·Preface to the First Edition. The Hymns from the Rigveda in this second selection are those appointed by the University of Bombay as an alternauve course for candidates for its B A degree. Two of the Hymns (Nos 1 and 22 here) have had to be repeated from my previous volume as, perhaps by inadvertence, they figure in both selections I am not responsible for the choice of the Hymns in the present selection In editing Sayına's commentary I have made constant reference to two manuscripts, one of the first five ashtahas belonging to the Bhao Daji collection, and one or the last seven ashtahas which was kindly lent to me by my friend, Professor Apre, of Kolhapore The manuscript in the collection at Elphinstone College was also occasionally consulted, but not to much purpose It is really a greatly abbreviated edition of Sayana of little or no value for critical purposes It need not, I hope, be said that wherever I have differed from Max Muller it has only been after careful consideration and from what seemed to me to be strong reasons It is matter of gratification to me that the introduction of the Veda into the B A course of the University at Bombay, originally made at my instance, has proved so successful an experiment, and has wiped away the reproach of the exclusion from the ordinary Curriculum in Sanshrit here of he most important book in the Sanskrit language I annot hope not to have made many mưstahes in my two volumes But I and do, hope that I have done someching in them to smooth the students way can, Bombay, 12th January 1999 الم PETER PETERSON ·Preface to the Second Edition. With the execption of the Sachltāpatha, the Padap&tha, and Sayana's Commentary, the first odition had to be changed. The lexicograpbical and exegetical botes have been substituted by new ones, a translation, appendices ou Grammer, Metre, Accent, and Vedic Mythology. as well as somo tomarks on the age of the Rgveda bave been added. Strictly speaking only the Padapatha has been left as it was in the first edition. Tbat 10 tbe Sambităpâțba a minor technical detail of little consequence was changed may just be meationed. Of more importance is that Sayana'. Bhagya of the first edition (94919 ) has been compared with that of Max Muller's large Rgveda edition ( the 37asig77) The difference of reading if spy, has been registered at the foot of the Bhasya The reading of the the bas been kept against the 3D F# where it seemed preferable, wbere the 991 STEFF was better it bas been adopted and marked so that Peterson's original reading has not been altogether thrown out The me, from the Bhai Daji Collectiou and the Kolhapur m18 on which the first edition was based, deserve that their readings should be preserved The quotatiou8 in Sāyana have been traced, compared, and the figures given where possible and Practical The purpose of the book and the progress of Vedic atudies have made the other more radical changes necessary The uotes after the Paja paths and Sayapa s Commentary on each mantra are of a lexicographical and exegetical Datute. The lexicographical notes are intended to substitute tbe complete Vodic dictionary, which for more than one reason in the majority of cases the boginner 18 unable to use, Siyana's Commentary will help only a sāstric 1770, not a beginner as far as grammar tical forms are concerned The esegetical botas try to give the views advanced by ancient and made-n Veda interpreters The list of authors used does not claim to be complete, but it should at least prove ugaful Where their views were practically unanimous the editor had as litte reason as right to put forth a new one When their opinions were divided, the most likely one was adopted, where none of the could claim preference on account of greater probability, the question was left opeor or (in rare cases) the editor ventured upon aa idea of his own + These readings bave been relegated to the end of the Noto's in the present edition, ·V PREFACE The Appendices are meant to serve mainly a utilitarian purpose. This 18 also the reason why the potes on Grammar, Metre and Accent follow BO closely greater models If a thing has been done well once, there is Do ground why it should be done only as well, or worse, once more And there is, after all, no higher tribute paid to an author than that others utilize bis latours. Whatever has been taken over in a body has been acknowledged, the longer pas9ages by giving the source explicitly, wordings borrowed have been put into inverted commas Tbe editor trusts that do omission has been made on this side HA bas refrained sitra. *ART from putting too much ballast at the foot of the pages, either in the shape of references to works used or of matter concerning side issues The beginner who peruses the mythological notes, for instance, we'l be interested more to know what views have been put forward, than on what page of a particular work, in most cases inaccessible to bim, they are to be found The advanced student will easily find his way by means of tbe Bibliography given in the beginning The editor aas, 10 particular thought it bis plaid duty to avoid quoting stray etymologies wild guesses, 10 matters mythological, and the hike It would be a comparatively easy task to make a book like tbys bristle with learned looking Scraps of olymology and cor parative mythology But a litt'e knowledge of this kind serves neither an educational nor a scientic purpose it may even, as the proverb wisely puts it, become dangerous The professor whose good fortube it 19 to explain the RV, to MIA dBA Atudents will know how to supplicent the book from bis owo wisdom of special need ariges The translation with tbe exceptions explicitly mentioned has to be taken as the work of the editor He consulted other translations only after having made his own, to learn fr mothers where he could to differ from bem there where be tbought he could not belp doing so Noither in the translat on Bor in the notes on mythology can be expect to see everybody converted to his views Too often there is the case where the Vedic student may say to himself as €47TA1 T4 Nr 26. 7. Tho suppositions for cleaning up all questions of Vedic mythology and giving & fpal, allorcuod satisfactory translation of Vedic hymns are not yet given For pedagogical reasons the editor bas not mentioned views such as that wbicb quito latoly saw Agni in lftrabad Even tho freedom of the jungle of Vedic problems s'bould not be tudogin to'le altogether with. out limits and the former taupt should perer be justified onco more tbat la phitologic sanscrito erst une philologie sans critique. Vedic scbolars will recogbiso *ithout difSculty that in writicg the reroarts on the age of the RV the editor bus maloly followed Professor 21. Woternitz the best recent Sedie literars bustoria, Some reflections ·HYMNS FROM THE RGVEDA and conclusions bave been added by the editor He has fraslly to own apostasy from M Yuller & riox in this matter Eren nuch a question as the age of Vodic literatury may not look quite the same to a scholar residing some thousand miles away from India, as it does to someone nearor to the scene of action In the question on the literary merit and the uaderlying tendency of the Vedic suktas the editor cannot bring himself to believe that V1911- mitra and bis fellow-f34s considered roligina and poetry mainly 49 8 Fra which could and should be milked whenever a 151974 lovited thom to officiate Those who are so eloquent and sarcastic in this matter geem to forget that some four or five thousand years back the Aryas bad very few founded and well endowed University chairs with a certain and regular income for people wan devoted therusolyos to mattors above tbe #word and the plough Nor are on the other hand tho Ve lo hymagdor Morgenlerchentriller der zum Bewusstsein ihrer Gr0390 erwachanda erschbeit, estber To publish a book of this and even if it wera done well is nothing to be proud of For originality there is little room, for mistaky plenty of scope and the editor cannot flaeter himself not to have committed inistahes freely His chief motive throughout bas been to be of some help to the B A and M A student in such a way as not to preclude the beginner from thinking and to point out to bìm the road for work in the same line Ifto other people to whom on account of the foreign idiom a good deal of Vedic critilism of the West is a serlod book, this edit on abould be welcome-though being a mera select on of himns the book is something FATE--so much the better He hopes The editor has utilized the best literature on the matter bus jo tho beginning especially be too was bampered by the difficulty of comrauarcation with certain sources and centres of Vedic learning bowever, not to have been careless in tbis matter either Finally duo thanks must be g1990 to Prof De S Belvalbar, M A.Ph D, Superiotendent of the Publication Department Bhandarkar Oriental Research Institute Pooaa to whose technical experience and adrica this edition Owas much of its improved looks Bharānigamkar Sikthankar Sastri of táis College das rendered' loyal deig throughout His sistne le gratag and memory tracted more than one elusive grammatical or axogaticat sutra And last not least the Manager and staff of the Nirnay. sgara Press deserto sincere acknowledgroent for the untiring foally exoraplary way, in whicb they did their share It is an id'e hope to or pact 1 bys of ·Vil PREFALE this kind to be entirely without priating mistakes; but everybody who bas had to bring out a publication with mixed characters and accents in addition will readily agree that the Press bare kept up their reputation. St, Xavier's College. Bombay, November 1, 1921. R. ZIBIVERYAXX, S. J. Preface to the Third Edition In this edition the text, the Sayanabhasia and two of the Appendices from the Second edition have been reproduced with slight changes which were absolutely necessary, otherwise this edition has been completely re-wr.tten. In doing so, however, the present editor has kept in view all that the late Fatlier Zimmermann has written in Paragraplis 2 and 4 of his Preface and he has done his best to reach the ideal set forth there, Lnowing full well his own limitations for the task Some of the new features of tlus edition might be indicated below - A fuller treatment has been given here to the phonetics, grammar and accent of the RV than in the carlier edition 2 Being persuaded that it is not in the interests of higher scholarslaıp that our students should not have it in their power to examine the evidence on which conclusions rest and in spite of the fact that our examination sistem tends to encourage cramming, the editor has thought it necessary to give, very succinctly no doubt, but with some amount of fulness the data for arriving at a particular meaning for a given word The student will do well to have an edition of the Rg eda by his side - lien he is reading the Notes Mr Saravale. har of Aundh has laid the student world under obligations bx having placed a very cheap and well-priated edition of the RV at their disposal. On the other hand it is to be hoped that examiners will realize that the Rgveda eregesis is not a proper subject for examinations and will not expect students 10 cranı details 3 There is nothing like an Indian point of view as opposed to the European polt of vies, there are so froniocial frontiers 10 scholarship, further, ·HYMNS FROM THE RGVEDA VIII all Indians of thus century would liave to an nowledge the Curopean senolars of the last century as their Gurus, and yet the present author has felt that, if the torch of learning is to be hept burning, nothing would be su disastrous as seru ile acquiesce@ce in the views of the European scholars In the appendix on Vedic Metre, therefore as well as in the notes and translation, the present editor luas tried to be independent, even when he is conscious that he may have thereby rendered lumself liable to the charge of temerity 4 The printing of acent marks in Duranagari characters presents a great difficulty In th Notes of the present edition the Curopean method of marking the accent has been applied to the Devanagari characters, an inserted period (after the manner of the Oxford Dictionary) serving to mark the Uda The accent changes have been throughlt explained in an appendix and in the Notes Further with the use of another notation tor the accents of the Samhite, which is a slight improvement on the old Indian method, and a justa position of the Samplută and Padal texts 10 forizontally parallel lines it will be possible for the student to make a thorough study of the accent changes The abbreviations and table of contents will be found at the end of the book On account of the hurry with wh ch the worl has been printed, it is very likely that it is full of ty pograplucal errors The editor has only to crave the indulgence of the reader He has to thank Mr G N Shrigondenar of the Bhandarkar Iast tute for help in the correction of proors but it need not be Suid that he alone is responsible for the errors 112 V G Paranjpe

·म०१
No 1
यञ्चिद्धि ते विशौ यथा प्र देव वरुण बृतम् ।
मिनीमसि द्यविद्यपि ॥ १ ॥
मा नौ वधार्य हत्नवै जिहीळानस्य रीरधः ।
मा हृणानस्य मन्यवै ॥२॥
वि मुळीकार्य ते मनौ रथीरश्वं न संदितम् ।
गीविरुण सीमहि ॥ ३ ॥
परा हि मे विमन्यवः पतन्ति वस्यइष्टये ।
चयो न बसतीरुप ॥४॥
कदा क्षेत्राश्रयं नरमा वरुणं करामहे ।
मृळीकायोरुचदंसम् ॥ ५ ॥
तदिसमानाशाते वेर्नन्ता न प्र युच्छतः ।
धृतव॑ताय दाशुपे ॥ ६ ॥
चेदा यो चीनां पदमन्तरिक्षण पतताम् ।
वेढू नाव: समद्रियः ॥.७ 1.
चैर्द मासो धृतव्रतो द्वादश प्र॒जाव॑तः ।
वेदा य उपजायते ॥ ८ ॥

·No1. HYMNS FROX THE RGVEDA 1.25] 2 चेद वातस्य वर्तनिमुरोप्यस्य॑ बृहतः । वेदा ये अध्यासते ॥९॥ नि पैसाद धृतव॑तो वरुणः पस्त्या स्वा साम्राज्याय सुक्रतुः ॥ १० ॥ अतो विश्वान्यद्भुता चिकित्वाँ अभि पश्यति । कृतानि या च कवी ॥ ११ ॥ स नो विश्वाहा सुक्रतुरांदित्यः सुपर्धा करत् । प्रण आयूपि तारिपत् ॥ १२॥ बिभ्रद्रापिं हिरण्ययं वरुणो वस्त निर्णिजम् । परि स्पशो नि पैदिरे ।। १३ ।। न यं दिप्सन्ति दिप्सो न दुद्वाणो जनानाम् । न'देवमभिमातयः ॥१४॥ उत यो मार्नुपेष्वा यशश्चक्रे असाम्या । अस्माकमुदरेवा ॥ १५ ॥ परा मे यन्ति धीतयो गायो न गव्य॒तीरनु । इच्छन्तीरुरुचक्षसम् ।। १६ ॥

·SANHITĀ TEXT
No.2.
I.38
सं नु वौचावहे पुनर्यो मे मध्वाभृतम् ।
होतेच क्षदसे प्रियम् ॥ १७ ॥
दर्श नु विश्वदर्शतं दर्श रथुमधि क्षमि ।
एता जुपत मे गिरः ॥ १८ ॥
इमं में वरुण श्रुधी हवमद्या च मृळय ।
त्वामवस्युरा चके ।। १९ ॥
त्वं विश्वस्य मेधिर दिवश्च ग्मच राजसि ।
स यामनि प्रति श्रुधि ।। २० ॥
उर्दुत्तमं मुमुग्धि नो वि पाशै मध्यमं चूत ।
अवधिमानि जीवसे ।। २१ ॥
No.2.
सू०३२
इन्द्रस्य नु वीयर्याणि प्र वौचं
यानि चकार प्रथमानि वजी ।
अहन्नहिमन्वपस्ततर्द
प्र वृक्षणा अभिनत्पर्वतानाम् ।। १॥
अहन्नहिं पर्वते शिश्रियाणं
त्वष्टास्मै वन स्वयं ततक्ष ।
वाथा इव धेनवः स्यन्दमाना
अर्जः समुद्रम जग्मुरापः ॥ २॥

·HYMNS FROM THE RGVEDA
4
1.38
वृपायमाणोवृणीत सोम
त्रिकद्रुकेप्वपिबत्सुतस्य ।
आ सायकं मघवादत्त वज्र-
महन्नेनं प्रथमजामहीनाम् ॥ ३॥
यदिन्द्राहन्प्रथमजामहीना-
मान्मायिनाममिनाः प्रोत मायाः।
आत्सूर्य जनयन्द्यामुपास
तादीना शत्रु न किला विचित्से ॥ ४ ॥
अहेन्वृत्रं वृत्रतरं व्यस-
मिन्द्रो वज्रेण महता वधेन ।
स्कन्धौसीव कुलिशेना विवृणा-
हिः शयत उपपृक्पृथिव्याः ॥ ५ ॥
अयोद्धेव दुर्मद आ हि जुद्धे
महावीरं तुविवाध{जीपम् ।
नातारीदस्य समृतिं वधानां
सं रुजानाः पिपिप इन्द्रशत्रुः ॥ ६ ॥
अपादहस्तो अपृतन्यदिन्द्र-
मास्य वचमधि सानै उम्पार ।
वृष्णो वधिः प्रतिमानं बुर्भूप-
पुरुत्रा वृत्रो अंशयद्व्यस्तः ॥ ७॥

·SAMHITA TEXT [ Ha. 132. नदं न भिन्नममुया शयान मनो रुहाणा अति यन्त्यापः । याश्चिद्वत्रो महिना पर्यतिष्ठ- तासामर्हिः पत्सुतःशीर्वभूव ।। ८ ।। नीचावया अभवदृत्रपुत्रे- न्द्रौ अस्या अब वधभार । उत्तरा सूरधरः पुत्र आसी- दानुः शये सहवत्सा न धेनुः ॥ ९ ॥ अतिष्ठन्तीनामनिवेशनानां काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम् । वृत्रस्य निण्यं वि चरन्त्यापो दीर्घ तम आशयदिन्द्रशत्रुः ॥१०॥ दासपत्नीरहिंगोपा अतिष्ठ- निरुद्धा आपः पणिव गावः । अपां विलमपिहितं यदासी- दृत्रं जघन्वाँ अप तद्ववार ॥ ११ ॥ अश्च्यो वारौ अभव॒स्तदिन्द्र सके यत्या प्रत्यहन्देव एकः । अजयो गा अर्जयः शूर सोम- मामृजः सर्तये सप्त सिन्धून् ।। १२ ।।

·HYMNS FROM THE RGVEDA 6. •1.32, नास्मै विद्युन्न तन्यतुः सिपेध न यां मिहमकिरानि च ।। इन्द्रश्च यद्युयुधाते अहि- थोतापरीभ्यो मघवा वि जिग्ये ॥ १३ ॥ अहातारं कर्मपश्य इन्द्र हदि यत्तै जनुषो भीरगच्छत् । न च यन्नवृतिं च सवन्तीः श्येनो न भीतो अतरो रजोसि ॥ १४ ॥ इन्द्रो यातोर्वसितस्य राजा शमस्य च शुङ्गिो वज्रवाहुः। सेदु राजा क्षयति चर्पणीना- मरान नेमिः परि ता बभूव ॥१५॥ म०१ ht No.3 सू०४८ सह.यामेन न उपो व्युच्छा दुहितर्दिवः। सह घुम्नेन वृहता विभावरि राया देवि दास्वती ॥ १॥ अश्वावतीगोमतीर्विश्वसुविदो भूरि च्यवन्त वस्तवे ।

·7 SAMHITA TEXT [ No. 1.48. उदीरय प्रति मा सूनृा उप- चोद राधो मघोनाम् ।। २ ॥ उवासोपा उच्छाच नु देवी जीरा रानाम् । ये अस्या आचरणेपु दधिरे समुद्रे न श्रवस्यवः ॥ ३ ॥ उपो ये ते प्र यामपु युञ्जते मनों दानाय सूरयः। अत्राह तत्कण्य एषां कण्वतमो नाम गृणाति नृणाम् ॥ ४॥ योपैव सून- र्युपा याति प्रभुजती। जरयन्ती वृजनं पद्वदीयत उत्पातयति पक्षिणः ॥ ५ ॥ वि या सृजति समनं व्यर्थिनः पदं न वेत्योदती । वयो नकि पतिवांस आसते व्युष्टौ वाजिनीवति ।। ६ ॥ एपायुक्त परावतः सूर्यस्योदयनादार्धे । आ था ·No.3. HYMNS FROM THE NOVEDA 8 शतं रथैभिः सुभगोपा इयं वि योन्युभि मानुपान् ॥ ७॥ विश्वमस्या नानाम चक्षसे जग- ज्ज्योतिप्कृणोति सुनरी । अप द्वेो मघोनी दुहिता दिव उपा उच्छदप निधः ॥ ८ ॥ उप आ भाहि भानुना चन्द्रेण दुहितर्दिवः । आवहन्ती भूर्यसभ्यं सौभगं व्युच्छन्ती दिविष्टिषु ।। ९॥ विश्वस्य हि प्राणनं जीवन त्वे वि यदुच्छसि सूनरि । सा नो रथेन वृहता विभावरि श्रुधि चित्रामधे हव॑म् ।। १० ॥ उपो वाजं हि स्व यश्चित्रो मार्नुपे जनै । तेना वह सुकृतौ अध्वराँ उप ये त्वां गृणन्ति वह्वयः ।। ११ ।। विश्वान्देवाँ आ वह सोमपीतये- न्तरिक्षादुपस्त्वम् ।

·1.48. SAMHITA TEXT सासासु धा गोमदश्वावदुक्थ्य- मुपो वाजै सुर्वीयम् ।। १२ ॥ यस्या रुशन्तो अर्चयः प्रति भद्रा अदक्षत। सा नौ रयिं विश्ववारं सुपेशस- मुपा ददातु सुग्म्य॑म् ।। १३ ॥ ये चिद्धि त्वामृपयः पूर्व ऊतये जुहूरेवसे महि । सा नः स्तोमा अभि गृणीहि राध- सोपः शुक्रेणं शोचिपा ॥ १४ ॥ उपो यदद्य भानुना वि द्वारावृणयों दिवः । प्र नौ यच्छतादबृकं पृथु छर्दिः प्रदेवि गोमतीरिपः ॥ १५ ॥ सं नौ राया बृहता विश्वपैशसा मिमिक्ष्वा समिळाभिरा। मं घुम्नेन विश्वतुरोपो महि से वाजिनीवति ॥ १६ ॥ * (RV, Hymas, 2nd Selection ).

·HYMNS FROM THE RGVEDA No 4 I49 ] 10 No . सू०४९ उपो भद्रेभिरा गहि दिवचिद्रोचनादधि । वहन्त्वरणप्सव उप त्या सोमिनौ गृहम् ॥ १॥ सुपेशसं सुसं रथं यमध्यस्था उपस्त्वम् । तेना सुश्रवसं जनं प्रावाद्य दुहितर्दिवः ।।२।। वयश्चित्ते पतत्रिों द्विपञ्चतुष्पदर्जुनि । उपः पारन्नृतूरर्नु दिवो अन्तैभ्यस्परि ॥ ३॥ व्युच्छन्ती हि रश्मिभि- विश्वमाभासि रोचनम् । तां त्वामुपर्वसूयौ गीर्भिः कन्या अहूपत ॥४॥ म. १ No 5 सू० ११६. नासत्याभ्यां वहिरिव प्र वृजे स्तोमाँ इयर्गाभ्रियेच वातः।

·11 SAMHITĀ TEXT [ No.5. I.116 यावर्भगाय विमदाय जायां सैनाजुवा न्यूहतू रथैन ।। १ । । वोलपत्म॑भिराशुहेमभिर्वा देवानां वा जूतिभिः शाशंदाना । तद्रासभो नासत्या सहस्र- माजा यमस्य प्रधने जिगाय ॥ २॥ तुग्रो ह भुज्युम॒श्विनोदमे रयिं न कश्चिन्ममृवाँ अाहाः। तमूहथुनौभिरात्म॒न्वीभि- रन्तरिक्षमुद्भिरपोदकाभिः ॥ ३ ॥ तिस्रः क्षपखिरहातिबद्धि- र्नासत्या भुज्युमूहथुः पतङ्गैः । समुद्रस्य धन्वन्नास्य पारे त्रिभी रथैः शतपद्धिः पळचः ॥ ४ ॥ अनारम्भण तदवीरयेथा- मनास्थाने अंग्रभुणे समुद्रे । यदश्विना ऊहथु ज्युमस्तै शतारित्री नार्यमातस्थिवांसम् ॥ ५ ॥ यमश्विना ददधुः श्वेतमश्च- मघाश्वीय शदित्स्वस्ति । ..

·No.] HYMNS FROM THE ROVEDA 12 I.116. तद्वी दात्रं महि कीर्तेन्यै भू- पैद्वो वाजी सदमिद्धव्यो अर्यः ॥ ६ ॥. युवं नरा स्तुवते पजियाय कक्षीयते अरदतं पुरैधिम् । कारोतराच्छफादश्वस्य॒ वृष्णः शतं कुम्भाँ असिश्चत सुर्रायाः ॥ ७॥ हिमेनानि धंसमवारयेयां पितुमतीमूर्जमम्मा अधत्तम् । ऋषीसे अत्रिमश्विनावनीत- मुनिन्यथः सर्वगणं स्वस्ति ॥ ८॥ परावृतं नासत्यानुदेथा- मुच्चायुघ्नं चक्रथुर्जिह्मवारम् । क्षरन्नापो न पायाय गये सहस्राय तुप्यते गोतमस्य ।। ९ ॥ जुजुरुपो नासत्योत त्रिं प्रामुश्चतं ापिमिव च्यानात् । प्रातिरतं जहितस्थायुर्दना- दित्पर्तिमकृणुतं कनीनाम् ।। १० ॥ वा नरा शंस्य राध्ये चाभिष्टिमन्नासत्या वरूथम् ।

·13 SAMHITĀ TEXT No.5 I.115. . [ यद्विद्वांसा निधिमिवाएंगूळ्हु- मुद्देर्शतादृपथुर्वन्दनाय ॥ ११ ॥ तद्वौ नरा सनये दंसं उग्र- माविष्कृणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् । ध्यङ् ह यन्मध्वाथर्वणो वा- मश्वस्य शीर्णा प्र यदीमुवाच ॥ १२ ॥ अजोहवीन्नासत्या करा या मुहे यामन्पुरुभुजा पुरधिः । श्रुतं तच्छासुरिव वधिमत्या हिरण्यहस्तमश्विनावदत्तम् ।। १३ ॥ आनो वृकस्य वर्तिकामभीकै युवं नरा नासत्यामुमुक्तम् । उतो कविं पुरुभुजा युवं ह कृपमाणमकृणुतं विचः ॥१४ ।। चरित्रं हि वेरिवाच्छेदि पर्ण- माजा खेलस्य परितक्म्यायाम् । सद्यो जामायमी विश्पाय धनै हिते सतवे प्रत्यधत्तम् ।। १५ ।। श मेपान्वृक्य चक्षदान- मुन्नाधं तं पितान्धं चकार ।

·HYAINS TROM TIE RGVEDA 14 1.116. तस्मा अक्षी नासत्या विचक्ष आर्धत्तं दस्रा भिपजाबनर्यन् ॥ १६ ॥ आ वां रथ दुहिता सूर्यस्य कामवातिठदर्वता जयन्ती । विश्वे देवा अन्वमन्यन्त द्भिः समु श्रिया नासत्या सचेथे ॥ १७ ॥ यदयातं दिवोदासाय वुर्ति- भरद्वाजायाविना हयन्ता। रेवदे॒वाह सचनो रथों वां वृषभश्च शिंशुमारश्च युक्ता ॥ १८ ॥ रयिं सुक्षत्रं स्वपत्यमायुः सुवीर्य नासत्या वहन्ता। आ जहावीं समनसोप वाजे- स्विरही भागं दधतीमयातम् ॥ १९ ॥ परिविष्टं जाहुपं विश्वतः सी सुगेभिर्नक्तमूहथू रजोभिः। विभिन्दुना नासत्या रथैन वि पर्वताँ अजरयु आयातम् ॥ २० ॥ एकस्या वस्तौरावतं रणाय वर्शमश्विना सनय सहस्रा ।

·15 No.5. 1.116. . - SALIHITĀ TEXT [. निरहतं दुच्छुना इन्द्रयन्ता पृथुश्रवसो वृषणावरांतीः ॥ २१ ॥ शरस्य चिदार्चत्कस्यावतादा नीचादुच्चा चक्रथुः पातवे वाः ।। शयनै चिन्नासत्या शचीभि- सुरये स्त॒र्य पिप्यथुर्गाम् ।। २२ ॥ अवस्य॒ते स्तुवते कृष्णियाय ऋजूयते नासत्या शचीभिः । पशुं न नष्टमित्रु दर्शनाय विष्णाप्य ददथुर्विश्वकाय ॥ २३ ॥ दश रात्रीरशिवना नव यू- नवनई श्नथितमप्स्वन्तः । विप॒तं रेभमुदनि प्रवृक्त- मुनिन्यथः सोम॑मिव सुवेणं ॥२४॥ प्रयां दंसौस्यश्विनायवोच- मस्य पतिः स्यां सुगवः सुवीरः । उत पश्यन्ननुमन्दीर्घमायु- रस्तमिवेरिमाण जगम्याम् ।। २५ ॥

·16
No.6
1184
HYMNS FROM TIIE RGVEDA
Fil.]
म०१
No.6.
सु०१८४
ता वामद्य तापरं हुवे-
मोच्छन्त्यांमुपसि यहिरुक्थैः ।
नासत्या कुह चित्सन्तापर्यो
दिवो नाता सुदास्तराय ॥ १॥
अस्मे ऊ पु धूपणा मादयेथा-
मुत्पणीहतमा मदन्ता।
श्रुतं मे अच्छौंक्तिभिर्मतीना-
मेष्टो नरा निचैतारा च कर्णः ॥ २॥
श्रिये पूंपत्रिपुकृतैव देवा
नासत्या वतुं सूर्यायाः।
बुच्यन्ते वा ककुहा अप्सु जाता
युगा जुर्णेव वरुणस्य॒ भूरैः ॥३॥
अ॒स्मे सा वो माध्वी रातिरस्तु
स्तोमै हिनोतं मान्यस्य कारोः ।
अनु यद्वा श्रव॒स्या मुदान
सुवीर्याय चर्पणो मदन्ति ॥ ४ ॥
एप वां स्तोमो अश्विनावकारि
मानभिर्मघवाना सुवृक्ति ।
यातं वर्तिस्तनयाय त्मचा-
गस्त्य नासत्या मदन्ता ॥ ५ ॥

·17 NAMHITA TEXT No. 7. LIL23. अारिष्म तमसस्पारमस्य प्रति वां स्तोमो अश्विनावधायि । एह यतिं पथिभिर्देवयानै- विद्यामेपं वृजन जीरदानुम् ॥ ६ ॥ म०२ No. सू०२३ गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कुर्वि कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥ १ ॥ . देवाचित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञिय भागानशुः । उस्रा ईव् सूर्यो ज्योतिपा महो विश्वैपामिज निता ब्रह्मणामसि ॥२॥ आ विवाध्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिप्मन्त रथमृतस्य॑ तिष्ठसि । बृहस्पते भीमममिदम्भनं रोहण गोभिदै स्वपिर्दम् ॥ ३॥ सुनीतिभिर्नयसि त्रास जनं यस्तुभ्यं दाशान तमही अभवत् । .

·18 HYMNS- FROM THE RGVEDA मालद्विपस्तपनो मन्युमीरेस , बृहस्पते महि तत्तै महित्वनम् ॥ ४ ॥ न तमंहो न दुरितं कुतश्वन नारातयस्तितिरुन द्वयाविनः । विश्वा इदस्माद्धरसो वि बोधसे यं सुंगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पते ॥ ५॥ स्वं नौ गोपाः पथिकृविचक्षण- स्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते॒ यो नौ अभि हरौ दधे स्वा तं ममर्तु दुछुना हरस्वती ।। ६ ।।. उत वा यो नौ मर्चादनांगसो- रातीवा मतः सानुको वृकः। बृहस्पते अप तं वर्तया पृथः सुगं नौ अस्यै देवीतये कृधि ॥ ७॥ त्रातारै त्वा तनूना हवामहे- स्पर्तरधिवक्तारमस्मयुम् । . बृहस्पते देवनिदो नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशम् ॥ ८ ॥ त्वया व्यं सुवृधौ ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या देदीमहि ।।

·19 SAMHITĀ TEXT -No.1 या नौ दूरे तळितो या अरातयो- भि सन्ति जम्भया ता अनुमसः ॥ ९॥ त्वया वयमुत्तमं धीमहे वो वृहस्पते पर॑िणा सनिना युजा । मा नौ दुःशंसौ अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिपीमहि ।। १० ।। अनानुदो पभो जग्मिराहवं निष्टता शत्रु पृतनासु सासहिः । आसि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिद्दमिता वीलुहर्पिणः ॥ ११ ॥ अदेवेन मनसा यो रिपुण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति । वृहस्पते॒ मा प्रक्तस्य नो यो नि कर्म मन्युं दुरेवस्य शर्धतः ।। १२ ॥ भरैपु हव्यो नर्मसोपसा गन्ता पाजेपु सनिता धनंधनम् । विश्वा इदुर्यो अभिदिप्स्योई मृधो वृहस्पतिर्षि वैवी रयाँ इव ॥ १३ ॥ तेजिष्टया तपनी रक्षमतप ये त्या निदे दैधिरे दृष्टीयम् ।

·IIYMNS FROM No 1. IL.23. THE RGI EDA 120 आविस्तत्कृष्य यदसत उक्थ्य बृहस्पते वि परिरापो अर्दय ।। १४ ॥ बृहस्पते अति यो अही- ह्युमद्विभाति ऋतुमज्जनेषु । यहीदयच्छवस ऋतप्रजात तदसामु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥ १५ ॥ मा नः स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिणौ रिपवोन्नैपु जागृधुः । आ देवानामोहते वि यो हृदि बृहस्पते न परः साम्नौ विदुः ॥ १६ ॥ विश्वभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टार्जनत्सानःसाम्नः कविः । स ऋणचिया ब्रह्मणस्पति- हो हन्ता मह ऋतरी तरि ।। १७ ॥ -तत्र श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदगिरः। इन्द्रेण युजा तममा परीगृतं वृहस्पते निपामौजो अर्गनम् ॥ १८ ॥ ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सुक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व ।

·21. SAMHITA TEXT No8.. विश्वं तद्भद्रं यदन्ति देवा वृहदेम विदथै सुवीराः ॥ १९ ॥ म०३ १ revioe. 2 Yo . immहविमा मू० २८ हुदै कुवेरादित्यस्य स्वराजो विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु महा। अति यो मन्द्रो यजय देवः: urahat सुकीर्ति भिक्षे वरुणस्य॒ भूरैः । १ । 'तव व्रते सभगांसः स्याम मी) साध्यों वरुण तुष्टुवांसः उपायन उपसां गोमतीना- मग्नयो न जरमाणा अनु ४५ ॥ १ ॥ having many hones त स्याम पुरुषीरस्य शर्म- शनि- अरुशंसस्य वरुण प्रणेतः । hinde 'यूयं नः पुत्रा अदितेरदब्धा astram अभि क्षमध्यं युज्याय देवाः ॥ ३ ॥ प्र. सी माहित्यो अमजद्विधर्वा । ऋतं सिन्धगो वरुणस्य यन्ति न श्राम्यन्ति न रि मुचन्त्यते " वयो न रघुया परिज्मन् ॥ ४ ॥ - ·HYMNS FROM THE RGVEDA 22 Suti वि मच्छ्याय रशनामिवारी in अध्याम ते वरुण सामृतस्य । मा तन्तुश्छेदि वय॑तो धिय मे " मा मात्रा शार्यपसः पुर ऋतोः ॥ ५॥ अपस जन्त अपो सु पक्ष रुण भियसं म- सम्राकृतानोनु मा गृभाय । दामेव वत्साद्वि ममुग्ध्यंही नहि त्वदारे निमिर्पश्चनेशै ॥६॥ मानौ वरुण ये त इष्टा- । वेनः कृण्वन्तमसुर भ्रीणन्ति । मा ज्योतिपः प्रचसथानि गन्म । पि धू मृधः शिश्रयो जीनस नः ॥ ७॥- नमः ... मुतापरं तुविजात याम त्वे हि क पते न श्रिता- न्यप्रेन्युतानि दळभ व्रतानि ॥ ८ ॥ पर मुणा सांवीरध मत्कृतानि माहे रोजन्नन्यकृतेन भोजम् । अव्युंटा इन्नु भूयसीरुपास आ नो जीवावरुण तासु शाधि ॥९॥ ते वरणोत नन । Lye .. .

·88. No., SAMHITĀ TEXT companion गे में राजन्युयो वा सर्खा वा समें भर्य भीरचे मामाई। स्तनो वा यो दिप्सति नो वृको वा त्वं तसविरुण पाद्यसान् ।। १०॥ माहं मघोनौ वरुण प्रियस्य,... - भूरिदान आ चिंद शूनमापेः । मा रायो राजन्सुयादव स्या 'यहदेम विदथै सवीरीः ॥ १२ ॥ म०२ itou No. Pr उदु प्य देवः सविता सवार्य शश्वत्तमं तदपा पहिरस्थात् । नूनं देवेभ्यो वि हि धाति रत्न- मथाभजीतिहोत्रं स्वस्तौ ॥१॥ ,विश्वस्य॒ हि श्रुष्टय देव ऊर्ध्वः: प्र थाहा पृथुपाणिः सिसति । 'आपश्चिदस्य प्रत आ निमृग्रा अयं विद्वाो रमते परिज्मन् ॥ २॥ आशुभिभियान्यि मुंचाति नुन- भरीरमदतमानं चिदताः। d R ·HYMNS FROM THE RGVEDA 24 । . 15 अधपूणां चिन्न्ययाँ अविष्या- मर्नु व्रतं सवितुर्मोक्यागात् ॥ ३ ॥ पुनः समव्यद्विततं वयन्ती मध्या कर्तोन्याच्छक्म धीरः । उत्सहायर्यास्थाव्य (ह्रदर्ध- रमतिः सविता देव आगात् ।। ४ ।। ह: tan नानाकासि दुर्यो विश्वमायु-o and चितिष्ठते प्रभवः शोको अग्ने । ज्येष्ठ माता सूनवै भागमाधा- दन्वस्य केतमिपितं समिता ।। ५ । Im+ - hre समावचर्ति विष्ठितो जिगीपु- विश्वेषां कामश्चरताममाभूत् 1300 'शश्वाँ अपो विकृतं हिरव्यागा- team दनु बतं भवितुर्दैव्यस्य ॥ ६ ॥ "त्वया हितमप्यमप्सु भागं अ५ : aquake For धन्वान्ग मृगयसो वि तस्थुः । वनानि विभ्यो नकिरस्य तानि । व्रता देवस्य सवितुमिनन्ति ॥७॥ याद्राध्य वरुणो योनिमप्य- मनिशितं निमिति जर्भुराणः . ges, granted ·AMHITA TEXT rNo.10. прсак वेश्वो मार्ताण्डा जमा पशुगा. Ba स्थशो जन्मानि सविता व्याकः ॥ ८॥ Far lodged न यस्येन्द्रो वरुणो न मित्रो व्रतमर्यमा न मिनन्ति रुद्रः। नारीतयस्तमिदं स्वस्ति स्वस्तो-formgar हुवे देवं संवितारं नमोभिः ॥ ९ ॥ Linda Godien af Prayer भगं धियं वाजयन्तः पुरैधि पूर्णम नराशंसो नास्पतिनों अव्याः । आये वामस्य संगथे रयीणां Erst प्रिया देवस्य सवितुः स्याम ॥१०॥ असभ्यं तद्दियो अमः पृथिव्या- स्त्वया दत्तं काम्यं राध आ गात शं यत्स्तोतृभ्य आपये भवा- त्युरुशंसाय सवितर्जरित्रे ॥ ११ praesing eloquently No. 10 ।। सृ०९ सायस्त्या ववृमहे देवं मतीस ऊतये । अपां नपतिं सुभगै सुदी दिति सुप्रर्तृर्तिमनेहसम् ॥ १॥ b ADHAN म०३

·10.
IIM.9
HYMNS FROM THE ROVEDA
26.
कार्यमानो बना त्वं
मन्मातृरजगन्नपः ।
न तत्तै अमे प्रमृ निवर्तन
यह्रे सन्निहार्भवः ॥ २ ॥
अति तृष्टं बक्षिशा-
थैव सुमना असि ।
प्रान्ये यन्ति पर्यन्य असते
येपो सख्ये असि थितः ॥ ३॥
ईयिवांसमति सिधः
शश्वतीरति सश्चतः।
अन्वीमविन्दनिचिरासौ अद्रुहो-
प्सु सिंहमिव श्रितम् ॥ ४॥
ससृवांसमिव त्मना-
मिमित्था तिरोहितम् ।
ऐनै नयन्मातरिश्वो परावतो
देवेभ्यो मथितं परि ॥ ५॥
तं त्या मती अगृभ्णत
देवेभ्यो हव्यवाहन ।
विश्वा॒न्यद्यज्ञा अभिपासि मानुप
तब को यविष्ठ्य ॥ ६ ॥

·SAMAITĀ TEXT
'No.10.
बद्रं तव दंसना
पाकाय चिच्छदयति ।
त्वां यदने पशवः समासते
समिद्धमपिशवरे ॥ ७ ॥
आ जुहोता स्वध्वरं
शीरं पावकशौचिपम् ।
आशुं दूतमंजिरं प्रत्नमीड्य
श्रुष्टी देवं संपर्यत ॥ ८॥
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्नि
त्रिंशच्च देवा न चासपर्यन् ।
औक्षन्धुतैरस्तृणन्व॒र्हिरेस्मा
आदिदातार न्यसादयन्त ॥ ९ ॥
म०३
No. 11
सु०३२
इन्द्र सोमै सोमपते पिमं
माध्यदिनं सर्वन चारु यत्तै ।
प्रमुथ्या शिप्रै मघवन्नृजीपि-
चिमुच्या हरी इह मादयस्ख ॥ १॥
गाशिरं मुन्धिनमिन्द्र शुक्र
पिया मोमै ररिमा ते मदाय ।
अदकता मारतना गणेने
सजोपा रुद्रम्तृपदा पस्व ॥ २ ॥

·No.11.1
111.2
HYMNS FROM THE NOSEDA
28
ये ते शुष्मं ये तविपीमबंध-
मर्चन्त इन्द्र मरुतस्तु ओजः ।
माध्यदिने सर्वने वज्रहस्त
पियो रुद्रेभिः सर्गणः सुशिन ॥ ३ ॥
त इन्न्यस्य मधुमद्विवि
इन्द्रस्य शधी मरुतो य आसन् ।
येभिर्वत्रस्यैपितो विवेदी-
ममणो मन्यमानस्य मम ॥ ४ ॥
मनुष्पदिन्द्र सर्वनं जुपाणः
पिया सोम शश्वते चीयीय ।
स आ वृत्स्व हर्यश्च यज्ञैः
सरण्युभिरपो अणी सिसपि ॥ ५॥
त्वमपो यर्द्ध वृत्रं जघन्वाँ
अत्यो इस प्रासृजः मतवाजौ।
शयानमिन्द्र चरता वधेन
विवांसं परि देवीरदैवम् ॥ ६ ॥
यजाम इन्नमसा वृद्धमिन्द्र
बृहन्तमृवमजरं युवानम् ।
यस्य प्रिये ममतुर्यज्ञिय॑स्य
न रोदसी महिमानै ममाते ॥ ७ ॥

·129 BANJHITA TEXT [.. इन्द्रस्य कर्म सुकृता पुरूणि व्रतानि देवा न मिनन्ति विश्वे । दाधार यः पृथिवीं द्यामुतेमां जजान सूर्यमुपस सुदंसाः ॥ ८॥ अद्रौष सत्यं तव तन्महित्वं सद्यो यज्जातो अपियो ह सोमम् । न द्यावं इन्द्र तवसस्त ओजो नाहा न मासाः शरदो वरन्त ।। ९ ॥ त्वं सद्यो अपियो जात इन्द्र माय सोमै परमे व्योमन् । यद्ध द्यावापृथिवी आविवेशी- राभवः पुर्व्यः कारुधायाः ॥ १० ॥ अहुन्नहि परिशयानमर्ण ओजायमानं तुविजात तान् । न ते महित्वमर्नु भूदध द्यो- यदन्यया स्फ़िग्याः क्षामयाः ॥ ११ ॥ यज्ञो हि त इन्द्र वर्धनो भू- दुत प्रियः सुतसोमो मियेधः । यनेन यशव यजिय: स- न्यूजस्ते यमाहहत्य आवत् ।। १२ ।।

·80
HYMNS FROM THE RGVEDA
III.32.
यज्ञेनेन्द्रमवसा चक्र अर्या-
गर्न
सुम्नाय
नव्यसे ववृत्याम्
यः स्तोमेभिर्वावृधे पूर्येभि-
यो मध्यमेमिस्त नूतनेभिः ॥ १३ ॥
वियेष यन्मा धिपणा जजान
स्तयै पुरा पार्यादिन्द्रमहः ।
अंहसो यत्र पीपरद्या नो
नावेव यान्तमभये हवन्ते ॥ १४ ॥
आपूर्णो अस्य कलगः स्वाहा
सक्तव कोशै सिसिचे पिध्ये ।
समु प्रिया आववृन्मदाय
प्रदक्षिणिभि सोमास इन्द्रम् ।। १५ ॥
न त्वा गभीरः पुरुहूत सिन्धु-
नांद्रयः परि पन्तौ वरन्त ।
इत्था सखिभ्य इपितो यदिन्द्रा
दृळ्हं चिदरुजो गव्यमूर्वम् ।। १६ ।।
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्र-
मसिन्भरे नृतम वार्जसातौ ।
शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु
मन्त वृत्राणि संजित धनानाम् ॥ १७ ॥

·31 SAMATA TEXT -No. 1. IILS. म०३ No.12 सू०३३ प्र पर्वतानामुशती उपस्था- दवे इव विपिते हासमाने । गावै शुभ्रे मातरां रिहाणे विाट्छुतुद्री पय॑सा जवेते ॥ १ ॥ इन्द्रपिते प्रसवं भिक्षमाणे अच्छो समुद्रं रथ्यैव याथः। समाराणे ऊर्मिभिः पिन्व॑माने अन्या वामन्यामप्येति शुभ्रे ॥ २ ॥ अच्छा सिन्धु मावतमामयासं विपाशमुर्वी सुभगोमगन्म । वत्सर्मिय मातरी संरिहाणे समानं योनिमर्नु संचरन्ती ॥ ३ ॥ एना वयं पय॑सा पिन्यमाना अनु योनि देवकृतं चर॑न्तीः । प्रसवः सर्गतक्तः किंयुर्विनो नद्यो जोहवीति ॥ ४ ॥ रमध्यं मे वर्चसे सोम्याय ऋतावरीरुप मुहूर्तमेवः । प्रसिन्धुमच्छो यहती मनीषा- यस्युरहे कुशिकस्य मनुः ॥ ५ ॥ न वर्तवे ..

·No.12.
IAL 33
HYMNS FROM THE KOVEDA
इन्द्रो अस्माँ अरदद्वर्जयाहु-
राहन्वृत्रं परिधि नदीनाम् ।
देवोनयत्सविता सुपाणि-
स्तस्य वयं प्रेसवे याम उचीः ॥ ६ ॥
प्रवाच्य शश्वधा वीर्य त-
दिन्द्रस्य कर्म यदहि विवृश्चत् ।
वि वजेण परिपदो जाना-
यन्नापोयनमिच्छमानाः ॥ ७ ॥
एतद्वचौ जरितर्मापि मृष्ठा
आ यत्ते घोपानुत्तरा युगानि ।
उक्थेपु कारो प्रति नो जुपस्व
मा नो नि कः पुरुपत्रा नमस्ते ।। ८ ॥
ओ पु स्वसारः कारचे शृणोत
ययौ वो दूरादनसा रथैन ।
नि पूनमध्वं भता सुपारा
अंधोअक्षाः सिन्धयः स्रोत्याभिः ।। ५ ।।
आ ते कारो
शृणनामा
वचौसि
ययार्थ दुरादनसा रथेन ।
नि ते नंसे पीप्यानेव योपा
मायेर कन्या शश्वच ते ॥ १० ॥

·33
SAMRITĀ TEXT
No.13.
LIIL.42
यदङ्ग त्या, भरताः संतरेयु-
गव्यन्याम इपित इन्द्रजूतः।
अर्पादह प्रसवः सर्गतक्त
आ वो वृणे सुमतिं यज्ञियानाम् ॥ ११ ॥
अारिपुर्भरता गव्यवः स-
: मभक्त विप्रः मुमति नदीनाम् ।
प्रपिन्वध्वमिपयन्तीः
: सुराधा
आ वृक्षाः पृणध्व॑ यात शीर्भम् ॥ १२ ॥
उद्व ऊर्मिः शम्या ह-
न्वापो योक्त्राणि मुञ्चत ।
मादुष्कृती व्यनमा-
यो शूनमारताम् ।। १३ ।
:
म०३
No. 13
सू०४२
उप॑ नः सुतमा गहि मोममिन्द्र गाशिरम् ।
हरिभ्यां यस्तै अस्मयुः ।। १ ।।
तमिन्द्र मदमा गहि बहि:ष्ठां ग्रामिः सुतम् ।
कुविन्न्यस्य तृप्णयः ॥ २॥
इन्द्रमित्था गिरो ममाच्छांगुरिपिता इतः ।
आवृते सोमपीतये ॥३॥

·HYMNS FROM THE IGVIDA
34
इन्द्र सोमाः
इन्द्रं सोमस्य पीतये स्तोमैरिह हवामहे ।
उक्थेभिः कुविदागमत् ।। ४ ॥
सुता इमे तान्दधिष्व शतक्रतो ।
जठरै वाजिनीवसो ॥ ५॥
विद्या हि त्वा धनंजयं वाजेपु दधूपं कवे ।
अर्धा ते मुन्नमीमहे ॥ ६ ॥
इममिन्द्र गोशिरं याशिरं च नः पिय ।
आगत्या वृभिः सुतम् ॥ ७॥
तुभ्येदिन्द्र स्व ओक्ये सोम चोदामि पीतये ।
एप रारन्तु ते हृदि ॥ ८॥
त्वां सुतस्य पीतये प्रत्नमिन्द्र हवामहे ।
कशिकासौ अवस्यवः ॥९॥
म०४
No..14.
नकिरिन्द्र त्वदुत्रो न ज्यायाँ अस्ति वृत्रहन् ।
नकिवा यथा त्वम् ॥१॥
सत्रा ते अनु कृष्टयो विश्वा चक्रेव वावृतुः ।
सत्रा महाँ असि श्रतः ॥ २ ॥

·35 SAMHITĀ TEXT [N. No 14 IV.30 विश्वं चनेदना त्या देवास इन्द्र युयुधुः । यदहा नक्तमातिरः ॥३॥ यत्रोत बाधितेभ्यश्चक्रं कुत्साय युध्यते । मुपाय इन्द्र सूर्यम् ॥ ४॥ यत्र देवॉ ऋघायतो विश्वॉ अयुध्य एक इन् । त्वमिन्द्र वनरहन् ॥ ५॥ यत्रोत माय कमरिणा इन्द्र सूर्यम् । प्रायः शचीभिरतशम् । ६ ॥ किमादुतासि वृत्रहन्मघवन्मन्युमत्तमः । अत्राह दानुमातिरः ॥ ७ ॥ एतद्धत वीर्य मिन्द्र चकर्थ पौंस्यम् । स्वियं यदुईणायुवं वर्धा हितर दिवः ॥ ८ ॥ दिवश्विद्धा दुहितर महान्महीयानाम् । उपासमिन्द्र सं पिंणक् ॥ ९॥ अपोपा अनसः मत्संपिटादह मिभ्युपी । नि यत्सी शिश्नघट्टपा ॥ १०॥ एतदस्या अनः शपे मुमैपिष्टुं पिपादया । सप्तार सी परामतः ।। ११ ॥

·HYMNS FROM THE RGVEDA
36
IV. 30.]
उत सिन्धु विवाल्यै वितस्थानामधि क्षमि ।
परि ष्ठा इन्द्र मायया ॥ १२ ॥
उत शुष्णस्य धृष्णुया प्र मृक्षो अभि वेदनम् ।
पुरो यदस्य संपिणक् ।। १३ ॥
उत दासं कौलितरं हतः पर्वतादधि ।
अाहन्निन्द्र शम्बरम् ।। १४ ।।
उत दासस्य वर्चिनः सहस्राणि शतावधीः ।
अधि पञ्चै अधीरिव ॥ १५ ॥
उत त्यं पुत्रमग्रुवः परावृक्तं शतक्रतुः ।
उक्थेविन्द्र आभजत् ।। १६ ॥
उत त्या तुर्वशायदै अातारा शचीपतिः ।
इन्द्रों विद्वाँ अंपारयत् ॥ १७ ॥
उत त्या सद्य आयी सरोरिन्द्र पारतः ।
अणचित्ररथावधीः ॥ १८ ॥
अनु द्वा जहिता नयोन्धं श्रोणं च वृत्रहन् ।
न तत्तै सुम्नमष्टंवे ॥ १९॥
शुतमश्मन्मयानां पुरामिन्द्रो व्यास्यत् ।
दिवोदासाय दाशपै ॥ २० ॥

·37
SAMHITA TEXT
[N.1
अस्वापपयद्दभीतये सहस्रा त्रिंशतं हथैः ।
दासानामिन्द्रो मायया ॥ २१ ॥
स घेदुतासि वृत्रहन्समान इन्द्र गोप॑तिः ।
यस्ता विश्वानि चिच्युपे ॥ २२ ॥
उतः नूनं यदिन्द्रियं करिष्या ईन्द्र पौंस्यम् ।
अद्या नकिष्टदा मिनत् ॥ २३ ॥ ..
वामवाम त आदुरे
देवो ददात्वर्यमा ।
वाम पूपा वामं भगों
वाम देवः करूळती ॥ २४ ॥
Yo. 15
अयोध्यग्निः समिधा जनानां
प्रति धेनुमिवायतीमुपासम् ।
यहा ईव प्र व्यामुज्जिानाः
प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छे ॥१॥
अयोधि होतो यजय देवा-
नृ? अग्निः सुमनाः प्रातरस्थात् ।
समिद्धस्य रुशददर्शि पा|
महान्देवस्तमसो निरमोचि ॥ २ ॥

·HYMNS FROM
THE RGVEDA
38
No 15.5
V. 1.
1..]
:
यदी गणस्य रशनामजीगः
शुचिरङ्क्ते शुचिभिर्गोभिर॒ग्निः ।
आदक्षिणा युज्यते वाजय-
न्त्युत्तानामूओं अधयल्जुहूर्भः ॥ ३ ॥
अग्निमच्छा देवयतां मनासि
च पीच सूर्ये सं चरन्ति ।
यदी सुति उपसा विरूपे
श्वेतो वाजी जायते अग्रे अह्वाम् ।। ४ ।।
जनिष्ट हि जेन्यो अग्रे अह्रां
हितो हितेष्वरुपो वनेषु ।
दमैदमे सप्त रत्ना दर्धानो-
ग्निहोता नि पसादा यर्जीयान् ।। ५॥
अग्निहोता न्य॑सीदद्यजीया-
नुपस्थै मातुः सुरमा उ लोके ।
युवा कविः पुरुनिःष्ठ ऋतावा
धर्ता कृष्टीनामुत मध्य इद्धः ॥ ६ ॥
प्र णु त्यं विप्रेमध्वरेणुं साधु-
मनिं होतारमीळते नमोभिः ।
आ यस्ततान रोदसी ऋतन
नित्यै मृजन्ति वाजिन घृतेन ॥ ७ ॥

·39
THo.15
LV. 1
..
SANHITĀ TEXT
माजाल्यो मृज्यते स्वे दमूना:
कविप्रशस्तो अतिथिः शिवो नः ।
सहस्रशृङ्गो वृपभस्तदोजा
विश्वा अग्ने सहसा प्रास्यन्यान् ॥ ८॥
प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्या-
नाविर्यस्मै चारुतमो बभूर्थ ।
ईळेन्यो वपुष्यों विभावा
प्रियो विशानतिथिर्मानुपीणाम् ।। ९ ॥
तुभ्य भरन्ति क्षितयों यविष्ठ
लिमग्ने अन्तित ओत दूरात् ।
आ भन्दिष्टस्य सुमतिं चिकिद्धि
बृहत्ते अग्ने महि शर्म भद्रम् ।। १० ॥
आद्य रथं भानुमो भानुमन्त-
मग्ने तिष्ठ-यजतेभिः सन्तम् ।
विद्वान्पथीनामुर्वन्तरिक्ष-
मेह देवान्हविराय यक्षि ॥ ११ ॥
अौचाम कवये मेध्याय
चर्चा बन्दारु वृपभाय वृणें ।
गविष्ठिरो नमसा स्तोममना
दिवाय रुक्ममुरुग्यश्चमवेद ॥ १२ ॥

·No16
HYMNS FROM THE RGVEDA
40
No. 110.
सू.६३
ऋतस्य गोपाधि तिष्ठथो रथं
सत्यधर्माणा परमे व्योमनि ।
यम मित्रावरुणाचंथो युग
तस्मै वृष्टिमधुमत्पिन्वते दिवः ॥ १ ॥
सम्राजीवस्य भुवनस्य राजथो
मित्रावरुणा विदथै स्वदशा ।
वृष्टिं वां राधौ अमृतत्वमीमहे
द्यावापृथिवी वि चरन्ति तन्यवः ॥ २ ॥
सम्राजा उग्रा वृषभा दिवस्पती
पृथिव्या मित्रावरुण, विचर्पणी ।
चित्रेमिरभैरुप तिष्ठथो रवं
द्यां वर्पयथो असुरस्य माया ॥३॥
माया वो मित्रावरुणा दिवि श्रिता
सूर्यो ज्योतिश्चरति चित्रमायुधम् ।
तमभ्रेणं वृष्ट्या गृहथो दिवि
पर्जन्य द्रुप्सा मधुमन्त ईरते ॥ ४ ॥
रथ युञ्जते मरुतः शुभे सुखं
शूरो न मित्रावरुणा गविष्टिषु ।
रजॉसि चित्रा वि चरन्ति तन्यवो
दिवः सनाजा पय॑सा न उक्षतम् ॥ ५॥

·41 SANHITĀ TEXT rNo.17. वाचं सुमित्रावरुणाविरावती पर्जन्यश्चित्रां वदति विपीमतीम् । अभ्रा वंसत मरुतः सु मायया द्यां वर्षयतमरुणामरेपसम् ।। ६॥ धर्मणा मित्रावरुणा विपश्चिता व्रता रक्षथे असुरस्य मायया । ऋतेन विश्वं भुवन वि राजथः सूर्यमा धत्थो दिवि चित्र्यं रथम् ॥ ७ ॥ सू० ७३ No 17. यद्य स्थः परावति यावत्यश्विना । यद्वा पुरू पुरुभुजा यदन्तरिक्ष आ गतम् ॥ १॥ इह त्या पुरुभूतमा पुरू दंसौसि विभ्रता। वरस्या याम्यधिंगू हुवे तुविष्टंमा भुजे ॥ २ ॥ ईन्यिद्वऍपे वपु- चक्रं रथस्य येमथुः। पर्यन्या नाहुपा युगा महा रजांसि दीयथः ॥ ३ ॥ 6 (RV, Bymas, End Selection ).

·No.17.
v.73
HYMNS FROM THE RGVEDA
तदू पु मिना कृतं
विश्वा यामनु एवै ।
नाना जातावरेपसा
समसे बन्धुमयथुः ॥ ४ ॥
आ यद्वा सूर्या रथं
तिष्ट्रद्रघुष्यदं सदा ।
परि वामरुषा वयो
घृणा वरन्त आतपः ॥ ५॥
युवोरत्रिश्चिकेतति
नरी सुम्नेन चेतसा ।
धर्म यामरेपसं
नासत्याना भुरण्यति ॥ ६ ॥
उग्रो वो कहो ययिः
शृण्वे यामपु संतनिः।
या दंसौभिरश्विना-
त्रिनरायवर्तति ।। ७
मध्ये ऊ पु मधूयुवा
रुद्रा सिपंक्ति पिप्युपो।
यसमुद्राति पर्पथः
पक्काः पृक्षौ भरन्त वाम् ॥ ८ ॥

·SAHITA TEXT
"No.18.
V.20.
सत्यमिद्वा उ अश्विना
युवामाहुर्मयोभुवा ।
ता यामन्यामहूतमा
यामन्ना मृळयतमा ॥९॥
इमा ब्रह्माणि वधना-
श्विभ्यां
सन्तु
शंतमा ।
या तक्षाम रथी इ-
वावाचाम बृहन्नमः ॥१०॥
No.18.
धुतोमानं वृहतीमृतेने
ऋतारीमरुणप्सु विभातीम् ।
देवीमुपसं. स्वरावन्ती
प्रति विप्रासो मतिभिर्जरन्ते ॥ १ ॥
एपा जनै दर्शता बोधयन्ती
सुगान्पथः कृण्युती यात्यने ।
वृहद्रथा बृहती विश्वमि-
न्यौपा ज्योतिर्यछत्यग्रे अह्वाम् ।। २ ।।
एफा गहेभिररुणेभिर्युना-
नाAधन्ती रयिमायु चक्र।
पथो रदन्ती सुविताय देवी
पुरुष्टुता विश्ववारा वि भाति ॥ ३ ॥

·HYMYS FROM THE GLEDA No.18 v.80 एपा व्यनी भवति द्विवहीं आविष्कृण्वाना तन्वै पुरस्तात् । ऋतस्य पन्धामन्वैति साधु प्रेजानतीच न दिशौ मिनाति ॥ ४ ॥ एषा शुभ्रा न तन्वी विदा- नौ स्नाती दृशयै नो अस्थात् । अप द्वेपो वार्धमाना तमा- स्युपा दिवो दुहिता ज्योतिपागात् ॥ ५ ॥ एपा प्रतीची दुहिता दियो नृ- न्योपैव भद्रा नि रिणीते अप्सः । व्यर्वृत्ती दाशुषे वार्याणि पुनज्योतिर्युतिः पूर्वाकः ॥ ६ ॥ म०७ No 19. सू०६१ उदो चक्षुर्वरुण मुप्रतीक देवयोरेनि सूर्यस्ततन्वान् । आभि यो विश्वा भुवनानि चष्टे स मन्यु मत्येवा चिंकेत ॥ १॥ प्र वा स मित्रावरुणावृतावा विनो मन्मानि दीर्घश्रुर्दियति । यस्य ब्रह्माणि आ यत्क्रत्वा न शरदः पृणैथै ।। २ ॥ सुक्रतू अर्वाथ

·45
SABIHITĀ TEXT
[hidi
No.19.
पोरोमित्रावरुणा पृथिव्याः
प्र दिव अष्बाबृहत्तः सुदानू ।
स्पशी दधाथे ओपधीषु वि-
वृधंग्यतो अनिमिष रक्षमाणा ।। ३ ।।
शंसा मित्रस्य वरुणस्य धाम
शुष्मो रोदसी बद्भधे महित्वा ।
अयन्मासा अर्यज्वनामवीराः
अ यज्ञमन्मा वृजन तिराते ॥ ४ ॥
अमूरा विश्वा वृषणाविमा वा
न यासु चित्रं ददृशे न यक्षम् ।
द्रुहः सचन्ते अनृता जनानां
न यो निण्यान्यचितै अभूवन् ।। ५ ॥
समु वां यज्ञं महयं नमोभि-
हुंचे बौ मित्रावरुणा सबाधः।
प्रवां मन्मान्यूचसे नवानि
कृतानि ब्रह्म जुजुपनिमानि ।। ६ ।।
इयं देव पुरोहितिर्युव-पाँ
यज्ञेपु मित्रावरुणावकारि।
विश्वानि दुर्गा पिंपृतं तिरो नौ
युयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ७ ॥

·46
No.20.
VII.il
HYNAS FHON TIE ROVEDA
म. ७
Yo.20.
मू०७१
अप स्वसंरुपसो नग्जिहीते
रिणक्ति कुणीररुपाय पन्थाम् ।
अश्वामघा गोमघा वां हुवेम
दिवा नक्तं शरुमस्मद्युयोतम् ॥१॥
उपायांतं दाशुप मत्याय
रथैन वाममश्विना वहन्ता।
युयुतमस्मदानिरामी
दिवा नक्तं माध्वी त्रासीथां नः ॥ २॥
आ वां रथमयमस्यां व्युष्टौ
सुम्नायवो वपंणो वर्तयन्तु ।
स्युमंगभस्तिमृतयुग्मिरश्च-
राश्विना वसुमन्तं बहेथाम् ॥ ३ ॥
यो वां रथौ नृपती अस्ति पोव्हा
त्रिचन्धुरो वसुंमाँ उस्रयामा।
आ ने एना नासत्योप यात-
मभि यद्वी विश्वप्रन्यो जिगाति ॥ ४ ॥
युवं च्यवानं जरसौमुमुक्तं
नि पेदवं ऊहथुराशुमश्वम् ।
निरंहसस्तमसः स्पर्तमात्रि
नि जाहपं शिथिरे धांतमन्तः ॥ ५॥

·47
SAMH TA TET
No1
इयं मनीपा इयमश्विना गी-
रिमा सुवृक्तिं वृपणा जुपेथाम् ।
हमा ब्रह्माणि युवयून्य॑ग्म-
न्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ६ ॥
म०७
No.21.
सू०७७
उपौ रुरुचे युवतिर्न योपा
विश्व जीवं प्रसुवन्ती चुरायै ।
अभूदग्निः समिधे मानुपाणा-
मकज्योतिर्वाधमाना तमांसि ॥१॥
विश्व प्रतीची सप्रथा उदस्था-
द्रुशद्वासो विभ्रती शुक्रमश्वैत् ।
हिरण्यवर्णा सुदृशीकसंदृ-
ग्गवी माता नेव्यामरोचि ॥ २ ॥
देवानां चक्षुः सुभगा वहन्ती
श्वेतं नयन्ती सुदृीकमश्वम् ।
उपा अंदर्शि रश्मिभिर्व्यक्ता
चित्रामा विश्वमनु प्रभूता ॥ ३ ॥
अन्तिवामा टूरे अमित्रमु-
च्छोी गव्यूतिमभयं कृधी नः ।
यावय द्वेषु आ भैरा वरनि
चोदय राधों गृणते मघोनि ॥ ४ ॥

·HYMNS FROM THE RGVEDA
48
VII.77
अस्मे श्रेष्ठेभिर्भानुभिर्वि भा-
ह्युपौ देवि प्रतिरन्ती न आयुः ।
इपं च नो दधती विश्ववारे
गोमदश्वोवद्रर्थवच्च राधः ॥ ५॥
यां त्वा दियो दुहितर्वर्धय-
न्त्यपः मुजाते मतिभिर्वर्सिष्ठाः ।
सास्मासु धा रयिमुष्वं बृहन्त
ययं पात स्वस्तिभिः सदो नः ॥ ६ ॥
म०७
No.22.
सू०८६
M
धीरा स्वस्थ महिना जनपि
वि यस्तस्तम्भ रोदेसी चिदुवी ।
प्र नाकैमृष्यं नुदे बृहन्तै
द्विता नक्षत्रं पप्रर्थच्च भूमे ॥ १ ॥
उत स्वया तन्याः सं वदे त-
स्कदा न्यन्तर्वरुणे भुवानि ।
कि मै हुव्यमहणानो जुपेत
कदा मृळीकं सुमना अभि ख्यम् ॥ २ ।।
पुच्छे तदैनौ वरुण दिदृ-
क्षपो एमि चिकितुपो विपर्छम् ।
समानमिन्मै कुवयश्चिदाहु-
यं ह तुभ्यं वरुणो हणीते ॥ ३॥

·BAÅHITA TEXT FNo VII.86 किमार्ग आस वरुण ज्येष्ठ यत्स्तोतारं जिघांससि सायम् । प्र तन्मै चोचो दूळभ वधावो- व त्यानेना नमसा तुर ईयाम् ॥ ४ ॥ अब दुग्धानि पित्र्या सृजा नो- व या वयं चकमा तनूभिः। अव राजन्पशुत्पं न तायुं सृजा वत्सं न दाम्नो वसिष्ठम् ॥ ५॥ न स खो दक्षों वरुण ध्रुतिः सा सुरा मन्युर्विभीदको अचिंत्तिः । अस्ति ज्यायान्कनीयस उपारे स्वमेश्चनेदनृतस्य प्रयोता ॥ ६ ॥ अरै दासो न मीळ्हुपै करा- ण्यहं देवाय भूर्णयेनागाः । अचेतयदचितो देवो अर्यो गृत्स राये कवितरो जुनाति ॥ ७ ॥ अयं सु तुभ्यं वरुण स्वधावो हृदि स्तोम उपश्रितश्चिदस्तु । शं नः क्षेमे शमु योगें नो अस्तु यूयं पात स्थस्तिभिः सदा नः ।। ८ ।। 7 TRV. Hyme, 2.d Selection).

·HYMNS FROM THE POSEDA
50
No23
VI195
म. ७
No.2:3.
सू० ९५
प्रक्षोदेसा धायसा सस एपा
सरस्वती धरुणमायसी पूः।
प्रवाधाना रथ्यैव याति
विश्वा अपो महिना सिन्धुरन्याः ॥ १॥
एकाचेतत्सरस्वती नदीनां
शुचिर्यती गिरिभ्य आ समुद्रात् ।
रायश्चैतन्ती भुवनस्य भूरै-
घृतं पर्यो दुदुहे ना पाय ॥ २ ॥
स वावृधे नर्यो योषणामु
वृपा शिपभो यज्ञियासु ।
स वाजिन मघवनो दधाति
वि सातयै तन्य मामृजीत ॥४॥
उत स्या नः सरस्वती जुपा
णोप श्रवत्सुभगा यज्ञे अस्मिन् ।
मितजुभिर्नमस्यैरियाना
राया युजा चिदुतरा सखिभ्यः ॥४॥
हुमा जुहाना युप्मदा नमोभिः
प्रति स्तोमै सरस्वति जुपस्व ।
तव शर्मप्रियतमे दाना
उप स्थयाम शरणं न वृक्षम् ॥ ५॥

·51
SANITA TEXT
rN24
VIIL29
अयमु ते सरस्वति वसिष्ठो
द्वारागृतस्य॑ सुभगे व्यायः ।
चधै शुभ्र स्तुवते रामि वाजा-
न्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ६ ॥
म०८
No. 24.
सू०२९
वझुगेको रिर्पणः सूनरो
युवाप्यते हिरण्यय॑म् ।। १ ।।
योनि मेक आ समाद द्योत-
नोन्तर्देवेषु मेधिरः ॥ २॥
घाशीमेको विभनि हस्त आयमी-
मन्तवेषु निर्धविः ॥ ३ ॥
वज्रमेको विभर्ति हस्त आहित
तेनं वृत्राणि जिनते ।। ४ ॥
तिग्ममेको विभर्ति हस्त आयुधं
शुचिरुग्रो जलापभेपजः ।। ५ ।।
पथ एकः पीपाय तस्करो यथाँ
एप वैद निधीनाम् ॥ ६ ॥
त्रीण्येक उरुगायो वि चक्रमे
यत देवासो मदन्ति ॥ ७॥

·HYMNS FROM THE RGVEDA
52
No 24.
VIII.29
m
विभिा चरत एकया सह
प्र प्रवासेर्व वसतः ॥ ८॥
सदो द्वा चक्राते उपमा दिवि
सम्राजर्जा सपिरांसुती ॥९॥
अर्चन्त एके महि साम मन्यत
तेन सूमरोचयन् ॥ १० ॥
म.१०
No.25.
सु०७२
देवानां नु वयं जाना
प्रचाँचाम विपन्यो ।
उक्थेपु शस्यमा॑नेषु
यः पश्यादुतरे युगे ॥ १॥
ब्रह्मणस्पतिरता
सं कार इवाधमत् ।
देवानी पूर्फे युगे-
संतः सदजायत ।। २॥
देवानां युगे प्रथमे-
सतः सदजायत ।
तदाशा अन्वैजायन्तु
तदुत्तानपदसरि ॥ ३॥

·53 SAMHITA TEXT TNo.15. LX71. भूर्जज्ञ उत्तानपदो भुव आशा अजायन्त । अदितेर्दो अजायत दक्षाद्वदितिः परि ॥ ४ ॥ अदितिर्वजनिष्ट दक्ष या दुहिता त। तां देवा अन्यजायन्त भद्रा अमृतपन्धयः ॥५॥ यद्देवा अदः सलिले सुसैरन्धा अतिष्ठत । अत्री को नृत्यतामिव तीघो रेणुरपायत ।। ६॥ यदेवा यतयो यथा भुवनान्यपिन्वत । अत्रो समुद्र आ गूळ्ह- मा सूर्यमजभर्तन ॥ ७॥ अष्टौ पुत्रासो अदिते- ये जातास्तुन्व स्पर। देवाँ उप प्रैत्सप्तभिः परी मार्ताण्डमास्यत् ॥ ८॥ सप्तभिः पुत्रैरर्दिति- रुप प्रैस्पूर्ण युगम् ।

·No.25. 54 HYMNS FROM THE RGVEDA अजायै मृत्यवै त्व- पुनर्मार्ताण्डमा रत् ।। ९ ॥ - स०१० No 26 .. सू०१०८ किमिच्छन्ती सरमा प्रेदमानड् दूरे ह्यध्वा जगुरिः पराचः । काहितिः का परितक्म्यासी- त्कथं रसायो अतरः पयासि ॥१॥ इन्द्रस्य दूतीरिपिता चरामि मह इच्छन्ती पणयो निधीन्यः । अतिष्कदो भियमा तन्न आव- त्तथा रसायो अतरं पयोसि ॥ २ ॥ ई दृङिन्द्रः सरमे का देशीका यस्येदं दूतीरसरः पराकात् । आ च गच्छामित्रमैना दधा- माथा गा गोपति! भवाति ॥३॥ नाहं तं घेद दम्यं दभत्स यस्येदं दुतीरसरं पराकात् । न तं गृहन्ति यती गभीरा हुता इन्द्रेण पणयः शयध्वे ॥ ४ ॥ हमा गायः सरमे या ऐन्छः परि दियो अन्तान्त्सुभगे पतन्ती ।

·55 SANHITA TEXT rNo.26. Lx.tos कस्त एना अब सृजादयु- व्युतास्माकमायुधा सन्ति तिम्मा ॥५॥ असेन्या वः पणयो वा- स्यनिपव्यास्तन्वः सन्तु पापीः । अधृष्टो व एतवा अस्तु पन्था बृहस्पतिर्व उभया न मृळात् ॥ ६ ॥ अयं निधिः संरमे अदिबुध्नो गोभिरश्वेभिर्वमुभिन्युष्टः। रक्षन्ति तं पणयो ये सुंगोपा रेकु पदमलंकमा जगन्ध ॥ ७ ॥ एह गेमन्नृपयः सोमशिता अयास्यो अङ्गिरसो नवग्याः । त एतमूर्व वि भजन्तु गोना- मथैतद्वचः पणयो चमन्नित् ॥ ८॥ एवा च त्वं सरम आजगन्ध प्रबोधिता सहसा दैव्यैन । स्वसारं त्वा कृणवै मा पुनर्गा असं ते गा सुभगे भजाम ॥९॥ नाहं वेद भ्रातृत्वं नो स्वसृत्व- मिन्द्रो विदुरङ्गिरसश्च घोराः।

·No.26. x.108. HYMNS FROM THE RGVEDA 56 . गोकामा मे अच्छदयन्यदाय- मपात इत पणयो वरीयः ॥ १० ॥ दूरमित पणयो वरीय उ- गावो यन्तु मिनतीतेने। बृहस्पतिर्या अविन्दनिगूळ्हाः सोमो ग्राणि ऋषयश्च विप्राः ॥ ११ ॥ म.१० No. 27. सु०१३९ सूर्यरश्मिर्हरिकेशः पुरस्ता- त्सविता ज्योतिरुदयाँ अजस्रम् । तस पपा प्रसवे याति विद्वा- संपश्यन्विश्वा भुवनानि गोपाः ॥ १॥ नृचक्षा एप दिवो मध्य आस्त आपप्रियात्रोदसी अन्तरिक्षम् । स विश्वाचीरभि चष्टे घृताची- रन्तरा पूर्वमपरं च केतुम् ॥ २ ॥ रायो चुनः संगमनो वसनां विश्वा रूपामि चष्टे शौमिः । देव इव सविता सत्यध- मन्द्रो न तस्थौ समरे धनानाम् ॥ ३ ॥ विश्वावसुं सोम गन्धर्वमापो ददृशुपीस्तदृतेना व्यायन् ।

·57 SABIHITĀ TEXT No. 17. Lx.159. तदन्ववैदिन्द्रौ रारहाण आसां परि सूर्यस्य परिधारपश्यत् ॥ ४॥ विश्वावसुरभि तो गृणातु दिव्यो गन्धर्वो रजसो विमानः । या घा मत्यमुत यन्न विद्म धियो हिन्गनो धिय इन्नो अव्याः॥५॥ सनिमविन्दचरणे नदीना- मावृणोद्दरो अश्मंबजानाम् । प्रासो गन्धर्यो अमृतानि वोच- दिन्द्रो दक्षं परि जानादहीनाम् ॥६॥ 8( RV. HEDDF, 2nd Selection } ·NOTES No. 1 MANDALA I SuKTA 25 यञ्चिदित्याविशत्यूच द्वितीय सतम् । तथा चानुक्र सम । (काया. सर्वानु. क्रमणी २) यश्चित्सति । मपिवान्यस्मादिति परिभाषण शुन शेप एर ऋषि आदा गायत्रमिनि परिभापित वाढायत्री छन्द । वारुण विति पूर्योक्तवानहादि- परिभाषया (सर्या परि० १२३) वरुणो देवता। विनियोग उक्त शौन शेपा- स्पाने । विशेषविनियोगस्तु । आभिपहह इद मुक्त होत्राशस्त्रे स्तोमनिमित्त- मावापार्थम । अभिप्लपृथप हानी ते खण्डे तथैव सूचितम् । विद्धि ते विश इति वारुणमेतस्थ तृचमावत मैत्रावरण (आश्व० श्री ७५, ९, १०) इति ॥ The Altareya Brahmans in VII 13-18 gives the story of Surahsepa, to whom old tradition, as incorporated in the Ait Br itself and the Sarvanukramani attribute this hymn, the preceding by mo, and the following five hymns Sunahsepa is sold to the dropsy-stricken Hariscanara by his greedy father Ajlgarsta, to be used as a sacrificial victim to Varupa in the placo of Rohita, Hariscandra's son When he was bound to the sacrificial post and when his oun father 4 hand was about to smite him, he prayed to one god after another and when he recited the tree to Usas, the last in the ser es. the ropes with which he wa- tied fell off and Hariscandra also was cured of his dropsy Visvamitra the hotā in the sacrifice, adopted Surahsepa as his own son and renamed lum Devarata This will explain the Sarvagukramaol reference to 1-24 'कस्य'-पञ्चोना (विंशनि ) आजीगति गुन शेर (ऋषि), स कृषिमो वैश्वामित्रो देवगन Liko niost Braamanic legends this legend als), full of dramatic movement and intense human interest as it is, is based more on a fantastic explanation of the Vedio ligmas than on history RV I 24 12-13 शुन शेण यमसभीन , गुन शेग त्यहभीनमादित्य द्रुपदेषु बद्ध and Re v 27 गुनश्चिच्छेप निदिन सहस्रायपाहमणो अशामित्र हि व ! वाम्मद कि -- ·HYMNS FROM THE RIVEDA 60 1. 25. HHIRA 91577 would, however, point to the existence of a tradition already in the Rgvedic times of a 17. saved from the Yüpe after invoking Varuna and Agni. There is, however, nothing in the RV. to show that the hymns were composed by Sugahseps; reference to h'm in the third person in I. 24. 12-13 would, it possible, prove the contrary. The present hymn (I 25) consists of sevan troas (groups of three ris), each of which originally formed a hymn by itself. It is worth while going into the details of this que tinn as it has a bearing not only on the arrangement of the RV. but alsu on the interpretation of rks 4 and 7. Oldenberg, while admitting in his Prolegomena that the hymp consists of trces, still regards it as being made up of two hymns, one consisting of the first four trces and the other, of the last three. Accord'ng to him tha Sunahsepa cycle of hymns will be finally resolved into five deity-groups of altogether sizteen hymns with the following number of iks: Varuda-3 hymns of 15 ( I 24), 12, 9(1 25 ) rks; Agni-4 hymns of 10 (1.26 ), 6, 3, 4 (I. 27), Indra-5 hymns of 9 (1.28), 7 (I 29). 6,6,4; Akvins-1 hymn: 3; Usas-1 hymn : 3 (1. 30 ) I have to submit, that Bergaigne is right in splitting up this hymn into more than two hymns,' because thus we secure complete conformity with the Rgvedio principle of arrangement of hymns witilan each 1 Bergaigns t210ks that the hymn is to be aplit un lato 812 bymns of three fks, ks 4, 5 and 7 forming the second hymn and rkx 6, 8 and 9 being Interpolated Against this latter, Oldenberg points out that the recurrenco of 7 in 7-9 clearly indicates that abey form a uca ; on the other hand it has to be admitted that tk 7 badg3 uocoonooted after 6 and that it would como Daturally after 5 2 According to the researches nf Borgå igno, which were preceded hy those of Delbruck, Grassmann and Oldenberg., the familr' oralos of hyono lo the latter half of the first mandala and mandalss II-VII wero to the origionl Bambits (collection of bytos ) artsaged according to certolp defaite principles Those are (1) croles of bymes of the same Bpi (or Gotra ) ara Arranged in the ascending order and subdivided. Accordiog to delty-group! :( 11 ) tbe Derty-groups are arrapgod according ·61 NOTES [No 25: oscle in the descending order according to the number of hymos assigned to each doity and according to the length of the hymns within each deity group. The problem of iotorpolations apart, the hymos should, I suggest, be arranged thus Varuda (1.24-25, 8' by.unb) 15, 3, 3, 3, 3, 3, 3, 3; Agai (I 26–27, 6 hymns) 10, 3, 3, 3, 3, 1; Indra ( I 28?- I 30. 16, 5 hymns) 9, 7, 6, 6, 4; Aspins ([ 30. 17-19, 1 tsmo) 3; Usas (I. 30. 20-22, 1 hymn ) . Oldenberg's contention that I. 25. 4, 7 do not look like beginnings of hymos does not appear to be well-founded so far as 4 is concerned. I often comes in the beginning of a hymn as an emphatic particle : cf. T I. 25. 1,8741 AA 54 I. 80 1, 2 i ara, I. 131. 1, zÀ VI, 1. 1,7 g 77431. VI. 2. 1 etc. IN B.-To enable the student to follow the changes of accent in the Sambita and Pada texts, below the Pada text, printed in larga type, the Bama words are given with the accentod syllables indicated by an uverted periodí“) after them In rk 1, for 10stancc, 410 4T has the udatta accent, 90 also and in 1737 This iudication of the accented syllables will to the descending order of the total of bymns for each deity, (111) where the same nuru ber of hymns appears in two or more derty-groups, precedence is given to that group which has the longer Orst byan; (1) within a deity-group the hymns are arranged accordiug to the docending order of tbe total of rhs, () where two bymns bave the same nuraber of pks, precedence is given to the longer Vetre When mors hymos or stray fks were discovered at a 'ater stage and were thought to be worthy of incluaion in the Sarabita they were pot inserted according to the principles followed by the original Sambitákārs, the smaller uaits in tho original Sumbita, especially those that had & common deity, came to be fused togetber, and thus arise the several violations of the original rules of the Samhita 1 or 7, Ree note l on p60 2 Not mentioned 10 A. B and therefore regarded as a later addition by Bergaigao The purpose of the story-teller was alcor all to tel The atory and not to account for all tho hymas in the Sunshsepa cycle He might bare simply ignor da hyma which did not fit sa with bis ingeni. ous stury. It 19 not possible to baliave tbat an addition to the Samhita could bave been made aftor the comi os13100 of late porations of the A, B.

·। प.त যথা । वरुण No.1 HYMNS FROM THE RGVEDA 62 1.25 bo discontioued from tho sixth byorn onwards The last line, consisting of dots ( ), horizmial and vernical lines (-,1) and small ciphers (0), gives the accents of tbe Sambıta test and these four stard for the उदात्त, and the thren forms of the unaccented syllable, Viz अनुदन, स्वरिन and ry respectively. In the notes also when it 13 necessary to indicate the acceats the accented sylla le 18 narked with an inverted period (). For further details see Appendix IV ] Verse 1 यत् । चित् । हि । ते । विशः । यथा ।प्र। देव । वरुण । व्रतम् ॥ नित् हि ते विश व्रत' मिनीमसि । द्यविऽद्यवि ॥ १ ॥ निनीम मि यनिर्यात हे पण यथा ला विश. प्रजा कदाचित्प्रमादं यन्ति तथा वयमपि ते तव मंन्धि यचिद्धि यदेव किंचिद व्रतं गर्म यघियति प्रतिदिनं प्रमिनीमसि प्रमादेन हिंसित पन्त । तदपि व्रत प्रमादपरिहारण साग मिति शेषः । यथा । लिम्वरेणा- पुदान प्राप्त (पा.६.१.१९३) यथेति पादान्त (फिट ० ४.१७) इति सानदान यम् । मिनीमसि । मीन हिंसायाम । इदन्तो माम । ऋयादिभ्यः भा (पा. ३-१.८१)। मीनातेनिंगमे (पा० : ३-८१) इति हवायम् । ई हल्पयो (पा०६-४.११३) इतीमार । सति शिष्टस्वरबलीयर वमन्यत्र विचरणेभ्य इति पचनानिह एव स्परः शिष्यते । पद्नयागानघाताभायः॥ देव घाण The e is one accented syllable in each word subject to certain exceptions Verbs in principal clauser and nouns in the vocative case, not coming in the beginning of a Pada or sentence, are unaccented ; 60 are particles like चित्, च, विद; यथा in the sense of इष, conuing at the end of a Pada; doublety of the regular pronominal forms like 1711, 71, 71, म.न , नत् , एनयो: etc In the present rk therefore चिद, ने, यथा, देव, 7571 are unaccented. यह निदthough, ct, यसिद्धि...देवर पजामादापले हवि 1.266; also 28.5.29.1. it is enphatic. विशो यथा 24 the peopto ( sub out ) ziolnte (their king's com nande ;) It is abbreviated simile Vargo: hinisoll is oltan Apoken of na klos an ·NOTES 63 No.1. + Varuna; cf I.24; I. 157.9, II. 1.4 &c. प्र' is to be connected with मिनीम'सि. Tho preposition is separated from the verb in a principal clause and is accented, the verb being unaccented ; in a subordinate clause the verb is accented and the preposition is generally compounded with the verb and is unaccepted. Here it is detached and accented, though the verb is accented; ct.वि.यो ममें 'जसी I.100.4. व्रतम् ( from to surround. protect- M. Miller, cf. SBE XXXII, pp 239-240; from a to will- Grassmuon) Ordinance, laws; also, work, holy work, sacrifice. मिनीम'सि is Vedic for the classical मिनीम:, the termination मसि ocours five times as often as 9: in the Rgveda; in the Atharva. veda म: comes oftener them मति. पमी to violate, to fail to observe; आपश्चन प्र मिनन्ति मत वाम् II, 21. 12; न यस्येन्द्रो...ननगर्यमा न मिनन्ति रुद्र. II. 389 पाविद्यवि (from द्यो, day )-An iterative is accented on the first member and is treated as a compound; of. ध नधनम् II. 23. 13; साम्न साप्न: 173 मप्र II. 9. 3. दिव , य, यो, are all oublets. derived from far to shine and inean day' or 'heavon Translation : God Varung, even though we violate thy laws, as subjects (their king's),day by day- Verse 2 मा । नः । वधार्य । हुत्नवै । जिहीळानस्य । रीरधः॥ मा' घधा' जिडीलान स्य मा । हुणानस्य । मन्यवै ॥ २ ॥ हणान स्प मन्य वे हे पण जिहीळानस्यानादरं कृतवतो हन्नये हन्तु. पापिहननशीलस्या तव संबन्धिने वातमय यधाय न अस्मान्मा रीरधः संसिद्धान्धिपपभूतान्मा कुरु । हणानस्य हणीपमानस्य कुद्धाय तय मन्यये क्रोधाय मा अस्मान्रीरघः । पधाय हनश्च पर (पा. ३-३-७६) इत्य यन्तो यधशद । उच्छादिषु पाठादलोदानः (पा०६-१-१६० )। हनये । इन हिंसागायो । हनिभ्यां यनु (उणा० ३-३०) इति क्नुप्रत्ययः । धातोर्नशारस्य तयार । जिहीळानस्य ! हेतु अना.रे । अस्मालिटर + प्रथमायनो पापहन' इति पाटः। शरः न ।

·11] No ). HYMNS FROM THE RGVEDA 64 120 कानच् (पा० ३-२१०६) । द्विर्भावहलादिशेपहस्रचुत्वजवानि । एकारस्य ईका- रादेशश्छान्दस ।चित (पा०६-११६३)त्यन्तादातारम् । रीरध । राध साध ससिद्धौ । चढि णिलोप उपधाइप बम । द्विवचनहलादिशेष । हस्वत्यसन्वद्भावत्या भ्यासदीघा । न माडन्योगे (पा. ६-४७४) इयडभाव । हणानस्य । हुणी र जापाम् । अस्माच्छानचि पृपोदरादित्वादभिमतरूपसिद्धि । जिहाळानस्य हन्न व ग य his an antithesis in हणानस्य मन्य बे 12 13 the Rgvedic poets are fond of figures of speech and antithesis 10 very common Sa unncessarily understands हलवे as standing for हला हतु Petersou, on the other hand, is wrong in understanding a 217 und porta as referring to human and sup rhuman enemies जिहीळान 19 perf part from the root (Pan101) or riz (Rotb Gr ) be angry or hostile, and 16 with one or two exceptions used only of gods and so ISC (दर्ण ते) to be angry Hence the t vo partiples must be referred to a god, we need not supply 77, although that meaning will be present to the mind हनु (हन्) deadly वध m or पार ॥ & deadly weapon bolt गरम् is the injunctive causal aori t from र५ ग्ध (nula) (intr) to be subject, caus -99 male subject adj a week also used oransitively of दिप न मद्य रथय मो अह द्विपने रधम I 50 13 शत्रय रारधु ने VII 18 18, सम्मभ्य रना सुहनानि राद्ध IV 22 9 मन्यु passion fury Being the verb in a principal clause fire is not accented Transl-subject us not to the deadly weapon of an enrag. ed (god) to th: fury of an angry one Verse 3 दि एबीप मश्वम् न सदितम वि । मुळीकार्य । ते । मनः । रीः । अश्वम् । न । संऽदितम् ॥ मन गी::भिः । वरुण । सीमहि ॥३॥ सीमहि हे पण एटीशप अम्मामुसाय ते तव मनो मीभि स्तुतिमि यि मीमहि विशेषण पधीम समादाम पर्थ । सन हटान्त । रपी रपयामी सदित बाण 1..

·- . 455 NOTES No 1 _125 सम्पक्खण्डित दूरगमनेन प्रान्तमश्च न अश्वमिव । यथा स्वामी प्रान्तमश्व घास. प्रदानादिना प्रसादयति तद्वत् । रथी । मत्वर्थीय ईकार सिदितम् ।दो अवखण्डने। 'निष्ठा (पा०३-२-१०२) इति क्त । यतिस्यतिमास्यामित्ति किति' (पा०७४- ४०) इतीकारान्तादेश । गतिरनन्तर (पा०६-२४९) इति गते प्रकृतिस्वरत्वम् । गीर्भि । सावकाच (पा. ६-१-१६८) इति भिस उदात्त वम् । सीमहि । पिवु तन्तुसताने । व्यत्ययेनात्मनेपदम् । बहुल छन्दसि (पा. २४-७३) इति विकरणस्थ लुक । पलि लोप (पा०६१-६६)। यदा पित्र बन्धन इयरमाद्विकरणस्य लुक दीर्घान्दस ॥ गाभि Mrf (from 1 to praise) praise, hymn of praise Observe that in Pada-patba of and are split up by an 394 between, the Pada-paths separates terminatas like भि, भ्य , सु, when there are no vowel changes involved before them,, •of रश्मिऽभि , I 49 4 शाशुऽहमभि I 169, अपऽमु III 94 महिऽत्वम् III. 327, but मद्रभि 149 1 जनेभ्य 149 it does not split up the negativo - of जनप्नम I1236 and is capricious as to ct नाम 1 116 3 गोभि x 1087 मृटीकाप से मान घि सीमहि छ is the pronunciation in the Rgveda of a coming between vowels, 1 e wlenit 18 not a part of a conjunct consonant under similar circumstances is pronounced as , of , मीष, but इयो, मीट्वान् मृळीक from मृदा), to be gracious or merciful, means mercy grace'. मृड (fyrſ) is an epithet of Siva a later form of Rudra, but in tho Roveda the verb z is used in connection with various doities such as पर्शित क्षेत्रपनि बृहस्पति, the Adityas, इद्र, पाण, अमि, माम सरिता besides रुद्र मृठया क समृगीर महिन् 'gracious , merciful aro other derivatives from the pamo root MATT fo derived by Sayang from far to row or 1 to bind Roth and Graesnarin lavo confounded forms of #1 and in which both convey tho samo menning shule Macdonell has distinguished them properly. सीम is norist irjunctive from मा', compare with its from or 1 मिनि मिति इपानमा आशाको रयान । : The roots , at, and , the last three ara mestioned as such to PI 8) bare hear meal opet by Pipial in the son order the 91 Rt ilymns ind clect on i also, or ·11] NO 1 HYMNS FROM THE RGVEDA 66 125 or अदीमहि | aor ) from दा वि+सा to unbind, unloosen, used here metaphorically in the sense of pacifying or propitiating संदित अश्व रथी न-स दिन 1s from स+दा (Panini's दो) to bind of निदिन RV V 27, दाम्ना नात् अग्ने स द्या त्वम् AV VI 103,2 , बृहज्जान सदिता AV VIII.8 4 सदिताय स्वाहा (contra) बल्गने स्वाहा VS 22 ? The word 1s used in the same Rense in the गमा, हरियश and अमर. One wonders of Panini & meaning aus, in the Ethic has n t been misunderstood रथी is from रथी mf This is one of the few Vedic nouns which, not baing verbal nouns, end in an $, the declonsional forms in the RV are nom, voc रथी , रथ्या, श्य, acc- स्थ्यम् रथ्या, रथ्य (m), रथी (f), Ins रथ्या , da रथ्ये, gen रथीनाम न IB used in the sense of 89 in the Rgveda and is used after the उपमान or at least one word of tha उपमान, of अश्वन व दारवन्नम- 127 1, गावो न गव्यूतीरनु I 25 16 17 May we unloosen thy mind by our hymns, as the charioteer uplooeens the yoked horse that thou mayst show us mercy Verse 4 पतन्ति परी । हि। मे । विsमन्यवः । पतन्ति । चस्याऽइष्टये ।। हि मे वि मन्यर व स्यइष्टये वयः। न । वसतीः । उप ॥ ४ ॥ धमती उ हे घरुण मे मम शुन शेपस्प धिमन्यव गोधरहिता युद्धया वस्पइटये घसीय. मोतिशपेन बरामतो जीयनस्य प्राप्तये परा पतन्ति परामुरा पुनरानिरहिता याय on the fourth cong , 3 otc to show that the final zowel is dropped before the # of the four h codi (VIT 3-71), European grammariaus orber band treat these roots on accruat of the accent as being of the sixth ooo) 1 or तपोधिन । सिदा नकौमुदी १५१. अवेयुपसर्गप्रयोगे घेचिन्यायं । बाडने' इत्यनाय युकेऽपीटसिद्धे ।

·means 67 NOTES No 1 25 प्रसरन्ति । हिशब्दोस्मिन्नर्थे सर्वजनप्रसिद्धिमाह । परापतने दृष्टान्त । वयो न । पक्षिणो यथा वसतीनिंगसस्थानान्युप सामीप्येन प्राप्नुन्ति तद्वत् । पतन्ति । पादादित्यान्निपाताभाव । वस्यइष्टये । वशुमच्छब्दादिन्मतोलुधि (पा०५३६५ ) इति मतुपो लुकि टिलोप 1 ईयमुनो यकारलोपइछान्दम । धमती । शतुरनुम. (पा०६-१-१७३) इति डप उदात्तत्वम् । यस इटये ocours also in I 176 1, ममिन वम्य इटये इन्द्र इन्दो and VIII 86 2, 3 युर पिय ददधु पस्यइटय, एधतु निष्णाप्य दथु वस्यइटये वस्य ( abbre of Thr) is comparative degree of a adi shining, magnificent, good (from FA shine ), an epithet of gods, men and things, the superlative being us @_is from scala as well as इप-इच्छति the former meaning to impel, to urge to strive, to Eend' the latter to seek, to wish le is from 75 7795fe furtherence of or striving for the higher good or welfare' In my compounds of which the latter member IB B verbal noun ina or a p p p 10 the accent 18 shifted to the first member, of mark V 53, 5, HIT I 48 12, 7 tila I 113 12. und देव यात देव हिन eto में वि मन्गव परा पतन्ति हि With these open ing words of this trca, wbich originally formed a reprrate hymo, compare TRÀ VAI, 16 is an emphatic particle like Marathi की or ना ( मी जानों ना) and makes the verb पतति accented The word presents a difficulty BR and Gr get cut of it by treating 14747 as an equivalent of 927 This would have been possible if it could be treated as a verbal noon from +91 , or if were to be understood as a prefix of nouns little changing its sense (GRE I 109 2 18 not an instance cf. Geld Tr G CA may be instances, but it does not ap peor probable ) Bergaigne takes it as ad, to me, understood from it of 3 aast old Geld and others hare followed him According to him FIRST will mean pragere (appease) the wrath (of Varuna') If, es Berb sye, 4 marks tho beginning of a Sukta, 17. could not be referred back to a word in 3 and it is better to refer it by context to ans suitablo word lihe für or vitt (of 16) secondly, it is a serious question If for gives a privative souse in tho Rspeda. The majority of worda beginning with a are verbal nouns with ſí as a prepo- • that turn Away - ·HYMNS FROM THE RGVEDA. 68 sition giving an intensive sense, eg.पि चांण., विचेतय, वि महा. In all words with ft which are not verbal nous, except of TFT III. 33. 13, which occurs in a ro which has beon unanimously de. clared to be a late addition, it gives a sense of diversity cf. A pfit, विजामातृ.मि जामि, विपक्षम् , विपथि, विस, विशिग्य etc. In विमन्यय: also, therefore we must understand that sense and not the privativo sense to b) present. Hoy means 'inteuse desire or longing or fervour' in a good sense; 'passions, fury', in a bad bonge In I. 24.6 Varuna', मन्यु has been described as surpassing the flight of birds or the rush of waters : नहि ने स न सहन मन्यं यः चन अमी पतेपन्न: आपु । न इमा: आपः etc and hero also the विमन्य: (धीनयः) have be likened to birde धिमन्यर. therefore should mean expressing various longings'. पत्, 1 P., in By means to fly, from which come पत्मन् flight, पत्र wing परापत् to fly towards (the destination). घयःन. वि. is a bird and R=इर in the Vedic language. It has the negative sense also. वसतीः उप. Prepositions are constantly used in the Ro indepedently of verbs and govern either the acc or the abl. or the loc. acoording to the sense; cf. पस्त्यासु आ 10, मानुषेषु आ 15, गन्यूनीरनु 16, अधि समि 18. उप governs the acc and occasionally the loc. Tr. My (verses) that give expresion to my diverse longings ly forth (to Varuna) to seek the higher blessing, as birds to their nests. Verses आ वरुणम .. ... . फदा। क्षत्रऽश्रियम् । नरम् । आ। वरुणम् । करामहे ।। कवा क्षत्राश्रियम् नरम् करामहे मृळीकार्य । उरुऽचक्षसम् ॥ ५ ॥ मुळीकाप रुचक्षसम् मृळीमाप अस्मन्सुखाय यदा करिमन्झाले आ करामहे अस्मिन्कर्मण्यागतं फरपाम । कीदृशम् । क्षत्रश्रियं चलमेयिनं नरं नेतारम् उरुचक्षसं बहूनां द्रष्टारम् । क्षत्रश्रियम् । क्षत्राणि अयतीति क्षत्रश्री। क्वि । विश्वचीत्यादिना ( उणा० २२५, पा. ३-२-१७८ धा० २) कि दीर्घश्च । दुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् । नरम् । ऋदो- ·69 NOTES No 1 89 रए (पा० ३३५७) इत्यवन्त आयुदात्त । रामहे करोते यायन शए । उरुच. क्षसम् । चक्षेबदुल शिच ( उणा० ४.२३२) इत्यसन् । शिबनायाख्याआदेशा- ET 11 NITE Pan and Katyayana derive the word st, from 19, 1 Ur and provide for the lengthening of $ in forms like श्री , यतश्री , दर्शनश्री, पथरी, अमिश्री, मुभी and अभिभी of चिपचिपछिभिन (299771 SraiSAFA TOT 7, JOICO 72€ and a simfon III 2 178 हिमचिमच्चायतस्तुरुदजुर्मणा दोऽमप्रसारणम् But as Geldner points out 1 and TETTÝ are used in the same cense as a and ar and Papini's derivation from 971 will not give them this sense Roth derives words ending in efi from a root it or af 9 P, to beautify, which he regards distinct from * 9 P to cook, while Grasemann practically derives the meaning of the former from the latter but the former meaning is to be seen in rare passages and the latter is current and hence it is thels that the former is the original meaning It occurs in a 1 .16 17 , of which the de 1874, I 148 3, II 23 18, 25 used just like an I 89 69 V 59 3, 101 68 1, also perhaps IX 109 22, have the same sense of embollishmopt This meaning 18 also to be found in AV 13 2 9 9719*74 37GIA अभत् and Taitti Br I 1 2 6 7 सुकृत राद्धिं च अपतर अभियाण ति (contra 1966) The form ona alone can he derived from fa 1P while मयथा Is obviously a बहु. Max Muller understand क्षत्रश्री as a न पुरुष (97642 ) 'the victory to the warrior' but this explanation is not possible in the case of अभिश्री or सुश्री or दशनश्री Oldenberg's explanation of trazil I 98 1' leading towards glorious0668 equally unsatisfactory the word must be a verbal noun like अभिख्या भा, भू, शम् or 'ज् in अभि' ऋतु, अभि द्य &c,on the other hand, which are not verbal nouns the accent is on 2 18 therefore a verbal noun meaning the who lends grace to power क्षत्रम् means power, sovereign power, उरुच क्षसम् from चक्षु to see, 19 an epithet of Surya Mitravaruna, Adityas etc 77 50TT. The cpithet I must be rigarded here as significant and as meaning 'alhoro' of तृणा नृतम 1 77 4, of अनि ete, स्वर्ण or स्यणr of the Sun Ago1 Soms and the Maruts In tbis sepse it occurs 16 4 ·1] . No 1 HYMNS FROM THE RGVEDA 70 I 25.. as an epithet of several gods such as इन्द्र, अश्मिना, इन्द्रवायू , मित्रावरुणो, महत , आदित्या eto आ' करामहे nor in) from with आ, to causs to come home, of इन्द्र पशु न आऊगमहे, I 236, मा आकरामहे X. 15623 अक 1s used nearly in the same sense , of इन्द्र अर्भाश्च करामहे 244 4, अश्विना अबाचीना कगमहे III 22.3 Tr When shall we bring the hero Varuna home, the wide seer who lends grace to power, that lie may have mercy on us? न म यच्छत । तद्रताप Verse 6 तत् । इत् । समानम् । आशाते इति । वेन्ता । न । प्र । युच्छतः।। तत इत् समान আহালে वे'नन्ना न धृतज्व॑ताय । दाशुपं ।। ६ ॥ दाश तव्रताय अनुष्टितर्मणे दाशुपे हविर्दत्तवते यजमानाय घेनन्तौ कामयमानौ । मिनापरुणाविति शेष । तावुभी समान साधारण तदिदस्माभिर्दत्त तदेव हविराशाते अदनुवात । न प्रयुच्छत पदाचिदपि प्रमाद न पुरुत । आशाले । अश्नोतलिट द्विर्भापहलादिशेपा । अत आदे (पा० ७-४-७०) इत्यात्वम् । अनि यमागम- शासनमिति वचनादश्नोतेश्च (पा०४-३२) इति नुडभाव । बेनन्ता। वेनति कान्तिौ । सुपा मुलुक ( पा० ७ १-३९) याकार । प्रयुच्उत । युच्छ प्रमादे। दाशुषे । दा दान इत्यस्माद्दाश्वान्साद्वान (पा० ६-२ १२) इति सप्रत्ययो निपा- तित । यसो सप्रसारणम् (पा०६४ १३१) इति सप्रसारणम् । शासिबसिघसीना च (पा०८-३-६०) इति पत्वम् । त त इतु समान् म् आशाते What is the ac, and who are the two that form the subject of आशाते' In a hymn to वरुण, the ual must necessarily stand for ÀITETIT Whrle 193 has ingle hymn to his credt and cut about ten, both together have 8 whole hymns and 15 portions of hymus which are really omplete hymns and several stray versos addessed to them It s therefore the inost natural thing to expect a reference to fat na hymn to Varuna 79 refers must probably to the holy grass बर्हि ) spread out on the Vedi Geldner points to three parallel - 8 ·[ TC 5 NOTES No 1 120 passages ज्योतिष्मत् व आशाने (मित्रावरुणौ) I 136 3 , ना ( मिनरावरुणो) हि शत्र आसुय आशाने V 662, (मित्राच०) नावाना नि पेतु साम्राज्याय मुकतू । धृतम्रता TOT E 3171 VIII 25 8 and on the strength of these he understands the ag to refer to the mentioned in HITTE in But he occupies a subordinato place there and to refer art to it will be very far-fetched , secondly (53) and 141a 'ijl suit 92 the sentence would mean, 'they attain possess ) the same sovereign power in common', which is rather strange. Geldner conveniently forgets to translate On the strength of a similar association we can understand ti to refer to at and this latter would suit the yo and far better antañ बहि 3117 I 144 6; (f)#5731 viſ sro VIII 31 5 à un pre 2 p du from perf base of TL 5 U to attain to come to have, to have in poner The seventh syllable in a Gayatri line is gonerally short and henoa Gr and Old are inclined to read 27ITAT for 7i or at least to pronounce I as a short syllable but there is nothing like an invariable rule in the RV about the number or quantities of syllables in a line while there is one about the pronucciation of the syllables and an alteration of the text or a mispronunciation like the one proposed is not to be thought of ये नन्ता न प्र गुच्छत This the nom 'du of pre part from II P (2) to long for to cherish longings to love, also in a bad sense (11) to cherish evil thoughts, to feel Jealous Geldner takes it to mean (ui) 'to observo, to look after, in most passages although in a few he admits the olber meant 91 F andare derived fromthe same root and it would appear that the first two meanings suit in all cases, of मान क्रन इन्सु धतिय पनत घेना पतयान आ दिश उपधु मे अधि यामा 2 X 61 ?/Ny epergy become energtic: my heart is full of ideas iny longings yearn and Oy overywhere. All tho desires exert themselves only in my service of tho gods), 9737 froin युर प्रभादे Eccording to PAD BR and Whitnes and Macdonell derive the form from L. Just ag #comes from F. The only solid argument on their sido is that tlio stom appears only in the prosent base acd Rover ·. घृत व्रत No 1 HYMNS FROM THE RGVEDA 3] 72 1 25 in the perfect or aorist as against thus it has to be pointed out that there is no connection between the ineanings of I and and that there is no pioof for saying thict the perfect base of the root of wh ch the present base is gratis yg just as for इच्छ, कच्छ or गच्छ we can point to a base in the aorist or perfect which is different from the present base युच् can at the most be regarded as a defective root, the forins in the RV being confined to युन्द्राप्ति युच्छति, यच्छत यन्तु and pre part युच्छत् It certainly does not mean to separate' as Gr or Macd take it to mean it means to fail' 'to be negligent' Mar Muller aecepts it as an independent root one who maintains or observes the laws '18 only here an epithet of the sacrificer elsewhere it is uniformly on epithet of gods like Varuna Indra Agni, Mitravaruna etc of 8,10 दाशुषे (da of दाश्वस् perf participle from unreduplicated base of दाश to make offerirgs to worship It is declined like other per partis द श्वान्, दाश्वा सो दाशुष ) The re has been set down as an inter polation by Delbruck Ludwig Bergaigne &c but the trcagrouping removes all possibility of doubt and rc 7 can very well be the beginning of a new hymn (see below) rks 8 and 9. which are intimately and stylistically connected with 7, also cannot be interpolations Tr They have occupied the same ( kusa seat) in common the loving gods never fail the worshipper who observes their laws Verse 7 य पदम् पतताम् . चेद। यः । वीनाम् । पदम् । अन्तरिक्षेण । पतताम् ।। वीना म अन्तरिक्षण वेद । नावः । समुद्रियः ।। ७ ।। वेद समृद्रिय अन्तरिक्षेण पततामाकाशमार्गेण गच्छता वीना पक्षिणा पद यो वरुणो घेद । तथा महद्रिय सहदेगारथतो वरुणो नाया जल गच्छन्या नाव पद द जानाति ।

·78 NOTES NO 1 125 सोरमान्बन्धनान्माचयविति शेष । वेद । विद ज्ञाने। विदो लटो चा (पा. ३- ४८३) इति तिपो गलू । लिस्वरेणाादातत्वम् (पा०४-१-१९३) । द्वयचो. तरितह (पा०६-३-१३५) इति सहिताया दीर्घ । बीनाम् । नामन्यतरस्पामिति (पा०६-१-१७७ ) नाम उदात्त यम् । पतताम् । शप पितदनुदात्तत्वम् । शतुश्व लसार्वधातुस्वरण धातुसार 1 नाव 1 सावकाच (पा०६११६८) इति षष्ठ्या उदात्तत्वम् । समुद्रिय । भवार्थे । समुद्राप्राद्ध (पा०४४ ११८ ) इति घप्रत्यय ॥ अन्त रिक्षण प तताम बीना मय पदम् वेद अतरिक्ष (अतरि = अन्त and ar from to well cf FET) the aerial regions the three worlds according to the Vedic people were द्यौ, अन्तरिक्ष or रज, and therî Here there is apparen.ls an antithesis between अतरिक्ष and समुद The 7 is left without an antecedent, but these kinds of unconnected relative clauses have been pointed out by Old,cf य अश्वी निन्य उपयानि यन &s VII 112 यो ब्रह्मणे सुमति आयजाते &c VII 60 11 in the beginning of a hymn also cf VII 971, IX.411,611 समद्रिय नाय वेद The word समाय is definitely m in राजा देर समुद्रिय IX IV 716_and n In समद्रियाणि अणां सि IV 167, VII 87 1, समद्रिया f orcurs thrice with अप्सरस IX.78 3. and T. VIII 76 3 and IX 6' 26 There are two more forms of a doubtful character along with the present one I 55 3 STOT- थो न नय समुद्रि य and inx.65 13 among the gods enumerated appear दिवो पता सिधु पाप समुद्रिय BR and Oldenberg under atand all these forms to be ace pl from समुद्री (f of समद्रिय of What 12100) which might have been समुद्ध and can well be समुद्रिय Say whom Geldoer follows takes iſ to be nom bing of m, but if it is possible to take it as acc pl of f (adj to 217 ) that construction is certainly better, as we get a complote entithesis thus to the precedios Say and Cell take नय (50 पद) agen sing The first here 18 accented because it is in a relative clausc, the second because it comes in the beginning of n pada and scatenco this is true niso of the word as repeated in 8ondg The leaguealng old to 11 here and in 8 and 9 เปร been dulr noted in भR 173 1. Rill be that there is no metrical resson for the lengthenlos 101RE Irr:04 Selectica Feep ·'] NO 1 HIMNS FRM THE RGVEDI 1 25 The lengthening of a vowel is technically called a gà A plutı has heen noted in the accent notation (last line of the text by the figure 1, a af (cerebratization, 1 o change of 1,4,5,4 1,, to , ,5,6, 1, , respectively) 18 indicat ed by the figure , an उपाचरिन साध (change of विसग to स् व ) by 3, a shortening of vowel by 4, a change of Heart to 312Tht by 5, of 377. to go by 6, and all other changes and irregularities by an asterisk and an explanatory foot-note It would appear also that in the old language there was an uncertainty about the pronunciation of the final reduplicative and other vowels and they became fixed up in the later language As short vowels of Pan VI 3 126-137 and VI 1 7 Tia must be read according to the European scholars, as TfA3 in order to make up the requisite number of syllable in the first Pada , so also in the case of 777197 in 14b This point will be discussed in App TV but it may be mentioned here that the Irnes in a Vedic stanza were not all strictly of the same length and that at 18 possible to suppose that the requirements of the Vedic seers as to length of line were satisfied without splitting up a vowel merely hy a lengthening of the pronunciation over long vowels and semi-vowels and even land in conjunct consonante Tr-1 blog of him who knows the footsteps of the birds that fly in the mid regions of the sky He knows the Tessels on the sea Verse 3 वेद । मासः । धृतर्ऋतः । द्वादश । प्रजातः । वेद । मृत व्रत मजा व 17 यः । उपजायते ।। ८॥ य धृतवत सीस्तरमविशेपो यथोक्तमहिमापेतो वरुण प्रजायतस्तदा तदोत्यय मानप्रजापुक्ताद्वादश मासश्चैधादन्फिाल्गुनान्तान्येद जानाति । यत्रयोदशोपिक माम उपजापते सयरमरममीपे स्वयमेरो पयते तमपि वेद । वास्यशेप पूर्ववत् । मास द्वादश अपना पते ·[ NO 1 NOTES 125 मास । पदन्नित्यादिना (पा०६-१-६३) मासशन्दस्य मासिध्यादेश डिद मित्यादिना (पा०६-२-२७१) शस उदात्तत्वमा द्वादश । द्वौ च दश चेति द्वन्द्व । घ्यटन सरयायाम् (पा०६-३-४७) इत्यारम् । सस्था (पा.६-२-३५) इति सूण पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम । प्रजावत । जनी प्रादुर्भावे । प्रपूजिनसनरखन क्रमगमो विद (पा. ३-२-६७ )इति विट्प्रत्यय । विवनोरित्यात्व (पा०६-४-४१) छत्तरपदप्रकृतिपरत्वम् । प्रजा एपा सन्तीति तदस्यास्त्परिमन्निति मतप (पा. ५-२-९४ ) मादुपधाया (पा. ८-३-१) । इति मतुपो वत्तम् । उपजायते । जने फर्मतरि लद । कर्मवद्धावादालनेपदम । या । (पा० ३-१-८७) जनादीनामुपदेश एवार बक्त यम् (६-१-२९५३) इति वचनादच कर्तृपकीत्यायुदात्तन्वम् ( पा° ६१८७)तिहि चोदात्तपती युपसर्गस्य निघात (पा०८-१७२)। न च तिहहतिड (पा०८ १-२८) इति निघात । यदटतानित्यमिति प्रतिषेधात (पा०८-१६६)" द्वादश प्रजापत मास RIF a month , a doublet of ATE, accord ing to Pan VI.163 forms of these doublets are confined to forms from acc pl onwards The 31 of the months are pro bably the fortaights and days, weeks were unknown Gr would understand it to be the intercalary month उपजायत Berg regards a roference to the intercalary month as an indication of a late date for this rc, not so Old द्वारश stobe pronounced here so as to yield the equivalent of four syllables, not however as दुआ. Tr He, the uphoidor of the law, knows the twelve months with their offspring, he knows (tho intercalary month) that 1s burn unto them Versc 9 वेद । पातस्य । वर्तनिम् । उरोः । कुष्पस्य । वृहतः ।। पतनि म उगे मत वेद। ये । अधिआसते ॥९॥ य फपग्य सपा मह रासिंगतीपानीपरप तो जागिर पातर नाणेनि मार्ग पर । पाना नानाति । एदग भापामा उपरि तिष्ठन्ति तानपिन मानाति । ताए । भगिणदिना (२०३-८६) सम्पपालो पालो ·NOI HYMNS FORM THE RGVEDA 76 [1] । बेदा ये निवादादात्त । वर्तनिम् । वर्ततेऽननेति वर्तनि स्तोत्र इति रतोनपावरस्य पर्त. निशब्दस्यान्तोदात्त वसिद्धयर्थमुञ्छादिषु पाठादस्य प्रत्ययस्वरेण मध्यादात्तत्ये प्राप्ते व्यत्ययेनान्तोदात्त वम् । वृहत । बृहन्महतोम्पसख्यानमिति डम उदात्तत्वम् । अध्यासते।लसार्यधातुमानुदात्तत्ये सति धातुस्यर ।। उरो ऋपस्य बहत या तस्य वर्तनि म् 36 (from ę to surround ). ऋव ( from म्) appears as an epithet of गिरि, नि, रथ, मष्टि and 17 and qiz among inanimate objects, and of course of gods like अग्नि, इन्द्र, बहम्पात It is used in places where elsewhere appear बहत, महत्, गम्भीर and uence means' sublime awe-inspire ing 'l he three adjectives are used in the some order in VII 61 3 प्र उगे ...पृथिव्या प्र दिव मध्वात् बृहतः, the last two in VII. 86 म नाक व नुनदे बृहनम् . बृहत् (बृह् . from which ब्रह्मन् , बृहस्पति are derived ) great, mighty वर्तनि (वृत्) f rolling, course , hence, the track the way of अनु श्येनी ( reddish) सचते (accompanies) वर्तनिः अह, I 1409, स्तस्य हि वर्तनय सुजान (अग्निं) सचन्ते x 54 अध्या सते ( तान् ) These are the gods acc to Say the Maruts especially, suggests Geld , Old suggests that they are pro bably those same beings ये वानस्य प्रमिनन्ति अभ्नम् I 24 6, but the पातप्रमिय (f) in IV 58 7 are only घतस्य (rain) धारा (f) and so Old's ingenious suggestion is not very fruitful अभ्यासते being the verb in a subordinate clauko is accented while the prep. आधि is unaccented He knows the track of the all-encompassing sublime and mighty wind he knows them who dwell there Verse 10 नि । ससाद । धृतव॑तः । वरुणः । पुस्त्यांसु । आ ॥ नि ससाद एत व्रत परया सांऽराज्याय । सुऽक्रतुः ।।१०।। "प्राज्याय [* पद-साम राज्याप स-साना मृतवत परोक्तो वरुण परत्यास देषीषु प्रजामु आ नि पसाद आगत्य निप- पणयान् । पिमर्थम् । प्रजाना साम्राज्यसिद्धययम् । मुस्तु शोभनर्मा। निषसाद । संदरप्रते (पा०-३-३६) इति परम् । साम्राज्याय । सम्राजो भाव साम्रा- -- Tr वरुण आ सा मुक्र - ·a T741 77 NCTES NO 1. 1 5 ज्यम् । गुणवचनब्राह्मणादिभ्य (पा०५-१-१२४) इति ष्यत्र । नित्यादिनित्यम् (६-१-१९७) इत्यायुदात्तत्वम्। मुस्तु । क्रत्वादयश्च (पा०६-२-११८) इयत्तर- पदायुदात्तत्वम्॥ पत्यास आ (पस्या सुना ) The word 971 (F1) n 'dwelling is to be distinguish from 9an f river usters The latter occurs at least in six places in the Ry, in three out of which it 1s fem ad) from पस्त्य In words, on the other hand, like पस्याना or पस्यारत् the base may be परय or There remain therefore three olcar cases of meat f Pischel was the first to point out in his Vedloche Studien, 11, pp. 211-'1? the meaning of 9641, which he has determined chiefly in the light of TS 1 8 12 1=VS 10 7 9641 75 T ATT 790 शिश मातृतमासुजत The Rv passages, besides the present, aro 95 21IT TUNA TA 'the sacrificer(-colonist) staited fortli (to new lands) along the rivers', I 40 7, HALA TUA TEATE IV 1 11, नि पत्यासु त्रित लभूयन् x 46 6 ये आजीकेषु कृसु ( names of countries) UF14 IX 65 23, also as 21 TFTIRE I 164 30 Old in SBE XLVI does not accept the meaning, but unreasonably sticks to the traditional one of 'dwelling 'for both 977 and 97747. Say in IX 65 23 and IV 1 11 explains it by aâ Our pas. Saga is explained in 17 7 V 4 4 5 with arti 71 , but, as Pischol explains this is only a metaphor for 71, whilo Say tukes at literally The preposition 31 has the force of 'in' and governs the locatie #1 FIFTIU Varuna bas the distinction of being called AIR along with a few other gods like Indra, Agni and Mitra In समात् as well as साम्राज्य the of सम् is not changed into भरयार but combines with the following "as , of Pan VIII 3 25. (from ) power of mind or wisdom, cf I 123 13 भद्रभद्र तु अस्मामु देहि In the word 971, which is a shortened form of fix the In has a trt or independent 17, wliich being followed by thy ma in an gives rise to ai e there is jerk by which the voice, raised for the starits, is brought down to sfiat pitch boloro tho following 3917 18 sounded If tho svarite is on short ronel there is tho liguro ! added, above an] below ·NO 1 91] HYMNS FORM THE RGVEDA 78 . which the स्वग्नि and अनुदान are marked, as in कदा न्यन्तवरुणे VII... 86. 2; if a loog vowel precedes, the whole pronunciation takes three mātrās, to denote which the figure ; with the pain and 3TER marked above and below is added; the vowel that has the स्वारन being also erroneously marked with an अनुदान, e. g. परत्या या स्फि ग्या क्षाम् III 32 11 ; ओक्ये मोम II 44 8. In the simpler notation adopted in these notes the जात्य सरिन is denoted by to show the उडान followed by a पति and tho कप by to show the sudden rise and fall of the voice. In मुक तु: as in सुम नीक , मुह व्य , सुप्र तूनि &c, the accent ie on the first syllable of the latter member of a बहुव्रीहि, the first member being सु. This is an exception to the lule that the accent is on the first member of a compound (V1.21), further that in etero beginning with 37 or the accent is on the last syllable of the second member ( VI 2 172). Tr. Varuns, the maintainer of the lawe, has taken this sert amidst the waters for the exercise of his sovereign power. the possessor of a mighty intellect. Verse II अतः । विश्वानि । अद्भुता । चिकित्वान् । अभि । पश्यनि ।। अत अ हता चिनियान पश्यति कृतानि । या । च । कवी ॥ ११ ॥ स्तानि च पर्या [मान अभिवा अभि ] अतोऽस्मादमणाद्विश्वान्यद्भुना साण्यामर्याणि चियित्वान्प्रज्ञायानभिरदपति मर्यतोऽपलोग्पति । पा तानि पापाचाणि पूरे पमणेन संपादितानि । चका- गरपानि यान्यायपाणि पी इस पर पतपानि । मानि सर्यापभिपदयतीति पूर्णमानप । मद्धता । होन्दाम यालम (पा०६-१-७) इति शेलाप.। भापपलक्षणेन नगरम्प सलग (पा०८-1-७२) ति नुम् । नलोर । निरि- म्यान् । किन शाने । लिः फम. ! अपामहलादिशेपचुम्मानि। घरपेशाजार मार (पा०७.२-६७ ) इति नियमादिहभाय । मयानुनागिमायुना मंहितापाम्। पम्पति । पानापादिना (पा. ४-३-७८)ो देश । पयांपा होन्यवन (पा. ३-४-१४) इति परीतेन् । नियादाएदानाया । वाला॥ घि श्वाडि पा ·79 NOTES NO 1 - 99 must refer to the 95-91 in 10 x here Varuna has taken his seat विश्वानि अद्भुता The term of the nom , acc and roc pl. of neuter nouns in अ is अ. also आनि Here we find both used indiscriminately अद्भुत (Gr from अनिभूत , वाम from अभूत) Becret concenled from view, inscrutable, this mending is clear from IV I 12 where अदभुत 1s used In opp to ददय , cf फ नद येड यद् अद्भुतम् quoted in निरुत II. As an epithet of the gods at means 'inscrutable, wonderful' Geldner in his Glossary understands it in our passage only as a noun meaning a secret, but this meaning is indefensible and Geld hag abandoned it in his TT चिम्मिान nom Eing of चिकिम् , redup peri partionple or रितु ace to Pan., चित् acc to Euro scholars, meaning to observe to know The root may be justified by parallelism of जि जिगाय, नि-चिकाय, &c पश्यति is from रपट which in classt cral language supplies & suostitute in conj tenses for EI पर्नव्यानि कत्वं 1s an ancient pct pass part like others in नरे ए एन्य , eg अन्वेतवे अनन्यम् , म अषगाहे = नागाहितव्यम् , निसण्य दिक्षितव्य The samdhu of चिरिवान् and अभि 18 चिक्विा अभि and is quite regular in the RV of RTTTT TET 284 नकार पाकारोपध पद्यान्नाऽपि सरोग्य । टुप्यते I preceded by ti and coming at the end of word, even a member of a compound (but not at the end of a Pada ) is dropped and the preceding vowel is nasalized when & vowel follows Exceptions to the rule have been carefully noted in the Rk-pratisakbye Ty From there the observant ( god ) looks on all (things) that are concealed (from the human view) all those that have been done and those that remain to be done Verse 12 कवी %- विश्वा हा न सुक्र करत सुप था । ०. सः । नः । विश्वाहा । सुऽक्रतुः । आदित्यः । सुऽपर्था । करम् ॥ आदित्य प्र। नः । आऍपि । तारिपत् ॥ १२ ॥ नर आ एपि म तारिपत् ·] NO 1 HYMNS FROM THE RGVEDA. 80 125 मुकतु शोभनप्रज्ञ स आदित्यो वरुणो विश्वाहा सर्ववह.मु नोडमान् सुपथा शोभनमार्गेण सहितान्धरकरोतु । किच नोऽस्माकमायूपि प्र तारिपत्प्रवर्धयतु । सुपथा स्वती पूजायाम् (पा०२-२-२८-२) इति समासे न पूजनात (पा०५- ४-६९) इति ममासान्तप्रतिषेध । अव्ययपूर्वपदप्रकृतिस्वर प्राप्ते परादिश्छन्दसि बहुलम् (पा०६-२-१९९) इत्युत्तर पदाधुदात्त वम् । प्रत्वादयश्चेत्येतन भगति । अबहुव्रीहि वात् । बहवीही हि तावधीयते । आधदात्त यच्छन्दसि ('पा० ६-२- ११९) इत्येतदपि न भाति । पथिनशब्दस्यान्तोदात्तत्वात् । करत् । करोतलटि उपाययेन शप् । शपो *लुफि लेग डाटा (३-४-९४) इत्यडागम । इतव लोप (पा०३४-२७) इनामारलोप । यद्वा छान्दसे लुडि स्मृहाइभ्य (पा. ३-१-५९) इति सरह । ऋदृशोऽडि गुण (पा०७-४-१६) इति गुण । बहल छन्दस्यमाड्योगेऽपि (पा०६-४ ७१) इत्यडमात्र । प्र ण । उपसगाद्वदलम् । (पा० ८४-२८) इति नसो ण वम् । तारिपत् । तारयतेलेट्यडागम । मित्र बहुल लेट (पा० ३-१-३४) इति सिप । आदेशम यययो (पा० ८-३-५९) इति परम् ॥ विश्वा हा and अहा (days) विश्वा (all) come in similar contexts of विश्वाहा उत् एनि मूय X. 37-2 and विश्वाहा त्वा प्रति पश्येम सूर्य X. 37 7 with अहा विश्वा इन सूयम् I 1302 विश्वाहा सुमनस्यमान VJ758 and स विश्वाहा मुमना with अहा विश्वा मुमना दीनिहि न III 54 22 विश्व हा also appesrs in similar context with AET ITH, cf III 54 21 with frer alle VI 1 3 and x. 88 14 also with इद्र अस्मे सुमना अस्तु विश्वहा X 100 4 विश्वह 1s only a methically shortened form of विश्वहा, or विश्वह। may be a lengthened form of fire, which comes only before con unct con sonnints The 413 does not split up any of these The question is whether विश्वाहा, विश्वहा and विश्वह are derived from विश्वा अहा Or from an affirs which appears in adverbs like इह, कुह and which might be connected with the या or धof विश्वधा or विश्वध or even था, as in विश्वचा, पृपया Oldenberg's opinion is that in fer(1) we hayo originally an adverb which has undergono a contamination from the expression et ffall, so that it contains the sonse of both Bt and Gr derire विश्वाहा from विश्वा+अहा and विश्वह(t) from विश+ह Whut and old do not distinguish the forme There is a third alternative the ady forms are all derived from fier 3751cf r'r toujours, the (1) cortainly does not show place as in * प्रयमापूनी 'काला इनि पर।

·81 NOTEB No. 1. - && Or , but time. Ifer: son of left; see App. II. p. xxviliff. On nain seo notes on V. 72. 4. IT'U occurs in ten passages in RV of the following types (i) 7: 991 ( subj ) In (pred. adj.) 99 1. 42.7; VI. 64.1, 4; VII. 02.6; IX 94. 16; X. 63.7; or (ii) 79 3TIT TTL 74 I 189.1; VIII. 97. 13 or (iii) 7. T441 TO I. 25. 12; IX. 86. 26. In all these it means good roads i. e. avenues to fortune,' while a means easy of accers'. Fra aorist injunctive from 7 8 U. Attra Aor. Inj, from.ar Ana. +9=to further or advance (a cause), to help (a man), to lengthon (life). Ana ( cerebralization ) is observable in the tren of the I oft.Sây. justifies it by quoting Pån. VIII. 4 28 as JTANEET while it is really 3 TATIE Stainat: (-4, not ending in , in changed to or after an 378); but finding that expressions like I 4: as well as yoT are to be found in the Vede, the 71171 has changed it in the way quoted by Sāy. In the same manner say, quotes P. VIII 3. 66 as a when really it is a The नति of er comes under the general rule, cf. Th. Stora G रेफोष्माणो सर्वपूर्वी यथोनम ( 372) under the circumstances mentioned below, n, coming after r and s, preceded by any letter and not separated by the insulating consonants, is changed to n, oven when occurring in a different word' and among the favourable circumstances is 5 (371); as exceptions to this general rule have been mentioned I 121 14, V, 101, VI 74 4. VIII 62.2, X. 92. 13 eto so far as I coming after is concerned Tr May the ion of Aditi of mighty intellect open out at all times evenus to fortune for us; may le prolong our lives Verse 13 a FT नि नि जम् चिभ्रंत् । द्वापिम् । हिरण्यय॑म् । वरुणः । वस्तु | निःऽनिजम् ॥ विभ्रत द्रापि म RETUT*T* वरुण परि । स्पर्शः । नि । सेदिरे ।। १३ ॥ परि सश सेदिरे 11 ( RV, Hymas, 2nd Selectiop) ·No 1. 125 HYMNS FROM THE RGVEDA 82 हिरण्यय सुवर्णमय प्रापि क्वच विभ्रद्धारयन्त्ररुणो निर्णिज पुष्ट स्वशरीर वस्त आच्छादयति । स्पशो हिरण्यस्पर्शिनो रवमय परिनिपेदिरे सर्वतो निषण्णा । विघ्रत् । बिभते शतरि नाभ्यस्ताच्छतु (पा. १-७-७८) इति नुमभाव । अभ्यस्तानामादि (पा. ६-१-१८९) इत्यायुदात्तत्वम् । द्रापिम् । द्रा कुत्सायां गतौ । द्रापयतीपून्कुत्सिता गतिं प्रापयतीति द्रापि कवचम् । अतिही यादिना (पा० ७-३-३६) पुगागम । औणादिक इन पये किलोप । हिरण्ययम्। ऋत्य- बास्त्यधास्त्वमाध्वीहिरण्ययानि च्छन्दसि (पा०६४-१७५) इति हिरण्यशब्दा- द्विकारार्थे विहितस्य मपटो मशब्दलोपो निपातित । यस्त । घस आच्छादने । लड वदादि याच्छपो लुम् । पूर्ववदडभाव निर्णिजम् । णिजिर शौचपोषणयो । पश । पश बाधनस्पर्शनयो । विच (पा० ३-२-७६) इति विप्निपेदिरे। पद विशर गगत्यवसादनेषु । अस्माद्गत्यर्थात्कमणि लिटरेत्वाभ्यासलोपौ सदेरमते- रिति पवम् ॥ " meen- हिरण्य या द्रापिम् विध्रत् हिरण्य (op Av zaranya) goes to Indo- Iraian times at least The form 94 is peculiar to the Veda, the post-vedic form being हिरण्मय (P VI 4 174-5 ) हिरण्यय 18 used in the sen°6 of (1) golden and ( 11 ) rich in gold ( used of gods as well as other words inke उत्स, भाग and पशु-द्रापि has been. connected by Fick with a Lithuanian word 'drapana ing cloak or mantle, but we have to beware of these casual coincidences (Eee Meillet-Introduction pp 16, 384 ) In the context Sayana's meaning of armour appears to be the only natural on निणि जम घरत बस्त is the imperf 35 बस् 2 A to dress oneself with, the augment being dropped निगिंज (from निज with far to wash rlean) 8 garment consisting of a piece of cloth. normally white, of गुळ वयन्ति अमुगय (सोमाय) निर्णिजम्, Ix.99 13B अब कृष्णा निर्णिज देवी (उपा ) आत्र I 113 14, निर्णिजा रेणसा (heirloom) मानस्य (अग्यस्य) I 1622, गा (milk) निर्णिज न कृण्यान (सोम ) IX 145 • रपदा पनि मदिरे 2 from 19 to see, from which come forms like पश्यनि, परश, अस्पष्ट, p p म्पट pre part पश्यत् पश्यमान Between the 3 of Varuns and the Amnesha Spentas a certain resemblance exlets just as there is a marked resemblanco between Varuna and Ahur mazds परि निरे Here are two prepositions to the verb, of which of around Ilves the meaning of an adverb The porfect horo gives tho meaning of the present perfect.

·83 NOTES [H No 1. 125. Worn Tr Vearing a golden ermont, Varuna has abite garment, his spies have sat all around Verse 14 अभि मातम न । यम् । दिप्सन्ति । दिप्मवः । न । द्रुबाणः । जनानाम् ।। दिप्सन्ति दिप्स दाण जनानाम् न । देवम् । अभिऽमौतयः ।। १४ ॥ न देव म् दिप्सगे हिंसितुमिच्छन्तो वैरिणो य यरुण न दिप्सन्ति भीता सन्तो हिंसितु- मिच्छां परित्यजन्ति । जनाना प्राणिना टुह्वाणो द्रोग्धारोऽपि य वरुण प्रति न द्रुह्यन्ति। अभिमातय पाप्मान पाप्मा या अभिमाति (ले० स २-१-३-५) इति श्रुत्यन्त- रात् । देव त परण न स्पृशन्ति । दिप्सन्ति । दम्भु दम्भे । अस्मासिनि सनीवन्तर्धे. त्यादिना (पा०५-२-४९) इडभाय हलन्ताच्च (पा. १-२-१०) इत्पत्र हल- ग्रहणस्य जातिवाचि वासन रिवाइम्भ इच्च (पा०७-४-५६) इति दगरा- त्परस्पासाररपकार । अनिदिताम् ० ( पा० ६४-२४) इति नलोप । भपभावा- भावइछान्दस (पा०८-२-३७ ) अप्र लोपोऽभ्यासस्य (पा० ७-४-५८) इन्यभ्यास- लोप । शप पित्वादनुदात्तत्वम । तिडश्च लसार्वधातुकरवरेण सनो नित्वान्निास्वरेणा- युदात्तत्वम् यवृत्तयोगादनिघात । दिप्सव सन्नन्तादम्भे सनाशसभिक्ष उ (पा. ३-२-१६८) इत्युप्रत्यय । प्रत्ययस्वर । द्रुह्वाण । द्रुह जिघासायाम् । अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते (पा. ३-२-७५) इति क्वग्न । प्रत्ययस्य पित्वादनुदात्तत्वे धातुस्वरेणा युदात्त वम् ॥ दिप्म व न य' दिप्सन्ति दिप्मु desiderative noun from-दम् to harm, the meaning oi deceiving which it acquired later and which Gr finds for it in the RV apparently does not exist in the rv , among subjects of दभू occur वज्रस्य प्राभृतः, हेति and रिप or तस्क्रा , among the objects पुर (acc ), वध , दुरिना जनाना हद्वाण from इन् verb n from द्रुह् to be hostile Ludwig and Geld rightly take the gen la partitively, 'among men, human', but 5771 should rather mean the clan or tribe. म आभिमातय . Mark the rhetorical repetition of न with each kind of evil-doer अभिमानि । usually derived from मन with आभि, but such a verb is actually to be found only in TR17 X.73 1. an epithet of Indra, which ·No 1. HYMNS FROM THE RGVEDA 84 I 25 does not convey a bad sense The derivation of ma from AT like that of all, wil, Ela from E, F, 47, (P VI 4 42) is not to be thought of when there are other regular forms of 7 The word उपमाति in sense and formation offers an exact parallel to अभिमाति 37-ERIT also apparently is derived from the same root Besides 3f19th there is also the form on wlich is used eractly in the same sense ad 316H. All these forms would point to the root 41 as their origin and forms of I will support this derivation रा-राति , अगति, राति न् , मा ( मानि )-, असमानि अभिमानिन् , while from | अमिमाति and उपमानि will be as regular 88 उ पति अभिष्टि, अभा नि, अभि हृति, अभि भूति, अभि मूर्ति अभिशस्ति It is possible that this at is to be connected with दुमायु माया, प्रमायुक etc and with मी 9 P (cf P VI 1 50 ) As regards the meaning of thê BR. Gr Geld take it to mean 'waylayer, attacker' Max Muller, Adversary', old (1899) plotter', ( 1912X?) When used as an abstract noun, the meaning will be 'attack enmity, plotting' The words that n, adj 3AE occur altogether 22 times out of which in most passages it is connected with a root meading to overcome FIE (10), E (9 , 77 +37€ (1 ), +7(1), (1) f (1), 190 (1) etc and there is nothing in these passages which would enable us to fix the meaning within definite limits The root #7 with which it is intimate ly connected is found associated with words relating to the scene or time of victory (यज्ञ सभा ब्रान, मति, सदा, सना ) or the prize of victory (दान विश्व ) or the adversarie (शत्रु जन, नृ चर्षणि, विश्वन, पृतना, अभिमान) Here is & source of delimitation The अभिमातय are people overcome in open fight Secondly as in the present passage, bo in III 24 1, different kinds of unfriendly people are referred to here दिप्मद , जनाना द्रुहाण, अभिमानय , there पृतना अरानी and अभिमाती , दिप्सर , द्रुह्वाण and अरानय are not organized for battle पृतना and अभिमानय are but अभिमानय are probably not ona big scale and as distinguished forin Frath Gaut, they are probably from outside the clan JYRI may furnish a further clue It occurs in five passages and the meaning given to it 18 problematic; 37 occurs in the same context as ofiica and ·85 NOTES TrNo.1. LI.25 प्रशस्ति ; and they prob. mean respectively comradeship in arms, generalship, heroic deeds; and then 344116 would mean fighting in comradeship as i would mean fighting face to face अभिमाति will therefore mean attacks or attackers from outside the clan. Here is an implied comparison between the divine king Varuna and human kings; while the latter hava various enemies Varuna is not touched by them. Tr. The god whom neither harm-doers, nor hostileolans- 10 men, nor attackers (from outside) can do harm. .. Verse IS उत' । उत । यः । मार्नुपेषु । आ । यशः । चक्रे । असामि । आ । पः मानुषेषु आ यश चक्रे असामि आ अस्माकम् । उदरैषु । आ ।। १५ ॥ अस्मा कर उदरप आ उत अपि च यो वरुणो मानुपेषु यशोऽन्नम आ चक्रे सर्वतः कृतवान् । स वरुणः कुर्वन्नपि आ सर्वतः असामि । संपूर्ण चक्रे न तु न्यूनं कृतवान् । विशेपतोऽ- स्माकमुदरेपु आ सर्वतश्चके । मानुषेषु । मनोजांताबयतो पुरु च ।(पा० ४-१- २६१) इत्य। नित्यादिनित्यमित्यायुदात्तत्वम् । चक्ने । प्रत्ययस्वरः। असामि । अव्यये नन्कुनिपातानामिति यनध्यम (पा० ६-२-२-२) 'यशः'। अशेट् च (उ०४-१९०) इत्यशुन् । उदरेषु । उदि प्रणातेरजलो पूर्वपदान्त्यलोपश्च (उ०५- १९) इत्या । लिस्वरः । गतिकारकोपपदा (पा.६.२-१३९) इत्युत्तरपदप्रकृति- स्वरत्वम् । मानुपेषु आ Among mei., असामि (not half i.e. wholly. completely) is an adv. cf मयः चित् यः षवृधे असामि VI. 14.23; असामि पधानं VI. 38 5%; मह. य पनि शवस: असामि आ ; X. 22. 3. b Is repeated inx.222मत्रो न यो जनेषु आ यश चके असामि आ, and the rhetorical exuberance which manifests itself in the repetition of 391 is carried into the first line of 3. यशः चक्रे' यशः means (1) lustre, splendour; आप्न is called यशस्वान् his याम (course) is called यशस्वान् . It means (IL) a splendid name:cf.क त्यत् इन्द्रावरुणा यश. याम् III. 62.1. (iii) splendid position : prosperits, wealth, 2018, food ·. No.1 HYMNS FROM THIC RGVEDA 1] 86 1.25 &c of. (इन्द्र तादान यश 1 1077 मनिपतु यश अम्प रा य न दिशा दिप्सति य च नकम् VII. 104 11, also वीरवत् यश IV. 32 12, पिमत् यशःX 36 10 &c. आमा रम् उदर आ (यश यके ) is understood by Geldner as humorously intendod to refer to the swollon belly of a man bullering from dropsy But it is impossible to imagine this levity with reference to Varuna and esp with reference to the punishnient he metes out to offenders The 4T would be established in men's bellies when thero feel his liharality Mark (of 91 that between or it and the following s7 there is no Samdhı as a rule in the RV inside the Påda, ercept when the " or 31 is preceded or followed by 7 or 7; cf App III Tr And further, he who has completely established prosperity among men, yea, in our very belltss. Verse 16 परी । मे । यन्ति । धीतयः । गावः । न । गव्यूतीः । अनु । यन्ति गएती इच्छन्तीः । उरुञ्चक्षसम् ।। १६ ।। उरुच असम उरुचक्षस बहुभिर्दष्टय धणमिच्छन्ती पौतय शुन शेपस्त्र युद्धय परा यन्ति परामुखा निवानरहिता गच्छति । तत्र दृष्टान्त गावो न यथा गावो गायू. तीरनु गोष्टान्यनुलक्ष्य गच्छन्ति तद्वत् । ग-यूती । गायोडा यूपन्त इत्यधिकरणे क्तिन गोर्युतौ छन्दसि । पा० ६ १-७९-२) इत्यवादेश । दासीभारादित्या पूर्वपदप्रकृति स्वरत्वम् । यद्वा एतियवन गवा यवनमवेति बहुव्रीही पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वमाइच्छती। इषु इच्छायाम् । लद शतृ (पा०२-२-१२४ ) तुदादिभ्य श (पा०३-१-७७) इपुगामियमा छ (पा. ७-३-७७ ) इति उत्तम् । अदुपदेशालसार्वधातुमानुदात्ताधे विकरणस्वर शिष्यते। मे धीत य प रा यन्ति धीनि and धी (from धी- यनि-ने to think, ponder, feel ) mean a hymn इ with परा so forth गावोन ग‘यूती अनु a pastorals simile गयूने (गो+ यूति acc to Katya , गो+नि acc to BR and Gr , the first is decidedly better ) pasture-land धीत य न अ६ - .

·87 NOTES TNo1 Pa आ हो तेव क्ष दो (where cows meet soo to Ka where they are guarded acc to Gr ) इच्छ"ना from इष् to seek Tr My songs go forta, as cows to the pastures, in search of the far-seeing (Varuna) Verse 17 सम् । नु । बोचावहै । पुनः । यतः । मे। मधु । आऽभृतम् ।। घोनावद्ध पुन यत म म घु पतम् होतोऽइव । क्षदसे । प्रियम् ॥ १७ ॥ प्रिय म यतो परमामारणात् मे मग्नीवनार्थ मधुर इपिराभतम् अञ्ज सवारये कमणि सपादितम् । अ कारणाद्धोतेव होमस्तव स्वमपि प्रिय इविक्षदस अनासि । पुनहवि स्वीकारादृ तृसत्व जीवन चनु अवश्य सबोचावहै । ससूय मियवाती करयावहै। बोचाबहे । लोहथ छान्दमे लडि ब्रुवो पचि । (पा. २-४-५३) अस्यतिवनि (पा०३-१-५२) इति शेरटादेश 1 घच उम (पा.७४-२०) इन्पुमागमे गुण । व्यत्ययेन टेरत्वम् । यद्वा लोट एव सहादेश । स्थानिवद्भाया. दैवम् । आमृतम् । द्वग्रहोर्म (पा. ३१-८४-२) गतिरनन्तर इति गते प्रति स्वरत्वम् ॥ सम मु घोचावह नु now It Is also used emphatically In the आस (in the past) 31 उछात् (has shone) चनु1 483 In apy case it doos not come in the begioning of a sentence, but most be preceded by at least a word It is used also as an interrogatire or an expletive न, on the other hand comes in the beginning of a sentence of च पुराच 1 967, न नित् I 581 Thor does not distinguished between them and the I appears 88 there It may be said that being in an emphatic position, tho I is lengthened in "he beginning of a sentence पोचार sor) iny, आभत मधु in Vedic language stands for the classical as well as : Saimilarly figures as hq forms of and ar oleo occur Thus a beginning of the Prakritic changes is to be seen in the earliest Vedio times Vost roots ending in ori sinalls ond in a soft aspirate & ना(५) मिहाप) का (9) (घ)&c For more of a gr 5911,611477 II 36 S म is an &ense ·No 1 HYMNS FROM THE EGYEDA 88 old Indo-European word, of Lithuanian medus, old Slav. medu, old High Germ metu, Gi moda It mesos honey, and hence any sweet drink, esp soma prepared with milk; secondarily it means anything sweet and ngreable हाताऽइय क्षदसे प्रियम It was the privilege of the sta to be the first to partake of the soma offering after sacrifice, of 17 : 799* पाहि अस्य V 4333; (प्राधाण ) होतु चित् पूर्व दृषि अध आशन x. 942 HT to cut up, to eat The verb can be used with a drink also, of FTLIVET I 31 15, Y HOME Av. X 6 5 2778 is under stood by Geld as an infini Ludwig wanted to remove the accent from it, but HÀ 18 & verb in the suburdinate clause 77 आभूत मधु दस and sols accented The vo b of a claure begun in( a ) or (b) can verb well be found in (c), cf 1 and 3. Mistaking car for an infinitive grholars like Bollensen and Weber bave tried to emend the text by changing a to a and , the grammatical connection even then remains very obecure bacause claa must give the meaning a 114 Geldnor keeps the text as it is and translates the last line as in order that I may taste the dear (Boma ) as a hotr but Since the construction अह होतर मोम सइस मे मधु आभतम् is impossible in Sanskrit, his interpretation 18 unacceptable Geld translates *Let us speak to each other once more as to the reacon why the drink has been brought to me to taste as does the hotr the dear (thing)' He thinks that the drink refered to in (b) is some preparation to be used as an expiation and medicine by a non-hotr, pot tbe Soma offering in a sacrifice He probably feels that the simile of a hotr for a god drinking coma at the sacrifice is out of place But a simile is not intended for the god it is intended for the human auditors and contains ap idea that appeals to them lhe connection between (a) and (b, c) can be explained thus 46 (F77117 ) À Y 7 ( 1177 At, The poet has prepared the soma for an expiative offer 10g ( 3131 T Să. ) 'come, says he' and let us discuss the cause while you take the soma From Gr s dict and Geld Tr it will be clear that it is wrong to translate 17 by 'since'as ·, with it,eg . 89 SAMHITA TEXT No 1 [NOT Old does la III 10 6 (SBB XLVI ) cr as Peterson has done (BSS XXXVI, P 307 ), because there is no authority for this use of यत यत must have a correlated term to be understood अत देया असन्तु न यत विष्णु पिचक्रमे I 22 16, यत उ आयत् तत् उत् ईयु आशिम् II 22 6 तत् वपुमे धाथि दशन देवस्य भग, पत (कालात् ) सहस जनि 1 141 1 likewise in अनि पर्धन्तु नो गिर यत जायत III 10 6 and in our passage Since 28 gives the zense of the present, at would mean that the poet imagines the god to bave actually arrived With the boldness of this manner of invocation Peterson com. pares Isarah, I 18, where God te the speaker 'Come now and let us reason together', sarth the Lord though your sins. be as scarlet, they shall be white as snow &c Another Vedio poet claims this speaking acquaintance with the god In VII 88. 5 व त्यानि नौ सख्या बभव सचाव यत् अफ पुरा चित्. In any case this trca is conceived in altogether a different spirit from that of 13-15 or 19-21 and would confirm the view of I 25 being made up of several original hymus And now let us talk together once more of the reason why thou partakest (before every one else) like a hotr, of the Cmend dear unto thee, offered by me Verse 18 दर्शम् । नु । विश्वदर्शतम् । दर्शम् । रथम् । अधि । क्षमि ।। दर्शस विश्व दर्शनम् दर्शन रथम अधि एताः । जुपत । मे । गिरः ॥ १८ ॥ एता जपत में गिर विश्वदर्शत सर्दर्शनीयमरमदनुग्रहार्थमत्राविर्भूत वरण दर्श नु। अह दृष्ट- पान्खलु । क्षमि क्षमाया भूमौ रथ वरुणसबन्धिनभधिदर्शम आधिक्पेन दृष्टवानस्मि। एता उच्यमाना मे गिरो मदीया स्तुती पत परुण सेवितगन् । दर्शम् । दृशे इरितो पा (पा. ३-२-५७) इति च्लेरडादेश ।कदृशोऽडि गुण (पा०७४-१६) इति गुण । विश्वदर्शतम् । दृशे मृदृशी यादिना (उ०३-१०९) अतच्प्रत्ययान्तो दर्शत- शब्द । मरुधादित्वा पूर्वपदान्तादात्तत्वम् (पा०६ २-१०६-२) पदा विश्व दर्श नपिमस्पेति बहुव्रीहि । बहुव्रीहो विश्व सज्ञायाम् (पा० ६-२ १०६) इति पूर्व 12 I RY Hymns and क्ष मि ·No.1.1 HYMNS FROM THE RGVEDA 90 पदान्तोदात्तत्वम् । क्षमि । आतो धातोः (पा० ६-४-१४०) इत्यत्रात इति योग- विभागादाकारलोपः॥ दशं नु विश्वदर्शतम, नु will be an interrogative particle here if दशं is taken as an aor. inj.; it will mean 'now' if दशम् is imperf. without the augment. The first construction would have been better; it would have saved the poet from the charge of a pious fraud%3; but after v.17 the second construction is the only one that can bz natural. and va must therefore be taken as Borist and imperf. respectively. The word दर्शन is used in two senses : (1) visible, t2) handsome in appearance; for (1) cf. (अग्नि.) तिर. नमासि दर्शतः III. 27. 13; for (ii) of. आभि दर्शनाभिः श्रीभिः VI. 63. 6. The rules of eccent, which are both vague and accommodating will allow the compound fragio to be dis- Bolvod either as fi asta visible to all or handsome amongst all or विश्व दर्शन यस्य. (to whom everything is visible ). The latter is preferable, for according to the rule (P. VI. 2. 106 ) fist is accented on the last syllable, as liere, only in a 45° comp. अवि क्ष मि. क्षम् . माf (cf. the classical क्षमा) ग्मा, ज्मा, also क्षा, क्षामन् । all mean the earth and go back to the I. E, times. It from to accept with pleasure, to relish. T:: I have seen him, him to whom everything is visible, I have seen (his) chariot alight on the earth; he has accepted these verse of mins. Verse 1] घरुणपघासेपु इमं मे यरुणेति वारुणस्य हविषोऽनुवाक्या पश्चम्यां पर्णिमास्या- मिति खण्डे सूत्रितम् । इमं मे धरुण श्रुधि तत्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानः (आ०२- १७) इति ॥ इमम् । मे। वरुण । श्रुधि । हव॑म् । अद्य । च । मुळय ॥ इम'म मे त्वाम् । अवस्युः । आ । चके ॥ १९ ॥ अरपु" वरूण अप' मृदय ... पा'म् आ' चके ·भ 91 VOTES No 1 [ 125 हे वरुण मे मदीपमिम हरमाद्वान अधि शृण । सिंच अप अस्मिन्दिने मृदय अरमान्सरसय । अमस्यु रक्षणेच्छुरह त्या धरुणमाभिमुग्येन चके शम्पामि स्नोमी स्पर्ध । श्रुधि । अ अवणे । लोटो हि (पा. ३-४-८७) भुशणुपृभ्यश्चन्दसीति (पा०६४-२०२) हेधिरादेश । बदुल छन्दसीति विवरणस्य उम्। अन्येपामपि हयत (पा० ६-३-१३७) इति सहिताया दीर्घ । अयस्यु । अयमशम्दात् उप आरमन क्यच् (पा० ३-२८) क्याच्छन्दप्तीत्युप्रयप (पा० ३-२-१७०)। आ चके । के ग शब्दे । अरमाल्लिन्यादेश (पा० ६-१-४५ ) हयात्यम् । दिर्भाग्नु । आतो लोप इटि च (पा० ६-४ ६४ ) इयामारोप । तिकृतिढ इति निघात ॥ इस ह व श्रुधि हर Is from इ. a doublet of o Pan खा ( Eur) to call, to challenge अधि 1s the imperative from the aor base of From the present base the forms are गणु-गुहि गुधि मृळय 18 from the caussl base of मृड (v) but the sense is the same याम् अवस्यु आ चके अवस्यति (अव आमान इउति) 1s the denominative from 3176 n protection help to the denominative base_L 18 added to form a desiderative noun wishing help for oneself आ चके perf from के (Eur कन् का) with आ to seek to win, to love to find pleasure in cf सग कवी (अश्विना) सुमन आ नक धाम् I 119 23,सायमाने बना 7 यत् मात अजगन् अप III 9 2 ; आ उस्रा चाकन्तु उभयेषु जस्ले I 122 14 The Khprati notes the lengthening of it in श्रुधि in our passage In 536 and of a in अद्य in 454 Tr Listen to this call of mine Varuna and show me mercy today Desirous of protection I have sought to win thy favour Verse 10 त्वम् । विश्वस्य । मेधिर । दिवः । च । ग्मः । च । राजसि ।। मेधिर दिव च च राजमि सः । यार्मनि । प्रति । श्रुधि ॥ २० ॥ मनि प्रति श्रुधि है मेधिर मेधाविरुण व दिवश्व युलोम्स्यापि ग्मश्च भूलोकस्यापि एवमाम करय विश्वस्य मर्वस्य जगतो मध्ये गनसि दीप्यस । स तादृशस्त्र यामनि क्षेम म स्वम् विवरण या ·over you &c No1 11] HYMNS FROM THE RGVEDA 92 125 प्रापणेऽस्मदीये प्रतिश्रुधि प्रतिश्रवामाज्ञापन कुरु रक्षिष्यामीयि प्रत्युत्तर देहीत्यर्थ । दिव । ऊडिदमियादिना षष्ठया उदात्तत्वम् (पा०६१-१७१)। ग्म । ग्मेत्येतद्मू- नामसु पठितम् । आतो धातो (पा०६ ४-२४०) इत्यत्रात इति योगविभागादातो लोप इति प्रतिषेधेऽपि न्यत्ययेनाकारलोप । उदात्तनिवृत्तिस्वरेण विभक्तरुदानत्वम् । थामनि । या प्रापणे । आतो मानन्वनिवनिपश्चेति मनिन् (पा०३२-७४)। नित्वादादात्तत्वम् । श्रुधि । उक्तम् ॥ विश्वस्य राजसि गज to rule over, to have jurisdiction It appears in expressions like कृष्टे राजामि , दिव्यस्य पार्थिवस्य राजारी , वाजस्य, अमृतस्य मुतस्य कलशस्य, राजाम It governs the genitive विश्वस्य 1s a general statement after which दिव ( from दिन 1 ) and *(from Thi) are specifically svated For ग्मा see note on क्षम्, 18 म या मनि प्रति श्रुधि स , as in classical स त्वम् , (eg स त्व निव- निस्व निहाय लज्जाम् Raghu 11 40) refers to the preceding statement as an argument for the following under the circumstances of वादेवा दधिरै हव्यवह स यामन् अग्ने स्तुवते वयोधा X46 10 प्रति + अ = listen or respond (to a prayer) The only other passage where it occurs is I. 169 9 where it is used in the passivo voice in the sense of to echo', to resound' प्रति घोराणा मरुता गण्ये उपब्धि These meanings have survived in the later प्रनिश्रुत् (eoho) and प्रनिशु to promise या मन् ॥ (from * to go) or 41 m means (i) going out on a journey (1) the way or path to go these two meanings are applicable to a large majority of the passages or compounds containing the word but thero remain about twelve passages where these meanings will not do at all or may du only after a farletohed interpretation BR and Gr following the interpretation of Say of several of these passages huve understand the word in the sense of (111) g016 forth or resorting ( appealing ) to the gods with prayer and offering, i e the sacrifice Siy on x 64 1 (यान्ति गायत्यत्र इति यामा रह) understands it to mean the sscrifics because it is (ir, the destination of the gods so that Ibore is a clear etymological connection totween meanings i and ii and meaning iii and is Pischel ( Ved St I 97-99) tries to explain 495 as 'Von statten- Rehen', successful comlog oil, of the sacrifice Mar Maller and ·[N . 93 NOTES No 1. 125 Old in SBE translate it by way or march', Geldoer in bis Glossary ronders the word in the difficult passages (including our passag) by the hour of need, critical hour Oldenberg in his Noten II 85, 86 subjects Geldner's interpretation to an elaborate criticism and reaffirms his meaning of 'journey' for the word This had the expected effect on Geldner's Tr, where he has complectly given up bis meaning of 'hour of need' and accepted Old 's interpretation. On going through the passages critically and with dae deference to the great name of Oldenberg I have to submit that Old has failed to establish his interpretation as against those of Say and BR and Gr and for these reasons (1) 1n I 112 1 and x46 10 यामन् occurs in connection with अग्नि who is not a journey'ing god (u) In X 77 8 मह च यामन् अध्वरे चकाना , यामन् and अध्यरे have practically been used as synonyms, cf note on fr II. 32 3 (1) इमे यामास त्वद्रिक अभूवन् IV 3 12, appearing at the end of a hymn like एता त अन्न उचथ नि IV 220 एता विश्वा पिदुष तुभ्य पचास IV 3 16, अपाते अग्न समिया 4 15, अकार ब्रह्म समिपान तुभ्यम् 6 11 also 1.186 11,V 610 VII 10 236,246 265,426,must refer to prayer, appeal or something like it I would therefore understand यामन् (or याम) as an appeal to gods or an appeal made at or through the sacrifire in the following passages I.25 20 332 I 112 1 V 312 53 16 739 VI 381, VII 3226,851 X 46 30, 64 1 278, also in words like यामह or यामहति Tr Thou art ruler of all, wise one of heaven and earth Grant then thy response in this appeal (of sacrifice) Verest . । वि पाश न मध्यमम उसमम् । उत् । उत्तमम् । मुमुग्धि । नः । वि । पार्शम् । मध्यमम् । चुत । ममग्धि अव । अधमानि । जीनसै ॥ २१ ॥ अप अधमा नि जीव से ·cut up No 1 1] HYMNS FROM THE RGVEDA 94 125 नोऽस्माकमुत्तम शिरोगत पाशमुन्मुमुग्धि उन्झष्य मोचय । मध्यममुदरगत पाश विचूत वियुज्य नाशय । जीवसे जीवितुमधमानि मदीयान्पादगता-पाशानव- चूत अवरुष्य नाशय । उत्तमम् । उञ्छादिषु पाठादन्तोदात्तत्वम् । मुमुग्धि । मोक्षणे । बहुल छन्दसीति बिकरणस्य श्लु । द्विर्भाव । हलादिशेष । हुझल्भ्यो हेर्धि (पा०६४-१०१) इति हेर्धिरादेश । तिट्टतिड इति निघात । वृत । नृती हिंसा- ग्रन्यनयो । लोटो हि । तुदादिभ्य श । अतो हेरिति हेलक । जीवसे । जीव प्राण- धारण | तुमथ सेसेनित्यसेप पय (पा. ३-४-९)प्रत्ययस्वर ॥ न उत्तमम् (पाशम् ) उत् मुमुग्धि Varuna binds sinners with his fetters ( 9137 ) which here have been metaphorically divided into the uppermost the middle, and the nethermost Ihe first are to be unfastened उत् in an upward direction, re ममुन्धि is impera from the peri base of मुत्र मध्यम पाशम् विवृत विचूत is from चत 6 P The meaning given in the धातुगट of प्रन्यन has been adopted by Gr, but apparently कृत् (कृन्तति) and चुत् are doublets, and the verb also appears with 16, which has not the negative, but always an intensive force in RV It should mean to cut' HE44 and 2014 are ady of the superlativo degree formed by the old termination म, cf अवम, अपम, उपम &t अप अपमानि जीव से After 27 may he added, or some suatable verb Elliptical construction is vors frequent in the RY of II 1 4 9, the samne verb is very often conimon to several prepositions, cf an improved version of our re उत् उनम वरुण पाश अम्मत् अब अधम नि मध्यम अपाय I 24 15 अग्मानि 18 ether inadvertently used for अचमान् or must refer to some other word than पाशान such as yram or जवसे 15a Vedic infinitive from जाई, the term being BÈ Påp III 4 9-13 contaros a complete list of the infinitives peculiar to the RV See Appendix III Tr Cut up our topmost fetters; cut away the middle onos, down with the nethermost ones that we may life ·NOTES No 95 [N. No.2 SUKTA 32 . MANDALA I 49 This is the second Sukta of the cycle of हिरण्यस्नूप. आदरस consisting of five hymns (31-35), addressed to Agni, Indra (2) Asvigau and Sayitr. इन्द्रस्य नु वीर्याणीति पश्चदश द्वितीय सूक्तम् । आगिरसो हिरण्यस्तूप कपि- स्त्रिष्टुप छन्द । इन्द्रो देवता । इन्द्रस्य पञ्चोनेत्यनुक्रमणिका । अग्निष्टोमे माध्यदिने सबने निकैवल्यशन इन्द्रस्य नु वीर्याणीति निविदानीय सूक्त निदेवल्यस्येति खण्डे इन्द्रस्य न धीर्याणीत्येतस्मिन्नन्द्री निविद दव्यात् (आ० ५-१५) विपुवत्यपि तरिमन शस्त्रे एतद्विनियुक्तं विपुवान् दिवा कीर्त्य इति स्वण्हे सूत्रितम् । इन्द्रस्य नु वीर्याणीत्ये. तस्मिन्नन्द्री निविद शस्त्वा (आ०८-६) इति । महावते निरकेवल्यऽपि एतदेय विनियुक्तम राथन्तरो दक्षिण पक्ष इति खण्डे चतम सती पट् वृहती क्रोति । इन्द्रस्प नु वीर्याणि प्रवोचम् (ऐ० आ०५-२-२) इति ॥ Verse 1 इन्द्रस्य । नु । वीर्याणि । प्र । वोचम् । यानि । चकार । प्रथमानि । इन्द्रस्य घीयो 'णि प्र वोचम् या नि चगर प्रथमा नि वजी । अहन् । अहिंम् । अर्नु । अपः । ततर्द । प्र। वक्षणाः । अहम् अतु चक्षणा अभिनत् । पर्वतानाम् ॥ १ ॥ अभिनत् पर्वतानाम यत्री वज्रयुक्त इन्द्र प्रथमानि पूर्वसिद्धानि मुख्यानि वा पानि वीर्याणि परा- क्रमयुक्तानि कर्माणि चकार । तस्येन्द्रस्य तानि वीर्याणि नु क्षिप्र प्रवीमि । मानि वार्याणि इति तदुच्यते । अहिं मेघम् अहन । हतवान् । तदेतदेक वीर्यम् । अनु पश्चा- दपो जलानि ततर्द । हिसितवान् । भूमौ पातितवानिन्यर्थ । इद द्वितीय वीर्यम् । पर्वताना सन्धिनीरक्षणा प्रवहणशीला नदी प्राभिनत् । भिन्नवान् । फुलवयापन प्रवाहितयानित्यधं । इद तृतीप धीर्यम् । एवमुत्तरतापि द्रटव्यम् । वीर्याणि । शूर पर विक्रान्ती । ण्यन्तादचो पदिति पद (पा०३-१-९७ ) रनिटीति (पा०६- ४- ५१) णिलोप । तिस्परितमिति (पा०६-१-१८५) स्वरितत्वम् । यतामा (पा० ६-१-२१३) इत्यापुदात्तत्व न भवति । आपदानन्ये हि एशम्देन पहुव्रीही अप वत्री अहन् ।

·No 2 HYMNS FORM THE RGVEDA 96 139 °3] आयुदात्त यच्छन्दसि (पा० ६-२-११९) इत्यनेनैवोत्तरपदायुदात्तत्वस्य सिद्धत्वा. दीरवीयौं च (पा०६-२-१२) इति पुनस्तद्विधानमनर्थक स्यात् । अतोऽधगम्यते यतोऽनाव (पा.६-१ २१३) इ यायुदात्तल वीर्यशब्दे न प्रवर्तत इति । अत परिशेषात्तित्त्वरितम् (पा०६-१-१८५) इति प्रत्ययरप स्वरित रमेव । वोचम् । अस्पतिवक्तिख्यातिभ्योऽड् (पा०३-१-५२) इति चलरकादेश । बहल छन्दस्य मादयोगेऽपि (पा०६-४-७५)इत्यडभाय । चकार । गलि लिस्वरेण प्रत्ययापूर्वस्यो. दात्तत्वम् । यत्तयोगादनिघात । अहन् । लडि इतिश्वेतीकारलोप हल्द्धयाय । (पा०६-१-६८) इात तकारलोप । अहिम । आइपवाद्धन्ते आडि अयनिभ्या हस्वश्व (उ. ४-१३७) इतीप्रयय । आडो दृस्वत्व च चशब्देन वेत्रो डित (उ०४-७२) समाने रयम्बोदात्त ( उ. ४-१३६) इति डिव पूर्वपदान्तो- दात्तत्व चानुकृष्यते । ततटिलोपे पूर्वपदस्योदात्तत्वम् । ततर्द । उतृदिर हिंसानाद रयो । तिहइतिङ इति निघात । वक्षणा ( वक्ष रोष । कृधमण्हार्थेभ्यश्च (पा. ३-२-१५१) इति युच चिस्वर बाधित्वा व्यत्ययेन प्रत्ययस्वर ।। I see un I 25 17 für heroic deed, also heroic power, from ar & hero or manly son धोचम Aor inj चार benga verb in a subordinatolasse 18 accented अ हन् अहिम अहि is the Berpent or dragon Ft ( from 3 to encompass ) who has encompassed the waters Indra with the Marute, after having drunk soma Lills F and releases the waters This heroic deed of Indra was the constant tneme of the Vedic poets and of popular festivals, which have surrived to this day in an unrecognizable form अहन् ( mperf of हन् ), accented because it begins & Påda and a sentence, so also in 3 अप अनु ततर्द तृद 7 U to plerce, to split (der! नृण्ण तृण }, the preposition अन gives nearly an independent sense, which is combined with that of the verb as in the English oxpressions, 'he soolded him into silenco,' the meaning here being 'he bored boles into the rocks and caused the water to flow along,of उत्-, अब-, पि- 494 in I 24 15 quoted above ou I 25 21 पतानाम् पक्ष जा अमिनट भिद with a to break forth, ie open. पणाGr derives the word from 9 to swell, and from the derivative meaning that which gwells' takes it to mesa in the primary senso 'the 'पदोमानवमि पादशपाया ·ΓΝο 2 NOTES [MT 32 97 part of the body which includes the (1) 'belly', (ii) the womb, (m) and, in the case of the con, the udders and metaphorically from (1) and (i ) the river bed and heaven's vault, where the Maruts were born Pischel derives it (Ved Stu I 173-181) from 22-0 to noisten (tr) or to be moist (intr) and takes it to mean the female yoni' metaphorically (a) the vault of heaven, (b) the sacrifioial altar (c) twig of Soma plant (d) river channel on a mountain (e)tae cow's udderg, (f) river beds In favour of the identity TOTI =59 sua be has marshalled his evidence with great ingenuity rely ng chiefly on parallelism in ideas and oontexts In our passage he rejects Rosens interpretation of 827071=wing, which is also Say's interpretation of the word in TB II 54 ? and takes it in the sense of channels of rivers which is practically also Say s meaning here But the etymology of Piscbel is very questionable and it is impos sible to imagine how so inany derivative meanings could come from & primary sepse with which they have actually very little in common Grassmanns meaning and etymology (cf TETET 197 HQ ) are perfectly satisfactory and suit all the passages (except one V 52 13 where the word itself is a different one ) where the word occurs The word is obviously like the Marathi word vir which includes the belly and the womb and is used always in the plural Tr Let me declare the heroic deeds of Indra which were the first to be performed by the wielder of the thunderbolt He killed the dragon he bored the rocks and made the waters flow he ripped open the bellies of the mountains Verse 2 अर्हन् । अहिम् । पर्वते । शिश्रिाणम् । पटा । अस्मै । वज्रम् । अहन् अ हिम् पर्वते ISTIBTITUTE सर्पम् । ततक्ष ॥ वाश्राः इव । धेननः । स्यन्दमानाः । अर्जः। स्वर्य में ततम अम समुद्रम् । अब । जग्मुः । आपः ॥२॥ 37 & 971 715 13 IRV Symas ?nd Selection] $ अस्मै ITATI धेन व स्य न्दमाना 1 महद्रम् ·] . No 2. HYMNS FORM THE RGVEDA 98 I 32 पर्वते शिश्रियाणमाश्रितम् । अहिं मेघम् । अहन् हतवान् । अस्मा इन्द्राय स्वर्य मुटु प्रेरणीय यहा शब्दनीय स्तुत्य त्वष्टा विश्वकर्मा व ततक्ष। तनूकृतवान् । तेन बज्रण मेघे भिन्ने सति स्यन्दमाना प्रस्रवणयुक्ता आप समुद्रमक्ष सम्पगवजग्मु' प्राता । तत्र दृष्टान्त । वाश्रा बरसान् प्रति हम्भारवोपेता धेनव इव । यथा धेनवः सहसा वत्सगृह गच्छन्ति तद्वत् । शिश्रियाणम् । भित्र सेवायाम् । लिट फानच । द्विभावहलादिशपेपडादेशा ।चित इत्यन्तोदात्तत्वम् । स्वर्यम् । क गतौ अस्माद मुपूर्वात् नहलोपपदिति ण्यत् । सज्ञापूर्वको विधिरनित्य इति उद्यभाव । यद्वा स्ट शब्दापतापयोरित्यस्मात् ण्यति पूर्वववृद्धय भाव । तित्स्वरितमिति स्यरितत्वम् । वाइयन्त इति पाश्रा । वा शब्दे । स्फायितश्चीत्यादिना रक (उ०२-१३) जग्मु। उसि गमहने युपधालोप ॥ 3767 311€Ę The words have been repeated from v 1, a stylististic peculiarity which the Vedic poets share with modern poets The fact that was described in lcd is here taken up for detailed description पर्वते शिनिपाण What the in, 18 depends on what view one takes of Indra and Vrtrs The school of Yasha understands Ti as the demon of drought and 997 then would stand for a cloud but see App II pp XLV XLVI शिप्रियाण perf part from tâ to resort to rate, the architect of heaven and earth, and of all beings, esp of the animals, sometimes spoken of as Indra s father whom Indra slew, father of Forge who bore to विरम्वत् the pairs यम and यमी and of the अश्विनी स्वर्य म् (from 1 p to rustle, to roar) mekng a rustling or roaring noise , cf य यो ) ई जजान वय सुनम् ततक्ष from नक्ष which was originally iden tical with ta, the root in 79, but u cognotes much greater power than 7 of 774 011 377 17°TT BETIH X 44 1 धाश्रा इव धेनव, nee note on होनेत्र 1 25 17 97191 (from 9 to low) & cow that lows to her calf धेनु (from धे-चयनि)a milk giving cow अन्न (adv) also अक्षम and अअमि, suddenly straightway, cf डहम्पति स हि अअ सिविधा अभात् I 1902,अअसा शासना रज I 139 4, स्वस्मिन् असि काणम्य I 139 2 अ जम्मू-अ signifies a downward course,f I 2521ical Tr He killed the dragon dwelling on the mountain; for him Tvaste had made the roaring thunderbolt Gliding like lowing cows (to their calves) the waters straightway went in a downward course to the sea ·NOTES FN02 99 Verse 3 सा कम मध घा एनम ..- वृपऽयमाणः । अवांत । सोमम् । त्रिऽद्रुकेषु । अपिवत् । सुतस्य । एपप.माण अणीत सो मम् त्रि कटकेषु अपिबत् सुत स्प। आ। सायकम् । मघवा । अदत्त । वज्रम् । अहन् । एनम् । आ" अदत्त व अम् प्रथमज्जाम् । अहीनाम् ॥ ३॥ प्रथमजा'म् अ हीनाम् * ["माणोऽवृणीत, प्रा 139] *पायमाण वृप इवाचरन्निन्द्र सोममरणीत स्तवान् । त्रिपदुकेषु ज्योति- गौरायरित्येतनाममात्रयो यागानिमद्रुमा उच्यन्ते । तेषु सतस्य अभियुतस्य सोम- स्यामपियन पीतवान् । मघवा धनवानिन्द्र सापक बन्धक वनमादत्त । स्वी- छतवान् । तेन च वत्रेण अहीना मेघाना मध्ये प्रथमजां प्रथमोत्पन्न मेघम् अहन् इतवान् । पायमाण तृप इवाचरन् । पर्नु क्यड् सलोपन (पा. ३-१-११) इति कराह । अरुत्सार्वधातुकयोरिति दीर्घ । अदुपदेशाद्धातोरन्तोदात्तत्वे क्यान्ताद्धातो. रन्नोदात्तत्वम । सापकम् । पिञ् बन्धने । सिनोति इति सायक । ण्वुल । लिस्वरेणा- युदात्तत्वम् । प्रथमजा प्रथम जायते इति प्रथमजा । जनसनखनक्रमगमो विट (पा° ३-२-६७ ) । पिङ्कनो (६४४१) रित्यात्वम् ।। 1s a pre part from the denominative (क्य-वृषा इस आचरनि वायते) The Padapatha always has an 76 after the original word and before the term of the denom or from the des], for denom As & gereral rule before the terminations य and यु the preceding vowel is lengthened (P. VII. 4 25), but the zic chooses to denote the base with a short vowel, and the प्राति० (549-553) has to note all these cases of प्लनि. There are altogether 33 such words in the RV, of which वृष 1s one , before यु अश्व, सुम्न, ऋत Bnd घृत do not lengthen their final vowel , of अयो न यूथे वृधयु कनिक्रदत् IX.77 4, before य however the lengthening takes place in all cases वृषन्, a bull, stardsasa prototype of viritity and retains very often the etymological sense (वृष to pour forth, esp the seminal fluid) as the back. वृषऽयमाण इत्यादर्शपाट । घपमाण * ·No 2 HYMNS FROM THE RGVEDA si] 100 I 32 ground of the sense of power that it conveys TITAT therefore, displaying bis power like a bull सा म अणीत cf अन्ना यत् इन्द्र प्रथम वि आश वृत्र जयन्वान् अणति सोमम् III 36 8 य त वषे इन्दु मदाय युज्याम 94 IX 881 Soma 18 his favourite drink which was the first food he took after his Vrtra fight which he has chosen as an intoxicant as well as a means of making friendships The samo exploit is being described further TAF ET FFI stígaret f appears only once in अपियत् कद्रुव सुन इद्र सहस्रबाह when it means the brown (Soma-cup) fxgf m always pl appears seven times and its meaning is not clear Gr the three Kad rus (Soma cups) or the use of the three cups for an offerics Sãy says that they are the names of three offerings called Juta Hit and 311g forming the first half of the tirar 77 36 and Sãy knows the sacrificial ritual perfectly, only the ritual that ke knows was developed in the post-Rgvedic times Geld suggests that fro might be the name of an early form of tha later . or it might be the name of a locality where Indra quaffed off three lakes of soma .. cf श्री सरासि मरवा मोम्या अपा V 29 8 also त्राणि सरासि पृश्नय दुलुढे यन्त्रिणे मधु VIII 7 10 but all this is mere conficture 1944 (R1989) 319 261 is an instance of the partitive genitive which is very frequent in RV, of 1.25 14 सापय च नम 3797 (from fet the root in har to shoot ) is used * either as an adj in the sepse of 'that which is shot, but pro bably it is used as a synonymous noun In the Vedic lans unge synonymous expresions occur frequently. (op Marathi WETTET) amongst which may be mentioned 271 45471 I. 141 6 5115T14AT IIL 51 4; Rm VII 82 4, TUETTE VIII 8 22 se0 OD I 25 20 ATH(** from 5 to be bounteous + tho pois. पत्) प्रथमनाम acc from अपमजा m Tr - Displaying his virile power be chose the Soma (as his food) he drank the Soma as it lay presbod in the three cpp: (?) Tho bounteous (god) tool up the missile the thun dorbolt (and) ho killed this arst-born of the dragons.

·SH56 NOTES 101 rNo2 132 Verse 4 अ हीनाम मापि नाम् प्र उप मम् न नम् यत् । इन्द्र । अर्हन् । प्रथमज्जाम् । अहीनाम् । आत् । मायिनाम् । यत् इन्द्र अहन् प्रथमजा म आत अमिनाः । प्र । उत । मायाः ॥ आत् । सूर्यम् । जनयन् । द्याम् । अ मिना उत माया आ त् सूर्यम् जन यन् पाम् उपसम् । तादीला । शत्रुम् । न । किलं । विवित्से ॥ ४ ॥ तादी ना किल विवि से उत अपि च हे इन्द्र पत् यदा अहीना मेघाना मध्ये प्रथमजा प्रथमोत्पन्न मेघ अहन् हतवाामि । आत् तदनन्तर मापिना *माययोपेतानाममुराणा सबन्धिनी- माया प्रामिना प्राण नाशितवानसि। अनन्तर सूर्यमुपसम् उप काल ग्रामाकाश च जनयन्नु पादयन्नावरकमेघनियारणेन प्रमशयन वर्तसे । तादीना तदानीम् । आवर कान्धमाराभावाच्छत्रु घातक परिण न विपिस स्लिव न लग्यवान् सलु । अहम् हन्तलीड हल्हन्याभ्य इति मिलोप । अहागम उदात्त । यदवृत्तयागादानधात । मायिनाम् । मायाशब्दस्य व्रीह्यादिपु पाठात् ब्रीह्यादिभ्यश्व (पा० ५-२-११६) इति मत्वर्थीय इनि । आमना मी हिंसापाम् क्रैयादिस् । नीनातेनिगमे (पा०७-३ -८१) इति हस्व वम् । तादीना । तदानीमियस्य पृपोदराादत्वाद्वर्णविपर्यय । क्लि । निपातस्य च (पा०६-३ १३६) इति दीर्घवम् । पिवित्मे । बिटल लाभ । क्रादि नियमात् प्राप्त इद पपयेन न भवति ।। यत् आत यत् at the time when आत् appears by itself or in connection with other words to show sequence in point of time It is also used as a cumulative nonjunctive singly or with चor उत and is used also as an emphatic particle after an interrogative In V 1 3 it is used with a relative clause to show sequence of tima in V 30 7 it is used with an interro. gative In I 116 IV and III 9 4 along with the emphatic 3117 it denotos sequence of t me Here it is a cumulative उत connects the आत् in (b) with the word आत् in (C) which is also s oumulative cf उत स्वसाग यवती भव ती आत् उनवाने मिथुनानि माम III 54 7 (they are sisters and young maidens and also they bear the names of pairs i eh sad w) HI E HITT प्र अमिना यत् 10 + अदर्श मायापतानामिन पाट 11 आश स्यनि।

·103 NOTES No 2 [H अपमिन्द्रा बज्रेण सपादितो पो महान् बघ तेन बनेण स्त्रतरम अतिशयेन लोकानामावरकमन्धकाररूपम् । यद्वा । रामरण सर्वान् शस्तरति तम् । इनमेत नामकमसुर व्यस विगतास छिन्नमाहुर्यथा भवति तया अहन हतवान् । असच्छेद दृष्टान्त । कुलिशेन ठारेण विवरणा विशेषत छिन्नानि स्कन्धासीघ । यथा दक्ष. सन्धादिउन्ना मपन्ति तद्वत् । तथा सति अहित्र पृथि पा उपार उपपृर सामीप्येन सपृक्त शपते शपन करोति । छिन्नमाटवभूमी पततीत्यर्थ । हातरम् । रतु वर्तने फायितश्चि (उ० १३-२) इत्यादिना भाये रस्म पधान्तो त्रशब्द । वोगावरणेन सर्व तरतीति नतर । तरते पचायच् (पा० ३-१-१३४) परादिश्चन्दसि बहुलम (पा०६-२-१९९) इयुत्तरपदायुदात्तत्वम् । तरपि तु यत्ययेन । यसम् । यहवाही पूर्वपदमकतिरवरितत्व उदात्तरचरितपोर्पण (पा. ८-२-४) इति स्वरितत्वम् । वधेन । हनश्च वध इति भावे अ । तत्सन्नियोगेन धातोर्वधादेश । स नान्तोदात्त । अन्यस्याकारस्य अतो लोप (पा० ६-४-४८) इति लोपे उदात्तनिवात्तस्वरण प्रत्ययस्योदात्तत्वम् । विमणा । ओवश्च छेदने । फमाण निष्ठा । यस्य विभाषा (पा. 5-२-१५) इतीदप्रतिध । ओदितच (पा. ८-२-४५) इति परत्या निधान वम् । ततो वश्व प्रस्जेति० (पा०-३-३६)पवे प्राले निधादेश पवस्वर प्रत्ययेविधिषु सिद्धो वक्त र (पा०८-२-६२ ) इति नत्वस्प सिद्ध वैन झल्. परवाभावात् पत्र न भवति । कुत्वे तु कर्त ये तदसिद्धमेव (पा. ८-२-२१) इति चो कु (पा. ८-२-३०) इति कुत्वम् । शेनछन्दसि बहुलमिति शेर्लोप । गतिरनन्तर इति गते प्रकृतिस्वरत्वम । शपत । बहुल छन्दसीति शपो लुगभाव । पृथिया । उदात्तयणो हल् पुर्वात् (पा ६-१-१७४) इति विभक्केरुदात्तत्वम् ।। अहन् स्त्रम स्वत रम् वि असम The repetition of 316T 13 rlstorical There 18 a pun on the word , the first being & pro per name the second being an epithet meaning fiend' enemy at the greater enemy possibly as Maodoneli takes it 8 worse Vrtra व्यसम् 18 a proper noun The word occurs altogether in six passages and in five of them it is obviously a proper dame while here on account of the epithet it must be likewise a proper Dame Geldner translate वृत्रता व्यस्त as the greatest enemy', but in the Rgveda the poets are scrupulously careful in the use of the comparative degree of क्षेत्ररित्तर मनुष (abl) x26 8 अक्षण (abl ) गानुवित्तरा VIII 95 9, नन य सुदर्शनर दिवानगत् I 127 5 अश्वं हि भूरिट बत्तरा पो विनामातु उत वाघ स्पागत् L 1102, ६ अन्न पुरवस सुकून मुनर I 31 4 आ यो विवाय इद्रष्य विष्णु मुक्ने मुकृतर .

·] No.2 HYMNS FROM THE RGVEDA 104 132 L1565&c The accent of वृत्रत रम् presents adifficulty, forestall- 1ng which Say derives तर froma, which is really ingenious , but there are exceptional cases like पुरुन म, शश्वत्तम, वडकृत रा where the accent is on the termination Whether यूनतर 1s an ad) of the comp degree or means 'the vanquisher of वृत्र', it follows necessarily that 24 should be a proper name and not an epithet Again the meaning of व्यम cannot be shoulderless' (See note on I. 25 4 ) but' one having unsymmetrical or deformed shoulders' त्रतर व्यसम् is adagression,inbthe poet returns to the main topic घ बेण महता वधे न by that powerful weapon, viz the Vajra ( thunderbolt) स्कन्धासीर कुलिशेन विवरणा रसग्धासि ramification the word occurs only here 10 RV but occurs in 946 FFP AV X.7 38 कुरिश ( from शि-रिमा ? ) the axe or hatchet, of (वश्वानर ) विया रथ न कुलिश समृण्वति III 2 1 विक्गा (नि) from वश्च of यद् अहि निश्चत् III 33 7 अहि शयते उपप पृथिया उपपृत ( from पृच with उप) in close contact or embrace with occurs only here, but the verb उपपृच occurs in two senses (1) to add, to multiply नरिषु वीरान उप पृधि II 24 15 उप क्षत्र पृञ्चीत I 40 8, (u) to unite to copulate of उप इट उपपचन आमु गेषु उप पृच्यताम् 21&t occurs in nearly the same sense (गाव ) पृथिव्या आपृक अमया शयन्त, X, 89 14 शयने शी occurs in the RV with both bares श (2A) as well as शय (10), the majority of forms being from the forser Tr Indra killed Vrtra--and that greater enemy (Vrtra- Vanquisher) Vyamse--with his mighty weapon the Vajta Like branches of a tree lopped with an axe the dragon lies in lose contact wth the earth Veres 6 अयोद्धाऽइव । दुःमदः । आ । हि । जुद्धे । महाऽवीरम् । तुविs- दुर्मद महावी रम तवि याधम् । मजीपम् ।। न । अतारीत् । अस्य । संऽमतिम् ।वधानाम् । याध म जीप म् न अतारीत् अस्प म मृतिम बधा नाम सम् । रुजानाः । पिपिपे । इन्द्रऽशत्रुः ।। ६ ।। मम् मजा ना अपोछेद पिपिपे ·105 NOTES No 2 L132 दुर्मदो दृष्टमदोपेतो दर्पयुक्तो व अयोद्धेव योद्धरहित इव इन्द्रमा जुढे हि आहूतवान खलु। कीदृशामिन्द्रम् । महावीर गुणैर्महान भूत्वा शौर्योपेत तुविवाघ बहूनां बाधफसृजीप शत्रूणामपार्जकम् । अस्येदृशस्येन्द्रस्य समन्धिनो ये शत्रुवधा सन्ति तेपा वधाना समृति मगम नातारीत् । पूर्जक्तो दुर्मद रीतु नाशनाय । इन्द्रश इन्द्र शातको यस्य त्रस्य तादृशो सूत्र इन्द्रेण हतो नदीपु पतित सम् रुजाना नदी सपिपिपे सभ्यम् पिष्टवान् । मर्वान लोकानावृण्वतो वदेहस्य पातेन नदीना मूलानि तनत्यपापाणादिक च चूणीभूतमित्यर्थ । अयोद्धाऽइव । न विद्यते योद्धा- स्पेति बहुब्रीही नभमभ्यामित्युत्तरपदान्तोदात्तत्व समासान्तविधेरनि यत्वात । (परिक ८४) नतम्व (पा ५-४-१५३) इति क्रमाव । जुढे । त्रि स्पर्धापा शब्दे च । अभ्यस्तस्य च (पा० ६-१-३३) इति सप्रसारणम् । उवहादेशाभावश्चान्दस । यहा छन्दस्युभपथेति सार्वधातुकसज्ञापा हुनु सार्यधातुके (पा० ६-४-८७) इति यणादेश । अत्र लक्षणप्रतिपदोक्तपरिभापा (प० १०५) लक्ष्यानुरोधामाश्रीयते । इतरथा हि आजुहान इन्यादिषु पणादेशो न स्यात् । न चैव सति सातये हरे वाम (क० ६-७-१३) इत्यादावपि तथा स्यादिति याच्यम् । अनेराचवाभावात् । अनेकाच इति हि तत्रानुवर्तत । प्रत्ययस्वरेणान्तोदानत्यम् । हिचेति निघातप्रतिपेध । महावीर महाश्वासो वीरश्च महावीर आिन्महत (पा ६-३-४६) इति आवम। तुविद्यापम । बाध विलोडने । तुर्यान प्रभूतान बाधते इति तुविवाघ । पञ्चायच् । सह- सरपदसतिस्परत्वम् । समृतिम् । तादी चेति गते प्रकृतिस्वरत्वम् । राजाना गजो मझे । जन्ति कलानीति रुजाना नय रुजाना नयो मनन्ति रुजन्ति कलानि (नि. ६४) इति यार । व्यत्ययेन शानच् । तुदादिभ्य श । नुमभावश्चान्दस । अदुप- देशासार्वधातुझानुदानवे विकरणस्वर पिपिपे । पिष्ट सघूर्णन ! - पर्यन लिद । इन्दशनु । बहवीही पूर्यपदप्रकृतिस्वरत्दम ।। अपादप दुर्मद दुर्मद one under the evil effects of intoxi. cation of दुर्मदास न मुगयाम VIII 2 127 प्रवेपन्ति पवनान् वि पिशान्ति पनस्पती। प्रो कारन मात दुपा इस दवास सवमा विगा I 395 ve etther a नत्पुरुष or a महुवीहि According to Pan, VI2 161 words ending in and having 3 or 375 as first members are optionall accented on the final syllable otherwise n ordinary compounds the accept is on According to Pan VI 2 172 (नम्म्याम् ) 10 • compounds with h (अन्) and मु as first members the accent is as a rule on the final syllable thus अफनु अनु. भगद, ट, अउद, अपन, प्रदेश &c. Among मयु. compounds may be noted असा, अनार, अमा, अE, *पोषियमानी। 14 ( RT Iyong iad Selection } याद्धा may .

·No 2 HYMNS FROM THE RGVEDA 106 अ'क्रीडत् , &c; among d ending words by the side of अयोद्धृ we have it. The meaning of a therefore must be determin ed, not by considerations of sccept, but those of context. The epithet $4z, apparently, is the decisive factor. If the meant a real hero he need not be su to send out a challenge. It is only an incapablo fighter who will send a challenge under the influence of drink, to ruo it later on. Sāyana, Bergaigne and Father Zimmermaon prefer to take it as a 45°, Gr., Geld., Wackernagel and Old, as o go and the latter interpretation, for the reason stated above, is to be preferred. arata. Ta mighty, much or many; it appears in compounds like grágra very wealthy, hy very wrathful, alegra a match for many, &c. effait occurs only here and probably is to be understood in the same sense as AFTET, one who drinks Soma to the Fufig the lees (or residue at the bottom), according to gi on 67 5. 12, this meaning being adopted by Geld. Gr. derives Fazitit from F34, but neither his etymology nor his meaning, impetuous', is explicable without an intermediate explanation like that offered by gf. arca from to cross, used metaphorically ; cf. fy: Branh gia HA, VI. 2. 11; TÀIATTI TAT तरेम VI. 68.8. वधा नां ममृतिम्. वध a wespon. समृनि, from * with to encounter (in battle; of, 84, 3ft &c.) onslangbt, (with the geni, of the person or weapon); cl. ariz (solid) T TIET has 9 (has melted away). I. 127. 3. # Fat ar: 1199 TT - इन्द्रशत्रु is a बहु°, the accent being on the first member ( इन्द्रः gargar 44). The meaning of FT: hangs on that of the whether it is to be taken as a passive verb or as an active verb; Sãy. takes it as active and Atm, but in all other places where it occurs the root is Parasm.; cf. $ 31: (car) | TT II. 15. 6, जनेन वृजिनान् विपेध III. 346. Fronu the निघण्टु onwards in the Indian tradition the word at: has been understood as an epithet of the waters or rivers, and therefore as an obj, of gigt (active). This means that the word has presented a difficulty ever since The root Atill suits an object like T4: or 51: sad ·107 NOTES [ No 2 I 32 kence European scholars (esp Bloomfield, old and Geld ) have offered several ingenious interpertations, according to all these पिपि 1s passive and रुजाना is an epithet of इन्द्रश (वृत्र ) (1) रुजाना ace to Bl is from रुजान +आस् ( mouth) or रुजान + नाम (pose) by baplology , but there is the difficulty of the accent, the word ought to have been in (1) old derives it from $377 (with pain, or through the shattering Vajra-cf. T15 #X 8)+377 +371 or 27 + 718 But here also & difficulty about the accept arises 37178, being 7°, must be accented on the final syllable, the first member being 375 Old Buggests that originally tho expression must have been PUJI ATT but later on, through obscurity of the sense, one of the accents was dropped He thinks also that in view of exceptional cases of 45. lihe 313, 31 E, 31 JL, 1991, 31 44 &c even 3718 18 possible But since TAI actually occurs with the accent on the final syil in V 29 10 (711H 3170) this rival form proposed cannot be accepted and if we have to fall back on the theory of textual corruption why introduce complication by pedantic splitting of the word into FT + 371 of which the first is definitely obscure and upsuitable in the context? It would be better then to accept Bloomfield s interpretation of it as 11 ( pass pre past from 7)+34 H whose mouth is being crushed' (31) Geldner suggests two more interpretations (a) रुज+अनस् and (bज+ नाम ( from on the analogy of वस दस्य EC) - &c ) meaning (a) car-breaker and (b) pose-breaker No car-breaking appears in the Vrtra legend, and no nosebreaking also, although Geld thinks that he can derive some biat of it from IV 18 9 and I 32 12 But the derivation 18 certainly very ingenious and the first may be accepted provisie onally, for want of a better one AS involving the least devia. tion from the ordinary rules Tr Like an incapable fighter under the inflance of drink he indeed challenged to battle the mighty warrior, the overwhelmer of many, the drinker of Soms to the dregs & The on- ·No 2. HYMNS FROM THE RGY EDA N] 108 slaught of his (Indra's) weapons he could not surmount; that car-breaker (?), that victim of Indra, was completely crushed. Verse 7 अपात् अस्य ब भूपन সহন य'स्त अपात् । अहस्तः । अपृतन्यत् । इन्द्रम् । आ । अस्य । वज्रम् । अहस्त अपृतन्यत् घम अधि । सानौ । जधान ।। वृष्णः । वधिः । प्रतिऽमानम् । वुभूपन् । अधि सा नौ जघान तृष्ण वनि प्रतिमा नम पुरुवा । वृत्रः । अशयत् । विऽस्तः ॥ ७॥ মুন্না रच अपात् बनेग च्छिन्नवापादरहित अहस्त हस्तहितो वृत्र इन्द्रमुद्दिश्य अपृतन्यत् । पृतना युद्धमैच्छत् । उपाधिक्येन बहुधा विद्धोऽपि युद्ध न परित्यक्तबा- नित्यर्थ । अस्य हस्तगादहीनस्य वस्य सानौ पर्वतसानुसदृशे प्रौढस्कन्धे * अधि उपरि वज्र जघान इन्द्र आभिमुख्यन प्रक्षितवान् । अशक्तस्यापि युद्धेच्छायां दृष्टान्त । धि छिन्नमुर पुरुष वृष्णो रेत सेवनसमथस्य पुरुपान्तरस्य प्रति- मान सादृश्य चुभूपन् प्राप्तुमिच्छन् यथा न शक्नोति तद्वदयमिति शेप । स दृन्न पुरुत्रा बहुप्वश्रयवेषु यस्त विविध क्षिप्त ताडित मन् अशयत् भूमौ पतितधान् । अपात्। बहुव्रीही पादशब्दम्यान्त्यलोपरछान्दम ।अहस्त । बहुव्रीहौ नसुभ्यामित्यु- त्तरपदान्तोदात्तत्वम् । अपृतन्यत् । सुप आत्मन क्यच । क्यध्वरपृतनस्येन्यन्यलोप । युभूपन । मनिग्रहगुहोश्च (पा. ७-२-१२) इतीट्प्रतिषेध । पुरुमा। देवमनुष्यपुरुष पुरुमन्येभ्यो द्वितीयामप्तम्योबहुलम् (पा० ५-४-५६) इति सप्तम्पथें प्राप्रत्यय । अशयत् । यत्ययेन परस्मैपदम् । बहुल छन्दसति शपो लुगमाव । व्यस्त । अस क्षेपणे इत्यस्मात् पमणि क्त । यस्प विभापतीपतिपेध । गतिरनन्तर इति गते प्रतिस्थरत्वम् । सहितापामुदात्तस्वरित शेर्पण इति परस्यानुदात्तस्प स्परितत्वम्॥ अपात (footless) अपृतन्यत् , denom from पृतना, battle (पृनना आमन ऐच्छत् ) आ अस्प व 5 अधि सा नौ जघान Which is the subject of आ जघान and with what word 15 अ to be connected ? अपृतन्यत् and ent should have a common subject and 3764 should have to be referred to धनम् , from I 80 5-6, इद्र त्रस्य दोधत सान वनेग निम्नत, अधि मानी निजिनने पत्रण &c, it would appear that the *धेऽध्यपरि दयाशपाट ।

·109 NOTES No 2 [N r32 is of Vrtra ( 174 ) and that Indra smote it with his Vara. There is on the other hand an indication in 12 that Vrtra smote Indra on his #F, the meaning of is sufficiently clear, if it is पत्र, as the Nighantu lists make it out, there will be good author rity for taking b to mean 'Vrtra smote Indra's (42) Vajra on its peak ( or back) are a castrated bull प्रतिमानम् an equal in greatness or power cf या विभस्य प्रतिमान बभ्रर II 129, इन्द्र दिव प्रतिमान पृथिव्या x. 111 5 , सत सत प्रतिमान (इन्द्र ) III 31 8 बुभूपन् desi pres part from भू व्यस्त Scattered, torn to pieces पुरुत्रा in many places the termination an occurs in forms like दक्षिणत्रा, अस्मत्रा, मत्यत्रा, देवत्रा, पुरुषत्रा, यह, मना Tr He fought Indra footless and handless He smote his Vajra on tis (its?) back A castrated bulloch wishing to bo the equal of a bull Vrtra ley shattered (to pieces) in many pluces Verse 3 नदम् । न । भिन्नम् । अमुया । शयानम् । मनः । रुहोणाः । भिन्न म अमया अति । यन्ति । आपः ।। याः। चित् । वृत्रः ! महिना । परिऽ- अति यन्ति चित् सत्र महिना पर्य- अतिष्ठत् । तासाम् । अहिः । पत्सुतःऽशीः । वभून ॥ ८॥ तिष्टत ता साम् अहि वत्र अमुपामुख्या पृथिया शपान पतित मृत तृवमापो जलानि अति यन्ति अति- क्रम्य गच्छन्ति । तत्र दृष्टान्त 1 भिन्न बहुधा भिन्न मुल नद न सिन्धुमिव । पथा दृष्टिले प्रसूता आपो नद्या कूल मित्त्वातिक्रम्म गच्छन्ति तद्वत् । कीटप आप। मनो रुहाणा । नृणा चित्तमारोहन्त्य । पुरा वृने जीवति सति तेन निरुद्धा मेघस्थिता आपो भूमौ स्टा न भवन्ति तरानी गा मन खियते । मते तु वृत्रे निरोधरहिता आपो शरीरमुल्लध्य प्रवहन्ति तदा दृष्टिलाभेन तु मनुष्यास्तुभ्यन्ती- त्यर्थ । तदेतदुत्तरार्धन सीक्रियते । त्रो जीवनदशाया महिना समान महिमा याश्चित् या एव मेघगता अप पर्यतिष्ठत् परिवृत्य स्थितवान् । अहित्रो मघ तासा- मपा पत्सत शी पादस्याध शपानो यस्य । यद्यप्पा पादो नास्ति तथाप्यद्भिवस्था. श पानम मन रु हाणा आप या पुरात शी ·] No 2 HYMNS FORM THE RGVEDA 110 192 मिलातत्वात् पादस्याघ शयनमुपपद्यते । भिन्नम् । रदाभ्या निष्ठातो न (पा० ८-२-४२) इति नत्वम् । अनुया। सुपा सुलगिति सतम्या याजादेश । शयानम् । शीड सर्वधातुके गुण (पा. ७.४-२१)। धातोर्डि वाल्लप्सार्वधातुफानुदात्तत्वे धातुस्वर । रुहाणा । मह बीगजन्मनि प्रादुर्भारे व्यत्ययेन ज्ञानच । कतरि शपि प्राप्ते न्यत्ययन श । अनित्यमागमशासनमिति वचनान्मुमभाव । अदुपदेशाल्लसार्व- धातुझानुदात्तत्वे निरणस्वरे पाते धातुस्वर । महिना । मह पूजायाम् सर्वधातुभ्य इन (उ०४-१९७) इतीनप्रत्यय । म्यत्ययेन विभकेरुदात्तत्वम् । यद्वा महिना महिमा । महच्छब्दस्य पृथ्वादिषु पाठात्तस्य भाव इत्येतस्मिन्नर्थे पृथ्वादिभ्य इम- निग्या (पा०५-१-१२२) इति इमनिथ् प्रत्यय । टरिति टिलोप । चित इत्यन्तो- दात्तत्वम् । तृतीयैभवचने अल्लापे सति उदात्तनिवृत्तिस्वरेण तम्योदात्तत्वम् । मकार- लोपरछान्दस । पत्सुत शी । पादस्याध शेत इति प सुत शी । विर चेति क्विप् । तमि पहन्नित्यादिना पादशब्दस्य पशदेश । शस्मभतिविति प्रभृतिशब्द प्रकार- वचन इति शलादोपणीत्यत्रापि दोपन्नादेशो भवति (का०६-२-६३) इत्युक्तावाता मध्ये स इति शब्दोपजनदछान्दस । यद्वा पादशदस्य सतमीबहुवचने पदादेशे रुत इतगभ्योऽपि दृश्यन्ते (पा० ५-३-१४ ) इति सप्तम्यथें तसिल । लगभाव- इछान्दम ॥ अमया (instr of अम् f of अदस् , used eather singly as an adv or with 91941) in such a (hideous or ominous) manner, in that (pecular) manner ( belonging to some one ) cf मा भातर अमुया पनये (पन fall) 2 of IV. 18 1, शसन न गान पृथिव्या आपम् अमुया शयन्ते X 89 14, with पापया ct 129 5,x. 85 30, 135 2 अमुया शयानम् as taken by Geldper here and in X 89 14 as 'lying just that way, 1 a. Daked, unburied &c V 34 5 as'ın vain, uselessly. But the one meaning given above sults all passages नदमन भिन्नम् Pischel's interpretation of 77 in Ved St I 183 ff as primarily acreed and secondarily 'male generative organ' has been with certain reservations rejected by Old in his Votes on I. 194 4 In नदस्य नाटे x 11 2 and नइयो विग्रतया (विक्षत being a constant epithet of horses) X. 1054, नद clearly means a bellowing or neighing (bull or horse), and this meaning suits in must contexts 77...12747471, AV VI 138 5 where 7 and 7 occur, supports the proposed identification of ? with 7, but in our passage the मरप for the simile of a भिन्न न? is his boing अमुदा दयान, and a broken reed can hardly be described as अमुवा शान The similo .

·. 111 SANHITĀ TEXT No. 2 T. 32. may be that of a bull backed at a butcher's ( TAW, cf. X. 89.14) or of a horse on the battle-field. #7: 5'grott: . The root ve never occurs elsewhere in the Atm. and the plain meaning of the ex. pression, 'mounting the mind' does not yield a satisfactory Bense. Various meanings have been given to it: (i) Say, 'causing satisfaction to men’; (ii) B. R'obtaining ( mastery ever) their wills'; (iii) Gr., Gaedicke, 'rising as they listed': (iv) Geld. 'taking heart'; also later, 'obstinate ; 'bardening (Fernand cf. Piedi 1.71; A IV. 24) their hearts', (v) Pisobel (ZDMG, 35.<723 ) would change the Pads read. ing to til 3'ETAT: on account of the parallelism between our passage and VIII. 40.8, 1991: 317 936771: Jon ARTti. Oid., adopting the emendation, would understand the expression as meaning 'flowing (TE) for Manu', instead of understanding, with Pisbhel, 1: 8s dependent on 3714:. The adverbial use of 14: according to (iii) is clearly indefensible;.(i) and (ii) are far-fetched; the option, therefore, lies betwees (iv) and (v). In view of at having ocourred once in connection with the waters, and in view of the waters having been mentioned elsewhere as having been released for the benefit of Manu (man, mankind) in I. 52. 8 (3797717.... HIT 1947 14:), 165. & (अहं एताः मनवे विश्वचन्द्राः सुगाः अप: चकर), IL. 20.7 (वि अजनयत् मनये अपः VI 29. 1(875: 319: 49 Hen: F: 965 a &c.) and V. 31. 6 (A4T 39: H), (iv) appears to be the best solution to the problem. The change of Etat: to tor: in the Sambitā fipds parallels in गोरोहण (Pp. गोः ओहेन) I. 180.5; नृभिर्यमाण: SV I. 1. 1. 19. 33; TOHICAP: TS. I. 1. 13 2 ; Farora: AV. II. 10. 8, where the rin & preceding word changes the non-initial n to n. Aſtar instru,s. from ICHI m., the penultimate being optionally dropped. 7-site contains a double case-ending; 7: has been added to FT probably in the same way as the Eog. 'from' in 'from between or 'from amongst'. 97t: itself occurs in both gaan: in the wake of Agni lies black space VIII. 43. 6. 977:*ft: (from it) is like स्योनशी: I. 73.1.

·। नीचा या हुन पुत्रा अस्पा . वध उरा अधर . .. सह व सा न No2 HYMNS FROM THE RGVEDA 112 132 3] While he lay like a bull (?) hacked to pieces in that (hideous) manner, the waters go past bim, flowing for mankind's sake Vrtra had ( once) surrounded them by his might, he lay (now) stretched (from) below their feet Verse 9 नीचाऽवयाः । अभवत् । वृत्रऽपुत्रा । इन्द्रः । अस्याः । अयं । अभवत् वधः । जभार । उत्ऽतरा । सूः । अधरः । पुत्रः । आसीत् । जभार घर आसद दानुः । शये । सहऽवत्सा । न । धेनुः ॥९॥ दान शुये धेनु [वधभार प्रा ४५] हजपुत्रा इत्र पुत्रो यस्या मातु सेय माता वृत्रपुत्रा नीचावया न्याभाव प्राप्ता हताभवत् । पुत्र प्रहाराद्रक्षितु पुनदेहस्योपरि तिरश्वी पतितवतीत्यर्थ । तदानीमय मिन्द्रोऽस्या मातुरवाधोभागे त्रस्योपरि वधो हननसाधनमायुध जभार प्रदतवान् । तदानीं सू माता उत्तरापरिस्थितासीत् । पुत्रर रधोभागस्थित आसीत्। सा च दानुर्दा नवी वृत्रमाता शये। मृता शयन इतरती । तत्र दृष्टान्त । धेनुलाकप्रसिद्धा गौ सह यत्सा न । यथा बाससहिता शयन करोति तद्वत् । नाचावया । वेति खादतीति वयो बाहु । औणादिकोऽसिप्रत्यय । ज्यश्ची वयसौ यस्या सा नीचायया । न्पचशब्दा दुत्तरस्या विभक्त सुपा सुपो भवन्तीति तृतीपैकवचनादेश । अच इत्यकारलोपे चाथिति दीर्घत्यम् । अञ्चेश्छन्दस्पसर्वनामस्थानम् (पा. ६-१-१७० ) इति तस्पो दात्तत्यम । समासे लुगभावश्छान्दम । बहुव्रीही पूर्वपदप्रकृतिस्वरस्यम् । यद्वा नीचौ निष्टौ घयसौ यस्पा सा । पूर्वपदस्य दीर्घरछान्दस । घध । हन्यतेऽनेनेति बध । असनि । हन्तर्वधादेश । नित्वादादात्त वम् । जभार । हग्रहोर्भ इति भत्यम् । सू । पूड. प्राणिगर्भविमोचने । सूते गर्भ विमुश्चतीति सूर्माता । कि चेति किए । दानु । दा अवसण्डने । दाभाम्पा नु (२०३-३२) ।शय । लटि लोपरत आत्मनेपदे (पा० ७-१-४१) इति तलोप । शीड सावधातुक इति गुणऽयादश ॥ नीचा घया (नांचा adv instrus from नि+अश्च+ वयम vitality. power ) with vitality sinking low यधर n = ध m, weapon अब भृ (=ढ) hurl down (from 7 to give birth to) mother, It occurs only here in this sepse दानु शये, दानु: mfa demon or demoness, only bere in the latter sense to occurs in about ·113 NOTES No... [N I.30. ten passage as a form of 3 s.; Sāy, has quoted the pertinent rule from Pan.; of. (आदिः) शये शयासु प्रयुत घना अनु III. 55.43 (जाया) परिदाय रसं दुहे I. 105.23; एणी घनं दुहे X.12.3 वृत्र पुत्रा is a बहु० and is therefore accented on the first member. Tr. The vital energy of Vrtra's mother was on the deoline : Indra burled down his weapon at her , the mother was -above, the son below; the demoness lay like & cow with her calf. Verse 10 का छानाम् त'म अतिष्ठन्तीनाम् । अनिऽवेशनानाम् । काष्ठानाम् । मध्ये । निs- अतिष्ठन्तानाम अनिवेशना नाम् मध्ये नि- हितम् । शरीरम् ॥ वृत्रस्य । निण्यम् । वि । चरन्ति । आपः । हितम् शरीरम वरप निण्य'म नि चरन्ति आपः दीर्घम् । तमः । आ । अश्यत् । इन्द्रऽशत्रुः ॥ १० ॥ दीर्घम् आ" अशयत् इन्द्रशः वृत्रस्प शरीरमापो विवरन्ति *विशेषेण पर्याक्रम्य प्रवहन्ति । कीदृशं शरीरम् । निण्यम् । निर्नामधेयम अप्सु ममत्वन गूढत्यात्तदीयं नाम न फेनापि ज्ञायते । एतदेव स्पष्टीक्रियते । काष्टानामपां मध्य निहित निक्षिप्तम् । कीदृशानां काटानाय । आतिष्ठ- तीनां स्थितिरहितानाम् अनिवेशनानामपवेशनराहतानाम् । प्ररहणस्वभावत्वादेतासां मनुष्यान्न कापि स्थिति संभवति । इन्द्रशःवो जलमध्ये शरीरे प्रक्षित मति दोघे तमो दीर्धनिद्राम मरण यथा भवति तथा आशयत् । सर्वतः पतितवान् । अति- उन्तीनाम् । अध्ययपूर्वप्रकृतिस्वरत्वम् । अनिवेशनानाम् । निविशन्तेऽस्मिन्निति नि- शनं स्थानम् । करणाधिकरणयोश्च (पा. ३-३-११७) इत्यधिकरणे न्युट । तद्रहितानां बहुव्रीहो नन्न सुभ्यामित्युत्तरपदान्तोदातत्यम् । क्रान्त्या स्थिता. काटा. प्रपोदरादि । निहितम् । गतिरनन्नर इति गते प्रकृतिस्वरत्वम् । अत्र याम्फ। अतिदन्तीनामनिवि- शमानानामिन्यस्थावराणां काष्ठानांमध्ये निहित शरीर मघ ।शरीरम् । शृणात शम्ना- तेर्ग । वृत्रस्प निण्यं निर्णाम विचरन्ति विजानन्ति आप इति । दीर्घ द्रापरतमातनोते. राशयदार्शतरिन्द्र शत्रुरिन्द्रोऽस्य शमयिता या शाताना वा तस्मादिन्द्रत वृत्रो मेघ इति नेरुक्तास्त्वाट्रोऽमुर इत्पैतिहासिका (नि. २-१६) इति ।। *आदर्श णोपयां इति पाद-दीयं इत्यादशंगट.। 151RV. Hyons, 2nd Eelection !

·ing to rest rests' No 2 HYMNS FROM THE RGVEDA 31] 11.E I 32 निवशना ना काटाना मध्ये निवेशन n occurs in four passagesr besides here In निवशने प्रसवेवासि भूमन IV 1 21t means bringin पुत्र अयुध निवेशनात् आ जभय It means the resting place', 'home' VII 19 9'a place of deposit' in X 149 7 (FUETT faa27 ) it 18 probably bottom that on which a thing 3 asta, being & 46with , is accented on the last syllable. El is the race course including the winning post, and hence any track the river-bad cf राष्ठा भिन्न् कमिभि पिवमाना IV 58 7 here the stream TIF POUR ê mira 02 n-Yaska explains are in our passage by Faufe which is explained by Say as Gafavo 'nameless because concealed' but while Say understands aut as adj to T, Yash& apparently understands Taorma as a substantive which is the object of HTFA, which is bis explanation of विचरन्ति He obviouly understands at as a secret It is a problem how that meaning can be derived from FOTIS Gr takes it as 'a secret place and translates removed from or far away from pol Geld the private parts' and be cites (773 3759 ) 17 379 X 124 8 But this epithet size of the waters is independent of pain 9 and must be so in 8 also It cannot therefore be utilised for fixing the meaning of निण्यम् In कवि निण्य ( मावन ) IV 16 3 हृदयम्य निण्यम् VII 33, 9 it means something that lies deep', amma GIS IV 3 16 ore innermost thoughts' The meaning of Gara may give further precision to the meaning In य वापृषियी विचरन्ति The 7 V 63 2 5 'moving to and from between is the sepse ID Â na uf IV 96 wandering here and there it is intransitively usert Here the object of it must be the place where the waters move to and fro The shyness of the waters mentioned in 1, 124 would if at all be a strong reason why are should not be understood as private parts Hiding place, covert fastness' will be a suitable meaning 297 B & as in G Tr The ( dead ) body has ter streams that neither stop nor 1. waters (now) wander to and fro of tra Indra s victim has lain ia impenetrable darkness. . . 4.

·No. . पणि नेय जयन्वान 115 NOTES [. Verse 1] दासऽपत्नीः। अहिंडगोपाः । अतिष्ठन् । निऽरुद्धाः। आपः । दास पत्नी अहिगोपाः अतितन् निगाः पणिनाऽइव । गावः ॥ अ॒पाम् । बिलम् । अपिहितम् । यत् । गाव अपार विलम अपिहितम् यत् आसीत् । वृत्रम् । जघन्वान् । अझ् । तत् । ववार ॥ ११ ।। आसीत् वम् अप तत् ववार दासरली. दासो *विश्वोपक्षपहेतुत्रः पतिः स्वामी यासाममां ता दासपत्नीः । अत एवाहिंगोपाः। अहित्रिी गोपा रक्षको यासां ता. । गोपनं नाम रवच्छन्देन यथा न प्रवहन्ति तथा निरोधनम् । एतदेव स्पष्टीक्रियते । आपो निरुद्धा आतिष्टन्निति। तत्र दृष्टान्त । पणिनव गार । पाणिनामकोऽमुरो गा अपहत्य विले स्थापयित्वा बिलदार- माच्छाव यथा निरुद्धवांस्तथेत्यर्थः । अपां यदिलं प्रवहणद्वारमपिहित वृत्रण निम्द्ध- मासीत् तद्विलं प्रवहणद्वारं वृत्रं जघन्वान् हतवानिन्द्रोऽपववार अपवृतमक्रोत। यत्र- कृतमपां निराध पारहतवान् । हतवान् । अव यास्क.। दासपत्नीदांसाधिपल्या दासो दस्यतेपदासयति कर्माण्यहिगोपा अतिष्टन्नहिना गुप्ता । अहिरयनादेत्यन्तरिक्षेऽयम- पीतरोऽहिरेतस्मादेव निर्हसितोपसर्ग आहन्तााप्त । निरुद्धा आप पर्णिमेव गाव । पणि- चणिग भवति पणिः पणनाद्वणिम् पण्यं नेनेति । अपां मिलमपिहितं यदासीत् । बिल भरं भवति विभतर्वत्रं जग्निवानप ववार तदृत्रो घणोतेवा वर्ततेर्वा वर्धतेवा यंदावृणोत्त- दृत्रस्य पृषत्वमिति विज्ञायते । यदर्तत तद्वत्रम्य वृवत्वमिति विज्ञायते । यदवर्धत तवस्य चत्वमिति विज्ञापते (नि० २-२७) इति । दासपत्नी । दस उपक्षये । दासयतीति दासो वृत्र । पचाद्यच । चित (१-६-१६३ ) इत्यन्तोदात्तत्वम् दास. पतिर्यासां विभापा मपूर्वस्य (पा० ४-१-३४) इति डी। तत्सन्नियोगनेकारस्थ नकार । बाबीही पूर्वपदप्रकृतिस्वरवम् । यद्वा दासम्म पालपिम्पः। पत्यावश्चर्य (पा०६२-१८) इति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् । अहिंगोपा. 1 गुप् रक्षणे । गोपायतीति गोपा.। आयादय आर्धधातुके या (पा०३-१-३१) इत्यायप्रत्यय । तत किए । अतो लोप । बेरपृक्तलोपालि लोपो बलीयानिति पूर्व यझारलोप: (पा०६-१-६६-६७)। न चाच परिस्मिान्नत्यतो लोपस्य स्थानिवत्त्वम् । न पदान्तदिवचनेति प्रतिपः पाद । अहिगापा यासाम् । पूर्ववम्बरः । निरुद्धा । रुधिरावरणे। अपम्तधोपों (1०८-२-४०) इति निष्ठातकारस्थ धारः। गतिरनम्तर इति गतेः प्रतिस्परत्वम्। जयन्यान हन्तलिट कसः। अभ्यासाच (पा. ७-३-५.) इत्पम्यासादुत्तरस्य हसा- रस्प मुत्यम् । क्रादिनियममाप्तस्यैटो विभाषा गमहनेन्यादना (पा.-२-६८) विकल्पविधानादभावः । सहितायां नगरस्य रुत्यानुनासिकायुक्ती ।। *क्षपण इत्यारशः। - ·दास पत्नी . were No 2 HYMNS FROM THE RGVEDA 116 I32 Is a बहु• and soalso अहिगोपा . पति as the latter member of a compound in the fem becones qr (Pan VI 1. 34 ) optionally I & non-Aryan, also a demon wat primarily a cowherd, hence a protector or watchmen , ct इन्द्रगोपा, पाय - गोपा, साम गोपा पणि नेव गाव पणि, a niggardly, greedy man, is to be distinguisbed from the mythological Panis who demons who took away the cows of the gods and pent them up in a cave of . 108 in this selection In the singular number the word denotes the chief of the demons , of नत् वीर्य वा यत् पणि गा अमुष्णीतम् I 137, (सोमा) इन्द्रेण युजा पणिमम्नभाद्यत् VI 4422 जघन्धान perf part from हन् पिलम् occurs only here and in I.11 22 (वठस्य चिठम् ) Tr The waters had remained under restraint, with the Dasa as their lord and with a dragon as their watchmen, as did the cons under the restraint of the Pani chief (Indra) killed Vrtra and throw open the shui-up hole where lay the waters Verse 12 अश्व्यः 1 वारः । अभवः । तत् । इन्द्र । सके । यत् । त्वा । अदय चार अभव तत् इन्द्र सरे यत् ग प्रतिऽअईन् । देवः । एकः ।। अर्जयः । गाः । अर्जयः । शुर प्रत्यन देव अजय गा अजय गुर सोमम् । अब । असृजः । सतवे । सप्त । सिन्धून् ॥ १२ ॥ मो मम् मतये सात मिन्धन हरे पत्र । सोटा इति यन नामम् पठितत्यात् । *युद्ध देयो दीप्यमान सर्या. युधकुशल एकाऽदितीयोपुत्रा ययदा त्या त्या प्रमहन्प्रतिफलत्वन प्रदतरान् तनहानी स्थम-वो यारो श्वसवन्धी पालामय । यथाश्वस्त्र धालानापामन मक्षिादी- निवारयति सस्तमगणपिरा निराकृतानित्यर्थ ।पिच गा पगिनापद्धतास्यममय । जितयान । हे शो शाययुनन्द माममनय । जितवान् । तथा च निरीपा स्यटा हत- पुरस्यम्मिनपाम्पान ममामनन्ति । स पज्ञयेशम ए या प्रागहा माममपिपत् (ते. म २-४-२२) इति । मत मिन्धन-इम मे गदंग (क. १०-७५-५) इम्यम्या. आपद विनाम। अप अमृत ·117 VOTES No 2 132 - मृच्याम्नाता गङ्गाया मातसख्यामा नदी । सतर सर्तुं प्रव हम्पण गन्तुम् अवासृज सत्पक्तवान् । त्रस्त प्रवाहनिराध निरास्तानित्यर्थ । अश्य अत्रे भव । भवे उन्दसीति यत् । यतोनाव इत्यायुनावम् । धारयति दशमशानिति वार । पचा- रान् । कपिलकादित्वाल्लत्वविकल्प (म. ८०१८)। पादत्यादाादाजारम् । प्रत्य- हन । यद्वत्तानित्यामिति निघातप्रतिषेध । तिडि चोदानवतीति गतेरनुदातत्वम् । अजय । गा इत्यस्य वास्यान्तरगत यात्तदपेक्षयात्य तिड्डति इति निघातो न भवति । समानवास्ये निघातयुष्मदस्मदादेशा वक्तया (पा०१-१-१८-५) हाते घचनात् । सर्तये । तुमर्थ सेसोनति (पा ३४.९ ) तरेन्प्रत्यय ।निच्चादायुदात्तत्वम् ।। सो यत् त्या प्रत्याहन Is paranthetically introduced and दव एक is to be connected with a अभय वारवार (from a to protect) the tail or the hair of the tail, cf बोधीति वारान II 4 4 , the word occurs in the RV only in these two places in this sense, but at is of frequent occurrence in later literature as 277 You became then a horse s tail' is said metaphorically, for 'you acted quickly in self-defence,'' you brushed him aside' मुक has been used as s synonymous epithet of पपि, a sharp- Pointed weapon inx 1802 मरु मशाय पत्रिम् cf7 सतबे 18 an infinitive, of which there is a great variety in the RV Gege rally speaking verbal nouns ending in term zero, or Ti ord or Tu in the acc, do, and geni were used as infin they have been enumerated in Pan III 4 9-13 सप्त सिन्धन् 1he seven rivers are generally supposed to be the rivers of the Padjab but it is no clear which rivers are meant the number of rivers appear. to be a conventional One of I 358, II 12 3, 12, &o सः सिन्धुषु designates a country in VIII 21 27 When he snote thee on thy sharp-pointed (Vajra) then thou showedst thyself to be a horse & tail (in self-de fence) a unique god Brave one thou hast won the line thou hast wun the Soma thou hast released the cere rivers on their course Tr Verse 13 न । अस्मै । विद्युत् । न । तन्यतुः । सिसेध । न । याम् । न अस्मे तन्पत वियत न सिमेध न याम् ·] यत युयुधा ते अहि मेघ या No 2 HYMNS FORM THE RGVEDA 118 I 32 मिहम् । अकिरन् । हादुनिम् । च ।। इन्द्रः। च । यत् । युयुधाः मि हुम् अफित् हाद निम हाद निम् च च इति । अहिः । च । उत । अपरीभ्यः । मघो । वि । च उत अपरी भ्प वि जिग्ये ।। १३ ॥ जिग्ये इन्द्र निषद्ध वृनो यान्धिदादीन मायया निर्मितमान ते मऽयत निपशुम- शक्का । सोऽयमर्थोऽनेन मन्त्रणाच्यते । अस्में इन्चार्य निमिता बिन्न सिषेध इन्द्रं न प्राप्नोत् तथा तन्पतु गर्जनम् । या मिह सेचन या टिमगिरत् पत्रा पिक्षि- सथान साऽपि वृद्धिन सिपध । हानि चाशनिमपि पात्र प्रयुक्तधान सापि न सिषेध । इन्द्रश्वाहिश्च इन्त्रवावुभावपि पद्यदा युयुधाते युद्ध कृतवन्तो । तदानी विद्युदादयान प्राप्ता इति पूर्ववान्वय । उतापि च मघवा धनवानिन्न अपरीभ्य अपराभ्य अगमामपि वनिर्मिनाना मापाना साशाद्विजिम्प विशेषेण जितवान् । सिपध । पिधु गयाम । मिहम् । मिह सचने। महति सिञ्चनौति मिद (sic) सृष्टि । कि चेति क्वि । अफिन्त । कृ विक्षरे। तुदादिभ्य श ! ऋत इद्धातोरितीत्वम् । अढागम उदात्त यवृत्तयागादनिघात । पुयुधात । युध सप्रहारे । लिटि प्र पपस्वर । जिग्ये । सनलिटार्जे (पा०७३-७७इयभ्यासादुत्तरस्प जमारस्य कुत्वम् । न अस्माससध There are two routs sidh one with the base सिध्य and another with मेध the first means 'to succeed :, 'to avail. to be of help and is connected with an the other to repel to chase away for (1) of यस्मात् ऋने न सिध्यनि यत I 187 for (1) cf अप दस्यून् असेध V 31 7 सिभ is the verbal noun from (1) सिध्म from (ii) सिपर from the sense as well as form is certainly from (1) so also मेषियत् in I 23 15 To whom does 376 refer to Indra or Vrtra and who makes use of thunder and lightning, InI 52 6 (निजय (वृधस्य) हवो इन्द्र 740) Indra smites Vrtra with 720 sad he is desoribed as using मिह again Vrtra in II 303 (मिह वसान ) and in x. 735 दस्य 7 अगात् मह नमा अवपत् नमाति) but vitra also has been mentioned as using thunder and earthquake as weapons (न वेपसा न न यता इन्द्र वृत्र विवाभयत् I 80 12 ) and so here also Vr tra - . means (उप प्र ·119 TOTES [H No 2 may be supposed to bave employed all these weapons तन्यतु thunder, also used elsewhere in the sense of the thunderer, or the thundering Vara मिर (from मइ-मिर , the root in मर to shed water) rain or mist Et occurs only here and in हादुनस्यत् (brandisher of the हा.) v 54 3 an epithet of the Maruts हानि from the epithet हानी as well as the later words like 16 or annai must mean something like thunderbolt which is Say 8 meaning The meaning * hailstorm 'given by Europesn scholars appears to be wrong The root g (फिरनि) 15 used with यम अश्वम् &c in the sense of bestowing lavishly and may be used with हाहुने as it is used सिंह and नमासि in 8 73 5 The word gain d would show that cand d do pot form & continuous sentence Say is therefore right in connecting c with ab अपरीभ्य मपया वि मिग्ये अपराf pl is used as a substan tive in the sense of the days to come ck आ त यति ये अपराषु (उपस) पश्यान् 1 113 11 उन अपरघु कृणते सखायम् x 119 3, अह जनिम्य अपरीषु पुत्रान् ( अजन्यम्)x. 1833 The dative form here means for all time #ry from me to give liberally Tr Neither lightning and thunder, nor mist and thunderbolt that he scattered around availed him, at the time when Indra and the dragon fought together And the bounteous god won for all time to come . Verse 14 पाता रम् हदि ते अहैः । यातारम् । कम् । अपश्यः । इन्द्र । हृदि । यत् । ते । कम् अपदय जधनुषः । भीः । अर्गच्छत् ।। नन । च । यत् । नतिम् । च । नक नपति म सर्वन्तीः । श्येनः । न । भीतः । अतरः । रजौसि ।। १४ ॥ 현 भी अगच्छत यत सवन्ती स्येन न भीत र जामि ·- 102 HYMNS FROM THE RGVEDA 1:0 32 हे इन्द्र जनुषी पत्रं हतवतस्तर हृदि चिते यद्यदि भीरगच्छत् न हतानरिमति बुद्धया भय प्राप्नुपात् ताहेत्रस्य पातार हन्तार कमपदय त्वत्तोऽन्य क पुरुष दृष्ट- यानमि तादृशस्य पुरुपान्तरस्याभागन्मा भूतय भयमित्यर्थ । यद्यस्माकारणाच नय च नवतिं च सवन्ती एकोनशतसरयामा प्रयहन्तीनंदी प्राप्प रजामि तनत्यान्युदर कान्यतर । तीर्णवानसि । तत्र दृष्टान्त । इपेनो न दियेननामको बलयान् पक्षीय । दूरगमनात्तय भयमासीदिति गम्यते । तद्रय मा भूदित्यभिप्राय । तच दरगमन ब्राह्मणे समानातम् । इन्द्रो वै हन हत्या नास्तृपीति मन्यमान परा परारतोऽगरउत् (ऐ० प्रा०३-१५) इति तात्तरीयाश्चामनन्ति इन्द्रो न हत्या परा परायतमग- च्छदपराधमिति मन्यमान (ले० प्रा० १-६-७-४) इति । हृदि । पदन्नित्यादिना हृदयशब्दस्य हृदादेश । डिदमित्यादिना विभनेरुदानत्वम । जाप । हन्तलिटर छस । पठधेश्यचने यसो सप्रस रणमिति सप्रसारणपरपूर्णवे। शासिमसिघसीना चेति शत्वम् । न च पवितुमरसिद्ध (पा०६-१-८६) इति एकाशिस्यासिद्धत्वात पत्त न प्राप्नुयादिति वाच्यम् । सप्रतारणड द मानपेधो वक्त य (मा०६१-८६ १) इति असिद्धबद्भावस्य प्रतिपित्वात् । गमहनेत्यादिशा (पा०६-४-९८) उपधा- लोप । नचामियदना भात् (पा० ६-४-२२) इति सप्र रारणस्पासिद्धबद्भाव । भिन्नाश्रयत्वात् । समसारण हि पष्टयेकवचने उपधालोपस्तु वताविति भिन्नाश्रयत्वम् । सरन्ती । स गतौ । शपश्यनोनित्यम् (पा. ७-१-८१) इनि नमागम । शप पित्त्वादनुदात्तन्वम् । शतुश्च लसार्वधातुरस्वरेणादात्तत्यम् । अतर । यद्वत्तयोगाद- निधात ॥ अ हे पातार कम् अपश्य इन्द्र The word यातृ 0 curs only here and in a context in which the normal sense is unsuitable For ) the meaning of avenger' of BR, and Gr the analogy of ऋणया, ऋणयाउन् is quoted, but या 1n the context there gives the meaning of following, not of avonging Say's 'kıller' is unsuitable One wonders of the word miglt not have some connection with the later 97 , husband s brother's wife, 'rollower' might be the original meaning from which this later meaning is derived rhe Brahmaps stories quoted by Say embody later speculations about the legend that forms the background of the rc and there fore cannot help us much but obviously the story was current in the poet's days that Indra ran over a large distance after killing Vitra जप्नु प gens of जनियस् pref part from हम्, न पच नवतिम् च The number 99 1ss favourite with the Vedic poets, eleven objects eg पर , बाहुन्, भागान्, वृवाण &c, hare leen mentioned.

·121 NOTES No.2: LI.32. as numbering 99. स्रवन्ती. (pres part. f. of gto flow) is used only here as a noun in the sense of a river; प्रपत् f. appears seven times in the same sense,cf. समुद्र न म्रात: आ विशन्ति III 46.4, मन प्रसनः VII 678. उपेन':म भीत': अतर.र जांर्सि. The दयने (from येत rosy white) is the king of birds : cf. Tāt Tu [0717 IX. 96, 6; Gr, takes it to be either the falcon or the eagle; but it is most probably the former. येन and मुपर्ण have been distinguished in II 42.2 (मा त्या दोन, उत् पीत् मा मपर्णः: मुपणं, on the other hand, appears to be the name of the sho brought Soma in dis talons to the earth from heaven across the serial regions. The word 117: is not a part ot the simile; for the देयेन is, if at all, a paragon of impetuosity and thus only it is an epithet of Indra (X. 99, 1), and of the Maruts (X. 92. 6); the real point of comparison is the crossing of long distances across the aerial regions (TIR) and in this respect the ha referred to is the ra, the bringer of Some from the heavens , of. VIII 82.9 (यं ने दयेन पटा आभरत् निरी रजामि), 3.77.2 (यं दिवः परि श्येन: मथायत् तिर: रज ) and X.144.4 (य सुपर्ण. परान येनस्य पुत्र. मा भरत् ), The fesr of Indra from the Ai. Br. appears to have been that Vitra might not be dead, in the Taitt. Br. that it was a sin to have killed him. Tr. What avenger ( follower ? ) of the dragon didst thou see, Indra, that after having killed him fear overtook thee, that in thy fright thou crossedst nine and ninety rivers, and the aerial regions like the Falcon ( of yore )? Verse IS इन्द्रेः । यातः । अऽसितस्य । राजा । शमस्य । च । शङ्गिणः । यात. अवसितस्त्र शमस्य च शृङ्गिणः वज्रबाहुः ।। सः । इत् । ऊँ इति । रार्जा । क्षयति । चर्पणीनाम् । चर्षणीनाम् अरान् । न । नेमिः । परि । ता । बभूव ।। १५ ।। ता नाम न [* यातोऽव * मे । राजा वं गजा क्षयति ०० मरान ०० 16 ( RY. Hymas, 2nd Selection. !

·] No 2 HYAXS FORM THE RGVEDA 122 132 घवयाहुरिन्द्र शत्रौ हते सति नि सपानो भूया यातो गरडतो जङ्गमस्या- यसितस्य एकवेय स्थितस्प स्थायरस्प शमस्प शान्तस्प शृङ्गराहित्येन प्रहरणादाय प्रवृत्तस्याश्चगर्दभादे शृङ्गिण शृङ्गपेतस्पोधस्य महिपयलीपर्दादेश राजामत् । सेतु स एवेन्द्रश्चपणीना मनुष्याणा राजा भूरा क्षपति निवसति । ता तानि पूर्वोक्तानि जगमादीनि सर्याणि परिचभूय पाप्तवाम् । तत्र दृष्टान्त । अराल नेमि । पथा रथ- चक्रस्प परितो धर्ममाना नेमिररानाभी कीरितामाठविशेषान्यानोति तद्वत् । यात या प्रापणे । याति गराउतीति पात् । लट शतृ सायेाच इति विभक्तरुदा- त्तत्वम् । स । सोऽचि लोपे चेदिति (पा०६-२-१३४) महिताया मोलॉप । ता। शेश्रन्दसि बहुलमिति शेलोप । बम्य । भयतेलिंटो णलि भवतेर (पा०७-४-७३) इत्यभ्यासस्यात्वम् । कतारुतप्रसादतपा गागमस्प निरयावादे पूर्व युगागम । यद्वा । इन्धिभवतिभ्या च {पा. १-२-६) इति लिट फित्यादृद्धयभाव । न चासि वदना भादिति (पा० ६-४--२२) तस्यासिद्धत्यादुवहादेश शनीय । पुग्युटावङयणो सिद्धो मपत (पा०६-१-२२-२४) इति तस्य मिद्धन्यात् । तिड्डतिक इति निघात ॥ पात अ वर्मितस्य यात् या ) is a moving thing and अ यमित (from मा-मो with अब to be unyoked, to take rest) as a thing at rest. of अवमान a resting place, अवमा rest The same sepse of contrast Is expressed by जगत् म्या 11 29 4 &c with the ro cp. इन्द्र परे अवरे मभ्यमाम इन्द्र यान्त अ व सैतास इन्द्र इन्द्रम् । क्षियन्त उन युद्धमाना इन्द्र मर वाजयन्त हवन्त IV 25 8 शमस्प न शङ्गिण The word शम 'quirt ' ' passive occurs here and in I 33 15, which is by the same rsi The explanation Tim given by Siy appears to be justified by the context here as well in I 33 15 where 5TH TH occurs by way of contrast to तिग्मन वृषभण 13 It is not to be derived from शम् (शशमते or शमायत ) but from शम्-शाम्यनि which does not occur in the RV, but probably is to be seen In श ( यो ) The irregular samdhi of + vowel is mentioned by the ar at 172-3 there are altogther twenty-seven passages where it occurs सोपमा I.31 15, सास्मै II 176, 18 2, म त 11 24 1 &c The इत् 18 emphatic क्षयति from hि, todwell or rule over, governs the gens चर्षणीनाम्, of राय क्षयति I 51 14 अमृतम्य क्षयथ I 1123, रवीण सत् * 106 7. चर्षणीनाम् चम् to be active and कृम् to till are cognate roots from which we get चमणि and कृर्टि, which have both the same 'sense of 'an agricultural settlement' . e a tribe" ·123 MOTES No 3 . s peuple' The gis constantly refer to the five tribes of the Aryans अरामि The simile of the spokes and the rim recurs in I 141 9(अरान् न नेमि पग्भूि : अजायथा ), V 13.6 (नेमि अगन् ३१ परिभू), also II 5 3 (नेमि चक्रमित्र पनि अपत) परिता बभूव परि+ भू to envelope, to surround (with protection), cf विश्वत परिभू अनि 1 99.6, (न) परिभुव परि भवन्ति विश्वन 1,164 36, विश्वा जातानि परि त 'भभूत X. 121.10 ना( =तानि) refers to all the things nentioned in chc. The Samdh) 977755. falls under fe rule 139 T. Indra 19 king of what moros and what stays, of what is passive ano 1s armed with horns. He alone as king rules over the peoples he encompasses these all ( with his protec. tion ) ay does the rim the spokes No.3 MANDALAI SūKTA 48 The hymn belongs to the sixth group of hymds in Mandala I, that of mut of the mur family, consisting of seven bymas The metre of this hymn is the चाहत प्रगाथ, which is a composite stanza of eight lines the first four constituting a अहनी stun2s (8, 8, 12,8) End the second a सनोबृहनी (12,8 12,8) सह शामेति षोडश पश्चम कम । प्ररकर ऋषि । पातिवादयुजो गृहत्या पुज सतोष्टहत्य । उपा देवता । सह पोळशापस्य वित्यनुक्रमणिश। प्रातर- नुवाद उपरपे क्रतो वाईते छन्दमीद सूक्तम् । अथोपाय इति खण्हे मत्रितम् । प्राप अदर्श सह वामेनेति पाहतमिति । तथाश्चिनशनेऽप्पेतसूनम् (आ. ४-१४)। प्रातरनुशासन्यापेन ( आ. ६-५) इत्यातदिष्टत्वात् ॥ Verse 1 सुह । पामेन । नः । उपः । वि । उच्छ । दुहितः । दिवः ।। सह पि सह । घुम्नेन । यहता ! विभाऽभरि । राया । देवि । दार्खती ॥१॥ सह गुम्नेन हता देशि दास्पती यामेन, न विभारि ·HYMNS FROM THE RGVEDA I 48 121 . हे दुहितदियो युदेववाया पुनि उप उप कालदेवते नोडरमदय यामेन धनेन मह गुच्छ प्रभात कुर । हे विभावयुगोदेवते बृहता प्रभूतेन गुम्नेन्नान्नेन सह गुच्छ । हे देवि व दारवती दानपुना सती रापा पशुरक्षणेन धनेन मह पुच्छ । उच्छ उच्छी विवास | दुहितर्दिय । समामन्त्रिते पराङ्ग पत्र इत्पन परमाप छन्दसि (पा०२-२-२-६) इति वचनादिव इत्यस्य पूर्गनगारे सयामन्त्रितस्प चेति पध्यामन्त्रितसमुदायस्पाटमिो मर्यानुदान यम् । वृहा । ग्रहन्महतोरपमरयान- मिति विभक्तरुदात्तत्यम् । विभागरि । भा दीप्तौ । आतो मनिन्नि यादिना घनिष । धनो- रचेति डीए । तत्सन्नियोगेन नकारस्य रेफादेश । सबुद्धी हस्पत्यम् । दास्वती । हुदात्र दाने । भावे असन् प्रयय । *दा दानमरण आस्तीति दास्पती । मादुपधाया इति मतुपो घत्वम् । उगितश्चेति डीप याम न सह वि उच्छ वाम (from पन् to seek. long for ) ads dear, lovely, n wealth cf II. 38 10, IV 3024 VII 712 उच्छ is derived by European scholars from नम to shine from उच्छ by Pan but has no forms for the perfect and aorist bases and apparently forms like उवाम, ऊप ऊपिवम् अनन् । उवास presuppose a root 98 which gives exactly the same sense as the root in forms like उच्छ, उच्छति As in the case of afh the poets always make punning references to the root-meaning of उपस् and in I 48 3 113 10 13 the forms व्यूत्र , उवास, are contrasted with व्युच्छान् ,युच्छात् The European grammarians are therefore right an assurning a common root घम् (with a weak base उच्छ) in all these forms दुहितर दिन Siogle or compound epithets of nouns in the the voc case are also unaccented युम्न न (from kिsto shine) also gives the sense of wealth but of wealth characterised by splendour also glory राया (२, यि, from u to give) also means wealth, which comos out of gifts In IV 27, रयि has been personified and given the epithet 2 talk Geld tradelates वाम as 'good luck and द्युम्न as lustre', but has himself obcerved in a foot-note that the prayer for Daksua permeates the entire hymn The pout is consciously distinguishing the different terms for wealth as repr penting different aspects of at दास्वती (f of झम् gift+वत् ) दक्ष प्य य दारवत II 43 (अय) - *तदस्यास्ति। पा० ७.-९५ इत्यादश ।

·125 विश्वसुपि द व स्तो गोमती राध उत् ईग्य प्रति NOTES No3. [i I 48 वन दारसने, x 4.2 विभायरि. From roots ending in जा poss. adjectives are formed by the addition of the terms. मन् and वन् : eg. सुदामन् , सुधीयन् , भूरिद्वारन , धृतपान , and the fem of यन् 15 घरी विभावरी, shining.brilliant. Tr. Shine on us with riches, Dawn, daughter of heaven, with great wealth, and, bounteous as you are, shining goddess, with bounty. Verse 2 अश्वऽवतीः । गोऽमतीः । विश्वऽसुविदः । भूरि । च्यवन्त । वस्तवे ।। अश्चरती भू च्यवन्त उत् । ईरय । प्रति । मा । सूनृताः। उपः । चोद । राधः । मा सुन ता उप मघोनाम् ॥ २ ॥ मुघो नाम अश्वावती बंदश्वोपेता गोमतीबहुभिगोभिर्युक्ता विश्वसुविद ए खस्य धनस्य मुटु लम्भयिय उपोदेवता वस्तवे प्रजाना निवासाय भूरि प्रभूत यथा भवति तथा च्यवन्त प्राता । हे उपोदेवते मा प्रति माठविश्य सुनृता प्रियहितवाच उदीरय ब्रूहि । मधोनां धनता सन्धि राधो धन चोद । अस्मदर्थ प्रेरय । अश्वावती । मन्त्रे सोमाश्चेन्द्रियविश्वदेव्यस्य मतो (पा०६३-१३१) इति पूर्वपदस्य दी. स्वम् । वा छन्दसीति । पूर्वसवर्णदीर्घनिषेधम्य पाक्षिकम्योक्ते पूर्वसवर्णदीर्घत्वम् । च्यवन्त । च्युट् गतौ । लडि बहुल छन्दस्यनाङयागेऽपीत्यडभाव । धस्तथे । वस निवासे । नुमर्थे सेसेनिति तपेन्प्रत्यय । नियादायुदात्तत्वम् । ईश्य । ईर गतौ कम्पने च । हेतुमति णिच् । चोद । चुद सचोदने चौरादिक । लोटि छन्दस्यभयथा (पा०३ ४ ११७ ) इति । शप आर्धधातुम्त्वात् रनिटीति णिलोप । शप पित्त्वादनुदात्तत्व धातुस्पर । पादादित्वान्निधाताभार । मघोनाम् । पष्टीबदुग्चन श्वयुवमघोनामतद्धिते (पा० ६-४-१३३) इति सप्रमारणम् ।। अश्ववती (nom pl,adi to उपस) The lengthening of I comes under stās 548, where it is stated that 314 as the first member of a compound has its final lengthened, when य and a follow, the exceptions being अशवित् IX. 61 3, अश्ववत् coming at the end of a ·. No 8. ] HYMNS FROM THE RIVEDA 126 pada (cf +148 379777 V1J. 46 5), 149414, 4497 and 314411.. fx- UT (19974 of) has the accent on 1947, and tberefore it is not पहु, मु is an उरसग as in मुात् मुवन् मुग, मुतर, मुतमन् , there is another word #1773 which is an exact equivalent of Nez, GUÍTE. itself ooours ( = Fz1a, cf IX. 28 3,64 7, 86 29 &c ) other complex verbal nouns with lộu as first member exist, o g. 47 GUTA, 17(from 3719 +97, 197) is similarly inserted in 7 IV 19 7 and 475 X 98 5, and therefore there is no need to derive the form, as Bloomfield and Geld do, from *** To by haplology The dawns are here mentioned as many the past ones have been mentioned 10 at the one in sight is adderssed in cd , cf (This dawn) परायतानो अनु एनि पाय जायतीना प्रथमा शशीनाम् I 113 8 also इयु ने ये पूपतग अपश्यन् ...आते यति ये अपरीपु प-यान् 11 2771276,714are forms of nom pl the same expression occurg in I 123 12 and VII 41 7 EUSTATI भूरि (from भू. or 46? of sqft) 'much' in some places 'often' (21)#4Ta from y (1), P to set in motion (2) reflex A to set oneself in motion, to exort oneself, or (3) p98s A to be set in motion, for (1) cf यानि च्यर ईश (अहमिद ) एषाम् I 165 10 for (2) cf अग्नि सोम धरुण ते 247X. 124 4; for ( 3 ) 37 € 67, I 162 8 also अच्युतच्युत II 12 9 (2) fits in our passage 277 inf from to shine, see on सतरे I 32 12 सूनृ ता उ त इरय इर् with उत् occurs altogether in 26 places Gr gives ten different meanings to it there are two broad divisions under which the passages fall it with 37 (1) II A to go forth, to rise up ( 11 ) caus P set in_motion, activity &c to utter to raise up, cf 5 $54 H7 TATA X 85 21 STT T4 I 113 16 37 I FIG FII VIII 23 1 उत् इरता मूनना GT I 123 6 आभ्रिया वाच उतीरयन्ति (मरुन ) I 1688 चाच उद रय तम् VIII 111 16 उन वाच इरय ने हिवते IX 721 चायत मूनृता पिन्वत धिय , उत् पुरधा ईरयतम् X. 302 मुन्ता (f of सूनृत_identical in sense and derivation with a meaning handsome, lovely) The derivation and ad; sense 18 lost sight of in the substantive meaning acquired by the word the beautiful one, viz beautiful speech or chaton although the ad; Eense is to be found in expres sions like मुदत उप , सन्ताना गिराम, मुनृता मघानि From I 193 6 end X. उत नाच .

·127 NOTES rNo 3. I 48 392,quoted abore, and IX 97 36 VIII 79 13.55 13,14 IV 50, 11 VII 615, VII 67 5, VII 97 9, where वार धी, पाधि, or सनृता occur together, it has been held by Gr that guâ stands for the हवि and मनता in these passages for दक्षिणा, which together with धी (the hymn) form the essentials of sacrifice Geld takes पEिas दक्षिण and मूनना 88 (1) दक्षिणा Or (1) ar auspicious hymn of praise, or both together with a double entendre The former interpretation is preferable The word here is a hymn of wealth should certainly give the idea of hot and the words 417 #1, like अस्मद्यक (मनता इरयाती) VII 79 5, are decisive. चोद राध मघोनाम् मघोनगम् from gen pl of मघवन (मह), which becomes मघोन् before vowel termi _beginning from acc pl There is another base मुववत् from which only four for rs are met with मथवान्, मघवद्-भि भ्य , मघवा मध meansgift and मघा a liberal giver cf II 27 17 मोन भूग्दिान.. राध (of Avestan radars) (1) gift (2) generosity, favour, for (1) cf डाना राध स्तुवते काम्य घसु II 22 3 for (2) नव गध सामपीशाय हपते 3517 मन्यस्व मुने सचा शबसे गृर राधस I 817 नहि नुन महिमन विद्म न राधसाराधम VI 273 The second meaning suits our passage चूद् 1PA to impel_something to urge a person of इद्र राधसे पीत यादामि VIII 687 मघोनाम् राध चाद VI 962 चाद 18 accented be. cause at comes in the beginning of & sentenco, the vocative not counting Tr Rich in horses and cattle excellent obtainers of every (blessing) they (dawns in the past) have exerted themselves. much to bring light Send on gifts to me, Daun whet the liberality of givers Verse 3 जीरा रथानान् उच्छा उपास उपा उवास । उपाः । उच्छात् । च । नु । देवी । जीरा । रानाम् । देवी ये । अस्याः । आचरणेषु । दधिरे । समुद्रे । न । श्रवस्यवः ॥३ आच गणेषु न अवस्थय ·No3 HIMNS FROM THE RGVEDA ] 128 I 48 उपादेयुगस । पुरा निरासमारोत । प्रभात स्तपतीत्यर्थ । च नु अवाप्य- उद्यात् । “युच्छति । प्रभात करोति । कोदशी देवी। रथाना जोग प्रेयिनी । उप- काले हि रया यन्ते । अस्या उपस आचरणेवागमनेषु पे रथा दधिरे घना सजी रुता भवन्ति । तेषा स्थानमिति पूर्वजान्थय । स्थप्रेरणे दृष्टान्त । अस्य शे धन- कामा ममुटेन । यथा समुद्रमध्ये नार मजीरुत्य प्रेरयन्ति तद्वत् । उगस । बस निर से । पलि लिट्यभ्यामस्योभयेपाम (पा०६-२-२७) इत्यभ्यामस्य संममारणम्। लिस्वरेण प्रत्यय (पूरपादात्तत्रम् | उच्छात् । लेन्याहागम । इतश्च लोप इतीगार- लोप । तुदादित्वाच्चप्रत्यय | भागमानुदात्त के प्रत्ययस्थर 1 उपा इत्यस्य वाक्यान्तर- गत वातदपेक्षयास्प निघातो न भयति | समान पाक्ये निघातयुप्मदस्मदादेशा बताया. (पा०८-१-२८ ५) इति वचनात् । जीरा 1 जु इति गत्यर्थ मौत्रो धातु । जोरी च (उ०२-२३) इति रर प्रत्यय ! अस्या । इदमोऽन्यादेश इत्यशादेशोऽनुदात्त । विभक्तिरपि सुप्वादनुदातेति सर्गनुदात्त रम् । आचरणेषु । चर गत्यर्थ । ल्युट च (पा. ३-३-११५) इति भारे ल्युट । लि स्वरेण प्रत्ययात्पूर्वस्योदात्तव्यम् । दुतर- पदप्रकृतिस्वरत्वम् । दधिरे । घड अवस्थाने । लिट किवाद्गुणाभावे यणादेश । चित्त्वादन्नोदात्त धम् । यच्छन्दयोगादनिधात । श्ररस्थव । श्रूयत इति श्रयो धनम् । अमुन् । तदा मन इच्छन्तीति अपरयर । सुप आ मत क्यनू । क्याच्च-सीत्यु अयप। उवा स उपा उच्छातच नु Mark the pun on the_root-meaning of उपम आस (in the past) न ( now), उन्ठात् sub} 38 र थानाम् जीरा जर ( from नि-जिन्व to quicken, of अजिर, इपिंग, स्थिर) (1) impetuous (2) inciting to actiöity Tr is used only here in sense (2) आ चरणेपु from ( = अवाक this side) + चग्ग (going of सूर्यस्य चरणम् III 5 5, नहाना चरण X 39 9) in-coming, arrival ये समुद्रे न अवस्य व दधिर अरस्यु (from desid base अगम्य from अवम [3] glory, fame) bent on fame, ambitious From this deriva tive meaning it has acquired other senses (1) to compete for Victory in a race cf यस्य यश्व I 117 9, अब त न अवस्यत्र IX 10.1 अवस्यव वाज चकाना II 317(11) to race इयेनान् इव अवस्यत V 46 13, वयो न अवस्यव II 311 (111) to seek or win & victory or prize in a race or competition, to seek or win in competition with others, cf यस्य रय अनस्यात् V 37 3 (दपिकाबा) इन अपस्यात्, IV 402.इन्द्र यत् चित्र अवस्था (may you win) अनु शुन् II 13 13 The sense of glory having been suppressed in the secondary senses, old is, it appears wrong in supposing the rivers in I 125 4 as seeking .

·NOTES [No.3. 129 . glory (27677:); they are described there as racing. 4623: in our passage also is probably to be understood as meaning racers or 'racing' (bosts). The 91: are by implication अवस्यवः, but अरस्यवः being the principal word in the simile cannot be understood as an epithet of ये (रथाः), as Geld. appears to suggest. धिरे pass. perl. 3 pl. from to hold, to_support. धृ is used matephorically in various ways: मनो दधार, X. 60.8; विधः यस्य व्रते जनः दाधार ( every one holds himself-abides-by his (laws) IX. 356: इन्द्रः देवेषु चित् महि त्यजः (spear) धारयाते (subj.- may hold in readiness ) X. 144.6; there is no eract parallel for our passage, but the meaning of tíu from the context may be held in readiness' (Geld.), 'follow their paths' (Gr.), or better, making the passage conform to IX. 35. 6, 'aro restrained or regulated'. The similc clause will read when expanded: यथा श्रवस्यवः अस्याः आचरणेपु समृद्र दधिरे तथा, Tr. Usas has dawned before and may the goddess dawn now and auicken our chariots, which, like racing (boats or sailors) on the sea, regulute themselves by her coming. are Verse 4 अह क'राव: 1 एपाम उपः । ये । ते । प्र । यामपु । युञ्जते । मनः । दानाय । सूरयः ।। ये ते प्र. या मेषु युञ्जते मनः दानाय सूर पः अब । अहे । तत् । कण्वः । एषाम् । कऽतमः । नाम । अत्र तत् नाम गृणाति । नृणाम् ॥ ४ ॥ गुणाति हे उपरते तव यामेषु गमनेषु सत्सु ये सूरयो विद्वांसो दानाभिज्ञा दानाय धना- दिदाना) मन. स्वकीयं प्रयुञ्जते प्रेरयन्ति । दानशीला उदाराः प्रमवः प्रातःकाले दातुमिच्छन्तीत्यर्थः । एपां दातुमिच्छतां नृणां तन्नाम दानविषये लोकप्रसिद्ध नाम कवतमोऽतिशयेन मेधावी कण्यो महापरवाह । अत्रैवोपःकाले गुणाति । उच्चार- यति । यो दातुमिच्छति यश्च नामग्रहणेन दातारं प्रशंसति तावुमावच्युपकाल एवं तथा कुरुत इत्युपसः स्तुतिः । गृणाति । गृ शब्दे । क्रैयादिसावादीनां हरवः (पा. नृणाम् 17 I RV, Hymns, 2nd Selection. I ·1 No. 3.1 HYMNS FROM THE RGVEDA. 130 I. 48. ७.३-८०) इति हस्पत्यम् । नृणाम् । नामि तृन (पा. ६-४-६) इति दीर्घप्रतिषेधः ।' नृ चान्यतरस्याम् (पा० ६-१-२८४) इति विभक्तेरुदात्तत्वम् ।। TĀS 918: coming (from a; cf. 7, 719, 74, 75, , - 79); cf. Fat : 214 (977: ) I. 166.4; (FFEET 373) ag ina IV. 32. 23. *:. F1: ( from ? ?) is a constant epithet of the gods and also denates the patron of the Vedio poet;'our patron'ho is called (a: I. 73. 57 17641F1: I. 97.3); he is contrasted with the poet (erdi R 41A #47: TOTA: IV. 29.5); he is of noble birth ( Mara: V. 6. 2); he is a liberal giver (an: I. 73.5); & mas may be rich and may pose as a Sūri, another who is & real Sari may not give himselt airs (349977 i faznica 1. 176.1 अन्यः न इत् सूरि ओहने भूरिदावत्तरो जनः VIII. 5. 31). दाना'य मन: T 927. (?) to yoke; hence (meta.), apply oneself or something for something; of. 47: JA 16: V. 81. 1; 18: 57 VII. 27. 1; HYT X. 13. 1. 31*337 na. 'r_is used with all classes of words including propositions, the negative and comparative particle Land otber emphatic particles like or 9. ac is an adv. meaning 'then' (PAR FK Fra: 77 3141: X. 95. 5); therefore' ( 37071 AT Jeg trora IE I. 113. 17 ) and as a narrative particle with a somewhat undefined sense ; cf. I. 116. 2. F here or now. 07 SUTAR The superlative degree is used with nouns in RV; cf. I most motherly, Fint greater Vrtra. The poet's name is given 8s_FUT in the Firewnoft. AA yana is idiomatíc (cf. 219 TUITAMET II. 33.8; X. 84 5 ) from I to praise. 791 cannot be ordinarily expected to come alter; would have been better; and between and one does not expect aa (therefore ); na cannot well te regarded as an adj. to 717, because the sense of the sentence is complete without it Here is then one of the numerous instances of anacoluthon in the RV. As regards relativo clauses formally left incomplete see on I. 25. 7. Tr. There are patrons (of priestly singers ) who at thy approach apply their minds to the giving of bounty ; for this just now Kanya, execllent scion of the Kansas, glorifies their Dame, ·NOTES [N No.3 I.48 131 Verses ...: यो पेष -- आ । घ । योपोऽइव । सूनरौं । उपाः । याति । प्रऽभुञ्जती ॥ सुनारी उपा: पाति प्रभुसती जरयन्ती। वृजनम् । पत्ऽवत् । ईयते । उत् । पातयति । जर यन्ती जनम् ईयते उत् पातपति पक्षिणः॥५॥ पक्षिण उपा देवी प्रभुन्नती प्रमण सर्व पालपन्त्यापाति । घ प्रतिदिनमागच्छति सल। तत्र दृष्टान्तः । सुनरी मुष्टु गृहरूत्यस्य नेत्री योपेय गृहिणीव । कीदृदयुपाः । वृजनं गमनशीलं जगमं प्राणिजातं जरयन्ती जरां प्रापयन्ती। असरुद्दुपरयावृत्तायां पयोहान्या प्राणिनो जीर्णा भवन्ति । किं च उपःकाले पदत् पादयुक्तं प्राणिजातमीयते । निद्रा परित्यज्य स्वस्वकृत्याथै गच्छति । किं च इयतुपाः पक्षिण उत्पातयति पक्षिणो इशुपः- काले समुत्थाय तत्र तत्र व्रजन्ति ।घ । कचि तुनु येत्यादिना (पा०६-३-१३३) संहितायां दीर्घः । सुष्टु नयतीति मूनरी । न नय । अच इरितीप्रत्ययः । गतिसमासे छहणे गति कारकपूर्वस्यापि ग्रहणम् (परि० २८) इति वचनादिकारादक्तिनः (पा०४-१-४५) इति डीए । परादिश्छन्दसि बहुलमित्युत्तरपदायुदात्तत्वम् । निपातस्य चेति पूर्वपदस्प दीर्घ । प्रभुनती । भुज पालनाभ्यवहारयोः । लटः शतु । रुधादित्वाच्छ्नम । नसो- रल्लोप इत्यकारलोपः । उगितश्चेति डीए । शतुरनुम इति नया उदात्तत्वम् । जनम् । रजी वर्जने ! पर्यत इति सृजनं प्राणिजातम् । सजिमन्दिनिघाभ्यः क्युः (उ०२-८१) इति क्युप्रत्ययः । फित्त्वालघूपधगुणाभावः । पोरनादेशे प्रत्ययस्वरः । पद्वत् । पद पादः तदरपास्तीति पदव । झय इति मतुपो यत्वम् । व्यत्ययेन मतुप उदात्तत्वम् । न च स्वरविधौ व्यसनमवियमानवत् (५० ६९) इति व्यननस्याविद्य- मानवत्वे सति हस्वनुहभ्यां मयिति (पा०६१-१६) मतुप उदात्तत्वमिति वाच्यम् । हस्वादित्येव सिद्धे पुनर्नुहग्रहणसामर्यादेपा परिभाषा नाश्रीयत इति वृत्तायुक्तम् (का. ६-१-१७६)। इतरथा हि मरुत्वानित्यत्रापि मतुप उदात्तत्वं स्यात् ।। g is an enclitic particle like y, with which it is cognate. अह is more emphatic and accented. प as a rule appears with a lengthened vowel as घा; of. प्रा. 502 and ण. VI. 3. 133, the exceptions being I. 112. 19 and X. 25.10; & is probably a later form and as a rule has no lengthened final, the exceptions being IV. 31.5 and v. 41. 7. यो पेव सूनारी. मनर (cf. मूत, classical ·No 3. AYUINS FORM THE RGVEDA 132 7) lovely. T is (1) a young lady, married or unmarried; or (ii) a mistress, the complement of A1? (lorer); cf. (i) a 1. an Afati ( ATE) III. 48.2 ; 6-9771857 ATT III. 33.10 ; (ii) मर्यो न योना अभ्येनि पश्चात् I. 115.2; योभा जारमिय प्रियम् EX. 32. 5. प्रभुनती. Fy to rejoice (also to enjoy ); cf. IR TAI: 4 377 AT: II. 24.10. 460 Ft Ararat kuat. There are three different 7-58*(i) samt to sing; cf. 97: : #16: A VII. 68.9; (ii) - (cf. HIT) to wake up, to enliven; to wake up to activity ; of. Å FILTE: 07417: FETA X. 91. 1; (iii) to decay, to become old. Causal verbal forms ocour from none of them; Causal pre. part. Fees (m, and f.) occurs seven times. In 11. 9. 273109: F14T), IX. 16. 1 (96 APE), I. 92. 10 (stry: Front) and in I. 199. 1 where जरिमा immediately follows and indicates the sense of जरयन्ती, the meaning is absolutely clear from the context; it is (it). In the case of our passage Old. has approved of Geld.'s buggestion that the word should be understood to convey &' double entendre' and combine senses (ii) and (iii), but in his translation Geld. drops (iii). Of the remaining, VII. 75. 5 gives no clue to the real meaning, but in I, 124. 10, whore Usas is beivg addressed for blessings the epithet जारयन्ती (Pp. जरयन्नी) must be complimentary like the preceding fat and it should yield sense (ii). In our passage, likewise, on account of the antithesis between 927 THT, on the one hand, and tigrut, on the other (cf. X. 127.5), there should be & correspondence in sense between जरयन्ती and पातयति and जायन्ती should therefore denote sense (ii). पदत् घृजनम् reminds one of the poetical पद्वत् अवसं (the four-legged nourishment = the Cow ) 1. 140. 9; X. 169.1 ; cf. also an ATH. as opposed to : X. 127.5; Ez refers to med. get to cattle and apparently 949 will include both human beings and animals, but excludes birds. 9717 with the accent on the first syllable occurs only here; everywhere else it is *, One does not know if the accent makes a difference here, but ordinarily it does; the word ni would require a detailed examination (See on I. 184, 6); here it is ultimately the context ·-- 20 सुज सिल জাগি । पदम पहिवास 133 NOTES 1.48. which must determine the meaning, and it appears to be 'group, totality' ईयत from ई 2, 4 A to go quickly: of IV. 7.8 दून ईस्से (of Agn), the speed of मम् is referred to in VII 75.4 (अपाद् एति प्रपमा पद्धतीनाम), VI. 59 6 ( अपाद इयं पूर्ण अगात् पद्धतीनार ), also I. 152. 3 (पश्च शिनी परि सय जिगाति) पातयति पत् always means 'to fly' in the RV,of पनत्र, पत्र, पत्मन् &c Tr Rejoicing, Veng comes like a beautiful young lady, she mores swiftly, waking to activity the entiro pedestrian population , she makes the birds fly. Verse 6 वि । या । सृजति । समनम् । वि । अर्थिनः । पदम् । न । वि या समनम येति । ओदेती ॥ वयः । नकिः । ते । पप्तिवासः। आसते । वेति ओ दती ५ न कि.. ते आसते विउटौ । वाजिनीऽवति ॥ ६ ॥ सकि] या देवता समन समीचीनचेटावन्त पुरुप विसृजति प्रेरयति । गृहारामादिचे- धाकुशलान्पुरुषानुष काल शयनागुत्थाप्य स्वस्व पापारे प्रेरपतीति प्रसिद्धम् । किं च । उपा अर्थिनो याचकान् विसृजति । तेऽप्युष काले समुत्थाय स्वकीयदातगृहे गस्छन्ति । ओदत्युपोदेवता पद स्थान न वेति । न कामयते । उप काल शीघ्र गररतीत्यर्थ । हे वाजिनीवत्युपोदेवते ते व्युष्टौ त्वदीये प्रभातफाले पप्तिवास पतन- पुक्ता षय पक्षिण नविरासते । न तिष्ठन्ति । किन्तु स्वस्वनीडादिनिगल्य गन्छ न्तीत्यर्थ । सृजति । न विसर्गे। तुदादित्वाच्छ 1 तस्य हिमालपधगुणाभाव प्रत्ययस्य पित्वादनुदानावे विकरणस्वर । यदृत्तपोगादनिपात । ओदती । उन्दी वेदने । उनत्ति स नीहारेणेत्योदत्युपा शतरि पत्ययेन शए । उपत्ययेनानुनासिकलोपे लपधगुण । अगितश्च (पा०४-१-६) इति डी। आगमानुशासनरयानित्यगन्नुम- माय । शप पित्वादनुदात्तत्यम् । शतुरटुपदेशालमार्वधातुकानुदात्तत् धातुस्वरेणासु दासत्वम् । म शतुग्नुम (पा०६-१-१७३) इति नया उदात्तत्यम् । अन्तोदानाच्छतु परस्पास्त द्विधानात निकिटे । युष्मत्तनताप्यन्त पादम् (पा. ८.३१०३) इति पत्वम् पलियास पल गतो लिट कस । प्रादिनियमात् माप्त इद् परवेशाजासामिति (पा. ७-२-६७ ) नियमान प्राप्नोति तम्रियते । सर्वविधीना छन्दसि विकल्पितत्वात् । .-. - वाजिनीवति - ·134 ] NOS HYDINS FROM THE RGVEDA I48 तनिप योश्छन्दसि (पा० ६-४-९९) इत्युपधालोप । द्विवचनेचीति स्थानिवद्भावाद् दिधि । प्रत्ययस्वर । वाजिनीयति । याजोऽसमस्या अस्तीति वाजिनी क्रिया। मत्वर्थीय इनि । ऋन्नेभ्य (पा. ४-१-५) इति डीए ! तादृशी क्रिया यस्या सा। तदस्यास्तीति मतुप् । सज्ञायामिति मतुपो यचम् ॥ पि या सृजति स मनम् For the clauso with af of I 25 7 In only this passage Gr understood the word as 'traffic ' (adopted by Peterson) in his Dict, but he abandoned the meaning in his translation समन means — meeting , or encounter_in the following senses (1) a concourse of men, a festive gathering of पाना समने x 555, सम् अग्रुप (unmarried girls) न समना अअन् (decked out), (ii) a rendez-rous of आचरन्ती समना इस योपा, VI 754,(M).battle, of न समन पथ X 143 4, here it gives Bense (1) वि' आर्थ न (सृजति) सृज् with वि (primarily) to let flow (hence ) to set in activity of अनि वि सृज सश IV 4 3, अमति निमजान VII 282 आर्थन _is derived from अर्थ - which means 'day's work cf कत् व अर्थ गन I 382 अथ इयै I 113 6 124 1 अर्थिन् one having a day's work to do cf अथ इत् वै उ अधिन आ जाया युधते पतिम् I 105 2 विश्वस्य अर्थिन सम्वा पूषा x 26 8, the falcons returning home are spoken of as अर्थिन इनास x 127 5 पदम् न बति आदती पद थी to follow in the footsteps of of पर देवस्य नमसा त VI 1 4 पदवी कवीनाम् III 51, ए- नी to give the lead of धरास कवय नयन्ति 1 1464 ओदती has been derived by Say and European scholars from 37P but G never occurs as a root of the first conj and even then the pre part f without penultinate 18 surprising The word occurs once more and that is in VIII 69 2 whore, as Pischel rightly points out (Vad St I 195f) it forms an antithesis to योयुवतीनाम् ( rejecting) Pischel as is usual with him finds an indecent meaning in Arza deriving it from उद् but it is possible to understand ओदती there as well as in our passage As meaning wistful, full of longing the root may be ओद् 6 P (or उद् 1 P but not the same as उन-उननि ) The न 18 to be connected not.with पद, but with अ वन or even बेति which turns the expression into something like an 27 cf आ इत् उ निम्न न रीयते I 302 यव न वियक्षि VIL 34 विद्वान् पदस्य गुह्या नव चत् VII 787 मरुत्वात न असे VIII 761 पृथा कीमतं मिमते न पर .

·[ No 135 NOTES 1. 49. 77: IX. 97. 9. 41 34 Ald: 72 X, 27. 24 &c. Cf. I. 116. 1. चित् also is used to give the sense of an उत्पेक्षा; of. परशु चित् वि तमति fa fa ana III. 53. 22. In this sense 7 generally precedes the predicate. This is only a conjectural interpretation; scholars have differed among themselves about the interpretation of the passages with 7, quoted above ; nobody, however, has suggested this meaning for 7. Tai Fi, perf. part. from 45.to_dy. : is a substantive, rather & pronour, from 2, it has no forms of declension except wiin, which is used as an adv, in the sense of 'never'; from a similarly we have airf: and arhr. Se (from if+); has the 717 Pin which is due to the 311 being superimposed on an JETA, the € having the ata and 3 having the अनुदात्त. वाजिनीवर्ति. वाजिनी ocours only twice in III 6 1 and IV. 61.1, 28 an epithet of gra) (the sacri. Inala) and emait; it appears in derivatives like Martisi (epithet of I. ELFEL &c.). Taip, ( epithet_of 36, 379&c) or वाजिनीवसु, an epithet of इन्द्र and अश्विनी. The word पाजिनी in these latter words must be understood as an adj., used as a substantive, meaning Tiers, and antallad ultimately gives the same sense as वाजवत् or पानिन्..वाज m. the booty, prize of the race, and hence , because war-words are always transferred to the sacrifice : acc. to Geld. Til sidia=nat except in X. 75. 8. The ata Samdhi off + fa: involves a coalescence of trat with the following 37=17; the result is an independentti, but, this being immediately followed by an in, there is a sudden return from the स्वरित pitch to the अनुदान, called कम, भकिः + ने Tecomes 1172, i. e. the hair is changed to [ and the following I to 5; the change (apa) has been voted Bt 770 351-352, which says that 11. followed by a monosyllabic word and nag undergoes 1 ; cf. VIII. 31. 17 (a), 20.12 (713T). Tr. (It is she ) who starts the festive party sod ponds the worker (to his day's work); she followg the footstepg (of the Sun), as it were, becauso of eagerness. No bird wbo has down rests at thy bursting forth into day, O soddess rich in siſta.

·No.3 JYBINS FROM THE RGVEDA 136 Verse 7 परायत एपा। अयुक्त । पराऽवतः। सूर्यस्य । उत्ऽअयनात् अधि । एपा अयुक्त सूर्यस्य उपनाव शतम् । रथैमिः । सुऽभगा । उपाः । इयम् । वि। याति । अभि । भात र रथेभि उपा इप म वि याति अभि' मानुपान् ।। ७॥ सुम गा मा नपान एपोपा देवी शतमयुक्त । सरकीयाना स्थाना शत योजितयती। सभगा सौभा- ग्ययुक्तपमुपा परायतो दूरस्थात् सूर्यस्योदयनादधि सूर्योदयस्थानादधिकाट्यलोका- न्मानुपानभि मनुष्यादिश्य रथेभि शतसरयायुक्त स्थै ियाति विशेष गति अयुक्त । लढि झलो झलि (पा०८-२-२६) इति सिचो लोप । उदयनात् । उदेत्यनेत्युदयनम् । इण गतौ । अधिररणे ल्युट् । मृदुत्तरपदप्रतिस्परत्वम् । मुमगा। शोभनो भगो पस्या सा । आयुदात्त व्यवश्छन्दास (पा०४-३-१५०) इत्युत्तरपदा दात्तत्यम् ।मानुपान् । मनो पुत्रा मानुषा मनोज तायव्यतो पुरुच (पा०४-१-१६१) इयत्र पुगागमश्व भिवादायुदात्तत्यम् ।। पराव त अयुक्त Feminine nouns are formed from some upasargas and in the sense of regions, e g परावत् far-off regions अवायत् near regions, so also प्रयत् ( slope ), उद्वत् ( hrghland निवत् (lowland) संवत् (plain) युज primarily to harness the horses to the chariot of एषा गोभ युञ्जाना hence, to come on chariot, of एषा स्या युआना पराकात् VIE 754 सूपस्य उदयनात् अधि अधि governs the abl in the sense of 'departing from', 'from', ' born of', ' better than' of त्रि राचनात् अधि (आ ग है ) I 69 हम्र्येभ्य अघि VIE 762, चिरान अधि पूरुष (जान ) X. 905 इद अमे सुधित दुधितात् जाधि I 140 11 शत म र थेभि शत should have been शनन, but ubage has sanctioned the ungrammatical construction with केनाम III 607, ऊतिभि IV 313 IX 525 पूमि VI 48. 8, VII 37 वि याति या with a to go over, togo across of पवतान VIII 7 23 द्रुह वि याहि III 31 19 वि पवनान् अयानम् I 11620 वि ययु ·'No.3. NOTES [.. 137 arred ननाम च क्षमे ..- सूनरी निध Tr. She comes on chariot from remote regions, from the place whero the Sun risos. On a hundred chariots this lovely Usas goes over (the distance) towards men. Verse 8 विश्वम् । अस्याः । ननाम । चक्षसे । जगत् । ज्योतिः । कृणोति । विश्वम अस्या गत ज्योति कृणोति सूनरी ।। अप । द्वेषः । मघोनी । दुहिता । दिवः । उपाः । मघोनी दुहिता उच्छत् । अपः । सिधः ॥ ८ ॥ उच्छत् विश्व सर्व जगत् जगम प्राणिजातमस्या उपसश्वक्षसे प्रकाशाय ननाम | प्रह्वीभवति । रात्रौ तमसि निमग्ना सर्वे जनास्तन्निवारयित्रीमुपसमुपलभ्य नमस्कुर्व- न्तीत्यर्थ । कुत । यस्मादेपा सूनरी सुष्टु नेत्री अभिमतफलस्य प्रापपिज्युपा. ज्योति- कृणोति सर्व प्रकाशपति । किंच मघोनी मघवती धनवती दिवो दुहिता दुलोक- सकाशादुत्पन्नोपा देपो देष्टुनपोच्छत् अपवर्जयति । तथा निध शोपयिन् नपोच्छ । अपवर्जपति । तस्मादिदमास्यनिष्टपरिहारहेतुभूतामुपोदेवता विश्व जगन्नमस्करोती. त्यर्थ । अस्या । इदमोऽन्वादेश. (पा० २-४-३२) इयशादेशोनुदात्त । विभक्तिश्च सुप्वादनुदात्तेति सर्वानुदात्तत्वम् । ननाम । सहितायामन्येषामपि दृश्यते (पा०६-३- १३.) इत्यभ्यासस्य दीर्घत्वम् । तुजादित्वे हि तूतुजान इत्यादाविय पदकालेऽपि दीर्घ भूपते । ज्योति । इण प (पा. ८३.३९) इत्यनुत्ताविमुसो सामय (पा. ८- ३४४) इति विसर्जनीयरय पत्वम् । द्वेष । द्विप अपीतौ । अन्येभ्योऽपि दृशन्ते (पा० ३-२-७६) इति विच् । लघूपधगुग । मघोनी । मघ वनति ममजत इति मघोनी। श्वनुक्षन्नित्यादिना (उ० १-१५७) मघरञ्शब्द कनिनुप्रत्यपान्तो निपातित निया- मृन्नेभ्यो कीषिति डीप् । भसज्ञाया श्वयुवमघोनामतद्धित (पा०६-४-१३३) इति सप्रसारणम् । उच्छत् । उच्छी विशसे विषासो पर्जनम् । छन्दसि लुहलदलिट (पा. ३-४-६) इति वर्तमाने रहा। बहुल उन्दस्पमास्योगेऽपात्यहागमामाय । निघ । सिधु शोपणे। किप चेति किए। अस्या चक्षसे जगत् नमाम चशम् (चम् , of चक्षु) n (1) eye, glances , cf येन चसता त्व पश्यसि I 506, पश्यन् म य मनसा यक्षमा, X.130 9, अस्य चमसा पापिति उक्षा IX.933 (ii) ilght.of. योश जारस्य पक्षसा 18 (RV HYMDK lad Selection !

·138 No.3.7 I. 48..J HYMNS FROM THE RGVEDA विभानि (of पम् ) I. 92. 11 ; पि यत् आय:चक्षसा सूर्यस्य 1 113. 9. जगत् ( from गा) the movable, animate world, often contrasted with the immovable, inanimate world (स्थातृ, तस्थिवर , स्याः) cf. सूर्य: आत्मा जगतः नरथुमः च I. 115. 1; स्थातुः च सत्यं जगतः च धर्माणि I. 195.33;जगतः रथातुः उभयस्य यः पशी (सविता) III. 53. 6. नानाम acc.to मा. 583. ज्योतिः रुणोति सुनरी. Tho puda is repeated in VII. 81. 1. कृणोनि from_ (orig. स्क, of. संस्क, परिष्क; 8 P. only in two places, which are prob. late, 5 p. elsewhere.); अपःपः उच्छत् अप निधः (उच्छत् ). A dis tinotion has been made here between TA (from @T) and free विध् is understood by Gr. as synonymous with द्विम् because the. SV reads पुनानो घ्नन्नप द्विषः for RV. II. 27.1, पुनानो घ्नन् अप निधः, while he takes the root निधू to mean to fail : Geld. understands निध f. also as “failure', 'disappointment : The root बिधू is understood in this sense because it occurs in negative expressions like (अश्रमः अव्यथिभिः) अनिधानः पतत्रिभिः VII. 69.73 (शिवेभिः तरणिभिः) HAE: T: VIII. 60.8 and it has been taken to be synonymous with प्रयुच्छ, which appears in similar contexts (of. अप्रयुच्छद्भिः पायुभिः I. 143.8); but a stronger and more positive meaning is required for the word in contexts like अधन्तः इतन याज अच्छ III. न स जीयने मरुतः न हन्यते न स्रधति न व्यथते न रिष्यति....ऋषि षा यं गजानं सुषूदथ ( invest with office)v.54.73; f. VII. 69.7 above%3B नितिर्वासा अति निधः I. 367. इयिवांस अनि निधः III.9.7 &e. सिंधु app. means 'to be hindered' and the noun means 'hindrance' or 'hinderer'; cf. मा यज्ञः निधत् VII. 34. 17%; मा लेधत सोमिनः VII. 32.9%3 विराजर्सि अनि निधः III. 10. 7. अनेधत् is an epithet of मरुतः, उपाः &c. Verbal nouns like देवस् , सिध्, अरानि, अभिमाति give the sense of both abstract and concrete nouns, preferably the latter. Tr. All things that move have bowed before her light; the lovely one makes light. May Usas, the beautiful daughter of heaven, shine away enemies and obstuctors. 29.9: Verse 9 उपः । आ । भाहि । भानुना । चन्द्रेण । दुहितः । दिवः ।। उप आ भाहि भानना चन्द्रेण दुहितः दियः ·139 NOTES No.3. [R. आऽवहन्ती । भूरि । अस्मभ्यम् । सौभगम् । विच्छिन्ती । आप इन्तो भूर अस्मभ्यम् सौभगम युच्छन्ती दिविष्टिषु ॥ ९॥ दिपिष्टिषु है दिवो दुहित(लोकस्य पुत्रि उप उपोदेवते चन्द्रेण सर्वेपामाहादसेन भानुना प्रकाशेन आ समन्तात् माहि । प्रकाशस्त्र । किं कुर्वती । दिविष्टिपु दिवसे यु मूरि प्रभुत सौभग सौभाग्यमस्मभ्यमावहन्ती संपादयन्ती। तथा गुच्छन्ती तमांसि वर्ज- यन्ती । उपः । पादिम्मामन्त्रितायदात्तत्वम् । दुहितदिवः । परमपि नछन्दसीति दिव इत्यस्य परस्य पछ्यन्तरय पूर्वामन्त्रितागबद्भाये मति पष्ठयामन्त्रितसमुदायस्यामिक सर्वानुदात्तत्वम् । आवहन्ती । डोप्पी पित्वादनुदात्ती । शतुश्चादुपदेशाल्लसाघातु- करवरेणानुदात्तन्वम् । धातुस्वरः शिष्यते । समामे कदुत्तरपदप्रकतिस्वरत्वम् । भूरि । भवति न मिनश्यतीति भूरि अदिशदिभूशुभिभ्य' किन् (उ०४-६५) इति किन् । निस्वादादात्तत्वम् । सुभगस्य भाषः सौभगम् । सुभगान्मन्ने (पा० ५-१-१२९) इत्युदात्रादिपु पादाद ग्यः। हद्भगसिध्वन्ते पूर्वपदस्य च (पा०७-३-१९) इत्युभयपददौ प्रासापां सबै विषयश्छन्दास विकल्प्यन्त इति वचनादोत्तरपद इदिन भरति इति वृत्ताधुक्तम् (का० ७-३-१९) पुच्छन्ती । उच्छी विशसे । विवासो धर्जनं तौदादिकः । अदुपदेशालमार्यघातकानुदात्तत्वे विकरणस्वरः । दिवि- टिपु दिवशन्देन विशिष्ट आदित्यो लक्ष्यते । तस्येष्टय एपणानि ममतानि पेषु दिव- सेपु ते दिविष्ट्रयः । बहुब्रीही पूर्वपदमरुतिस्वरत्वम् ।। चन्द्रेण भानु'ना, चन्द्र (from चन्द्-अन्द्) shining. gleaming, ct. चन्द्रं हिरण्यम् X. 107.7; चन्द्रेण राचसा I. 135.4; चन्द्राः आर. I. 121.9. भानु (मा) light, lustre. विशिष्टिषु from वि + इटि ( यज), the clusta correct interpretation of the word is given by the simile होतार दियाज.x.97.26% tere dि cannot mean in heaven; it must mean in day-time' or rather विविदिवि 'day after day. At therefore has been understood by M8% Mulleros daily Bacrifice.'; Geld. follows bim ; Gr.'s interpretation (FT heaven +375 from su' wishing for beated,'prayer' has to be aband. oped, Tr. Shine uswards, Usas, heaven's daughter, with thy shining light, bringiog to us plenty of good luck sud sbining on our daily sacrifices ·No 3 I.48 HYMNS FORM THE RGVEDA 140 Verse 10 विश्वस्य हता वम् विश्वस्य । हि । प्राणनम् जीवनम् । त्वे इति । वि । यत् । हि प्राणनम् जी धनम् त्व वि यत् जुच्छासें । सूनरि ।। सा । नः । रथेन । बृहता । विभाऽवरि । उच्छ सि मुनार सा न रथेन विभावरि श्रुधि । चित्रऽमधे । हवम् ।। १० ॥ अधि' चित्रमधे हे सूनरि उपोदेषि विश्वस्य सर्वस्य प्राणिजातस्य प्राणनं चेदन जीवन प्राण- धारणं च त्वे हि त्वय्येव वर्तते । यद्यस्माव -युच्छसि तमो पर्जयसि । हे विभावरि विशिष्टप्रकाशयुक्ते सा तादृप्ती त्य नोऽस्मानप्रति वृहता प्रौटेन रथेनायाहीति शेष । तथा है चित्रामधे विचित्रधनयुक्त उपादेयते नोऽस्मदीय हवमाह्वानं श्रुधि । शृण प्राणनम् । अन चेष्टायाम् । ल्युट च (पा. ३-३-११५) इति भावे ल्युट । योरना- देश. । समासेऽनिते। (पा०८-४-१९) इन्युपसर्गस्थानिमित्तादुत्तरस्य नगरस्य णत्वम् । नन्वनितेरितीटा निर्देशात्कथमन चेष्टायामित्यस्य णवम् । तर्हि जीवनस्य पृथगुपादानानेष धातुना चेष्टा लक्ष्यते । समासे रुदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् । सहिता- पामेकादेशस्वरेणैगादेशस्योदात्तत्वम् । वे । मुपा सुलगिति सप्तम्या शे आदेश । उच्छसि । उच्छी विवासे । तौदादिक । सिप पित्त्वादनुदात्ताये विकरणस्वर । निपातैर्यदिहन्त (पा. ८-१-३०) इति निघातप्रतिषेध । सूनरी । मुटु नय- तीति सुनरी । नृ नय इत्यस्मादच इ (उ० ४-२३८) इत्यौणादिक इप्रत्यय । गतिसमासे रूदग्रहण गतिकारकपूर्वस्यापि ग्रहणादिकारादक्तिन इति डो । निपा- तस्य च (पा०६-३-१३६) हाते पूर्वपदस्य दीर्घत्वम् । परादिदछन्दसि बहुल- मित्युत्तरपदायुदात्तत्वे प्राप्त आमन्त्रितस्य च (पा. ८-२-१९) इत्यादमिको निघात । विभावरि विशिष्टा भा यस्या सा। छन्दसीधनिपी (पा० ५-२-१०९-२) इति मत्वर्थीयो बनिए । बनोरचेति डी। तत्सनियोगेन नकारस्य रेफादेशश्च । श्रुधि । श्रुणभ्यश्छन्दसि (६-४-१०२) इति हेर्धिरादेश । बहुल छन्दसीति विकरणस्प लम् । हेरपित्त्वेन प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्तवम् 1 पादादियानिधातामाव । ममिति धननाम । चित्र मघ यरया सा चित्रमया । अन्येपानपि दृश्यत इति स- हिताया पूर्वपदस्य दीधयम् । हवम् स्पर्दापा शब्द च । भावेऽनुसर्गस्य (पा. ३-३-७५) इत्यप्रत्यय ।तत्मनियोगेन सप्रसारण च ॥ त्वे त्वयि मा (त्य) This idiomatio use of तत् as adj. to another pronoun 16 common to the Vedic and classical ·.. 'No.3. NOTES 141 [N I.48. languages cf. स. त्वम् I. 36.23; त त्वा I. 4.9; तं मा I 23. 23. नस्मै ने VIII. 48.13: तस्य मम VI.50. 15 तस्य ते VI. 49. 13 रथेन शुधि gives the meaning of रथेन आगत्य शृणु; of. अयुक्त in 7. The lengthening in चित्रामधे is acc. to प्रा. 5783; the short vowel preceding मघ end वसु in a compound (excepting वसुवसु x. 76.8 and comp. in "मघस्प of. V. 33.6) is lengthened. चित्र (from चित् to shine, to distinguish oneself) wonderful, distinguished ; cf. epithets lika चित्र-क्षत्र, दृशीक, भानु, Tr. In the resides the breath and life of everything at the time when, beautiful cne, thou shinest This being so (सा वं) (come) on thy chariot (and) listen, shining one, to our invocation, oh giver of wonderful gifts. Verse II उपः । वाम् । हि । स्व । यः। चित्रः। मार्नुपे । जर्ने ॥ तेन । या जम् हि पत्र प. प. चित्र' मानुषे ज़'ने तेन आ । वह । सुऽकृतः । अध्वरान् । उप । ये । त्वा । गुणन्ति । आ यह मुफत ये त्वा वहयः ॥ ११ ॥ वरुपः [* रॉ उप हे उपः यानं हपिर्लक्षणमनं हि अतिषु प्रसिद्धं यस्य याचस्प । स्वीकुपियर्थ । यो याजश्चित्रश्चापनीयो मानुपे मनुष्ये जने जाते यजमाने यती । तं याजमिति पूर्व. धान्यय । तेन कारणेन सस्त सस्तपतो यजमानानध्यरान हिंसारहितान् पागा. नुपायह प्रापप । ये पजमाना यहयो यज्ञनिर्वाहगरत्या त्या एणनित स्तुपन्ति । तान घरत इति पूरेण मपन्धः। एतदुक्क भयति । पजमान मा इयिः स्वीय पुनरपि सेषां पं संपादपेति । पानम् । बन गती। कर्मणि पञ् 1 अतिम्रम्पोच (पा०७- ३-६०) इग्या घशदस्यागुतममुख्याधयादामो वाम्पमित्यापि कुन्यमाप इति नातायाकुयामाषा परत (पा• ६-१-१५९) इत्पन्तोदातत्व प्राप्त रूपादिमादाएदातरवम् । पप । पनु पायने । अत्र पाचनशमिना पातना समर. भाषी रपोरोलायो । यदल एम्दगीति विश्रणाप लर। अनुदानापागापा- गुआमा पारपरः । हिश (पा. ८-१-३४) इति निपातमतिरेप । यस्तः। अध्यरात गृणान्ति ·No.3.7 HYMNS FROM THE RGVEDA •142 सुकर्मपापेत्यादिना (पा०३-२-८९) करोतर्भूतायें किए ! तुगागमः । रुदुत्तरपद प्रकृतिस्वरत्वम् । अध्वरान् । घरो हिंसा नास्यस्मिन्निति यहवीही नभ्याम् (पा. ६-२-१७२) इत्युत्तरपदान्तोदातारम् । अपरानियस्येमिततमत्वाकर्तुरीप्सिततमम (पा.१-४-४९) इति कर्मसंज्ञा। सुकृत इत्यस्य त्यथितं च (पा.१-४-५१) इति नीवहिरतेश्न (पा. १-४-५१) इति द्विकर्मफेर बहतेः परिगणितत्वात् । अध्यरानित्यत्र नकारस्य संहितायां दी दटीति सत्यम् । आतोऽटि नित्यमिति पूर्व- स्याफारस सानुनासिकता । गृणन्ति । गृ शब्दे । क्रयादिभ्यः भा। प्यादीनां इस्व इति हस्यन्वम् । भाभ्यस्तयोरात हत्याकारलोपः । प्रत्ययस्वरः। यत्तयोगादनिघातः ॥ याजम यर. घाज ( from एज the root in उग्रं, ओजस्) (1) deed of might or heroism, battle, competition, race; (2) tbe prize of victory, dakşinā: from (2) we bave the depom. पाजय, (a) to compete, emulate, for the prize of victory, (b) to urge on to effort as in s race or competition ; the deriv.also means वाजिन (1) a glorious fighter, a hero, (2) a war. horse, a race-horse. * (i) to seek, to long for, to accept ; (ii) to distribute, to give : (iii)(a) to overpower (b) to win; for (1) cf. (अग्नीषोमा) वननं गिरः 1.93.93 (अश्विना) युन श्रिय घनथ IV. 41.2: कोरे: चित् मन्त्रं मनसा वनोषि (of अमि) I. 33. 13, for (ii) अग्नि न. धनते रायम् VI. 16.28 (अग्नि. ) राये पाजाय बनने मद्यानि III. 19. 1; for (iii) of. रो प. शूरं धनते VI. 25.4; मई स्पृध' वनने VI 20.9; अनुध्यन अनुयाम I 132.1; क्षत्रे २ अश्व- धनता हविष्मान् I.162.22; न, वाणि वस्न VIII. 23.27%; 60. 14. (iii b) suits here, and in this sense 77 gives nearly the same sense AS सन् ; वाज सनिध्यन IX. 90. 1, वाज सनिता X. 61.9; वाजसनिम् III. 51.23 घाजसा: 8nd वाजसाति, सरुतः अध्वरान उप आ वह. अघर (from and t to harm) the sacrifice (in which there is no harm or evil done, the holy ) Geld understands yea: (the pious patrun) as geni. to अध्वरान्, आ वह as meaning 'come on chariot * and लम् being supplied after d. The sense attributed by Geld. to आवह is unusual in the RV; he himself does not mention it in his Glossary and therefore it has to be abandoned. Gr. under stands 71: as denoting the gods here and two mere passages. In none of them there is a compelling reason to understand it .80; on the other hand in I. 47.8, composed by the same poet, (इमं पञ्चन्ता सुकृते सुदानवे ) Eo also in I. 92.3 (इषं पहनी सुकृते मुझनये ), the.

·[ वि श्वान् दवा न आ अरमा म गो मत अश्ववत् उग्थ्य म् 143 NOTES No 3 I48 word refers to the patron, and that is the meaning which 18 wanted here 'Bring us patrons and gifts'-that Is what the poet 18 harping upon अध्वगन् उप_by Samdhi becomes अध्वरा_उप , of I 25 11 तेन (धाजेन सह) वह्नय (from वह to carry, to lead) carrier of oblations (fire, priest) of men (horse) leader of horses (charioteer) Tr Do give us, Usas, such gifts as would excite wonder among the human beings With them bring pious (patrons) to the sacrifices, to the priests that praise thee Verse 12 विश्वान् । देवान् । आ। वह । सोमपीतये । अन्तरिक्षात् । उपः । सोमपीतये अन्त रिक्षात् उप त्वम् ॥ सा । अस्मासु । धाः। गोऽमंत् । अश्वऽवत् । उक्थ्य॑म् । वम् धा उपः । वाजम् । सुनीयम् ।। १२ ॥ सुयी यम् [घाँ आ] *[यन्त०] हे उपरव सोमपीतये मोमपानायान्तरिक्षादन्तरिक्षोमादिश्चान्मयान्देयान आयह अस्मदीयदेश प्रापप । हे उप सा तादृशी व गोमत् गोमन्त पहुभिगोंमि- युक्तमश्चापदश्चरुपेतमुक्थ्य प्रशस्य सघार्य शोभनीर्योपेत वाजमन्नमस्मास था। निधेहि । स्थापये यर्थ । धा । दधातेइछन्दसि लदल हलिट इति प्रार्थनापा टुह। गातिस्थेति (पा. २-४ ७७) सिचो लम् । यहुल उन्दम्पमारयोगेऽपि (पा०६- ४-७५) इत्यहमाष । गोमत् । अश्वापत् । मन्त्रे सोमाश्वेन्द्रियेति मनुपि दीर्घत्यम् । उमपत्र मुपा एलुमिति विमतेलक। उक्थ्यम उपथ ग्तोम सत्र भयमुफ्थ्यम् । भये छन्दसति यत् । स विधपन्दसि विकल्प्यन्त इति यतोऽनाय इयायुदात यामाये तिल्परितमिति (६-१-८५) परितम् । उप । आमन्त्रितायुदानावम । पादादि- पानिपाताभाय । भुवीर्यम् । शोमन पी एस्प । धीरथी घे गुप्तरपदापदाप्तम् ॥ मामपीतये (सोमम्प पीनि ! the accent is shifted to the first momber, as the second member is a verbal noun in A, acc to Pan VI 2 42 (झामानगड) of पाटर I 25 4. पुणे ने VIL.617. था suby from sor of a to place to confer उपप्प म Mark the जय व on काय, which is the result of the coslescence of जान 19 वाजम् - ·No. 3. ..] HYDINS FROBI THE RGVEDA 144 1.48. an older and a following अनुदात्त. For the फम्प of.6. उक्थ्य comes from उक्थ (पच्) praise and means worthy of praise. Of उक्थ्यो ग्य: IV.36.1; उक्थ्यो दून. I.17.5%3 उकर्य as an epithet of घामम् occurs also in X. 11.5% 3140. 1. सुवीर्यम्. वी4 (froin धीर) means wealth of valiant men, man-power , also a heroic deed. In words like मुधीर, पुरुषीर, विपीर, क्षयद्वीर, eto. the word पीर signifies Valiant sons rather than valiant men, so that wiá signifies 'accompanied by abundance of valiant sons.' मुवी is a बहु., but as in the case of 37 80 also in the case of the accent is on the last member of the compound. Tr. Bring all the Gods, Uşas, from the aerial regions for the draught of Soma and, coming thus, confer, Usas, on us a praisaworthy gift, rich in cows, horses and excellent sons. Verse 13 विश्व वारम् सुपेशसम् यस्याः । रुन्तिः । अर्चयः । प्रति । भद्राः । अदृक्षत ॥ सा । स्था अर्चय प्रति भताः अदक्षत सा नः । रयिम् । विश्वऽवारम् । सुऽपेशसम् । उपाः ददातु । न रयिम् उपा' ददात सुगम्यम् ॥ १३ ॥ सगम्यम् पस्या उपसोऽर्चय प्रकाशा रुशन्त. शत्रूनहिंसन्तो भद्रा. कल्याणा: प्रत्यक्षत प्रतिदृश्यन्ते सा तथाभूतोषा नोऽस्मभ्यं रयिं ददातु । कीदृशं रयिम् । विश्ववार विश्वस्य बारकम् । यद्वा विश्ववरणीयम् । मुपेशमम् । पेश इति रूपनाम । शोभन 'पोपेतं सुरम्य सुष्टु गन्तन्यम् । यद्वा 'मुग्म्पमिति मुखनाम । तऽतु यात्ताच्छयम् । रुशन्तः । रुश रिश हिंसायाम् । शतरि तुदादित्वाच्छ । अदुपदेशानुसार्यधातुका. •नुदात्तत्वे सति शिष्टत्वाद्विकरणस्वरे प्राप्त व्यत्ययेनायुदात्तत्वम् । अक्षत । दृशेः मणि लुडि झस्पादादेश । सिच । न दृश (पा० ३-१-४७) इति क्सप्रतिषेध. एकाच इतीदप्रतिषेधः। लिहसिचावात्मनेपदेषु (पा. १-२-११) इति सिचा कित्त्वालंधूपंधगुणाभारः ।जिदृशोझल्यमकिति (पा. ६-२-५८) इत्पमागमा भावश्च । कित्तादेव यत्वंयत्वपवानि - अडागम उदात्त । यदृत्तयोगादनिधातः ।

·145 NOTES No. 3 विश्वधारम् । विश्वं वृणोतीति विश्ववारः। तृ वरणे । कर्मण्यण । यद्वा विश्वैयित इति विश्ववार । कर्मणि पत्र । मरुधादित्वात्पूर्वपदान्तोदात्तत्वम् । साम्यम् । मुष्ट गन्तव्य मुग्म । गमनथे कविधानमिति कपत्ययः। गमहनेत्यादिनोपधालोपः। तत्र भवं मुग्म्यात् । मवे छन्दसीति यत् । यतोऽनावः (६-१-२१३) इत्यायुदात्तत्वम् । 7.349: H T 368A. fit means shining or brilliant. M. M. take it to mean red, but in the context in which the word occurs, this meaning appears to be not suitable ; cf. आमासु चित् दधिषे पक्वम् अन्त पयः कृष्णातु रुशत् रोहिणीनु, "you have de. posited in the raw (cows ) cooked milk, the shining ( 797 ) in the black and in the red," 1. 62.9 Here obviously Esta cannot mean red Similarly, the lustre of the sun has been mentioned 88 SITT I 115 5 Further if FIT occurs in compounds like Ateit or Fiaty or Ferat all these are epuihets of the Usas and the cows and calves are ethereal ( And itnaginary ) ones, forming a part of the retinue of Usas, cf also FT4 sifa VI. 1 3. रुशत् अनीकम् IV. 111 Gr, Old, Geld are all agaiast MM's interpretation 3 m occurs as frequently as 3 D. It means flame or lustre , cf उपस अर्पिमि IV. 37 8 भट्ट (from मन्द) shining, lovely, also suspicious mat gives the sense of in front'. अदृक्षन is pass aor 3 pl from दृश विश्व वारम् मुपेशमम् रपिम्. From the accent 271 will be been to be a 6 (F}from { lo choose, valuable things) aut in 72, containing all kinds of valualle things, 80 Grand Old Sảy, gives an equally satisfactory explanation Words in the 91 class have the accent on the last syllable of the first member, and as IT is inoluded there, it is possible to explain it as : GTA 'longed for by all ". niste besutiful, from 914, n. ornament; of 75167 T. II 36, 37TTTT QNT VII. 46.1; 2 st fyrir IT IV 36 7 FIT appears as an epithet of TL (X. 27 12 ), gar. (X. 1143), 6 (I. 492) and 11: ( 11 35 1) Iran (from tn from .) auspicious. 91 means a path and so I means शिषा पन्मान (Com royage); मुम्माये साध is मुग्यम् . Tr.Whoso shining, auspicious lustre has been seen in front of us, may that Usas bestow on us' sealth, consisting 19 ( RW lymas?nd Selection. I ·No.3.7 HYDINS FROM THE RGVEDA 146 of all precious things of lovely appearance, and of good for life's journey. augury Verse 14 म पयः सा ये । चित् । हि । त्वाम् । ऋषयः । पूर्व । ऊतये । जुहूरे । ये चित् हि त्याम् पू ऊतये अबसे । महि ॥ सा । नः । स्तोमान् । अभि । गृणीहि । राधसा । अपसे महि स्त मान अभिः गुणीहि रासा उपः । शुक्रेण । शोचिां ॥ १४ ॥ उपः शुक्रेण शोचिपा [* जुरेवसे; स्तोमा अभि ] हे महि महिते पूजनीये या उपोदेवते त्यां ये चिद्धि ये खलु प्रसिद्भाः पूर्व चिरंतना ऋषयो मन्त्राटार ऊतये रक्षणाय । अब इत्पन्ननाम । अवसे । अन्नाय च जुहूरे जुहिरे आहूतवन्तः । सूकरूपमन्त्रैः स्तवन्त दार्थः। हे उपः मा तादृशी वं राधसास्माभिर्दतेन हविलक्षणेन धनन शुक्रेण शोचिषा दीन तनो निवारयितुं समर्थन तेजसा चोपलक्षिता सती तेपासपीणामित्र नोऽस्माकं स्तोमानभि स्तुतीर- भिलक्ष्य गृणीहि । सम्यक स्तुतमिति शब्दय । अस्मदीयाभिः स्तुतिभि' संतुष्टा भवेत्यर्थः । ऊतये । अबतेः किनि ज्वरत्वर (पा०६-४-२०) इत्यादिना धकार- स्योपधायाश्वोट । ऊतियूति (पा. ३-३-९७) इत्यादिना क्तिनुदात्तो निपातितः । जहरे । हे स्पर्दायां शब्दे च । लिक्ष्यभ्यस्तस्य च (पा० ६-१-३३) इति द्विर्ष- चनापूर्वमंत्राभ्यस्तकारणभूतस्य यतेः संप्रसारणम् । अभ्यस्तस्य यो हयतिः । कश्चा- प्रस्तस्प द्वयतिः । यस्तस्य कारणम् (का० ६-१-३३) इति व्याख्यातत्वात् । परपूरबे हल (पा०६-४-२) इति दीर्घत्वम् । द्विवंचनादीनि इरयो रे (पा०६-४-७६) इतीरेचो रेआदेशः चित इत्यन्तोदात्तत्वम् । यदृत्तयोगादनिघातः । तत्र हि पञ्चमी निर्देशेऽपि व्यवहितेऽपि कार्य भवतीत्युक्तम् (का०८-१-६६।। महि । मह पूनापाम आणादिक इप्रत्ययः । ऋदिशारादक्तिन इति डोए । संयुद्धावम्बार्थेति (पा०७- ३-१०७) इस्वत्वम् । स्तोमा । संहितायां नकारस्य रुत्वाद्युक्तम् (पा०८-३-९)" नित्यादायुदात्तत्वम् । गृणीहि । गृ शब्द क्रेयादिकः । शिति बादीनां हस्व इति हस्वत्वम् । राधसा | रानोत्पनेनेति राध' । असनो नित्त्वादायुदात्तत्वम् । उपः। पादादिगदाष्टमिनिघाताभावे पाष्ठिरुमामन्त्रितायुदात्तत्यम् । ऊत ये अवमे झूहरे नि is from अ to protect or to aid, and is therefore equal to अवम् . ये चिद दि; ct. I.25. 1. जुहरे, pert. 3 - ·147 NOTES rNo3 LI.48 pl from is irregular for at or it might be understood to be from the root ह (हवत), to call, from which the regular form would be जुहवरे महि (voc ) equal to महान from मही=महती, f. of मह There is a thurd word मह used in the same sense अभि गृणीहि, from I to praise अभि गृ to approve, or honour or reward some thing with something cf य न गिर युक्तेन आभि गृणाति V 273 अ इति स्न मान् जभि स्वर अभि गृणाहि I 10 4, आमि यज्ञ गृणीहि न I 15 3 शुक्रण Both words are derived from गुच् (शाचति or ते) to shine शेचि lustre, lame or light and शुक्र brilliant, dazzling The classical शुक्ल is derived front Tr Although ancient sages might have invoked thee great Usae, for aid and protection, (invoked by us pow), honour our hymns of praise with wealth and brilliant lustre शोचि पा Verse 15 यत् अय दिय भ गोमती उपः । यत् । अद्य । भानुना । वि । द्वारौं । ऋणवः । दिवः ।। भानु ना वि दारी ऋण य प्र । नः । यच्छृतात् । अवृकम् । पृथु । छर्दिः । प्र । देवि । पच्छताद अर म् धर्दि देषि गोमतीः । इपः ॥ १५ ॥ इ हे उप मयास्मिन्प्रभातसमये पयस्मादानुगा प्रमाशेन दियोऽन्तरिक्षरय द्वारी द्वारभूतो पूर्वापरदिग्मागायन्धकारणाच्छादितौ स्मृणव विश्लिष्य प्राप्नोपि तस्मात्य नोडम्मम्प छर्दिस्तेजाव गृह प्रयच्छतात् । देहि । कीदृश पर्दि । अवृक हिंसकरादितम् । पृथु विस्तीर्णम् । अपि च हे देवि देवनशीले गोमतामहभिगोभिता इपोऽस्तानि प्रेग्युपसर्गस्थानेपछतादियनुपज्यते । प्रपस्छतात् देहि । स्वदागमन- स्पाक्षणात्यादरमदमीट गृहादिक प्रपच्छे पर्थ । पर्दिरिति गृहनाम । उदिर- दिसति तन्नामस पाठात् । ऋणय । कण गती। छान्दसे नहि सिपि ननादित्वाद 1तो परपेन शपि यणायादेशो । दाप विवाददम उमययरवर शिष्यते । पदयोगादनिघात । दिप । कहिदमिपादिना सिमक्तेकदाप्तासम् । म । उपसमा मिति यषचनामसो पायाभार । यष्टतात् । दाण दाने दापि पायादिना परदेश | अ नास्ति रसोऽस्मिमिति पोहो नमामिा- ·] No S. HYMNS FORM THE RGVEDA 148 I.48. तरपदान्तोदात्तत्वम् । पृथु पथ प्रड्याने । पथिम्रदिनरजा संप्रसारणं सलोपश्च (उ० १-२९) इति कुप्रत्ययः संप्रसारणं च । छार्दरिति गृहनाम । उच्दिर दीरिदेवनयो। अधिनिहुमृपिछादिउर्दिभ्य इसिः(उ०२-१०१) इतीसिपत्ययः । लघूपधगुणः । प्रत्ययस्वर:॥ घि कणवः वि + *, 5 U.. to open ; द्वारा ऋण्वति I. 28.6 : नाकं अण्वधः I. 139.4; धारं ऋण्वति I. 128.6. प्र पच्चत्तात् यच्छ (or यस्तु ) front यम् . अरकम् पृयु' चर्दि:. वृक from वन 'one' who tears to pieces, hence a wolf, or, metaphorically, & rapacious man. 5117" is used as a . And hence the accent is shifted to the last syllable 'अविद्यमानः वृकः यस्य or यस्मिन् ' and hence 'proof against a rapacious person', पृथु ( from मथ ) broad, extensive. छदिः is understood by Gr. as a later and corrupt form for the original उदि: and this mainly on metrical grounds. Theories apart, हुद् and I appear to be coguate forras meaning to shelter_or_to... cover; of. ममागि ते धर्मणा छादयामि VI. 15. 18 ; तत् देवस्य सवितुः छर्दिः पृणीमह IV. 53.1; अस्मभ्यं....दिः यन्तम् अदाभ्यं VIII. 5.12. गोमती: इप.. इए is derived from the root इस (इपति or इध्यति ) to set in action, to send, to strive; Geld. from इष्-इच्छनि. Whatever the etymology. इस means food or nourishment and is used often in pl.; cf. नस्य प्र इस दीदियुः 1 36. 11; इषा नेता III. 23.23; इवां वोढा VII.69.1. Tr. At this time Usas, when thou hast opened out the doors of heavens by thy light, grant to us an ample harmproof shelter; grant, oh goddess, pourishment with plenty of , cowB. Verse 16 ਖੜ ਉਝਾਚੀ सम् । नः । राया । बृहता । विश्वऽपैशसा । मिमिक्ष्य | सम् । राया इळाभिः । आ ॥ सम् । घुम्नेन । विश्वऽतुरी । उपः । महि । इकाभिः आ मम् गुम्नेन विश्चतुरा महि सम् । वाजैः । वाजिनीवति ॥ १६ ॥ बाज वाजिनीवति ·149 NOTES 'No.3 I. 48. हे उपो नोमान्नाया धन संमिमिक्ष्य । संमिश्च । संयोजपेत्यर्थः । कहिशेन धनेन । पृहता प्रभूतेन विश्वपेशसा पेश इति रूपनाम । बहुविध रूपयुकेन । तथे. काभिरा । गोभिश्वारमान्समिमिक्ष ! इति गोनाम । इटा जगतीति (नि०१-१) तन्नामम पाठात् । आकारः समुच्चये पदान्ते यतमानत्वात् । उक्तं च । एतस्मिन्ने- धार्थे देवेभ्यश्व पितृभ्प एत्यामारः (नि.१-४) इति । किंच हे महि महनीये उपोदेवते युनेन यशसा संमिमित्र । युनं योततेपंशो पानं घेति याकः (नि. ५-५)। कीदृशेन युमेन । विश्वतुरा ! सर्वेषां शवणां हिंसमन । तथा हे याजिनीयति अन्न- माधनभूतक्रियायुक्ते. बाजरनररमान समिमिन । अन्नं वै पाजः (श. बा. ९-३- ४-१) इति श्रुत्यन्तराद । राया। ऊडिदमित्यादिना विभक्तरुदानत्यम । बृहता। बृहन्महतोरुपसंस्थानमिति विभक्तिदात्ता | विश्वपेशसा । विश्वानि पेशासि यस्पासो विश्वपेशाः । बहुव्रीहौ विश्वं मंज्ञायाम् (पा. ६-२-१०६) इति ध्यत्यये- मासंज्ञापामपि पूर्वपदान्तोदात्तत्वम् । यद्वा । मरुधादिष्टव्यः । मिमिव । मिह सेचने । व्यत्ययेनात्मनेपदम् । लोटि बहुलं छन्दसीति शपः श्लु । द्विविहलादिशेषो दत्वकत्वपत्यानि । प्रत्ययस्वरस्य *सविशिष्टत्वात्स एष शिष्यते । पूर्वपदस्यासमान' वाक्यस्थत्वानिङतिङ इति निघातो न भवति । समानयाक्ये निघातगुष्मदस्मदादेशा वक्तच्या इति पचनात् । विश्वतुरा । तूर्वतीति तुः। तुः हिंसार्थः । किप चेति किए । रालोप इति घलोपः । विश्वेषां तुर्विश्वतूः। समासस्येत्यन्तोदात्तत्वम् । वाजिनीवति । पाजोऽनमस्या अस्तीति वाजिनी क्रिया तादृशी क्रिया यस्याः सा तथोक्ता ।। सम मिमिन सम इळाभिः आ(मिमिक्ष्य), मिमिक्ष is accented be cause it comes in the beginning of a पाद, मिमिव acc. to Gr. is impera s. from मिमिक्ष, perfect base of मिह-मित्र (cf. मेघ) to sprinkle with. Macdonell derived it from @H to mix: a third root with which it can be connected is g. So for as the sense is concerned म्यधू (to be situated, to suit, to belong to) is out of question. मिक्ष 'to season'; 'to mix ' also apparently is not Ratisfactory. But it makes the form regular. The धानुपाट does not, however, recognize any fa and the actuel forms derived from it could very well be explained from the perfect base of मिश tomix. say. and M. M. are for मिह : Macd. and Geld. for मिश्. स + मिझ would do quite well; ef. श्रियसे के भानुभिः सं मिमिति I. 87.6. along with has acquired associations of boliness although ez and are used sometimes in an identical *आदर्श मति शिष्टत्वात् छान पाट।

·150 No.4. HYMNS FROM THE RGVEDA. manners of. इष्कृत and इळाकृत. इळा is the sacrificial offering and has been personified as a goddess and 3(A is spoken of as her Bon; of. III. 29.3; also as her father in VI.52. 16. Bergaigne (I. 323-25) has shown that इळा represents (s liquid) offering as well as the prayer accompanying it; and this explains its Banctity and deification. 311 gives the meaning of <; cf. aa: च पितृभ्यः IX. 16. 11; इन्द्रात् भा कः चित् भयते x. 92.8. अनेद्यः श्रवः आ इषः दधानः I. 165.123; यः शतं आ सहस्रं अवपत् II. 14.7. विश्वतुरा (द्युम्नेन ). विश्वतुर (विश्व + तू-तुर Gr.) occurs only here but विश्वर्ति occurs in II. 3. 6. नृ to cross: hence, to overpower, to carry through etc. मिमिक्ष्वा isaco. to प्रा6465. Tr. Shower on us abundant wealth which assumes all lovely forms; shower on us food : shower on us all-conquering splendour; shower cn us, great Uşas, the prize of heroic deeds (दक्षिणा), oh bountiful one. -------- No.4 SUKTA 49 MANDALA I उपो भद्रेभिरिति चतुझचं पष्ठं सूक्तम् । अचानुक्रम्यते । उपश्चतुष्कमानुष्टुभं विति । कण्वपुत्रः प्रस्कण्वऋषिः । उह्यादिपरिभापपेदमुत्तरं चानुष्टुभम् । पूर्ववोपरयं त्वियुक्तत्वादिदमपि सूक्तमुपस्यम् । प्रातरनुवाकस्योपस्ये क्रतापानुष्टुभे उन्दस्येतत्- सूक्तम् । सूयते हि उपो भद्रेभिरित्यानुष्टुभम् (आ०४-१४) इति । आश्विनशस्त्रे- प्येतत्सूक्तम् । प्रातरनुवाकन्यायेन (आ०६-५) इत्यतिदेशात् ॥ Verse 1 उपः । भद्रेभिः । आ । गहि । दिवः । चित् । रोचनात् । अधि । मद्रेभिः आ गहि दिवः चित् रोचनात् अधि वहन्तु । अरुणऽप्सवः । उप । त्वा । सोमिनः । गृहम् ॥१॥ वहन्तु सोमिन गृहम् : अरुण'मषः म त्वा ·151 NOTES No 4. 1.49. हे उप उपोदेवते भद्रेभिभन्दनीयैः शोभनर्मार्गर्दिघोऽन्तरिक्षलोकात् । रोचना- द्रोचमानादीप्यमानात् । अधिरुपयर्थः । उपरिवर्तमानात् । निदिति जिताया। पूजितादेवंविधान्तरिक्षलोकात् । आगहि आगच्छ । हे उपः अरुणसवोऽरुणवर्णा गावः सोमिनः सोमयुक्तस्प यजमानस्य गृहं देवपजनरूपं यज्ञगृहं त्वा वामपवहन्तु प्रापयन्तु । गहि । गमेलोटि बहुलं उन्दसीति शपो लन् । हेरपिस्वेन हिरवनुदात्तो- पदेशेत्यादिनानुनासिम्लोपः । अतो हेरिति लुग्न भवति । असिद्धवदत्रा भादित्पनु. नासिकलोपस्पासिद्धत्वात् । रोचनात् । रुच दोनो। अनुदात्तेतच हलादेरिति गुन् । योरनादेशे चित इत्यन्तोदात्तत्वम् । अरुणप्सयः। प्सा भक्षणे ! सान्ति भक्षयन्ति स्तनं पिबन्ति इति सयो वत्साः । औणादिकः कुप्रत्ययः। आतो लोप इति चेत्या- कारलोपः। अरुणाः सधो यासां तास्तथोक्ता । अत्र वासानामारुण्यप्रतिपादना- न्मातॄणामपि तथावं गम्यते । पैतृकमश्वा अनुहरन्ते मातृकं गावोऽनुहरन्ते (म. १-३-२१-५) इति गोनदायः । तासांचोपोवाहनस्पं निघण्टाबुक्तम् । अरुण्यो गाव उपसामिति । अरुणशब्दोश्व (उ०३-७) इति उनन्प्रत्ययान्तः । तृणारयायां चिद (उ०३-५९) यतचिदित्यनुत्तेरन्तोदात्तः । स एक बहुब्रीदो पूर्वपदप्रकृति- स्वरत्वेन शिष्यते ॥ भद्रेमिः Geld. supplies rays (from अर्चयः I. 48.13). Ona naturally thinks of horses; of. भद्राः अश्वाः सूर्यस्य I. 115. 3. दिवः चित् रोननात अघि अधि from ; of. I. 48.1, रोचन (रुन् to shine) light, light-regions : cf. सूर्यस्य रोचनान् I. 14.9; नाकस्य रोचने I. 19.6%3; सूर्यस्य 07 JII. 22. 3. 5 is slightly emphatic here; 'from those' &c. अरुण सषः अरुण ruddy. प्मु (food) is certainly derived from मा to eat in अ-प्मु (VII. 4 6 मा अप्सवः परि सदाम मा अदुवः). Gr. derives it from भम् in this form as well in अलप्सु, सुपित'प्सु, विश्वास, पप्पु and अहुतमु and takes it to mean appearance'. This meaning is certainly out of place in the case of most of these epithets. फ्लप्पु is an epithet of the अश्विनी, वृषप्सु of थ and मरुतः अहुनसु of मरुतः ; मुषितम is an epithet of श्येनः, षयः, अश्वा• and विभप्स of यज्ञ, हब and ब्रह्म. The meaning of food can yory well do is 99 and the word is connected in sense with all, which everybody is agreed on deriving from 1 to eat. There is to be connected with नपा: VII. 20.6; I. 113. 12 : VI. 3. 1, ऋन being the holy arink, Soma; cf. अलस्य धाराः I. 67.7: रतस्य गा: 1. 84. 16; मनस्य होहनाः 1x.75.3&0%; here also it is from सा. From the rest of the words it would appear tbat is something which may be described ·152 No4. HYMNS FORM THE RGVEDA T] Bs manly (पृष), as unbent (अहुन ), as besprinkled with water (गुपित ), and ruddy (अरुण ), and it belongs to श्येन , थय , अश्वा , ग्थः, aad 967 The sense of neck (the outside of the gullet)' will do in all these passages for - and it is also connected with Fil, because it is what swallons Tr Come hither, Uses, with thy auspicious ( steeds ) from the light-regtons of heaven itself May (thy) ruddy-necked (steeds) carry thee to the house of the soma-sacrificer Verse 2 रथम् ०- सख म् एम । । सुऽपेशसम् । सुज्यम् । रथम् । यम् । अधिऽअस्थाः । उपः । मुपे शासम् अध्य स्था त्वम् ।। तेन । सुऽश्रयसम् । जनम् । प्र। अव । अद्य । दुहितः । रयम सुश्र वसम् अब दिवः ॥ २ ॥ जनम् अव दुहित हे उपरत्व य रथमध्यस्था अधितिष्ठसि । कीदृश रयम् । सुपेशस शोभनावयव शोभन रूपयुक्त वा । पेश इति रूपनामेति यास्क (नि. ८-११) । यद्वा शोभनहिरण्य युक्तम् । पेश कृशनम् (नि०१-२) इति तन्नामसु पाठात् । सुख शोभनेन खना- काशेन युक्त विस्तृतमित्यर्थ । यद्वा । मुखहेतुभूतम् । अथवा मुखमिति किया- विशेषणम् । मुख यथा भवति तथेत्यर्थ । हे दिवो दुहितर्युलोफसकाशादुत्पन्ने उपो- देवते तेन रथेनाद्यास्मिन्काले सश्रयस शोमनहयियुक्त जन यजमान प्राव | प्राण गरछ । सुपेशसम् । पिश अवयवे । अस्मादसन्प्रयय । नित्त्वादायुदात्त पेशमशब्द । शोभन पेशो यस्थासौ सुपेशा । आयुदात्त व्यच्छन्दसत्युत्तरपदायुदात्तत्वम् । अध्य. स्था । तिष्ठतेइछन्दसि लुहलडलिट इति वर्तमाने लडि गातिस्थेति सिचो लरू । अहागम उदात्त । यद्वत्तपोगादनिघात । तिडि चोदात्तवतीति गतेनुदात्तत्वम् । तेन । अन्येपामपि दृश्यत इति सहितायां दीर्घ । सुश्रवसम् । श्रव इत्यन्ननाम | श्रूयत इति मत (नि. १०-३) इति पास्क । सपेशसमितिवदुत्तरपदायुदात्तत्वम् । अथ । अब रक्षणगतिप्रीतितृप्तीत्युक्तत्वादबावतिर्गत्यर्थ । दुहितर्दिव । परमपि द्वन्दसौति पष्टयन्तस्य पूर्वामन्त्रितागवद्भाये सति पदद्वयसमुदायस्पाटमिक सर्षानुदात्तत्वम् ।। - ·, 153 NOTES [NA No 4. 149 सुख म र यम ख n is the hub (or wheel-box) of the chariot 12 which tho arle turns , of अधि खम् 1 156 3, खे अरान् इव खेड्या (hammer) VIII 773,खे स्थस्य खे अनस खे युगस्य VIII 91 7 सुख (शोमन ख यस्य) is exclusively an epithet of a chariot in the Rv. It ocours fourteen trumes in this sense , cf (मय ) नक्षन नाम याभ्यां सुख रथम् I 203 धसम् जनम् अयम् is a hymn of praise or a sacrificial offering (of निरुक्त 10 3 quoted by Say ) for (1) cf करामहे सु परुथ अवासि x 592 देवेषु अक्रत अन X.1555, for (1) of स्तीर्ण पहिं स्वणरे श्रवासि दधिरे परि v 18 * विधिभर दधीमहि दिनि स्तोम मनामहे । 358, ( य मरुन ) अब मदन्ति (of ऊज मदन्नि VII 494) यज्ञिया V 5273 (मरुत ) यज्ञपु अवसा मदति VII 57 1 ar is noted at 910 469 Pr On tbat lustrons, well-hubbed chariot on wliuob thou bast mounted, Usas, daughter of heaven, come today to the aid of the man who offers hymns of praise ( or oblations) , Verse 3 पतत्रिण . उप प्र वर्यः । चित् । ते । पतत्रिणः । द्विऽपत् । चतुःऽपत् । अर्जुनि ॥ चित् ते द्विप त् च तुप्पर अर्जुनि उपः ।। आरन् । ऋतून् । अनु । दिवः । अन्तभ्यः । परि ॥३॥ आरन् ऋतू अनु दिव अन्तेभ्यु परि तुंरतुं] हे अर्जुनि शुभ्रवर्ण उप उपोदेवते ते तब ऋतूंरनु गमनान्यनुलक्ष्य द्विपत् द्विपाव मनुष्यादिक चतुष्पत् गवादिक तथा पतत्रिण पतत्रयन्त पक्षोपेता वयश्चित् पाक्ष. णश्च दिघोऽन्ते भ्य आकाशप्रान्तेभ्य पर्युपरि प्रारन् प्रकर्षण गच्छन्ति । राधावन्ध कारेणाभिभूता सर्व प्राणिनस्त्वदागमनानन्तर चेष्टाधन्तो भवन्तीत्यर्थ । पतत्रिण । पल गती। पतत्यनेनेति पतधम् । अमिनक्षीत्यादिना । (उ०३-१०५) अनन् प्रत्यप । ततो म यथाय इनिः । विपत् । द्वौ पादायस्थेति सरपासपूर्वस्य (पा. ५- ४-१४०) इति पादशग्दरयान्यलोप समासान्त । अयस्मयादित्वेन मत्वात् पाद पत् (पा० ६-४-१३०) इति पद्धाय । द्वित्रिभ्या पाह-मूर्दम बहुव्रीहो पा०६- २-१९७) इति उत्तरपदान्तोदात्तत्वम् । चतुष्पत् । चाशर पादा अस्य । स्वरस्यति- रिक्त पूर्ववत् । बहुव्रीहौ पूर्वपदाकृतिस्वरत्वम् । इण ५ इत्यनुवृत्ती इंदुद्रुपचस्प चा- प्रयप (पा. ८-३-४१) इति विसर्जनीयस्य एवम् । न च 'परोषनारपामिद्ध याद नास्प पिद्धत्वात् इत्यादश । 20 RV Hymas, End Selection + ·No 4 149 1] HYMNS FROM THE RGVEDA 154 छप्पोक पौ च (८-३-३७) इति उपध्मानीयादेश शनीय । येननामा तिन्पायेन (२०५८) तस्यापयाद वात् । अपवादस्तु परमपि पूर्व पाधत एवेति हत्तायुक्तम् । आरन् । क गतौ । छन्दसि लहलहलिट इति वर्तमाने लुडि सतिशा. स्त्यर्तिभ्पश्चेति ग्लेरडादेश । अदृशोडि गुण इति गुण । आहागम । ऋतून् । कर गतौ । अस्मादौणादिशे मावे कुश्त्यय । अनु । अनुर्लक्षणे (प.० १-४-८४) इत्यनो कर्मप्रयनीयत्वम् । क्मयचनीययुक्त (पा. २ ३-८) इति द्वितीयासहिताया दीर्थादटि समानपादे इति नकारस्प रुत्यम् । अनानुनासिक पूर्वस्य तु घेति रो पूर्वस्य वर्णस्य सानुनासिक वम् ! दिय । अहिदमिति विभक्तिरुदात्ता । अन्तेभ्य । पञ्चम्या परायपर्थ इति विसर्जनीयस्य सत्यम् । पतत्रिण वय पतत्रिन् Winged from पनत्रम् wing The expres- Blon recurs in I 155 5, VI 62 6, VII 657,x. 1435 द्विपत चत Both these are neuter nouns signifying the two-footed and the four-footed creation of शम् न भूत द्विपदे शम् चतुष्पदे VI 74 1 यथा शम् असत् द्विपदे चतुष्पदे I 114 1,also 121 3 etc अर्जुनि (Voc ) white, Bilver-coloured फतून अतुम आरन् ऋतु is the season of the year or the proper time for the sacrifice or other recurring matters of पिव सोम ऋतून् अनु I 155 शध +with to go forth to rush torth of मरुत मारत I 39 5 मारत IV 1 12 य प्रारु III ? 1 दिय अन्तभ्य परि of मा नु देवा अद स्व अप पानि दिव परि 1 105 3, (ये मरुत ) पप्तु अतान् विष बृहत सानुन परिV 597 The Samdhi स्रनु Is according to प्राति० 289 Tr Even birds and bipeds and quadrupeds, oh white Usos go forth punctually at thy hour from the ends of heaven मारन् from Verse 4 हि विश्व विच्छन्ती । हि । रश्मिभिः। विश्वम् । आऽभासि । रोचनम् ।। ट्युच्छ न्ती रश्मि भि आभा सि रोचन म् ताम् । त्वाम् । उपः । वसुध्यवः । गीऽभिः । कण्वोः । ताम् गीर्भि अपत ॥ ४ ॥ अहपत उप व ....

·155 NOTES rNo5 INS हे उपो पुच्छन्ती तमो वर्जयन्ती व रश्मिभि स्वकीयेस्तेजोभिर्विश्व सर्व भूतजात रोचन रोचमान प्रकाशयुक्त यथा भवति तथाभासि । आ समन्तात्मका. शयसि । दि यस्मादेव तस्मात्ता तादशी का बसूपर घरममा कण्या मेधाविन ऋविज कण्वगोत्रोत्पन्ना वा महर्पयो गीमि स्तुतिलक्षणेचोभिरदुपत । स्तुतवन्त इत्यर्थ । कपब इति मेधाविनाम । कण्व भुरिति तन्नाम पाठाद । आभासि | भा दीता। अदादिवास्छ डा सिप पित्वादनुदात्तत्वे धातुस्वर । हिचेति निघात प्रतिषेध । तिहि चौदाजवतीति गरनुदात्तत्वम् । रोचनम् । रुच दीप्तौ । अनुदान तश्च हलादरिति पुच् । चित इत्यन्तोदात्तत्वम् । वसूपर । वम् धनमात्मन इच्छन्त । मुप आत्मन क्यच । अरुत्सावधातुकयोर्दीर्घ । क्याच्छन्दसीत्युप्रत्यय । गी&ि । सावेकाच इति विमक्तेदात्तत्वम् । कण्वा | क्ण शब्दार्थ । अशिपिलटिकणीत्या दिना इन्प्रयय । नित्वादायुदात्तत्वम् । अहपत । ओ लुडि ह सप्रसारणमित्य- नुत्तो बहुल छन्दसीति सप्रसारणम् । परपूर्वये हा इति दीपनम् । रले सिच। एकाच इतीदप्रतिपेप । सज्ञापूर्वकारप विधेरनिय पाद्गुणाभाव ॥ वसूयव The lengthening of F is according to प्रति 553 घम्यु from वसूयति, पसु आत्मान इच्छति 37797 Aor 3 pl from 1A Tr Verily, when then shinest, thou lrghtest up the entire aerial region w th thy rays Thee thus shining O Usas, the Kanvas, desirous of wealth invoke with prayers. No.5 MANDALA I SuKTA 116 This Sukta and 117-125 and rks 1-5 of 126 and IX, 74 are ascribed to Kaksivat, son of Dirghatanas by Usi; a servantgirl, by Katysyana, Kaksivat calls himself an 31113731, I 119 4,122,4, Bnd a पञ्जिय 1167 117 6, 120 5, of the family of the पन्ना and कक्षीवन्त I 126 4 5 but his connection with दीर्घतमम् mthe manner stated by the सा• Is not supported by the RY at himself is a legendary figure in the RV liko and aiva (of I 18 1,112 11, IV 261, VIII 9 10 X.25 10,61 16, 143 1) and so is sitta (IV 21 67 V 41 5 &c ) Tho his torical Fitte, the recipient of the bounties of king Spadaya Bhårys, recorded in L. 126 refers to his family as the cat and ·No.57 HYMNS FROM THE RGVEDA 156 Tink.] Fararst: ind naturally glorifies his ancestor in I. 116.7 and 117. 6. The hymn is addressed to the Asvins, whose cult app. ears to have rested very much, like that of the modern नृसिंह- सरसनी, on the miracles attributed to them. About fifty-two whole hymos have been addressed to them in the RV, which would show their popularity and in most of them there is a repetition of these miracles Obviously some of these passages merely condense what occurs with greater detail elsewhere; but the discrepancies in these passages are worth looking into, as they are likely to give clues for distinguishing the earlier from the later version of a legend : see notes on ro 11. cline सप्तदशेऽनुबाके पञ्च सूक्तानि Anti-ima) । तब नासत्याभ्यामिति पञ्चविंशत्यूचं प्रथम सूक्तम् । उशिकसंज्ञायामगराजस्य महिप्या दास्यां दीर्घतमसोत्पादितः कक्षीधानस्य सूक्तस्य ऋषिः। बिष्टुप् छन्दः आश्वनौ देवता । तथा चानुक्रान्तम् । नासत्याभ्यां पञ्चाधिका क्क्षीवान्दैर्घतमस उशिकप्रसूत आश्विनं घा इति । तुह्यादिपरिभाषयेदमा- दीनि पश्च सूक्तान्यश्विदेवत्यानि । प्रातरनुवाकस्याश्विने क्रतो त्रैष्टुभे छन्दसि इदमा- दीनि त्रीणि सूक्तानि । अथाश्विन इति खण्टे सूचितम् । ग्रावाणेव नासत्याभ्यामिति घीणि (आ० ४-१५) इति । आश्विनशस्त्रे चैतानि शस्पानि प्रातरनुवाकन्यापेन (आ० ६-५) इत्यतिदिष्टत्वात् ।। Verse 1 नासत्याभ्याम् । वर्हिःऽईव । प्र । वृजे । स्तोमान् । इयर्मि । नासत्याभ्याम् यहि रिय प्र. झे इयमि अभ्रियोऽइव । वातः ॥ यौ । अभंगाय । विऽमदाय । जायाम् । अभिपेय यात यो अभंगाप विमदाय जायाम सेनाऽजुर्वा । निऽहतुः । रथैन ॥ १ ॥ सेनार या .x[माँ] न्यूह तुः भेन m यहिरिय यथा पश्चियनमानो पागार्थ पहि. प्रवृले प्रकणाग्पूनानतिरिक्त पागाय पर्याप्त दर्भ हेछिनति । संपादपतीति यावत् । एषमई मासापाम्पामश्विभ्यो स्तोमान्स्तुतीरियर्मि । संपादयामि । एतदेय विशदीक्रियते । अभिपेर । पानिपाण्य मेष मेषेप्यवस्थितान्युदयानि धातो यापुर्यपंणाय पदशः प्रेरपति एपमहमचिम्पा स्तोमाणीपर्मि। पदशः प्रेरपामि । बीशायश्विनी । अमंगाप पालाप पंपालाप स्तो मान :

·157 NOTES 1.116. भार्याय विमदापैतत्संज्ञाय राजपये मध्येमागै स्वयंवरार्थमागतैस्तामलभमानैरन्यैर्नृपः सह योद्धमशक्नुवतेपि तस्मै सेनाजुवा शवसेनायाः प्रेरकेण शहभिप्रापेण रथेन याश्विनौ मायां भार्यो परैरनाक्रान्तां न्यूहतुः शन्निहत्य तदीयं गृहं पापयामास। ताभ्यामित्यर्थः । नासत्याभ्याम् । सत्सु मघौ सत्यौ । न सत्यायसत्ग। न असत्यो नासत्यो । नभ्राण्नपादित्यादिना नञः प्रकृतिभावः । अन्ययपूर्वपदाकृतिस्वरत्वम् । ने । जी वर्जने । आदादिकः । इदित्वानुम् । लोपस्त आत्मनेपदेविति तलोपः । इयर्मि । क गती । जोहोत्यादिकः । अतिपिपयोंश्चेत्यभ्यासस्येत्वम् अभ्यासस्यासवर्ण इतीयः । आश्रयेव । समुद्राम्राद्घ इति भवाथै घ । घरयेपादेशः। शेश्छन्दसि बहुलमिति शेर्लोपः । अर्भगाय । अतिगृभ्यां भन (उ०३-१५२) इन्यतेर्भन् । अर्भ एवार्भकः । संज्ञायां कन् । (पा० ५-३-८७) । छान्दसो गकारः । अपर आह । अर्भ- मल्पं गायति शब्दयतीत्यर्मगः । के ग शब्दे । गापोष्टक । (पा० ३-२-८)। आतो लोप इति चेत्याकारलोपः। तदेतत्पदशतः शाकल्पस्यामिमतम् । मेनाजुवा । जु इति सोचौ पातुर्गत्यर्थः । अरमादन्तर्मावितण्यर्थात् किम्मचिमच्छीत्यादिना विन्दीपर्यो । तन्वादित्वादुवङ (पा०६-४-७७)। न्यूहतुः। वह प्रापणे । लिट्यतुसि यजादित्या- संप्रसारणम् । यदृतान्नित्यमिति निघातप्रतिषेधः "Nare on: ना' सत्याभ्याम् बहि: इब प्रा. नासत्य, like दस्र, is a constant' spithet of the अश्विनी. It is derived from न and अमत्य i. e. not deceitful, true. Later 4124 and 2 were treated as their names. वृज to strew, to spread. रहिरिष प्रो. Here is another regular उत्प्रेक्षा, chanting of the hymn itself being likened to the spreading of the grass स्तो'मान इयार्भ स्तोम (स्तु) a hymn, in later ritual, a hymn set to music इयमि, from *3 P., to set in Botivity, to send forth; cf पाचं नाव इत्र इयति II. 42. 1. सुटुलि इयति VIII. 12 9. अभि येव वात.. अभ्रियाणि storm-clouds. अभंगाय विमदाय, अर्मग occurs only here and probably means the same as 246** (but the accent differs), ture . --- Vedic poet. In I 51.3 इन्द्र is mentioned as bringing wealth to विमट, In I. 112.19: 117.20%; X 35.7; 65. 12 the Asvips bestow wife or wives on him. In VIII.9. 15 Vimada along with Vatsa is mentioned as being protected with the रनुकान्ताम् इत्यादर्श ।

·. C . . No.5 HE] HYMNS FROM THE RGVEDA 158 healing remedies of नासत्यो, Inx. 39.7, the bride of विमद has been mentioned as the योषा or योषणा ( beloved ) of पुरुमित्र, I 117 20 and X. 39.7; and her name has been mentioned as 40 in X. 65. 12. Another निमद apparently is mentioned in the tenth Mandala as the author of hymns 20 to 26 and the सर्वानुक्रमणी styles him as the son of gose. It is probably this Vimada who .' might have been referred to in I. 51. 3. सेनाजुवा ( from सेना and जू to move violently, to drive, to send , of. ( नभोजू, वयोजू , पसल, यातुजू ) occurs only here and the meaning is far from clear. सेना means army as well as a weapon like the javelin or arrow; it prob. means सेना दव जयते इति " rushine forth like an arrow". रथेन न्यूह थुः न्यूहथुः from वह with -न्यूहथुः I. 112. 19 , पेदवे अश्व न्यहथुः ] ऊर्ज दाशुषे नि पहन्ति VI. 65. 3. cd contain adescription of a miracle, which is continued in ab of rc 2. GT Tr. I as it were spread the holy grass for the true ones (Aấvids); I send forth bymps as the wind the'storm-clouds; (to those Asvins ) who, darting forth like arrows, brought home on their chariot the bride for the young Vimada. Verse 2 वाळुपत्मभिः । आशुहेमऽभिः । वा । देवानाम् । वा । जूतिभिः। पीलुप त्मभिः आशुढे मभिः या देश नाम पा जातिभिः शार्शदाना ।। तत् । रासभः । नासत्या । सहस्रम् । आजा | शाशदाना नासत्या सहसम् आजा यमस्य । प्रधने । जिगाय ।। २॥ यमप जिगाप घोपामभि । धालु इति पलनाम | पलस्तुपतनैः आहेमभिः सीधममने। पाशम्दः मारपे। हे नामन्याश्विनी एपंपूतैरवा देयानामिन्द्रादीनां तिमिः प्रेरणेच शाादाना शाशयमानयोग्य प्रेमाणपोयपोगहनालो पो रासमः प्रमापतिना दमःम पमय पेवस्त्रतरप प्रीतिरे अपने प्रमाणपनोपेत भामा आगो संग्रामे ताणां मध्य निगाय जितषाम् वयतो हि पाहून मरणतना गंग्रामम 1 तत् ·No.5. NOTES 159 तुटतो भवति । यद्वा । जेतव्यत्वेन प्रजापतिना निहितसूक्सहनं शीघ्रगमनयुक्तो रासभो जिगाय जयेनालभत ! अन्येभ्यो देवेभ्यः पूर्वमेवानिं प्राप्य पुणं जयं प्रापयामास । तथा चास्मिन्नये प्रजापति सोमाय राज्ञे दुहितरं प्रायच्छत् (ऐ. ना. ४-७) इत्यादिकं ब्राह्मणमनुसन्धेयम् । पित्मभिः । पीलु बलगत्पतन्तीति वीलुपत्मानः । आशुहेमभिः । आशु शीघ्रं हिन्वन्ति गच्छन्तीत्याशुहेमानः तः। हि गती रदौ च । अन्येभ्योऽपि दृश्यन्त इति मनिन् । कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् । जूतिभिः । ऊतिपूति- जुतीत्यादिना क्तिन उदात्तन्वम् । शाशदाना | शदल शातने । अत्र गत्यर्थों धातूनाम- नेकार्थत्वात् । अस्मायन्तालटः शानच् । तस्य च्छन्दरयुमयथेत्यार्धधातुकयात, श्यन्भावः । अतोलोपयलोपौ । अभ्पस्तानामादिरित्यायुदात्तत्वम् । सुपा सुलगिति पठयाः पूर्णसवर्णदीर्घः। आजा | तेनैव सूत्रेण डादेशः । जिगाय । जि जये। सन्लि- टोजेरिरयभ्यासादुत्तरस्य कुल्वे गकारः ।। । धीलुपत्मभिः आशुहेम मिः, अश्वैः or विभिः is to be supplied after this, preferably the latter, the word 99% would refer to the peculiar carriers of the Aśvids that have been described as •winged. They have been mentioned as ककुह. in I. 181.5%3; 184. 3: IV.44.237.73.73 75.43 VIII. 6.483; and as वयः in I. 46. 3:104.1; 118.5%3 I.118.53 IV. 43.6 etc. पीलु (दु) strong, firm of. बोद्ध I. 118.9; धीळू आयुधा I. 39. 2. पीछु चित् आरुजनुभिः I 6.5; त्रीलु चित् दृढा मजन् I. 71. 2. पत्मन् = पत्र, wing. आशुहेमा (आशु + हि + मन ), a verbal noun from 1 to urge, to drive; the word occurs in four other passages as an epithet of Agni or अपाम् नपात् and Gr. and Geld. in these passages understand the word is in the sense of race-horses as elswhere, eg. I. 37.14, II. 34.3 etc. देवानाम् वा जूतिभिः शाशदाना. जाने instigation or backing. शाशदाना pass. perf. part from शद् to be victorious or triumphant; cf. इन्द्रः म स्वा मनि अनिरत् शाशदान: I. 33. 13; त्वया वरुण मित्रः अर्यमा शाशदे I. 141.9. Here is an adjectival clause which hangs on the preceding and completos the legend begun in lcd; cf. I. 48. 6 and 13. The second distioh introduces a new miracle. सत् is may be connected with सहस्रम् ; it is rather to be understood as an intro. ductory adverb with so undefined sense, cf. I. 32. 12; I. 13.17; VII. 86.2:395.5; 118.2. रासम पमस्य आजा प्रप'ने सहमम् जिगाप. The sss of the Asvins is barely referred to in I. 34. - ·1. 116. ] HYMNS FROM THE RGVEDA 160 9; I. 162. 21; III. 54 5 and VIII. 85. 7, besides other passages. I. 162. 21 contains a somewhat bathetic glorification of a warhorse, who has been mentioned as taking the place of the ass of the Asvins. In III. 53.5 there is apparently a humorous reference to the ass. In IX 85.7 it is not in a tournament but on an every day visit that the ass is yoked to the chariot; this would appear also from I. 62 21 and III 53.5 ara 1. 2.5; so then from the RV itself very little is known about the race run by Asyin ass The ऐ. वा. (४. ७-८ ) and the कौपी. ना. (१८.१) mention this race as figuring in Sürya's marriage. all is loc. B. of (372) a race, usually the chariot rave, and hence, battles of.हिन्वन्ति अश्वं अरणं न नित्यं ज्यावाज परिनयन्ति आजो III. 53. 24. धिय। Sama a : IV. 41, 8. me means here s tournament sco. to Gr. and Gold, supposed to be either arranged by Yama or for him; in either case between 3tist and a there cannot be much dis. tinction. The occurs in four other places. In X. 102. 5 (m: nef महलं प्रधने जिगाय) and 154. 3, (ये युध्यन्ते प्रधनेषु ) where it occurs in the log, it has been taken to mean a battle, while in I. 169. 2 (14afer mat) and X. 99.4 (FVF918 19 ) it clearly means the price of war, It would appear that the first meaning is due to a misunderstanding. The loc. shows occasion and in all passages the word should mean the prize of victory. 1984 hes been connected with 3 or mua, and Ysma is supposed to have started the tournament. There is no authority in the two Brāhmeans for bringing in the name of Yama. 9 appears in the RV in four places as meaning & charioteer and once as nose-string; cf. quia: 81194: I. 55.7; # 9451 79T: TRET 792170) VI. 67.1;978 * VIIL 103, 10; TT VIII. 24. 22. In V.61.2 (71: 49) it means the nose-string. 4970 fpwa thorofore would mean 'on account of the price for chariotdriving! old. thinks that al contain a description of lor the compotitors of tho Asvins ran the race, thoir roveral menna boing birds, horses and the spced that belongs to Goda. he understando as "oser-confident" (o VII. 98. & ipina ·an 161 NOTES No.5. LI.116. बाहुभिः शाशदानान् ; 104.24 मायया शाशदानां स्त्रियम् ), He thinks that the original शाशदाना: has been changed to शाशदाना (du.) by a misunderstanding which is intelligible in Asvin hymn. As an alternative explanation be suggests that ab might contain the several attempts of the Aśving themselves and cd the successful te vith their TAH. Geid. points out that the part. MEAT can take the place of & verb aco. to Pân. III.2 106. The Asvins have about a thousand ( actually 568 ) verses composed in their honour in the RV. The legend about the chariot-driving competition tries to explain how they came to have so many rks addressed to them. erudland!. v :-*** Tr.-Triumphing either on acogunt of your steeds ) with strong wings that were "spürrea de activity, or on account of the backing of the gods. Then (again), your Bss, O true ones, won the thousand (rks) by way of prize in a chariatdriving competition. ar rein geel Verse 3 म क तम . तुम्रः । ह । भुज्युम् । अश्विना । उदऽमेघे । रयिम् । न । कः । भुज्यम् अश्विना उमेपे रपि म न चित् । ममृऽवान् । अव । अहाः ।। तम् । ऊहथुः । नौभिः । चिव मगृमान अब अहाः नौभिः आत्मन्ऽवतीभिः । अन्तरिक्ष मिः । अप॑ऽउदकाभिः ॥३॥ आरमन्व'तीभिः अन्तरिक्षपुनः अपोदकाभिः [य] अपमारपापित। तुमो नामाश्विनोः प्रिपः फश्चिताजर्षिः म च दीपान्तर- वर्तिभिः शभिरत्पलमुपद्रुतः मन् तेषां जपाय स्वपुत्रं भुज्यं सेनया मह नाश माही- पौत् । मा च नोर्मध्यसमुद्रमतिरं गता थायुवशेन भिन्नासीद । सदानी म मुज्युः शीयमश्विनी तुष्टाय। गततो व तो सेना महितमारीपाए नोपारोप्य पिता- प्रस्य समी। प्रिभिरहोगप्रैः प्रापपामामगित । अपमयं दमादिकन नयेन प्रतिना पायते । हशतः प्रमिनो। ६मा मद पूर्व राभिः पीडित- सन जपायगुदमे । उद मियत मिध्यत पुग्मंघ ममुद्रः। सरिमन मुरमेहरसंझ प्रिय पुषमयाहा। +ी मुलीसा पुरस्मेरी। :1 IBV. Bymos, ad Solecitoa );

·Hot] । HYMNS FROM THE RGVEDA I116 162 नावा गन्नु पर्यत्याक्षीत् । तत्र दृष्टान्त । ममृवान म्रियमाण सन्धनलोभी कश्चिन्म नुप्यो रयिं न । यथा धनं परित्यजति तद्वत् । हे आश्विनौ त च भुज्य मध्येसह निमग्न नाभि पितृसमीपमूहथु । युवा प्रापितवन्तौ। कीदृशीभि । आत्मवतीभिरा- मीधाभि । युवयो स्वभूताभिरित्यर्थ । यद्वा तिरामा । अबधारणवतीभिरियर्थ । अन्तरिक्षद्धि । अतिस्वच्छत्वादन्तारक्षे जलस्यापरिष्टादव गन्त्रीमि । अपोदकाभिः मुश्लिष्टत्वादपगतोदकामि । अप्रविष्टेोदकाभिरित्यर्थ । उदमे थे । मिह सेचने । कर्मणि पत्र । न्यइकादीना च (पा० ७-३-५३) इति कुत्वम् । उदरस्वोद सज्ञायाम (पा० ६-७-५७) । थाथादिनोत्तरपदान्तादात्तत्वम् । ममृवान् । मृह प्राणत्यागे। लिट क्वस । क्रादिनियमाप्राप्तस्पेटो वस्वेकाजासामिति नियमादभाव । अहा । ओहाम त्यागे । लडि तिपि च्ले सिन् । आगमानुशासनस्पानियत्वात्सागढी न क्रियेते । बहुल छन्दसीतीडभाव इल्डन्यारभ्य इति तिलोप । रुन्धविसर्गौ। पहा मन्त्रे घसेति च्लर । च्लेटुप्तत्यादिण न क्रियत। नौमि । सावकाच इति विभक्त. रुदानत्वम् । आत्मवतीभि । आत्मना मतुए। मादुपधाया इति वत्वम् । अनो गुट । नलोए । हस्वनुडभ्या मताबति मतुप उदात्तत्वम् । अन्तरिक्षमुद्धि । पुड, गती। कि चेति किए। तु ग्रह भुज्युम अब अहा The story of भुज्यु, son of तुप्र abandoned by his father in a flooded river (2017), has been referred to in I 112 6 20, here in three rks and in eight more places The story is told in fulness here and in I 182 5, 6, 7 Irak some of the descriptions of the rescue os father is not men tioned at all Say says that had sent his son with an army across the sex, not that be had cast him away, but a hinuself has been mentioned as having been received by the Asvips once more into their favour 117 14 Further he had wounded his son with & Fan ( Weapon? 119 9) and he had cast bim away, अपषिद्ध VII 69 7, जहित VIII.5 22 This explains why ho was for sometime bapished from their favour by the Agvins Instond of the father दुवास (wicked) सखाय have been mentioned in VII 697as casting मुन्यु into the ses. After the resouo भुन्यु is brought home (अस्तं 116 5, VIIL522), to his elders (पितृम्य पा I 119 8), that means by this time the father had repeated and the Abys bad readmitted him to their favour in VI 62 6 and the (117. 15 ) are metaphoricals opres- Tho भ इतिरामा ! धारणवीमियादश ·163 NOTES r5.ON [i.in 14 , ona - sions like the 12 here for the winged borees. Hit: is irregula Aor.3.S., the termination being dropped after the base अहाम् (S variety) उदमेघे (मिह-मि); Gr.; in a down-pour of rain Geld., in a mass of water. A large expanse of water can cern tainly be spoken of as a cloud. Ara, perf. part. from ought to mean one that has died ', but it actually means that is dying' of. X. 39.9 ( ममृत्रास रेभ उत् ऐरयतम् ). The simila of a dyiog man throwing away bis money shows the insensate pature of the father's act rather than his love for his son. आत्मन्य तीनि: Say.'s rendering ('your own') misses the point. आत्मवती नो': (an animate ship) is a poetic expression for a bird as a 3778 (the four-legged food) is for tho cow; cf. I. 182.5, आत्मन्वनं प्लबम् . अन्तरिक्ष दिः (from , later 'टु) to go swiftly, to stream, to flow swiftly or with undulations. 31 als water-tight. Tr. Oh Asvins, Tugra abandoned Bhuiyu in a vast ) cloud of water as should a dying" (misèr'his boards), you 21 carried him (to a safe placs) in water-tight animate boats plying in the sky. Verse A तिसः । क्षः। त्रिः। अहाँ । अतिव्रजवभिः। नासत्या। तिम्र: धि: आतिव्रजद्धि ना सत्या भुज्युम् । ऊहथुः । पतङ्गैः । समुद्रस्य । धन्वन् । आर्द्रस्य । कार' ममुद्र स्य पारे । त्रिभिः । रथैः । शतपऽभिः । पट् अश्वैः ॥ ४ ॥ पारे प्रिभिः स प्रदश्वैः। हे नासपो मेनपा सहोदक निमनं भुन् तिन. क्षपनिमस्याका रात्रीनिहा शिवारमारतान्यहानि च अतिवद्भिरतिकम्प गद्भिरेतायन्तं कालमात-पाय वर्तमानैः पती पतदिनिभित्रिसंख्यास त्यहथः । पुवामहरन्ती । केति चदुध्यते। समरपाम्पुराशेमापे एन्यन धन्यनि जलपनितपदेशे आदस्यौदसेनास्तरप सम- दस्य पारे तीरदेशे घरते रथैः । शतपदिः शतसंख्याधनलक्षणे पादपतः। पपदमिर पुन्। तिन नियतरोः नियामिति भिशादरप तिप्रादेशः ।स क्ष पर आईप ·No.5. HYMNS FROM THE RGVEDA 164 चान्तोदात्तः। अचि र ऋत इति रेफादेश उदात्तपणो हलपूर्वादिति विभक्तरुदात्तत्वम्। क्षपः। विभक्त्यन्तस्य छान्दसं हरवत्वम् । यद्वा । शस्यात् इति योगविभागाद्धातो- रप्याकारलोप. । अहा । शेश्छन्दमि बहुलमिति शेलोपः। पतङ्गैः । पाल गतौ । पते- रगर (उ० १-११८)। धन्धन् । धविगत्यर्थः । इदित्याभुम् । कनिन्युटपीत्यादिना कनिन् । सुपां मुलगिति सप्तम्या लुक । शतपद्भिः। शतं पादा येपाम् । संख्यासु- पूर्वस्पति पादशब्दस्पान्यलोप- समासान्तः । अयस्मयादित्वेन भत्वाद पादः पदिति पद्भावः । यद्वा । पादसमानार्थः पच्छन्दः प्रकृत्यन्तरं द्रष्टव्यम् । तिम्र'क्ष'पः त्रिः अहा अति व्रजद्भिः. क्षप: from a night; cf. पूर्वी: क्षपः (many nights) IV. 16. 19. वि. अहा must give a meaning oorresponding to तिस्रःक्षप. and it is proposed to read श्री for त्रि: or to understand @ Tag: as nine ( days and night); but Oid, points out that त्रि: does occur elsewhere in the sense ofत्री (णि ) or प्रयः ' (taken thrice' of. III. 56. 5,8 (सिन्धव: त्रिवि रोचनानि); also IV. 1.73535; VIII. 49 9. अति (वजनिः) throughout, extending over. धन्वन् = धन्वनि waste land, desort. धन्वन् (धन्नू to, flow, to run ). of. अर्धन्यानि अत्येत V. 83 10. आर्द्रस्य पारे. आई from अई to wet; cf. आदीत् आ शुष्कं II. 13.6 शत पनि पळवै विभि. रथैः It is difficult to barmonize this account with that in I. 182.6, where four boats have been mentioned. The boats metaphorically stond for the chariots to which the bird-horses of the Asvins aro yoked. In stare: the worden is. not to be understood seriously; it stands for " many". Tr. You carried Bhujyu, Oh Asvins, with birds that flow throughout three nights and three days, with three chariots of six horses and a hundred legs, across the wet- s0a) on to the sands of the Bea. wasi Verses अनारम्भणे । तत् । अधीरयेथाम् । अनास्थाने । अग्रभणे । समुद्रे ॥ अनारम्भणे सद अधीरयेपाम अनास्थाने अपभणे' समः यत् । अश्विनी । ऊहथुः । भुज्युम् । अस्तम् । शुतऽरित्राम् । पव, अश्विनी : भुन्यम् अम्तम् शतारियाग नावम् आतस्थिडयांसम् ।। ५ ।। नावम् मातरियामा ·165 NOTES [AE *अश्विनौ अनारम्भण आलम्बनरहिते समुद्रे तत्कावीरयेथाम् विक्रान्तं कृत- वन्तो युवाम् । अनारम्भणत्वमेव स्पष्टीकरोति । अनास्थान । आस्थीयतेऽस्मिन्नित्या- स्थानो भूप्रदेशः। तदहिते । स्थातुमशक्ये जल इत्यर्थः । अग्रमणेऽग्रहणे । हस्तेन ग्राह्यं शाखादिकमपि यत्र नास्ति तस्मिन्नित्यर्थः। कि पुनस्तरकर्म। भुज्युं समुद्रे मग्नं शतारित्रां बहरिनाम् । यैः काठः पावतो बद्धलालोडने मानिनोः सीनं गच्छति तान्यरित्राण। ईदृशी नावमातस्थिवांसमास्थितवन्तमारूढवन्तं कृत्वा अस्तम् । गृह- नामैतत् । पितुस्तुग्रस्य गृहं प्रति यदूहथुः तत्प्रापणमन्यैर्दु शर्क युवा समुद्रमध्ये रुतव- न्तावित्यर्थः । अनारम्भणे ! आरभ्यत इत्यारम्भणम् । सत्यल्युटो बहुलमिति कर्मणि ल्यद । नशमुभ्यामित्युत्तरपदान्तोदात्तत्वम् । अधारयेथाम् । शूरवीर विक्रान्तौ । चुरादिगत्मनेपदी। अनास्थानाप्रभणयोः पूर्वपल्ल्युदस्वरौ । अयं तु विशेषः । हृग्रहोम इति भत्वम् । अस्तम् । अस्यतेऽस्मिन्सर्वमित्यस्तं गृहम् । असिहसीत्यादिना तन्प्रत्ययः। शतारिवाम् । क गतो। आतैलधसू (पा० ३-२-१८४) इति करण इत्रप्रत्ययः । बहनीही पूर्वपदप्रतिस्वरत्वम् । . अनारम्मणे' अनास्याने अग्रमणे' समुद्रे अवीरयेथाम. The scene of Asvin's exploit has been described in nearly the same words in I. 182.6 (अनारम्मणे नमास ). आरम्भण is the same as the later आलम्बन support, of. आमण क्नमम्बत् .81. 2 ; also वाचारम्भणं विकारो नामधे यम छा. उ. VI. आरपान in अनास्थान is used like अधिष्टान in X. 81.2, Ineaning 'a place to stand on.' अग्रभण without anything to catch at%3; from प्रभु, which is an older form of प्रह. धीरयते to act the part of a hero, to perform a heroic deed; cf. इमं इन्द्रं अनु वरियध्वम् X. 103.6. अस्त ऊहथु, अस्तं 'home' often used with इ, गा or नथु to go home'. In the Asvin legend अम्नं यह appears here and in VIII. 3.23. शतारिनाम. अग्त्रि (क) an oarn ef. अपिं वो दिवः पृथु (sour oar is broader than heaven) I.41.8 The expression शतरित्रा नी; here would correspond with शनपद रथ: in verse 4 and the legs of the wioged horses of the Asvins form the ores of the metapborical bonts. Tr. It was an exploit performed on the sea without a support, without a place to stand on, pithout a thing to catch at, when you, Asrios, carried Bbuju bone, seated on a hundred-oared boat. आम है आमिनो इनि पाटः।

·166 No.] HYMNS FROM THE RGVEDA, 1.116. . त'त वाम । वाजी सदम् अर्थ: Verse 6 यम् । अश्विना । ददथुः । श्वेतम् । अश्वम् । अघऽश्वाप । शश्वत्। यम् अश्विना दयः श्वेतम् अश्वम अघा'श्वाय शश्वत् इत् । स्वस्ति ।। तत् । वाम् । दात्रम् । महि । कीर्तेन्यम् । भूत् । इ' स्वस्ति' दाब म माहि' की न्यम् भूत् पैदः । बाजी । सदम् । इत् । हन्यः । अर्यः ॥ ६ ॥ पैद: इत् हव्यः अत्रेदमारयायते । पेदुर्नाम कश्चित् स चाश्विनौ तुष्टाय | तस्मै प्रीतो कंचिद । श्वेतवर्णमश्वं दत्तवन्तौ । म चाश्वस्तस्य प्रोढं जयं चकारेति । एतदत्र प्रतिपाद्यते । अश्विनौ युबामघाश्वायाहन्तव्याश्वाय पेदुनाने राजपये यं श्वेतवर्णमश्वं ददथुः दत्त वन्तौ सोश्वस्तस्मै स्वस्ति जयलक्षणं मगलं शश्वदित् नित्यमेव चकार । धां पुवयो। स्तहानं दान महि महदतिगम्भीरम् अन एव कीतेन्यं सः कीर्तनीय प्रशरयं भूद अभूत् । तस्मात पैदः पेोः संबन्धी पतनशीलः शीघ्रगामी यार्यः शयां प्रेरपिता युद्धेषु प्रेरपितव्यो घा वाजी वेजनवान् सोऽश्वः सदमिव सदेश इन्योऽस्माभिरप्या. द्वातव्यः। दात्रम् । ददातेर्भाव औणादिकरप्रत्ययः । महि मह पूजायाम् । इन् सर्वधातुभ्य इतीन् । कोर्तेन्यम् । कृत संशब्दने । रूपार्थे तबकेनझेन्पत्वन इति केन्यत्ययः। ऋत इद्धातोरितीत्यम् । भूत् । यहुलं छन्दस्पमाहयोगेऽपीत्पडमायः। पैदः पेदोः संबन्धी । तस्पेदमित्यण् । छान्दसो वर्णलोपः । इन्पः । द्वयतेरचो पदिति। यत् । बहुलं छन्दसौति संप्रसारणम् । गुनो धातारमनिमे तर शेषादेशः। औ । फ गतौ अध्यादयश्च (उ०४-१११) इत्यौणादिको पत् । व्यायपेनान्तोदातत्यम् । Miracle no. 4. पेटु received from the Avin's a white horse which is dessribed in I. 117.9 as आ अ सहमता पानि अपनीले अहि. हनं भवस्य नरू. He is called अर्य: जोहर्ष (cf. अर्य. ह.प.) in 118.9. In LX.88.4 सोम is mentioned as पदः न अहिनाम्ना (of rcrpentina naturo or form ) TT, So then it is this serpont-killing fr. culty of the horso of 1/ which has been omphasised in d. अपाश्वाए. अय and अंहस् are cognate words. अ means one who does harm; cf. अपः पृशः 1.2.2 अपा: आतप VI. 43.16: अधार रिपो 1. 189. 5. घाश्चत्त सस्त्रिमन n. or t. (Iron गु + ). blesslog. T47(1) perpetual, lastlag: (?) orary, entro i oli (1) वापर IIL. 32.5; प्रथम कम I. 113. S. (MORE VE ·167 NOTES [N I.116 161.1; शश्वती नारी VIII. 1. 34. दानं - द.नं. कीर्तन्यं कीर्तनीयं; एन्य । is an older termination than अनीय ; ef. वरेण्य (३), जेन्य (जि) alson द्विषेण्य, युधेन्य, दृशेन्य, दिक्षेण्य etc. सदं इद : सदैव ; of. सदं इत् पाहि I.P. 27. 3. मद इत् दह I. 36. 20 etc. अर्यः हव्य: cf. अर्य: जोहब 118.9, sIsoft REFU 218: IV. 38. 2. 38: geni. s. from ait: af. Gr. pious ; Old. Arya; Geld. rich or powerful. In any case it refers to the patron, the sacrificer. हव्यः from हु to invoke. Ir. The white horse which you gave, Asvins, to him whose horse was mischievous, was a lasting blessing ; that great gift of yours was one that ought to be glorified; the horse of Pedu is always an object of invocation to the patron. Verse 7 गया • युवम् । नरा । स्तुवते । पजियाये । कक्षीयते । अरदतम् । पुरम्य युवम् नरा स्तुते पत्रिपाप फक्षी यत्ते अरतम् धिम् ।। कारातरात् । शफात् । अश्वस्य । वृष्णः । शुतम् । धिम यारोतरात् शफाद अश्वस्य शतम कुम्भान् । असिञ्चतम् । सुरायाः ॥७॥ कुम्भानु असिश्चतम् म्भी] अपमास्यापिका । कक्षीशनृषिः पुरा समसा तिरोहितज्ञानः सन् ज्ञानार्थ- मश्विनी तुष्टाय । तस्मा अश्विनी भभूतां धिय दत्तवन्ताविति । तदाह । हे नरा नेतारायश्विनी युव युवा पब्रियाय । पत्रा इत्यङ्गिरसामाख्या । पना या अगिरम इत्यानातत्यत् । तेषां कुले जाताप पक्षीयते। कक्ष्या रज्जरश्वस्य । तद्वते तसंज्ञाय । स्तुपते पुश्पाः स्तुति कुर्वते महा पुरंथि प्रमतां घिरं पुद्धिमरदतम् व्यलिसतम । यथा सर्वार्थ गोचरा भवति तथा कृतवन्तावित्यर्थः । अपि च कारोतरा ! भारोतरो नाम पैदलश्वमवेष्टितो भाजनरिशेषः परिमन्मुरायाः माधणं क्रियते । लुमोपममेतत् । मारोतरापथा घरापाः संपादास्तां मारपन्ति एवमेश युवा कृष्णः सेचनसमर्थस्य पुस्मदीयरपावरप शका सुरात सराया शतं कुम्भान असंख्यातानगरामदान- सिश्चतम् । अक्षारयतम् । पहा । सितिः पूरणार्थः । पारोतरस्यानीपायुप्मीया- श्वराव या पुरा प्रवति तपासरातार घटानमिनम् । अएरपतम् । ये जनाः गोधामण्याविषमणि पुमयागाप सुरा पाचन्ते तेपामित्ययः। स्तुयते । स्तोतलंदः शाद। आदित्यारटपो सर । शतरनुमति यिमतदातायम । पत्रिपाय । पद- ·] No.5. HYMNS FROM THE RGVEDA 168 I.116. शब्दातच्छै पिको घर । कक्षीवते । आसन्दीवदष्टीवञ्चक्रीवत्कक्षीवदिति निपातना- कक्ष्याशब्दस्य संप्रसारणं वत्वं च । अरदतम् । रद बिलेखने । पुरंधिम् । पुरंधिर्वहु- रिति यास्क: (नि०६-१३)। पृपोदरादित्वात्पुरधिभावः । यद्वा । पुरं पूरयितव्यं सर्वविपयजातमस्यां धीयतेऽवस्थाप्यत इति पुरधिबुद्धिः । कर्मण्यधिकरणे चेति दधातेः किः प्रत्ययः। तत्पुरुषे कृति बहुलमिति बहुलवचनादलुक । इदं तु व्युत्पत्ति- मात्रम् । वस्तुतः पृषोदरादिरेय । असिश्चतम् ! पिचिर क्षरणे । तौदादिकः । शेमुचा. दीनामिति नुम् ॥ A nuention of PT ( son of 31315), whose family name is पन्निय (ar off-shoot of the Angiras family) occurs in I. 181751. 133 112. 11;117.6%3 IV.26.1, VIII.9.10, IX.74.83 X.25. 103 61. 16; 143. 1 ; he appears to bave been already a mythical figure I. 51. 13 describes इन्द्र as giving the little वृधया to him. In IX. 74.8 he is mentioned as being a hundred years old and X. 143. 1 mentions him as having been rejuvenated by the Asvins. पुरन्धिम अरद्तम, रद् to tear, to grind ; hence, open up (way, stresm, gifts): cf. अश्वनः रन्ति VIL. 60.4. न: सर्ने रदः VI. 61. 6; सिन्धून अरढत् X. 89. 7. पुरधि (पृ, घा) Gr. wealth, Geld. blessing. But between the two there is little distinction, as wealth is a i blessing; the two meanings form one common denotation; cf. मः न पुरन्ध्या भुनत् (may he be the cause of our wealth) I. 5.3%3B (अश्विनी ) पुरन्धिं उप मृजयः I. 180.6%3; for another sense Eee notes on मता.I. 48. 2. In re. 13 it is either a proper name or an adj. अश्वस्प कारोतरात् शफाव. The horse's hoof bas been metaphorical. iy styled a कागेतर; f. अश्यः पार: in I. 32. 12. कारोतर occurs only here and has been explained as a bamboo strainer covered with leatber by Say. This miracle has been mentioned also I. 117.6, only the मुरा is called there म. It would appear that TT was not prohibited in those days; in later ritual although y does appear to bave a place in the sacrifice the manner bow 10 is used itself shows that its use was probibited: but although it was not prohibited, its use was regared as a rice cl. मुग मन्यः भिदियVII. 86.6; दुर्मासन मुगयाम् VIII. 2.12. Tr. You, Oh heroes, carved out a fortune for Kaksivat of Pajra (97) family, who praised you ; from the hoof of your .. -- ·169 NOTES ENo.5.. अ' mighty horse, which proved a raritable liquor-strainer, you. poured down a hundred pitchers of liquor Verse 8 हिमेन । अग्निम् । श्रृंसम् । अवारयेथाम् । पितुऽमतीम् । ऊर्जम् । हिमेन अग्निम् मंसम् अवारयेथाम् पितुऽमतीम् ऊम अस्मै । अधत्तम् । अवीसे । अत्रिम् । अश्विना । अवनीतम् । अस्मै अधत्तम् ऋबी मे त्रिम् কানা अवनीतम् उत् । निन्यथः । सर्वऽगणम् । स्वस्ति ॥ ८॥ द निन्यय. मगणम् स्वस्ति अदमाख्यानम् । अत्रिमूपिमसुराः शतद्वारे पीडायन्त्रगृहे प्रवेशप तुपाशिना- याधिपत । तदानी तेन ऋषिणा रतुतापश्विनावमिछदकेनोपशमय्य तस्मात्पीडा- गृहादायकलेन्द्रियवर्ग सन्तं निरगमयतामिति । तदेतत्प्रतिपाद्यते । हे अश्विनी हिमेन हिमपच्छीतेनोदकेन घंसं दीप्यमानमत्रीधनार्थमसरै प्रक्षिप्त तुपाग्निमधारयेथाम । युषां निवारितवन्तौ । शीतीस्तवन्तावित्यर्थ । अपि चारमा अमुरपीडया कार्य प्राप्तापात्रये पितुमतीम् । पितुनियननाम । अन्नयुक्तमू बलप्रद रसात्मकं क्षीरादि- कमधत्तम् । पुष्टयर्थ प्रायच्छतम् । ऋचीसेऽपगतप्रकाशे पीडायन्यगृहेऽवनीतमवाइ:- मुखतयारै प्रापितमयि सवंगणम् । गणः समूह. । मर्वेपामिन्द्रियाणां पुनादीनां या गणेनोपेतं स्वरित अविनाशो यथा मरति तथॉन्तिमथुः । तस्माद्गृहादुद्गमय्य युगं स्वगृहं प्रापितवन्तौ । यद्वा । हिमेन शीतेन वृष्टशुदकेनाग्निमग्निवत्तीक्ष्णं धंसम् अब मैतत् । सामनिदाघकालीनमहरवारपेथाम् । तस्याह्नम्तैक्षण्यं निवारित- वन्तौ। अपि चारमा अग्नये पितुमती चम्पुरोडाशादिलक्षणासोपेतमूले चलकर ग्सात्मसपस्तरणाभिधारणात्मकं घृतमधत्तम् । वृष्टयुत्पादनेनाग्नेयोगार्थ हींधि निष्पादितयन्ताविपर्थ । ऋचीसे उपगततेजस्म पृथिवीद्रव्ये श्वनीतमोपीनामुपाद- नायाधस्तानीतम् । पार्थिवामिना परिपक्का उदकेन क्लिन्ना ह्योपधिवनस्पतयो विरो- हन्ति । अधिं हविषामतारमोपधिवनस्पत्यादीनां धा। एवंविधमग्निं सर्वगणं बीहा- पोधिगणोपेतं हे अश्विनी युवा स्वस्ति अविनाशो यथा भरोत तयाग्निन्ययुः । ग्रीवायोपधियनस्पतिहण भूमेम्परिटान्नीतरन्तो कारणात्मना पाधियानो यर्तमान मर्वनोपधियनसत्यादिगमश्विनी प्रवन व्यतीस्तरन्तायित्यर्थः । अयं पक्षी पारेन हिमेनोद नेत्यादिनानः (नि० ६-३६)। पितुमतीम । हम्पनुद्दयां मतुविति मतुप उदानायम । मधीमे । अन यामः। फीममपगतमाममपचित- 21 RV. HER:, lud Selection ) ·**118 ] No. 5. HYMNS FROM THE RGVEDA 170 भासमपहृतभासं* वेति (नि०६-३५)। पोदरादित्यादभिमतरूपस्वरसिद्धिः। "अन्त्रिम् । अद भक्षणे । अदेखिनि चेति चशब्दावि ! अपनीतम् । गतिनन्तर इति गतेः प्रकृतिस्वरत्वम् । स्वस्ति । अस मुवि । भावे क्तिन् । छन्दस्युभयथेति सार्वधातु. कत्वादस्ते भायाभावः।। He is another sage whom the Asvins rescued. In one place (X. 39 9) he has been identified with #aih. In other places (V. 78. 4 ; VIII. 73, 3) they may not be identical. 371_vas hurled into a furnace ( I 116. 8, 117. 3; X. 39. 9; X. 78 4 or 7 I. 112.7; 118. 7 or er and this was converted into the qymi gå ( beated drink )I. 180.4 or according to another version the fire was cooled by means of fem (VIII 73. 8) or the furnace was made of agreeable warmth I. 112.7; X. 29. 9; VIII. 73. 8. Ia VI. 50 10 and VII. 71. 5 is saved from & great_darkness (46: 748, A. AH ). DÅ " Sây, understands up as an adjective or in the alternative he understands 3h as 21119 Gini and 18 es meaning a summer day, Geld, treats sí as equivalent to 31. the ecc. being due to attraction; but is only a stronger synonym of H; it occurs in three other places : v. 34. 3, य. अम्मे धंसे उत् वा य: उधान सोम मुनोति भपनि युमान; V.44. 7; मूर्यः प्रस रक्षन्त परि पिश्वर गय अस्माकं शर्म वनवत् ; VII. 69.4; परि प्रस ओमना वा यः गात् . The last passage has a reference to the अत्रि stors and the winged horse of the Asvins is described as surrounding the sia with protection. Jh=dazzling lustre. Hence it appears necessary to understand så as a substantire in apposition to 5. # F. 1979 (from 67-4264 ) food; faut nourishing. 30 nouriebment or a nourishing liquid, strength : cf. FÁ FETTE VI. 70,11; 1. 63. 8. HET L 58 8. Frent. RVI occurs in connection with the ri legend and occurs in four places only. Gr. understands it as a hot fissure in tho earth or crater; Geld. a smouldering fire. Sinco zi is otherwise mentioned as uz TÍ 112.7 or 04 g 119.7, it cannot be a mere_abyss; biace 319-11714 and 3ring are mentioned in connection with it, it must be something like a pit. So the IT * गभर्भ पाहारधिकम् । 1 ·'No.5. NOTES 171 ", must be something like a hot pit or पाडायन्त्रगृहं as Say. styles it. सधंगणं 13 बहु० (सर्व गगः सम्य ) with all his followers intact. स्वस्ति' adv. Tr. You kept away the fire, thedazzling lustre, with snow (frost): you provided a nourishing food for him; you took out, oh Asvins, Atri, hurled into a fire-pit, satoly and with all followers intact. १ Verse 2 उच्चा शुभम अवत'म् नासत्पा महत्या न 101 गो तमस्य परी । अवतम् । नासत्या । अनुदेथाम् । उच्चाऽव॒नम् । चक्रथुः । अनुदेथाम चक्रथुः जिह्मज्वोरम् ॥ क्षरन् । आपः । न । पायनाय । राये । सहस्राय। जिह्मा बारम् क्षरन् आप गये वाय तृष्यते । गोतमस्य ।। ९ ।। तृपते अत्रेदमाल्पानम् । कदाचिन्मभूमौ वर्तमानस्य स्तोतुर्गोतमस्य ऋपः समाप देशान्तरे वर्तमानं झपखापाश्विनौ प्रापयताम् । प्रापय्य च तं रूपं बानपानादि- सौकर्यायोपरिमलमधोबिलमवास्थापयतामिति । तदेतदाह । हे नासत्या सत्यस्वभावी सत्पस्प नेतारी नासिकामभवी बा एतत्संज्ञावश्विनौ युवामवतम् । पनामैतत् । अवस्तात्ततं रूपं परानुदेयां गोतमस्य ऋपेः समापं प्रेरिपाथाम् । तदनन्तरं तं रूप- मुच्चाउन्नम् । उच्चैरुपरिष्टाद्बुध्नो मूलं यस्य स तथोक्तः । जिह्मबारम् । जिह्ममय- स्ताद्वर्तमानतया वकं घारं द्वारं यस्य स तथोक्तः । एवंगुगविशिष्टं चक्रथुः। युवा- मरपाथाम् । तस्माकपात्तृष्यते पिपासतो गोतमम्य पायनाय पानार्थमापो न आपश्च। अयं नशब्दश्चार्थे । क्षरन् । प्रवाहरूपेण निरगमन् । कीदृशस्प | राये हवींपि दत्तवते। सहस्राय सहनशीलाय । यद्वा । सहस संरपाकाय राये धनाय । एतत्संस्यपनलाभार्थ चाक्षरन् । अनुदेथाम् । पुद प्रेरणे । तौदादिकः । जिह्मबारम् दारशम्भस्य पृषोदरा. दित्वात बारादेशः । क्षरन । क्षर मंचलने । बहुलं छन्दस्यमायोगेऽपीत्यभावः। शपः पित्त्वादनुदात्तत्वम् । तिडो लसार्वधातुझस्वरेण धातुस्वरः । पायनाय | हेतुमति णिन् । शाच्छासाद्वेति युर। भावे ल्युट । राये। रा दाने । गति ददादौति राः। रात: (उ०२-६६)। अडिदमिति विमक्तेरुदात्तत्वम् । तृष्यते । मितृपा पिपासा- याम् । उपन् । लदः शतृ । इसनो नित्वादायुदात्तन्वम् । पट्यर्थे चतुर्थी वक्तव्या (पा.२-३-६२-१) इति चतुर्थी ।। त्तिवत. इत्यादर्श:।

·No.5. HYMNS FROM THE RGVEDA 172 बार अवत' परा अनुदेथाम् . A similar miracle has been ascribed to the Maruts in I. 85. 10-11: (ऊन नुनुट्रे अवत...जिभ नुनुद्रे अवतं त्या दिशा आसञ्चन् उत्म गोतमाय नृष्णजे ). There is a material difference between that and this one. Here is a treasure tilted up and made to pour down wealth. It does not appear anywhere else in the Asvin legends. · अवत a well; cf. आवृतासः अवतासः न कमिः तनुषु ते कनवः इन्द्र भूरयः I. 55 8. परा नुद् to push up. उच्चा बुध्नं जिह्म बारम्. बुध्न is the bottom and it is the opening or mouth, cf. modern arf. occurs also in नीचीनबार ( from ) V. 85. 3. जिह्म crosswise or flatop the ground. It occurs in the expression जिह्माना ऊध्र्व: उपस्थे वर्धते in 1.95.5 and अपां नपात् आ हि अस्थात् उपस्थं जिह्मानां ऊर्ध्वः II. 35.9, also जिह्मदये चरितवे उपाः अजीगः I. 113. 5. (उषः has wakened to movement him who was lying flat ). आप: न पायनाय क्षरन्. This is a लुप्तोपमा which can well be regarded as an उत्प्रेक्षा. पायनम् occurs only here : to cause to drink. राये' सह साय तृप्यते गोतमस्य. राये नृष्यते गोतमस्य सहस्राय is the prose order. F-Tr. You pushed up, oh true ones, the (treasure-) well; you caused its bottom to go up and its muuth to be flat on the ground, letting flow as it were waters from which to supply (water to ) drink, that the thousand followers of Gotama might have the wealth for which they were thirsting. Verse 10 जुजुरुपः । नासत्या । उत । वृत्रिम् । प्र । अमुञ्चतम् । पिम्ऽ- जुजुरुप नामस्या उत घनि'म । हापिम्- ईव । च्यवानात् ।। प्र । अतिरतम् । जहितस्य । आयुः । दसा । मिव प्र" अतितम् जहिस्य आग दवा आत् । इत् । पतिम् । अकृणुतम् । कनीनाम् ॥ १० ॥ आ'त् त् पतिम अराप्तम अप्रेदमाम्यानम् । वलीपलितादिभिरुपतो जीणाः पुनादिभिः परिपक्तश्य- यनास्य ऋपिरांश्वनी तृप्टार । मनुताश्विनी सरमा फपये जरामपगमप्प पुनयों- यनमस्तामिति । तदेतदाह । नामापारश्विनौ रूपो जोणारच्यमानारध्य- 'बनास्पाइपः महाशाइनिं सत्यं शरीरमायाशस्थितां जर्ग प्रामु प्रजा- अमञ्चतम च्य यानात् फनी नाम ·173 NOTES rNo 5 [Hub -- ... मोचयतम् । तत्र दृष्टान्त । दापिमिय। द्वापिरिति स्वचस्पारया। यथा कश्चित्- क्यच रसशरीरयापक एवा पश्चात शरीरा पृथर क्राति तद्वत् । उतापि च हे दम्रा एतत्सौ दर्शनायो काश्विनौ जहितस्य एवादिभि परित्यक्तस्य ऋपेरायुजायन प्रातिरतम् । प्रापयतम् । पूर्वन्तिरतिर्धना । आदित् । अनन्तरमेव पुवान सन्त कनीना कन्याना पति भतारमरुणुतमकुरुतम् । जनुरूप । नृप वयोहानौ । लिट कसु । बहुल छन्दसीयुत्वम् । विर्भाव । पश्चम्येकवचने यसो संप्रसारणमिति समसारणम् । शासिवसियसीना चेति पत्यम् । यतिम् । हर घरणे। आदगमहन इति किप्रत्यय । जहितस्य । ओहाक त्यागे । कर्मणि निष्ठा । तस्य छन्दस्युमपथेति सार्वधातुकत्याधरः । सरप बहुल छन्दसीति श्लु जहातेश्च (पा०६-४-११६) इतीत्वम् । कनीनाम् । रयेमैती बहुलमिति बहुलवचना कन्याशदरपान सप्रसारणम् ॥ जनुरुप Genis of To Perf Pass from 7-ul to be old व निम from वृ (1) covering or (2) clothing of for (1) of च्यवानात् जुजुरुष पत्रिम अक ( vell or garment) न मुञ्चप V 74 5 for (2) of पविम् पसाना 1 1647 The story of the rejuvenated Cyavāda appears in I 117 13 I 1186 VII 686 715, x.394also V745 जहितस्प आयु म अतिरतम जहित 18 an Irregular p p from हा 3 P . of VIII 522 also VIII 113 For Try Old proposes to read arg for metrical reasons No change in the text of the Rgveda can be justified for any reason much less for theoretical reasons which stand on shaky grounds cf Appendix on Vedic Metres l_to urge forward to prolong in the case of lifo of मनापा प्रतिरसि IV 401 यज्ञ प्रतिर III.17 2 of 125 12 दना दन and नास र are the constant epithets of the Asrips and it was thought later that they were their names it is possible by the peouliar use of Vedic (पशष) to use any one of these nouns in the dual number to signify both the Asvias but in any case appears to have been used as an epithet because it is very often accompanied by the word अश्चना-नौ दस्र (दस) miracle-worker of दसासि in 25 कनी नाम् = क यानान् You removed the outer shell of the aged Cyaya 98 like an armour, ob true ones you extended the life of a man who was abandoned, ob miracle-workers and subsequently you made aim the husband of young maidens ·No. 5. HYMNS FROM THE RGVEDA 174 iii.] Verse II रा'ध्यम् नासत्या व' अप- - तत् । वाम् । नरा । शंस्यम् । राध्येम् । च । आभाटऽमत् । तत् वाम् नरा शंस्यम् च अभिटिम व नासत्या । वरूथम् ॥ यत् । विद्वांसा । निधिम् इव । अपs- यात् धिहां सा निधि मिव गूव्हम् । उत् । दर्शतात् । ऊपथुः । वन्दनाय ॥ ११ ॥ गुळ्हम् उत् दर्शतात् ऊपथुः वन्दनाय अत्रेदमास्यानम् । वन्दनो नाम कश्चिदृपिः। स चासुरैः कृपे निखात उत्तरी- तुमशक्नुवन्नश्विनावस्तीत् । तमश्विनौ कृपादुन्निन्यतुरिति । तदाह । नरा आरोग्यस्य नेतारौ हे नासन्यावश्विनी वां युवयोः संबन्ध्याभिष्टिमदभ्यपणयुक्तमाभिमुस्येन प्राप्तव्यं तथा वरूथं वरणीय कामयितव्यं तत्कर्म शंस्पम् । अस्माभिः प्रशंसनीयम् । राध्यम । आराधनीयं च । किं पुनस्तकर्म । विद्वांसा जानन्तौ पुवां निधिमिय निक्षिप्तं धनमिवापyळ्हमरण्ये निर्जने देशे कूपमायेऽसरैर्निमूढं वन्दनाय वन्दनमृपि दर्शतादध्वगैः पिपासुभिद्रष्टव्यालपादुपथुः । उदहार्टम् । एवं यदेतस्कृपादुद्धरण तदित्यर्थः। शंस्यम् | शंस स्तुतौ । अस्मापण्यन्तादचो यदिति यत् । पतोऽनाय इत्यायुदात्तत्वम् । अभिष्टिमन । अभिपूर्वादिप गतायित्यस्मानावे तिन् । मन्त्रे पेति क्तिन उदात्तत्वम् । स्दुत्तरपदपकृतिस्वरत्वेन स एव शिष्यते । शन्ध्यादित्वात्पर- रूपत्वम् । तादौ चेति तु गतिस्वरस्य सर्वविधीनां छन्दसि विकल्पितत्वादपत्तिः । ततो मतुर । अन्तोदात्तादुत्तरस्य तस्य हस्वनुभ्यामित्युदात्तत्वम् । घरूथम् । असत्र- भ्यामूथन् । विद्वांमा। सपा सलगिति विभक्तराकारः। अपगदम् । एदू संघरणे। कर्मणि निष्टा । यस्य विभाषेतीदप्रतिषेधः । ढत्यवत्यष्टुत्वढलोपदीर्घाः। गतिरनन्तर इति गते प्रकृतिस्थरत्वम् । दर्शतात् । भृमृदृशीत्यादिनातच । ऊपथु । दुवए पीज- तन्तुसंताने । लिक्ष्यथुसि यजादित्यासंप्रसारणम् । दिर्घचनादि । यन्दनाय । क्रिपा ग्रहणं कर्तव्यमिति कर्मणः संप्रदानत्वाच्चतुर्थी । The story of occurs altogether seven times in the RV, once in I. 112.6, 8 (यामिः उत् पन्दन ऐरयत) (उत् पन्दनं ऐरतं दंसनाभि:) by grस आगिरस , once inx.39. 8 (by घोपा कातीवती) and in fire hymns of कक्षीयत् (I. 116. 11:117.53 118.6%; 119.6,?. I. 112.5 agrees with I. 118.6; with 31 must mean here to restore to lifo or opergy ''to exalt' of जीर्थ उड़ायती मृत पंचन बोधयन्ती I,115,8; उदीरय पवितम पपीनाम V.42.3%BDO VIII.19.61X.11.6; there is no ques: - ।

·uses 175 NOTES No. 5. [ I. 116. tion here of raising from a pit. In I. 119. 6, 7 (zao : Alf 1947, युर्व चन्दनै निऋने जरण्यया-'smitten with decay 'थं न सं इन्यथः-* have get right' there is mention of his life having been lengthened. Now remain only four passages of Fair, OVIS and I. 117. 5 (मपुप्पांस न निनेः उपस्थै सूर्य न दस्रा नमास सियनम् शुभे रुक्मं न दर्शतं निखानं उत्। ऊपधुः आश्विना धन्दनाय ). I have to submit that in neither of these two Passages is there any montion of the rescue of 477 from a pit. I would translate the latter as follows: 'Sleeping on the lap / of evil fate, dwelling in darkness, ob miracle-workers, like the son, -- a wonderful sight it was, - you have poured for Vandana buried gold made visible. There is an apaclouthor end the acc. in a, b are left hanging without connection. Better to say this than that the poet deliberately in two places the dative for the acc. निवात रुक्म न दर्शनम् ( visible ) gry: has a parallel in our passage and in 1.112.12 (हिरण्यम्य इव कलश निखातं उत् ऊरथुः दशमे अहन् ) where there is a reference to the rescue of it who is floating on wator (717 lagi), and not at all in a pit. 7 with 37 occurs here and in VIII. 66.4 (Tea) and in X. 39. 8. It would appear that X, 39. 8 rests on a misinterpretation and misunderstanding of tho story of as stated in I. 116-119 and stands alone in the use of her in the sense of 'hauling up. The expressions A, TOGETTATE, F**, si apparently give the idea of conferring a highly ralued and unexpected blessing. STRATFORM (MK to succeed, to bring aboat, to acquire ) worthy of acqufsition. Elsewhere it is an epithet of 399, TH, JlZ. 31SHT(hafa from 3+#&; Say. apparently derives it from I, but cp. #: 9734909: a fan 3 taz-may he sttain-). 156. 2 ; 199 ORTA 311 3718 m; VI. 25.5, Ant ***TER? II. 28. 1) affordlog kelp. *TE AN AT THAT वंदनापर ऊपथु Franz si X. 1 but connectios it ould mean from a visible place' i. e, visibly; cf. 7 TIET I. 30. 21 and 2: (abl. ) II. 15. 3 used adverbisils.

·. No.5. HYMNS FROM THE RGVEDA I.116. 176 Gr. translates cd: ' as you hauled up for Vandana_from -the pet (दर्शत wrongly for यद; cf. X. 39.8) the hidden thing like a treasure' : Geld. translates similary, lesving out दर्शनात translated by Gr.aspit'. For Old. the hauling up for Vandana is app, the hauling up of V. himself (cp. Sãy.): he accepts Gri's suggestion taat zie is corrupt for Fuel Ludwig would see a pun in बन्दनाय which is = वन्दनं + वन्दनाय ('to your praise or glory'). Tr. When you, the knowing (gods), poured out visibly a buried treasure as it were for Vandana (i.e. conferred an un- • expected blessing on V.), that was, O heroes, a praiseworthy and helpful protection rendered by you, worthy of acquisition, oh true gods. Jagical aftySin Verse 12 तत् । वाम् । नरा । सनये । दसः । उग्रम् । आविः । कृणोमि । तत् याम् कृणोमि तन्यतुः । न वृष्टिम् ।। दृध्यङ् । ह । यत् । मधु । आथर्वणः । तन्पत र वृष्टिम मधु आधण: वाम् । अश्वस्य । शीर्णा । अ ) यत् । ईम् । उवाच ॥ १२ ॥ याम् शीणा प्र पत् ईम् उवाच अपमारपायिका । इन्द्रो दाने प्रवावियां मधुथियां घोपदिश्य पदि इमामन्यस्मै वक्ष्यसि शिरस्ते उत्स्वामीन्युवाच । ततोऽश्विनावश्वम्य शिरविकाश दधीचः शिरः प्रच्छियान्यन निघाय तवायं शिरः प्रत्ययत्ताम् । तेन च दध्यर ऋचःमामानि यपि च प्रयार्पविषयाणि मधुविधामतिपादक ब्राह्मणं याश्विना- यध्यापयामास । तदिन्द्रो ज्ञात्वा वज्रेण तारोऽरिटनत् । अाश्विनी तस्य स्वकीयं मानुष शिर' प्रत्ययत्तामिनि शाट्यायनयाजसनेपोःपशेनोकम् । तदेतत्यतिपाते। नरा हे नरौ आश्विनौ यां पुषयोः समायणमुद्रूर्णमन्यवंशयं दंगः । मनामतत । मुखाम्या पुरा स्तं ताम्म सनये पनलामार्थमाविषणोमि प्रस्टीकरोमि। तत्र रान्तः । तन्पतुनं । पया मेपरय झाग्दो दृष्टि मेधान्ततमानस प्रयपणेन सर्वत्र प्रस्टयति तत् किम । अपर्षण. पुनो दापर एतरांश मपिरश्व स्प नरा सन'ये दंमः उपम आवि यात् अ'श्वस्य ·- 177 NOTES 1116 शीर्णा युप्मसामयन प्रतिहितेन शिरसा वा युवाभ्यामोमिमा 'मधु मधुविद्या पद्ध यदा खनु प्रावाच प्रोक्यान । तदानीमश्वस्य शिरम सधानलक्षण पुनर्माडपस्य शिरस प्रतिसघानलक्षण च यद्भयदीय कर्म तदाविष्कृणामात्यर्थ । सनये । पणु दाने | खनिकपिरस्यज्यमिवसिध्वनिस्तनिवनिसनिग्रन्थिवरिभ्यश्चेतीप्रत्यय । तन्यतु । तनु विस्तारे | ऋतम्पनी यादिना पाच । यद्वा । स्तन शब्द । बाहुलका. न्यतु । छान्दस सलोए । दृष्टिम् । वृष्यते सिच्यतेऽनेनेति वृद्धि । मन्त्रे पेत्या दिना क्तिन उदात्त वम् । आयवण । अपत्यार्थेऽण्यन (पा० ६-४-१६७ ) इति प्रक्रतिभावाहिलोपाभाव । शीष्णी । शीर्ष छन्दसि (पा० ६-१-६०) इति शिर शम्दपर्याय शीपञ्शन्दोऽन्तोदात्तो निपात्यत । अल्लोपे सत्सुदात्तनिवत्तिस्वरेण घिमकेरुदात्तत्वम् ।। The story of PTT, sbowing how he discloses the mystery of the Soma to the Asying with a horse's head (34200 fsir ). occurs in I 117 21, 118 9 IX. 68 5 Say gives details of the story in his comm सन य उद्यम दस आवि कृणामि of व्युच्छ ती न सनय प्रधियो धा VL.75 5 सनय धनानाम् I 31 8 1247 उभ mighty, poweriful of उग्र अवा VII 5623 य कामय नत उम्र करामि .1255 आधि Jnanıfest or visible, as opposed to get (X.54 5) 5 (JII 55 15) अरीच्यम् (VIII 47 13); with भू of I 31 3 etc and with कृ of माहीं यमूनि आपि कृति उपस I 1236 प्रसस् miracle, miracu Jous power of सन-मा दस सिष्ठ तन्यतु thunder simile accurs inव घिय मनोयुज सृज टिमनन्यनु 2.100 38 पद्मधु ईम् उपाच इम् accusative of an old dem prons_appearing in this invariable form in all the threa genders Here it is n Inv 13 2n our selection it is f. and in V 14 and III 94 zt is ma is either superfluous or we should take it as I मधु, ईम् (तत्) यत् प्रोवाच नत् &c I shall in order to gain thereby, male manifest ast does thunder raid that powerful miracla wrought by you) od heroes namely, that Dadhyac son of Atharvan proclaimed toyou the mystery of the sweet drinl (Soma) with a horse's head सनि gaie The same . माः1 मशीनगन। :3 IRV. Iymor *ad Selectloa).

·NO5 His HIMNS FROM . RGVEDA 178 - न 1 - Verse 13 या मन । -. श्रुतम शासव हिरण्य- . अजोहवीत् । नासत्या । करा । वाम् । महे । यामन् । पुरुऽमजा । अजोहवीत नासत्या करा वाम् महे पुरुभुजा पुरम्ऽधिः ॥ श्रुतम् । तत् । शासःऽइव । वधिऽमत्याः । हिरण्य- तद घधिमत्या ऽहस्तम् । अश्विनौ । अदत्तम् ॥ १३ ॥ हुस्तम् अश्विनी अदत्तम् वधिमती नाम कस्यचिद्राज पुत्री नपुसकभर्तृका ! सा पुत्रलाभार्थमश्विना बाजुहाव । तदाह्वान श्रुत्वाश्विनावागत्य तस्यै हिरण्यहस्तारस्य पुन ददतु । तदे- तदाह । पुरुभुजा यहूना पालको प्रभृतहरती या । हे नासत्यावश्विनी महे महनीये पूजनीये यामन्यामनि । याति गच्छत्तीति याम स्तोत्रम् । तस्मिन्मति फरा अभिमत- फलस्य तारौ या युवा पुरधिबहुधी यधिमती। वध्रि पुत्रोत्पादनाशक्त पण्डक । तती एतत्सज्ञा राजपुत्री अजोहवीत् । पुन पुन स्तुत्या पुत्रलाभार्थमाइतवती। युवा च यधिमत्यारतदाह्वान श्रुतम् । अशृणुतम् । तब दृष्टान्त । शासरिय पथा शासराचार्यस्य वचन शिष्योऽवहित सन्नकारेण शृणोति तद्वत् । श्रुत्वा च हे अश्विनौ तस्यै हिरण्यदस्त सवर्णमयपाणि हितरमणीयपाणिं वा एतत्सज्ञ पुत्रमदत्त प्रापच्छतम् । अजोहवीत् । हपतेर्यदलगन्ताल्लड । यडो वेति तिप ईडागम । परा। फरोते पचायच । सुपा सलुगिति विभक्तराकार । यान् । आतो मनिन् कनिध. निपश्चेति मनिन् । सुपा सलगिति सप्तम्या लुक । श्रुतम् । लडि बहुल छन्दसीति विकरणस्य लुक । बहुल छन्दस्यमायोगेऽपीयडभाव | शास । शास्तु । शार अनुशिष्टी । शसिशसिशासीत्यादिना (उ०२-९४) सज्ञापा हुन् इडभाव । छान्दसस्तलोप ॥ The To involves several problems Is there ono miracle described or two? Is 5:16 & proper noun or an adj ? X 39.7 (युप हप पत्रिम या अगच्चतम् युप मुपुर्ति चक्रभु पुरधये) is apparently dealing with the same matter, but since we have rejected the version of 2.39 in regard to 11 we are free to reject it even here To understand there to be two miracles in this ro we have to regard the first as ending with Tyria and the second as begin AIDs with पभिमाया , towards the end of c which is unnatural further tho genitive 1971 is evidently to bo copaccted with ·179 NOTES No 5. LT. 116. 77 or mid: so that wit slone ought to be the person rescued. For the name beiog deferred to cd, cp. 6, 8, 9 &c. If we accept the version of x. 39, 7, gün is helped with an easy delivery and giát with a son, già is not mentioned angwhere else. The story of it is referred to in I. 117. 24 ; VI. 62,7; X. 39.7 ; 65. 12, besides for 1.3. 4 and our passage. In theग्विल the अश्विनूs themselves beget the son. अजाहवीत् नासत्या करा वाम् . Compare with this अजोहीत् आश्चना नोग्रया वा, I. 117. 15%; hati ataran at af, 16. Old. concludes from the resemblanco that must be in the nominative and he connects with 5 ( hoarse ) of the 1794 96; but that a god should hear & hoarse voice cannot be a miracle, and the objeotion pointod out above against giû being 8 pr. n. bolds here also. Then agaio, the usi is not mentioned elsewhere. Geld understands FT ashaad'; but traceurs only twice in the RV, here and in X. 67.6 (7F7o 7 ft Tria). It is doubtful if it means in the latter a hand; on the otber hand, in the compounds UTATA: X. 71. 9 and 45547: I. 78.4 meats'active' or probably 'skilful'; that is also the meaning of the word FILOTI, the epithet of the aris I. 119.7. Sāy's interpretation is therefore nearer truth than Gold's. A art. loc. of 9=967; the word occurs very ofton in the RV. and Geld.'s difficulty about it is surprising. He takes it as dative of 6 and supplies 317* after it. For 714 see notos on I. 25. 20. 96 TAHITINI (VII. 22. 16) from 1 to enjoy, to derive benefit from; also to suffor; cf.: (10 येन जना: भुअने II. 24. 10 ; पित्तं एमां ये भुते 1.12.9;मा अहं गजन अन्य- T TA IL 28. 9; there is no authority for the meaning to confor benefit' or 'to protect'. gʻrie, si (fulness from )qua, liberal. TTTITOTT Tel:. üni ( from a castrated, impotant, as opposod to 977; cf. L 32.7: also ir ma till BITR II. 25. 3) wife of an unmaals husband. : orders ct. अश्य शागु. उभयास: सपन्ने I. 60.2: सागरिष isaclear instancoofan Jan. TY. O truo ones who enjos many (powers), in: a powerful appesl, a Ilberal womad ibrokod so, the activo ·] No. 5. HYMNS FROM THE RGVEDA, 180 1.116. You listened to that (prayer) of the impotent man's wife as though it were & command: you gavo (ber) Hiranyahasta, oh Asvins, ones. Verse 14 करप कविम् युवम् ०.०० आस्तः । वृकस्य । वर्तिकाम् । अभीकै । युवम् । नरा । नासत्या। आना वर्तिकाम् अभी के युवम् नरा नामन्या अमुमुक्तम् ।। उतोऽइति । कविम् । पुरुऽभुजा । युवम् । ह । अमुसुक्तम उतो. प:भुजा कृपमाणम् । अकृणुतम् । विऽचः ।। १४ ।। रुपमाणम् अकृणुतम् विच से घर्तिका चटकसदृशस्य पक्षिणः स्त्री। तामरण्ये वर्तमानेन शुना यस्ता पुरा किलाश्विनाथमोचयताम् । तदेतदाह । हेनरा नेतारौ नासत्पावश्विनी एवं युषाम- भीकेऽभिगत कवर्तिकयोः संग्रामे वृकस्प विकर्तकस्प शुन आर आरपाइर्तिकां घटफसदृशीमममुक्तम् । अमोचयतम् । यारस्त्याह । पुनःपुनर्वर्तते प्रतिदिवसमा- वर्तत इति पतिकोपाः। तां वृणावरकेण सर्वजगत्प्रकाशेनाच्छादपित्रा सुर्येण प्रस्तां सदीयमुखादश्विनायमुश्चतामिति । उतो अपिच पुरुसुजा महाबाद मभूतहलो पा पुर्य ह युवा खलु रुपमाणं स्तुवनं कविमेतत्संज्ञमन्धमृषि विचक्षे विशेषेण द्रष्टुं समर्थ- मरूणुतम् अकुरुतम् । आस्त्रः । पदनित्यादिना आस्यस्यासनादेशः । अलोपोन इत्यकारलोप उदाननिवृत्तिस्वरेणोद्विदमिति विमक्तेदात्तत्यम् । अमुमुक्तम् । मुचेर- न्त वितण्याल्लाहि बहुलं छन्दमीति विकरणस्य श्नः । रुपमाणम् । कपिः स्तुति फर्मा तुदादिषु द्रष्टव्यः । यिकरणस्वरे प्राप्ते कृपादीनो चेत्यायुदात्तस्थग । पिचक्षे। तुमथें सेसेनिति सेन्प्रत्ययः स्कोः संयोगाचोरिति सलोपः।। अयम् युवाम. रकस्य आरन: अभी के यातिका अमुमतग. The story of the rescue of the quail (पतिका) occurs in I. 117, 16, 118.83 x. 93. 13; also in 112.8. अम्मकम् import, from peri. bice. अभीक an cncounter in battle; the locative form suis used in the sense of in the face of', 'in front of'; with or I or it has the sonso of' from the clutches of'; cf. fi* * IX 95. 5, अमुमुक सून दरितात् अभीके VI. 50. 100हि पवित्रः इरिनान अभी I. 121.14; सनसः अभी उम्मनम् IV,43. 4. रुपमरणं कविर शिषले ·. 181 NOTES rNo.5. deal अकृणुतम्. Say. takes कवि as a pro. n., unnecessarily. This poet is not mentioned anywhere else apparently, but in I. 119, 7 there is a reference to a fu (poet ) and in the next ro occurs the expression कृपमाणम् (क्षेत्रात् आ विप्रं जनयः विपन्यया....अगच्छतम् कृपमाणम परावति ). In I. 118.7 Kanva (a poet) has his eye restored to him by the Asv. and in 1.47.5and VIII.7.18 Kanva is mentioned as having been helped by the gods. कृपमाण (from कृप to be plteous). मिचक्षे infinitive in a from चक्षु, cf. अंधा तमासि दुधिता विचले नृम्पः चकार IV.16.4. Tr. You rescued, oh heoric Asvins, the quail from the wolf's jaw; and further, Jh Gods that enjoy many (powers ), you made the sorrowful poet see. - Verse 15 पर्ण-म् सपः विष लाये चरित्रम् । हि । वेऽईव । अच्छेदि । पूर्णम् । आजा । खेलस्य । चार धम् हि वेरिव अच्छेदि आजा" ग्देल स्य परिऽवम्यायाम् ॥ सद्यः । जङ्घाम् । आयसीम् । विश्पलायै । परितफम्यापार जहार आपसीग धनें । हिते । सतवे । प्रति । अधत्तम् ॥ १५ ॥ पने हिते सतये प्रति अधनम् अगस्त्यपुरोहितः खेलो नाम गजा। सस्य संबन्धिनी विपला नाम स्त्री संग्रामे शभिपिउन्नपादासीत् । पुरोहितेनागस्पेन स्तुतायश्विनो रावाचागत्यायो- मपं पादं समपत्ताम् । तदेतदाह । आजा आजो संग्रामेगस्त्यपुरोहितस्य सेलस्प संबधिन्या विपलास्यायाश्चरिनं चरण घेरिव थे. पक्षिण' पर्ण पतप्रमिवादि हि। पुरा टिमममसनु । हे अश्विनौ पुषामगस्पेन स्तुती सन्तो परितम्म्यापाम् । परि- तरम्पा रानिः परित एनां तस्तीति पास्कः (नि. ११-२५)। एनामुमपसः सूर्पो गच्यतीति तस्याः। रामायागय सयस्तदानीमेय हिशप निहित पने जेतप्पे विषपभूते सति सर्त सतुं गन्तुं विशलापा आयसीमपोमपी मयां जम्योपल- क्षितं पादं प्रत्यवतम् । संघानमेकीकरणं उतपन्तापित्यर्थः । चरित्रम् । अतिधसू- सनसहचर श इति परण इमः। आजा। पां हनुगिति धिमक्तेहादेशः । आप. माग । अपःशम्पादिकारा पाणिरमतादिभ्योऽथ (पा० ४-३-१५४) । टिहाण- प्रिति ही॥

·182 No. 5. HYMNS FROM THE RGVEDA .. विश्पला is also mentioned in I. 112. 10 : 117. 11; 118.83 X. 39. 8. In I. 117. 11 अश्विनी have set right (सम् अरिणीतम् ) विश्पला because of अगस्त्य whose patron खेल was according to Sāyana. Pischel was the first to point out that I was & mare and not the wife of an. Her leg was broken while roning a race and the Asvins gave her an iron one. विश्पलावत (I. 182.1) as an epithet of अश्विनी points to the same thing. खेल स्य आजा' पारितक्म्यायाम् . आजा loo.s. of आजि. खेलस्य आजा in the race run by खेल. आज m race Gr. takes it to be f. here only; but it is unnecessary परितक्या (तझ to run, to rush forward; ef. तत: इथेनः IX.67.15; सर्गतक्त III. 34.4; it is to be found also in words like तस्व, नकवान् , तक्वन्) is a noun as well as an adj: of. शम्म्य, सुम्य, पस्त्य also गव्या, यव्या, पस्त्या, कक्ष्या etc. As adj it occurs in I. 36. 6 (परितक्ये धने), V. 30. 14 (परितम्या गत्रि), v. 30. 13 (परितक्म्यायाः अक्तोः) and means requiring a good deal of running about, tumultuous ; as a noun in f. it occurs in seven passages ; e. 8. IV. 41. 6: 43.3, V 31.11; VI. 21.9 ete In all those the meaning of running about, " " tumult of battle, does quite well; of. का परिनकाया आसीत् x. 108 1 "what was the ado about?". इव पर्ण म. पर्ण (from पत्; of. कर्ण from कृत्) wing. चरित्रम् (from चर् ) leg; cf. यम् अवान अप वृद्धे चरित्र , x. 117.7; मा रक्षन्तु विनस चरित्रात् VIII. 48 5. धने हिते' सर्तये. सनवे inf. (really dative of सतुं verb. n. from Y). हितं धन is the same as मधनं ; Bes notes on verse 2(यमस्य प्रधने), धने हिने occurs in numerous places, e.g. I. 40.2 (त्वा इत् उपते धने हिते); I. 132.5 (धने हिने तरुध्यन्त भवस्यय); धनेषु हितेषु in VIII. 16. 5. मति अधत्तम् . Twith @_to_restore, as an eye or leg, cf. कण्वाय चक्षु प्रत्यधत्त I.118.7. Tr. In the race run by Khela, in the melse, the leg (of 2471) was broken like the wing of a bird ; you restored an iron leg to Vispala that she might run for the wager) Mumblee, 4. "" confusion, .. confusion it Verse 16 शतम् । मेपान् । चुक्यै । चक्षदानम् । ऋजऽअश्वम् । तम् । मेपान सप्पे नवग तग शतम् चक्षदानम् . -.

·183 NOTES No.5 नासत्या आ . . पिता । अन्धम् । चकार ॥ तसै । अक्षी इति नासत्या । निs- पिता अन्ध में कार स्मै अक्षी चः । आ । अधत्तम् । दस्रा । भिपजी । अनर्वन् ॥ १६ ॥ चक्षे अधत्तम् दरा भिपजो अनन् हरागिर पुत्र रज्राश्वो नाम राजर्षि । तस्य समीपेऽश्विनोहनमूतो ससमो इसी भूत्वाऽवतस्थे । स च तस्या आहारार्थमेकोत्तरशतसरल्यान्पारजनाना सभूता. न्मेपान शरलीसत्य प्रददौ । ऋवाश्व शतमेक च मेपानिति मन्त्रान्तरे दर्शनात् । एक पौराणामहिते प्रवृत्त पिता शापेन नेवहीनमरोद । सेन स्तूयमानावश्विना- यस्मद्वाहननिमित्तमस्यान्ध्य ज्ञातमिति जानन्तो तस्मा अक्षिणी प्रापरछतामिति । तदेतदाह । अत्र तच्छन्दश्रुतेर्यच्छन्दाध्याहार पत्राश्व शत शतसस्यासन्झपा म्य आत्मना पोषिताय स्फस्त्रिये शक्लीय प्रादात्त चक्षदानम् । क्षदतिरति- कमीत्र शकलीकरणार्थ । शकलीप दत्तवन्तसृज्राश्च पिता शापेनान्ध दृष्टिहीन चकार । कृतवान् । हे नासत्या सत्यस्वमावौ सत्यस्य नेतारौ वा भिपजो देवाना यभूतो। अश्विनी थे देवाना भिपजो (ऐ० प्रा० १-१८) इति श्रुते । दमा दर्शनीगावेतन्सज्ञो या हे अश्विनौ अनसनर्वणी द्रष्टव्य प्रति पितृशापाद्मनरहिते । अक्षी चक्षुपी | विचक्षे विविध द्रष्टु समय तस्मै नाश्वाय आ अपत्त यपत्तम् । अकुरुतम् । सुक्ये । तृशोऽरण्यश्वा । तस्य सी सी । आतेरस्त्रीविषपा (पा०४-२- ६३) इति डोप । असादिषु छन्दति वावचनमिति चतुर्येकपचनस्याडभावे यणादेश उदात्तस्वस्तियोर्यण इति परस्पानुदात्तस्य स्वरितन्वम् । चक्षदानम् । क्षदे हिंट कानच चित्स्वर । अझी। ईच द्विवचने (पा०७-१-७७) इति परमादक्ष- शब्दस्यकारान्तादेश । स चोदात्त । तरिमन्ते सहगतो विप्रतिषेधे (१०४.) इति परिभाषया पुनर्नम्न मवति । विचक्षे । चक्षे सपदादिलक्षणो मात्र किए । अन- वन् । गतौ । अस्मादन्पेभ्योऽपि दृश्यन्त इति इशिग्रहगस्य विध्यन्तरोपसग्रहार्थ- त्याद्धाबे पनि । अर्व गमन विषय प्रयेनपोरितीति बहुब्रोही नभ्यामित्युत्तर पदान्तोदात्तत्वम् । सपा सदगिति द्विवचनस्प लरू । डान्दसो नटापामाव । The name of नाच appears in L100, 16,17, 117,17,18. L 100 is escribed to rent, sen et muut his mere is spoken of as the wonder of the people, but there is no reference to the story as related here or la I. 117 Sayans has given the story of * as it can be conceived from the other passages, ऋच . क.स १-१७-१८.

·No.5. I. 116 ] HYMNS FROM THE RGVEDA 184 ruddy or brows; an epithet of हरि IX. 97.9; VIII. 68. 157 of अश्व I. 174.5 etc. It is used also without a substantive, to deuote a horse in VII. 18. 233 VIII. 66. 18, etc. दृक्ये' चक्षदान'. वृक्ये - वृक्य "to a she-wolf." चक्षदान perf. par. from क्षद् to serve as food, विच क्षे. indn from चक्ष in e (dalive of verb. n विपक्ष) we have to supply ज्योति. before it; ef. ज्योनि. अन्धाय चक्रथुः विचक्षे I. 117.17. भिपजो physicians. It is a frequent epithet of अश्विनी, but it occure also as an epithet of रुद्र; of भितमम् त्वा भिपजा शृणोमि II. 33.4; also of the आप.; of, यूर्य हि स्थ भिषज. मातृतमा., VI. 50.7. अनर्थन (from a to encounter as a rival + यन् ; cf. अक्सन् , वग्वन . शुभ्वन्, स्तुभन, forms in घ, धन also occur; of. अनर्बम दानम् I. 185.33 अन; अदिति. II. 40. 6. अनर्वण. युवा x. 92.14) without arrival, *unrivalled'. देवस्वामी on निरुक्क IV. 27 explains अमन्यतम् अन्यम्मिन् , which is यास्क's explanation, by स्वतन्त्र इत्यर्थः; Gr. ' not to be over powered'; in the loc., used adverbially in the sense of "in Becurity. Geld. takes it as adj to pit in the sense of match less, but is also prepared to take it as loc. used adv. Sayana also takes it as ac adj to taſte Tr. Rjrāsve, having served a hundred rams as food for a she-wolf, was deprived of his eye-sight by his father; to him, on true ones, you gave eyes to see tbat were unrivalled, ob wonder-working plysicians Verse 17 आ । वाम् । स्थम् । दुहिता । सूर्यस्य । कामऽइव । अतिष्ठत् । आ याम् रथम दुहिता རྭ་ཊག་ ག་བཅུ་ अतिष्ठत् अवता । जयन्ती ॥ विश्व । देवाः । अनु । अमन्यन्त । हत्ऽ- अपंता जगन्ती विश्वे देवाः अनु अमन्यन्त मिः । सम् । ॐ इति । श्रिया। नासत्या ! सचेथे इति ॥१७॥ नि: भिया' नासत्या मधे सविता इहितरं सूर्याख्यो सोमाय राज्ञे प्रदातुमैच्छत् । ता सूर्या सर्व देवा धरयामास सेऽम्योपस्चु'। आदिस्यमवधि स्वामि घायाम । योऽस्माकं माय म ·185 NOTES No. 5. [H I 116- उज्जैष्यति तस्येप भविष्यतीति । सत्राश्विनाघुदनयताम् । सा च सूर्या जितवतो- स्तयो रथमारोह । अब प्रजापति सोमाय गझे दुहितर प्रायरत् (ऐ. प्रा. ४-५) इत्यादिक ब्राह्मणमनुसधेयम् । इद चाख्यान सूर्यावियाहस्य स्तावकेन *मत्येनोत्त- मिता भूमिरिति सूनेन घिस्पष्टपिष्यते। हे अश्विनी या युधपो रथ काश ! कार्म- शब्द काठयाची । यथा काष्ठमाजिधापनस्यायधितपा निर्दिष्ट लक्ष्पनाशुगामी कश्चित्सपेभ्यो धावद्भय पूर्व प्राप्नोति एवमेव सर्वेभ्या देवेभ्य पूर्णमयंता शीघ्रमवधि प्राप्नुवता पुष्मदीयेनाश्वेन करणभूतेन पुवाभ्या जयन्ती जीपमाना सूर्यस्य सवितु- हिता अतिष्ठत् । आरूढयती । विश्व सर्व इतरे देवा एतदारोहणस्थान हृदिर्हदये- रन्वमन्यन्त । अन्वज्ञानन् । तदानी हे नासत्याश्विनो श्रिया मसहस्रलाभरूपया संपदा कान्या या पुवा ससचेथे। सगच्छेथे । जयन्ती । यत्ययेन फर्मणि शत- प्रत्यप । हृदि । पदन्नित्यादिना हृदयशब्दस्य हद्धाय । सचेथे । पच समाये । रधरितेवादामनेपदम् ॥ The bridal procession of सूर्या daughter of सरिनु, has been. described in the marriage hymn, X 85, 10 6-16 अश्विनी are mentioned ag yr and ma the yg and of as the gre in the bridal procession in X 85 8, 9, in verse 12 she mounts their car to go to her husband (मूर्या आ अरोहत् प्रयती पतिम् ), वर is mentioned asdistinct from वधूयु (bridegroom) or जार (lover ) in X 85 9 and. and IX 101 14. in two more places where the word occura (I 83 2, V 60 4) the dresses himself well and has a pleasing 8ppearance is therefore the best man, on the other hand in I 119 5 and IV 446 the अ० are mentioned as husbands of Surya_ of Bergaigne, II 486 सूयाs mounting of the_car of the Agrins or her n (bridal procession ) is referred to in I 345 117 13,118 5, and 10 ऐतरेय बा047 कामव अर्यता जयन्ती.. This is a simile from the race ofis taken to be the winning post by Sayans and Geld suggests that it may be a displaystand near the winning post judicatiog the winding point But the meaning रस word can be spoonfed with the delp or the two passages besides ours, where it occurs, Viz IX. 36 1, काष्मन् बाजी नि अनमीत् and IX 74 8, अघ श्वेत काश गोभि अन आ पाजी अनमत् मसवान् be winning horse treading on the काम forms tha -- * ऋस १०-८०-१ 24t RV.Hymnt2nd Selection] ·No.5. १ .. 186 HYMNS FROM THE RGVEDA 1.116. simile for the Soms pouring into the pitcher._Obviously the कार्मन is a circle drawn (कृष् ) on which the horse must tread in order to be a winner. Süryā steps triumphant into the chariot of the Aśvios as though she were stepping into the wirning circle with her chariot. श्रिया सं' सचेथे. सं सच् to be joined on to, to obtain, to meet; cf. नियुद्भिः सचसे x. 8.6%3; उधसः सूर्येण सचन्न X.111.73; ऋतेन सचेथे I. 152.1; एहि स सचावहे VI. 55. 1. श्री: is used in the RV. much as in later literature in the sense of splendour, beauty, good-luck, and there is a peculiar idiomatic use of it for which see I. 184. 3. 3 is an enclitio particle having & certain emphasis; it is always represented in the pada-text by ॐ इति ; of. I. 32. 15 (सेंदु राजा ). Tr. The daughter of Sūrys mounted your chariot as though she were treading on the winning circle, victorious with her horse ; all the gods approved in thoir hearts; you obtained great glory, indeed, oh true gods. Verse 18 यत् । अर्यातम् । दिवःऽदासाय । वर्तिः। भरतांजाय । अश्वि- यद अयातम् दिपदासाप घर्ति भर'द्वाजाय अश्वि- ना । हयन्ता । रेवत् । उवाह । सचनः । रथः । वाम् । वृषभः । ना हयन्ता च । शिंशुमारः । च ! युक्ता ॥ १८ ॥ च शिंशमारः च मुक्ता हे अश्विनौ इयन्ता स्तुतिभिरायमानो युग भरदाजाप संनियमाणहपिलक्ष- जाम्नाय यजमानाय दिवोदासापेतत्सज्ञाप राजर्षयेऽभीष्टं फलं दातुं पर्तिरतदीपं ययदायातम् अगच्छतं सदानी रेवद्धनयुक्तमन्नं वो एयपोः सचनः सेपनो रप उवाह । तरमै दिवोदासाय प्रापयामाम । अपि च तरिमन रपे उपभोऽनयान शिंशुमारो माइश परसरशिदावपि सामर्थ्य प्रकटनाप एक्का। पाइनतया संयुक्तायास्ताग । दिवोदासाप । दिवश्व दासे पष्टया अलर वक्तपः ( ६-३-२१) पदम् । दिवोदासादीनां घग्दापमंगपानमिति पूर्णपापदासत्यम् । भरद्रामाप । भूत्र भरणे । र'ध मचनः घाम् रेवत् पाह उपमः .- ·187 NOTES *No5. अस्माव्यत्ययेन कर्मणि गतृप्रत्यपः । शतश्छन्दस्युमपत्यार्धधातुकत्वेन लसाधातु- कानुदासत्वामापात्प्रत्ययामदात्तत्यम् । बटुवीही पूर्वपदमछतिस्वायम् । इपन्ता। द्वेषः कर्मणि लटो व्यत्ययेन शतृ । बहुलं छन्दसीति संप्रसारणम् । शपि गुणे छान्द- सोऽपादेशः । रेवत् । रयिशब्दान्मतुप । रपेमतो. बहुलमिति संप्रसारणम् । इन्दसीर इति मतुपो बल्वम् । रयिशदाच (का० ६-१-१५६) इति मतुप उदात्तत्वम् । सचनः । पच सेबने । अनुदात्तेतच हलादेरिति यु । युक्ता। सुपा मुलगिति विभ- क्राकार The story-of-दिवोदाम.occurs in I. 112. 14 : साभिः महा अनिधि कशोजुवं दिवोदास शम्बरहत्ये आवतम् 8nd in I. 119. 4 यासिट पनि. वृषणा विजेन्प दिवोदासाय महि चति या अषः; as to how दिवोदास was protected in the battle with That does not appear anywhere. The 37347 myth is mentioned in about fourteen passages in the RV, while TREIA appears in about seventeen passages. He is mentioned ac अतिथिग्न, as भरद्वाज, as the son of वयव and as the father of सुदाम (VII. 18. 25). He is a special protégé_of_Indrs, and Indra is mentioned as killing शम्बर for him. भरद्वाजाय पतिः पति, क. (या)- from वृत् to go on a round with या or परि या or आ या, once with नि यम् , another time with यह : this expression occurs with one exception (X. 122. 6, said of Agni) only in connection with the अश्विनी. ह पन्ता from हि-हिनोनि-(5.) to drive guickis. सचन: from सच (Old. and Sayana), Geld. from चन, 'having the same wish, sympathetic. सचन occurs only once more in VL. 39. 1 (सचनस्य मन्त्रा). The my is called सचनाऋतु in (VIII. 222):cf. पचन, VI. 39. 1 and वचनावत् IX.68 1. शिंशुमार: ( classical शिशुमार) a dolphin, शिशुमार occurs only here Tr. When on your rounds you went in baste to Divadāsa, the pious worshipper, your ever-present charios carried you; a bull and adolphin were yoked (to it). Verse 19 रयिम् । सुक्षुत्रम् । सुऽअपत्यम् । आयुः । सुवीर्यम् । सपी यम येम सुक्षत्रम् स्वपत्यम् आयुः ·उप याः वि: अद No. 5. A.] HYMNS FROM THE RGVEDA 188 नासत्या । वहन्ता ।। आ । जह्नावीम् । सऽमनसा । उप । वाजैः । नासत्या घ'हन्ता आ जला धीम् स'मनसा त्रिः। अहः । भागम् । दधतीम् । अयातम् ॥ १९ ।। भागम् दघतीम अयातम है नासत्यावश्विनौ सुक्षयं शोभनबलं रयिं धनं स्वपत्यं शोमनैः पुत्रादिभिरुपेतं सवीर्य शोभनवीयर्योपेतमायुः । अन्ननामैतत् । एवंगुणविशिष्टमन्नं च वहन्ता धारयन्ती युवा समनसा समानमनस्को सन्तौ जहावी जद्दोमहर्षेः संबन्धिनी प्रजामायातम् । आभिमुरपेनागच्छतम् । कीदृशीम घाजैईविलक्षणैरनेरुपेताम् । अह्नः। अत्राहःशब्देन' तत्रानुष्ठेयः सोमयागो लक्ष्यते । तस्य प्रातःसवनादिरूपेण विस्त्रिघा विभक्तं भागमंशं दधतीं बिभ्रतीम् । अनुसवनं हविभिर्यजमानामित्यर्थः । सक्षत्रम् | बहुव्रीही नसु- भ्यामित्युत्तरपदान्तोदात्तत्वम् । सुवीर्यम् । वीरवीयों चेति पहुव्रीहाबुत्तरपदाादात- त्वम् । जहावीम् जगुशब्दात्तस्पेदमित्यर्थेऽए । टिट्टाणत्र इति डीप । जाह्नवीम् । हस्यदीर्घयोर्विनिमयः पृषोदरादित्वात् । उक्तं च धागमो वर्णविपर्ययश्च (का. ६-३-१०९) इति । अत एव मध्योदात्तत्वम् ।। जहावी is mentioned only in one more passage, III. 58.6: पुराणं ओकः सख्यं शियं वा युगो नरा द्रविणं जहाव्याम् . Geld understands जहावर्षी in the latter passage as the race of JIE, the ancestor_of_the कुशिकाः; Say. also understands जहावी in our passage as being used for descendants of जह्व. The नाण्यत्रा• mentions (21. 12. 2) & war between the clan of the Vrclvats and the Jabnus, the former are mentioned in VI. 27. 5-7 and appear to be subjects belonging to शरु ; cf. वृचीवन्तः शरघे पत्यमाना , 10.6. वृचीवन्तः a kingly family according to Geld., demons according to Grassman, in any case there is no mention of any connection between them and the Jahnus. Tr. You went with accordant minds to the descendants of Jahnu that offered you a portion (in the sacrifice) thrice a day, carrying with you wealth accompanied by power and progeny and long life accompained by abundance of man-power. Verse 20 परिऽविष्टम् । जाहुपम् । विश्वतः । सीम् । सुऽगर्भिः । नक्तम् । परिषिष्टम् जादुप'म् विश्व'त. सीम् सुगे भिः नक्तम् ·189 NOTES No 5 ऊहथुः । रजभिः ॥ विभिन्दुनो । नासत्या । रथन । वि। रजोभि पिभिन्दु ना नासत्या रथेग वि पर्वतान् । अजरयू इति । अयातम् ॥ २० ॥ पर्वतान अजग्य अपातम् जाहुपो नाम पश्चिद्राजा । विश्वत सर्वत परिविष्ट शगुभि परितत त राजान हे नासत्याश्विनायजरयू जरारहितौ नित्यतरुणी पुवा विभिन्दुना विशेषण सर्वस्य भेदरेनात्मीयेन रथेन नक्त राम्रो सगेमि सुष्टु गन्तु शस्पै रजोमि रक्षार्ग- रूहथु । तस्माच्युसम्हानिरगमयतम् । सीमित्येतत्पादपूरणम् । निर्गतेन तेन सह पर्वतान् शयुभिरारोदमशक्यान् शिलोचयान् व्यपातम् । विशपेणाग उतम् । परि- विष्टम् । विश प्रवशने । कर्मणि निष्ठा । गतिरनन्तर इति गते प्रकृतिस्वरत्वम् । सु- गेभि । सुदुरोरधिकरण इति गमेई । विभिन्दुना । मिदिर् विदारणे । औणादिक उप्रत्ययो नमागमश्च । असरयू न जरा अजरा। तामात्मन इच्छत । सुप आत्मन क्यच । न च्छन्दस्यपुत्रस्येति इत्वदीपंपोनिषेध याच्छन्दसीयुप्रत्यय ॥ The story of जाहुष appears only in VII. 715 (जाहुष शिधिर धात अत) which appears to be a summary statement of the present परिविष्ट from विष to surround of ददि न जिह्वा परिविष्ट आगत्,x.68 6 19 18 an expletive, also used for slight emphasis, of faranny सीम् I 339,100 14, विश्वस्मात् साम, IV 284 साम् is also used in the sense of him or her cf परि सीम् (अग्निं ) नयत्ति 1952 मसीम् आदित्य असजत् II 284 मुग easy to cross or accessible , ef मुग या I 414 ETT TT IIT 30 10 Taway from me, which cuts a way before it It occurs only once more in VIII 2 41 where it as an epithet of Indra अनरयू (जयु is from जरयति जरा आत्मन इच्छनि) at occurs only here the form अजर 1s of frequent occurrence also अजुप वि अपातम् from या with u.to cross SOver or pass over see notes on I 487 Geld uuderstands cd as men troning a new fest which is referred to nI 117 16 (विजयुमा ययधु सानु अद्रे), also vI 627 (विजयवा रथ्या यात अदिम) and x 39 13 (ला वनि यात जयुषा वि पवतम् ) Sayana connects it with the rescue of जाइम Since जाहुष is taken by sorial regions (रजोमि ) the passage through mountains is obviously not necessary for the rescue When Jahuga was completely surrounded you carried Him ( to a safe place) at night by the serial regions (made ) TO unegeing Tr ·No. 5. 1 inc.] HYMNS FROM THE RGVEDA 190 सहसा easy to cross. With your car that cuts a path before it, oh true one, you, the unageing. passed across the mountains. Verse 21 एकस्याः । वस्तौः। आवतम् । रणाय । वर्शम् । अश्विना । सनये। एकपाः यस्तो आयतम रणाम यशम অস্বিনা নাই सहस्रा ॥ निः । अहतम् । दुच्छुनाः । इन्द्रऽवन्ता । पृथुऽश्रवसः। नि: अहतम निवन्ता पमः वृपणौ । अरांतीः ॥ २१ ॥ पणो अगतीः हे अश्विनी यशमेतसंज्ञपिमेफस्पा बस्तोरेकस्याह्नो रणाय रमणीयाय सहस्रा सहस्रसंरयाकाय सनपे धनलाभायावतम् । अरक्षतम् । म कपिः प्रत्यहं यथा महसू. संख्यं धनं लभते तथा रक्षितचन्तावित्यर्थः । अपि च हे वृपणौ कामानां धर्पितारा. अश्विनी इन्द्रवन्ता इन्द्रेण संयुक्तो युवा दुच्छना दुष्टसखान दुःखस्य पन्थुप्रयसो विस्तीर्णयशसोऽरातीः शन्निरहतं निःशेपेणावधिष्टम् । यद्वा । कानीतस्य पृथुश्रवः- संज्ञस्य राज्ञः शनिति योज्यम् । सहना । सुपा सलगिति चतुथ्षी डादेशः । अह- तम् । लडि थसस्तम् । अनुदात्तोपदेशेत्यादिनानुनासिकलोपः । दुच्छूटनाः । शुन- मिति मुखनाम । दुष्टं मुखं यामां तास्तथोक्ताः । परादिदछन्दसि बहुलमित्युत्तरपदा. युदात्तन्वम् ।। वश 8s a protesé of the Asvins is mentioned in I. 112. 10, our passage, VIII.8 20%3 X. 40.73; 50.9. वश अश्य is the poet of VIII 46. and his praise of the donations of पृथुअवम् कानीत form Verses 21-24 of the hymn; there the poet's own name also is mentioned ; and the gifts he received, as mentioned tbere, amount to पर्टि महम्रा अश्व्यस्य अयुता असन उट्राना शिनि शना and much It is likely that this 957 is identical with the 9t in our passage. एकरया र सो . बस्तु ( from वर उच्छति to shine) morning the genitive 971: occurs much oftener than the other forms and means in the morning;' cf. दोषा वस्तोः, at night and in the morning. वनो यस्तो every_morning (X. 40. 1). रणाय सहसा मन ये. समा=सहस्राणि ( Say. सहस्राय); it ts governed by सनये which is in apposition to रणाय: f. II. 23.2. रण (from रण) pleasure or joy or more.

·शर स्प आर्चक स्य नीचात् अत्रता 191 NOTES No 5 ENT I 116 longing, bigo battle, for which a soldier longs, of 37277997 HER रणाय (मरुना वT 1689 रणाप सोम पम III 471, रण कृषि x 112 10 दुच्छ ना (from दुस सुन fuck ill-luck like other abstract nouns eg अभिमाति अराति it is used concretely for evil doers, ct मा न आम्प रीरध दृष्टुनाम्य II 322 मा न अमृज दृनाये I 1695 You came to the help, O Asvins, of VBse to his great delight so that he gained thousands in the course of a single morning Accompanied by Indra O mighty gods you smote off the ill luck and the enemies of Prthusravas Verse 22 शरस्य । चित् । आर्चतऽकस्य । अनतात् । आ । नीचात् । चित् उच्चा । चक्रथः । पातवे । चारिति पाः ॥ शय । चित् नास- उच्चा অক্ষয় धा शयन चित नाम त्या । शचीभिः । जसुरये । स्तर्यम् । पिप्यथुः । गाम् ॥२२॥ त्या श चीभि जसरपे स्तर्प म पिप्पथु गाम आर्चत्यस्य कचपुत्रस्य शरस्य* चित् । एतासज्ञस्यापि । स्तोतु पिपासितस्य पातये पानार्थ नाचालीचीनाददवता पाद उच्चा उच्चैरुपरिटाद्वारुदक ह अश्वनी युवाम् । आ चक्रथु । आभिमुस्येन कृतवन्तौ। तथा हे नास पावश्विनी शचाभि- मुष्मदीये फर्मभि परिचरणजसरथे प्रान्ताय शयवे चिद शयुनान पप स्तर्य निवृत्त प्रसवा गामग्निहोवार्थस्य पयसो दोग्धी पिप्यथु । पयसा गुवामापूरितवन्तौ । पातवे। पा पाने । तुमर्थे सेसेनिति तवेन्प्रत्यय । जसरपे । जस हिंसायाम् । जमिसहोरुरिन् (उ०२-७२)। स्तम् । रतीयते आच्छापते प्रसवसामाभाग्नेति स्तरी । अवि- तृस्तृतविभ्य ई (उ०३-२५७) इतीकारप यय । वा छन्दसीयमि पूर्व वस्य विक- ल्पित वादभावे पणादश । उदात्तस्वरितयोर्यण इति परस्यानुदात्तस्य स्वरित पम् । पिप्यथु । प्यायी वृद्धौ । लिटि व्यत्यपेन परस्मैपदम । लिटरडोश्च (पा०६-१-२९) इति पीमाव ॥ The mention of Tr as a liberal patron occurs in VIII 70 1314 but he appears to be different from the son of * आदर्श चित् इति न दम्यते । पात ·No.5. HYBINS FROM THE RGVEDA. 192 ऋचत्क. There is no reference to thig legend of T elsewhere. Ta' adv. =JA: T1: water. The story of sty's cow occurs in I. 117.20: 118.8; 119.6%3 VI.62.7 etc. अपत well; of. आनास: •अवतास: न कर्तृभिः तणु ने कनवः इन्द्र भूरयः I. 55.8. जसरि from जेस् to famish of. जसुरये काय V. 13.5; नरें श्येनं IV. 38. 5. स्तम् from स्तरी sterile. पिप्यथु: from पि (पिन्य )-(प्ये) (i) to swell; (ii) to cause to swell, to cause to rield milk; cf. गौः पये भि. पयते, I. 164. 28; (ii) "धेर्नु ऊनि पिप्यन II. 34.63 (mets.) तो इन्द्रं अपीयन् VIII. 99.1. Tr. You made the water to rise high from its depth from the well that Śara, the son of Rcatka, might drink (from it). For Sayu, who was in a state of exhaustion, you, O true ones, caused a sterile cow to swell (with milk). Verse 23 नासत्या बिष्णाप्य'म परम् अवस्य॒ते । स्तुवते । कृप्पियार्य । ऋजुध्यते । नासत्या । अवस्यते' स्तवते ऋणियाय ऋजुपते शचीभिः ।। पशुम् । न । नष्टम् इव । दर्शनाय । विष्णाप्यम् । शचीभिः न' नष्ट मित्र दर्शनाप ददथुः । विश्वकाय ।। २३ ।। विश्वकाय अवस्यते अवनं रक्षणमात्मन इच्छते स्तुबते स्तुति कुर्वते कृष्णियाय । कृष्णो नाम कश्चित् तस्य पुत्राय । यत आर्जवमिच्छते विश्वकायैतत्संज्ञाय कपये । हे नासत्यौ युवां शचीमिरात्मीयैः कर्मभिर्विष्णाप्यं नाम विनष्टं पुत्र दर्शनाय दर्शनार्थ ददथुः । दत्तपन्तौ । तब दृष्टान्तः । पशु न नष्टमिव ! एक उपमार्थीयः पूरकः । यथा कश्चिद्विनष्ट पशु स्वामिनो दृष्टिपथ प्रापयति तद्वत् । अयस्पते। अघमशब्दात् सप आरमनः क्यच् । शतुरनुम इति विभक्तरुदात्तत्वम् । कृष्णियाय कृष्णशब्दादपत्यार्थे । छान्दसो घच ॥ विश्वक काणिः is the author of VIII. 86.3 according to the भानुक्रमणिका, but the poet there refers to himself as विश्वक and refers also to the prosperity) which the Asvins bavo vouchsafed to Visnapu र हि म पुरुभुजा इम एधतुं विष्णाप्ये दधुः पस्यइष्टये ·193 NOTES No 5. ना या विश्वक हवते ननुहथे. इम एधतु indicates the contemporanenty of विष्णापू and विश्वक I 116 23, 1177, and X.65 121, where tho story of (** and Tit appears, are then of later date than VIII 86 3 (TOMIT is probably & patron and not a lost son of विश्वर, In I 1177 and X 65 12 pिer विश्वक agn milch-cow, while In our p. sition of & patron is only likened to that of the discovery of a Tost cow अवस्प ते from अवस्यति, अव आत्मान इति कजूयते from जूस to act in a straightforward manner, cf मजूयन्त मते अनु व्रत रक्षति I 1365 Tr To Visvaka the son of Krsna, who wanted help, who offered you praise, and lived a holy life, you, ob true gode hy your powers gave Visnapu lahe a lost animal to ( its owner's ) sight -- Junen Verse 24 अवनद्धम अन्त विकृतम् उद नि प्रवक्ता दर्श । रात्री । अशिंधेन । नर्व । यून् । अवऽनद्धम् । श्चथितम् । दश रात्री अ शिवेन, नव यून अथित म अप्ऽसु । अन्तरिति ॥ विऽप्रुतम् । रेभम् । उदनि । प्रऽवृक्तम् । रेभम् उत् । निन्यथः । सोमम्ऽइव । स्रवेण ॥ २४ ॥ उत् निपथु मो ममिव वेण [*पव पुरा खलु रेभमृर्षि पाशैर्बद्ध्वा सुरा कूपे क्स्यचिहियसस्य सायकाले पचि क्षि' । स चाश्वनौ स्तुवन् दशरात्रीनवाहानि च कृपमध्ये तथैवावतस्थे । दशमेs- दनि प्रातरश्विनौ त तूपादुदतारयतामिति । तदाह । अप्सु रुपान्तर्वतमानास्वन्तर्म- ध्येऽसुरै पातितमशिवन दु खहेतुना दानाबद्ध बद्ध भथित शमिहिमित दश राची दशमरयाका निशा नव यून नवसरयाकान्यहानि च। अत्यन्तसयोगे द्वितीया एतापन्त फाल तय कूपेऽवस्थितमा एक उदन्युदफे विधात विद्युत व्याक्षिप्तसर्वाङ्गम् । प्ररक्तम् । लुप्तोपममेतत् । प्रचनेन सतप्त धर्ममिव व्यथया सन्तप्यमानमेवभूत रेभ हे अश्विनी युवा उन्निन्यथु । तस्मादपादुनीतमुत्तीर्ण स्तवन्ता । तर दृष्टान्त सोममिर पधाग्निहोत्रहोमार्थमभिपुत सोमरस दूपसदृशेऽग्निहोत्ररथालीमध्ये वर्त- मान स्रवणाधरुन्नयति ऊय नयति तद्वत् । अवनद्धम् । णह बन्धने । कर्मणि 25 I RY Hymns 2nd Selection!

·] No 5 HYMNS FROM THE RGVEDA. 194 1116 निटा। नहो ध (पा०८-२-३४)। झपस्तथोधोऽध इति निष्ठातकारस्य पत्यम् । गतिरनन्तर इति गते प्रकृतिस्वरत्वम् । श्रथितम् । श्रय हिंसार्थ निष्टा । विभुतम् । प्रह, गती । अग्नवत्प्रत्ययस्यरौ । यपिलादित्वात्यधिकल्प । उदनि । पद्दनित्या- दिना उदकशब्दस्योदनभान ॥ The story of it appears in I 112 5-iaga (Gr restrained, Geld sunken ) सित ( bound ) अद्य 117.4--दुरेचे मुद पिपुन, 117 12, दशमे अहमि,118 6--उद्धरतम् 119 6–परिसूते (from oppression ) उरुष्यथ , x 399--गुहा हित ममृवांस He was tied band and foot and hurled into water, from where he was rescued by the Asvins on the tenth day, for wbich the poet (I 117 32) naturally asks 'Where were you engaged in the meanwhile?" श्रधित विपुत प्रवृतम् . 44 to shatter to smite donn, jag to float uxif Geld, made hot or burnt (of 1754), possibly also hurled down, Gr hurled down or sunken वृi with occurs only I 116 1 ( बहिं म वृजे) VII. 2 4 (अमो बहि प्रवृ7,392 (यहि प्र वाजे) and v 30 15 (महज य धर्म आर्सन् ), besides our passage Jn the last it means 'to.. set on fire and it refors to the 574 rite , but elsewhere it means offer so that here the meaning must be determined by the context in अपज , निज , परावृज् the word means throw You took out, as one takes out the Soms with the ladie Rebha hurled into water, as he lay floating for ten nights and mine days in at fettered and smitten by an evil. doer . , 'to Verse 25 प्र वाम् पति .. प्र । वाम् । दंसांसि । अश्विनौ । अवोचम् | अस्य । पतिः । द सामि अश्विनी अबोचम अस्प स्याम् । सुऽगवः । सुधीरः ।। उत । पश्यन् । अश्नुवन् । दीर्घम् । उत पषन अश्नुवन दीर्यम् आयुः । अस्तम्ऽइच । इत् । जरिमाणम् । जगम्याम् ।। २५ ॥ जरिमा णम् जगम्पाम् स्याम् सुधीर । आयु अ स्तमिव इत् , ·195 NOTES No 6 एवमनेन सूक्तैनाश्विनोमहिमान प्रशस्याना मन्त्रद्रष्टा स्वाभीष्ट प्रार्थयते । हे अश्विनी या युवयोदेसासि पुरा हतानि फर्माणि प्रायोचम् । इत्यमुक्तयानस्मि । सोऽद सुगर शोभनगोयुक्त मुधीर शोभनवीरश्च भूत्वास्य राष्टस्य पतिरधिपति स्या भरेयम् । उतापि च पदपन । अक्षिभ्या पक्ष्यन् । उपलक्षणमेतत । सर्वेरिन्द्रिय स्वस्व विषयदर्शनममदीर्घ वर्षशतरूपेणापतमायुर्जीयित चानुग्न प्राप्नुयन्नइमरतमिय यथा गृह स्वामी निप्पण्टक प्रयिशति एव जरिमाण जरा जगम्याम् । कण्टकरा- हिन्येन प्राप्नुयान् । वृद्ध मश्विरकाल निवसेयमित्यर्थ । स्याम् । अरते प्रार्थनाया लिड । यामुट् । श्रसोरलोप इत्यमारलोप । अश्नुवन् । अशून्याप्ती । व्यत्ययेन शतृ । जरिमाणम् । जप पयोहानौ । अस्मादौणादिक इमनिन् । जगम्याम् । गमे प्रार्थ- नाया लिहि । बहुल उन्दसीति विवरणस्य श्लु ॥ द सस् n a wonderful deed a miracle अस्य पति stands for rent acc to Say, for the property owned by the poet acc to Geld Being emphasised, it is accented सुगब from सु + गो अस्तम् home of re5d old age brings repose like home O Asvins, I have spoken of the miracles wrought by you, may I become the owner of this blessed with cattle and offspring, and seeing and enjoying a long life, may I attain old age as one attains one's home अस्य No.6 SuKTA 184 MANDALA I यस्य नि श्वसित वेदा यो घेदेभ्योऽखिल जगत् । निर्ममे तमह बन्दे विद्यातीर्थ- महेश्वरम् ॥ १॥ द्वितीयाष्टकमध्यस्थश्चतुर्थोऽध्याय आदरात् । व्याख्यात सायणा. येण पञ्चमो न्यारिष्यते ॥ २॥ तत्र ता वामितीद प्रथममण्डलस्य चतुर्विशेऽ नुवाके पश्चम सूकम् । पूर्वसूक्ते परित्युक्तत्वात्सूक्तसख्यानुवर्तत इति परिभाषितात्यात् पकचम् । ऋषिश्चान्यस्मादिति परिमापयागस्त्य तथाश्विन पा इत्युक्तत्वानह्यादि- परिमापदमप्याश्चिनम् । अनादेशपरिमाषया श्रेष्टुभम् | ता वामियनुक्रान्तम् । युयो रजासीयादीना पश्चसूक्ताना तृतीयवर्जिताना प्रातरनुवाकाश्विनशस्त्रयोर्विनियोग उक्त तत्रेद पश्चमम् ॥

·No 6 I 184 Y] HYMNS FROM THE RGVEDA 196 Verse 1 । - ता । वाम् । अ॒द्य । तौ । अपरम् । हुवेम । उच्छन्त्याम् । उपसि। वहिः । उक्थैः ।। नासत्या ।। कुह । चित् । मन्तौ । अर्यः । दिवः । नाता । सुदाःऽतराय ॥ १ ॥ H . ता तो रक्षकत्येन प्रसिद्धी या पुवामद्यास्मिन्यागदिने हुवेम आह्वयाम इत्या शी । तथापरमपरस्मिन्नपि दिने तौ युवा हुयेम । अपरमित्येतदपरस्मिन्नित्यर्थे सम- भिल्याहाराद अद्या च नो मृळयतापर च । (०२-२९-२) इत्यादि मन्त्रान्तरे तथा दर्शनाच्च । अपरयाग प्रत्यपीति घा। कस्मिन्काले । उपरयुपोदेवतापामुच्छन्या तमो विरासयन्या सत्याम् । उप काले हि प्रातरनुवाकाश्विनशख्ने प्रयुज्यते । उक्त काले हे नासत्या असत्परहितौ दिवो नपाता [लोकस्य न पातयितारौ । मातृस्थानीयो वा कुहचिसन्तो कुचिद्देशे वर्तमानौ युवा पह्नि स्तुतेवोंढार्य ईरयिता स्तुतेराश्वगे वा । इदृशोऽह होता सुदास्तरायात्यथै शोभनहवित्रे यजमानाय तदर्थम् ती युवा- मुक्थै शस्त्रै हुंदेमेति सबन्ध ! अत्राख्यात पदमेक्वचनतया नेत यम् । यह्निरर्यशब्दो वा बहुवचनत्येन नेत यौ। अथवा पास्यद्वयम् । यस्माददिरया होतोक्तगुणको युवा शसति तस्माद्वय यजमानास्तो युवामाह्वयाम इति ॥ The hymn is the fifth and last of the hymns to the Asvins ascribed to अगस्त्य ना सत्या दिव न पाता Gold 's suggestion (VS III 372) that this is a separated द्वद्ध compound 1B fantastic नपात् ( of L nepos, Lith Nepatis, grandson, of नप्त ) means child ar progeny ता वाम अद्य (हुवेम) ना in the sense of the wellknown of त त्या नृभ्णानि बिभ्रतम् IX 48 1 also I 36 6 अपरम् adv in the future, contrasted with अद्य or नूनम् of सत्व नो अद्य सुमना उत अपर याक्षि देवान 1 366 मा ने भय जरितार नूनम् विदत् मा अपरम् 1 189 4 , नम पुरा ने वरुण उत नूनम् उत अपरम् II 28 8 व्युच्छ न्याम् उपसि वह्नि उक्थै (इवते) This sentence is both elliptical and parenthetical The Vedio poet is very fond of parenthesis Gr proposes to read The making it adı to and an object to A No change 18 admissible in the Vedio text वह्नि 1s a carrier (वोढा) of eather oblations or of men and hence signifies the fire or the priest or the horse, cf सोमस्य मा तवस वह्नि चकर्थ III 1.1, वहि यशस विडयस्य केतु ·* 1 . . । 197 NOTES [H:18 (अग्निं) 1.60. 1, ये त्वां वहन्ति नय: I 14 6, आशिष्ठाः वह्रय अनु शृण्वन्ति II. 24. 13 उक्य (यत्र ) hymn of praiss . cf. उक्थ्य I 48.12 कुहाचित् मन्तो कुछ (कु+ह; of इह, also कुत्र, क)+चित् = कुत्रापि, अर्य' सुदा स्तराय (हुवेम) 7 abl. from 3ſt a patron CT & rich lord; see notes on I. 116 6, सुदा liberal. Wherever you may be, may we, ob trua children of heaven, invoke you, well-known (protectors as you are), today and may we invoke you in futuro--the fire at break of dawn ( also ) invokes you with hymos of praise--for the sake of him (our patron) who is more liberal than a rich lord. Verse 2 अस्मे इति । ऊँ इति । सु । वृपणा । मादयेथाम् । उत् । पणीन् । हतम् । ऊा । मदन्ता ॥ श्रुतम् । मे। अच्छौक्तिभिः । मतीनाम् । एटा । नरा । निञ्चैतारा । च । कर्णः ॥२॥ * स्मे , णी है हे पणा कामाना घर्पशवश्विनी गुवामरमे उ अरमाग्वेय समायेचाम् सच तृप्यतम् । अस्मम तर्षयतमभिमतम् । तथा पणीन्वणिजो उन्धकानपट्टन उद* उन्मूल्य इतम् । नाशपतम् । कीदृशौ युगम् । अाम् । रात्रिनामैतत् । राम्रो मदन्तः मायन्ती ।यदा मिरिति सोमनाम । ऊर्मियरते पविन आ (2०९-६४-११) इत्यादिपु तथा प्रयोगाद । अस्मदीपेन मोमेन मदन्तौ । ताशी घुया मे ममारछो- तिभिराभिएपनिमलषेदयाश्य रचिता मितीनाम् । यमणि पष्ठी। मननसापना स्तुती फर्णरामर्णनसाधन प्रोग्रे श्रुतम् । शृणुतम् । हे नरा नेतारी प्रथा पत्र- म्भेष्टारायस्मस्तुतीनां तया निचेतारा लम्याना तामा सचपरारी । निरित्येप ममित्येतस्य स्थाने । यस्मादेवविधौ तस्मातमिति ॥ The final rowel of अामे । मा; the short a 18 always giren as in Pp. Here it is leagthened according to go 449, the chapgo of a to I is noted at $• 322. The samadhi पाने is noted at its 288. The अमि, Hare or dood, is of the आइनमान्न . - अस्मे नए ·No6. HYUNS FROM THE RGVEDA 198 Soma एटा नरा मे अच्छोक्तिभि मतीना श्रुत म, एटा du of आ + इट, from यज् or इश, अच्छोक्ति from अच्छ + उनि & speech addressed to (अच्छ), an Invocation , cf महिष्ठ अच्छोनिभि मतीनां ववृदध्ये, I 67 3 मति aprayer, of मम Geld. construes अच्छातिभि with एटा, Sayana एटा निचतारा च नरा, Geld मदता नितारा च श्रुतम् . नि चेतारा from चि with नि to listen or observe attentively, cf काम्ना नि चिकेथे V.66 4, निदान नि चिक्य x 1142 Tr O virile gods, do gladden us rejoicing in the flow of Soma, overthrow the niggardly people oh heroes to whom Bacrifice 18 offered, hear my prayers on account of my appeals, listening attentively with your ears Verse 3 । ०- श्रिये । पूपन् । इपुकृताऽइव । देवा । नासत्या । वहुतुम् । सूर्यायाः ॥ वच्यन्ते । वाम् । ककुहाः । अप्ऽसु । जाताः । युगा । जूर्णाऽईच । वरुणस्य । भूरैः ।।३।। सविता सूर्यो दुहितर सूर्याख्या प्रदातुमना देवानाद्य सामर्थ्य समीक्षणायाजि परिकल्प्य य इम जेष्यति स एपा कन्यकामुत्सहस्रक्टप्त स्तोत्र च लभत इत्यकल्प त् । तमग्नि प्रथममजयत्तमन्वश्विनावपि जित्वाग्निं प्रष्य ऋक्सहस्र कन्यका पालभेताम् । तत इन्द्र उपाश्चाजयताम् । तौ च तैरगन्यादिभि प्रार्थितो स्वशस्त्रस्य कचित्कचिद्भाग तेभ्य परिकल्प्य सूर्यो स्वरथे धारयतामिति । अयमितिहासो ब्राह्मणे जापति सोमाय राज्ञे (ऐ० वा. ४-७) इत्यत्रानातोऽस्माभि प्रथमाष्टमे आ वा तित्व सख्याय (ऋ० १-११९-५) इत्यत्र प्रपश्चित । अवाह । हे पूषन पोषक सूर्य एतचन्द्रस्याप्युपलक्षण सूर्याचन्द्रमसोरेवाश्वित्वात् । सूर्याचन्द्रमसावित्येक (नि. १२-१) इति यास्केनोक्तत्वात् । अत पूषन्नि युक्त हे पोपहायश्विनावित्युक्त भवति । पोपमा हे नासत्या असयरहितौ देवा देवौ युवा श्रिये श्रेयमे । शस्त्रस्य न्यायाश्व लाभापत्यर्थ । इपुकृतेव । इवशब्द एयाथें । आजिधावनायपुवच्छीघ्रमृजुगामिनी कृतायेव सन्तौ । सूर्याया एतन्नामिकाया सवितु पुच्या । धर्मणि पष्टी । मर्यो घडत स्थे धारपितुमाजिदजपता मित्यर्थ । यस्मादेव तस्मादप्सु जाता धर्मसु सपादिता कुहा शस्त्ररूपा स्तुतयो भूरेरविच्छिन्नमवाहस्य वरुणस्य फलप्रतिबन्धक्पाप- ·199 NOTES FNo6 LI 184 निबारक्रप यागस्य सिद्ध्यर्थ तसन्धिन्यो वा प्रति पयन्ते होत्रादिभि । युवामेव शस्त्रगतमन्त्रैर्यगाले च स्तुयन्तीत्यर्थ । युगण जूर्णेच जीर्णानि युगानीय । इवशब्द सप्रत्यर्थ । पुरातना पागकाला पथा तद्वदयतना अपीरपर्थ । पूर्वगाले पथा युवामेव स्तुवन्ति तद्वाददानीमपीति तात्पर्यम् ।। ab describe the Asyids as forming a fitting equipage of Sūrya and cd visualise the movements of their car ab are addressed to w by way of a compliment to bim The Vedic pocts often insert 10 hymns to one god such compliments to another , eg there is a reference to Mitra in a hymn to Varuna (I 25 6), Indra is referred to in a hymn to Visnu (1 1546). In an invocation to उपासानना, पृशिवी 18 Indireotly addressed and s brought in by implication (II 31 5) cf II 38 10 (6) The ro refers to Surfa's wedding and yta plays ao soteresting role in it The bridal procession of Surya is described in X 85 6-16 ro 14 thera runs tbus यत् अश्विना पृच्छमान, अयातम् विचक्रण बहतु मूया । विश्वे देया जनु नत् या अनारन् पुर तिरी अशीन पुमा In VI584, पूषन् has been described as given ( as son ) to ter by the gods att had originally come as buitor to the 1977 according to the Brahmans narration Sây and Lud unnecessarily understand पन as an epithet of अभिनी and Gr changes it to पानम् A Terb has to be supplied in ab but this kind of ellipsis is of common occurrence in the RV of न्य अर्यमा मतति पाय मभुजम् II 1, मन पृदिर परि मन सहमिनी इस II 65,न त्या स्तोमेमि भ न पानिन II 13 5,नम्मत निरसन ने II 14 3 मान यो वरुण येन इटै पन नं अमर भनि:87 पार अमिं रसमा महिपूर्ण III 1 10 &e The word foto is ofton used in an idiomatic way to mein with result los glors *and it was a splendid sight,' etc cf fcre FETETT मा जान मिो VIII 125 भवतु स पुरता म IIT, बिये पित् १ मा पचना V 553 This it accompanies a statementand does notstand britrell Old therefore is not right in taking it by it all It cannot be the TTT A FI rchelpink ताप (n.du ofre) from according to or from r according to Old, Pic The presence of this simile here hse baſed interpreters Rohsabst tutes : 771 from .

·1*181] NOG HYMNS FROM THE ROVEDA 200 with $T to beautify, but Pischel and Old are against the change Pischel takes it to mean 'archers' and old as two men who get ready the arrow (for the lucky bit)' 54 might be understood as archers who form part of an equipage To the Vedic poet's mind Sūry: is inseparably associated with the image of the Aspins by ber side of VIIL 29 8 in our selection. देवा ना सस्या Pischel takes both to be yocative which is wrong, Old takes 7, 8B VOC and al as nom, which 18 justifiable, as Turat even as a you would be accented in the beginning of a Pada , but it is improbable that in a नास या one should be nom and the other vocative घच्यन्ते वा पकुदा युगा जूर्ण घ वरुणस्य 1463 (वच्यन्ते वो ककुहास जूणाया अधि G) offers the key to the interpretation of this line कुह 18 the peculiar snimal yoked to the car of the Asvins being. widged, at 18 spoken of as a Ê ( bird) geta from to spring forth , cf अच्छा त्या पच्यने मति 1 142 4, आ वच्यस्व चम्बो पूयमान (सोम) IX 97 2 Ti (from 3 gl to decay, to grow old ) 24 in I 46 7 corresponds to una gira in our passage only tata as a verb denoting motion governs your as the object fan f occurs in antithesis with or as a parallel expression to ( VIII 32 3 X. 62 12), 819 (X 123 %) 4097 (VIII 32 3) and therefore means 'top' crest', or ridge' जूण विष्टप presupposes समद्रस्य before it cf VIII 34 13 97 5, IX 12 6 IV 7 14 (Aggt4 ) qui fcg (the battered crest of waves) by a poetic foncy is spo ken of here 88 Puê gotia, because the wave is crooked like the yoke of the old-fashioned bullock-cart of to day Old was the first to suggest the interpretation The verse has been variously interpreted , ab Pischal (VS I 18 ) O Pusan and O divine Nasatya (you came ) to secure luck like two archers to Surya s marriage, Old 'Good luck, Pusan! Like two arrowmen ( that make ready their arrow for & lucky hit, you made ready ) oh Nanatyas, as gods the bridal procession of Surya', Geld O Pusan the divine Năsatyá came to Surya s marriage to be distipguished like two arros smiths,' d Old '(The Kakubas gallop ) like the battered ·FNo.6. LL.181. NOTES 201 [ Jokes of the great V.;' Gold. The yokes aro battored liko those of v. . Tr. The true gods / went), O Pusan, to the bridal procossion of Sūryä as two archers (forming an equipage )and it was a glory to see thent. Your winged animals, born in • waters, (ob Asvins) spring on to the battered yokes (as it were ) of the mighty Varuna. Verse. 4 अस्तु । - . अस्मे इति । सा । वाम् । माध्वी इति । रातिः । स्तोमम् । हिनोतम् । मान्यस्य । कारोः ॥ अर्नु । यत् । वाम् । इति सुध्दान् । सुवीयीय । चर्पणयः । मदन्ति ॥ ४ ॥ श्रवस्यो । सुदानू . . हे माध्वी मधुपूर्णपात्रयुक्तावश्विनौ यां युवयोः संबन्धिनी मा प्रसिद्धा राति- निमस्मे अरमाकमस्तु भवतु । तदर्थ मान्यस्य मननीयस्य कारोः स्तोतुरगस्त्यस्य स्तोम स्तुति हिनोतम् प्रीणपतम् । हे मुदान शोभनफलदानी यां युवा अवस्या कीरतस्य वेच्छया ययस्मात्मुवीर्याप यजमानाय शोभनयलाप पा चर्पणयो मनुष्या ऋत्विगूपा अनु मदन्ति । अनुक्रमेण माद्यन्ति । युवाभ्यो सह स्वयं वा ॥ HTETI occurs as an epithet of Aśvins here and in turea other places. It is also an epithet in I. 90. 6,8 of sirt: and गाव: cf. मधु वाताः ऋतयते ... माध्वीः नः सन्तु ओषधीः; मधुमान् नः वनस्पति:--माध्वी गायः भवन्तु नः, where मानी is used as an equivalent of मधुमत् . मान्य स्य कारो: स्तो'मम् हिनोतम् . मान्य son of मान or a descendant of मान. This last cycle of hymns in Mandala I is of the मान्या: from the pumerous references in it; of. I. 163. 14, 15; 117.5; 182.8; 189. 8. कार a post: f. कारः अहं ततः भिषक् उपलपक्षिणी नना IX. 112. 3. हि to urge on, to inspire. अनु यत् वाम मदन्ति. अनु मद् to greet with praise or loud acolamations; of. भूरि पाजे अनु मदन्ति 1.173.7, दयिताम् अनुमदन्ति IV. 38. 3 : सविना रेभेः अनुमद्यमानः VII. 63.3: अग्निः देवः अनुमद्यमानः x. 98.8. garot' f. instru.' with emulation; see notes on I. 48, 3. 26 [RV. Hymn 2nd Selection.]

·No67 HYMNS FROM THE RGVEDA 202 Tr O you givers of sheet ( blessings ), may that (wellknown) generosity of yours be directed towards us Inspire the song of the poet of tho family of the Magas at the time when, O liberal givers, the clans vie in offering you their greetings in order chat they may have an abundance of manly SODS Verse 5 1 . . एपः । वाम् । स्तोमः । अश्विनौ । अकारि । मानेभिः । मघा- वाना । सुमुक्ति । यतम् । वृतिः । तनयाय । त्मने । च । अगस्त्यै । नासत्या । मदन्ता ॥ ५ ॥ । * हे अश्विनौ हे मघवाना हविलक्षणानयन्तौ वा युवाभ्यामेप स्तोम स्तोत्र मुक्ति सुष्टु पापवजन यथा भवति तथा । यद्वा सुममाप्ति । अकारि कृत । कीदृशोऽयम | मानेभिमानहविष्णदानरू साहत । हे नासत्यासत्परहितौ युवा मगस्त्य एतन्नानि महर्मों मयि मदन्ता मावन्तौ मन्ता पति!ह यज्ञसबन्धि यातम् प्राप्नुतम् । फिमर्थम् । तनयाय पुनादिलाभाय त्मन आत्मने च हिताय । मुक्ति (from मु + वृज् Roth s derivation from मु+सक्ति from 37 18 not necessary and not supported by Pp वृज is usually the verb accompanying an offering of se of I 16 1), the form pit appears six times always at the end of a pada it may be treated as a special form of the instru (so Gr Old) or as an adv of with गृणीन V 41 10 म युञ्जते I 1869 घा I 61 2 'with an excellent offering (spreading) of the holy grass', which is an invitation to the sacrifice त'नयाय त्मने च तनय (from नन् to stretch, from the metaphor of weaving) continuity of line, progeny न्मन् (cf later अमन् ) self cf त्मना तना for self and child-en"X. 148 1, वर्ति याध तनयाय त्मन च VI 49 5 अगस्त्ये म दन्ता ** to enjoy or intoxicate oneself with tha Soma This hymn has been chanted for you, O bountiful Asvins, by the Manas with excellent spreading of barhıs Corne on your rounds to us, to the advantage of ourselves and our children, rejoicing at the sacrifice of ) Agastya, oh true ones ·~. - 203 NOTES [N No I 180 Verse 6 अतारिष्म । तमसः । पारम् । अस्य । प्रति । वाम् । स्तोमः । अश्विनी । अधायि ॥ आ । इह । यातम् । पृथिभिः । देवs- यानैः । विद्यामं । इपम् । वृजनम् । जीरदानुम् ॥ ६ ॥ हे अश्विनौ पुषयो प्रसादादस्य तमसरतमनहतो श्रेय प्रतिवन्धरूपस्य दुरवस्य पार पर्यन्तभूमिमतारिष्म । उनीर्णा म्म । हे अश्विनौ वा प्रति स्तोम स्तोत्रमधाये। अकारीत्यर्थ । युवा देवयानैर्देवगन्तपैर्मागरिहास्मयज्ञ आ यातम् आगच्छतम् । शिष्टो व्याख्यात ॥ इपमन्त जन बल जीरदान चिरकालजीवन च विद्याम लभेमहि ॥ अतारिष्म तमस पारम् अस्य This line is repeated from I 92. 6 a, where it introduces a description of oawn 3764, being emphatic is accented पथिभि दरयाने देवयान serving as the way to the gode, also directing themselves to the gods The expression occurs in III 56 5, IV.37 1, etc विद्याम् इपम् वृज नम जीर दानम् This is the refrain of the Agastya cycle FT {adj ) Gr equipped with sacrificial drink Gald hospitable, fulfilling the desires of Geld argues that is synonymous with भाजन इषय with भुज and so इस Is with भज Besides the अगस्य refrain the word $T occurs oply in the compound it, which 'destrous of cons' of गषि न सवा, this meaning will have to weigh with us जीर comes fron ज-गृ invely active of जीर दूतम् I 4411 जीरा उक्षण 1 1359 दनु 1s from दा or possibly from an old root which is lost in th sense of dripping or Oozing, of दिव दान (dew or rain) I 54 7. दिव्येन दानुना ( dew) X 43 7. also without sय VIII 256 I 1363 जीरदानु quick to drop (gifts ) Tam Gr strength or fulness of power, Geld either patron' a group of sacrificers' or 's party वजन prob signifies society', company', comrades' in espressions like अन पश्यन् वृजना इमा अवराणि 1967 (of विचि बन्धून् इमान अवरान् *अय चरणो बहुश: समाय न । पर भाष्यहना १-२६६-१५ किं च १-१६०-१५ इत्य- त्रैव व्याख्यान । नत्र च केबल जरग जपर्शलदानम् इति व्याख्यातम् । एतानिव भेद । means .

·No 7. HYMNS FORM THE RGVEDA 204 x 97 17), यत् वा अप्रमे पृजने मायासे I. 101 8, घृन सिमनि अन्य जनघु विम VI 68 3; दिये दिवे इस स्तोतृभ्य वृजनंषु कारये II 47 Tr We bave come to the end of this darkness; we have offered a hymn to you, ob Astips; come hither by the paths which gods take. May one obtain & sympathetic company which is quick 10 dropping gifts No.7 MANDALA II SUKTA 23 The hymn belongs to the cycle of a hymns, which constitutes the second Mandala गृत्समद is mentioned as the son of Although there is no direct verification of this relationship, in the hymns tbemselves there is frequent reference to the गृत्समदा and शुनहोत्रा The denty of the hymn 18 ब्रह्मणम्पति in the case of ro1,5,9 11,17,19, बृहस्पति of the rest Between the two gods बृहस्पति and ब्रह्मणम्पति there is no real difference, बृह and are both standing for prayer तृतीयेऽनुबाके दश सूक्तानि । तत्रेदमेकोनविंश च गार्ममद प्रथम सूक्तम् । अत्रेयमनुक्रमणिका | गणानामेकोना ब्राह्मणस्पत्य ह बार्हस्पयास्तु दृष्टलिङ्गा पञ्च- दश्यन्ये त्रिष्टुभाविति । पञ्चदव्यमोनविंशी च विष्टभ । शिष्टा जगत्य । पास बृहस्पतिशब्द श्रूयते ता बाईस्पाया । शिष्टा ब्राह्मणस्पत्या । प्रवर्येऽभिष्टव एत- सूकम् । स्पृष्ट्वोदकमिति खण्डे सूनितम् । गणाना त्वा प्रथश्च यस्य ( आ०४६) इति । Verse 1 गुणानाम् । त्वा । गणऽप॑तिम् । हवामहे । कविम् । कवीनाम् । उपमनःऽतमम् ।। ज्येष्ठऽराजम् । ब्रह्मणाम् । ब्रह्मणः । पते । शुण्पन् । ऊतिःमः । सीद् । सदनम् ॥ १ ॥ . .- .. आ । न:।

·205 NOTES 'No7 हे ब्रह्मणस्पते ब्रह्मणोऽन्नस्य परिढस्य कर्मणो वा पते पालयित गणाना देवादिगणाना समन्धिन गणपति स्त्रीयाना पतिम् । कबीना क्रान्तदर्शिना करिम् । उपमश्रवस्तमम् । उपमीयतेऽनयेन्युपमा। सर्वेपामन्नानामुपमानं अवोऽन्न यस्य स तथोक्त । अतिशयेनोपमश्रवा उपमश्रवस्तम । उपम । माइ माने । आतश्चोपसर्ग करणेऽपत्यय । ड्यापो सज्ञाछन्दसोरिति हस्व वम् । ज्यष्टराजम् । ज्येष्ठा प्रशस्यतमा । नेपामध्ये राजन्त ब्रह्मणा मन्त्राणा स्वामिन त्वा वा हवामहे । अस्मिन्कर्मणि आह्वयाम । किं च नोऽस्माफ स्तुती अण्वन् त्वमतिमि पालनैतुभूत सादनम् । सीदन्त्यस्मिन्निति सदनम ! यज्ञगृहमासीद । उपविज्ञ। गणानाम् गणपतिम् . With the expression compare गवा गोत्रम 18, नृणां नृपते ।। 11 ब्रह्मणस्पति is a leader of his own followers (गण) who have been described in I 62 3 as consisting of the अङ्गिरस , in IV 50 5 they are spoken of as FFTAI TV and AS TIJD X 14 2 ZETTA is mentioned as stí in our hymp, rc 18; also as गाधानी in I. 190 1, Geld's meaning, chourleader, however. 18 unacceptable The Muruts for another out and they also are styled as FFTIOT (singers ) V 52 1 60 8 and are spoken of as the # Fat To They are not a choir neither 18 the TT of a one , the warlike nature of a can be seen from rks 13, 14, 18 उपम अरस्तमम् गरम उपम highest, of उपमम् फतुम् VIII 30 3, उपमम् भव I 1105. उपमम् राध x 28 3, उपमभव occurs inx 33 6,7 in the sense of having the highest renown' बह्मणाम् ज्पेष्टराजम् . ब्रह्मन् (from 7 to be great or sublime) the power or mystio principle underlying prayer, ur prayor itself 398 superlative from a word derived from the root जि-ज्या-जिनानि-जीयते, to invada or overpower ऊति et I48 14 The स of मदन 18 changed to सा according toप्रा.523, it being the tenth syllable We invoke thes, Brahmonaspati ( Lord of Prayer), as the leader of thy followers ( अद्विरस ), as the most illustrious poet among poete, as thy seniormost lord of prayors, listen to us with thy protection and take thy seat in this ball Verse 2 . देवाः । चित् । ते । अमर्य । प्रऽचैतमः । बृहस्पते । यज्ञियम् ।

·No 7 1123 ] HYMNS FORM THE ROVEDA 206 भागम् । आनशुः ॥ उसाःऽईव । सूर्यः । ज्योतिपा। महः । विश्वेपाम् । इत् । जनिता । ब्रह्मणाम् । असि ॥ २ ॥ . Jn असुर्य असुराणा हन्त हे वृहस्पते प्रचेतस प्रष्टज्ञानास्ते त्वदीया देवाश्चित दया अपि यज्ञिपं पज्ञाई भागमानशु । प्राप्नुवन् । यद्वा प्रचेतस इति बृहस्पतेर्विशे- पणम् । प्रकृष्टज्ञानरतस्ते तय समन्धिनो देवा इति योजनायम् । यद्वा प्रचेतस । विभक्तिविपरिणाम । प्रनेतसि त्वयि सति देवा यज्ञिय भागमानशिरे । कर्मविन- कारिणामसराणा रक्षानमन्त्रैरपारणात । न वै ब्रह्मण्यद्रिष्यति (ऐत्रा० १-१३) इति श्रवणात् । ज्योतिपा सेजसा महो महनीय सूर्य उमा इव । उम्रा फिरणा । स्फायितश्चीत्यादिना रम्प्रत्यय । यथा पिरणान् जनयति तथा विश्वेषा सर्वेपा ब्रह्मणा मन्त्राणा जनिता जनयितयासि । जनिता मन्त्र इति निपातनापिणलोप । असुर्प from अमुर (अम् ) the word असुर Is very often associated with the words प्रचेतस् 1 24. 14, IV 53 1 VIII 90 68ud माया V 63 3, 7,x 138 3 etc घरुण, इन्द्र, सवित, अग्नि सोम and रुद्र are styled as असुरा अमुर्प 18 an epithet of Indra IV. 16 2, X. 105 11 etc and probably means godlike or divine. असुर्य 1s an abstract noun also meaning the power of a mighty god Tɔwards the end of the Rgvedio period zat came to signify an evil genius or demon, e g in VIII 96 9, X 82 5, 1833 प्रचेतस् (from चित्-फित् ) observant, wise ज्योतिपा मह उस्रा इव is eather in apposition to मह , both being in the acc, or ag should be taken as add to y Old s suggestion that it is gen s appears to be indefensible उन can be a gen from te but it cannot possibly be a gen form उस्रा dawa. मह great , of मह विष्णु (1617); इन्द्र (I 121 11), अग्नि: (I 1465) महस lustre, of अक्तुना महोभि I[ 103, महोभे रोचमाना IV 141 Tr O dirige Brahaspati, the gods indeed obtained a share in the sacrifice tbrough thee, the wise God As ( the great) Surya by his lustre has begotten that lustre, namely, the dawns, you are the begetter of all prayers whatsoetar उरना देव सूर्य . - ·NOTES 207 II.23. Verse 3 १ आ। विवाध्य । परिऽरपः । तमांसि । च । ज्योतिष्मन्तम् । ग्थम् । ऋतस्य । तिष्ठसि ।। बृहस्पते । भीमम् । अमित्रऽदम्भनम् । रक्षाऽहनम् । गोत्रऽभिर्दम् । स्वःऽविर्दम् ॥ ३॥ । १२ हे बृहस्पते परिरपः । परितो रप. पापरूपं रक्षः । यद्वा रप लप व्यक्तायां वाचि किप । परिवदतो निन्दकान तमांसि च विभाध्य तेजसा निराकृत्य ज्योतिष्मन्तं ज्योतिषा तद्वन्तमृतस्य यज्ञस्य प्रापकं भीमं शत्रुगां भयंकरममित्रदम्भनं शवणां हिमकम् । तदेवाह । रक्षोहणं रक्षसा हन्तारं गोत्रभिदं मेघानां भेत्तारं स्वर्विदं स्वर्गस्य लम्भ ग्थमातिष्टसि । अधितिमसि ।। परिर पः विद्या ध्य. परप (cf classical लप्) Gr. whisperers of evil words%3 Geld. quibbles, evasions, excuses The word appears only here and verbal forms of I with it do not ccour. विधाधु to chase away; cf. घग्स: विमाधसे re5%; यक्ष्म विभाधव x. 97.125 नमः बिधाधन्ते VI.65.2 ऋतम्य र यम्. कल the true and holy, the Law, the eternal order of the universe, the sacrifice, which conforms to it; f. स्तम्य गोपा as an epithet of आमि, सोम, वरुण etc.; मनस्य पन्या: (1.124.3946 11 etc ) referring to the sacrifice%3 स्तम्य सहनम् , योनि or नाभि referring to the sscrificial ball or altar; the sacrifice is very often likend to & T; cf. II. 18. 1; I. 102. 5,9; 1 129.1; II. 35.7,83 VII. 32. 11 etc. and hence Agni is called तस्प धुर्मद् I. 143. 7. गोनाभि दम स्थपिदम गोत्र a herd of cows: हम्पति is, like , mentioned as having broken open tae fastresses where the cows were concealed by tbo Papis. The 31,57 are often associated with them, cf 1. 51. 3; X. 86. 23, fra him- Relf being mentioned as an अगिरस in ro 18. स्व light or sun. Eि to obtain. Indra is the real म्पति: he triumphs over tho powers of darkness and frees light or the sun from the clutches of T. Tr. Banishing the whisperings about (of the wicked) and the darkness (of the heart) thon nountest the luminous ·No 7 IL.23 HYMNS FROM THE RGVEDA 208 on the terrible car of the Eternal Order, which brings ruin enemy, kills the evil spirts, shatters the hidings of the cows and obtains light (for man) Verse 4 सुनीतिभिः । नयसि । त्रार्यसे । जनम् । यः । तुभ्यम् । दा- शात् । न । तम् । अंहः । अश्नवत् ॥ ब्रह्मऽद्विषः । तपनः । मन्युऽमी: । असि । बृहस्पते । महि । तत् । ते । महिऽत्व- नम् ॥४॥ हे वृहस्पते सनीतिभि । *शोभना नीतयो येषु ते सुनीतय सन्मार्गा । तैर्जन मयसि । अपेक्षितफल प्रापयसि । बायसे । जनमापद्भयो रक्षसि च । यो यजमान- स्तुभ्य हघिलक्षगमन्न दाशात प्रयच्छेत् । दाश दाने । लेट्यडागम । तमह पाप पापरूप दारिद्र्य वा नाभवत् । न प्राप्नुयात् । अभोसलेंटि व्यत्यपेन परस्मैपदम् । अडागम । ब्रह्मद्विपो ब्राह्मणाना मन्त्राणा वा द्वेटुस्तपनस्तापकोऽसि । किं च मन्यु. मीर्मन्यो क्रोधरप परेपा ज्ञानस्य वा हिंसकोऽमि ! मीड हिमायाम् । म । ते तष सत्तादृश महि महाप्रभूत महित्वन माहाल्यभरित ।। दा'शात् . Suby from दाश् to give, to make an offering, to sacrifice cf यस्मे त्व (अदिते ) ददाश I 94 15 , वाम् एतेन दाशनि 1 9310 अग्नये समिधा इपिनि दाशेम VII 141 अह न अश्नवत अह evil, ill-luck, of न एनम् अह जनोति III 592 अश्वत् 12] from अश् to attain मन्युमी मन्यु wrath मा-(मिनाति, also but rarely मिनोति and मीयते), to do harm, to curtail (life), to obstruct, to confound, of जरिमा थिय मिनानि I 179 I, दस्यो आयु अमिनात् IIl 492, वन मिनन्ति II 24 12 महि वनम् abstract noun from महि grest of मर्पत्यन् , पवन, सवित्यन् , "पनि वन , जनित्यन, यमुत्यन् । त्वन् represents an older. form of the termination a Tr Thou leadest by good directions, thou rescuest men. him who makes thee offerings, no barm can touch Thou art tormenter and the nullifier of the wrath of him who hatos the priest Great Is that greatness of thine, O Brahaspati -- ·209 NOTES [ No.7. II 23 Verse 5 न । तम् । अर्हः । न । दुःऽतिम् । कुतः । चन । न । अरातयः। तितिरुः । न । द्वयापिनः । विश्वाः । इत् । अस्मात् 1 पुरसः । वि । बाधसे । यम् । सुगोपाः । रक्षसि । ब्रह्मणः । पते ॥५॥ 1 ० ।.- हे ब्रह्मणस्पते सुगोपा सुष्टु पालयिता र य जन रक्षसि पालपसि त जनमह आहन्त य दुख न पाधते । दुरित तत्कारण पाप च न बाधने । अरातपो हिंसकास्त जन कुतश्चन सर्वास दिक्षु न तितिरु । तिरतिईिसारा लिट । न हिंसन्ति । तथा मनस्यन्यक्रियाया चान्यदि येतदय येपामम्ति ते द्वयाबिनो पक्षमा । तेऽपि त जन न बाधन्ते । किंच अस्मात् वरसो हिंसिका विश्वा सवा सेनास्त दर्थ वि बायसे । विशेपेण बाधस एव ॥ दुरित म् distress dsnger ill-luck अराति (from ora+रा rort) an enmity hence enemy द्वयादिन न तितिरू द्वयाविन doubledealer, untruthful of नभ्य द्वयात्रिन अयशसस्य L 42 4 नितिरु from B to overpower cf तुपाम् दम्यून् तनू में 7703 नुयाम अराता VI45 ध्वरस (वृ) Gr Geld beguilement and thersfore beguilers , Say destruction, destroying armies Tr Neither evil nor distress from any quarter neither enemies nor double-dealers get the better of him Thou drzvest ali destructive forces from him whom thou protectest sa bus guardian angel, ob Brabredaspati ac rcful lefenin? Verse 6 त्वम् । नः । गोपाः । पथिऽकृत् । विऽचक्षणः । तरै । बताय। an - मतिभिः । जरामहे ।। बृहस्पते । यः । नः । अभि । हरेः । दुधे । खा । तम् । मर्मर्तु । दुच्छना । हरखती ॥ ६ ॥ *1 ५ + अदर्श अस्मान् नानि । * IRI HAMIL, 2.d Selection ·No.7. II.23. 3.] HYMNS FROM THE RGVEDA 210 हे बृहस्पते त्वं नोऽस्माकं गोपाः पालयिता पथिकृत् सन्मार्गश्च मधसि ! विच- क्षणो विशेषेण द्रष्टा सर्वज्ञस्त्वम् । तव व्रताय वसंबन्धिने यज्ञाय मतिभिः स्तोत्र जरामहे ! स्तुमः । जरतिः स्तुतिकर्मा । यः पुमान नोऽस्मानभि अभिलक्ष्य ह्वरः । हृ कौटिल्ये । भावेऽसुन् । फौटिल्यं दधे विदधाति तं स्वा स्वीया दुच्छुना दुर्बुद्धिहर- स्वती,वेगवती सती मर्मतुं । मोचयतु ! मृह प्राणत्यागे । अन्तर्भावितण्यर्थस्य पह- लुकि लोटि रूपम् ॥ गोपा':. meta. for protector. पथिक'त; ef. इदं नमः पूर्वेभ्यः पधिकृतम्या x. 14. 15. विचक्षण :(from च५ ) observant, wise. जरामहे ( from जु doublet of T, जाय) to be awake, to be active; cf. ऊधः न नमाः जरन्ते VIII. 2. 12 ; प्रातः जरेथे जरणा इव X. 40. 3. हरस (ह) wiles. हरस्वती (हरम् (i) glow, rays, from ह-घृ-हणीते ; (ii) grip from ह-हरति ) wrathful or gripping; the first is to be preferred. The word occurs only here. ममर्तु impera. of frequ. of F in causal sense. Tr. Thou art our watchful shepherd; we shall be active with our songs in furtherance of thy ordinances. If there is a man who lays his trap at us, may his own ill-fate in wrath kill him, oh Brhaspati. Verse 7 उत। . । । वा । यः । नः । मर्चयात् । अनागसः । अरातिऽवा । मतः । सानुकः । वृकः ।। बृहस्पते । अझ् । तम् । वर्तय । पृथः। सुगम् । नः । अस्यै । देवचीतये । कृधि ॥ ७ ॥ - *सारा उत वा अपि च हे पृहस्पते अरातीवामिसमागमनयान सानुमः समुरिणतः । सानु सतिमिति यारमा(नि२-२४)। सर: Jशक आदाने । लादीनामा- दाता । यो मतो मनुष्योऽनागसोऽपराधहीनानोऽरमान् मचंणद । मर्चपतिदिगा- कर्मा। हिंस्यात् । तं मत पयो वैदिवानमादिपवतंय । नियतप । मोऽस्माकमस्पे देयशीतपे देखाना वीति सोममक्षणमर्थपतीति देयषीतिज्ञः। भरपे देषीतपेऽरमे यज्ञाय नोऽरमा एगं राष्ट्र गम्तम्पं मार्ग सपिाकुरु । पशामुष्ठानाय एमतिदेही- म्पः॥

·211 NOTES 'No.7. II. 23. मर्चयात् Subj. from मृच् to do harm, cf. द्वयेन मर्चयानि I. 147.4,5, रिपूणां मृचा VIT. 67.9. अरातीवा ( Pp. निवा ) from अगति abs. n. (111- will++ वन्, an enemy. सानुक वृकसानुर is derived by Say. from fi, from by Roth and Gr.; Old. objects to both and has other explanations to offer; Geld. leaves the word untranslated. The word occurs only here. सानुक is apparently a forerunner of later forms like भावुक, वादुक, and Roth's explanation *greedy' might be accepted. मुग cf. I.116.20. देवपीतिः a feast (MA:) for the gods, the sacrifice. Argo compounds of which the latter member consists of verbal nouns in ê have the accent on the first membercf. वस्य इष्टि I. 25.4. Tr. And further, if there be an inimical man, & veritable greedy wolf, who wants to do us harm, turn him away from his path, Brhaspati; make the way safe for this sacrifice of . Ours, Verse 8 ातारम् । त्वा । तुनूनाम् । हुवामहे । अवऽस्पतः । अधिवक्ता- रम् । अस्मऽयुम् ॥ बृहस्पते । देवऽनिर्दः । नि । बर्हय । मा । दुःऽएाः । उत्तरम् । सुन्नम् । उत् । नशन् ।। ८ ।। हेव अयस्पतः उपदपेम्पः पारयितः । पद्वा अवसा रक्षणेनापद्यः पारयितः हे पह- स्पते तनूनामङ्गानां पुत्रादिना या प्रातारं पालपितारमपितारमरमास पक्षपातेना- धिक वक्तारमस्मयं हविप्रदानरमान कामपमानं स्वा हयामहे । अस्मिन्कर्मण्याद्वपाम: चिदेवानदो देयनिन्दकानसरानियय पिनाशप । दुरेशा दुगमना दुधुंदपः शय उत्तरसन्रष्टतर एमं असं मा उन्नशन । मा व्याप्नुपन्त । 1721T, from 1. body: or Ono's self; cf. V. 80. Å and VII. 86. 2. 3.TT*: Yoo, of , from I with 547 to save, to protect; ct. नः अरसा अपने. उन शुध: अभिशस्तैः अब धि VIIL 66. 14, आभिशस्ले: 217974 VL. 42, 4. HUTI* from 97 with a to befriond; cf. (एस.प: पन्थाः) मेन आदीयः आध बोपन : 1.27.6: नत्र (आगो) नः आध गोषण VII. 8.21 यत् वः वयं यत् घर: नेन ना अभिशेषत VIII. 67.6. आप ·212 N°3] HYMNS FROM THE RGVEDA II 23 वोचत् ऊतय X 63 11 अस्मय म् 'well-disposed to us desiderative ad] in यु cf वाजयु मुम्नयु धारयु, अश्वयु, वधूयु, वृषयु, वसूयु &c from a bass in य eg.व जय, सुम्नय वीग्य &c नि बहय to smate down of नि पक्ष बर्हय I 133 5 दुरे वा (from दु + एव Gr manner way Geld wish, inclination ardour) evil-minded 5 #TUFA higher happiness or well-being ( than ours or in the absolute sense ) मा उद नशन injunct from नश with उत् to reach to attain cf उत् अस्य बाहू वि अतान अनष्ट म् VII 45 2 Tr We invoke thee as the protector of our selves ob protector as one who would befriend and love us Smite down Brhaspati the revilers of gods Let not evil-minded persons attain to a higher well-being (than ours) Verse 9 - त्वया । य॒यम् । सुऽवृधा । ब्रह्मणः । पते । स्पार्हा । वसु । मनुष्यो । आ । दीमहि ॥ याः । नः । दूरे । ततिः । याः । अरातयः । अभि । सन्ति । जम्भय । ताः । अनमसः ॥९॥ *योऽभि हे ब्रह्मणस्पते सुधा सुष्टु घर्धयित्रा त्वया हेतुना पय स्पाई स्पृहण यानि घर धनानि । मनुष्या। सपा सलगिति चतुर्थीबहुवचनस्याकार | मनुष्येभ्यो दातृम्य आददीमहि । गृहीमहि । आडो दोऽनास्यविहरण इया मनेपदम् । टूरे दूरदेशे या अरातय याश्च तळितोऽन्तिकातयो नोऽस्मानभि सन्ति । अभिभवन्ति । अन- मस महीनान् ता अरातीस्तान शत्रून् जम्भप ! नाशय । जभि नाशने चुरादि । अब निरुक्तम् । त्वया षय मुवयित्रा ब्रह्मणस्पते स्पृहणीयानि पनि मनुष्येभ्य आददीमहि पाश्च नो दूरे तळितो पाश्चान्तिोऽरातयोऽदानकर्माणो वा दानप्रज्ञा पा जम्भय ता अननसोप्न शत रूपनाम (नि०३-११) इति ॥ मुर धा from वृy to give strength or prosperity.to inspire, of ते न पधम् VL51 11 अथ न वर्धय गिर III. 29 10 स्पाही मनुष्या 'यमु *916 covetable or coveted like व It is seen to qualify गवस, रत्न, भिय &c मनुष्या (णि) (from मनुए ) human Roth's emendation 4941 is indefensible पम् n. acc. pl सहित ad L nom pl Dear of नो नित् सन् नारीत्र अने रापसे 1947. ऊनय .

·213 NOTES FNo.7. A अनमस: जम्भय. जम्भ to bite to devour: of. श्वान अस्य जम्भिवत् X.86. शुनः जम्भयतम् I. 182.4. अनमस् from अनस् (i) activity; f. उष. यत " अग्निं समिधे चपर्य...नत् देवेषु चपे भद्रं अमः I. 113.9%; or (ii) active; cf. अमे अमस: सर्मित् अस्तु भद्रा X. 80.23 अनमस• is used predicatively to show the result of the जम्मन, Tr. With thee for our excellent strengthenor, Lord of Prayer, may we obtain covetable human belongings. What ever enemies there are far and near, munch them (so that they are made) inactive. Verse ip .. त्वया । व्यम् । उत्तमम् । धीमहे । वयः । बृहस्पते । पद्मिणा । युजा । मा । नः । दुःऽशंसः । अभिऽदिप्सुः । ईशत । प्र । सुऽशंसोः । मतिभिः । तारिपीमहि ॥ १० ॥ सलिना। . हे बृहस्पते पनिगा। पालनपूग्णयोः। आगमहनेति किन्प्रत्ययः । छान्दसो पणादेशः। कामानां पूरकेण मलिना शुद्धेन युजा सहायेन वया हेतुनोत्तम वयो इविलक्षणमन्नं वयं धीमहे । पास्यामः । धी धारणे । देवादिकः शंसो दुशंस- नीयोऽभिदिपारभिदम्भितुमभिमपितुमिच्छ पुरुपो नोऽस्माकं मा ईशत । मा ईशिट। ईश्वरोमा भवतु । ईश ऐश्वर्ये । लेट्यहागमः । वर्ष मतिभिः स्तोत्रएशंसा शामिन शंसनोपेताः सन्तः प्रसारिपीमहि । प्रकण धर्धेमहि ।। उत्तम म प यः धीमहे. पयः vital strength, life. धीमहे from धा (Say. धी) to hold, to receive, to attain; the form घामहे is found only here; elsewhere we have 1746 OT WHE.; cf. I. 92. 13; 127. 5; III. 62. 10 &c; Aufrecht reads ia& in our passage also, but Missevidence is overwhelmingly against him. पप्रिणा समिना पुजा. ge@ from 919918 or comâ to fill, to give generously ; cf. ate qoutes 11 30.7, मलयात् फ. प्रणात vi7.15, अन्धस. परि; I. 52.3. सम्लि (Hrom सन् togire; ct. यानं मोत् 1.5.9: पत्यारि सहना मनत् 7.30.14) a girer. 97 (975) a companion, an ally. 1**a: is contrasted with usim: in d. 98 one who speaks ill of men and gods: शुस one who speaks well; ci. Hiस यय दक्षत VIL 16. 6. अभिनिष्ण ·] men of क ..3 D. No 7 HYMNS FROM THE RGVEDA 214 IL23 (desid of a desirous of causing harm प्र तारिपीमहि in of T + I to prosper, of उत्तिष्ठत प्रतरत सखाय X 53 8 Tr With thee for a generous and bountiful ally we have attained the highest vital strength, Brbaspati Let not an impious and malignant (man) have power over us , gentle speech, may we prosper with our prayers. Verse 11 अननुऽदः । युभः । जग्निः । आऽहवम् । निःऽप्ता । शत्रुम् । पृतनासु । ससहिः ।। असि । सत्यः । मणऽयाः । ब्रह्मणः । पते । उग्रस्य । चित् । दमिता । वीऽहर्पिणः ॥ ११ ॥ हे ब्रह्मणस्पते अनानुद । अनु पश्वादातीत्यनुद । स यस्प नास्तीत्पनन्द । दानन्तरशून्य इत्यर्थ । अत एव पभ कामाना वर्पिता । आहवम् । आइयतेऽनेत्या- हवा युद्धम् । आडि युद्धे (पा०३-३-७३) इत्यप्रत्यय सप्रसारण च । तयुद्ध जग्मिगन्ता । आगमहनेति दिन्प्रत्यय । लिदवद्भाधादाहमियत्र पठाप्रतिषेध । शन शातयितारम् । निष्टप्ता नितरा तस्प तापस । वृनन्त वा पष्ठीमतिध । निसस्त- पतावरासेयने (पा०८-३-१०२) इति पत्वम् । ताशे च नितीति गत स्वर । पूत नास सग्रामेषु सासहि शनणामभिभावता । एतादृशव सय सयपराक्रम सत्य- प्रज्ञो पास । कणया ऋगस्य यावयितासि । यु मिमणामिभणयो । ण्यन्तस्य किपि जिलोपे लोपो व्योवलीति पलोप ।कि च उसस्य शिव ओजस्विनाऽपि दमितोप- शमयिता थीहर्पिणो दृढहर्षस्य कामुकस्य नास्तिस्प चिदमितासि ।। अननद उपभ 371 + ai to tolerate, to allow, to yield, of शचत नानुदाति गृध्याम् II. 12 10, तुभ्यं देषा भनु अइदु सामपयम् 1 29 5. दृहा चित् अस्मे जनु दु I 127.4 आहव जग्मि जम्मि ( from pert base of गम् ) one who goes, a haunter of विदा जग्मयः (मरुन ) 1 8975 अप जम्मि (सोम)I 93 22 निष्टता (न ना +7) one who burns down. That Cf 34 79T I. 33 7 ATTIC from 5 to be victorlous, cf पृतनामाट . पूननासा with जम्मि ang सासहि compare forms like विचि , उनजि, दति, दक्षि, जभरि, जनुरि, जनि , पत्रि, पनि, पापदि. सय Rever-failing, cf सयधमन् , गम, आयर, सा मृणो देवदति VI 655 With पण या cf पावन्, रणगित, one who pursues and exacts debts tbe delt is metaphorically used . सत्य' फणया .

·215 NOTES Nor. for sin. वीलुहार्पण. बौद्ध) is primarily an adi. meaning 'firm, strong, stubborn, used along with स्थिर, दृढ; of. बीछः अद्रिः, वाहू आयुधा, असुन्वत. बालोः, हुम् to rejoice, to be excited or (caus.) to excite of. इन्द्रः पुरः जहमाण. वि धोत् VII. 21.4; इन्द्रं जैत्राय हर्मय VIII. 15.13. Tr. Thou art an unyielding bull, a nsunter of battles, a consumer of enemies, victorious in battles, an inexorable collector of debts, the subduer of even the powerful one whom the stubborn excite (to wrath). Verse 12 -- अदेवेन । मनसा । यः । रिपुण्यति । साम् । उग्रः । मन्य- मानः । जिघांसति ।। बृहस्पते । मा । प्रर्णक् । तस्य॑ । नः । वृधः । नि । कर्म । मन्युम् । दुःऽएवंस्य । शर्धतः । ॥ १२॥ यः पुमान् अदेवेन देवानमन्यमानेन पद्वा आमुरवृत्तिविशिष्टेन मनसास्मान रिपण्यति । हिनस्ति । दुरस्युविणस्युईपण्यतिरिषण्यतीति निपातितः। यश्वोमः पाप. चित्तो मन्यमान आम्मान बहमन्यमान. पुमान् शासामुक्थस्य शंसितारम् । यद्वा अस्माकमानसाम् । शासितृणाठन इति वा योजनीयम् । अस्मान् जिघांमति । हन्तुमिच्छति । इन्तेः सनि अज्झनगमा सनीति दीर्घः । हे वृहस्पते तस्य वधः । यध्यतेऽनेनेति वध आयुधम् । नोऽस्मन्मा प्रणर । *मा संपर्कयतु । पृची संपर्फे भधिकरणी । व्यायपेनामागमः । चादिलोप इति न निघातः । व्यत्पपेनापदात्तः। किंच दुरेयस्य दुष्टगमनस्य शर्धतो यलवतः । यद्वा दुटाभिसन्धेगं कुर्वतस्तस्प मन्यं क्रोध ज्ञान वा निकर्म । त्वत्प्रसादानिराकुर्मश्च । 3777 vogodly, impious Figuu ini denom, from fra or frist, to be derived from fit to injure or to be injured. 7767** 38: मन्यमानः शाम f. Gr.old., command; Ged. 'he who commands.. besides our passage it occurs in शामा दुर्धरीतुम x.20.2 and ने चित हपूअभि सन्ति शासा VII. 48. 3. The meaning in all passages sppears to be punishment', derived from the meaning of the root शाn in passages like अग्रतान् शासत् I. 51.8, अपन्यं शाम: L. 131.4. * आदर्श'मा मार्फयतु' इति नास्ति।

·- - No.7. HYMNS FROM THE RGVEDA. 216 TIFİ 79:,'Old , powerful by commands ( to which he can exact obedience); Gr. takes the word to be शासा f. 'revilers'; Geld.. 'powerful among those that command'; मन्यमान: with an adj. in the same case as itself gives the meaning.thinkiog biaself powerful &c,' of. अमत्य मन्यमानं दासम् II.23; अपति: मन्यमान: V. 32. 33; महत: मन्यमानान् I. 178.53 अमर्मण: मन्यमानस्य III. 32. 4. प्रणक is derived by European scholars from प्र + नश्; from पृच् by Say. The word occurs four times in the RV: I. 18.33; II. 23. 13 : VIL. 56.9 94.83 in all case with a मा. The Pp. everywhere reads it as one word, which means that शाफल्य does not derive it from नश् , but from ; for, being accepted and a unaccented, it was possible to separate it into and 78. But the accent onम becomes unaccountable if 907 comes from me and the pl. form, नशन occurs in our hymn, rc 8, in the same sense. नि फर्म, ini from n with नि to humiliate; cf. मा न:नि क्र. III. 33. 8. शत: from धु to.be defiante Tr. O Brhaspati, let not the weapon of him who, with an impious mind, is bent on harm and, regarding himself as powerful by bis ability to punish, wishes to kill us reach us. May we humble the wrath of the defiant malefactors. Verse 13 , .। .. भरैपु । हव्यः । नमसा । उपऽसद्यः। गन्ता । वाजेपु । सनिता । धनऽधनम् ॥ विश्वाः । इत् । अर्यः । अभिऽदिप्स्वः । मृधः । वृहस्पतिः । वि । वर्ह । रान्ऽइव ।। १३ ॥ *स्वो; **र्थी स वृहस्पतिर्भरेषु संग्रामे हम्यो पोभिः स्याक्षणार्थमाद्वातम्यो नमसोपसपः सधनमसोपसदनीयः । किंच घाजेपु गन्ता। संग्रामेषु रक्षार्थ गमनशीलः । तथा धनं. धनं सनिता संभक्ता दाता | तृनन्तस्यापहीप्रतिषेधः । तथार्यः स्वामी ग्रहस्पति- रभिदियोऽभिमरनेण्डापतीर्पिश्वा इ सी एश गृधो हिसिमः सेना रथानिय परे गेन परकीपानरथानिय वि पपई । विशेषण शिपिलीयकार ! पदा पद भा)। राम यि पपई लह) लिट् ।।

·217 NOTES No 7 [3 भरेषु from t to carry_off (booty), of भरिप (greedy of. booty ) coupled with गविष , IV 40.2, or words like वाजभर, पुष्टिभर, सहस्रभर अर्थ gen.s,ar (Geld ) or aoo pl (od.) of अरि (Gold rival or mixer, Old (also Berg) poor or miser (from 37+7 or 11), Say Old point out that the to IT (IV 11 6 ) explains the word as ace pl in rc 15 mít 18 to be understood as ady to f, mean. Ing running counter, opposing' अभिधिव' मुध The जाय 191?n on being followed by the 3317 on T, there is a resulting कम्प (0.), मूध f like अरानि, अभिम ति, &c gives a concrete meaning enemy' fronu the root-meaning to Ignore, to be unfriendly' cf नहि व ऊनि पृतनासु ( न ) मति यम्मै अराध्वम् VII 59 4 र थाँ इव विधवई धृह बृहू with ग्य to tear asunder, of दृढ नि नित् विष्ट VI 459, दि वृहतम् विपूचीम् ( अविाम् ) VI742 The chariots contemplated by the simile are the broken war-chariots. Tr (A god) to be invoked in battles, to be approached with salutation, the frequenter of battles, the winner of all kinds of wealth, Brhaspati bas torn asunder, like so many (war-) chariots, all enemies bent on barm that oppose us Verse 14 तेजिष्ठया । तपनी । रक्षसः । तप । ये । त्वा । निदे । दधिरे । दुष्टऽवीर्यम् ।। आविः । तत् । कृष्म । यत् । असत् । ते । उ- क्थ्यम् । बृहस्पते । वि । परिऽरपः । अर्दय ॥ १४ ॥ साम्तप *क्थ्य है बहस्पते तेजिटयातिशयेन तिामया तपनी सापसारिण्या हेन्या रक्षतो राक्ष- तापप। ये गक्षसा दृष्टयाय युद्ध पराक्रम त्वा वा निदे निन्दाया विषय दधिरे स्सयन ।ताम् तारयेति समन्यय । तप उप म प्रशसनीप पतीपमसत पूर्णमामात् तदधुना आविष्य प्रस्टीकुरा सेन च वीण परिरप परिषदतो निन्दनपुरान स्पयाधिशेपेण घाघरय ।। पाईस्परपे पशायेपा घथियोऽनुशाश्या । मदानानामिति सण्हे गधितम् । यह स्पो अति पापों महातविया उपचार मयन्ते (आ: ३-५) ति। पपेश RY. Hyma fac Selection 28 ·"No.7. 11.23 .] HYMNS FROM THE RGVEDA 218 श्विनशस्त्रे परिधानीया । सूचितम् । बृहस्पते अति यदयों अदिति परिघानीया (आ०६-५) इति ॥ तपनी instru. = तपन्या, a burning weapon. निदे' दधिरे have held out to censure. - यत् असत् ते उक्थ्यम् . असत् subj. from अस्. उक्थ्य (वच + 2 + य) is predicative adj. वि. अर्दय cau. from द to be agitated, to disperse; cf. यस्य त्रितः वि ओजसा सूत्रम् विपत्रम् अईयत् . परिरापः acc. to प्रा0 585. Tr. With thy exceedingly lustrous weapon of fire bura those who have censured thee, whose power has been felt. Manifest that in thee which was found worthy of praise. Scatter, ah Brhaspati, those that go about whispering •(scandals). Verse IS बृहस्पते । अति । यत् । अर्यः । अहीत् । युऽमत् । विभाति । ऋतुमत् । जनैपु ॥ यत् । दीदर्यत् । शव॑सा । अतऽप्रजात तत् । असासु । द्रविणम् । धेहि । चित्रम् ॥ १५ ॥ -- .। .४ मतप्रजात सत्येनोत्पन्न हे हस्पते अर्थः श्रेष्ठो ब्राह्मणः सर्वान् कामानीत्य यह्मवर्चसं तेजोऽति पूजयेत् । अहं पूजायां लेट्यडागमः ! जनेषु ब्राह्मणेषु धमत् दीमिपुक्तं क्रतुमत् ज्ञानोपेतं यद्ब्रह्मयचंसं विभाति । विशेपेण दीप्यते । पञ्च शवसा बलेन स्वामय जनं दीदयत् । दीदयतिदीप्तिको। दीपयति । चिन्न चायनीपं तक्ष्य- ह्मवर्चसरूपं द्रविणमरमाउ धेहि निधेहि पद्वा अर्य उदारोऽपि त्यया दत्तं धनमतीय अात् श्रदधीत | पच्च त्वहतं धनं जनेषु तव स्तोत्र कुर्राणेषु दीतिक कर्मसाधन च विभाति पाच धनं शयसा अन्नादिसमृद्या दीदयत् स्वाभयं दीपयति तादृशं धनमस्मा घेहि । तया च ब्राह्मणम् । पृहस्पते अति यदपों अहांदिन्येतया परिदाया. तेजस्कामो ग्रह्मवर्चसशामोऽत्रीन्यान्ग्रह्मवर्चसमहति पुमदिति एमदिव थे ब्रह्म पर्चम विमातीति धीर ब्रह्मवर्च, भाति पहीदपस मसपमातेति दीदापेच धे ब्रह्मसं तदरमार रिण धेहि चिमिति चिमिव वै प्रापचंसं प्रदरचमी प्रसा- यसासी भवति (दे० प्रा०४-११) इति ॥ 378** *5: 11. The word ni: hero must be takon liko .the riture 13; f. . . . 11.6. अर्ना वा अन्य अति. to ·219 NOTES No.7. [" II.23. be worth; cf. शतं सवान् अर्हति x. 158. 2. अहात् is suby. अनि beyond, more than. ऋतुमत् . ऋतु (१) power, will-power : ऋतुमत् appears as an anirhot of Indor tho Aamirr thking. etc. श'वसादीद'यत्. शवम् ( shortening of HT is acc. toप्रा. ine. अस्मा'म धेहि-अस्मभ्यम् दहि. चित्रम् (from चित् to shine, to distinguish oneselt) beautifer, wonderful. Tr. Oh Brhaspati, born of the Eternal Law, give unto us wonderful wealth such as would be worth beyond the reach of our opponents and would appear to be full of glory and power ramongst (our clans-) men and would shine with strength. Verese 16 मा । नः । स्तेनेभ्यः । ये । अभि । द्रुहः । पदे । निरामिणः । रिपर्वः । अन्नैपु । जगधुः ॥ आ देवानाम् । ओहते । वि । त्रयः। हृदि । वृहस्पते । न । पुरः । सानः । विदुः ॥ १६ ।। .. *वोऽन्ने हे वृहस्पते मोऽस्मान् रतेनेभ्यः स्यानमस्ति येषु इति स्तेनाचौगः। तेभ्यो मा दाः। तान दर्शयति । ये चौरा टुह माणद्रोहस्य पदे स्याने निरामिणो नितरां रमणशीला रिपगे हिमाः सन्तोनेषु परकीयेप्यामेजा गृधुः । अभिकाहन्ति । गृधु अभिशाहक्षायाम् । लिटि रूपम् । ये च देवानां वि यो विशेषेण धनम् । नीली इति धातू पर्जने यतेते । य एष विद्वान् दक्षिणां प्रतिगृह्णाति नेन दक्षिणा लीनाति (ले० प्रा० २-२.५-३) इत्येक्स्प पर्जना) 'दृष्टत्यादपरस्पापि एजनार्थत्यम् । तत् हृदि स्वकीये हृदय आ ओहते । आयहन्ति । देवानां यागान स्तुतींश्च न करपाम इति मन्यन्त इति यारत् । तेम्पोऽस्मान् मादा इति ममम्वप' । ये पुमांस सान: साममपायत्त' पर. परस्तादम्पद्वारष्टं साम पक्षानम् । साम ये रोहति । न पिद्ध' न जानन्ति । ति सर्वसाधर साम त्यामेष चिदुपौरमान स्तेनेभ्यो मा -- मा. म रतेने भ्यः (दा:). The verb has been dropped here and this is usual in the RV see notes on L. 184 1b: 3ab. आभइह: -आशटरि इति पाटः।

·66 ог . No. 7. HYMNS FROM THE RGVEDA 220 IL 23. पदे निरामिणः. Several changes have been proposed in the text to. make it yield a satisfactory sense; e. g. 7, ., but no. change is admissible. : cê, offers a contrast to Fengu Tz IV.5. 9; X. 117. 2. eto, and 45:49 VIII. 23. 9 and means on the scene of treachery in a place where treachery is enacted'. निरामिणः (नि+रम् caus. to bring to a halt; ct. मा त्वां नि रीरमन यजमानासः अन्ये). आ'देवानाम् ओ हते विजयः हृदि'. वयः (from बी, later ब्ली 10-tara to oppress, to bear down ) Old. excessive power; Geld. weakness Geld. in his notes has given an elaborate defence of his interpretation* ard translates the expression as they affirm the weakness of the gods and deny (the weakness) in their own ) hearts"; Old." ( who) in their hearts little mind the tyrannical power of the gods". The roat te with and fe has been obviously used in two distinct senses which Old. overlooks, and the antithesis explains the aocent of it. Roth, Gr. Macd. take the root to be but it is certainly and Geld. (V. S. III. by ) relates it to Av. aoj-ang. Acc. to Gr. and Whitney high is a form of 3 pl. and Old. and Geld. follow them, but of the fifteen places where 3īgā occurs, only in four it is supposed to be in the pl.; of these in VIL. 66. 12, we would expect the sing, ACC. to Macd. VGS 194. (1); in V.52.11 where it occurs twice it will be seen below that it is sing.; there remains then only our passage. Briga can be pl. only if another form without the conjugational sign. were in evidence. But there are none. If therefore it is siag., 94: ought to the subject Now for the meaning of HIN. 357 primarily mecos: (1) to acciaim with joy, pride or triumph'; cf. TET: 390 F. ARMIE OF 7907: sitet VII, 66. 12; 4; HA A 17 V. 42 10; then (11) 'to feel or look triumpbant; cf. F.9: Fact 31 VIII. 7.31 :081: 78: 117:477: * VIII. 59.2; (iii) to show triumphantls as though ono were come one or some thing; to look like ; cf. t. . Goldner's interpretation is based on the mesains of the passive (197, whilo would derise its meanicg from the active roste.

·221 NOTES No7. [ II 23. VIII 3 14, सरि चित् ओहते ] 176 4, अब नर नि ओहने अध नियुत ओहने V 52 11, (iv) to vie with or look like another in respect of something cf एनभि नामभि पिटार यज्ञ ओहते V 52 10, शवसा आगमिष्ठ देवान् ओहान VI 525 In our passage At and ff show varieties of the triumph of देवाना वा , आ = आभिमुख्पेन and वि = विष्वक् . न' पर साम्न विदु पर adv in form but ad] in the sense of * higher than', cf न त्वत् हाता यर्ज यान् न काथै पर अस्ति V.35 सामन Vedic song or melody, the weapon of . they have nothing higher to oppose it द्रुहस्पदे acc. to प्रा. 268 , जागृधु acc to मा. 589 Tr. Let us not (be prey) unto thieves who, as enemies stopping (waylayıog) others in scenes of treachery, covet (other inen's) food The oppressive power of the gods triumphs directly and in diverse ways in their heart They know of nothing higher than the Säman (which is thy weapon), O Brhaspati. . Verese 17 । । -3 ब्रह्मणः। • 1-3 विश्वभ्यः । हि । त्वा । भुवनेभ्यः । परि । त्वष्टा । अर्जनत् । साम्नःऽसाम्नः । कविः ।। सः । ऋणऽचित् । ऋणऽयाः । पतिः । द्रुहः । हन्ता । महः । ऋतस्य । धर्तरि ॥ १७ ॥ हे ब्रह्मणस्पते त्वष्टा प्रजापतिविश्वेम्पो भुग्नेभ्य परि सर्वेभ्यो भूतनातेभ्य उत्कृष्ट वामजनद्धि । अजीजनत् सनु । ततस्त्व साम्न साम्न मघरपापि साम्न कवि । कुशद्दे। अब इरिति इप्रत्यय । उच्चारयिता कर्तासि । यदा कधि प्रान्त- दशी त्या माम्न साम्न सर्वस्यापि साम्न सारेण रामजीजनत् । रिंच स ब्रह्मण स्पतिर्महो महन ऋतस्प यज्ञस्य धर्तरि धारके यजमाने गचित् स्तोतृाममृणमिय चिनोतीति प्रणचित् । चि फणया प पम्पस्य ऋणम्प यारपिता पृथकती च । दृह कर्मणो द्वारधरसरम्प हन्ता भवति । साम्न साम्न from each seit 18 ap 31 , ch are 1. 25. 1. Some scholars change परि to परिम् and connect माग्न मान. 25 god. to it, but the the Simaseda tradition males out Trastr as the composer of several Simans and the change is ·No.7 HYMNS FROM THE RGVEDA 11.23. 225 unnecessary. महः ऋतस्य धर्तारि. महः might be either adj. to मतस्य or of riit, taking the latter to be equal to 47. Old, has established in ZDMG 55, 302 f. that there are forms ending: in तरि used in the nom.; cp, महः रतस्य गोपाः which occurs in VI. 49. 15;X.8.5. Tr. Tyastr the poet has indeed fashioned thee from all the crested beings, from each Sāman This Lord of Prayer is the collector and pursuer of (moral) debts, the killer of enemies, the supporter of the great Law. Verese 18 .. तव । श्रिये । वि । अजिहीत । पर्वतः । गाम् । गोत्रम् । उत्- ऽअसृजः । यत् । अङ्गिरः ।। इन्द्रेण । युजा । तम॑सा । परिऽवृ- तम् । बृहस्पते । निः । अपाम् । औजः । अर्णवम् ॥ १८ ॥ । * व्य अगिर आङ्गिरस हे वृहस्पते गवामावारको बलेनाधिष्ठितः पर्वतस्तय भिय आभयणाथै व्यजिहीत विस्तद्वारतामगात् । ततस्त्वं यद्यदा गोत्रम् । इनिब्रमटय- चश्चेति समूहाथै प्रमत्ययः । गया ममूहसदसृजः । निरगमयः । तदेन्द्रेण युजा महा- पेन पुक्तस्त्वं तमसा वृत्रासुरेण परीवृतं परित आफ्रान्तमपामर्णयं स्थानभूतं मेछ निरोग्जः । नितरामधोमुखमकार्षीः।। Two exploits of Indra, viz. the liberation of the kipo and that of the waters, are here attributed to us_as a companion of Indra. f* 371HGA from with f_to open; cf. IT PARIT TART योनिः मूप्यन्या इ. v.78.5. अङ्गिरः The Angiras aro Beml-divine beings, of whom 9. is spoken of as the chief; 800 fr. 1; also X. 108 8,10. नि: ओरज from नि.+3 to let loose: ct. अ अगदम् नि: आग्मत् I. 85.9. Tr. The mountain opened out, to thy glory, when thou releasedst the herd of cows, oh Apgiras. With Indra for thy ally, thou letst loosc tho ocess of sate18, en veloped in. darkness.oh Brbaspati.

·NOTES TNo7 II 23 223 Verse 19 ब्रह्मणः । पते । त्वम् । अस्य । यन्ता । सुक्तस्य । बोधि । तनयम् । च । जिन्व ॥ विश्वम् । तत् । भद्रम् । यत् अवन्ति। देवाः । बृहत् । वदेम । विदथें । सुवीराः ॥ १९ ॥ . . हे ब्रह्मणस्पते ब्रह्मणा स्तोत्राणामधिपते अस्य जगतो यन्ता नियामकस्य सूक्त- स्यास्मदीयमिद ब्राह्मणस्पत्य सूक्त बोधि युध्यस्व व तनय पुत्रपौत्रादिलक्षण सन्तान जिन्न । जिवि प्रीणनार्थ । लोटि रूपम् । प्रीणय । भवादृशा देवा यदवन्ति रक्षन्ति तत्तादृश विश्व सर्व भद्र कल्याण भवति । अतो यय विदधेऽस्मिन्यने मुवीरा शोभनपुत्रपौत्रा सन्तो वृहत्प्रभूतमिद स्तोत्र वदेम इपाम ॥ यन्ता बोधि यता from यम् to guide बाधि from भू sing The change from भूधि with an intervening बूधि to बोधि is quite intelligible तनयम् च जिन्व तनय (from नन्_to stretch or continve the thread or line ) progeny जिन्न from जि-जिन्य to animate, to inspire , of धिय जिन्वसि VIII 84 7, क्षत्र जि पतम् , ब्रह्म जि पनम् VIII 35 16,17 d is the refrain of the Grtsamadas, cd appear as. the refrain of IL 35 15, the whole ro appears as II 24 16 घिद थ वृहत् पदम Roth and Gr have derived from it to find Regnaud from lex to sacrifice, Old from + 1 to ordain. The latter translates the line May we with valiant men mightily raise our voice at the determining of (ordinances etc)' In V.S II 143,Geld understands विद्वध as सभा, in his Glossar, however, he abandons the meaning of it and under stands the word in the sense of wisdom, spiritual or priestly Laowledge, the holy knowledge in actual use i e sacrifice , the wise or the counsels of tbe wise His translation is May we lead the great word as inasters in wisdom. There is another refrain सुवीराम विदर्थ आ बडेम which appears in 1 117 25 11. 12 15, VIII 48 14 (It is not mentioned by Bloomfield in his list of refrains, though mentioned as such on p 123 of his RV ropetitions ) which ought to be considered in the expladstion of in here ॥विषम् आम and रिदये गत् पदम ought togire ·No 8 HYMNS FROM THE RGVEDA II 28 224 a similar sense, विदध must mean 'an assembly of wise men (of दिया कवीना III 12. विदये प्रशस्त II 77 12), ब्रहत् adv "mightily' (of बृहत् गायत अधरे VIII 661 बृहत् पाच आशुवाणा V --36 4) and आ वद् 'to address ' मुत्रीर vallant or powerful this sense is to be distinguished from that of the हु., of सुधीर सेम, अग्नि , रयि & Tr Oh Lord of Prager, guide this hymn of ours and inspire our children Whatever the gods take under their protection becomes auspicious As powerful men, may we discourse mightily in the assembly . No.8 MANDALA II SURTA 28 इदमितोमादश पष्ट सूक्तम् । अत्रानुक्रम्यते । इदमेकादश धारुणमिति । पूर्वमुक्ते कूमों गार्समदा हि ये युक्तत्वादस्योत्तरस्य च कमों यसमदा वा ऋपि । बिष्टुप छन्द । वरुणा देवता । विनियोगो लैङ्गिक । अत्र केचिदाहु । इदमेशा दश तु वारुण भयपापनुन् । ऋणदारिद्रयदु स्वप्ननाशन चेति शुश्रुम (कम्धिधा. १-२५-१) इति । Verser इदम् । कुरैः । आदित्यस्य॑ । स्मराजः । विश्वानि । सान्ति । अभि । अस्तु । मुहा ।। अति । यः । मन्द्रः । यजथाय । देवः। सुऽकीर्तिम् । भिक्षे । वरुणस्य । भूरैः ॥ १ ॥ क्वे क्रान्तर्शिन आदि यस्यादिते पुत्रस्प स्वराज स्वयमेव राजमानस्ये- श्वरस्य वा वरुणस्येद इयि स्तोत्र वा यजमान करोतीति शेष । स च विश्वानि सर्याणि मान्ति द्वितीयभाषविकारमाशि भूतजातानि महा महिमा वरुणप्रसादा दग्धेनाभ्यस्तु अभिभवतु । पो देवो दोतमानो वरुणो एमथाय यट्रे पुरुपाय मति अतिशयेन मन्द्र स्तुयो हपिता श भयति तस्य भूरे तरुणस्य सकीर्ति शोभना स्तुति भिक्षे प्रार्थये। या घरुणस्येति तृतीपाथें पाटी। तेन पणेन दातम्या शोभना कीर्तिमह पारे।

·य 225 NOTES rNo.8. LII.28. स्वराजः one who rules by himself. सन्ति those that exist. अभि' अस्तु. अभि + अस् to surpass. महा-माहम्ना. अति यः: यज थाय. मन्द्र मन्द्र agreeable. सुकीर्ति from -फिर to praise; cf. वीर्यस्य चर्किरन् 1. 31. 5. भिभू (old desid. of मजू) to seek, to pray for; it governs occasionally the geni. of the thing sought (cf. 178. I. 94.7; पित्व: I. 152.6), but not of the person approached. Hence वरुणस्य must be connected with मुकीर्ति and not भिसे, Tr. May this (hymn), addressed to the wise son of Aditi that rules by his own power, excel by its greatness all (hymns) that exist, to that god who is exceedingly agreeable to worship. I pray for the kind appreciation of the mighty Varuna. Verse 2 तव । व्रते । सुऽभगासः । स्याम । सुऽध्यः । वरुण । तुस्तु:- चांसः ॥ उपऽअयने । उपसाम् । गोऽमतीनाम् । अग्नयः । न । जरमाणाः । अनु । द्यून् ॥ २॥ हे यरुण स्वाध्य. शोभनाध्यानास्तुष्टुशंस' स्तुतयन्तो यपं तय व्रते वदीये परिचरणारये कर्मणि पर्तमाना सभगास. स्पाम । शोभनधना भयेम । अपि च गोमतीनां रविमभिर्युकानासुपसामुपायन उपागमने सत्यग्नयो न पयानयोऽमहोबा- दिकर्मार्थ ममिध्यन्ते एयमन गन् अनुदिनं जरमाणारयां स्तुयन्तो घयं दीप्यमाना भयेम ॥ उभागासः lucky; cl. टम्प सुभगत्व II. 21.6. म्याध्य." (म, आ,धी from चीनी पनि-ने) full of reverence: contra दुगप.. उप साम् उपायने. उगायन irom s with am to sprrorch. जरमाणा=from जु to wake up, अनु एन् from ! मा. (cognate of fri.1.) day. Tr. Full of reverence and of pralee may we be happy -under thy ordinances, oh Varupn, at the approach of the datas, rich in kine, like fires taking to activits dar after day. 9 I RY. IIsaos, 24 Seleciloa.!

·No 8 II.28 HYMNS FROM THE RGVEDA 926 Verse 3 तवं । स्याम । पुरुऽवीरस्य । शर्मन् । उरुऽशंसस्य । वरुण । ऽनेत- रिति ।। यूयम् । नः । पुत्राः । अदितेः । अदब्धाः । अभि । क्षमध्वम् । युज्याय । देवाः ॥३॥ । . हे प्रणेत सर्वस्य जगत प्रकर्षण नेतर्वरुण पुरुवीरस्य पुरुभिबहुभिवाररुपे- तस्य यद्वा पुरूणा बहूना शत्रणा विशेपेण प्रेरकस्योरुशसस्योरुभिर्बहुभि स्तूपमा. नस्य तव शर्मन् शर्मणि सखे गृहे वा स्याम। अदिते पुत्रा मित्रादय । परमपि च्छन्दसीति परस्य पश्यन्तस्य पूर्वामन्त्रितागरद्भावनानुभवशात् पदद्वयममुदाय स्पाष्टमिक सर्वानुदात्तन्वम् । अदब्धा शभिरहिमिता । एवभूता हे देवा यूप नोऽस्मान् रुतापराधान् युज्याय सख्यायाभि क्षमध्यम् । अस्माभि रुतापराध सहध्वम्।। पुरुवीर स्प उरुश'सम्य शर्मन् The accent in बहु. compounds with gk as first member is on the second member, except in the case of परु'णामन् उरुशस is an epithet of gods (उरु शस्यते) and of men (उरु शसति) शर्मन (from शु. from which शरण or शरीर are derived and which is cognate with थि) (1) home , of पाहि न शर्म पीरयत् IX 64 18, प्रिया शम पितृणाम् IV 46 12, (1) shelter, protection शर्मन् is here loc आभ क्षम् occurs with ace , dat , and loo and therefore there does not appear to be any special meaning like Gr's to be favourable to' which it must denote here gun companionship it is also an ad; Tr O Varuna, oh leader, may we be under the protection, of thee who hast plenty of valiant men and art praised all O sons of Aditi to whom no harm can be done, show us forgiveness that we might be received in your companion. ship, ye gods . over Verse 4 प्र । सीम् । आदित्यः । असृजत् । मिधर्वा । तम् । सिन्धनः ।

·227 NOTES [NH वरुणस्य । यन्ति ॥ न म्यन्ति । न । वि । मुचन्ति । एते। वर्यः । न । पतुः । या । परिऽज्मन् ॥ ४ ॥ ताँ र + म 1 . गतः । लिटमुसि विधः सेतुरिय जलस्य विधारयितादित्योऽहिते पुत्रो वरण ऋत विधारण- हेतुभूत सत्यम् । यद्वा नदीनामुपादानमूतमुहम्म् सी सर्वत प्रासृजत् प्रण सृष्टवान् । अणोऽप्रगृह्यस्यानुनासिक इ.पामार सानुनासिर । तेन यरुणस्य ऋतेन मिन्धर म्यन्दनशीला नद्यो पन्ति । गच्छन्ति प्रवहन्ति । एते सिन्धो न श्राम्पन्ति प्रान्ति न प्रामुन्ति न वि सुचन्ति उपरता न भवन्ति । अनलसा सर्व- देवरूपेण प्रवहन्तीत्यर्थ । एतदेयोच्यते। ययो न वय पक्षिण इव रघुया रघर शीघ्रगामिन परिज्मन् परिज्मनि भूम्याम् । पप्तु पतन्ति । तीनपत्योइछन्दमीत्युपधारोप । स्थानिवद्भावाद्विवचनादि । रघुपा इत्यत्र सपा सलुगिति जसो याजादेश । सम् िstands here for पता see on I 11620 मा० 168 notes the absence of Samdhl between 1971 and 89, when coalescence is possible and does not take place the first yowel Is nasalised acc toमा. 171 and Pan VIII 457. विधता who divides or distributes cf व विधर्न सचस पुरध्या II 13 वि अपनी- अफरय II 137 न मि मुचन्ति are not unyoled for rest,पि गुप 'to rest oneself's used intransitively here , cf मा आ जस्मात् वि ममच III 418 इह या विमोचन अस्तु IV 467 रघुया रप (from रघु, cf classical लप) swift,denom रपान to go fast, from whiclh verb n रघुया, term of instru dropped and used as adr , 'swittly'. परिज्मन् पत परिजमन् (from परि+गम्-जम्) courses term. of loc dropped, cf IL.38 2 पुन perf of पत् . Tr The son of Aditi as tho distributor let them run, iho rivors follow the eternal order of Voruna, bey noter leol wears and werer rest, Ther runswiftly like birds in thern one . course Verses पि । मत् । अथय । रशनांढर । आगः । अध्पा । ते ।

·] ० , ४ No 8 HYMNS FORM THE RGVEDA 1128 228 वरुण । खाम् । ऋतस्य ॥ मा । तन्तुः । छेदि । वयतः। धिर्यम् । । मा । मात्रा । शारि । अपसः । पुरा । ऋतोः ॥ ५ ॥ हे वरुण मत् मत्साशात् रशनामिव रज्जुमिन आगा विहिताननुष्टानजनितं पाप विश्रथय शिथिलीकुरु । विमोचयेत्यर्थ । ते वसबन्धिन तस्योदकस्य पूणो खा नदीम् । खा इति नदीनाम | तामृध्याम लभेमहि । अपि च धिय कर्म वयत सन्तस्यतो मे मम तन्तु कर्मसतति मा छदि छिन्नो मा भूत् । नैरन्तर्येणेत्यर्थ । तथा कतो समाप्तिकालारपुरा पूर्वमपस कर्मणो मात्रा शरीर प्राच्योदीच्याङ्गलक्षण मा शारि शीर्ण विकल मा भूत् । शृ हिंसायाम् । कर्मणि लड़। पुर ऋतोरित्यत्र ऋत्यक इति प्रकृतिभाव || वि अथय (from अथ, olassical थ् to loosen) With the simile cp 106 and VII 865, ते कत स्य खाम ऋयाम tat (from खन् ) spring , occurs only in राय खाम् VI 36 4 L to fulil, of कर्म मभ्याम I 318, स्ते म मध्याम X.106 11 तब काम सध्या III 50.13; fulfilling the spring of the law is giving its course full scopo by one's conduct conforming one's conduct to the eternal Law)Geld regards b, c, d as saying the same thing, viz the continued exercise of the poetic faculty in different metaphors , but Varuna's rta cannot surely be fulfilled by outbursts of poetry. व यत pre part. from 4 to weave छदि. शारि aor any pass 3 Bung पुरा तो अप स मात्रामा शारि मनु Is the proper time for anything 2475ls an artist or artizan, 348 (first syll. accented ) 18 work Sãy has not paid attention to this distinction made by accent मात्रा (from मा to measure hence to construct) (a) measure, (ii) structure, (iil) mass or extent. (गणाति,) to shatter to piecos 3797 981 refers to the poet's composition. Unloosep my bio from me like a rope actions further the spring of thy Lav. Let not the thread of my song snap while I am weaving it Let not the artist's structure fall to pieces before its time lotStap my toe he prefer tome rand this stetten Verse 67 pies, the measures of ney अपो इति । सु । म्यक्ष । वरुण । भियसम् । मत् । संराट् । Let my .- ·229 NOTES FNo.8. LII. 28. ऋतंञ्यः । अनु । मा । गृभाय ॥ दामऽइब । वृत्सात् । वि । मुमुग्धि । अंहः । नहि । त्वत् । आरे । निमिपः । चन । ईशे ॥६॥ । *सम्राळ **वोऽनु है वरुण भियसे भयं मत् मत्तः स सुष्ट अपो म्यक्ष । अपगमय। सम्नाट सभ्यग्राजमान हे कताव: सन्यवन यज्ञवन्वा वरुण मामनु गृभाय । अनु- गृहाण । छन्दसि शायजपीति नः शायजादेशः। ग्रहोर्भ इति भावम । अपि च दामेव वत्सात् यथा दोग्धा वत्ससकाशाद्वन्धनी रज्जु विमुश्चति तथाहः पापं मत्सकाशाद्वि मुमुग्धि । विमुश्च। छान्दसः शपः ग्लुः । पृथकुरु । त्वदारे त्वत्तो दूरदेशे वर्तमान. न्यदन्य इत्यर्थः। त्वत्तोऽन्यः कश्चित् । निमिपश्चन निमेपस्यापि अक्षिपदमचलनस्थापि नहीशे । नेटे । त्यमेवेश्वर इत्यर्थः । लोपस्त आत्मनेपदेबिति तलोपः।। मत् भिय'सम् अपो सम्पक्ष भिय स् = भी:. सु corresponds with Marathi यरें, Hindi मला, Eng. please, Fr. bien अपो-अप+3. म्यधु bo situated ( Macd.; Gr.'s 'to shine ' is due to wrong etymology: Geld. to be joined on to, to suit); cf. (अमे:) अयक्षि मन सदने पृथिव्याः VI. 11. 5. अप म्यक्ष to remove. ऋतवः (in संहिना always ऋतारः) from ऋतपन (that which is acc. to the Law) holy. अनुग्रभ = अनुप्रह्. आरे' adv. (आगत् is another form) away from. Tr. Do please remove my fear from me, holy king Varuna; be gracious unto mo; liko the ropo from the calf remove evil from me. Without thee I have no power even to close my eyes. Verse 7 . मा । नः । वधैः । वरुण। ये । ते । इष्टौ । एनः । कृण्वन्तम् । असुर । भ्रीणन्ति ।। मा । ज्योतिपः । प्रवसथानि । गन्म । वि। स । मृधः । शिश्रयः । जबिसे । नः ॥ ७ ॥ .

·HYMNS FROM THE RGVEDA. II.28. 230 हे वरुण नोऽस्मान् वधैर्हननसाधनरायुधैर्मा । हिंसीरिति शेपः। हे असुर पापकता निरसितः ते त्वदीय इष्टौ यज्ञ एनो विहिताननुष्टानेन जनितं पापं कृण्वन्तं कुर्वन्तं पुरुपं ये वधा प्रीणन्ति हिंसन्ति तैरिति पूर्वत्र संबन्धः। श्रीए हिंसायां ऊयादिकः अपि च ज्योतिपो गृहे वर्तमानादग्नेः सौरप्रकाशाद्वा प्रवसथानि प्रवा. सान्मा गन्म। मा गच्छाम । सर्वदा गृहे वर्तमानः सूर्य पश्यंश्विरकालं जीवेय- मित्यर्थः । गमेलङि मन्त्रे घसेति च्लेल। तथा नोऽस्माकं जीवसे जीवनाय मृघो हिंसकान् स सुष्टु वि शिश्रथः विश्लपय । बाधस्वेत्यर्थः ।। मानः वधैः. A verb like हिसीः has to be supplied ; ते इष्टो' इटि ( from इष् to set in motion, to urge, to incite ) instance, command; of. इन्द्रस्य, अङ्गिरसा च इष्टी I. 62.3. ध्रीणन्ति occurs only here ; नैव. II. 12 क्रुभ्यतिरमा; prob. to smite down. प्रवसथा नि departure from, deprivation of; occurs only liere; but other forms occur; cf. प्रासाइन प्रवसत. VIII. 29.8; अमोरिधान गृहपति- VIII. 60. 19; to see the light of the day is to live; not to see it is to die; hence the prayer ज्योक् च सूर्य दृशे I. 23.21; ज्योफ पश्येम मूर्यम् IX. 4.58 X. 37. 8. Tr. Do not ( strike) us, Varuna, with those weapons of thine that at thy instance smite down the sinner. May we not be away from light; please rout our enemies that we may live. Verse 8 नमः पुरा । 1 । ते । वरुण । उत । नूनम् । उत । अपरम् । तु- विऽजात । वाम ॥ त्वे इति । हि । कम् । पर्वते । न । श्रिता- नि । अप्रेऽच्युतानि । दुदर्भ । व्रतानि ।। ८ ।। . . हे धरण पुरा पूर्वस्मिन्काले ते तुभ्यं नमो नमरमारप्रतिपादकं नम इति शम्म मयादिम । उत अपि च ननमयापि अयाम । उत अपि च हे ठपिनात पदप प्रदेशेषु प्रादुर्भूत वरुणापरमागामिन्यपि याले नमशा प्रयाम उणरयाम । फरमादित चेष्यते । इभ दुर्दम दम्मितुं हिमितुमशक्य । दुगे दाशनाशदमारेषु (पा. ६- -१०९-५) इति रेफरपोयमुत्तरपदाद टुयं च । रमितापाइपूरणम् । हि यस्मा स्वयि पर्वते नशिलोय यामच्युतान्यन्यैः प्ररपापितुमशरपानि प्रतानि कमाणि विपरणानि मितानि आर्भितानि ।तरमादियः।।

·231 NOTE: II.28. तुविजात born mighty. तुर्वि mighty or many. वाम subj. वे त्वपि. दुर्दभ becomes दूळभ in the Vedic dialect, the ordinary Prekrit change of rt dental to lingual being observable here. Tr. We have expressed our homage to thee before ; we do it now and we shall do it in future, O mighty God. Indeed on thee rest unshakable thy laws as on a mountain, O god whom no one can do harm. Verse 9 - , परी । ऋणा। सावीः । अर्ध । मत्ऽकृतानि । मा अहम् । राजन् । अन्य कृतेन । भोजम् ।। अविऽउष्टाः । इत् । नु । भूयसीः। उपसः । आ । नः । जीवान् । वरुण । तासु । शाधि ॥ ९ ॥ - . . . . - - हे घरुण ऋणा कणानि पित्रादिभिः एतान्यस्माभिर्दयानि परा सावीः परा सुव । पराचीन प्रेरय । पू प्रेरणे। छान्दसो लुह । अघ अधुना मस्तानि मया निगदितानि ऋणानि पराजय । अपि च हे राजन् म्यामिन् यरुण अहमन्यकते- नान्यरर्जितेन धनेन मा भोजम्। भोग मा लभेयम् । किं कारणमिति चेदुल्यते । भूयसीभूपस्पो बहुतरा उपसोऽन्युष्टा इन्तु सत्यमापुष्टा एव । अपरराविपत्याय ऋणानि चिन्तयतो जाग्रतो मम ब्युटा अध्ययुटकल्पा आसन् । हे वरुण ताम्रपाठ नोऽस्मान जोवान जीपनवत आ शाधि । आ समन्तादनुशिष्टान् कुरु ऋणान्यप-* हृत्य मोगपति धनं प्रयच्छेत्यर्थः। 37's now or further. TT Fift: aor, inj of 911+#. to drive away : f. दुःवयं पा सुध 82.4; यक्ष्म पग सुधामि x. 137.4. आशाधि' जीव living, ef. जीवान नः अनि धेतन VIII. 67. 5. आगार to to wish, cf. नत् आभास्ते यजमानः हविमिः. 124.11, Tr. And further drive away all sins for which I am res. 'ponsible. Let me not, oh king, suffer for other men's doings. Many dawns remain(still) undawned; wish us alive in them, Varunn तावान् शय पादनं ।

·No.8 II.28. HYMNS FROM THE RGVEDA. 232 . Verse 10 यः । मे । राजन् । युज्यः । या । सखा । वा । स्वमॆ । भयम् । भीरवै । मह्यम् । आहे ।। स्तुनः । वा । यः। दिप्सति । नः । वृकः । वा । त्वम् । तस्मात् । वरुण । पाहि । अ॒स्मान् ॥१०॥ हे राजन वरुण मे मदीयो युज्यो योजनसमर्थः पित्रादिर्वा सखा समान- ख्यानोऽन्यो बान्धयो वा स्वप्ने दृष्टं त्वद्विपय भय भीरखे भयशीलाय मह्यं य आह बते । तथा स्तेनश्चोरो वा कोऽरण्यश्वा वा यो नोऽस्मान् दिप्सति जिघांसति ।। सनीनन्तर्धति विकल्पनादिडभाव । दम्भ इच्चतीत्वम् । है वरुण त्वं तस्मात्सर्वस्मा- दस्मान्पाहि रक्ष॥ There is a confusion of construction. When a friend appeared in a dream to announce a coming danger, the dream was apparently supposed to come out true. Protection is prayed for from the danger, not the friend; c mentions a real danger Tr. O king Varuna, if there is a companion or friend who announces, in a dream, a danger to me, fearful as I am, or ( in the waking state) if there is a thief who wishes to do us harm or a rapacions man,--protect us from ( it or ) him, Varuna. Verse II मा । अहम् । मघोनः । वरुण । प्रियस्य । भूरिऽदानः । आ । विदम् । शूनम् । आपः ॥ मा । रायः । राजन् । सुऽयमात् । अब । स्थाम् । बृहत् । वदेम । विदर्थे । सुवीराः ॥ ११ ॥ ... । । "जन्ग हे परुण 'मघोन धनयत' प्रियस्पानुरलम्य भूरिदामो भरपंदूलस्प दारात्य. आदर्श मापक्रम 'ह वरुण मियस्य भूरिदातो भर्धिनस्य कानुनयन आइपग्य उगत: पुशादेशानिधमाह मा आरिदम् । आवेदयानि जारयनि। हैरानन् गुट नियामानादापुरम स्पिनो मा भूगम् । शोभनपुत्रा यझे एह पा सामाना गोषमुशायाम । 'तिहारो। .

·233 NOTES Nos स्याह मा आ विद मावेदयानि आवेदन विज्ञापन मा ग्वाणि । किं तदनावेद्यम् । आपेज्ञाते शून शून्य दारिद्रयम् । वर्णलोपइछान्दस । यद्वा शून गत प्राप्त दारिद्यम् दुओश्चि गतियो । श्वोदितो निटायामितीदप्रतिपेध । पजादित्वात्सपसारणम् ओदितश्चेति नकार । उपादित्वादादात्तत्वम् । एतदुक्त भवति । अस्मदीया- पुनादय क्षुधिता इति प्रभुमभुसमीपेऽभिधाय याचमानो ना भूवमिति । हे राजन सुपमात् । सुष्टु नियम्यतेऽनेन पुरुषो गृह इति सुयम । ईपटु समिति खल तादृशादायो धनान्माव स्था अपयुत्य स्थितो भा भूवम् । वय सुवीरा शोभनपुरा विदथे यशे गृहे वर्तमाना सन्तो वृहद प्रौढ स्तोत्र वदम उच्चापाम || भूरिदान fron भूरि + दा + वन्,f t + जा + पन् , मुन + पा+ वन् , ऋण + या + यन्, आपि one who befriends between 2016 and at a distinction has been made in I 26 3, IV, 17 17, 255 आपि is mentioned on a par with पिता in I 26 3 and 31. 16, VI 17 17, the derivative gence appears to be present in आप अउस नूतनस्य III 51 6, it is distinguished from स्लोतृभ्य and with 12 II 38 11 16 Is there a befriender, a patron शनम. (d) want, dearth , of मा सस्यु गुन आ पिदे मा पुत्रस्य VIII. 45 36. 34 a far only here occurs in the sense of "to go without' Tr. Let me not, oh Varuna, experience & dearth of a bounteous, loving and liberal patron, let me not, oh king, ba without easily manageable wealth Powerful in the assom bly, may we discourse might ly No.9 MANDALA II SUKTA 38 उदुप्प इत्येवादश पट रक गार्ममा बेष्टम मावितृदेवतारम् । अमानु- क्रमणिशश। उदुप्प एकादश मावित्रमिति । स्पटे दशरा पटेऽहनि पैश्वदेश र पतवन सावित्रनिविदानीपम् । यदश्चादीत सण्डे सप्रितम् । पदस्पोद्य देव इति गासमदम (आ. ८.८)ति। Sarlts is a morning sod as well as an ereping god He is the impeller, the power tnat lles behind the unirersat 301ny Himalad Selection ·No 9. II. 38. :] HYMNS FROM THE EGYEDA 234 order ; puns on this elymological meaning abound in hymns to the god. His evening actirity is graphically described in the following hymn; it is briefly described also in I. 35.2 ab: आ कृष्णेन रजसा वर्तमानः निवेशयन अमृतं मत्यै च. Verse 1 उत् । ऊं इति । स्यः । देवः । सविता । सवार्य । शश्वत्त- मम् । तत् अपाः । वह्निः । अस्थात् ॥ नूनम् । देवेभ्यः । वि । हि । धाति । रत्नम् । अर्थ । आ स्वस्तौ ॥ १ ॥ -४ । . । अभजत् । वीतिऽहोत्रम् । स्यः स देवो द्योतमान. सविता सवाय लोमानां प्रसवापानुज्ञायै शश्वत्तमं प्रतिदिनमुदस्थात् उत्तिष्ठति । कीदृशः सविता। तदपाः तत्प्रसवकर्मा । अपः अन (नि. २-१) इति क्मनाममु पाठात् । वदिवोंढा जगताम् । किंच नून संप्रति देवेभ्यः स्तोतृभ्यो रत्नं धनं वि हि धाति । प्रयच्छति । हीति पूरणे। अथ अपि च वीतिहोयं कान्तयज्ञ यजमानं स्वस्तावविनाशे क्षेमेऽभजन । भागिनं करोतु । यद्यपि स्वस्तिशब्दो विभक्त्यन्तनिर्दिष्टशब्दपरस्तथाप्यपर्यवसानादर्थपरो भवति । सविता' सवा प. There is a pun on the root-meaning of सूto impel' here; also in IV. 53. 3,6; IV. 54.267 V. 51.5%; 82. 3-7, 93 VI. 71. 1-6%3; cp. similar puns on the root-meaning in उभम् , I. 48.1&c. शश्वत्तमम् adv. from शश्वत् adv. (1) ever recurring, (ii) again and again; also adj. every, continual; cl. शत् इन्द्रः 'जिगाय I. 36. 16%; शश्वत्तमं अबते जोहवीनि III. 62.2. तदपाः from अपस work (नत् अरः यस्य ). यतिः here, also in I. 3. 9; II. 17.4 'driving in a chariot'.cf. पेष्टाः II. 17. 3, वहमानः अ VII. 45.1; also मुबला. VI. 22. 7. पीति होत्रम् ( from वीनि partaking, enjoyment, from वी%B and ii offeriog; an epithet of the 471977 or uff ) whoso offøring is intended for enjoyment (eatlus);:cf. frary and FITTE. * coming after हि indicates a corollary: cf. पिन हिला पुरुष...अप नः अविना अब I. 81.8; मुशर्मागा ससा दिभुतं अय पत्तं सनमानाय संमो. I.93.7 आ' 345inj. from us to give a share in; to grant ; cf. q * 911 ·235 NOTES No 9 । II 38 भज 1 438 The augment should have been dropped is it on oversight of the ? Otherwise d should be thus translated therefore he has ( already ) granted &c Yon god Savitr has risen to urge (the world to activity ), going about in his chariot continually for that (exclusive) mission of his, he is indeed now distributing valuable things among gods, therefore may he grant welfare to the sacrificer Verse 2 विश्वस्य । हि । श्रुष्टयै । देवः । ऊधेः । प्र । बाहवा । पृथुऽ- पाणिः । सिसति ॥ आपः । चित् । अस्य । व्रते । आ । निs- अयम् । चित् । वातः । मते । परिऽज्मन् ॥ २ ॥ मृग्राः। 1. 1 देवो घोतमान सविता पृथुपाणिमहत्क्रो विश्वस्य श्रुष्टये जगत सुखाय ऊर्ध्वमुद्गत सन् वाहवा बाह् शासिसति प्रसारयति । आपश्वित् आपोऽप्यस्य व्रते प्रसवारये क्मणि सति । व्रत कवरम् (नि०२-१) इति तन्नामा पाठात । आ स्य दन्त इति शेप । नाश्च निमृग्रा नितरा शोधयिच्या गङ्गादिरूपेण जगत्पावयन्ती- त्यर्थ । अय चिद्वान्तोऽयमाप घायु परिज्मन् परितो गते पालेऽन्तरिक्ष रमते । श्रुष्ट य for willing compliance of विथ्या अष्टि स एतु VII. 40 1, स्तामस्य अटी रक्षस दह VIII. 23 14 श्रुटी inst adv willingly. readily बादवा (frona शाहव m) occurs also in v.6428nd VII 62 5 they are mentioned as golden in I 22 5 35 9,10 VI 71 1 4 5 : Fă (from used only here 10 causal sense) to stretch व्रत आ नि मृग्रा The अनानि (ordinances) of सवितृ have been emphasised in this hymn, of ris 36,7,9 निमृग्र submissive from लन्द to make one's orms of निराश करणे v 52 17. जर्न ३१ पति एक ममान नि मामृने पर इद्र VII 263 परिज्मन too (from जमू-गर) course, of नृपत् परिज्मन् नोनुन ( roar) पाता IV 224 परिज्मन् also means 'one who wanders around' of वृद्धि परिजमा पनी गनु VII 106 रमते from रम् to rest tranquil, cf पपन चित् सीमन् अम्न II 1171cf also re3 ·No 9 H] HYMNS FROM THE RGVEDA 236 II 38 Tr The broad-armed god, standing erect, stretches forth his arms that all might obey The very waters are subservient to his commandments, and this wind itself rests In its course Verse 3 आशुभिः । चित् । यान् । वि । मुचाति । नूनम् । अरौरमत् । अर्तमानम् । चित् । एतोः ॥ अह्यपूणाम् । चित् । नि । अ- यान् । अविष्याम् । अनु । बृतम् । सवितुः। मोकी । आ । अगात् ॥ ३ ॥ .* . [*न्य, **याँ अ पान गच्छन् सविताशुभिश्चिच्छीघ्रगामिभिरपि रश्मिभिर्वि मुचाति । विमुच्यते । नूनमिति पूरण । अतमान चि.सतत गच्छन्नमपि जनमतोमनाद- रीरमत् उपग्मयति । सिंच अह्यपूणामहिमाहन्तार शवमपन्यभिगच्छन्ती- त्याव । तेपामप्पषिप्या गमनेच्छा न्ययान् निय छति । सवितु प्ररक्स्य सूर्यस्य व्रत कर्मानु पश्चान्मामी गत्रि । मोसी शोकीति (नि० -७) राविनामस पाटात् । आगात् आगच्छति । सवितुश्चेष्टोपरतौ राचिरागच्छतीति पावन ।। आशुभि या न वि मुचाति आशु aswift horse यान् from prep of या चिमुच् of II 28 4 it is sub] 3 s here अतमान ए तो अरीरमन अत् to wander तु (इ) Journey रम् caus to stop अह्म पूणा अविष्या नि अपान् अह्मषु occurs only here It can mean अहिवत् अपति (glades) or अहि अपति or स्पति (pounces on); Geld prob on account of the similar दयेन न नन अधति IX 69 15 prefers the latter अविघ्या from अधिप्य to to be greedy, of यवसे अविध्यन VII. 3. 2, भोजमे अविष्यानम् VIII 513 गयान् (aor 3s of यम् ) occurs only here and the age has mentioned it among Bynonyms of night (The rider) even when travelling with swift steeds must upyoke now (Savitr) bids also tho wanderer to rest in मो की Tr ·NOTES No II 38 237 तर his journey He restrains the greed of the very pouncers_01 serpents (eagles) The night has approached at the bidding of Sayıt Verse 4 1- पुनरिति । सम् । अव्यत् । विऽततम् । वयन्ती । मध्या । कताः । नि । अधात् । शक्म । धीरः ।। उत् । संहाय । अ- स्थात् । नि । ऋतून् । अर्धः । अरमतिः। सरिता । देवः । आ। [*न्यधा सय १तूर धर अगात् ॥४॥ चयन्ती यन वयन्ती नारीय राबिर्विततमालोक पुन समयत् सवेष्टयते । पुन शब्द पूर्वे युरप्येवमकादिति द्योतयति । धीर प्रज्ञाऽपि मर्यो लोक क्तो क्रियमाण कम। क्तों कर्तव (नि. २-१) इति तन्नामसु पाठात् । शक्म कर्तु शक्यमपि मध्या मध्य उपक्रान्त कर्मापरिसमाप्पेयर्थ । न्यधात् निहितवान् । सवितर्युपरत इति शेप । सर्वो लाम सहाय शय्या विहायोदस्थात् । अपशिष्ट कर्म कर्तु पुनरुत्तिष्टात! सपूर्वो जहाति शय्यापरियागे वतते । तथा च भूयते । कलि शयाना भवति सजिहानस्तु द्वापर (ए० प्रा० ७-१५) इति सविता सरय प्रसविता सूर्योऽग्मतिरनुपरतिर्देवो द्योतमान आगात् आगच्छति । उदेतीति यावत् । ऋतून कालविशेपाश्च यदछ । विदारयति । ab describe the fixed alternation of Night and Day cd show não as the power behind पुन स अयत् विततम् वयन्ती. चयता (from a to weave) female weaver विनम् that which has been stretched मध्ये (1) to cover with agarment or something like it (with instru or acc ) c स विभ्यान अ जसा शवाभि इन्द्र बनिन व 1 I 130 4; (11) to lay a garment or something liko it on (with acc) of of सायन् नमां स दृधिना ( रामा) स अययत् IL17 , इन्द्र पृजनं न भूम (earth) संविध्ये I 173 6, गुप्मम् चाणभ्य स विव्यY VI 125 वित समयत् then means laid the extended web ( of darknery as a reil or cloak on the world) Who the female wearer is and what sho does exactly has been a problem while Sis_and Old understand the to be pight (att in 32) Roth coopects it with ·HYMNS FROM THE RGVCDA No 9 if 33 ] 238 377 Say understands that to be daylight and the object of समव्यत् Old, takes fêra (the outstretched web) as obj to put and supplies the beings 'as ob} to 79341, according to Geld. | the description of the approach of night is being continued in ab and a human weaver and a human artisan are to be understood as the objects of description पुन समव्यत् (= rolled up) being true only in the case of a human weaver and being inapplicable to Night (Cf Tr p 294 but in V S II 188-9 he takes the weaver to be the Night and the ar to be the Sun: in traosłating I 115 4 also he is still thinking of the Night as the weaver p 138) But it in occurs everywhere except ing one similo (I 130 6 V 2 11 29 15 ) as an epithet of the gods and in a parallel passage मभ्या कता विततम् म जभार (I 115 4) the same words fan and 5471 Fall are used for describing the cessation of the Night's activity of day-break ajat_bas been described as presiding over day and_night (of a sh 9 3gp V 82 2) and here as in I 115 4 we have a contrast between the Nights work and the Sun's work In I 115 4 the Night at the approach of day gathurs up her outstretched web of darkness Here at the approach of Night the Sun restrains his light and the Night once more lays the outstretched web of darkness (Gang) on the world The peculiar meaning of Hat has not been rightly understood and hence arose the difficulty मध्या तों FYT 18 taken to be ady from f instr by Gr but Wh and Macd take it as m instr used as ad from verb n कर्तु-फरणम् of मभ्या गन्ना I 89 9 श कमन् power cf 4A194 IX 34 3, Gr in this passage only under stands it as wort which is not necessary नि अधात निधा to restrain or control of 3 âga I 171 1, FRÁ Y V 32 12 महा य उ अस्थात् सहा forms a contrest with उत् स्पा their passage quoted by Say (VII 15 4 the following words being उन्ष्टन् बना) In III 51 4 (W RZR 95914 ) It forms & contrast with 64 HI therefora means to be quiet while ? स्था would mean to show activity ऋतू न वि अदध पावर import from perf base of) îl to keep apart, cf lø:11f1 1L.137, TA TO ·239 NOTES No 94 II 38- अर मति - अपां वि धारयत् X. 92 10 मूर्याचन्द्रमसौ पिधृती तिष्ठन , बृह उ III 8 9 sto signifies ady recurring period of time, cf I 49: see on this difficult word Geld V S II pages 255-57, where he refers to the interpretations of his predecessors Roth in the great PW understands it as 'Devotion', 'the Genius of sacrifice', but changed his mind and in the smaller PW. assigned a different meaning to the word 'not resting' Gr. gives it everywhere the meaning of 'the genus of prayer Geld in V S II wants to give only one treaning for all the passages that of 'timely prayer' but in his Glosbar and his Tr he understands it as an adj meaning 'punctual' in our passage while taking it to denote 8 goddess elsewhere Roth takes to as the subject of a c In V S II Geld tahes 38 as the subject of अस्थात् and अदर्ध but in his Tr he takes सपिता as the subject of c Geld derives the meaning of panctual or timely prayer' and 'punctual' from 27 to which Sáy gives the meaning of is in VII 68 2 Actually Say explains 377 by अवर्थ and this latter by शीघ्रम् Geld's meaning is vitiated by two flaws a must mean punctual'acc to it and the mean ing of a has disappeared Max Muller understands na apparently as servant as well as service'(S BE XXXII 330 note on V 54 6 ), but this meaning is clearly wrong in view of the parallelism between this passage and V. 43 6 Of the eleven places where the word sah occurs in Dino it clearly means & certaio deity invoked along with #1, 9177, 1a TV, भग, पुनधि, &c, described as अम स्वा, मही, पनीयसी वसूयु , whom अग्नि and 9671 are called upon to bring with them Briefly, अर'मति and 377 (T) (VI 17 10 )* must be studied together just as 3*TF, and I90TA (I 167.7) would have to be studied together, (i) fade 3124 Karat X 92 5, the showers of rain flow obscuring great 30', and ( 78 )ar VIL I 6 Also afford a certaip clue and I would propose 'fierceness', 'the अर means adverse of अरि, अराति &c ·I ०० No 9 HYMNS FROM THE RGVEDA 240 ifierce, red glow of the sky delfied', as the meaning of अरमति , thus we can account for that belonging to fire being obscured by rain and being brought by Agni and the Maruts For Savitr coming in the evening of कृष्णन रजसा आ वर्तमान , प्रतिदास अस्थ त् , [ 352,10. The bright red twilight of evening probably led the poet to identify सवितृ with अरमात Tr The female weaver (Night) has laid on (the world ) her extended (web of darkness) onco more the wise one (Sun) has restrained his power in the midst of his activity After lying quiet (during daytime) he (Savitr) has (now) shown activity he has kept apart the divisions of time (N. and D) the god Savitr has come as Aramati Verse 5 नाना । ओकासि । दुर्यः। विश्वम् । आयुः । वि । तिष्ठते । प्रऽभवः । शोकः । अग्नेः । ज्येष्ठम् । माता । सूनवै । भागम् । मा । अधात् । अनु । अस्य । केतम् । इपितम् । सविना ।।५।। प्रभव प्रभूतोऽग्ने शक्तिको दुर्यों गृहे भयो नानौमासि यजमानाना पृथग्भूतान्यहाान्व तिष्ठते अधितिष्ठति । विश्वमायु सर्वमन्न चाधितिष्ठति । आयु मनृत (नि०२-७) इत्पन्ननामस पाठान् । मातोपा सविनान्विपित प्रेषितमस्य केत प्रज्ञापफमग्नज्ट प्रथममग्निहोनारय भाग मूनवेऽग्नय आधाद आदधाति ॥ Geld treats a as an elliptical clause but 18 willing also to take a and b together like Sãy Ace to him a would be दुय , विश्व आयु . नाना ओकांति ( मृगयते) wbosoever has a house persons of all ages, seek their several abodes' दुप (from दुरdoor lence dwelling of house ) belonging to the house दुप-या means DRUIRef. दुर्य अमिर पर 74 1 मिभ्यम् आ mnte long occurs only here, from with 9, used in the same sense as प्रभ powerful, of प्रभ वटा, I 889,मभु स्यम् VII. 82 3 प्रभु गध 1.9 5, acc toGeld a hendiadyoin for प्रभवन् शोक (T to shine ) lustre io faza rises in various directions of (अने) . 1 .- ·[ 241 NOTES No 9 I138 यत् वितिष्ठसे VIII 6014 Geld refers to II 41 17 in support of his meaning but it does not convince The evening being described here Say 's interpretation is out of the question, but it is likely, almost certain, that the Mother and Son are the night and fire and the 548 477 the sacrifice, for otherwise between a b and cd there would be no connection अस्य केत अनु सचित्रा इपितम् क्न ( from स्त्-िचित् to see, to show oneself, to wish) desire, cf मम वास अनु क्त आयन् IV 262 इ to send. Mê has ordained the sacrifice for which the fire is hungry. Geld takes it as सावित्रा इपित अस्प केत (desire, appetite) अनु 1e. the appetite is sent by स. Tr The mighty nome-born lustre of Agni overspreads each home (to serve a whole life time The mother ( Night ) places the largest sharo ( the sacrifice ) before the Son (fire), at being sent by Savitr in accordance with his desire Verse 6 संऽआवति । विऽस्थितः । जिगीपुः । विश्वेपाम् । कामः । चरताम् । अमा । अभूत् । शश्वीन् । अपः । विकृतम् । हित्वी। । अनु । व्रतम् । सनितुः । दैव्य॑स्य ॥ ६॥ [*शश्वाँ जिगीपुर्विजयेर्योद्धा विष्टितो युद्धार्थ प्रास्थित समावर्ति समावर्तयति। विश्वपा सर्वेपा चरता जगमानाममा। अमा दम (नि० ३-४) इति गृहनामम पाठात् । गृह प्रति कामोऽभूत् भवति । शश्वान् नित्य कर्मरतोऽप कर्म बिकृत- मस्त हित्वी दित्यागात् । गृहमागच्छति । एतत्सर्वं दैयस्य दियि भवस्य सायतु प्रेररस्य सूर्यस्य व्रतमरतमयारय कर्मानु । जायत इत्यर्थ ॥ जिगीषु (desid n from if to win or obtain, arrespective of battle or race of अप जयेम V.2 11 धनानि जयमx.42 10 सोम विमा to break loose or go out from , अजय 1.3212) समावर्ति = म + आ + पवत् + नि pro cf सवरणात् व्यस्थात् VII 32 ady home homewards often in con. from perf base cf अमा च एनं आये पा? VI 24 10 trast with अरण्ये अ-पन् etc 31 IRY Hymas,nt Selection]. २ । . आ। अगात पि धित अमा ·No.9. HYMNS FROM THE RGVEDA 242 श'श्वान् every one अपवरुतम्. वि कृ to change, to give a multiform aspest ty; cf. चमसम् चतुर्धा विकरोति IV. 35.2 रूपश: विकृतानि 1. 164. 15. हिन्वी an olderform_of_the absolutive_in त्वा ef. कृत्वी, I. 161.33; गत्वी IV. 4.5 also भूत्वो, जनिती etc. It is not found in the AV. Tr. In conformity with the commandment of the divine Savitr the seeker of gain who had gone out returns; all wanderers have their desire turned homewards, leaving his work which lias assumed diverse forins, every-one has come (home). Verse 7 त्वया । हितम् । अयम् । अप्ऽसु । भागम् । धन्न । अनु । आ । मृगयसः । वि । तस्थुः ॥ वनानि । विऽभ्यः । नकिः । अस्य । तानि । व्रता । देवस्य । समितुः । मिनन्ति ॥ ७ ॥ हे सवितस्त्वया अप्पयनरिक्षे । आर पृथिवी (नि० १-३) इन्यनरिक्षनामस पाठात । जलाधारे वा। हितं निहितमप्यमपा संबन्धिनं भाग धन्गनु निर्जलपदेशे- रण्येषु यथा मृगसो मुपयाणा मृगा आ समन्ताद्वि तम्थुः अधितिष्ठन्ति । किंच धनानि रक्षा विभाः पाक्ष आबासादिरूपण त्या भागो दतः। अस्य देवस्प सवितुस्तानि तादृशानि व्रता व्रतानि कर्माणि नफिनिन्ति । फेऽपि न हिंसन्ति । विया अप्स हितम् भागम अयम् (वितस्थो) The verb is to be supplied from b with which ! is connected by आच, अप्पम् the aquatic creation. मृगय'स. ध अनुव ताथु.. मगमम् is a doublot of मुगर (derived fron मायने to hunt wild animals that are thunted; of. जन and जनम् Iron जायने, मा und मरस् from म. राध राधस् from रा; Geld. took ltitu mean a hunter in his Glossar.thinking that it could not mean the hunted; but changed his nind subsequent. ५.सि Pun Mandamer... प. निविले. ....... ठम् नि अत्यत् II. 4. 7. 47 firm land or a plali ai opposed to water; cf 7 vit म अमरिसम्x.896; प निर: पत्र अनिचो. पानानि विप (हिनानि). नnिune, clनफअग्र सन् 152 13 -भादों यथा पनि नाता ·[is . 243 NOTES No 9 Tr. Over the portion Q-signed by thee to it in the waters, the aquatic creation (has spread ) and the wild ani nals havo Sprend on the plains; the wrds, ( have been assigned ) to the ibirds None violate these co nniandments of the divine Savitr. Verse 8 यात्राध्यम् । वरुणः । योनिम् । अयम् । अनिऽशितम् । निमिपि । ज राणः ॥ विश्वः मार्ताण: । व्रजम् । आ । पशुः। गात् । स्थऽशः । जन्मानि । सरिता । नि । आ । अफरि- त्यंकः ॥ ८॥ वरुणो याद्र ध्य यातां गच्छता गर राधनीयमप्यमाप्नु योग्गमनिशितम- तक्ष्णम् । मुखाराम ने पारद । यानि म्याग्न निमिपि नि म स तुरस्तमये सति विधार्थ प्रणा प्रयच्छति । वरुणस्य रात्रनिर्वाहम्त्वात् । ज राणा भा गच्छन् विश्व सवा माताण्डो मृताद्भन्नादण्डादपद्यमान पक्ष्या गात् आगर रति । विश्व पशुप ब्रज गोष्टमागात् । सविता प्रेरक स्थश स्थाने स्थाने जन्मानि जातानि भूतानि पाक पृथगकापति ।। For the many alterations proposed by Ludwig, Roth, Weher of the text of this diffuult rc, cee Old, Noten, p 220 Naturally no change is admis-zble The whole rc illustrates the statement निशयन् अमृत म य च ab takes the specific instance of Varuna याद्राधम् अप्यम् यो निम् वरुण (गात् । अप्य watery योनि place residence , of घृतम् अभ्य योनि II 3 11, असरफ योनी x 31. identical with यात् + राध्यम् (यात् in so far as, or as long as later यावत् . cf यात् अर्धामास 1 80 15, राध्य from राधू to bring about, to attain adv in so far as it is attainable or (from Tue bles. sing or favour is allowed अनिशितम् adv restlessly, by Varuna knowiog no night, from 17ſtal night or rest, the latter word नाम पिज गण . निमिम् olusing of occurs only in rS II 222 the s18 अभुराण from भुर् to hurry. cf यस्य बने शफात् ज रीति V835 Mitra and Varuns watch the world अग्नेि तन्वा भुराण II. 105 6 ·No 9 HYMNS FROM THE RGVEDA 244 वि आ आनिमिषा with their eye of the Sun (II 27 9, VII. 607 I 1.5- 1), it is possible for him now to close his eyes but still there 18 no escape from restless work for him विश्व मार्ताण्ड (योनि गात् ) मार्ताण्ड (मृत + अण्ड Ja bird ( born of a dead ! e broken egg) The word occurs again in the cosmic hymn X 72 Old suggests a mammal' as the meaning because it is born of an egg which is not a living thing but a dead one This 18 against tradition and not very helpful आ prob means च here जन्मानि things born स्थश अम स्थश in the appropriate place (ET) व्या कृ to divide to separates it occurs only here in the RV, in later literature it is a common word Geld connected b with conce but after Ola's Noten were published he changed hio miod as elsewhere Tr Varuna has gone to his watery residence this much having been vouchsafed to him (by Savitr) restlessly agitating while his eyes are closed ( for a nap) all birds ( have gone to their bests) and all animals have gone to tbeir stalls. Savitr has lodged the beings separately, each in its place Verse 9 न । यस्य । इन्द्रः । वरुणः । न । मिनः। बृतम् । अर्यमा । न । मिनन्ति । रुद्रः ।। न । अरातयः । तम् । इदम् । स्मृस्ति। हुये । देवम् । सथितारम् । नमऽभिः ॥ ९ ॥ - 1 यस्य मचितुर्देवस्य व्रत प्रसयारय कमेन्द्रो न मिनाति न हिनस्ति । यम्णय न मिनाति मिनभायमा चन मिति रुद्र न मिनाति । अगतयोऽसराश्च न मिनन्ति । मिनातीति श्रुतमारयात यथायोग विपरिणामेन प्रत्येग्मभिममध्यते । त सयितार मर्यस्य भेर देश पोतमानमिदमिदानी नमोभिरनरूपैथिमि सह। नम भायु (नि०२-८)त्यम्मनामए पाठात् । स्यति क्षमाप । हुये तोमि । इदम पम्ति दप :-दे to cry out loudly to, to spenk out loudly, to inroke, cf माररातिम् एव I 179 प्रभुम् पिम् हवामह IV 375 ·NOTES [NE No 9 IL.38 245 रुघण्यम् आ हुवाध्ये I 1225 म्वन्ति (सु + अस्ति) n ace welfare, or tih might le treated as an eds giving the sense of different cases , of स्वस्तये थायुम् उप यामहे सोमम् स्वनि ( स्वस्तये) v 51 12, स मूरिभि हरिय स स्वस्ति (स्वस्तिभि) नVि 42 4 इदम् adv now, here Tr Here I lovoke the god Savitr for welfare with salutations that god whose commandments are violated by neither Indra aor Varuna nor Aryaman nor Rudra nor the enemies Verse 10 । . - भगम् । धिय॑म् । वाजयन्तः । पुरैऽधिम् । नराशंमः । मापतिः। नः । अन्याः ॥ आऽअये । वामस्य । संगथे । रयीणाम् । प्रियाः । देवस्य । सपितुः । स्याम ॥ १० ॥ . । . मग भजनीय धिय ध्यात य पुरधि पुरस्य धारयितार बहुप्रज्ञ या सवितारम् पुराधिनधि (नि. ४-३) इति यारस । वाजपन्त वाजिन बलिन * कुर्वन्त ॥ विमक्ति यत्यय । न स्तुरतोऽस्मान् नराशसो नरै शसनीयोf मा पतिर्दे पनाना पतिछन्दसा पतिर्वा । तथा च श्रूयते । छन्दासि वै ना इत उत या व्य तु देवपत्नी (क०५-४६८) इति च । सविता या अयात् | विच वामस्य धनस्य रयीणा पशूना च । तथा च श्रूयते । पशवो वै रथिरि ति। आय आगमने मगथे सगमने च निमिते । दवस्य द्योतमानस्य सवितु प्ररकस्य घय प्रिया स्याम भषम ।। भगम् धि यम बाज यन्त पुरान्धिम भग धी and पुरन्धि are dettes, as to ll of विश्व दवास शृगवन् वचा से य । सरस्वती सह धीभि पुरध्या x. 65 13 She is the goddess of prayer and usually mentioned in the pl cf VII 35 11, VIIL. 352 101 16 etc भग 1s one of the Adityas and stands for wealth of luck, while gis stands for दक्षिणा, according to Geld वाजयत is adj to वयम् understood, b being parenthetical वाजय to put fire into to tir to activity of इमा अषधा वाजयन् X 97 11 धनानाम् सातये त्वा वाजगाम I 4 9 नराशस represents the sacred speech and is indentified with Agai या पात the at are goddesses and are frequently mentioned *जादशें कुचत इात पाट । tआदर्श रासति इति पाट ।

·] No 9. RYMNS FORM THE RGVEDA 246 II 38. with वट, but one cannot ssy It नराशप्स Is the नास्पनि Observe the peculiar compound in which the first member retains its plural forn The Brahmānas indentify the Al with the metres but that is only the metaphorical manner of the Brahmanas They form a Gana of goddesses Tr Starring Bhaga Dhi, and Pusan to action,--may Narăsimea, I and ) the Lord of the Gnās protect us,--may we he dear unto Savitr that we might acquire precious things and store wealth Verse II अस्मभ्यम् । तत् । दिवः । अत्ऽभ्यः । पृथिव्याः । त्वयां । दत्तम् । काम्य॑म् । राधः । आ । गात् ।। शम् । यत् । स्तोतऽ- भ्यः । आपये । भाति । उरुऽशंसाय । सवितः । जरित्रे ॥११॥ .- हे मवित अम्मभ्य त्वया दत्त तत् प्रसिद्ध काम्य कमनीय राघो धन दियो धुलोकात अयोऽन्तरिक्षलोकात पृाथ या भूमेश्व गात आगच्छतु । किंच स्तोतृभ्य स्तोतृणामापये य-धो तदशजाय यद्धन श सुख र भात भरेत् उरुशसाय बहु- स्तुतपे जरित्रे र मह्यम् । जरिता कारु (नि० ३-१७) इति स्तोतनामस पाठाताहेमायत तत्प्रयग्छ । का म्यम् राध ( from काम desire) desirable, lovely, cf काग्यम् पस 1.223 For 51119 see II 28 11 भाति subj The जरितु is the poet himself Tr May such desirable ifts, given by thee, Savitr, come to us from heaven, from the waters and from the earthy as would bring luck to the chanting priests, to the patron and to the singer, eloquent in praise ·NOTES FNo.10. III. 9. 247 No. 10 SūKTA 9 MANDALA III . सखायरवेति नव नवमं सूक्तं वैश्वामित्रम् । अत्रेयमनुक्रमणिका । मसायो नय चाहतं त्रिष्टुरन्तमिति । अन्या त्रिष्टुप । शिष्टा अष्टौ बृहत्यः । प्रातग्नुयाकाश्विन- शस्त्रयोहिते छन्दस्यम्य सूक्तस्य विनियोगः । अथैतस्या इति खण्डे मूवितम् । सखायरत्यायमग्निरन आ याहि (आ०४-१३) इति ।। Verse 1 सोयः । त्वा । वमहे । त्वम् । मतीसः । ऊतये ॥ अपाम् । नपातम् । सुऽभगम् । सुऽदीदितिम् । सुऽप्रतूर्तिम् । अनेहसंम्।।१।। विश्व मित्रः सौति । हे अग्ने मखायः । सोमा ज्यादिहविष्प्रदानेनोपकारकत्वा- मित्राणि मर्तामो मनुष्या ऋत्विजो वपमगं नपातमपां नप्तार सुभगं शोभनधनयुक समीधिति शोम दीप्ति मुप्रति शोभनप्रतरणं कर्माष्टातृभिः सुपेन गन्तव्यमनेह. समुपद्रवरहितमेतादृशं देयं त्यामूतये रक्षणाय घरमद शमीमहे । सखायः। ख्या प्रकथने । समाने पश्चादान इति समान उपपदे डिदित्यनुनी ख्यातेरिए । तस्य डिवाहिलेपः । तत्संनियोगेन यलोपः । समानस्य छन्दस्यमति सभावः । उप- पदस्शदात्तत्वम् । णिदित्यनुत्तो सख्युरसंबुद्धी (पा० ७-१-९२) इति गिददापः। वृद्धयापादेशौ । आयुरातः। यमहे । रङ् मभको । छन्दसि लडलिट इति यत- माने रिद । क्रादित्वादिडभायः । निघातः 1 ऊनये । अय रक्षग इत्यस्प उदान इत्य- नुनाभूतिपतीन्यादिना निन्नन्तत्वेन निपातनादन्तोदात्तः । अपाम् । अहिदमिति विभकेरुदात्त यम् । मुभगम् । आयुदात्त दयच्छन्दसीत्युत्तरपदायुदात्तत्वम् । समतू तिम् । कत्यादयश्वेत्युत्तापदायुदात्तन्यम् ॥ सखायः The Vedio singers style themselves as friends of the gods ; ct. I 30.7: also देयम् न्वा मयं. सग्याय हुरे I. 139.2; टेवानाम् सख्यम् उप सदिम पयम् 1.89 2. अपाम् न पातम् child of the waters an epithet of Agal. अपी नपात् has been also invoked as an independent doity in 11. 35. agir ( strung form of 77: occurring only in the nom., aco, and yoc ;797 in instr., da., gen.) 800 ; of. विपीनपात्. मनी नगत्, शयतो मपात् etc.; एभगम् Gr. lucky, lovely: Old. blessod, Geld. gentle: from भग (1) luck, got's blessing (II) the good luck of being belored. दीदितिम् (from l- -- .

·. No 10 HYMNS FROM THE RGVEDA 8.] III 9. 248 दीदि to shine) सम नर्तिम् . प्र +तृ prosper, to advance; cf उनिष्ठत प्रतरत सखाय X.538) अनह सम् (from एहस्, a synonym of क्रोध, निघ०२-१३) above anger or threat of another , but Say's" unscathed spyears to be better, ef. अनेह छदै VIII 1821, अनेहसम् मन्त्रम् 1 40.6, अनहसा पथा [ 1299 We, thy mortal friends, choose thee, a god, the child of the waters, beautiful, lustrous, ever advancing, unscathed, to be our protector. Verse 2 कार्यमानः । चुना । त्वम् । यत् । माः । अजगन् । अपः ॥ न । तत् । ते । अग्ने । प्रऽमृ । निऽवर्तनम् । यत् । दुरे । सन् । इह । अभवः ॥ २ ॥ . हे अग्ने पना काननानि *रक्षितु कायमान कामपमानस्यं ययस्मात्मारणा- त्तानि विहाय मातृरपो मातृभूता अपोऽजगन् अगम । गतगनसि । अप्सु भविष्ट- वाच्चान्तो वर्तसे । तत्तस्मात्ते तव निवर्तनम । नितरा तत्रैव वर्तनम् । तेन च विनाशो लक्ष्यते । स विनाशो न प्रमृरे मह्यते । कुत इत्यत आह । यद्यस्मात्कारणाद्दूरे सन् अदृश्यनया वर्तमानस्त्वमिहास्मसंरन्धिष्वरणिरूपेषु काटेष्यभव । मन्थनात् क्षणमात्रणास्ना समीपे भासि । तस्मात्तय दूरतो वर्तनमस्मभ्य न रोचते । अस्मिन्नर्षे या पायमानश्वायमान फामयमान (नि०४-१) इति पा । धनानि त्य यन्मातृम्पोऽगम उपशम्पन् । न तत्ते आग्ने प्रष्यते निवर्तन दूरे यत्सन्निइ भयसि जापमान (नि०४-१४) इति । पायमान । क्स कान्ती। कमेर्णिद | लट शानच । मसारलोपच्छान्दस । अजगन् । गम्ल गतायियस्य लडि बहुल छन्दसीति शप ब्लु । हरूहन्धादिना सिरोप । मोनो धातोरिति नकार । परन्दयोगाद- निपात । अढागमस्वर । प्रगृपे। गृप तितिक्षायाम् । उपत्ययेन फर्माण तप्रत्यय । लोपस्त आमनेपदेटियति सलोप । धातुस्थर । अभय । धन्दाम ललुइलिट इति रहधे लद । यद्योगादनिघात । Thero in A çeference in this ļo to the flight of fire to the waters and his being brought back aftor promises of sacrifice • आइस सितु इति नास्ति।

·249 NOTES "No10. [HET III 9 by the gods, of X 51 9 का यमान (from के-का-कन् to long for. to rejoice in) वना acc pl of वन trey, standing here for fuel, cf यत् वातजूत वनावि अस्यात् I 658 अजगन् imperf2 B from perfect base of गम् निय तनम् न प्रमृप निवर्ननम् return to this world after his disappearance न प्रमुषे inf from + मयू to forget or to slight, of मा न सख्या पित्र्याणि प्र मापिष्ठा I 71 10 For the peculiar use of the infinitive (which has survived in clas Bical Sanskrit also in expressions like काव्य यशसेऽर्थकने व्यवहारयुजे, etc ) see Macd VGS 211 &c its later equivalent is the poten pass participle , of सा वाम् गति रतुषे (I 1227)= स्तोतव्या , सवितु तत् न प्रमिये (III 54 4) = is indestructible Geld thinks that here is a reference to Agol 8 delay to appear in the course of attrition, which is combined with that to the myth of Agni's flight He translates cd Thou must not forget to return, (and that) though now far away, thou wert once here Thig is not very satisfactory, though ingenious. Prob d means To us it makes the greatest difference when thou art away and when thou art here Tr Thy coming back, oh Agol when thou hadst gone to thy mothers the waters in thy yearning for wood is not a thing to be forgotten, for thou wert far away and art (now) here Verse 3 एव अति । तृष्टम् । ववक्षिथ । अर्थ । । सुऽमनाः । असि ॥ प्रऽ । अन्ये । यन्ति । परि । अन्ये । आमते । येपाम् । संख्या असि । श्रितः॥३॥ - हे आने मृष्ट स्तोतुम्तृष्णामिलाप सचितफरमदानेन मफर पतमति यवसिय अतिशयेन पोटुमिछमि । अर्थप अधापि एमना अमि मनुष्टमनरयो यतसे। पिंच त्य पेला पोहशानाचिना सम्ये मेरे पितोऽसि धमे सेपा मध्येऽन्येऽध. यो दादपि प्रपन्ति। प्राण होत गरयन्ति । अम्पे उद्यानुमत- 3: IRY.Sme ild Selection) ·आम उपवशन . 11] HYMNS FROM THE RGVEDA 250 यश्चत्वार । पर्यासते परित आपीना वर्तन्ते। ववक्षिय । वह प्र पण इत्यस्य सनि रूपम् । अभ्यासस्य सन्यत इती वाभारश्चान्दम । तदन्त द्वर्तमान लि। थल आर्द्धधातुम्स्पेसलादेवीतीट् । मास्त्र पयादामि पाम् न भइति मन्त्र यात । निधान । मम । प्रसमुपोद इति द्विवचनम् । पन्ति इण गतानित्यस्य लटि रूपम् । एकान्याभ्या समर्थाभ्या मत्य-यशब्दयोगा पूवस्थ निघाताभार । आमते । उत्तरत्व निघात । असि । अम् भुवि । तासयोलोंग इति सकारलोप । यदृनयोगान्न निहन्यते॥ 35 तृरम् अति धवाक्षथ तृट ( from नृष् ) pungent, of नृटम् एतद् कटुकम् एतद् x 85 34_here it probably stands fo- smoke Geld relying on शत. प्रा. II 329 and Rv I 145 II29, things that the first appearance of smoke when fire 18 kindled was regarded as the work of the evil spirit de 37 am to grow beyond, to be too strong for, cf अति विश्वम् ववक्षिय (of Indra) I 815 समाना benign प्रप्रयन्ति The reduplication of H ought to show frequency of movement but Padını appears to think (VIII 16) that the redupl cation of प्र, सम् , उप and उद् Ferres no other purpose than पा-पूरण , cf however उपोप मे परामृश I 126 7; किन्न उत्-उत् उ हास दानवे 3 IV 21 9, where there is an obvious emphasis gained by the repetition प्रपया shows warlike or business Butivity 1 Tr Thou hast become too strong for the pungent (smoke ) and yet tbou art benlyn of those in whose friendship thou abidest some go on and on; others bit round (theo ) । , . Verse 4 । I. ईयित्रांनम् । अति । सिधः । शश्वतीः । अति । सश्चतः ।। अनु। ईम् । अपिन्दन् । निऽचिरासः । अद्रुहः । अप्ऽस्तु । सिंहऽइव । थितम् ॥ ४॥ हे भग्ने अनुहोऽनोधारो निधिरासा नितरां विरामश्रिातमा विश्वेदेवा लिय- शोषयान्मलेनाति कम्पेयिवात गडन्त शश्वतीबद्वी सश्चत मतारिगी मेनाभायातकम्प गच्छन्त अस मित तिरोहितमत एय सिंहमिय गुहामविट ·No10 NOTES Lii.. 251 सिंहमिव भीमम् ई एनं वामन्त्रविन्दन् अनुगम्पालभन्त । ईयिवांसम् । इए गता- वित्यस्य कसाबुपेयिवाननाश्वाननूचानश्च (पा. ३-२-१०९) इति निपातितः। प्रत्ययस्वरः । निधः । नियः क्षयार्थस्य शोपणार्थस्य वा किर चेति क्वि । धातुस्वरः। सश्चतः। पस्न गतौ। जकारस्य व्यत्ययेन चकारलटः शत्रादेशः प्रत्ययस्वरः। अवि.. न्दन । विदट लाभ इत्यस्य लडि रूपम् । निचिरासः। नितरां चिराः। आजसेर- सगित्यसुरु । समासस्वरः। अद्रुहः । द्रुह जिघांसायाम् । संपदादित्वाद्भावे किए। बहुव्रीही नश्सभ्यामित्युत्तरपदान्तोदात्तत्वम् । श्रितम् । भि सेवायामित्यस्य युक- कितीतीप्रतिषेधः। प्रन्ययस्वरः॥ The theme of Agni's flight into waters is continued herafrom re 2. विध obstruction, hence obstructors : cf. I. 48. 8. शश्वत् each, all, many. सश्चत् ( from सश्च perf. base of सच्... to follow with inimical intent ) an enemy; Old. Geld. take it to be a feminine word meaning hindrance or difficulty, but सत् is a regular present participle and शश्वतीः is adj. to निधः- निचिरा'सः watchful (from चि with नि); cf. निचेनारा I. 184.2: occurs. only thrice and as an epithet of gods. Tr. The observant and non-violent (gods) found him abiding in waters like a lion, gone past all obstacles, rast enemies. Verses ससवांसंऽइव । त्मना । अग्निम् । इत्था । तिरःऽहितम् ॥ आ । एनम् । नयत् । मातरिश्वा । परावतः । देवेभ्यः । मथितम् । परि ॥ ५॥ मातरिश्वा यापुरित्यत्वं रमना स्परपात प्रवेशेन तिरोहितं निलीनं परि. परितो मधितं मन्यनेन निगदितमेनमग्नि देवेभ्यः । ताद चतुपी । देवार्थ परापतो देशादानपत् आनीतषान् । तत्र दृष्टान्तः। महशगामिय! पपा स्पर- न्येन महशम मरन्तं गन्तं पुत्रं पिता पलादानपति सनद । सभूषांसमिर । . गताप यम्माहिद । तरप कर। इन पिभणयलोप युनत्याप्रत्यय स्वरः । ग्मना ! आग्मनशमस्प मन्प्रेशयादेशरमन इत्याशालोपः। या । पाहतो छन्दसीति पायपेन पाभरपपः । प्रत्यपरकः । एनग। भन्यादेशे द्वितीपाटोपन ·No 10. HYMNS FROM THE RGVEDA 252 III.9.. 19.] [पा०२-४-३४] इत्येनादेश । अनुदात्तश्च । नयत् । णी प्रापण इत्यस्य लडि रूपम् | अहभावश्छान्दस । मातरिश्वा मातर्यन्तरिक्षे श्वसितीति श्वनुक्षन्नित्यादिना निपातित ॥ The myth of Agni's disappearance and discovery is continued मना = आत्मना, इत्था = इत्यम् , परावf distant country of I 48 7. देवेभ्य परि away from the gods Tr When Agni had run away at his sweet will and lay thus concealed, Matarisvan churned him away from the gods and bought him from far-off lands Verse 6 तम् । त्या । मतीः । अगृभ्णत । देवेभ्यः । हव्यवाहन । विश्वान् । यत् । यज्ञान् । अभिऽपासिं । मानुप । तव । क्रत्व यविष्ठर ।।६।। .. . । * जाँ - हे इयवाहन हाना वोडहें अपने मर्ता मनुष्या अराप्रभृतयस्त तादृशमसु तिरोहितग वा देवेभ्यो पटव्यदेवतार्थमगृभ्णत अगृहत । मानुष मनुष्याणा हितमारिन्यविष्टय युपत्तम हे अग्ने तर क्रत्वा *कर्मणा माहात्म्पेन विश्वान्सर्वान- स्माभि क्रियमाणान् यज्ञान यद यस्मात्सरणादभिपामि सर्वत पालयसि । तस्मात्त्वा- मिग्र सतेति पूनान्वय । अगृ-गत । ग्रह उपादाने । क्यादित्वाच्छा। यहि- भावपीति सप्रमारणम् । हग्रहोभदछन्दसीति हमारस्य भझार । तितिक इति निघात । इ यहाहन । वह पापण इति धातायडत्यनु वृत्तौ [३.२ ६४-६५] हये- उनन्तपादमिति [६] ज्युट । उपधारा । योरनादेश । अपादादिवादामिर- मनुदान पम् । विश्वान् । विश प्रयशन इत्यस्मादशिपिटिरणिणिस्वटिविशिम्प फनिति (उ० १ १४९) क्न् । रिद्गुणाभाय । निस्वादादात्तत्वम् । अभि- पासि । पा रक्षणे अस्य धातो रक्षणार्थगन्न पिय देश । यमपोगान्न निघात पातुरयर । पापा । टा । जसादपदरन्दसि विरूपन्त इत्यत्र नादेशाभाय । यणा- देश । म ययस्यर । यथिय । युयशम्यादतिज्ञायने तमविष्ट नायितीष्टन् । स्थूलदूर- शुषेति यणादिपा सुप्यते पूर्यस्य च गुण । यस्यादिन्यारत्याधिको यमत्यय " , ना मंगापाश । + मरागत दयाश ।

·"No.10.. NOTES 253 मानुप good to मनुस् ( man), of मनुष न योषा I 167 33 सीढन्तु मनुभ यथा I 264, मानुष इन्द्र I 84 20 This being the case, O carrier of oblations to the gods, mortals took thee up, as thou protectest all sacrificos by the power of thy will, O youngest god, besign to man Verese 7 ००० . तत् । भद्रम् । तव । दंसना । पाकाय । चित् । छदयति ।। त्वाम् । यत् । अग्ने । पशवः । संऽआसते । संऽईद्धम् । अपिऽश- वरे ॥ ७ ॥ हे अग्ने तय संबन्धि तदिद भद्र शोमन दसना अग्निहोत्रादिक कर्म पाकाय चित् । चिच्छब्दोऽप्यर्थे । पाकापेति । कर्मणि चतुर्थी। पामोऽर्भा । तद्वदज्ञमपि यजमान छदयति स्वफलप्रदानेन पूजयति । पशुपुत्रादिभि परिस्त करोतीत्यर्थ उदयतिशब्दोऽर्चतिकर्मा । छन्दयति छदयति (नि०३-१४) इति तन्नामम पाटात् । यहा । पाशब्द प्रशस्य पक्ति । पामे याम (नि. ३.८) इति प्रशस्य- नामसु पठितत्वात् । तद्भद्र प्रशस्य यजमानमभिमतफलप्रदानेन पूजयती यर्थ । यद्यस्माकारणादपिशरे शर्वरीमुखऽग्निविहरणमाल एवं यत् य समिद्ध दीप्यमानं त्वां पशवो द्विपढाश्चतुष्पदाश्चोभये पशर समामत ! सम्यगासते । पर्युपासत इत्यर्थ । तदिद पश्वादिलक्षण फल यनम्गनाय प्रयच्छतीत्यर्थ । भद्रम् । भदि कल्याण इय- स्माद्धातोपरि रम्प्रत्ययेन निपातनादन्तोदात्तत्वम् । पाराय । पा क्षण इत्यस्मादि- भीपाशले यादिना फन् । पायत रक्ष्यते राजादिनेति पार ! निवादायुदात्त । उदयति । छद अपवारणे । स्वार्थे णिच अदन्त वाद्यभार निघात । ममासते। आस उपवेशने । अदादित्वाच्छपो लम् । अनझारान्तत्याज्झस्पादादेश । यद्योगाद- निपात । तिहि चोदानवतीति गतेनिघात । ध तुस्सर ॥ भद्रम् (from मद to shine ? to bring good luck ?) blessing दमना a wonderful feat पाकाय चित उदयति 917 simple, childish, ignorant cf पाक्न मनमा VII 104 8 अद्) to appear, में अतिपत् अच्छाम्मु X 119 6. अपिशवर appears also in viII 1 29, प्रपित्वे अविशयर where प्रापन means late afternoon and अप्रेशर, bordering on night fee V S II 178 आदर्श यत् य ान नास्ति । cf कृटय ·No.10.1 HYMNS FROM THE RGVEDA 254 AIL.9. Ir. That blessing of thine is a wonder and is evident - even to the simple mind, (viz.) that at tae approach of night as thou art kindled, heasts lie down around thee. Verse 8 आ। जुहोत । सुऽअध्वरम् । शीरम् । पावकऽशोचिपम् ॥ आशुम् । दूतम् । अजिरम् । प्रत्नम् । ईडयम् । श्रुष्टी । दे॒वम् । । . सपर्यत ।। ८॥ . ऋविजो यजमानः प्रेरयति । हे ऋत्विजः पावकशोचि शोधकदीप्ति शारं काष्ठेव पीपु नानुशायितं स्वधरं शोभनयज्ञपितनिममग्निमाजुहोत आहुतिभिरा. समन्तानर्पयत । अपि च । आशुं कर्मणि व्याप्त दूतमाह्वानकारित्वेन देवानां दुतम- जिरं क्षिा गन्तारं प्रवं पुरातनमीडयं स्तोतव्यं देवं यातमानभिमान श्रुटो सपर्वत श्रुष्टीति क्षिपनाम (नि० ४-३) इति यामः । क्षिमं पूजयत । जुहोत I हु दाना- दनयो । अरमाद्धातोलोट । नुहात्यादिभ्यः युरिति शरः लुः । श्लापिति विर्यच. नम् । लोटो लङ्वदिति लड्यद्भाये तस्थस्थमिपामिति धस्य तादेशः। छन्दसीय- जरती तस्प तप्तनप्तनधनाश्रति तयादेशः। पित्त्याद्गः । निघातः । स्वयरम् । बहु- बीहो मम्मुभ्यामित्यु नरपदान्तोदामयम् । शीरम् । शीट् स्वप्ने । अस्माद्धातोः 'स्फापितश्चिवश्चात्यादिना ररुपापपः । रित्वाद्गुणाभारः । प्रत्यास्वरः । पारमशोचि- पमित्यत्र पर पाय शुदिः । तं कायतीनि पावकः । आताऽनु रगों कः । प्रत्ययस्वरः बहनोही प्रत्या पूर्वपदामेति पूर्वपदप्रकृतिस्वर गम् । अ शुम् । अश पातौ । अस्मा. दातो. यापानिमीत्यादिना उग। उपधाद्धिः। प्रायपम्परः। आजरम् । अज गतिरोरिस्परमादातोरजिरशिशिरशिपिति फिरच । प्रत्यपान्तवेन निपातना. दन्तोदातयम् । प्रन्नम् प्रग अन्दामि गलोरच (पा. ४-३-२३-२) हास गलोरः। चकारात नपत्यपः । प्रत्ययापरः। न्यम् । स्तुनो। अमापपत् । इंड बदत्यादिनापातरम । मपर्यत । मपरशदाकण्वादिभ्यो पर पनाया यतते । लोपमाप मरूपदवचनम् । शए । अतो गुण इति पूर्णरूर यम् । निघातः ॥ 77# (from {t to cook ), glowing, burning: the expression भीम पापमोचिप occurain VIII 43.311102.n:x1.1. आमेर (from अन् to drive) impetuous. प्रश्न (ल =) analent अष्टो' obediently. willingly.

·[ril 255 NOTES No10 III 9. Tr Offer & sacrifice to the god who sacrifices well, who glows and whose lustre purifies Worship willingly the god, the quick, impetuous ancient, adorable messenger Verse 9 त्रीणि । शुता । त्री । सहस्राणि । अग्निम् । त्रिंशत् । च । देवाः। नव । च । असपर्यन् ।। औक्षन् । घृतः । अस्त॒णन् । बर्हिः । अस्मै । आत् । इत् । होतारम् । नि । असादयन्त ॥ ९ ॥ - जीगि शता त्रीणि शतानि बी महस्राण त्रीणि महस्राणि विंशच नव चकोन- चत्वारिंशदधिम्शतत्रयोपेतासहस्रमरयामा देवा इममग्निममपयन अपूजयन् । किंच ते देवा मृतैरिममग्निमोक्षन् अनिश्चत् । तथास्मा अग्नो तदर्थे बहिरम्नृणन् चर्हिपास्तर वेद्याच्छादनमकुर्वन । आदिदनन्तरमेव ते दवास्तरिमबहेप्पेनमग्न होतार कृत्या न्यसादयन्त उपावेशयन् । देवै पून्पभिमग्नि सपर्यतेति पूर्वणा- न्यप । देवसख्या च बहदारण्य भहिता। महमान एवैपामते त्रयस्त्रिंशत्व दवा इति । कतमे ते त्रयस्त्रिंशदष्टौ वसा एकादश रुद्रा द्वादशादियास्त एमाश- दिन्द्रश्वत्र प्रजापतिश्च त्रयस्त्रिंशा (वृ. आ०३-९) इति । शता । दशाना दशता शभावस्तश्च प्रत्यय । दश दशत परिमाणमेषा शतानि । सुपा सलगियादना सपो डादेश । प्रत्ययस्वर । ची। सुपा मुलुगति पूनमवण दीघ । फिटस्वर । सहस्राणि । कर्दमादित्वान्मदात्त । शित । त्रयाणा दशता त्रिनुभाव शच्च प्रत्यय । श्रये दशत परिमाणामस्य त्रिंशत् । प्रत्ययस्यर । नव । कनिनित्यनुवृत्तौ णु स्तुताधि परमाद्धातो णुदशोनुंदश्चेति कनिन् । गुणश्च । नि वादायुदात्त । असपर्यन् । लङि रूपम् । निघात । आसन् । उक्ष सचन । लडि अडजादीनामि पाहामम । रद्धि पादादत्वान्न निहन्यते आगमम्या । अस्तृणन् । स्तुत्र माच्छादने लह बहुचने क्रयादबानना । झरनादश । नियात इतीमारलोप । सयोगन्त. लोप । भम्पन्तपारात इपामारलोप । लट्ट र यहागम । स चोदात्त । आगमस्थर । यायेत्यनुना चादित्वा मघाताभाव । चर्हि । इसिरित्यरत्तो हेर्न- लोमश्वेतीसि । ततनिधागन नलेप । प्रत्ययस्वा । असादयन्त । पद विशरण- गन्यवमादनेषु । अरमाद्धतुमति चेति णिच । उपधादि । णिचपात्मनेपदम् । लहि यशचने रूपम् । निघाल ॥ • आदर्श लाई इनि नास्ति। ।

·No 11 HYMNS FROM THE RGVEDA 256 III.32 Tr Three hundred, tnree thousand, thirty and nine gods. worshipped Agni, they sprinkled him with pourings uf gbee , they spread the Barhis for him and then made him take his. seat as the botr, No. 11 MANDALA III SURTA 32 इन्द्र सोम सोमपत इति सप्तदशचे तृतीय सूक्त वैश्वामित्र त्रैष्टुभमैन्द्रम । अनुक्रान्त च । इन्द्र सोम न्यूनेति । पृष्ठ्याभिप्लवपडहयोद्वितीयेऽहनि मरु वतीय इन्द्र सोममितीद सूक्त निविद्धानीयम् । द्वितीयस्पेति खण्डे मूचितम् । इन्द्र सोम या त ऊतिरबमेति । मध्यदिन (आ०७६) इति । गोसवविधयापि मरु वतीय- शस्त्र एतत्सूक्तम् । सूचित च । इन्द्र मोममेतायामेति मध्यदिन (आ० ९-८) इति । उद्भिवलभिदोरपि मरुत्वतीय एतत्सूकम् । सूक्ति च । इन्द्र मोममिन्द्र पूर्मिदिति मध्यदिन (आ०९-८) इति ।। Verse 1 इन्द्र । सोमम् । सोमऽपते । पिर्व । इमम् । माध्यदिनम् । सर्वनम् । चारु । यत् । ते ॥ प्राय । शिप्रै इति । मघऽयन् । ऋजीपिन् । विऽमुच्य । हरी इति । इह । मादयस्स ॥ १ ॥ .. . ०- . विश्वामित्रा भूते । सोमपते सोमरपाधिपते है इन्द्र इममस्माभिर्माध्यदिने मथने क्रियमाण मोम सोमरम पिछ । यद्यरमात्ते त्वदर्थ क्रियमाण माध्यदिन मध्य. दिनसमन्धि सरन निफेयलाग्य ज्ञग्न चारू रमणीय पर्तित । मघवन् धनयन फजी- पिन । फजीपशम्देन गतसार मोमदायमुच्यते । तद्वन हे इन्द्र । हरी ग्थे योनितायश्वो स्थादिमुथ्य मि इन प्रमथ्याप येन ग्रासेन पूरयित्वेह देवयजनदेशे मादयम्य ता अश्वौ हप । प्रमुथ्य प्रोच पर्याप्तायियस्य ल्पपि रूपग । हरर छान्दस : लिवर । फजीपिन् । अर्ज पन अर्जन इत्यम्मादजेश्व शनि च (उ०४-२८) इतीपन्प्रत्यय मानियादेशश धातो । अयंत पूजीपम् । तदम्पास्तीतीनमयप । आमन्त्रित- पानिपात । मादप मदिस्तु यादिषु । तिमपिणच । निधात ॥

·माथ्य 8 257 NOTES ENH The hymn is composed for invoking Indra along with the Maruts at the mid-day Soma pressing पिन The accent presonts & difficulty old explains it (ZDMG 70, 736 ) as being due to emphasis चारु (from चन् to be pleased) agreeable प्रथ to make a loud sound , cf प्राथत् अश्व न VII 32 अप पोध दुदुभे दुच्छुना VI 47 30 शिप्रा From words like अय शिम and हिरण्ययी शिमा a part of the helmet was called शिमा on account of that poing the word for the portion of the face cove ed by it, prob the upper and lower jaws sia que is to make particular sound of satisfaction after or before a drink मजीपिन् same as मनीष I 32 6 हरी (du) horses of a bay colour horses of gods other than Indra are also called हरि. मद् (मदति-मादयनि) to rejoice to be intoxicated Tr Here 18 Soma, Indra, lord of Soms, drink it, this being the mid-day libation which is acceptable to thee sound thy jaws beautiful and mighty god unyoke thy bays and drink thy fill Verse 2 गाऽआशिरम् । मन्थिनम् । इन्द्र । शुक्रम् । पिन । सोमम् । ररिम । ते । माय ॥ ब्रह्मऽकृता । मारुतेन । गणेन । सड- जोपाः । रुद्रैः । तृपत् । आ । वृषस्स ॥ २ ॥ हे इन्द्र गवाशिर गयरप पयस आशीमिश्रण पस्मिन् त मोमम् । अपिच मन्यिन मन्यसयुक्त शुक्रमभिनयम् यद्वा शुक्रामान्यग्रहे वर्तमानम् । एय निषु सब- नेषु यतमानमिम सोम पिय । से तय मदाय हाय ररिम । त सोम यय प्रपरछाम । मारुतन । मरुता गणो मारुत । स च ब्रह्मत् । ब्रह्म स्तोत्र फरोतीति ग्रह्महत् । पन्द्रस्तोत्र कुर्याणन मारुतेन गणन रुदैवादशसख्याये रुद्रश्च सजोपा मगतस्य तृपद सोमपानेन तृप्यन् आ सपस्य । समिम मर्यतो जठरे मिश्च । धारप । गाशि रग । मीणातेराहपूर्णमिप्यपरपधेयामानृषि यादिना निपातनादाशिरादेश । पहुयीही पूर्णपदप्रतिस्बर । पिया। रापोऽस्तिर ति महितायां दी । ररिम । राष्टान्दमे पर्तमाने लिटि रूपम् । अममानयारपागन्निपाताभाय । आगमा अनु- दामा तीतोऽनुदास गायपरपर । उपत् । तर प्रीणने । समादि । आगमानु- शासनस्पानिम्यम्यानुमभार । परम । र मेरने । परपपना ॥ 33 ( RI 11 mar 23.lection ! १ । - ·No11 HYMNS FORM THE RGVEDA 258 III 92 ग वाशिरम् (गो + आशिर from श्री-श्रा to cook, to dress food) prepared with milk मन्थि नम whipped with added flour. शुक्र (शुच् ) bright ररिम (w to give) ब्रह्मकता ब्रह्म a hymn सजो पा of accordant mind with, along with तृप त् to sathety, to one's satisfaction, used ady often with पा, here with यू आ हप् pour like rain, & stronger 91, Tr Drink the bright Soma, mixed with milk and flour : we have offered it for thy exhilaration Drink your fill with. the sons of Rudra, the hymn-chanting band of Maruts , Verse 3 ये । ते । शुष्मम् । ये । तविपीम् । अव॑र्धन् । अचन्तः । इन्द्र । मरुतः । ते । ओजः ॥ माध्यन्दिने । सर्वने । वज्रहस्त । पिर्व। रुद्रेभिः । सऽगणः । सुऽशिम ॥ ३ ॥ .. 19 । हे इन्द्र ये मरुत ते तव शुष्म शत्रूणा शोषक तेजो ये च मरुतस्तविषी बल चावर्धन युद्धसहकारितयावर्धयन् । ते मरुतोऽर्चन्तस् वा स्तुवन्त सन्त ते तयाजो युद्धसामर्थ्यमवर्धपन् । वज्रहस्त धज्रयुक्तौ हरतो यस्येति तादृश । मुशिप शामनहनो। शि हनू नासिके वा (नि०४-१) इति या । हे इन्द्र रुद्रेभि । रोदपान्त शनिति रुद्रा मरुत । ते सगणस्त्व माध्यदिने सबने सोम पिय । अवर्धन । वृधु घर्धने । अन्तर्भावितण्पर्थ । यद्वृत्तयोगादनिघात । माध्यदिने । उत्सादिन्वाद । त्रित्वादादात्त ॥ Between I CH and a fat and between anti and there is hardly any difference शुष्म (श्वम्) signifies physical strength: नविषी (from तु to wield power, of ब्रह्म नूनोत्) power of organization, nud ओजस् (धन) of spirit अर्चन्त chanting सगण like सजापा means grouped with, alorg with The word invariably occurs of Indra in connection with the Maruts. Tr la the midday libation, O vajra-armed, strong-jawed Indra drink with the Maruts, sons of Rudrs, who increased. thy might power and valour by their songs

·259
NOTES
No 11.
III 32
Verse 4
[H
ते । इत् । तु । अस्य । मधुऽमत् । विविप्रे । इन्द्रस्य । शधैः ।
मुरुतः । ये । आसन् ॥ येभिः । वृत्रस्य । इपित्तः । विवेद ।
अमर्मणः । मन्यमानस्य । मम ॥ ४ ॥
-
ये मरुत इन्द्रस्य शपों बलमूता आसन त इव त एव मरुतोस्थ । द्वितीयार्थे
पदी। इममिन्द्रम् मधुमत् । तव सहाया वयमारमहे व युद्धमभिगच्छति माधोपेत
धारय यथा भवति तथा विविप्रेनु क्षिष भैरयन् । येभियर्यु-दसहामरुद्भिरिपित
रित इन्द्रोऽमर्मण पौरविदितमर्मस्थानस्यात एव मन्यमानस्य न कोऽपि मम हन्ते-
पभिमन्यमानस्य त्रस्यासरस्य मर्म परिमन स्थाने प्रहृतो सपा समरिष्यति ताश
स्थान विवेद अज्ञासांता विविने। विप क्षेपण इत्यस्य लिटि व्यत्ययेनामनेपदम् ।
इरे च । इरयो रे [६-४-७६] इति रे इत्यादेश । निधात | आसन ) अस भुवीत्यस्य
लदि रूपम् । पमृत्तयोगान्निपाताभाव | वियेद । मिद ज्ञान इत्यस्य लिटि रूपम् ।
लिस्वर । मम । सृह प्राणत्याग इत्यस्मादौणादिको मनिन् । निस्वर ।।
ये इन्द्रस्व श आ सन शध troop अस्प मधुमव विविध मपमत् ady
sweetly, with sweet words faftu perf of ing to be agitated, to be
106pired, bere, honover it appears to he used in the causal
sense of to aspire', of thout V 68 1 Apparently it governs
To connect 3774 with 754 as old does appears
to be unjustified Geld supplies & word like 'companions after
अमर्मण मन्यमानस्प of II 23 12
Tr It was they who sweetly inspired him (with ardour),
these Maruts who constituted Indra's force and stimulated
by whom Indra found out the vulnerable point of Vrtra, who
regarded himself as invulnerable
the geni
Verses
मनुष्यत् । इन्द्र । सर्वनम् । जुपाणः । पि । सोमम् । शश्वते ।
वीर्याय ॥ स । आ । वृत्स्य । हरिऽअश्व । य॒ज्ञः । सुरण्युभिः।
अपः । अणां । सिमर्पि ॥ ५ ॥

·No 11 HYMNS FROM THE RGVEDA 260 ifi 31] हे इन्द्र मनुष्यत् मनोर्यज्ञमिव ममेद सपन यज्ञ जुपाण सेवमानस्त्व शश्वते शाश्वताय वीर्याय परपरिभवलक्षणाय सामायेम सोम पिब । हे हर्यश्व स तादृश स्त्व यज्ञैर्यजनीयैर्मरुद्भि साकमा वत्स्व आगच्छ । किंच सरण्युभिरेस्श्रुतिम-मन्त्रा- नात्मन इच्छद्धि यद्वा सरण्युमि सरणशीलमरूद सहितर वमपोऽन्तरिक्षस्थिता- न्युदकानि अर्णा पार्थिवान्युदकानि सिसर्पि प्रापय । यद्वा अप पञ्चम्यन्तमेतत्पदम् । अपो व्याप्तादन्तरिक्षात्सकाशादर्णासि प्रापय । वत्स्व । रतु वर्तने । व्यत्ययेन शप श्लु । लोटि रूपम् । सरण्युभि । रण शब्दार्थ । क्वि । समानो रणो ध्वनियेपा ते सरणा मन्त्रा । तानिच्छन्त । सुप क्यच । क्यादित्युप्रत्यय । यद्वा स गतौ । सृयुवचिभ्योन्युजागूजक्नुत्र (उ०३-८१) इत्यन्युच्यत्यय । रपाभ्याम् (पा. ८-४-१) इति णत्वम् । चित्त्वादन्तोदात्त । अप । आप्ल व्याप्ती । आप्नोते किए हस्त्रश्चति किए धातोहस्वश्च । सावेकाच इति विभक्तरुदात्तत्वम् । सिसर्पि । स गतो । छान्दसो जुहोत्यादि बहुल छन्दसीत्पभ्यासस्येत्वम् ॥ मनुष्य द, from मनुष man or Manu, an ancient sage regarded as father of the human race ( 1 ) like man, (11) but better, as in the case of the sacrifice of Manu शश्वत् continual Inexhaustible सरण्यु भि अप अर्णा सिसपि, सरण्यु (from सरण्य denom from सरण, n from Y) dashing, rushing , ady to मरुति understood, acc to Say the sense requires a word denotiog winds Scholars have needlessly tried to change stof to Tuti because in I 174 2 अणा occurs in Pp with अप As Old points out, in V 41 14 (उदा वर्धतो आभिसाता अणा )अर्ण (णा) may be n. or f noun अप, अणा are in apposition as practically synonymons words the waters those gushing streams अणसू from R-ऋ to sot in motion. The impera from used in causal sense to let flow. Ir Accepting our Soma pressing as thou didst at Manu's sacrifice, drink the Soma Indra, for inexhaustible valour turn towards us god of bay horses on account of our sacrificial offerings let flow streams of waters with rushing (winds) Verese 6 . . । त्वम् । अ॒पः । यत् । ह । वृत्रम् । जघन्वान् । अत्यान्ऽइव । प्र। असृजः । सर्तृवै । आजौ ॥ शानम् । इन्द्र । चरता ।

·No11. III 38 NOTES 261 बुधेन । विश्वांसम् । परि । देवीः । अदॆवम् ॥ ६ ॥ *न्वाँ त्याँ "वाजा [ हे इन्द्र व देवीदेवनशीला अप परि वविवास परित आरत्य वर्तमानमत एव अदेव बहूदक्तया स्वच्छत्वेगप्रतिभासमान शयानमेन निश्चलतया वर्तमान हर मेघ यद्यदा चरता तमुदिक्ष्य वर्तमानेन वधेन युद्धेन जघन्वान इतवानसि तदा त्वमाजौ युद्ध सतपै अतिवेगगमनायात्यानिव यथाश्वान् प्रेरयसि तथा त्वमप उदका- न्यन्तरिक्षादाकाशात् प्रासृजो ह प्रकण मेघभेदन रुवा अमृज खल । त यजाम इयुत्तरेणान्वय । जघन्वान् । इन हिंसागत्योरित्यस्प घसौ विभाषा गमहनविद- विशामितोटो विकल्पितत्वादत्रेहभाव । अभ्यासाच्चेति हकारस्य घत्वम् । प्रत्यय- स्वर । असृज । सृज विसर्गे । शविरणी। यद्योगादनिघात । सतवे । स गतौ । तुमर्थे तपैप्रन्यप । अन्तश्च तवै युगपदिति (६-२-५१*) घातो प्रययस्य चादा- तित्वम् । आजौ । अज गतिक्षेपणयो । अज्पतिभ्या च (उ०४-१३०) इति इप्पू- प्रत्यय । णित्वाद्रुपधायाद्ध । अजन्ति गच्छन्यस्मिन्नियाजियुद्धम् । प्रपयस्यर । सर्तवाजावियत्र सहितापामायादेशे कृते तस्य लोप शाक्ल्यस्यति यकारलोप । सर्वाविधीना छन्दास विल्पित वामपर्णदीर्घवे कर्तव्ये पलोपो नासिद्धो भवति । सवर्णदीघ । शयानम् । शीद स्वप्ने । शानच । अदादि याच्चपो लम् । हिमाल- सार्वधातुकस्वरेण शानचोऽनुदात्तत्ये धातुस्वर । वधेन । हन्तेर्भाये हनश्च यथ इत्या- मपयो पधादेशश्च धातोरन्तोदात्तश्च । पानेवासम् । दृञ् धरण इत्यस्य साविहा- गमछान्दस । प्रत्ययस्वर ॥ Geld has translated 3 of the Pp faithfully and mado the rc a subordinate clause banging on rc. ? In his commentary he had connected it with ro 5, but that did not yield any Bense In his Tr यद has to be falsely rendered as 'since' Say's interpretation of 377[Act really makes it out as a principal clause It is clear that the Pp wrongly accents The The सादिना iSapno way changed by the reading असून with a unaccented. जघन्यान perf part from इन्, used as a verb ace to Pan III 2 107 The change arai is irregular at the end of a Pada and is noted मा 285 अयmnhorse मत Infinitives in a are acconted both on the root sad on (Pan VL 20 51 Tho doublo via rais noted at Fl. 176 रेप पु.रटामा ।

·No.11.1 HYMNS FROM THE KGVEDA 262 Tr. Thou releasedst waters, Indra, as they do steeds to run a race, when thou didst kill with thy quivering weapon Vitra, the ungodly one, as he lay surrounding the godly (waters). Verse 7 यजामः । इत् । । नमसा वृद्धम् । इन्द्रम् । बृहन्तम् । ऋष्वम् । अजरम् । युवानम् ।। यस्य॑ । प्रिये इति । ममर्तुः । यज्ञिय॑स्य । न । रोदसी इति । महिमानम् । ममाते इति ॥ ७ ॥ 1. - . नमसा दृषिलक्षणेनान्नेन वृद्धं प्रवृद्धमत एव बृहन्तम् महान्तमृष्वम् । ऋष्यते गम्यते स्तुतिलक्षणेमन्त्रैरिति ऋष्यं स्तोतव्यम् । अजरं जरारहितमत एष युवानं नित्यतरुणमेवंविधमिन्द्रं यजाम इत् । कुशिका वयं यज्ञसिद्धयर्थ स्तुतिवाक्यैः पून- याम एव । गिये प्रियतमे अपारमिते रोदसी द्यावापृथिव्यौ यज्ञियस्प यज्ञाईस्य यस्येन्द्रस्य तव महिमानं वैभवं न ममतुः न परिच्छेनु शक्नुतः । न ममाते इति द्वितीयं क्रियापदमादरार्थम् । पजामः । यजेलटि रूपम् । ऋष्यम् । ऋपि गती। सनिष्टप्वऋष्वेत्यादिना वप्रत्ययान्तो निपातितः । प्रत्ययस्वरः । प्रिये । ईदूदेदिति प्रगृह्यसंज्ञा । ममतुः । मा मान इत्पस्प लियतुसि रूपम् । यदृत्तयोगादनिघातः । प्रत्ययस्वरः । महिमानम् । महिशब्दात्तस्य भाव इत्यर्थे पृथ्वादिवादिमनिन । चित्स्यरः । ममाते । मामाने शब्दे चेत्यस्प लिक्ष्यातामि रूपम् ॥ ममतुः-ममा ते. Aufrecht on the strength of VII. 31.7 ( यस्य ने सहः रोदसी अनु मनाते ) wants to change ममतुः to मम्नः; but he has igpored the 211; in any case no change is possible. There is a distinction deliberately made bere between the first verb used in the Parasmaipada and the second in the Atm. ; the first shows an attempt ; tlie other the result. Tr. We can but worship with salutations the mighty, sublime and lofty Indra, unaging and young, deserving our sacrilico, whogo greatness the dear Heaven and Earth measured and measured not. . आदर्श ष इति मागिता ·263 NOTES TNo 11. EM.33 Verese 8 - इन्द्रस्य । कर्म । सुऽकृता । पुरुणि । व्रतानि । देवाः । न मिनन्ति । विश्व !! दाधार । यः । पृथिवीम् । द्याम् । उत । हमाम् । जुजाने । सूर्यम् । उपसंम् । सुध्दसाः ॥ ८ ॥ विश्वे देवा इन्द्रस्य तय क फमर्माणि हसता हसतानि मुटु निर्मिनि पृथि यादीनि पुरूणि पनि व्रतानि यज्ञादीनि च न मिनन्ति । एतानि सर्वाणि सब कर्माणि न हिंसन्ति। विवाद्रियन्ते । सिंच योऽयमिन्द्र पृथिवीं भूलोक यां धुलोमुत अपि चेमामिममन्तरिक्षलोक च एतांग्रीन लोशन दाधार । 'विंच दसा हकमा शोभनार्मा समिन्द्र सूप लोमिकमादित्यम् उपसमग्निहोत्रा- दिकमंनिहिस्सप काल जजान उत्पादयामाप्त । इन्द्रस्य क्म समता पुरूणीय- तत्पदादम्यरमेको दे वहमतीत्यस्मिन्वर्ग। (ऋ०३-२-३) पठितम् । अवापि तदेव पम्यते । पदसाले नोऽयज्यत इति चेन्न । धास्यभेदात् । तत्रेन्द्रस्य कर्म सुकृता पुणीत्येक वाक्यम् । अत्र तुर्म सुरुतेपेर पाक्यम् । पुरूणि व्रतानीत्यपरम् किंच तत्रत्य पदकदायक प्रथमान्तमत्रत्य द्वितीयान्तम् । अतो वाक्यभेदाद्विभक्ति- भेदाच्च पदकाले मोत्सृज्यते । मिनन्ति । मीर हिसायामित्यस्य लटि रूपम् । नि- घात । दाधार । अपारण इत्यस्य लिटि रूपम् । तुजादित्वादभ्यासस्य दी । 'लित्स्वर । जजान ! जन जनन इत्यस्पान्तर्भाषितण्यस्य लिटि पर लिस्वर । मुदसा । सोमनसी इत्युत्तरपदायुदात्तत्वम् ।। -माणि a 15 & repetition of IIL. 30 23 d. Thedeeds of Indra Bre wsll-done and many None of the gods violate the commandments of that miracle-worker who created the earth, this beaven, the Sun and Usas Tr Verse 9 अद्रोध । सत्यम् । तवे । तत् । महिऽत्वम् । सद्यः। यत् । जातः। अपित्रः । ह। सोमम् ॥ न । द्यावः । इन्द्र । तुवसः । ते । ओजः । न । अहाँ । न ! मासाः । शरदः । वर वरन्त .. * आदर्श किंच इनि नालि ।

·No 11 III 32 ] HYMNS FROM THE RGVEDA 264 1 अद्रोघ द्रोहवर्जित है इन्द्र तव तन्महित्व तादृश माहात्म्प सत्य यथार्थम् । यद्यस्माज्जात उत्पन्न सद्यस्तदानीमेव सोममरमाभिर्दीयमान सोमरसमपिब । ह प्रसिद्धौ। किंच तवसो बलवतस्ते तवौज सामर्थ्य यावो दिवोपलक्षिता सर्वे लोशन वरन्त न वारयन्ति । किंच। अहा प्रतिपदादीन्यहानि न वारयन्ति । तथा मासाश्चैत्राया शरद सवत्सराश्च तव सामथ्र्य न वारयन्ति । किंतु तव सामर्थ्यमनु- सृत्य सर्वे चर्तन्त इति भाव । अद्रोध। आमन्त्रितस्य चेति पाष्टिकमायुदात्त वम् M अपिच । यद्योगाट निघात 1 मासा । मसी परिमाणे | मस्यते परिमीयते त्रिंशता दिनरिति मास । कर्मणि घञ् । त्रित्वादायुदात्त । शरद शू हिंसायामिन्यस्मात शुभसोऽदिरित्यधिकरणेऽदिप्रत्यय । शीर्यन्तेऽस्पा तृणगुल्मवनस्पतीना तेजासीति शरत् । प्रत्ययस्वर । वरन्त । दृत्र वरणे । अन्तर्भावितण्यर्थोऽवातिवारणे धर्तते । भौवादिक । छान्दसे लडि रूपम् । निघात ॥ तव स ते ओज न वरन्त तवस् power, also powerful to stopr to come in the way of, of अस्य रहि न स्म बरते युवतिं न शयाम् ( arrow) X1783 या व is translated by Geld by 'days' and अ हा by days and nights Tr Benign Indra, true is that greatness of thine, that so Boon as thou wert born thou drankst Soma Neither heavens, nor day s, nor months, nor autumns (years) have prevented the power of thee who art strong Verse 10 त्वम् । सद्यः। अपिवः । जातः । इन्द्र । माय । सोम॑म् । . परमे । पिओमन् ।। यत् । हु । यार्यापृथिवी ' इति । आ । अविवेशीः । अर्थ । अभवः । पूर्व्यः । कारुऽधायाः ।। १० ।। - 1.- हेन्द्र मयत्तदानीमेप जात परमे व्योमन् उत्तमे स्थाने स्थितन्य मदाय हाय मोममपिस । पत् यदा व पावापृथिषी पायाधिपी आयिधेशीहं आस- मम्तामा प्रषिष्टोऽसि खलु । अधानन्तर पूर्य पुरातन सन यारुपाया कर्मणां 'सबस्कीनामप्यार निकाल्यशमेव सये अपिप इति सून मचाया। मधिन च। त्य सया अपिपरा जातानु ताहिक अध देव देश (आ०९-५) ने।'अपमेश आदर्श दिशा ·265 NOTES 1n 32 विधाताभव खलु । व्योमन् । अर रक्षणगत्यादिषु । विपूरस्थावते मन्सीमनिया- दिना (उ०४-१५०) मनिन् । ज्वरत्वरेत्यादिना ऊद । विशेपणौम व्याप्तिर्यस्य तत्। सपा सलगित्यादिना सुपो लम् । पहुव्रीही पूर्वपदप्रकृतिस्वर । आविषेशी । विशा प्रवेशन इत्यस्य यहलुकि लडिसिपि पडो वेतीहागम | इतश्चेति सिप इकारलोप । यद्योगादनिघात । कारुपाया । कारु । कोते स्वापाजिमिस्त्रदिसाध्यशूभ्य उण प्रत्यय । णित्वादाद्धि । दधातेहिहाधाऽभ्यरछन्दसत्यसन् । णिदित्यनुवृत्तेरातो युक्. चिकृतोरिति युगागम | समासे गतिकारश्योरपि पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्व चेति सूत्रा. पूर्वपदप्रकृतिस्वर ॥ आ अविवेशी Uor of perf base of विश पूर्य कारु धाया. पूर्य (पूर्व) foremost, first कारु + यायस् (धे to nourish) supporter Tr Thou, Indra, immediately after being born, drankst Soms in the highest heaven for the pleasure of exhilaration When thou didst enter heaven and earth, that same moment thou becamest the first supporter of poets Verse 11 अर्हन् । अहिम् । परिऽशया॑नम् । अर्णः । ओजायमानम् । तुविऽ- जात । तव्यान् ॥ न । ते । महिऽत्वम् । अर्नु । अर्ध । द्यौः । यत् । अन्यया । स्फिग्यो । क्षाम् । अवस्थाः ॥ ११ ॥ [" ग्या तुविजात । बनि जातानि प्रथिन्यादीनि यस्मात्सोऽप तुविजात हे तुविजात इन्द्र तयानातशयेन प्रवृद्धस्त्वम परिशयानमुदर परित शयानमुदकमन्त हत्या परितो वर्तमानमत एवौजायमान बलमाचरन्तमाहम् । आ समन्ताद्धन्त्यप- हरत्युदकमित्याहिमघ । तमिम मेघमहन् उदम्प्ररणाय हतवानसि । अध अथ ते महित्व माहमान यार्नानुभूत् नानुभवति । न जानानि । पयस्मात्त्रमन्यया एक- तरपा स्फिग्या पक्ष्या क्षा भूमिमवस्था अवच्छाद्य तिष्ठसि । अहम् । हन्तलीट सिब्लापे रूपम् ! अहिम् । हन हिंसागन्यो । आदि निहनिभ्या हस्तश्चेति हुए प्रत्यय । डिच्च पूर्वपदस्य हस्यश्च । वृपादिबादादात्तत्वम् । मोजायमानम् । आज शब्दादाचारार्थे फतु पह, सलोपश्चेति क्पट पत्यय सलोपश्च । हिवादामने- पदम् । प्रपपस्वर । तपान् । तु इति सौत्रो धातु । अरमानुजन्तानुश्छन्दसीती- 34 RV Hymns, 2nd Selection . too -- ·No 11 HYMNS FROM THE RGVEDA 266 III 32 11] यसन् । तुरिष्टेमेय स्थिति तृचो लोप । भसज्ञायामोर्गुण । इकारलोपइछान्दस । नित्स्वर । भूत् । भवतेलडि रूपम् । स्फिग्या । यचि भामति भसज्ञा बाधित्वा स्वादिष्वसर्वनामस्थान इति पदसज्ञाया जश्त्वम् । तृतीयाया पूर्वसवर्ण । क्षाम् क्षि निवासमपो । अन्येभ्योऽपि दृश्यत इति निरुपपदादपि डप्रत्यय । ततष्टाए । क्षियन्ति निवसत्यस्था प्राणिन इति क्षा भूमि | उदात्तनिवृत्तिस्वरे गान्तोदात्त । अव- स्था । वस आच्छादन इत्यस्य लडयनुदात्तत्वादात्मनेपदम् । थास्यदादित्वाच्छपो लर । यद्योगादनिघात । अहागमस्वर ।। अहन् 2 अर्गस् = अण and is used oftener than अण ओजाप' मानम् , pre p of denom from आजस, displaying his power तुविजात (तुवि mighty or many, occurring only in compounds and जात from जन ) born mighty, तव्यान् =यायान, comp of तवम् or तत्रयत् mighty यत् अध are correlated terms द्या न अनुभूत् अनुभू to come up to अन्य या स्फिग्या क्षाम् अवस्था . 21- one of two स्फिगी (of स्किनू ) hip, side अवस्था (वम् 2A to cover) Tr O god born migbty thou killedst the dragon, enveloping the flood and displayiog his power, thou being more powerful; heaven could not come up to thy greatness, since thou didst cover the earth by one of thy sides Verse 12 यज्ञः। हि । ते । इन्द्र । वर्धनः । भृत् । उत । प्रियः । सुतs- सौमः । मियेधः ॥ यज्ञेन । यज्ञम् । अव । यज्ञियः । सन् । यज्ञः । ते । वज्रम् । अहिऽहत्यै । आवत् ॥ १२ ॥ हे इन्द्र अस्मदीयो यज्ञस्ते तय वर्धनो हयिष्पदानेन ययिता मूद्धि मति सल । उत अपि च एतसोम अभिपुतसोमास्मिघो पशस्तष पिप । सत्य यशियो यज्ञाई सन् यक्ष पज्ञस्य पार पजमान पसेनानुष्ठीयमानेनेनाय । फल- प्रदानेन रक्ष। यि यज्ञस्ते सय पनमहिहापे महनने पर्मणि आचद रक्षत। पर्धन । इधु पर्धन इम्पत्य प्यन्तरप मन्पादियात् म्युमरयम । रिस्थर । एत् । दिपोगादनिपात । अब अवॉट रूपम् । निपात ! सन् । असे पारि रूपर। भपयरयर । अहिहये । हम हिमायोपिरय माये हनरत चेति क्या तशारभा. सतादेश हमरसार । भाप । असान्दो प्रतिरूपम् । निपात ॥ - । - ·267 NOTES rNo. 11. III.32. मिधः (op Avest. Myada and भेध X. 183. 10, I. 77.33; etc. The word occurs only at the end of & pada and probably and qe formed doublets) sacrificial offering HIER À the killing of the dragon वृत्र. आवत् from अप to protect or help. Tr. Yajna, indeed, Indra, and the offering, dear to thee, where the Soma is pressed, have increased thy strength An object of sacrifice, thou helpedst sacrifice by means of Sacrifice; the sacrifice helped thy thunderbolt in the killing of Vrtra. Verse 13 यज्ञेन । इन्द्रम् । अव॑सा । आ । चक्रे । अर्वाक् । आ । एनम् । सुम्नाय । नव्य॑से । ववृत्याम् ॥ यः। स्तोमभिः । ववृधे । पूर्येभिः । यः । मध्यमभिः । उत । नूतनेभिः ॥ १३ ॥ १० . 1 हे इन्द्र सों यजमानोऽवसा स्वरक्षण यज्ञेनेन्द्रं त्वामर्वागा चके। हविष्म- दानेनाभिमुखं करोति । तथाह नव्यसे नवतराप गुम्नाय धनायन स्वामा ववृत्याम् । यज्ञेनावृत मदभिमुख कुर्याम् । कीदृशस्त्वम् । य. पूर्वेभि पुरातनै स्तोमेमि स्तोत्र- वृधे । तथा य इन्द्रो मध्यमेभिमध्ये भबै स्तोत्रैतापि च नूतनेभिरस्माभि क्रिय- माणरधुनातनै स्तोत्रैर्वर्धते । चक्रे । करोतेर्लिटि रूपम् । नव्यसे । नपशब्दादीयमुनि भसज्ञागमकारलोप ईकारलोपडान्दस । नित्त्वादायुदात्त । ववृत्याम् । दृतु वर्तने । लिडि बहुल छन्दसीति शप टल । व्यत्ययेन परस्मैपदम् । निधात । वधे । वृधु वर्धन इत्यस्य लिटि रूपम् । प्रत्यय स्वर । मध्यमेमि । मध्यशब्दात् शैपिकार्थे मध्यान्म ( (पा. ४-३-८) इति मप्रत्यय । प्रत्ययस्वर । नूतनेभि । नवशब्दम्य स्नातनप्रवाश्च प्रत्यया वक्तप्पा नू इत्यादेशश्चेति तनत्प्रत्ययो न इत्यादेशश्च ।। आ चक्रे अर्धा कु. आ + कृ to call to oneself मुम्न' welfare, good will or grace of the gods अवसा need not be changed to अवसे as proposed , cf अवसा आ ववृत्याम् I 152.7. With that (cf. rc 12 cd ) help as a motive I have called Indra towards myself; may I turn him (towards me) for a newer blessing, (that Indra ) whose power was increased by the ancient hymns, by those of the middle period and by the recent ones.

·No.11. II, 32.. HYMNS FROM THE RGVEDA 268 Verse 14 .- विवेपं । यत् । मा । धिपणा 1 जजान । स्तवै । पुरा । पार्यात् । इन्द्रम् । अहः ॥ अहंसः । यत्र । पीपरत् । यर्था । नः । नावाऽईव । यान्तम् । उभयै । हवन्ते ॥ १४ ॥ . - पयदा धिपणा इन्द्रं स्तवानीति मदीया बुद्धिर्मा विषेप पानोत् तदाहं स्तोत्र जमान करोमि । बुद्धेः स्वरूप दर्शयति । अहं पार्यापारे भवादतिदूरवर्तिनो विघ्न- कारिणोऽह्नः पुरा पूर्व स्तवै स्तबानि । यत्र यस्यां धिपणायामेव जातापां सत्यां स इन्द्रो नोऽस्मानंहसः पापरूपाहारियायथा पीपरत् यथा पारं नयेत तथारमदुमय- पार्श्वयतिधनार्थिनो जना हयन्ते आहपन्ति । तत्र दृष्टान्तः। नावेष यान्तम् । यथा नयादिपु नौझया यान्तं गच्छन्तं पुरुपमुभय उभयकूलवर्तिनो जना हयन्ते आद्वयन्ति तद्वत् । बियेप । विष्ट व्याप्तावित्यस्य लिटि णलि रूपम | लिस्वरः। जजान । जन जनन इत्यस्य लिट्युत्तमे णलि रूपम् । याक्यभेदादनिघातः । अंहसः। अम गत्यादिए । अमेरू च (उ०४-२१२) इन्य सन्प्रत्ययो हुगागमश्च । निस्वर । पीपरत् । वृ पालनपूरणयोरित्यस्य लहि चाहि हवाम्यासेत्यदीघगुणाः । यथायोगाद- निपातः। लिस्वरः । नायेय। नद प्रेरणे इत्यरमादालानुदिन्या हो (उ०२-६४ ). इति डोप्रत्ययः। नुपत इति नौः प्लषः। साधकाच इति तृतीयाया उदात्तत्यम् । इधेन नित्यसमासो धिमक्त्यलोप इत्यादि। उभये । उभशादा परस्य तपप उभातु दानो नियम (पा० ५-२-४४) इत्यपनादेशः । पचनसामर्थ्यादादेख्दात्तत्यम् । हवन्ते । हयतेलंटि रूपम ।। पिंप from विए. Gr., to inspire , Pischel. to do. to manage: Gold. to bring about. yि also means to seize , ct. समी चित् हरतो * ** MicE; X 117. 2. The subject of rate according Gr. and Geld. is he according to Pischel it is 'I':all take सन्मा धिषणा जनान as object of निवर. Sayana understands it quite differently. and moro reasonably, as ifta, rather than 57781*, must bo connect ed with a TT, as, standing by itself, I cannot yield a pense. ru proti Ix a deity which represents tlie Soma cup dalliod, according to Roth And Bers.; the hymn or offerips or both according to Or.. 'earth' according to Plschel and Hillebrandt:

·"No.11. NOTES 269 . divine inspiration' according to Geld In this tangle of interpretations, one can only offer a tentative sense. See Tr. 3. The poet now feels the urgent need of prayer and will not wait for an inspiration to come. पार्याद अह्र . the पायें अहः is a day of crisis on which help is required for surmounting it. पीपरत् aor. injunct from पृ to cross, to protect Old. understaads cd to mean * whepsoever and how.soever he might save us from danger, both invoke him &c Tr. I have created when the inspiration has seized me, Let me (now ) praisa Indra before the critical day, by which means ) and on which day may he rescue us Him, like one plying a boat, both ( parties ) invoke ( for help) Verse 15 । । . माध्यंदिने सबन आग्नीधीयस्य आपूणों अस्येति प्रस्थितयाज्या। सूचित च । आपूणों अस्य कलश स्वाहेति माध्यदिन्य (आ० ५-५) इति ।। आऽपूर्णः । अस्य । कलशः । स्वाहा । सेक्ताऽइव । कोशम् । सिसिचे । पिबध्यै ॥ सम् । ऊ इति । प्रियाः। आ । अबवृन् । माय । प्रदक्षिणित् । अभि । सोमासः । इन्द्रम् ॥ १५ ॥ हे इन्द्र अस्य तव पानार्थ कलशो द्रोणकलश सोमेनापूर्ण । स्वाहा स्वाहा- कृतो दत्तश्च सोमसहित क्लश । पिबध्यै तव पानार्थम् । सिसिचे । त सोमं चोदि- साधारे सिञ्चामि । तत्र दृष्टान्त । कोश सेक्तव । यथा सेक्तोत्सेचको जलपूर्णाकोशात हतेः सकाशाजल पात्रान्तरे सिञ्चति तद्वत् । प्रिया स्वादुतमा सोमासो दत्तास्ते सोमा इन्द्र वाममि अभिलक्ष्यैव मदाय तब हाथै प्रदक्षिणित् प्रादक्षिण्यन समाव. सूत्रन् सम्यगावृत्य वर्तन्नाम् । आपूर्ण । पृ पालनपूरणयोरित्यस्य कर्मणि निधा। रदाभ्यामिति तस्य नत्यम् । गतिरनन्तर इति गतिस्वर । स्वाहा । निपाताभदायु- दात्त । सेक्तेव कोशम् । न लोकाध्ययेति पष्टीप्रतिपेर । सिसिचे। पिच सरण इत्यस्प लिटि रूपम् । पिषध्यै । पा पान इत्यस्य तुमर्थे शध्यैन्प्रत्यय । शित्वारिप- 'पादेश । नित्त्वादायुदात्त । अवत्रन् । ऋतु वर्तन इत्यस्य लडि शा । बहुलं छन्दसीति तस्य शप ऋतु । व्यत्ययेन परस्मैपदम् । यहुलं छन्दसीति से रुडागम ॥ स्वाहा adv, used either alone or with verbs like 7, 275, 27 etc, of which the sacrificer as the subject, or of 47, 91, etc, of .

·" No 11. 1] HYMNS FROM THE RGVEDA 270 III 32 which a god is the subject. It means apparently with an accompanying interjection of raiti'. The interjection itself has. lost its original meaning. whatever it might have been ; it is of doubtful etymology, but the form appears to be instr; cf. स्वाहा अन्ये म्वधया अन्ये मदन्ति X. 14.3; probably it is from सु + यह. कोश reservoir of water. सेक्ता one who pours water from his. Teather bag ( दृति) पियध्यै Inf. from पा. प्रदक्षिणित on the right side; cf. प्रदक्षिणित् अभि गृणन्ति कारव II 43 1. Turning or singing on the right side shows reverence or good luck Tr The cup is filled • Svahal I have filled it for ( his) draught as the water-carrier (fills ) the reservoir of water. May (his) favourite Soma { cups ) turn Indra to our right side for his exhilaration. Verse 16 । . ।. - न । त्वा । गभीरः । पुरुऽ हूत । सिन्धुः । न । अद्रेयः । परि । सन्तः । वरन्त ॥ इत्था । सखिऽभ्यः । इपितः । यत् । इन्द्र । आ। दुव्हम् । चित् । अरुजः । गव्यम् । ऊर्वम् ॥ १६ ॥ ०० हे पुरुहूतेन्द्र गभीरो गम्मीर सिन्धु समुद्रस्त्वा त्वां न धारयति। तत परि परितो धर्तमाना सन्तोऽद्रय शैलारत्वां न घरन्त न वारयन्ति । किंतु त्यामनुसृत्य धर्तन्ते । ययस्मात इत्या इत्थमनेन प्रकारेण सखिभ्य सखिभिदेवरिपित प्रार्थि- तस्पं दृरह चिदतिप्रबलमपि गन्य गधि भवमयटे वर्तमानमूर्वमूर्वानलमारुजः मम्पगभाडक्षी । गभीर । गार प्रतिष्ठालिप्सयोर्यन्ये च । अरमादीरचप्रत्यय । धकारस्य भार आकारस्प हस्तश्च गभीरगम्भीरौ । (उ०४-३५) इत्पनेन निपात्यते । चिस्पर । सिन्धु । स्यन्दु प्रस्रवणे। स्यन्दे सप्रमारण घश्वेत्युप्रत्ययः संप्रमारणम् । दयारस्य धकार । निदित्यनुत्तेरायुदात्त । परि पन्त । सन्त । अस्ते शतार रूपम् । उपसर्गमाभ्यामस्तिर्य पर इति पत्वम् । केचित्परे. नियान्त्रपमिच्छन्ति । तदा पत्यमनुपपन्नम् । परि । निपातस्वर । सन्त । प्रत्ययस्वरः। परन्त । वृत्र परणे । मोगादिय । लहि रूपम् । निपात । अन । जो भङ्ग इत्यस्य लडि रूपम। गयम् । गोर्यिकार इत्य, गोपपमोदिति पत् । पत्तोऽनाय इस्पायुदात्तस्थम् ।

·271 NOTES INT.11. TNo.11.. सिन्धु m. sex. परि सन्त coming in the way, obstructings, cf. नारी सुदास. रथ परि आस VII. 32 10. इत्पा = इत्पम् cd Siyana and Geld. make the whole of it into a subordinate clause सखिभ्य' इपित दलित urged on to activity. दृढ' चित् गव्यम ऊर्यम् अरुज. गव्यं कर्वम् stall of cows; of. सरमा दृढं गव्यं ऊ विटत् I.72 8 The story of Indra and the Angirases rescuing the cows from the Papis is referred to here, cf. also V. 29. 12; III. 90 4; etc. Pul to break. Tr. Neither the deep sea nor the mountain, O god invoked by many, have come in thy way and obstructed thee, thou hast so agitated for thy friends that thon hast shattered even the strong cow-stall (of the Panis) Verse 17 । शुनम् । हुवेम । मघवानम् । इन्द्रम् । अस्मिन् । भरै । नृऽतमम् । वाजेऽसातौ ।। शृण्वन्तम् । उग्रम् । ऊतये । समत्सु । मन्तम् । वृत्राणि । संजितम् । धनानाम् ।। १७ ॥ । । हे इन्द्र वाजसातौ । वाजस्यान्नस्य सातिलाभो यस्मिन् सोऽप वाजसाति । अस्मिन्भरे । विभ्रति जयलक्ष्मीमनेन योद्धार इति भर सग्राम तस्मिन् सग्रामे । शुन शूनमुत्साहेन प्रवृद्धम् । यदर शुनमिति सखनाम । सुखम्रम् | मघवान धनवन्नमत एवेन्द्र निरतिशयैश्वर्यसपन्न नृतम सर्वस्य जगतोऽतिशयेन नेतार त्यां हुवेम कुशिमा वप यज्ञार्थमाह्वयेम । तथा शृण्वन्तमरमामि क्रियमाणा स्तुति शृण्वन्तमय शवणा मयकर समत्सु सग्रामेषु स्वाणि सूत्रोपलाक्षतानि सर्वाणि रक्षासि उनन्तं हिंसन्त धनानां शत्रुसबन्धिना सजित सम्यग्जेतार त्वासूतपे रक्षणाय वयमाह्वयेम । शुनम् । दुओश्वि गतिद्धयोरित्यस्य निष्ठाया यस्य विभाषेतीदप्रतिपेध । पजादि- स्वात्सप्रसारणम् । दीर्घाभावश्छान्दस । प्रत्ययस्वर । हुवेम । हयतेबहुल छन्दसीति समसारणे कृते शपो लुकि स्ते च लिडि रूपम् । निघात"। भरे । भूत्र भरणे । घः पादित्वादादात्त । वाजसातौ । पणु दाने। भावे क्तिन । जनसनेत्यादिनानुना- सिकस्यात्वम् । बहुव्रीही पूर्वपदस्वर । समन्स । अद भक्षणे । सपूर्वान किए । स- मक्षयन्ति योद्घृणामायूपीति समद सग्रामा । दुत्तरपदस्वर । प्रन्तम् । हन हिंसागत्योरित्यस्य शतरि गमहनेत्यादिनोपधालोप । हो हन्तरिति घरम् ! संजितम् ।। जि जये। किए।

·No 11 HYMNS FROM THE RGVEDA 272 गी The rc is a refrain which appears at the end of Suktas 30 31, 34-36, 38, 39, 43 48, 50 शुन हुवेम शुन (इ) used adv. in the sense of blessing or welfare " भर battle वा जसातौ mey be taken as बहुव्रीहि or र पुरुष, in the latter case the meaning would be for wiuning booty' समत् battle साजेत् winner I'r May we for welfare invoke, in this battle where booty can be won the bounteous Indra the greatest hero the powerful listener for (grantor of ) help in combats, the killer of foes, the conqueror of wealth No.12 MANDALA III SuKTA 33 This is a dialogue hymn in which two rivers, विपाश् and yer and fuht are the characters that play a part the last two rks do not form a part of the dialogue but to 12 might be re garded as a narrative rounding off the dialogue while rc 13 19 a prayer which turns a poetic hymn to practical uge This passage granted for the lata by the rivers was already a myth which the 13 delighted to narrate of III 53 9. where rea besides 18 mentioned as taking king with him when this crossing took place प्रपतानामिति नयादश चतुथ मूक्तम् । अत्रेयमनुक्रमणिका । : पर्वताना सप्तोना सवादा नदीभिर्विश्वामित्रस्यात्तितीपास्तत्र नदीवास्य चतुर्थीपटरटमी दशम्य पष्ठीसप्तभ्यास् िवन्द्रस्तुतिरन्यानुष्टुधिति । अन चतुर्थीपछयष्टमादशमीना नदीवास्प वान्नय एव ऋषय शिष्टाना विश्वामिनवाक्यत्वात्स एव ऋपि । अन्त्या- मुटुप शिष्टात्रिष्टुभ । इन्द्रो देवता । यद्यपि पटयां सप्तम्पो च विश्वामित्रेण नय स्तूयन्ते तथापि इन्द्र एव दयता। मुक्तविनियागो लैङ्गिक । पुरा किल विश्वामिन पैजयनस्य सुदामो राज्ञ पुराहितो बभूव । स च पौरोहियेन लग्धधन सर्व धनमा दाप विपाछुतम्या सभदमापपावनुयपुरितरे । अधात्तितीविश्वामित्रागाधजल त नयो दृष्ट्योतरणाधमायाभिस्तिभिस्तुटाय ।। विश्वामित्रो नयभइयाइन ।

·NOTES FNo 12. LIIT 33 273 Verse 1 va • ।२- .. अ। पर्वतानाम् । उशती इति । उपऽस्थात् । अश्वैडवेत्यश्वेऽइय । विसिते इति विऽसिते । हासमाने इति ।। गााइव । शुभ्रे इति । मातरी । रिहाणे इति । विपाट् । शुतुद्री । पय॑सा । जवेते इति ॥१॥ पर्वताना गिरीणां शैलानामुपस्यादुत्सगानिर्ग योशती समुद्रगमन कामयमाने । गमने दृष्टान्त । अश्व इव वडय यथा विपित मन्दुरातो विमुक्त हासमान अन्योन्यजबन स्पर्धमाने । यद्वा हृष्यन्त्यावश्व इस पहवे इव त्वरया गच्छन्यो परस्पर हृष्यन्त्यो। तथा गाव शुभ्रे । यथा द्वौ गावो शोभमानो वर्तत तद्वच्छुभ्रे शोभमाने । किंच मातरा। यथा मातरी धेन रिहाण । अन्ततसन लिहि । बस जिया दुमिच्छन्त्यो शीघ्र गच्छतस्तद्वत्ममुद्र गन्तु जगद्गच्छन्त्यो पयसा सयुक्त । विपाद । कूलविपाटनात् विपाशनाद्वा विमोचनादा विपाद । शुतुद्री । शु क्षिप्र तु तुन्ना तुन्नब द्रवति गच्छतीति शुतुद्री। एतनामके नद्यो प्रजवेते समुद्र प्रति शीघ्र गच्छत । अन निरुतम् । पर्वतानामुपस्थादुपस्थानादुशत्यो कामयमाने अश्वे इय विमुक्के इति वा विषण्णे हात गहासमाने । हासति स्पर्धाया हर्षमाणे वा । गाराविव शुभ्रे शोभन मातरौ सरिहाण विपदहतुद्यो पयसा प्रजवेत (नि० ९-३९) इति । उशती । वश कान्तो । अस्य शहिवाग्रहिज्यावयीत्यादिना सप्रसारणम् । विपिते । पिञ् बन्धन इत्यस्य कर्मणि निष्ठा । सहिताया परिनिविभ्य सेवसितसयसिमहेत्यादिना (पा. ८-३-७० ) पत्वम् । गतिरनन्तर इति गते प्रकृतिस्वर । हासमान । हासातः पर्ण- कर्मा हस हसने वा । शान । तस्य लसार्वधातुझस्वरे स्ते धातुस्वर । रिहाणे । लिड आस्वादने । स्वरितेत्त्वादुमयपदी । शानचू । अदादित्वाच्छपो लुक । लमरस्य रफ इछान्दस । रेफमवलम्म्य णत्वम् । चित्वादन्तोदात्त । विपाट् । पट गती पश बाधन- स्पर्शनयोरिति वा प्रयन्तातो विपूी। शकारस्य व्रश्चादना पवम् । शुतुद्री छान्दमी रूपसिद्धि । जयेत । जुड गती। भौधादिक ।डित्त्वादात्मनेपदम् । आता डित इतीयादश । निधात ॥ विश्वामित्र speaks उशती (वश्) full of ardour उप स्थ lap or bosom विपित (वि + सि ) let loose हा समाने हाम् occurs only in three places in the RV and is used in the sense of running & of अाजिन धानिना न हासयन्ति III 53 23 रिह = 1 लिइ जयेते from Ito rush on c The simile has been explained in 3 : आदर्श बडवे इनि नास्ति । 35 IRY.Bymns, 2nd Selection] 1-3 race ·No12 HYMNS FROM THE RGVEDA 274 III 33 3] TH From the lap of the mountains, racing like two fillies let loose like two white mother-cows licking (their common calf ), Vipās and Sutudri rush with their torrent Verse 2 इन्द्रपितु इतीन्द्रऽइपिते । प्रस॒वम् । भिक्षमाणे इति । अच्छे । समुद्रम् । राइव । याथः ॥ समाराणे इति संऽआराणे । ऊर्मिऽभिः । पिन्व॑माने इति । अन्या । वाम् । अन्याम् । अपि एति । शुझे इति ॥२॥ . हे नद्यो इन्द्रेषिते इन्द्रेण प्रेषिते प्रसव तस्येन्द्रस्यानुज्ञा भिक्षमाणे प्रार्थयमाने युवा समुद्रमच्छाभिमुख्येन याथ गच्छथ । तत्र दृष्टान्त । रथ्यवति । यथा रथिनी लक्ष्य देशमभिगच्छतस्तद्वत । किं कुर्वत्यो । समाराणे परस्पर सगच्छन्त्यामिभि- स्तरङ्गै पिन्वमाने परिसरप्रदेश सतर्पयन्यौ शुभ्रे शोभमाने । युवा समुद गच्छथ हति पूर्वणान्वय । तपा वा युग्योर्मध्येऽन्यैकान्यामपरा नदीमप्येति । अपिगच्छति । परस्परमेश्यमापद्यत इत्यर्थ । इन्द्रेषिते । इप गतावित्यस्य मणि निष्टापास्तीप- महेत्यादिना इहागम । तृतीया कर्मणीति पूर्वपदस्वर । प्रसवम् । पूप्रेरण इत्य- स्याम् । थाथादिस्वर | भिक्षमाणे । भिक्ष यात्रायाम् । आत्मनेपदी । शानचो लसा- र्धधातुकरवरेणानुदात्तवे घातुस्वर । रथ्येव । रथस्येमौ। तस्येदमित्यर्थे रथायदिति यतमत्यप । तिस्परित । इवेन विभक्त्यलोप पाथ । यातेर्लटि रूपम् । समाराणे। क गतावियस्प लिद । सपूचस्पाते समो गमीत्यादिनात्मनेपदत्वात्तस्य कानजादेश । कच्छ तामिति गुण । पिवमाने । पिवि सेचने । भूवादि । लमार्वधातुकरररेण शानचोऽनुदात्तस्ये धातुरवर ॥ मिक्षमाणे from भिम् to seek अच्छ towards, in almost all places It is changed into अच्छा रथ्या। (इव), du of ग्धी, occupants of the chariot warrior and charioteer, of II 39 2 3 III 366, VII. 391 समाराणे आराण Perf part. from ' "अवि एति to low into Ny sbining, beautiful Tr Impelled by Indrs seeking acceleration 0 beautiful ones, you are proceeding to the bes (swiftly and wellpaired) like the warrior and the charioteer , flowing together with swelling waves, one olyou lows into the other 1 e ·275 NOTES FNo12. _III.33 Verse 3 अछ । सिन्धुम् । मातऽतमाम् । अयासम् । विऽपशिम् । उर्वीम् । सुऽभगांम् । अगन्म ॥ वत्संइव । मातरां । संरिहाणे इति . संऽरिहाणे । समानम् । योनिम् । अनु । संचरन्ती इति संऽच- रन्ती ॥३॥ है नयौ मातृतमामतिशयेन मातरं सिन्धुं सवन्ती शुतुद्री स्वामछाभिमुस्ये- नायासम विश्वामित्रोऽहं प्राप्तोऽभूवम् । उर्वी महती समगां सौभाग्यवती विपाश वामगन्म वयं प्राप्ता रमः । किं कुर्वत्यौ । मातरा मातरौ दे धेनू समिव संरिहाणे । अन्तणीतसनयों लिहिः। जिह्वया लेदुमिच्छन्यो यथा यत्समनुगच्छतस्तद्वत् समान। मेकं योनि स्थानं समुद्रमनु अभिलक्ष्य संचरन्ती सम्यक चरन्त्यौ । “वामया- समिति पूर्वणान्वपः । अयासम् या प्रापण इत्यस्य रूपम् । इहमावरहान्दस.। अगन्म । गमेलेटि पडलं उन्दसीति शपो लक । म्वोश्चेति मकारस्प नकारः। निघातः। संच- रन्ती । चरतिर्गत्यर्थः। तृतीयायुक्तत्वामावादात्मनेपदाभाय । शनुर्ल सार्यधातुमस्वरेणा- दात्तत्ये रुते धावस्वरः॥ अपासम Aor.18. from या. पोनिम्, ordinarily, place of residonce; here, bed. Tr. I have approached the most motherly of streams (tho Sutudrl); we have come to the broad, lorely Vipas; liko two mother-cows licking their calf, they tow along a common bod, Versc.4 एना । य॒यम् । पर्यसा । पिन्वमानाः । अनु । योनिम् । देवऽ- कृतम् । परन्ती। न । वर्तये । प्रमः । सर्गज्जतः । सिंधुः । विप्रः । नद्यः । जोहवीति ॥ ४ ॥ : भर दिया।

·HYMNS FROM THE ROVEDA HI H] 276 III 33 एव स्तुते नयो विश्वामित्रे प्रत्यूचनु । एनेनेन पयसा पिन्यमाना सतर्पयन्यो देयस्त देयेनेन्द्रेण स्त सदिष्ट योनि स्थान समुद्रमनु लक्षास्त्य चरन्तीगरउन्योधप. मास्महे । पोयंदुवचन पूनार्थम् । तासामरमाकं सर्गतक्त सगें गमने प्रवृत्त प्रसध उयोगोन धर्तये निवर्तनाय न भवति । वियु किमिच्छन्नसौ घिमो ब्राह्मणो नयो नदीररमान् जोहवीति भृशमाद्वपति । एना। इदशब्दस्य तृतीयाया एनादेश उपा सलुगिति तृतीयाया अनादेश । डिदमिति विभक्तेरुदात्तवम् । पिचमाना । पिवि सेचने । देयकृतम् । तृतीया फर्मणीति पूर्वपदपकृतिस्वर । घर्तवे । वृतु धर्तने । तुमधे तपेन्प्रत्यय । निन्स्वर । सर्गतक्त । ते चेति पूर्वपदप्रकृतिरवर । वियु किमिच्छन् । क्पचि मान्ता ययप्रतिपेध (पा०३-८-१) इति छान्दसत्वादन प्रतिषेधो न भयतीति क्यचू । क्याच्छन्दसीत्युप्रत्यय प्रत्ययस्वर । नद्य । छान्दसो पणादश | जोहवीति । द्वया यहलुकाभ्यस्तस्य चेति सप्रसारणे रुते राणो यडलुकोरित्यभ्यासस्य गुण पिडो येतीडागम । गुण । निघात ॥ The rivers speak. घय म्. The rivers uss Invariably the pl when speaking of themselves, वि० uses the du only in 1-3, even the poet uses the pl in 12 सतत प्रसव न पतये (सर from सृज् to let loose, नक्त from तक to rush, also सगमतक्त I 65 6), dashing forward on account of the initial urga वर्तवे from वृत् according to Say , who reads धनवे but वृत् is nowhere anit before a it must be from I to stop faszr_desiring what, of ऋतयु अश्वयु, वारयु, सुम्नयु etc Tr Here we are, swelling with water and flowing in a bed fashioned by gods Our torrent rushing with its original urge, cannot be stopped With what object in view does the singer invoke the rivers ? सगतक्त Verses रमधम् । मे । वर्चसे । सोम्याय । ऋतऽयरीः । उप । मुहूर्तम् । एवैः ॥ प्रा सिन्धुम् । अर्छ । बृहती। मनीपा । अवस्युः । अढे । कुशिकस्य । सूनुः ॥५॥ . विश्वामित्रो नदी प्रतिते । ऋतावरी ऋतमुदकम् तद्वत्यो हे नयो सूप मे विश्वामित्रस्य मम सोम्याय । उत्तीर्याह सोम सपादयामीत्येव सोमसपादिने ।

·277 NOTES rNo 12 चचसे तदर्थमेवै । पञ्चम्यर्थे तृतीया! शोधगमनेभ्यो मुहूर्त मुहूर्तमानमुपरमध्वम् । उपपूर्वो रमिरुपसंहारे वर्तते । क्षणमात्र शीघ्रगमनादुपरता भवत । सामान्येन नदी- पूच्यमानासु समीहित प्रयोजनमकुर्वतीपु पुरोवर्तिनी शती प्रति इते । कुशिकस्य राज सूनुर्विश्वामित्रोऽह बृहती महत्या मनीपा मनीपया स्तुत्यावस्यरात्मनो रक्षण- मिच्छन् सन् सिन्ध शुतुन्द्री त्यामच्छामिहरयेन प्राहे । प्रणाहयामि । अत्र निरु- क्तम् । उपरमन ने वचसे सोम्याप सोमसपादिन शतावरीतवत्य (तमित्युदक नाम प्रत्यृत मवनि मुहूर्तमेवैरयनैरवनैर्वा पाभिवयामि । सिन्धु हत्या महत्या मनी पया मनस ईपया स्तुत्या प्रज्ञया वावनाय कुशिम्स्य मुनु । कुशिको गजा बभूष। इति (नि०२-२५)। मधम् । रसु उपरमे। उपपूर्वाद्रमतेर्विभाषामकात् (पा० १-३-८५) इत्यात्मनेपदम् । ऋतावरी । ऋतशम्दान्मत्वर्थे छन्दसीवनिपाविति वनिए । वनो र चेति डोए रेफश्चान्तादेश । वाछिन्दसीति सवर्णदीर्घ । आम- न्त्रितस्य पादादित्वात्पाठिकमायुदात्तत्वम् । एवै । इण गणौ । इपाशीडभ्या वन् । आधधातुम्लक्षणो गुण । नित्स्वर । वृहती मनीपा । उभयत्र तृतीयाया पूर्वसवर्ण- दीर्घ । अरस्यु । अगे रक्षणमिच्छन् । सुप आगमन क्यन् । न क्प इति नकारा- न्तस्य पदसज्ञापा निपमितावादन सकारस्प रुन भवति । क्यारछन्दसीत्युप्रत्यय । अहे द्विपतेर्नुडि सिच आत्मनेपदेवन्यतरस्या (पा० ३-१-५८) इत्याढादेश । गुण ।निघात ॥ V speaks सोम्पा य प चसे उपर मन The pl has been used for du साम्य connected with सोम, 1.e either Soma-like and hence pious, or used in connection with his Tha dative appears to be idiomatio cf 379197 376 377 III 56 4 कसवरी thes is always lengthened in स, see II 28 6, घरी is the fom form of a प्प ccurse, current, from s, of. अग्रे प्यन L 28 3. मरुनो ग्वा V415 भ The verb is dropped in c but can easily be supplied The firy is an as can be seen from road Aor 1B from दे Tr O holy ones stop a moment in your course in deferenco to my words that have accompanied the Soma A great JODSIDE ( in mp) goes fortb tonerds the river (Sutudri) Desirous of (your) protection Kusika's son has invoked (you) Verse 6 इन्द्रः । अस्मान् । अरद । वर्जयाहुः । अप । अहन् । पुत्रम् ।

·No 12 III 33 HYMNS FROM THE ROVEDA. 278 । - परिऽधिम् । नदीनाम् ॥ देवः । अनयत् । सविता । सुऽाणिः । स्मा तस्य । वयम् । प्रऽसवे । यामः । उर्वीः ॥ ६॥ नव प्रापूच । हे विश्वामित्र । यजमाह पद्धयुक्तो पातुर्यस्पासो पवमानः तादृशो बलवानिन्द्रो नदीरस्मानरदद । रदति खनतिकर्मा । असनत् । क्यमरखनद । उच्यते । नदीना शरदकारिणीनामपां परिधि परितो निहितम । उदझमन्त एत्वा परितो वर्तमानमित्यर्थ । तादृश वृधम् । तृणोत्याकाशमिति वृत्रो मेघ । तं मेघम- पाहन जपान । तस्मिन् हत आप पतिता । ताभिर्गच्छन्तीभिर्यय खाता । एप मेघहननद्वारेणासनत् । न केपलमसनद किसहि सविता मर्पस्य जगत प्रेरक. सुपाणि शोमनहस्त उत्पत्तिस्थितियर्तृवात्तादृशो देयो पोतमान इन्द्रोऽस्माननयत् । मेघभेदन कचोदकप्रेरणेन समुद्रमपूरपत् । तस्य तादृशसामोपेपस्येन्द्रस्प प्रसवेड- भ्यनुज्ञापा वर्तमाना उर्वीरुदकै प्रभूता वय याम गरछाम । न सय पचनानुपर- मामहे । उक्तार्थ यारको ब्रवीति । इन्द्रो अस्मानरदद्वजया रदति खनातिरापाह न्न परिधि नदीनामिति व्याख्यातम् । देषोऽनपत्सविता सुपाणि कल्याणपाणि । पाणि पणायते पूजाकर्मण । प्रगृह्य पाणी देवान्पूजयन्ति । तस्य वय प्रसव याम उघारुप इति (नि. २-२६) । अरदत् । रदतेलहि रूपम् । वज्रयाहु । बहुव्रीही पूर्वपदस्वर । अहन् । हन्तेलडि रूपम् । निधात 1 परिधिम् । दुधात्र धारणपोषण- योरित्यस्माकर्मण्युपसर्गे घो किरिति स्प्रियय । आतो लोप । छदुत्तरपदस्वर । अनयत् । नयतेलडि रूपम् । सुपाणि । पण व्यवहारे स्तुतौ च । अशिपणाय्यो रुडायलुको च (उ०४-१३५) इती । आपलबहुव्रीही नासुभ्यामिति स्वर । प्रसवै । पू प्रेरणे । ऋदारविति भावेऽप्रत्यय । थाथचक्तेत्युत्तरपदान्तोदात्तत्वम् । याम । या प्रापण इत्यस्य लटि रूपम् । निघात । उवौं । उमशब्दाद्वोतोगुणवचना- दिति डीप् । घा छन्दसीति सवर्णदीर्घ । प्रत्ययस्वर ॥ The rivers speak For 3715a cf I 116 7 नदीना परिधिम् परिध (धा with परि) he who envelopes or surrounds of अद्रिं परिधिं IV 18 6 देवो नियत् acc to । अप अहन् imp 3 8. from * प्रा. 150 Tr Indrs armed with the Vajra cut us ( our paths), he killed away the Vrtra who encompassed the rivers The divine Sayitr with his beautiful hands led us We go, broad as we are, at his lastance ·279 NOTES rNo.18 Verse 7 .- प्रज्वाच्यम् । शश्वधा । वीर्यम् । तत् । इन्द्रस्य । कर्म । यत् । अर्हिम् । विऽवृश्चत् ॥ वि । वज्रेण । परिऽसदः । जघान । आर्यन् । आपः । अय॑नम् । इच्छमानाः ॥ ७ ॥ २ । 1 योऽयमिन्द्रोऽहिं मेघ विवृश्चत् उदकप्रेरणाथै जघानेति पत्कर्म च्छेदनरूप सदिद तस्येन्द्रस्य वीर्य सामथ्र्य शश्वधा सर्वदा प्रनाच्यम् । प्रकर्षण यचनीयम् तथा स इन्द्र परिपट परित सीदत आसीनान प्रतिवन्धकारिणोऽसरान् वजेण विजधान । अथायन स्थानमिच्छमाना इच्छन्त्य आप आयन यान्ति | प्रवाच्यम् चच परिमापण इत्यस्मादृहलोमेदिति ण्यत् । णित्वापधावृद्धि । घचोऽगन्द- संज्ञायाम् (पा० ७-३-६७) इति कुत्वाभाव । व्यत्ययेनायुदात्तत्वम् । यद्वा चाचयतेरचो यत् । यतोऽनाव इति स्वर । शश्वधा। शश्वच्छब्दात्स्वाथै धाप्रत्यय- स्तकारलोपश्च द्रष्टन्य । विश्ठ । ओनश्चू छेदने । सदादि । लड़ि महिमपावसी- स्पादिना सप्रसारणम् । सह सपेत्यत्र सहेति योगविभागात्समास | समासस्वर'। परिपद । किए । सहितायां सदिरप्रतेरिति पत्वम् । जपान । हन्तेलिदि णलि रूपम् । निघात । आयन् । अय गतावित्यस्य लडि रूपम् । पादादित्वादनिघात । इच्छमाना' । इषु इच्छायामित्यरमाद्वयत्ययन शानच । तस्य लसार्वधातुस्वरे कृते प्रत्ययस्वर ॥ V. speaks. शश्वधा' always, it occurs only here, परिप द. ( 918+77) occurs only here; Gr. surrounding or besieging : Geld. barriers, enclosure अपनम् Getd. outlet, Gr. path or way. it occurs only here, but न्ययन् , आयन . परायण ocour. Tr. That heoric deed of Indra that be cut away the dragon must be for ever proclaimed; he smote off with his thunderbolt the barriors of waters. The waters dowed, seeking away ( for themselves) Verse 8 । एतत् । वर्चः । जरितः । मा। अपि । मुष्ठाः । आ । यत् । ते । घोपान् । उत्तरा । युगानि ॥ उक्थेषु । कारो इति ।

·No 12 HYUNS FROM THE RGVEDA 280 . - प्रति । नः । जुपस्य ! मा । नः । नि । कुरिति कः । पुरुषऽत्रा । नमः । ते ।। ८॥ नय प्रसङ्गादिन्द्रस्तोत्र हत्या विश्वामित्र प्रत्यूचु । जरित स्तोतहें विश्वामित्र ते त्वदीय यत्सबादामा यचर व मनीपा इत्यादि घोपानुढोपपन्यतसे तद्वचो मापि मृता मा विस्मापी । किं कारणम् । उत्तरा युगान्युत्तरेषु पाज्ञिरेषु युगे- वह सूक्थेषु कारो शस्त्राणा पर्तस्य नोऽस्मान्प्रति सुपर । सयादा मकेन तेन थाक्येन प्रतिसेवस्य । इदानी नोऽस्मान् पुरुपना पुरुषेषु मा नि । उक्तिप्रत्युक्ति- रूपसवादवाक्पाध्यापनेन नितरा पुषत् प्रागल्भ्य मा पापी । ते तुभ्यं नम । पृष्टा । सृजूप शुद्धाथि यस्य लाई पत्यपेनारमनेपदम् । अदादित्वाच्छपो लम् । व्रश्चादिना पत्वम् । निधात घोपान् । घुपिर राशन्दन इत्यस्य शतरि सयविधीना छन्दसि विकल्पितम्बादतो गुण इति पररूपत्याभाय । सवर्णदीर्घ । शतुरीसार्वधातुस्वरे छते धातुस्वर । युगानि । युजिर योगे। उञ्छादि घनन्तत्वेन निपातनादगुणत्वम् । विशिष्टविषय च निपातनमिप्यते । कालबिशेपे रथाद्यपरणे चेति तन पाटादेवा- न्तोदात्तत्यम् । कालाधनोर यन्तसयोग इति द्वितीया । कारो। रोते व्यापाजि- मीत्यादिना उणप्रत्यय । आमन्त्रित वानिघात । क | परोतेलडि चेमन्त्र घसेत्या. दिना लुक । हलल्यादिना सिपो लोप । न माड्योग इत्यडभाव । पुरुपना। देवमनुष्यपुरुपपुरुमार्येभ्यो द्वितीयासप्तम्याहुलमिति सप्तम्यर्थे त्रामत्यय प्रत्ययस्वर ॥ The rivers speak. अपि मृ to forget आ घो पान suby 3 pl from TT with 21, Gr proclaim loudly Geld listen Gr Also understands the word in the sense of listening in VIII 644, x89 16 प्रति जुषस्व to show affection to, cf पितेव पुत्रान् । पनि जुषस्व VI 542 Al a la F 95971 The affir gives the meaning of among cf अस्मत्रा, पाकत्रा, मत्यत्रा, देवत्रा, दक्षिणत्रा निकृ to humiliate cf. II 2319 Tr Do not forget these words o singer so that future generations might listen to thee Have kindly feelings tous in thy songs, O poet do not let us down amongst men. Bow unto thee + नोऽभीत्या इयादश ।

·281 NOTES FNo.12. LIIL. Verse 9 ओ इति । सु । स्वसारः। कारवै । शृणोत । ययौ । वः । दुरान् । अनेसा । रथेन ॥ नि । सु । नमध्वम् । भवत । सुऽपाराः । अधःऽअक्षाः । सिन्धवः । स्रोत्याभिः॥९॥ १२. . . विश्वामियो नदी प्रत्युवाच । स्वसारो भागन्य सिन्धवो हे नद्य कारवे स्तोत्र कुवाणस्य मम वचनं स सुष्टु ओ शृणोत । गणुतैव । अनसा शक्टेन रथेन च सह दुराद्विप्रकष्टादेशाद्वो युष्मान्ययौ । प्राप्तोऽस्मि । यूय स सुष्टु नि नमध्वम् । आत्मना स्वय प्रह्वा भयत । तथा सुपारा । रथादीना तीरासखेनावरोहणारोहणे यथा स्याता तथा शोभनरोधसश्च भयत । किंच यूय स्रोत्याभि श्रवणशीलामिरद्भिग्धोअक्षा रथाङ्गस्याक्षस्याधस्ताद्भवत । यदापोऽक्षस्याधस्ताद्भवन्ति तदा रथादीनि नेतु शक्यन्ते । तस्मात्तत्परिमाणोदका भवतेत्यर्थाभिप्राय । ओ इति प्रगृह्यसंज्ञा । शृणोत । श्रु अषण इयस्प लोटि तप्रत्ययस्य तप्तनप्तनथनाश्चेति तयादेश । पिस्या- दगण । निघात । ययौ । या प्रापणे इत्यस्य भूतमात्रे लिटयुत्तमे णल्पात औ णल इत्यौकार । एकादेशम्बर 14 । गुमच्छब्दस्य द्वितीयाया बहुवचनस्य घनसाधिति यसादेश । पू । निपातस्येति सहिताया दीर्घ. 1 नमध्वम् । णमु महत्धे शब्द चेत्यस्य कर्मतर न दुहरनुनमा यक्चिणायिनि प्रतिषेधायगभाय । अधोअक्षा । अधर- शब्दस्य पूर्वाधरायराणामसि पुरधयश्चैपामि यसिम ययोऽधादेशश्च । अक्षशब्दोऽश व्यातापित्यामादशेर्देयने (उ०३-६५) इति सप्रत्यपान्त । हदुत्तरपदप्रतिम्बर । सिन्धय । आमन्त्रितत्यानिधात । सोत्याभि । स्रोत शम्दास्रोतसो विभाषा यदयौ (पा. ४-४-११३) इति डवप्रत्यय 1 हित्त्याडिलोप । प्रत्ययस्वर ॥ V speaks ओ - आ +3 पयो The RV often employs forms of the] p and p of the peri, of. ययाप in rc 10 (from 5 + ) easily fordable अधोभक्षा (अक्षरय अब भवा) प्रोत्या . सपारा- stream Trosisters, do please listen to the poet; he has come to you from afar with cart and chariot, becd down low, please ; be ensily fordable, o rivers, with your streams Teaching below the axle 36 (RY. Usati, Sed & lection | ·HYBNS FORM THE RGVEDA 282 Verse 10 Hi B] आ। ते । कारो इति । शृणवाम, । वचौसि । ययार्थ। दूरात् अनेसा । रथेन । नि । ते । नसे । पीप्यानाऽइव । योपो । मर्यायऽइव | कन्या । शश्वचै । त इति ते ॥ १० ॥ . - .. 1 - मद्य पूर्व विश्वामित्रवाक्य प्रत्याख्यापानपा कचा तस्य पाक्यमाशुश्रुदु कारो स्तोत्र कुर्वाण हे विश्वामिन ते तव पचासीमानि वाक्यान्पाशृणवाम शृणुम । तव समीहित प्रयोजन कुम इयर्थ । अनसा शमटेन रथेन च सह ययाथ । यतो दूरादागतोऽसि । घय च ते त्वदर्थ नि नसै। नीचर्नमाम | प्रत्येकधिव- क्षयात्रैकवचनम् । रथेन गन्तु गाधोदका भवामेत्यर्थ । तत्र दृष्टान्त । पीप्यानेव योषा । पीप्याना पुत्र स्तन पाययन्ती योषा माता यथा प्रवीभवति । दृष्टान्तान्त- रम् । यथा कन्या युवतिर्मर्यायेव मनुष्याय पित्रे भ्रात्रे वा शश्वचै परिष्वजनाय नम्रा भवति तद्वत्ते स्वदर्थ प्रतीभवाम । ते इति पुनरुक्तिरादरार्था । एतामृच यास्क एष व्याचटे । आशृणवाम ते कारो वचनानि याहि दूरादनसा च रथेन च निनमाम ते पाययमानेव योपा पुत्र मर्यायेव कन्या परियजनाय निनमा इति चा (नि. २-२७) इति । कारा । सबुद्धौ शाक्ल्यस्तो (पा. १-१-१६) इति प्रगृह्यसज्ञा । शृण- वाम । श्रु श्रवण इत्यस्य लोट्याडुत्तमस्प पिञ्चेत्याडागम । पित्वादगुण 1 निघात । ययाथ । या प्रापण इत्यस्प भूतमात्रे लिटि थल्पेकाच उपदशेऽनुदात्तादितीदप्रति- पेघ । लिस्वर । अनसा । सहाथै तृतीया । नसै । णा प्रहत्व इत्यस्प लेट्युत्तमे लेटि सिब्बहुलमिति सिप । वैतोऽन्यत्रे पैकारादेश । निघात । पीप्यानेव । पीड पाने इन्यस्पान्तर्भावितण्यर्थस्य लिटि कानचि रूपम् । चिस्वर । योषा । यु मिश्रणे । तृवदिहनीयादिना (उ० ३-६२) सप्रत्यय । यौतीति योषा । तपादित्वा दायुदात्त । शश्वचै । वन परिश्वद्ग इ परमासपदादिलक्षणो भावे किए। पृषोदरा- दिवादिष्टरूपसिद्धिरन्तोदात्तश्च ।। ab The rivers speak पीयाना इव यो पानि नसै पीप्याना perf partfrom पी-प्या-ये to swell with milk of इच जस्त्रेि नद्य न पे Tv 16 21 नसे aor 1.s from नम् c One river speaks शश्वचै ते शश्वने .subj from perf of श्वश्च to bend , of गिरीन् श्वञ्चय x. 1382 bride-groom,cf मर्यो न शुभ्र तन्ध मृजान IX.96 20d The other river speaks 37 * to bend upwards, to heave up Both नम् and श्वञ्च ccur in उत् श्वञ्चस्व नि नम वर्धमान X.142.6 The accent on T bas मर्य ·" 283 NOTES FNo.12. III.33 been accounted for by Old. by supposing this sentence to be of the type of "Come, do this", ZDMG. 60, 731; but the only proper explanation is by supposing på to begin a new sen. 'tence; cf.Old.ZDMG 60.739. Tr. (Both) “We have listened to thy words oppet thou hast come from afar with cart and chariot" (One) "Like a woman with swelling bosom (suckling her baby ), like a maid for her lover, I will bend for thee " (The other ) "I will bend for thee. Verse 11 यत् । अङ्ग । त्या । भरताः । संऽतरेयुः। गव्यन् । ग्रामः । इपितः । इन्द्रऽजूतः । अपदि । अह । प्रऽसयः । सर्गऽतक्तः । आ। वः। वः । वृणे । सुऽमृतिम् । यज्ञियानाम् ।। ११ ॥ विश्वामित्रो नदी प्रत्युवाच । अनेन्यामन्त्रणे । हे नद्यो पपरमायुष्माभिरु- तितीपोर्ममोत्तरणमभ्यनुज्ञात तस्माद्भरता भरतकुलजा मदीया सयें त्वा परस्पर- मेकतामापन्नां नदी खा सतरेए । सम्पगुत्तीणां भवेयु । तदेव विशिष्टि । गम्यन गा उदकान तरतुमिच्छन्निपितस्त्वयाभ्यनुज्ञात इन्द्रजूतो पुण्मास प्रवर्तकेणेन्द्रण म प्रेरितो ग्रामो भरताना सघोऽपात् सतरेत् । यत सर्गतको गमनाय प्रवृत्त स्तेपामुयोगोऽह पूर्व पुप्माभैरनुज्ञात । अह तु यज्ञियानां यज्ञाहाणां घो पुष्माकं समति शोभना स्तुतिमा तणे । सर्वत संभने । भरता । भरतशग्दासादिन्यादत्र । तस्प योश्चात टक। अतनप्रत्ययस्वर । मतरेषु ! सरतेलिटि जुसि रूपम् शेलंसायंघातस्थरे धातुस्वर । तिहि चोदानवतीति गर्निपात । गपन । गा आत्मन इछन् । सप फपच । एकादेशस्वरः । ग्राम । ग्रमतेरा ध। (१०१-१४१) इति मन्मयप आशगदेशम । निस्वर । इन्नत । इति मोम्रो पातुर्गन्पर्य पुष फितीति निष्ठापामिदप्रतिपेप । तृतोपा पमंणीति पूर्वपदमतिर अपांद । क गतापि पस्प रेटि तिपि मिम्ममिति मिए । रेटोडागम । एमान इतीदप्रतिषेध । गुण प्रत्ययम्प पित्तदनुमचे पातुरकरारणे । हर मंमका. दियायटि रूग। पक्षिपानाम् । पार्निग पराप्राविति माय 1 प्ररपप- असष- ।

·the सुs- . । - । - . No 12 M3] FYMNS FORM THE RGVEDA 284 III 33 V speaks 36 18 & particle of address गय न going in search of cows ग्राम a clan, a band, a host अपात् suby of स, of अयषु IL. 383 31 to beg for of मरुता अवासि आ अनि IV 555 Tr After the Bharatas, an Indra-sped cow-seeking, impetuous host bave crossed thee, then may thy current flow, dashing with its initial urge I seek the good-will of you, boly ones Verse 12 अतारिपुः । भरताः । गव्यवः । सम् । अभक्त । विप्रः। मतिम् । नदीनाम् ।। प्र । पिन्वध्वम् । इपयन्तीः सुऽराधाः । आ। वृक्षणाः । पृणम् । यात । शीभम् ॥ १२ ॥ गव्ययो गा आ मन इच्छन्तो भरता भरतकुलजा सर्वेऽतारिषु ता नर्दी समतरन् । विषो मधाची विश्वामित्रो नदीना मुमति शोभना स्तुति समभक्त समभजत । यूय तु यथापूर्वमिपयन्ती कुल्यादिद्वारान्न कुर्वाणा अत एव सराधा शोभनधनोपेतो गूय पक्षणा कृत्रिमसरित कुल्या प्र पिन्वध्वम् प्रण तर्पयत । आ पृणध्वम् । ता सर्वत पूरयत च । शीभ शीघ्र गच्छत च । अतारिषु । तृ पवन तरणयोरियस्य लुडि सिचि वृद्धि परस्मैपदेविति वृद्धि । अडागमस्वर । गज्यव' । सप क्यच् । क्पाच्छन्दसीत्यप्रयय । तस्य स्वर । अभक्त । भज सेवायामित्पस्या लुडि सिचो झलो झलीति लोप । पादादित्वादनिघात । पिन्वध्वम | पिषि सेचन इत्यरय लोटि रूपम् | निघात । इपयन्ती । इप कुर्वत्य । तस्रोतीति णिन्न । णाविष्टवत्प्रातिपादस्यतीष्ठबद्भावाट्टेरिति टिलाप । धा छन्दमाति सवर्णदीर्घ । प्रत्ययस्वर । पृणध्वम् । पृण प्रीणने । लोटि रूपम् । प पपेनामनेपदम् । वाक्यभेदा दनिघात । यात । या प्रापण इत्यस्य लोटि रूपम् । अत्रापि न निघात । शीभम् । शीम कत्थने । श्लाघ्यतेऽनेन तद्वानिति करणे पञ् । निस्वर ॥ The poet speaks Geld regards this as V's speech but bis इप यन्ती (causal of इष् to set in motion, and to be distinguished from $899 denom from my enlivening refresh ing stimulating of न वस्ये इषय रोदसी IV 56 4 सुराधा from राधम् giftor blessing TET OTT river-bed शीभम् Bwiftly: of प्रयात शीभम् आशुभि I 37 14 । against it ·285 NOTES FNo.12 LIII.33. Tr. The cow-seeking Bharatas have crossed (the rivers); the poet has been admitted to the favour of the rivers. Swell forth, giving new life, bringing excellent gifts ; overflow your bed; run swiftly. -- २ Verse 13 . .- उत् । वः । ऊर्मिः। शम्योः । हन्तु । आपः । योक्त्राणि । मुञ्चत ।। मा । अदुःऽकृतौ । विएनसा । अभयौ । शूनम् । आ। अरताम् ॥ १३ ॥ पूर्वमुहितीपुर्विश्वामित्रो नदीरुक्त्वाधुनोतितीर्घः पुनराह । हे नद्यो वो सम्मा- कमर्मिस्तरङ्गः शम्या *पुग्यकटपाचांदिसंलग्ना रज्जव उदूर्ध्वं यथा भवन्ति तथा हन्तु गछतु । स तरङ्गो रज्जूनामधो गच्छन्वित्पभिमायः । तथा हे आपो सूर्य योस्त्राणि ता रजर्मुश्चत । यथा न स्पृशन्ति तथा यान्वित्यभिप्रायः । व्येनसा विगतपापे अत एयादुष्कृतौ कल्याणकर्मकारिण्यौ अध्न्यावघ्न्ये न केनापि तिरस्कर- णीये विपादछुतयौ शूनं समृद्धिम् । आरतामागच्छताम् । एवं विश्वामित्रो नदी स्तुत्या ताभिरनुज्ञातोऽतरदिति । ऊर्मिः। गतौ । अरूचेति मिप्रत्ययः । रित्य- यमादेशो धातोः। ऋच्छतीयूमिः । प्रत्ययस्वरः । शम्याः । शम उपशमे । पोरगुपपा. दिति यत्प्रत्यय । यतोऽनाव इत्याद्यदात्तत्वम् । हन्तु । हन हिंसागत्योरित्यस्य लोटि रूपम् । निघातः । पोस्त्राणि । युजिर योगे । करणे दानीशसयुयुजेत्यादिना ट्रन्प्रत्ययः । नित्स्वरः । मुश्चत । मुच्छ मोक्षणे । निधात' | अदुश्कृती । इससोः सामथ्र्य इति विसर्जनीयस्य पत्वम् । स्येनसा । बहुव्रीही पूर्वपदस्वरः । सपो ढादेशः। अध्न्यो । हन हिंसागत्योरित्यस्प नापूर्वस्पान्यादयश्चेति निपातनायया । किरखा. दुपघालोपा हो इन्तरिति घावम् । सर्वषिधीनां छन्दसि विकल्पितत्वाइनौटःशीभावा- मायः एकादेशस्बर। शूनम् । श्वयते एसके भाव क्त इति क्तः। यजादित्वात्सप्र- सारणम् । इल इति दीर्घत्वम् । ओदितश्चेति निष्ठानत्वम् । निसा च दयननादित्या- गुदात्तः । अरताम् । फगताविपरप डि ले सर्तिशास्त्यार्तिभ्यश्चेत्यहादेशः बह- शोऽदि गुणः । न मादयोग इत्पडमावः । निपातः ।। This ro is used as a chorn to be used while crossing deep ! waters: it is obviously included in the hymn because of an शम्या युगफीला पुग्प इत्यादर्श: +- * - ·No.12 HYMNS FROM THE RGHEDA 286 III.33. apparently similar purpose oid tries to fit it into the parrative thus after V's crossing the rivers once more flow with the full current now comes an enemy in pursunt he tries in vain to cross, bis chariot is lost but the innocent bullocks are saved by this incantation of the priestly poet All this is very ingenious, but 18 not at all convincing Sayana would regard the ro as having been addressed by V after the crossing TROT yoke यो क्रम ropes, leather bands. अदुष्टतो harmless व्यानसा (au from पि+ एनस् 8In) innocent अध्न्यो (अ+ हन + य) not to be killed the cow especially 18 mentioned as perur in I 164. 40 III 16-VIII 69 2 etc The word occurs with the accent bots on अ and न्य शून ऋ (cf II 28 11) to suffer from went or loss राग ३१२ Tr May your current strike up (from below) the yoke pias may the waters leave the ropes free may not the harmless and innocent bullocks suffer privations 11 No.13 MANDALA III SuKTA 42 उप न सुतमिति नवर्च चतुर्थ सूक्त वैश्वामित्र गायत्रमैन्द्रम् । उप न इत्यनु- क्रमणिका | पूर्वसूक्तेन सहोक्तो विनियाग । Verse 1 उप । नः । सुतम् । आ । गहि । सोमम् । इन्द्र । गोऽआशिरम् ।। हरिऽभ्याम् । यः । ते । अस्मऽयुः ॥ १ ॥ - . हे इन्द्र नोऽस्मदीय सुतमभिपुत गवाशिर पयसा मिभित सोम प्रति उपा गहि। समीप आगच्छ । यतो हरिभ्यामश्वाभ्या युक्तस्तव रथोऽरमयुरस्मान्कामपमानो वर्तते । गवाशिरम् । आइपूर्वस्य श्रीणाले किप्पपस्पृधेयामानृरित्यादिना शिरि- स्यादेश । बहुव्रीही पूर्वपदस्वर ॥

·.- २ । 287 NOTES No.13- [HB ग वाशिर from गो+आशिर (श्री to cook) गो stands for गर्विकार 18.. milk गव शिर IB exclusively an epithet of Soma In I 87 9 the substantive is dropped and the adj 18 used as a substantivo For अस्मयु of II 238 Say takes it as ady to implied in हरिभ्यां , of V 74 8 Geld refers यस्त to Soma and अस्मयु to Indra Old would rofer 3754 also to Soma Hy elsewliere is adj. to Indra four times and to Soma five times of IX.9 5361 eto and old s interpretation 18 also more natural TT Approach with your bays Indra, our Soma which has been pressed and mixed with milk and wlich is thine and well inclined to us. Verse 2 वम् । इन्द्र । मर्दम् । आ । गहि । बर्हिःऽस्थाम् । ग्राभिः। सुतम् ।। कुवित् । नु । अस्य । तृष्णवः ॥ २ ॥ हे इन्द्र ग्रावभि सतमभिपुत बर्हि ठा बर्हिपि स्थित मदम् । मद्यतेऽनेनेति मद सोम तिमिम सोममागडि आगच्छ । कुविप्रभूत यथा भवति तथास्य सोमस्य पाने नु क्षिप्र तृष्णव तृप्तो भव । मदम् । मदी ह। मदोऽनुपसर्ग इय- प्प्रन्यय । तस्प पित्वादनुदात्तत्वे धातुस्वर ! हि टाम् । टा गतिनिवृत्तौ । कि । महिताया पूर्वपदसकारस्यादेशप्रत्यययोरिति पत्वम् । दुयम् । कृदुत्तरपदस्वर । तृप्णव । तृप प्रीणन इयस्य लट्यडागम । कुविद्योगादनिघात । भुभादिपु नृनमन- तृमोतीति पठितम् । तथापि सर्वविघीना छन्दसि विकल्पितत्यादर णवप्रतिषेधो न भवति । प्रयपस्वर ॥ घहिंटाम् मदम् बहिठा m verb n from स्था मद an exhilarating drink always refers to soma of स त्वा अमात् वृमा मद 1802, मरस्य पिचतम् VIII 5 14 कुषि वृष्णय कुषित is regarded as an interrogative part, like the later F by European scholars on account of the F in it but there are other considerations that ought to weigh. The Yorb followiog it 13 accented which is pot the case with other interro pron or adv It 18 most often followed by a subjunctive or optative verb whicb ill suits an interrogative clauso finally it has been mentioned as aynonym of 5 in Aruz III 1 and is always and not inaptly yeddered with ac or fynt by Sayada The fact tbat a series of ·No 13 HYMNS FROM THE ROVEDA 288 olauses containing TT 18 immediately followed by another con. rtaining a verb in the present or aoriet tense would suggest the Interpretation of कुवित् as 'most probably',' most certainly', of कुषित् तुतुज्यात् सातये घिय शुचिमनीक न अया धिया गृण I 1456 , कुषित् न अस्य पचस नियोधिपत् इन्द्र उत्स न वसुन सिचामहे II 16.7, कुषित् स मुपशस करति जॉमिषत् हि II 351 Geld has given the same meaning,--only In the Tr of I 146 6 he has relapsed into Roth's interpreta- .tion नृष्णव subj from नृप todrink to one's heart's content Tr Come, Indra, to yonder exbilarating drink, pressed with the stones and standing on the holy grass Thou wilt most certainly drink it to thy heart's content Verese 3 इन्द्रम् । इत्था । गिरः । मम । अच्छे । अगुः । इपिताः । इतः।। V मृते । सोमपीतये ॥३॥ हे इन्द्र इपितार-बदर्य प्रेरिता इत्थेत्थमनेन प्रकारेणोच्यमाना मम गिर स्तुति- लक्षणा वाच इन्द्र स्वामितोऽस्माद्देवयजनदेशादच्छागु आभिमुख्येन गच्छन्तु । किमयम । सोमपीतये सोमपानार्थमावृते त्वामावर्तयितुम् । इत्था । इदशब्दास्था इतौ च छन्दसौति व्यत्ययेन थापत्यय । इदम एतेती रथोरितीदित्यादेश । प्रत्ययस्वर । अच्छ । अच्छगत्यर्थवदेष्विति गतिसज्ञा 1 अगु । इण् गतावित्यस्य लुडि रूपम् । निधात ॥ इत्था गिर y an ady used as ady in the sense of 'will. ing' 'sincere', 'true,' etc of इत्था विष हवमान गृणन्त IV 295 इत्था धिया आ यातम् 1 2 6, cf also इत्थाधी अभि य नक्षति त्वा II 202 आर ते 1nfin from वृत् Tr My sincere prayers sent forth from here have gone in the direction of Indra to make him turn this way for the Soma draught Verse 4 .. इन्द्रम् । सोमस्य । पीतये । स्तोमैः । इह । हवामहे ।। उक्थभिः । कुवित् । आऽगमत् ॥ ४ ॥ ।... - ·। 289 NOTES III. 42. स्तोमैत्रिवत्पञ्चदशादिस्तोमसारैः स्तोत्रैरुक्थेमिरुक्थैः शनैश्चैह कर्मणि सोमस्य पीतये सोमपानामिन्द्रं हवामहे चयमाद्वयामः । कुविद्वहवारमाहूतः स इन्द्र आगमत् यज्ञं प्रत्यागच्छतु । आगमत् । गमेलेट्यडागमः । आगमा अनुदात्ता इत्यटोऽनुदात्तत्वाद्धातुस्वरः । तिहि चोदात्तवतीति गतेर्निधात: । कुविद्योगाद. निघातः ॥ Tr. We invoke Indra with our hymns for & draught of Soma here; most surely he would come here on account of our hymns. . Verses इन्द्र । सोमाः । सुताः । इमे । तान् । दधिष्व । शतक्रतो इति शतक्रतो ।। जठरे । वाजिनीवसो इति वाजिनीवसो ॥ ५ ॥ 1. ... हे शतक्रतो इन्द्र इमे सोमाः मुताः । ग्रारभिस्त्यदर्थमभिपुताः । हे वाजिनी- घसो अन्नधन । यद्वा । चाजोऽन्नमासु फलत्वेनास्तीति वाजिन्यः क्रिया । तासां पासक हे इन्द्र ताम्सोमरसान् जठरे दधिष्य धारप । वाजिनीवसो। वाजशब्दान्म- स्वर्थेऽन इनिठनावितीनिप्रत्यय' । कन्नेभ्यो डीयिति डीए । तासां वसो । संबुद्धी चेति गुणः । आमन्त्रित-वादामिकमनुदात्तत्वम् ।। दधि from धा. शतक्रतो. क्रतु will or will-power. वाजिनीवसो from याजिनी prize of victory (ol. I. 48.6) and वr possession or balonging, which practically amounts to the termination वत्. Tr. Here is the Sorca pressed; put it into your belly, o god of a hundred powers and rich in rewards. Verse 6 विद्म । हि । त्वा । धनंजयम् । पाजेषु । धुपम् । कवे ।। अर्ध । ते । सुम्नम् । ईमहे ॥ ६ ॥ 1. हेफ प्रान्तशिलिन्द्र पाजेपु पद्धेषु दरपं शरनामभिमावतारमत एय धनं. जयम् । धनं जपतीति धनंजयः । तादृशं त्या त्यां विन हि जानीमः सरलु । अथा- मन्तर ते तर एम्नं पनमीमह पाचामहे । विन विदेलटि विदो लटो येति मसो मादेशः पादादिम्यादनिपातः। पनंजपम् । जि जय इत्यस्मादन उपपदे संज्ञापा 37 ( RV. 11yos, lad Selection, ·III 42 No13 HYMNS FROM THE RGVEDA 290 भृतनिधारिसहितपिदम इति सचप्रत्यय' । अाईपदजन्तस्य समिति पूर्वपदस्प सुमागम । चित्वादन्तोदात्तः । दश्पम् । त्रिपा प्रागल्भ्य इत्यस्य पदलस्यभ्यासस्य रीगागमामाउदछान्दसः । तदन्तात्पचाचि यडोऽचि चेति यडी टुरू । लघूपध- गुणे प्राप्त न धातुलोप इति तस्य प्रतिषेध चिचादन्तोदात्त ॥ दधपम् (from धृष् to be bold or overpowering). अध therefore. ईमहे (ई 2 A to beg, to long for ). Tr. We indeed know thee as the winner of wealth, as bold in deeds of heroism, O wise god, and hence we beg for thy blessing. Verse 7 ... इमम् । इन्द्र । गोऽआशिरम् । यवऽआशिरम् । च । नः । पिव।। आगत्यं । वृऽभिः । सुतम् ।। ॥ है इन्द्र गवाशिरं ग यमिणोपेत सोम तथा ययाशिर यवमिश्रणोपेतं वृषभि- विभि सुतमभिपुत नोऽस्मदीयमिम मोम देवयजनमागत्य पिय । गवाशिरं यथा- शिरमित्यत्र आइ पूर्वस्य श्रीणाते किप्यपस्पृधेयामानृचुरियादिना शिरित्यादेश । बहुव्रीही पूर्वपदप्रकृतिस्थर ॥ Tr. Come hither, India, and drink this (Soma ), pressed with (or by ) powerful ( stones or priests ) and seasoned with milk and barley. Verse 8 तुभ्यं । इत् । इन्द्र । खे । ओक्य । सोमम् । चोदामि । पीतये ॥ एपः । ररन्तु । ते । हृदि ।॥ ८॥ क्ये है इन्द्र तुभ्ये तुभ्यमेव पीतये पानार्थ स्वे स्वकीय ओक्ये स्थाने जठरेऽभिपुत. मिमं सोम चोदामि प्रेरयामि । एप पीत सोमस्ते तव हृदि हृदये ररन्तु अत्यर्थ रमताम् । तुभ्य । युप्मच्छन्दस्य चतुर्येकवचने तुभ्यमह्याविति तुभ्पादेश. । सुपा सलगिात सुपो लुम् । इयि चेपायुदात्त । ओस्या वस्त्रादि वात्स्वार्थिको य-प्रत्ययः। तिनस्वरित । चेदामि । चुद प्रेरणे 1 ण्यन्तस्य लटि रूपम् । बहुलमन्यत्रापीति गेर्तुम् । निघात । रारन्तु । रमु क्रीडायामि पण यद्दलाफ लोटि सर्वविधीनां छन्दसि -.-* * ११.० ·NOTES "No 14. 291 स्व ओक्पा विकल्पितत्वादवाभ्यासस्य नुममाय | सहितायामन्येपामपत्पिभ्यासस्य दीर्घ । निघात । हृदि । हृदयशब्दस्य पदन्नोमाम्हृदित्यादिना हृदादेश । ऊर्हिदमिति पविभक्तरुदात्तत्वम् ॥ जोक्य ( from ओरुस् home) a place which serves As one's home, cf सोम रारन्धि न हृदि गाष न यवसेषु आ। मर्य इव स्वे ओक्य 191 13 युद् to send on, to pour रारन्तु Impera from peri base -of रम् Geld construes b as सोम पीतये तुभ्य चोदामि Tr To thee alone I pour the Soms for thy draught in my home May it dwell in thy heart - Verse 9 त्वाम् । सुतस्य॑ । पीतये । मृत्नम् । इन्द्र । हवामहे ।। कुशि- कासः । अवस्यनः ॥ ९ ॥ है इन्द्र अरस्पवरत्वत्तो रक्षणामच्छन्त कुशिमास कुशिकगोत्रोत्पन्ना धय सतस्य मावभिरभिपुतस्य सोमस्य पीतये पानार्थ प्रत्न पुरातन चा हवामहे । स्तुति- लक्षणामिगीर्भिरावयाम । पीतये । स्थागापापचो भाव इति क्तिन् । हिटरसरतिश- स्थान्नानाम् (फि०१-७) इ पन्तोदात्तत्वम् । हवामहे । द्वयतर्लटि बहुल छन्दमीति सप्रसारणे रूपम् । अपस्यव । अव इच्छन्तीत्यर्थे सप क्यच् । क्याच्छन्दमीत्यु- प्रत्यय । कुशिमसो अवस्यव इत्यत्र सहितायाम यादवद्यादित्यादना (पा०६-१- ११६) एड प्रतिभाव ॥ Tr We Kusikas, anxious for thy protection 0 Indrs, call theo, the ancient one, for & draught of the pressed (Soma-juice ) No.14 MANDALA IV SUKTA30 नफिरिन्द्रेति चतुर्दिशच नयम सूद थामदेवस्या गापत्रम् । अटमी चतुर्विशी च अनुट्रभो । इन्नो दवता । दिवश्विद्घ यय हच उपोदेवतार इन्द्रदेवता । सया चानुकान्तम् । मरिचतुर्विशतिर्दिवश्विनृच उपरयच गायर घटम्पन्य चानु- टुभायिति । अतिरान तृतीपे पर्यापे मनायाणशम्र उत्तमानजमिन मुतम् । तथा च यनित नमिरिन्द्रबतर इन्पुसमासद (आ० ६-४)दति।

·No.147 HYMNS FROM THE RGVEDA 292 IV.30. The hymn belongs to the Vámadeva cycle, the first fifteen hymns being in honour of Agni and the next seventeen being addressed to Indra. From the 16th to the 29th there is a regularly diminishing number of rks for each hymn, the 29th containing five. Now comes no. 30 with 24 rks, and no. 31 with 15 and no. 32 with 24. These three hymns either consist of hymns of three or more pks which wero arbitrarily combined into longer hymns, or they must have been made up of longer units, but were discovered later than the original Samhita and inserted at the end of the old series of Indrs hymns That they cannot be exactly divided into troas follows from the fact that rks 9 to 11 form a connected group and have been used in the sacrifice as a unit ; the 24th ro also cannot form part of a trca as it is in the Anustubh metre. Again, verses 12 to 18, in fact, verses 12 to 23, are intimately connected together, Verse 1 नर्किः । इन्द्र । त्वत् । उत्तरः । न । ज्यायान् । अस्ति । वत्रऽहन् ।। नाकः । एव । यर्था । त्वम् ।। १ ।। हे वृत्रहन्निन्द्र नस्य नाशकेन्द्र । लोक एकोऽपीति शेपः।त्यत्त्वत्त उ नर उत्क- तिरो नकिररित न भवति त्वत्तो ज्यायाम् प्रशस्यतर एकोऽपि नास्ति । हे इन्द्र न्यं लोके पथा प्रसिद्धो भवसि तथाविध एकोऽपि नकिरेवास्ति नैव भाति । कश्चि- दपि लोक इन्द्रसदृशो नास्तीत्यर्थः ।। उत्तर: higher. ज्या पान् , comp. of an adj. derived from the root rä-341 ( cf, süg), mightier, greater, older. Tr. No one is higher than thee, Indra: no one older. . kilter of Vrtra; there is DQ one like you. Verse 2 सत्रा । ते । अनु। ववृतः सत्रा । महान् । असि । श्रुतः ॥ २ ॥ कृष्टयः । विश्व । चुनाऽईव ।

·293 NOTES No iv.30. है इन्द्र रुष्टयः प्रजास्ते त्वामनुलक्षीकृत्य सत्रा सत्यमेव वस्तुः वर्तन्ते । तत्र दृष्टान्तः। विश्वा विश्वानि व्याप्तानि चक्रेव चक्राणीव । यथा चक्राणि शकटमनु- वर्तन्ते तद्वत् । हे इन्द्र महास्वं समा सत्यमेर श्रुतो विश्रुतोऽसि । गुणैः प्रख्यातो मयसि ।। सत्रा' (स + त्रा) under all circumstances, altogether. in- Variably: cf. एकः सत्रः सूरः वस्त्रः इंशे I. 71.9; सत्रा शंतं यजमानस्य तूतोत् II. 20. 7. कृष्टयः ते अनु ववृतः. कृष्टि (from कृष्-चम्) settlement, people, clan. The difficulty about ने (da.) is solved by Geld. who points to अनुम् (V.53.2), अनुस्था (III. 30.4); अनुनम् (V.32. 10); अनुअस् (I.57.23 182.8); अनुदा (I. 124.4); अनुधा (VI. 368), which all govern the dative. Esat Gr. Old. Geld. are inclined to take it as विश्वा: attracted by the following word चक्रा. AB8 last resort, however, Old. suggests ने विश्वा अनु as the construc. tion, meaning " (they follow) all (actions) belonging to thee. He (Noten p. 27) points out to passages like I. 134.13; III. 51. 11: VIII. 63.5, where after ते अनु there is a substantire like मनः, स्वधा, ऋतुं connected with ने ; and विधा, he suggests, here takes the place of such a substantive. But रिचा can be adj.to चक्रा. I'r. The clans have invariably followed thee, as all the wheels ( follow the chariot ). Thou hast been invariably known to be great. " Verse 3 ययधः ॥ विश्व । चुन । इत् । अना । त्वा । देवासः । इन्द्र । यत् । अहो । नक्तम् । आ । अतिरः ।। ३ ।। . हे इन्द्र विश्वे चनेसर्य एष देवासोऽसरान्विजिगीपयो देषा अना प्राणरूपेण चलेन स्थायी सहाय लगवा पुयुधः । अएरैः सह युद्धं चकः । पपरमाकारणावा महाप नक्तं रानिपु चातरः आ समन्तात् शश्नषधीः । अतः कारणापति पूर्वेण गंमन्य। Koro and in ſo 5 wo bore tbo only relerences to Indra's fight with theother goda The passages quoted by Bergaigne (Rel. Ved. IIL 75-79) except perhaps v. 30.5 (अभाभल), prore ·VIZ No11 N..] HYMNS FROM THE RGVEDA 294 nothing. विश्वेचन हत. चन ordinarily does not gire a negative sense but in a few passages it does give it, eg VI 321 VIII 2 14, IT 24 12, etc चन इत् occurs in VII 86 6 and x 564 अना ( = 1991 f instru ady ) thus for the reason that; cf X.943, Gr, 'for'. युध् to overpower or defeat . cf दश राजान समिता सुदास न युयुधु VII 83 7 अ हा न त आ अतिर आ तू (1) to dominate, to win, (11) to embellish, cf (1) इन्द्र पूर्भि आ अतिरत् दसम् III 34 1 (u) ओज मिमान महिमान आ अतिरत् II 17 2, एते द्युम्नेभि विश्व आ अतिरन्त VII 76 अहा = अहानि, acc. from अह n = अहन्-अहर n night Geld translates C since thou didst delimit day and night' but the root 17 occurs in ro 7 and it must be interpreted in both places alıke In fact rks 3-7 contain one leading idea, Indra's victory over his opponents and rc 7, which is its logical climax, contains a reaffirmation of the main statement Even all the gods (combined ) could not defeat thee for the reason that for days and nights thou didst come out triumphant (or with Berg - by night thou didst win days') Verse 4 यत्र । उत । बाधितेभ्यः । चक्रम् । कुत्साय । युध्यते ॥ मुपायः । इन्द्र । सूर्यम् ॥ ४ ॥ पर परिम-युद्ध उतापि च हे इन्द्र व बाधितेभ्य उत्ससहायेभ्यो युध्यते पद्ध कुर्षते कुत्साय च सूपै सूर्यसन्धि चक्र सुपाय अमरणा । अपहृतवानसीत्यर्थ । तरिमन्युदे प्राव शचीभिरेतशमिति परेण सबन्ध । Amongst the exploits of Indra his help to Kutsa in the killing of Suspa deserves an important place The Kutsa legend was very popular, it would appear, in the Rgvedio period and has obviously undergone a gradual process of develop. ment, of which we can get an idea from the various Koutan passages which are scattered througb all the Mandalas of the RV except the third. Kuts& must have been originally opo of the pioneer Aryan kings who obtained victories over the Dasa or Dasyu chiefs, gradually he became a legendary figure, a friend of Indra and a gi(I 10G 6) from whom the ·295 NOTES No. 14 LIV. 30. later rsis ( VII. 25. 5) were fain to claim descent. It is difficult to form a connected idea of the Kutsa legend, especially its connection with the Sun's wheel ; but a brief outline is given below, which may be helpful. Kutsa, son of Arjuna (1, 112. 23 &c.), a young hero (I. 63. 3), was in league with आयु and अतिथिम्ब, father of सुदाम्, but was defeated by तूईयाण (1. 53. 10; VI, 18. 13; VIII. 53, 2, II. 14. ?), who was, like all conquerors, helped by Indra ; but later Indre apparently favoured कुत्म, especially in his battles with तुप, स्मदिम (X. 49. 4 ) and you (I. 51, 6; 112. 9. 23; 174. 4). In the developed legend Kuts& appears as Indra's charioteor (II. 19. 6; VI 20.5); 371717107 also plays an important part as an ally of Indra in the battle with EU (1.51. 11); he forges the Vajra for Indra (I. 51. 10; 121. 12) and aids him with his ingenuity (V. 29.92); but the part played by the Sun is more important, although not quite explicable./suspa apparently could not be killed by Indra ip his own person and could not be killed after sunset (cf. the stories of the the incarnation and the death of Jayadratha in later mythology ). Indra disguises himself as Kutse; they both repair to Kutsa's place and Kutsa's wife finds difficulty in knowing who is who (IV. 16. 10). Assured of the perfectness of the resemblance Indra takes Kutsa in his own chariot (IV. 16. 11; V. 29.,9; VI. 20.5 ) to which were yoked the feet steeds of the wind (1, 51. 10; I. 175.4: IV.16.11 ) and overtakes Sugna at about supset (VI. 31. 3.). The Sup urged his own swift horse ( 543T; it may or may not be his name as Geld, and Old. suppose) and Indra was compelled to arrest his speed, by dopriving his chariot of a wheel (I. 130.9, 174, 5; IV. 17. 4; 28.2: V. 29. 10 ; VL 31.3). With Śusda Indra killed Kugava and thousands of other followers (IV. 16. 12)./ After the subordinata clauses in Țks 4, 5, 6, the requisite prinicipal claube is to bo supplied from 3 c. or has beon consciously left unsaid on account of tho en la ro 7. 91198 YT: (Geld. fra: granu). To 590, 512 denom from yorbal ·No 14 IN HYMNS FROM THE RGVEDA 296 n from मुष to rob, it governs two accusatives सूर्य and चक्र, चक्र being the principal object Tr And (so didst thou also) when for the sake of the oppressed and of Kutse who pas fighting, thou didst rob Surya of a wheel,- Verse 5 यत्र । देवान् । मघायतः । विश्ान् । अयुध्यः । एकः । इत् ।। त्वम् । इन्द्र । वनून् । अर्हन् ॥ ५ ॥ [*वाँ श्वा 0 फ्रूर । . 01 - हे इन्द्र त्वमेक इदसहाय एव यत्र यस्मिन् सग्रामे देवानिन्द्रार्दाघापतो बापमानान्विश्वान् सर्वान् राक्षसादीनयुध्य युद्धमफरो | तथा पनून् हिंसानह- न् अवधी ।। ऋचायत from #717 (denom from an obsolete RT which 18 to be seen in *77-5 meaning agitation) to be agitated excited of पचतास स्वायत III 172 वनू न् (from वन् to over power) enemies t occurs only here in this sense Inx.74 1 ये सभुत धनु मुश्रुण धु the meaning is obscure See App III for the samdhi बनरहन Tr And when singlo-banded thou foughtst all the gods that were excited and didst kill thy enemies — Verese 6 यत्र । उत । माय । कम् । अरणाः । इन्द्र । सूर्यम् ॥ प्र । आवः । शचीभिः । एतशम् ॥ ६ ॥ । 1 पत्र यस्मिन् सग्राम उतापि च हे इन्द्र त्व मर्याय मनुष्यापैतशारपाय ऋपये सूर्यमरिणा अहिंसी । कमिति पूरण । तदानीं शचीभिर्युद्धम्मभिरेतशमेत स ज्ञककृषि प्राव प्ररणारक्ष । रम् is a slightly emphatic particle This rc and I 61 15 and II 19 5 cd are intimstely connected in sense I 61 15 runs thus प्र एतश सय पस्पृधान से वश्य सुधि आवत् इद्र while II. 195 roads स मुत्रने सूप ना रिण मसाप आ यत् रयिं गुहन्वयम् अस्मे भरत् अश न ·297 NOTES No. 14. Liv. IV. 30. एनशः दशस्यन् . The expression अन्वन् मर्त्यः, सुप्पिं and माय are applied to 577, who must be therefore a buman being in these passe ages and not Sürya's horse as Geld. Fays in V. S. II pp. 161- 163. Geld. is less dogmatio in his Glo. and Tr. Indeed that need not bo takon as tho date of Surga's horse at all, liko #, 397, the word 9727, swift, is used simply as a synonym of a horee; this tendency in the RV to use adjectives as substaptives is to be seen in other cases as well, cf. arg, ni, FITT, STT &ci The story of 575 who ran a race with the bay borses of Surya by the grace of Indra is referred to in I. 54. 6; 61.15; > 121. 12; II. 19.4; V. 29. 5-7; V. 31. 11 &c. He also took a wheel out of Sürya's chariot (V. 31. 11 ) and won the race. One 5421 is supposed to be the author of X. 136. 6; this shows how the legendary figures were later translated to rsihood. Old. suggests that are should be the reading in the place of for just as in II. 19. 5. + f occurs in V. 31. 11 but that according to Old, does not help us; but there is no harm in speaking of Surya, after being obstructed, being let off, just like the waters; cf. 29 strimi: I. 56.6; HELT TÍTOTT 11. 12. 3. Fana: power or energy. TOTT: probably ought to be 952119. in the Pp. ; cf. 3787 in rc 5. Tr. And when thou, Indrs, letst Sürya on his course for a mortal and helpedst Etasa with thy powers, Verse 7 किम् । आत् । उत । असि । वृत्रहन् । मघवन् । मन्युमत्ऽ- तमः ।। अत्र । अहं । दानुम् । आ । अतिरः ।। ७ ।। V हे सत्रहन त्राणामावरकाणां तमसा हन्तर्मघवन्धनवनिन्द्र स्वमादनन्तरमेव उतापि च । किमिति प्रश्ने । मन्युमत्तमोऽमि । अत्यन्तं क्रोधवान् भवसि । अत्रास्मि- नन्तरिक्षे अह एव दान दनोः पुत्रं नमातिरः आ समन्तादाहिंसीः । Hraf 'What further ?' used in cutting matters short, Jike ft &c.; cf. IV. 23. 6. Hry #HA: most energetic, from #8 ( RY, Hyunos od Solootion. 1 ·No.14.1 IV. 30.1 HYMNS FROM THE RGVEDA. 298 मन्यु' ardour, energy. अत्र अह. अह is emphatic. अत्र अह on this very account; of. यत् इत् नु पृथिवी दशभाज... अत्राह ने सहः यो अनुभवत् , I. 52. 11; अत्राह ने अघोभिः ना: स्वसार: स्तवन्त यत् सीम् अनु प्र मुचः रन्धयध्यै IV. 22. 7. दानु a demon. Vrtra is probably intended ; cf. the epithet वृत्रहन. Tr. What more ( need be said)! And thou art possessed of the greatest energy, o bounteous Vrtra-killer. It was on that account alone that thou triumphedst over the demon. Verse 8 -- । एतत् । घ । इत् । उत । वीर्यम् । इन्द्र । चकर्थ । पौंस्य॑म् ।। स्त्रियम् । यत् । दुःहनायुवम् । वीः । दुहितरम् । दिवः ॥८॥ हे इन्द्र उतापि च यद यस्त्वमेतदुपलक्षितं पौंस्पं बलं वीर्य सामोपेत चकर्थ । कृतवानसि । घेदिति पूरणौ। किंच दुईणायुवं दुष्टं हननमिन्छन्ती दिवो दुहितरं गुलोकसकाशादुत्पन्नां स्त्रियमुपस वधीः अवधीः ।। घ is an expletive. पौस्य ( also पा स्न्यं ) a manly act. दुईणा- युवम् . acc.s of दुहणायू (from दुर्हणा, occurring in I. 38.6; 121. 14, meaning mischief ; disaster) bent on misohisf. दिव: दुहितरम् refers to Usas. The breaking of her chariot stands probably for the disappearance of her ruddy glow; it is referred to in II. 15.6%; X 73.6; 138.5. The accent on चक shows that पौंस्य चकर्थ is treated as a distinct clause for the sake of emphasis. afet is deliberately contrasted with ality. Tr. And that itself was a heroicit was a manly deed thou achievedst, that thou smotest that mischievous woman, the daughter of heaven. Verse 9 दिवः । चित् । घ । दुहितरम् । महान् । मडीयमानाम् ॥ उपसम् । इन्द्र । सम् । पिणक् ॥९॥ १ .-." -- ।.

·299 NOTES [No. 36 No.11. हे इन्द्र महारवं दियो दुहितरं पुलोफरय एघी महीयमानां पूज्यमानासुपसह- पोदेवीं मंपिणम् चिद्र संपिष्टयानासि सट । महीय माना concefted ; cf. सुभगा महीयने II. 56.9. सं'पिण impt. 2 8. from 197 to crush. The 7 of the conj siyp. is irregularly changed to L; cf. ro, 13. 9 a is repeated from 8 d. as 10 a is from 9c5cf. V. 1.5. Tr. Thou indeed, O Indra, crushedst Usas, daughter of heaven, who bad an overweening sense of power, puwerful as thou art. Verse lo अप । उपाः । अनसः । सरत् । संऽपिष्टात् । अई । विभ्युपी । नि । यत् । सीम् । शिश्नथन् । वृपा ॥ १० ॥ . तृषा कामानां पर्पितेन्द्रो यत् पदा सीमेतदुपामचन्धि शफट नि शिश्नपत् न्यवधीत् । तदोपा उपोदेवता बिभ्युपीन्द्रसकाशादीता सती संपिष्टादिन्द्रेण संचूर्णि- ताइनस' सकाशादपसरत् अपासरत् अपजगाम । अहेति पूरणः॥ अप सरत् अप स to run away. अनसः from अनम् cart. सीम् it, acc. referring to अनः. नि' शिश्न थत् 80r. from caus. of श्रथ to shatter. अह is an expletive. Tr. From the shattered cart Uses ran away terrified, as the mighty god smashed it. Verse II एतत् । अस्याः । अनः । शुये । सुऽसपिष्टम् । विष्पोशि । आ॥ ससार । सीम् । पराऽवतः ॥ ११ ॥ सुसंपिटमिन्द्रेण सुष्टु संचूर्णितमस्या उपसः संबन्ध्येतदनः शकटं विपाशि विपाडाख्या नदी तस्यां तत्तीर । आ शये आ समन्ताच्छेते अशेत । सीमियमुपो- देवता शकटे भग्ने सति परावतो दूरदेशात्ससार अपमसार ॥ Ta = a; in fact tu is the only form of 3 , of the root fr that appears in RV.; of. I. 32.93 164. 30%; etc. वि पाशि आ', The preposition 31 makes explicit the meaning of the locative. .

·No.14 HYMNS FROM THE RGVEDA 300 IV.30. 16.] सीम refers to अन Gold, understands it in tho sense of herself and refers it to ; Old, also translatos it in the same way in his 'Rell des v.'p 166; but there appears to be no authority for it; ir bis Gl. Gold does not point out to any passage in support of a nom sense for सीम् . स सार from caus. sense of Fto cause to run%3 of अप अर्णा सिसनि III 325 Tr. That tart of hers lies completely smashed on the Vipas she had driven it (thither) from afar Verse 12 उत । सिन्धुम् । विज्ाल्य॑म् । विऽतस्थानाम् । अधि । क्षमि ।। परि । स्थाः । इन्द्र । मायया ॥ १२ ॥ हे इन्द्र उतापि च विवाल्य विगतबाल्यावस्था सपूर्णजला वितस्थाना वितिष्ट- माना सिन्धु नदीमधि क्षमि क्षमाया मायया प्रज्ञया परिष्ठा पर्यस्था । सर्वत स्थापन कृतवानसि ॥ विवाल्यम् सिन्धुम् विधाली n of river mentioned only here, (from बा५ , cf. बिल from भिद) वितस्थाना from a + स्था to spread, of II 38 5 क्षम,of I 25 18 परि स्था, of 1 32 8 Tr And, Indra, with thy miraculous power thou hemmedst the river Vabali in as she spread on the earth -- । . . . Verse 13 मृत । शुष्णस्य । धृष्णऽया । प्र। मृक्षः । अभि । वेदनम् ॥ पुरः । यत् । अस्य । संपिणक् ॥ १३ ॥ । . उतापि च हे इन्द्र पृष्णुया घृष्णु धर्षकरत्व शुष्णस्य शुष्णनाम्नोऽसुरस्य संबन्धि वेदन वित्तमभि अभित सर्वत प्र मृक्ष प्रकर्षणाबाधथा । यवदास्य शुष्णस्य पुर पुराणि नगराणि सपिणम् । सपिष्टवानसि । तदा प्र मृक्ष इति सबन्ध ॥ शुष्णस्य घेदनम् शुष्ण is a demon of drought overcome by Indra; mentioned about 40 times in the RV, described as अमानुभ, अशु, श्वसन, शाडून् , मायिन् , but also identified with achief ·- 301 NOTES INo. 'No.11. of the inimical aborigines and mentioned ag y and ere; of. To 4. Indra kills him for the sake of फुत्स, of. I. 51.63 65.33; 121. 9, II. 19.6 &c. वेदनं belongings; of. त्याहतस्य घेदनं मजेमहि VII. 32.7. कृष्णुया. f. instr. adv. (from धृष्ण) boldly, mighrily; of. मरुना नन्यतुः ष्णुया पनि I. 23. 11. आभ'मए to seize(मक्षः Aor.2.8.). Tr. And thou boldly seizedet the belongings of Susna when thou smashedst his cities. .. Verse 14 ७० 1. उत । दासम् । कौलिऽतरम् । बृहृतः । पर्वतात् । अधि ॥ अव । अहन् । इन्द्र । शम्बरम् ॥ १४ ॥ उतापि च है इन्द्र स्वं दासमुपक्षपयितारं फौलितरं कुलितरनाम्नोऽपत्यं शम्बरममुरं बृहतो महतः पर्वताददूरध्युपरि अव अधाचीनं सन्वाइन हत- वानसि॥ दास' (also दास, but दास' in comp.) ademon, a barbarian, the two being very often identified; adj. belonging to a Dasa%3B of. दासी पुरः I. 103.3, दासीः विशः II. 11.43; दासं वर्ण II. 12 43; contrasted with 377 X. 138. 3; the Dåsas were turned into domes. tic servants. cf. दासप्रवर्ग रयिम् ' wealth consisting of a number of Disas, I. 92.8. कौलितर ocours only here: 'son of कुलितर.' शम्बर is mentioned 21 times in the Rv. अब अहन् cf. इ.म्परं गिरेः अब हन् VI.26.5. Tr. And thou smotest down the Dasa, Sambara, son of Kulitara, from the mighty mountain. . Verse IS 1 । . . । उत । दासस्य । चर्चिनः। सहस्राणि । शुता । अवधीः॥ आधि । पञ्च । प्रधीन्ऽइव ॥ १५॥ उतापि च हे इन्द्र त्वं प्रधीनिय चक्रस्य परितः स्थितान् शनिव हिंसकान्पश्च शता पश्च शतानि पश्चशतसंख्याकान् सहस्राणि सहनसंख्याकान्दासस्य लोकाना- सुपक्षपपितुर्वचिनो पर्चिनामकस्यासरस्य संबन्धिनोऽनुचरान्पुरुषानध्यधिकममधी हतवानसि॥

·No.14. .] HYMNS FROBI THE RGVEDA 302 IV.30. पचिमू is mentioned also in II. 14.6%3 VI. 47.215 VI. 99. 5. In the last passage oceurs the expression शनं थर्थिनः सहनं च। in the first यः पर्थिनः शतं इन्द्रः राहले अपायपम् . अधि पश 'plus fire', goss with सहस्राणि शता; cf. (पद सहया) पाटिः वीराम अधिगद् VII. 18. 14. The additional number would show that they may be more, not less. अधि' a felly: distinguished from उपधि and शङ्कयः II. 39.4; I. 165.48. For the samdhi मधी रिप see App. III. With the simile cp II. 23. 13. Tr. And thou smotest down, like so many fellies (of a war-chariot, which lie scattered.) the thousands and hundreds and five (warriors) of the Dasa Varcin. Verse 16 उत । त्यम् । पुत्रम् । अग्रुवः। पराऽवृक्तम् । शतक्रतुः ।। उक्थेषु । इन्द्रः । आ । अभजत् ॥ १६ ॥ उतापि च शतक्रतुः शतझमेन्द्रस्त्वं तं प्रसिद्धममय एतन्नाम्न्याः पुत्रं परा. वृक्तमतन्नामकमुक्थेषु स्तोत्रेष्वभजत् भागिनं कृतवान् । अयमों धम्रीभिः पुत्रमयः (क०४-१९-९) इत्यस्याचि प्रतिपादित इति ।। This reference to the unmarried woman's son is different from that in IV.19.9, where he is rescued from ants. The discarded son appears in a hymn to the AsvinB (I. 112.8) along with some to Indra ( II. 13. 12; 15. 7); but nowhere is he raised to dignity as in our re. अन unmarried woman. परारक्त or पराक a man disoarded by his family or society, from परा वृज of.मा परा पक भारभृत् यथा VIII. 75.12 आभज् to admit to ashare in%3B cf. न:पाजे आ भज I. 43.8; गोमति बजे आ भज VII. 27. 1. उक्ये आ भज् would mean to admit him as a priest. Gold. understands it differently to correspondence of meaning with नीचा सन्तं उद् अनयः परावृजम् (II. 13. 12) or परावृक् अनिष्ठत् (II 15.7). According to him at 317 would mean being mentioned in hymns relatingth Indra's deeds'. This is correspondence with a vengeance. secure .

·303 NOTES [V.. No 14. Tr. And that out-cast Bon of the unmarried woman, Indra of a hundred powers got admitted to the chanting of hymns Verse 17 . -. उत । त्या । तुशायद इति । अस्मातारी । शची ऽपतिः ।। इन्द्रः । विद्वान् । अपारयत् ।। १७ ॥ [* ची द्वॉ उतापि च अस्त्रातारानातारी ययातिशापादनभिषिक्ती त्या त्यौ तौ प्रसिद्धौ तुर्वशायद तुर्वशनामान यदुनामकं च राजानी शचीपति कर्मणा पालक । यद्वा । शचीन्द्रस्य भार्या तस्या पतिर्भता । विद्वान् सफलमपि जाननिन्द्रोऽपारयत् अभि- पेशाविरोद ।। तुर्व'शाय टू तुरंश and यदु are mentioned together 16 times. The Kanvas appear to regard them as their own heroes ( VIII. 7.18, 9 14) They have come from far-off regions (I 36 18, VI 45 1) across the sea (I 174 9, VI 2012) and have been mentioned with Pा and अनु (VIII 10 5), who, like themselves, have been turned by later mythology into bons of ययाति अस्नातारा non-swimmers , of अस्नातन अपारयत् स्वाल II 15 For the paculiar kampa aooent of शचीपति in ths Pp of. मा. 212 ननून पात् also has the kampa accent in the Pp , in both cases the kampe is optional, in the alternative by 9. 211 there would be a simple स्वग्नि on the and ची in ननूऽनपात् and शचीपति . Tr And the wise Indra, the lord of power, enabled Turvasa and Yadu to cross safely ( the sea ) Verse 18 उत । त्या । सद्यः । आर्या । सरयोः । इन्द्र । पारतः ॥ अणी- चित्ररथा । अवधीः ॥ १८ ॥ उतापि च सय सपदि हे इन्द्र स्वं त्या त्यो सावार्यावापत्वाभिमानिनौ सन्तावपि इन्द्रविषयमाक्तिमद्धारहितावित्यर्थ । सरयो सरमा नया 5 . । पारत ·No 14.1 HYMNS FROM THE RGVEDA 304 IV.30. पारे तीरे धसन्तायाचित्ररथा अर्णनामरं चित्ररयनामरं च राजानावषधी: अहिंसी ॥ अाचित्ररथा are not mentioned elsewhere. Tr And thou killedst swiftly the Arya kiogs Arna and Citrarathe on the other side of the Sarayu Verse 19 - . - - अर्नु । द्वा । जहिता । नयः । अन्धम् । श्रोणम् । च । पुत्र हुन् । न । तत् । ते । सुम्नम् । अटवे ।। १९ ।। f*योन्, हे बहन रत्रस्य हिंसकेन्द्र त्य जहिता जहिती सर्वन्धुभिरत्यक्तावन्ध चक्षुनिक श्रोण व पदमपर च द्वा एतौ द्वायनुनय । अन्धपगुत्यपरिहारेणानु- नीतवानसि । हे इन्द्र ते त्वया दत्त तत्सम्न मुखमटवे व्याप्तु कोऽपि न प्रगवतीति शेष ॥ 3771 and ST They appear in I 112 8 ( Asvin hymn). II 13 12, 157; VIII 79.2 (Soma).X.25 11 (Soma), अन्ध alone in IV 19 9 श्रोण lame जहित (from हा to abandon) appears in I. 116 10 and VIII 5 22 ( AŚVias) 37'T TV अनुनी to lead of सुतीर्थे अर्थन यथा अनु न नेपथ सुगम् VIIT 47 11 (न) अटवे inf from A to attain, Geld 'not to be encompassed (by words)" Tr The blind man and the lame one, both abandoned by men, thou ledst, Vrtra-killer, this mercifulness of thine 18 not to be attained (by snother god) Verse 20 शतम् । अश्मन्ऽमयीनाम् । पुराम् । इन्द्रः । वि । आस्यत् ।। दिवःऽदासाय । दाशुपै।। २० ।। । .. इन्द्रोदमन्मयीना पापाणैर्निर्मिताना पुरा शम्बरस्य सन्धिना नगराणां शतं शतमरयाक दिवोदासीयतनामकाय दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय व्यास्पद व्यक्षिपत् ॥

·NOTES 305 TNo.14. दिवोदासाय दाशुपे. दिवोदास is another name for अतिथिग्य (I. 112.14%; IV. 26.3), father of सुदास् (VII. 18. 25), son of वन्यश्व (VI. 61.1). Another दिवोदास whose name is पूरु is mentioned in I. 130. 7 and I. 127-139 belong to his son परुच्छेप according to the tradition, in any case to the Divodása family, according to I. 130. 10. Indra helped अतिथिवि to kill शम्बर and to demolish his cities. दाशुषे da. from दाश्वस् , perf. p. froin दाम् to worship, to sacrifice to a god. वि अम् to rend asunder; of. व्यस्नः I 32.7. Tr. For the pious Divodāsa Indra rent abunder a hundred towns fortified with stone ( belonging to Sambara ). Verese 21 अस्वापयत् । दभीतये । सहस्रा । त्रिंशतम् । हथैः ॥ दासानाम् इन्द्रः । मायया ॥ २१॥ । . 1 इन्द्रो मायया स्वकीयया शक्त्या दासानां लोकानामुपसपयितृणां राक्षसादीनां त्रिशतं त्रिंशसंख्याकानि सहना सहस्राणि दभीतये दभीतपनामस्थाय इथईन- नसाधनैरायुधैरस्वापयत् अवधीत ।। दभीति was protected from the Dasa chiefs, धुनि and चुमुरि, by Indra (VII. 19.4; X. 11. 3-9); धुनि and चुमुरि were charmed to sleep (II. 15.9; VI. 20. 13; 26. 6), their weapons were burat, their horses and chariots seized (IL. 15.4), and their followers numbering 110 made prisoners (II. 13.9). हथ (from हन्) a deadly blow; cf. पुरा हयात् जीवान् नः अभि घेतन VIII. 67.5. Tr. For Dabhiti Indra by his miraculous powers made thirty thousand Dāsas to sink into sleep by bis blows. Verse 22 सः । घ । इन् । उत । असि । त्रहिन् । समानः । इन्द्र । N गोऽपतिः ।। यः । ता । विश्वानि । चिच्युपे ॥ २२ ॥ हन्त्स 39 (RV. yes, 2.d Bolection) ·No.11.1 HYMNS FROM THE RGVEDA 304 IV.30.. पारे तीरे पसन्तापर्णाचित्ररथा अणनामक चियरथनामकं च राजानावषधीः अहिंसीः॥ अचिम्ररथा are not mentioned elsewhere. Tr. And thou killedst swiftly the Arya kings Aroa and Citraratha on the other side of the Sarayu. Verse 19 . . - - . अर्नु । द्वा । जहिता । नयः । अन्धम् । श्रोणम् । च । वृत्रहन् । न । तत् । ते । सुम्नम् । अष्टवे ॥ १९ ॥ [*योन्धं हे कृत्रहन् उन्नस्य हिंसकेन्द्र त्वं जहिता जहिती सर्वर्यन्धुभिरत्यक्तायन्धं चक्षुहनिमेकं ओणं च पदयमपरं च द्वा एतौ द्वाबनुनयः । अन्धपगुन्बपरिहारेणानु- नीतवानसि । हे इन्द्र से त्वया दत्तं तत्सम्नं सुखमध्ये व्याप्तुं कोऽपि न प्रगवतीति शेषः॥ 39 m and stor. They sppear in I. 112.8 (Ašvin hymn). II. 13. 12, 15.77 VIII. 79.2 (Soma): x. 25. 11 (Soma); अन्ध Blone in IV. 19.9. ओण lame. जहित (from हा to abandon) appears in I. 116. 10 and VIII. 5. 22 ( Avins), अनु नयः. अनुनी to lead; cf. सुतीर्थ अर्वनः यथा अनु न: मेषथ सुगम् VIII. 47.11. (न') अटवे inf. frous अ to attain; Geld. not to be encompassed (by words)'. Tr. The blind man and the lame one, both abandoned by men, thou ledst, Vrtra-kijler; this mercifulness of thine is not to be attained (by another god). Verse 20 शतम् । अश्मन्ऽमयानाम् । पुराम् । इन्द्रः । वि । आस्यत् ।। दिवःऽदासाय । दाशुपै ॥ २० ॥ । -1 इन्द्रोदमन्मपीनां पापाणैर्निर्मितानां पुरां शम्बरस्य संबन्धिनां नगराणां शतं शतसंख्या दिवोदासांपैतन्नामकाय दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय व्यास्पद व्यक्षिपत् ॥

·305 NOTES No.11. दिवोदासाय दाशुषे. दिवोदास is another name for अतिथिम्व (I. 112.14%; IV. 26. 3), father of सुदास (VII. 18. 25 ), son of ववश्व (VI. 61. 1). Another gateix whose name is gf is mentioned in I. 130.7 and I. 127-139 belong to his son परुच्छेप according to the tradition, in any case to the Divodása family, according to I. 130. 10. Indra helped अतिथिग्य to kill शम्बर and to demolish his cities. दाशुषे da from दाश्वस् , perf. p. froin दाश् to worship, to sacrifice to a god. वि अम् to rend asunder; of. व्यतः I 32.7. Tr. For the pious Divodāsa Indra rent abunder & hundred towns fortified with stone ( belonging to Sambara ). Verese 21 अस्वापयत् । दभीतये । सहस्रा । त्रिंशतम् । हथैः ।। दासानाम् । इन्द्रः । मायया ॥ २१॥ इन्द्रो मापया स्वकीयपा शक्त्या दासानां लोकानामुपसपयितृणां राक्षसादीनां धिशत विशसंस्थाकानि सहस्रा सहस्राणि दीतये दभीतपनामकरणार्याप हथईन- नसाधनैरापुधैरस्थापयत् अवधीत ।। दीत was proteoted froin the Dāsa chiefs, धुनि and नुमुरि, by Indra (VII. 19.4;X. 11.3-9); धुनि and चुमुरि were charmed to sleep (II. 15.9; VI. 20. 13; 26.6). their weapons were burnt, their horses and chariots seized (II. 15.4), and their followers numbering 110 made prisoners (II. 13.9). हथ (from हन्) , deadly blowj cf. पुरा हयात् जीवान् नः अभि धेनन VIII. 67.5. For Dabhiti Indra by his miraculous powers made thirts thousand Disas to sink into sleep by bis blows. Verse 22 M सः । घ । इत् । उत । असि । वृत्रहन् । समानः । इन्द्र । गोऽपतिः ॥ यः । ता । विश्वानि । चिच्युषे ॥ २२ ॥ . । " IRE.Std Selection] हन्स ·- 13] No 14. AYMNS FORM THE RGVEDA 306 IV30 उतापि च हे इन्द्र यस्त्व ता तानि विश्वानि समस्तान शरून चिच्युषे पाच्या- वय । हे वृत्रहन रत्राणां शत्रूणां हिंसकेन्द्र । गोपतिर्गवा पालक स ब समान सर्वेषा यजमानाना सम सन् प्रख्यातोऽसि । घेदिति पूरणौ ।। समान गो पति समान Eame or common , विश्वेपु हि त्वा सवनेषु तुञ्जते समान एक वृषमन्यव पृथर I 131.2 , इरुरि अनिष्कृत सह कृत समान इन्द्र अबसे हवामहे , VIII 99 8 गोपनि lord of cattle, and hence, lord , of विश्वस्य (VIII 627), जनस्य (IX 355), मे ( VII 18 4) गोपति (Geld,GI) to undertake a difficult task, (Tr) to set in operation, to bring about, cf यानि च्यव इन्द्र इत् ईशे एषाम् I 165 10 Tr This being so thou art a common lord of all (the different things ), since thou hast set them going Verse 23 - उत । नूनम् । यत् । इन्द्रियम् । करिष्याः । इन्द्र । पौस्य॑म् ॥ अद्य । नकिः । तत् । आ । मिनत् ॥ २३ ॥ उतापि च हे इन्द्र यत्पोम्प स्वदीय चलमिन्द्रिय सामयोपेत नुन करिष्मा रुतमानसि खल । अयाद्यतन कश्चित्तद्वल नपिरामिनत् न हिंस्यात् ।। इन्द्रियम् belonging to. peculiar to, worthy of, Indra Tr. And now whatover Indra-worthy, manly act thou might do no ono might uodo it Verse 24 वामऽयोमम् । ते । आऽदुरे । देवः । ददातु पुपा । वामम् । भगः । वामम् । देवः । करूळती ॥ २४ ॥ अर्यमा । वामम् । -. . . है आतुरे शरणामादारपितरिन्द्र ते तप पामघाम पदननीय समानीय पनमम्ति लोरे तमाम पए अपमारीणां नियमपित्तनामको देयो ददातु प्रपघटत । तथा मटती हत्तदन्त पूपा पोषशे देयो याम पन ददातु । मगोऽपि धन ददातु। मनु वातीपेतम्मानिहितत्याद्ग इापनेन सपन्पनीयम् । अथार्यमादीना प्रया.

·307 NOTES FNo15 [NO णामपि विशेषण वेन भा पम् । क्थ पूष्णो विशेषणं स्यादिति साकाइक्षत्वान्न । सानिध्याकाइयो सद्भावेऽपि योग्यतामन्तरेणान्वयायोगात् । तस्मात्पूषा प्रपि टमागोऽदन्तक (तै ० स०२-६-८५) इत्यादिश्रुतिषु पूष्ण एवादन्तमत्वेन प्रसिद्ध पवहितस्यापि तस्यैव विशेपणन युक्तम् । वाम घननीय भवतीत्यादि निरुकम् (६-३१) अत्र दष्ट यम् ।। वाम वामम् each desired thing In an आमेडन the first member only is accentar आदुर cannot be addressed to Indra, for be requires no boons from other gods Durga (निह 6 31) takes it to mean 29a and refers it to th: sacrificer Gr follows him The word occurs oply here Geld appears to be right in supposing it to be the name of the poets patron घर and बसु are thus addressed by name in VIII 23 28 and कलश nx 329 क रूटती (करु from y + दत् + इन्, the 3 of 7 is lengthened apd the g of za is changed to ) having broken teeth Say has shown good reasons for referring it to art and not to May Aryaman grant thee, Aduri, each desire, may Pugan the tooth-less goa, and may Bhaga grant thee each debire Tr No.15 MANDALA V SuKTA1 आग्रेये पचमे मण्डले पहनुवाद । तत्र प्रथमेऽनुराके ननुर्दश मलानि । समायोध्यनिरिति द्वादशने प्रथम मनम्। अनेयमनुस्मणिया । अयाधि द्वादश युधगाधिराविति । पश्चमे मण्डलेऽनुकगोरमानेय विवादित परिभाषितम्बदायो सुधायिष्टिरारपी। अनादेशपरिभापपा पिटप । मण्डलादिपरिभापयानिदेयता। प्रातरनुपाम् भाग्ने क्रती प्रेटुभे उन्दरपाश्चिनशाने चेतदिवाशार मुक्तानि । तथा च मूप्रितम् । अपोपनि ममिति चारि (आ०४-१३) इति । अध्ययोमर्म- गोपाभरणपोम ते विश्वमिति पच येन विनियोग उन ।

·H1] HYMNS FROM THE RGVEDA. 308 V 1. । Verse 1 अबोधि । अग्निः। संऽइधो । जनानाम् । प्रति । धेनुंऽइव । आऽयतीम् । उपसम् ।। यह्वाऽईव । प्र । वयाम् । उत्ऽजिहानाः। प्र । भानवः । सिस्रते । नाकम् । अच्छे ॥ १ ॥ अयमग्निर्जनानामध्वर्यादीना समिधा समिद्भिरबोधि प्रबुमोऽभूत् । धेनुमिव । अग्निहोत्रार्थधेतु प्रति यथा प्रातयुध्यते तद्वदायतीमागच्छन्तीम्पस प्रति । उप काल इयर्थ । अथ प्रयुद्धस्याग्नेर्भानवो ज्वाला यहा महान्तो वयां शाखा प्रोजिहाना: भोगमपन्तो वृक्षा इव प्रोज्जिहाना• स्वाधिष्टान त्यजन्तो नाकमन्तरिक्षमच्छाभि- मुस्पेन म सिस्रते प्रसरन्ति || Budha and Gavisthira of the Atri family are the joint authors of this hynin FIA U. An abstrast noun the kindling, putting in of fuel, cf य ते समिधा ददाशन III 103 उप स प्रति अबोधि. For पनि see on V 80 1 यह (also यहु. यहत्) primarily, restless or acrive, hence , bird or child; occurs only here in the sense of bird प्र उत् हा Jump up to नाक m the vualt of heaven, of. नारस्य पृष्ठ I 1255 Tr Agai has been awakened by the kindling of men in order to greet Usas that comes ( beneficent) like a cow. Hi tays rise up towards the vault of heaven as the active (birds ) tu a branch Verse 2 अयोधि । होता । य॒जाय । दे॒वान् । ऊर्ध्वः । अग्निः । सुऽमनाः। प्रातः । अस्थात् ।। संऽईद्धस्य । रुशेत् । अदर्शि । पाजः । महान् । देवः । तमसः । निः । अमोचि ।। २।। अप होता होमनिष्पादोऽग्निर्देषान्यष्टम्पान्यजथाप यमबोधि युध्यते । मोऽग्नि प्राप्त झाले गुमना शोभनमनरको यजमानानुग्रहयद्धि मन् अवो ऽरथाद उनिष्ठति । ममिद्धम्पास्य कशद्रोचमान पाजो चल ज्वालालक्षणमदर्शि दृश्यते । अय तथाभतो महान्देस्तमसोऽन्धारान्निरमोचि निमंतोऽमत । . 1 . - ।

·309 NOTES rNo.15. LV.1. देयान यज'थाय यजय abs. n., governs देवान्. पाजम् n. Iustre. Tr. The hote has been awakened that he may sacrifice to the gods. Up he has stood benign in the morning. His lustre, when he is kindled, appears brilliant. The great god has been freed from darkness, Verese 3 यत् । ईम् ! गणस । रशनाम् । अजीगरिति । शुचिः । अले । शुचिभिः । गोभिः । अ॒ग्निः ॥ आत् । दक्षिणा । युज्यते । बाजऽयन्ती । उत्तानाम् । ऊर्ध्वः । अधयत् । जुहुभिः ॥ ३ ॥ - 1 .. पद्यदेमयमग्निर्गणस्य सङ्ख्यामरस्य जगतो रशनां *रज्जमिव व्यापारप्रति बन्धकं तमोऽजीगः गिरति गृह्णाति था। समिद्धो भवतीत्यर्थः । तदा शुचिर्दी- तोऽग्निः शुचिभिगोंभिदाने रदिमभिरके पनक्ति विश्वं जगत् । आदनन्तरमेय दक्षिणा प्ररद्धा वाजपन्त्यममिच्छन्यापधारा युज्यते युक्ता भवति । अथवा दक्षिणा प्रधाज्यधारा युज्यते । न च धाराठतानामूतानामुपरि विस्तृता उन्नतः सन सहुभिरघयत् पियति ॥ यद ईम् whenever or the moment when &c. For ईम् pron. *ee I. 116 12; this one is used as adv. in combination with relative or interro. pron. or adv. cf. ये इम् (V.61. 11) whosoever. किंचन ईम् (II. 16.2) not at all. गण स्य रसना'म्' रशना is the striag with which an animal is tied and is used metaphorically for prayer in IV. 1. 9 and Ix. 87.1 as the rope with which Agni is tied : but it is no vse importing that simile, as Old. does, into our passage without an essential word like 3: which would constitute the metaphor; and how can the tiod animal got into motion the string that ties it? Hillebrandt's meaning of 'string,' row has no authority in the Rv. राना is s string that binds and here it binds the 77. Tho गण, again, withouta quallising rord mvat bo Appl's गग, which consists of als llemes : cf. अ या र...देवान अण्ण माना गणेत VII.9.5. Settingla भनि पद।

·No.1] No.15 HYMNS FROM THE RGVEDA 310 motion the strings that bind his flames would mean releasing his flames गो भि The गो here stands for the गोविकार, viz clarl fied butter वाजप of II 38 10 (धा)c The दक्षिणा Is the priests' reward, also the cow of plenty उत्ताना stretched, of उत्तानहस्ता' III 14 5, it refers to the metaphorical cow, the statuti, also suggested by ù (), to suck milk like a calf जुह ladle, the udder in the metaphor Tr Whenever he sets in motion the string that binds his retinue ( of flames), the bright Agni anoints himself with bright ghee Then the cow of Bounty, that stirs men to activity, 18 yoked (to the task) While she lies stretched above, Agni sucks her with the ladles Verse 4 ०० अग्निम् । अच्छे । देवऽयताम् । मनौसि । चर्चापिऽइव । सूर्य । सम् । चरन्ति ॥ यत् । ईम् । सुवति इति । उपसा । विरूपे इति विऽपे । श्वेतः । वाजी । जायते । अग्रे । अष्टाम् ।। ४ ।। .- । अग्नि देवमच्छाभिमुरयेन देवयता देशातारमन इच्छता यजमानाना मनासि म चरन्ति । देवा याटव्यारतदर्थ कदाय यर्धिष्यतीति ध्यायन्तीत्यर्थ । चपीय सर्वेपा माणिना यथा सूयें सचरन्ति तद्वत् । यद्यदेमेनमग्निमुपसा सह विरूपे नानारूपे याधाथियो सवाते जनयत । तदानीं श्वेत प्रस्टचोपेतो याजी घेजनवानग्नि- रहामा उदयकाले जायते प्रयत इयर्थ ॥ देवपता B from देवय (देवान् आ मन इच्छनि), god-minded पि रूपे उप'मा पि means diverse or different. The विरून उपसा are उपामानका Tr The miods of the plous converge to fire as (men's) eyes to the sun When the direrse-coloured dawns bring him forth, the whito charger (Agai) s born at the head of the by Verses जनिष्ट । हि । जेन्यः । अप्रै । अवाम् । हितः । हितेषु । अरुपः ।

·311 NOTES No. 15, V.1. [1 वनेषु ।। दमैऽदमे । सप्त । रत्ना। दोनः । अनिः। होता । नि । ससाद । यजीयान् ॥ ५ ॥ नाग्नि अपमग्निर्जेन्य उत्पादनीयोऽह्नामग्र उदयकाले जनिट प्रादुरभूत् । पश्चात् हितेषु बनेपु वनोत्थेपु काटेष्वरुप आरोचमानः सन् हितः स्थापितः । पश्चाइमेदमे तत्त- यागगृहे सप्त रत्ना रमणीयाः सप्त वाला दधानो धारयमाणः । अथवा यजमानेभ्यः साविधानि रत्नानि धानोऽग्निहोता होमनिष्पादकः सन यजीयान्यष्टव्यः सत् निप-- साद निपण्णो भवति ।। जे'न्य (from जन् ) of noble birth, noble; of जेन्या योषा I. 119. 5; जेन्यो मा I. 140.23; जैन्यं यत्तु II. 5.1. Mark the repetition of जनिट and अमे अहाम् from the last re; cf.d repeated in 6 a; पुज्यते in 8; अन्यान ip 9. अरुप: red. द मेदगे (दम, domos. house) in each home. सतरना'. रत्न (from रा) gift, precious things. सप्त is a favourite number in the RV ; here it stands for many. O'RTTA botter than the human hote, Tr. The noble one, indeed, has been born at the head of the day, the red one placed on the piled wood; conferring seven precious things on each housebiid, Agni has taken his eeat as the better sacrificer. Verse 6 जीवति पजमाने मृत इति शब्दो पदि स्यात्सदानी सरभिमतीटिः कार्या । तत्रेयमनुगम्या । सूत्रितं च । अग्निहोता न्यसीदराजीयान्सात्रीमाधवीति नो अया (ऐ० प्रा०७-९) इति ॥ अग्निः । होतो । नि । असीदत् । यजीयान् । उपस्थे । मातुः। -1 V । सुरभी । ऊ इति । लोके ॥ सुयो । कविः । पुरुनिःऽस्थः । ऋतऽवो । धर्ता । कृष्टीनाम् । उत । मध्ये । इद्धः ॥ ६ ॥ अयमग्निहोता होमनिष्पादयः मन पनीपानपटपम गन् न्यमीदद निप. माद । कति सदुपयते । मात' मर्पस्य निर्माता उपग्य उम्मने सवापि गरमी भाग्यादिगौरम्पयुके लोके मारे स्थाने पेदिलक्षणे। उतापि २ पुषण निय.

·a No 1] HYMNS FROM THE RGVEDA 312 तरुण सर्वत्र मिश्रितो या कविधायी पुरुनि हो बहुस्थान मतावा यज्ञवान्धता सर्वस्य धारक एवभूत सन् कृष्टीनामृत्विग्यजमानाना मध्य इद्ध *दीप्त सन् वर्तत इति शेप ॥ मातु उपस्थे The 'mother's lap' is the altar which is the centre of the Earth, 18 देवयजन उ लाक उलोक must be the original word, because I and la invariably come together anå against the ordinary rules 3 coming before 31+ remains unaccented even when it begics & Pada (cf III % 9 3511 V4 11) 7 occurs by itself, but only 7 times and with a different meaning except in the case of VI 47 8 where we have the expression उरुलोक लोक Is therefore a later form of 377 Or 171F and the Padakara has unnecessarily split up the word into two Padas उलाक means 'open space' place पुरुनिष्ट नि स्या to rise up from of नळा इव सरम नि তান Tr Agni has taken his seat as the better sacrificer in the mother s lap in the sweet smelling place (the Vedi) the young holy and wise god rising up from many places the supporter of the clans and kindled in their midst Verse 7 प्र। नु । त्यम् । विप्रम् । अधरपुं । साधुम् । अग्निम् । होतारम् । ईळते । नमःऽभिः ।। आ । यः । ततार्न । रोदेसी इति । तेन । नित्यम् । मृजन्ति । जिनम् । घृतेन ॥ ७ ॥ 'य तमग्नि नमामि स्तुतिमिनु थिमीढ़ते स्तुवन्ति । कीदृश तम् । विश मेघायिनमध्यरेषु साधु फलमाधक होतार होमनिषादरम् । यो देवो रोदमी पावा. पृधिम्यारतेनोदशना ततान यिस्तारितवान् । आनी प्रामानुतरादि यहाग वृष्टयन्पा दयात् । अपया फोन सत्य मूतेन हपिपा दिय तथामनेन स्ट्यादिफलन भुष चालतान । पाजिलमन्नयन्त देव पनमाना निय ते नोदनाग्यन या मृजन्ति परिचरमि॥ . ममिदा मन्याइश ।

·over, - 313 NOTES rNo 15 [3.10 विप्र (विर to be inspired ) bard, sage मा धुम् (साध) going straight to the goal, of पन्या II.9 6 (रोदसी) आप्तता न spread of. पृथवी द्या गेदसी अन्तरिक्ष भानुना आ ततान X 88 3 नित्थ वाजिनम one's own race-horse, of. नित्य मनुम् I 1662 सद IX 92 3 सुज् to polish Tr That sage skilful in sacrifice, Agnl, the hotr, they praise with salutations Him who spreads himself over heaven and earth by his Law, their own race-horse ( who brings rich prizes to them), they polish (groom) with ghee Verse 8 मार्जाल्यः । मुज्यते । स्वे । दमूनाः । कवि प्रशस्तः । अतिथिः। शिवः । नः ॥ सहस्रऽशृङ्गः । वृषभः । तत्ऽऔजाः । विश्र्वान् । अग्ने । सहसा । सहसा । प्र । असि । अन्यान् ।। ८ ।। । श्वा माजाल्पः समाननीयोऽयमग्निम॑ज्यते परिचपते । स्वे समीय स्थाने । की. शोऽपम् । दमूना दानममा दान्तमना या कयिमक्षास्त विभिर्मेधातिभि प्रशस्त प्रकर्व स्तुत्यो नोडरमाम्मतिधिरतिधिवत्पुज्य शिष समम्मच ) महनशमोऽ- परिमितवालो वृपमो यर्पिता फलानाम् । तदोज यि प्रमिद्ध चल तेजोधास्ति तदे- पोजो पस्य तादृश । सयरम्वरूप इत्यर्थ । अथ अपक्षशद । हे अग्ने विश्वान- न्यान् स्व पतिरिक्तान सबान महमा परेन प्रामि । प्रेति परेत्यर्थे । पराभयमि व्याप्तु या ममयसि। माजाल्प occurs onls here Is it corrupt for मनाप्प, with whichcp विद्याप, पनाम्य, गृहयाम्य or is it from 9717 (cp 17, चलामोगर फगि hte भोय, य, पृटप ? In either case it can worths of being polished or pertaining to मजा (१), pot, 'one nho lores to be polished' BF Gr explains it दमना a housefriend (scil पाने) त होजा, नगर महमर भर भाजयार 'अम् to surpass Tr The house-friend, who deserves to bo grooted, is groomed in his own place the altar), the benign guest praled by posts. the bull of a thousand horns, haring the IRY. Iyans, la selectloos. mean . 40 ·HYMNS FORM THE RGVEDA . 1 , No.] 314 might of such a bull Tbou surpassest all other gods by thy might. Verse 9 प्र । सद्यः । अग्रे । अति । एपि । अन्यान् । आविः । यस्मै । चारुऽतमः । बभूथं ॥ ईळेन्यः । वपुष्यः । विभाऽवा । प्रियः । विशाम् । अतिथिः । मानुषीणाम् ॥ ९ ॥ इ अग्ने स्व यज्ञमासाद्य प्र मद्यस्तदानीमेवान्यान् स्वसमानानत्येषि अतिक्रा- मसि । यस्मै चारुतम सन्नाविभूथ । किंच त्वमीळेन्य स्तुत्यो वपुष्यो वपुष्करो दीप्तिकरो या विभावा विशिष्टदीप्तिमान् प्रिय प्रिय भूतो विशा सर्वेपा प्राणिनां तथातिथि पूज्यो मानुषीणां प्रजाना भवसि ॥ अति इ occurs only in I 132 8, III 9 4, v.53 14,83 10, VIII 32 22, IX 699 97 31 107.19 and in our passage with म The meaning everywhere is related to the primary meaning of 'going beyond' Old's meaning of 'overtaking does not appear to be justified , wbich 18 the antecedent of ZA 10 l), is to be understood in a With the general senge cp VII 28 1 ab,662 (तिर भयं हवनानि श्रुत न ) Tr Straightway thou givest preference over others (to bim ) for him thou, the most agreeable god, worthy of praise, handsome, lustrous & favourite guest of the human clans. makest thy appearance Verse 10 तुभ्यम् । भरन्ति । क्षितयः । यविष्ठ । लिम् । अग्ने । अन्तितः । आ । उत । दूरात् ।। आ । मन्दिप्ठस्य । सुऽमतिम् । चिकिद्धि । वृहत् । ते । अग्ने । महि । शर्म । भद्रम् ॥ १० ॥ हे पविष्ट युवतमाग्ने तुभ्य क्षितयो मनुष्या मरन्ति सपादपन्ति । किम् । यलिं पूजा हगिलक्षणामन्तितोऽन्तिशदुतापि च दुरात । आ इति चार्थे । पिंच भन्दिष्ट- . . - - - ·315 NOTES FNo15. स्यातिशयेन स्तोतु सुमति स्तुतिमा चिकिद्धि आजानीहि । हे अग्ने ते तव शर्म सुखमस्मभ्य दातव्य *वृहन्महद महि भद्र महन्स्तुत्य च ॥ क्षिति (from hि to settle) sottlements, clans शलि (from भू, and used always as cogaste obj to offering अन्तित उत् दूरा त् , cf II 27 13, III 592, IV 1 10, VIII 279 अनित from Rear, from अलि near , cf. य नः अग्ने अभिशासति अति दूरे, पदीष्ट स' I 79 11 भन्दिष्ट (fron भद् to shine, of अग्नि पुरुपिय भन्दते धामभि र III 94) the most brilliant चिकिद्धि from फित् to note, to know c Is parenthetically addressed to the यजमान It From far and near the clans bring offerings to thee, Agn, youngest ( awong gods ) -- Observe how the mnost brilliant god 18 propitious to thee Ample and auspicious is thy great protection Verse 11 आ । अद्य । रर्थम् । भानुऽमः । भानुऽमन्तम् । अग्ने। तिर्छ । यजतेभिः । संऽअन्तम् ॥ विद्वान् । पथीनाम् । उरु । अन्तरिक्षम् । आ । इह । देवान् । हविःऽअद्याय । वक्षि ।। ११ ।। *ई ! ह भानुमो दीप्तिमनग्ने अयारिमन्यागदिने भानुमन्त दीप्तिमन्त समन्त समी- चीनमान्तोपेत रथ जयतेभियंष्टपैर्देवै सहा तिष्ठ आरोह । विद्वान्यष्ट पदेवपरिज्ञा- नवारत्व पीना देवयजनमार्गान्प्रति । द्वितीयार्थे पष्ठी। उर्वन्तरिक्ष अभूतेऽन्तरिक्षे देवान्यष्टम्यान्हविरयाय धिर्भक्षणायेहा पाक्ष आवदसि ।। भानुम The term: मम is the older form of मम् , like पस् that पत् समन्तम 18 understood only here by Gr (and Old ) as adv. in thres other places where it ocours, I 185 5 (युवती) VII 801 (रजसी),x 114 1 (धर्मा) it is adj. घिद्वान पथीना उरु अन्तरिक्षम Old takes 71% og gen ob id 677 and nid also as another obj in acc to figia, Zimmermann would tako अनसि as an acc of अयन्तमयोग, by hypallage to stand for अत- रिक्षा पधीनां अनारस can give good sense • भादर्श हम्महद नुर य इति पाट ।

·No 15 HYMNS FROM THE ROVEDA 316 V 1 1] Mount thy chariot today, lustrous Agai, which 18 luetrous and rubs shoulders with the holy (gods) Conversant with the vast interval of the roads (that separate thee from us), bring the gods hither for eating the offerings. Verse 12 अर्वोचाम । कवये । मेध्याय । वचः । बन्दारु । वृ भार्य । वृष्ण ॥ गविष्ठिरः। नम॑सा । स्तोमम् । अग्नौ । द्विविऽईव । रुक्मम् । उरुऽव्यञ्चम् । अश्रेत् ॥ १२ ॥ -- 1 वयमात्रेया क्वये मेधाविने मेध्याय मेधार्हाय पभाय धर्पफाय फलाना कृष्णे मेक्त्रे यूने वन्दारु वन्दनशील वच स्तोत्रमवोचाम । अथ कपिरात्मान परोक्षणैव निर्दिदय स्तुतिमुपसहरति । गविष्ठिरोऽयमृपिनमसा नमस्कारेण हविपा था युक्त स्तोम स्तोत्र अग्नावश्रेत् । अयति स्म । दिवि कस्म रोचमान उरु पञ्चमुरुगमनमा दित्यमिन ॥ मध्य (from 991) wise occurs only twice but cf ART I2520 वन्दारु वच धन्दारु (of जभारु, शरारु, पियारु) glorificatory, from वन्दू to glorly, to praise, cf इद्रस्य कृतानि प्र चन्द VII 6 1, गिरा वदस्व मरुतो अह VIII 2020 व झरु ने नव वन्दे अग्ने I 1472 स्ताम अश्रत् घि to direct to send forth of ऊध भानु अश्रेत् IV 62 उरुत्यश्च कक्मम् रुक्म m gold European scholars following Say have understood at metaphorically to stand for the sun, but it is not the poet who sends forth the sun , we have to supply देवा in the asmile Further means to encompass cf न ने महमान रजासि विव्यक् VII 31 6, न वा रज पार्थिव पिच्याच VIII 885) and not reach' as Old translates, उरुष्यच् therefore will not be a good epithet for the sun, *** prob The strong form of ध्यन् । व्यञ् in declension like माञ्च of प्राच् &c We have addregged our words of glorification to the wisa rage to the mighty bull Gavisthira has reverently Bent forth his hymn to Agni 85 ( the Sun or Agni?) sends the all-suffusing golden hues into heaven .

·317 NOTES -No 16. No.16 MANDALA V SūKTA 63 ऋतस्य गोपविति सप्तचे सप्तमं सूकम् । अत्रेयमनुक्रमणिका ! ऋतस्य सत्तार्च नाना जागतमिति । आत्रेयोऽर्चनाना नाम ऋषिः। जगती छन्दः। तुह्यादिपरिभापया मित्रावरुणो देवता । विनियोगो लैङ्गिकः॥ Among the epithets of the joint deities Mitra and Varuna, a single hymn being separately addressed to Mitra, दृष्टिद्यावा, producers of rainy sky, and रीनिऽआपा, of flooded waters (V. 68. 5) are the most characteristic. The following hymn dwells on this rain-giving characteristic of the gods. Parjanya (3,4. 6, 7) and the Maruts (2, 5, 6) play naturally an important role in it. Verse 1 .- 1 .-. ऋतस्य । गोपौ । अधि । तिष्ठथः । रथम् । सत्यधर्माणा । परमे। विऽऔमनि ॥ यम् । अब । मित्रावरुणा । अवथः। युवम् । तस्मै । वृष्टिः । मधुमत् । पिन्वते । दिवः ॥ १॥ - हे पतस्पोदयस्य गोपी रक्षितारौ सत्यधर्माणा सत्यधर्माणी पुयां रथमपिति- इथः आरोहयोऽस्मयज्ञमागमनार्थम् । कुन । परमे व्योमनि निरतिशय आकाशे। हे मिप्राधमणो पुर्य पुयामत्रास्मिन्यो यं पजमानं अवयो रक्षयः तस्मै पजमानाय राष्टिः पर्जन्यो मधुमदुद दियो पलोशापिन्यते सिञ्चति वर्षपति ।। ताप गोपी, गैपा, primarils, guardian of cows: hence, guardian. मधुमत् adv. पिन्य to swell, to overlow, to dow, Tr. Guardians of the Law, as gods of invariable ordi. aances you mount your charlo: in the highest heaven. For him whom you protect hors (on the earth), Klitro and Varups, rain lows from heaven with honey.

·No166 HYMNS FROM THE ROVEDA 318 ve] Verse 2 . . . संऽराजौ । अस्य । भुवनस्य । राजथः । मित्रावरुणा । विदथे । स्वाऽदृशां ।। वृष्टिम् । वाम । राधः । अमृतऽत्यम् । ईमहे । द्यावा- पृथिवी इति । वि । चरन्ति । तन्यवः ॥ २ ॥ । + सम्रा - 10 हे मित्रावरुणा मित्रायरुणी सम्राजौ सम्पयाजमानो युवामस्य भुवनम्प राजथ ईशाथे । सदृशा स्वर्गस्य द्रटारौ युग विदथेऽस्मयज्ञे सम्राजाविति सबन्ध या युवा दृष्टिं राधो धन दृष्टयारसधनममृतत्व स्वर्ग चेमहे प्रार्थयामहे । युवयोस्त. ज्यवो विस्तृता रश्नपो पावापृधियी वि चरन्ति । विविध प्राप्नुवन्ति । अथ राष्टिं धनममतत्व चेमहे ।। राजथ There is a pun here on the root-meaning of सम्राट Fall Geld (Gl and Comm) 'omniscience, esp higlier reli• gious knowledge' and its construction 1s अस्य भुवनस्य सम्राजा विदध राजय ; but this goes against the normal use of गजथ else . where राज्ञ governs the geni and only occasionally the acc and is never used with the loc , भुवनस्य occurs with राज in VI 702 VIII 373, IX 865,28 and भुवन with वि राजू in V 8 5, 637 Aco to Geld's interpretation, besides, there is no logical connection between ab and c The only way open to us then is to connect विदथ with स्वदृशा विदध occurs very often in the RV and in different ineanings For the different derivations of the word see on II 23 19 M M understands it in the sense of sacrifice, sacrificial assembly, assembly to which Old adds the meaning of sacrificial ordinances FTST ( cf 79133, 7357) appearing (dazzling) like the sun (used of the gods ) (22) looking on the sun is alive, or ( Geld ) seeing with Sun's light ( used of men in four places ) Geld thinks that the latter interpretation will do in all cases विदधे स्पट्टश 18 prob to be understood as appearing dazzling at the sacri fice' वाराध राध gift or blessing, standing in apps to वृष्टं And अमृतत्यम् तन्यु the thundering (Maruts) from तन् (न यति) to thunder, of पायु, मायु पीयु यन्यु, भूज्यु &c It occure oply bere वि चर See on I 32,10 .

·319 NOTES No 16 V63 Tr You rule over the creation as the sovereign lord, appearing dazzling ( like the sun) at ( our) sacrifice We beg of you as your gift rain and immortality --The thundering (Maruts) muve to end før between heaven and earth Verse 3 सराजौ । उग्रा । वृपभा । दियः । पती इति । पृथिव्याः । मित्रावरुणा । विचर्पणी इति विऽचर्पणी ।। चित्रभिः । अझैः । उप । तिष्ठथः । रवम् । द्याम् । वर्षयथः । असुरस्य । मायया ॥३ - सम्रा सम्राजी सम्यग्राजमानावुग्रोद्गुर्णयलो कृपभा पर्पितारी दिवा घलोकस्य पती स्वामिनी पृथियाश्च पती विचर्षणी सर्वस्य द्रष्टारी मित्रावरुणौ । एव महानुभावी चिभिश्चायनीयैरभैौघे सह रव स्तोत्रमुप तिष्ठथ । पश्चात् था च वर्षयथोऽसुरस्यो दकानिरसितु पर्जन्यस्य मायया प्रजया सामध्येन ॥ ia goit very energetic It is generally an epithet of gods, but in IV 36 5 and VIII 13 6 10 18 used of a man उपस्था to Install oneself in of गृहगृह उपतिष्ठाते अमि I 124 11 रवम् thunder अमरस्य मायया Is it the माया of the असुर (vz घरुण or) is it an Asurian Art? Tho same expression occurs in X. 177 1 where the latter interpretation alone will do असुरस्य मायया Is thus used in the same sense as अमुयस्य महा II 355 The meaning of असुर Is determined by the use of the word अमुच or अमुर्य, which is used in the sense of sovereign power in II 33 9, 35 2, VI 202,302136 1, VII 217 Varuna Indra Agai, Savitr, Aryaman Puşan Soma Draus and Mitråvaru na have received the epithet but while for Indra w 399 has been claimed in VI 202, Varuna claims in IV 44 2 to be the first to have been invested with it. अमर्य in II 23 : 18 Asura-like The word अमुर is derired from अH by Gr and Berg ( III 71-73) Tr Mighty sovereigns mighty lords of heaven and of ·No 16. HYMNS FROM THE RGVEDA 320 . । . . . ... earth, most energetic Mitra and Varuna, you install yourself in thunder with beautiful clouds (and) by your Asurian power cause heaven to send down rain. Verse.4 माया । वाम् । मित्रावरुणा । दिवि । श्रिता । सूर्यः । ज्योतिः। चरति । चित्रम् । आयुधम् ॥ तम् । अभ्रण । वृष्ट्या । गृहथः । दिवि । पर्जन्य : द्रुप्साः । मधुऽमन्तः । ईरते ॥ ४ ॥ हे मित्रावरुणो या पुवयोर्माया दिवि श्रिता आश्रिता । कैपा पुवयोमाया। उच्यते । मर्यः सर्वस्य प्रेरको ज्योतिदीप्यमानश्चित्रं चायनीयमायुधमुक्तलक्षणायुध- रूपश्चरति परिभ्रमत्यन्तरिक्षे । शत्रुमारकत्वादायुधमुच्यते । तं सूर्यमभ्रेण मेघन कृष्टया च* दिवि गृहथः गोपायथः ॥ हे पर्जन्य देव त्वया मित्रावरुणाभ्यां दृष्ट्यर्थे प्रेरितेन मधुमन्तो द्रप्सा ईरते ईर्यन्ते त्वत्सृष्टा या गच्छन्ति ।। द्रप्स' a drop. Ludwig and Berg wish to change the text and take पर्जन्यद्रप्साः as one word, which, Old., as elsewhere, proves to be unncessary ईरते 3 pl. Geld. break loose, come. Gr. glorify. d contains the usual device of Vedio poets of invoking gods indirectly; of II. 38. 10. Tr. Your power dwells in heaven, Mitra and Varuna ; that luminary, the sun, moves as your brilliant weapon : you conceal him with clouds and rain.-The honey-laden drops have come, Parjanya. Verses रथम् । युञ्जते । मरुतः । शुभे । सुऽखम् । शूरः । न । मित्रा- वरुणा । गोऽईष्टिषु ॥ रजासि । चित्रा । वि । चरन्ति । तन्यवः। दिवः । संऽराजा । पयसा । नः । उक्षतम् ॥ ५ ॥ सम्रा * आदर्श चदति नाम्न।

·No.16. . 321 NOTES हे मित्रावरुणा युवपोरनुग्रहाद मरुतः शुभ उदकार्थ सुखं शोमनाक्षद्वार रथं गुञ्जते अश्वैर्योजयन्ति । शूरो न शूर इव । स यथा युद्धार्थ रथं पुनक्ति तद्वत् । गविष्टिपु गवामुदकानामेपणेषु निमित्तेपु चित्रा चायनीयानि रजांसि लोकान तन्यव- स्ततारते ममतो वि चरन्ति विविधं चरन्ति । तस्मानः सहितौ हे सम्राजा पुर्व दिवो युलोकात्पयसोदकेन नोऽस्मानुक्षतम् सिञ्चतम् ॥ शुभे' is used like शिये in I. 184. 3. For मुख see I. 44.2. गविष्टि, primarily, an expedition for cows; hence, an expedition or fight; cf. मा नः परा वक्त गविष्टिधु VI.59.7. Tr. The Maruts have yoked their car with excellent axle-boxes-and it is a fine sight to see! as a warrior does for fight, O Mitra and Varuna. The thunderers' ( the Maruts ) more-iocoesantis did the splendid gerial regions. Sprinkle water on us, sovereigns of heaven. (+1511 3 Verse 6 वाचम् । सु । मित्रावरुणौ । इराऽवतीम् । पर्जन्यः । चित्राम् । वदति । विपिऽमतीम् ॥ अभ्रा । बसत । मरुतः । सु । मायया । द्याम् । वर्पयतम् । अरुणाम् । अरेपसम् ॥ ६ ॥ हे मित्रावरुणौ पुवयोरनुग्रहात् पर्जन्यो मेघः स सवपिरावतीमलस्तीमन्नसा- धिको चित्र चायनीयां विपीमती दीप्तिमी वाचं गर्जनशन्दं यदति शम्दयति वृष्ट्यर्थम । मरुतश्चामा अप्राणि मेघान स सटु यसत आच्छादयन्ति मापया स्म सपा । युवां च पर्जन्येन मरुद्भिश्च सहामणामरुणवर्णामरेपसमपापां रष्यविघातिनी यां पर्पयतम् ॥ स, dr., well, indeed, behold!ER (cognate with इडा, इस.) refreshing drink; cf. इरा विश्वस्मे भुवनार जास्ते V. 83.4. विपि (वि) brilliance, as well as overpowering, terrible onslaught3B विमीमत् epithet ot Indra in II. 22.25 of Maruts v. 66.10, but of सहनं III.31.12. (अ)सत Impl. 3. Pl. अरेप'म.taint-less: clear: an epithet generally of gods. from रेपम् (रिप-टिप्); it is an epithet storing the result: the red sky would be bled white. 41 (RV. ITEDT, Iaa Eelection) - । -.- ·No17 *1] HYBINS FROM THE ROVEDA 322 Tr Behold i Parjanya (the rain-god) utters & beautiful, terrible voice that brings refreshment, O Mitra and Varuda, the Maruts have olad themselves in clouds by their power sprinkle the red sky clear war Verse 7 . D धर्मणा । मित्रावरुणा । विपःऽचिता ।व्रता । रक्षेथे इति । असुरस्य । माया ॥ तेनं । विश्वम् । भुवनम् । वि । राजथः । सूर्यम् । आ। धत्थः । दिवि । चिय॑म् । रथम् ॥ ७॥ . - हे मित्रावरुणा विपश्चिता प्राज्ञौ युवा धर्मणा जगद्धारकेण दृष्टद्यादिलक्षणेन कर्मणा व्रता यज्ञादिकर्माणि रक्षेथे पालयथ । अमरस्य मेघाना निरसितु पर्ज- न्यस्य मायया प्रज्ञया च कतेनोदकेन यज्ञेन या निमित्तेन विश्व भुवन सर्व भूतजात विराजथ विदीपपथ इत्पर्थ । सूर्यमा सूप च चित्र्य पूज्य रथ रहणस्वभाव दिधि युलोके धय पारयथ जगदुपकारार्थम् ।। yn (from y to support) that which stabilises society, the eternal laws, धमणा strictly according to the laws विपश्चित् (विप् to be inspired + चित् to know ) Inspired wise चि व्य (चित्र+य) Laving properties of a wonderful thing, hence, wonderful, occurs only in VII 20 7 Tr. By your Asura power you guard the commandments strictly acc to your laws Mitra and Varuna you rule over the entire creation according to the Law you hold the sun in heaven as your wonderful cer ( of inspection) No.17 MANDALA V SUKTA 73 पठेऽनुवाकै पञ्चदश सूक्तानि । तत्र यदद्य स्थ इति दशचे प्रथम सूक्तमात्रे- पस्य पोरनाम्न आर्षमानुष्टुममाश्विनम् । अनुक्रान्त च । यदद्य दश पौर आश्विन तदानष्टुभ विति । तदित्युक्तवादिदमादीनि पद सूक्तान्याश्विनानि । आनुष्टुभ ·NOTES TNo.17. 323 विति तुशब्दादिदमुत्तरं च द्वे आनुटुभे । प्रातरनुवाक आश्विने क्रतावानुष्टुभे छन्द- स्याश्विनशस्त्रे चेदमादिके द्वे सूक्ते । यदद्य स्य इति मुक्त (आ०४-१५) इति सत्रितम् ॥ Verse 1 .- यत् । अ॒द्य । स्थः । परावति । यत् । अर्थाऽवति । अश्विना । यत् । वा । पुरु । पुरुऽभुजा । यत् । अन्तरिक्षे । आ । गतम् ।।१ हे पुरुभुजा बहुषु यज्ञेषु भोक्तारावधिकं रक्षितारौ वा हे अश्विना यद्यद्यस्मिन् काले परावत्यत्यन्त दूरदेशे द्युलोके स्थो भवथः यद्वा अर्वावत्यरणवति गन्तुं शक्ये प्रदेशेऽन्तिके स्थः । यद्यदि वा अथवा पुरु बहुप्रदेशेषु स्थः । यद्ययन्तरिक्ष स्थ. तस्मात्सर्वरमादद्या गतम् आगच्छतम् ॥ 3711a* f. near regions. c The यत् is superflaous; of. अ॥ in I. 25 156; यत् in I 141.7c: सम् in IV. 40.2. This is one of the rhetorical flourishes of the Vedio poet's style. With पुम्द पुरुभुजा Old. compares पुम पुरुहूत' VII 2.32. पुरु' is an adv. which intensifies the meaning of पुरुभुजा. The poet is deliberately piling up पुरु here and in r02. For पुरुभुजा of. I. 116.13. Tr. Whether you be far or near, O Asvins that enjoy very many (powers), or whether you are in tho aerial regions, come (here). Verse: 2 इह । त्या । पुरुऽभूतमा । पुरु । दसौसि । चिम्रता ॥ वरस्या । यामि । अधिंगू इत्यधिंगू । हुवे । तुविःऽतमा । भुजे ॥ २ ॥ . इहारिमन्यसे या तो पुरुपूतमा पुरूणां यहूनां यजमानानां भावयितृतमौ पुरु पुरूणि दसांसि फर्माणि चिघ्रता धारयन्ती परस्पा पाणीपावधेिश अन्यैरतगमन- कर्माणो पामि उपागच्छामि । विष्टमा प्रसूततमो । भुने भोगाय पालनाय पा दये आद्वयामि ॥ IFE (crt; 514 ) Sayi's orplanation has to be accepted. परस्य (instr.) with desire for a वरम् n.(cf. पुर वर्गसि VII.6.2) ·No17 HYMNS FROM THE RGVEDA 324 V73 boon या to entreat, of तत्वा यामि ब्रह्मणा पदमान I 24 11 अभिग (+*+ ) of irresistible onslaught an epithet of gods in most places तुरिटम तुधि (mighty) appears as तुवि here and in तु विष्मत् भुजे Inf Here I entreat those helpers of may men workars of many wonders, irresistible gods being desirous of their blessings I invoke the mightiest gods that I may rejoice Verse 3 ईर्मा । अन्यत् । चपे । वपुः । चक्रम् । रथस्य । येमथुः ।। परि । अन्या । ना?पा । युगा | महा । रजॉसि । दीयथः ।३। - .1 .४- a हे अश्विनी युवा रथस्य पुष्मदीयस्यान्यचक्रमीर्मा । अरीमति रूपम् । गन्त- र्यादिय वपुपे तस्य शोभाय वपुवपुष्मत् तेजोवत् चक्र येमयु नियमितवन्तो स्थ । अन्या अन्येन चक्रण मह्ना महत्त्वेन स्वसामर्थेन नाहुपा यगा। नहुपा मनुष्या । तेपा युगा युगोपलक्षितान कालान् प्रातरादिसग्नान् अहोराबादिलान्या रजासि लोकाश्च परि दीपथ परिगच्छथ । न्यन्यस्य मूद्धनि चक्र रथस्य येमथु (फ. १-३०-१९) इत्युक्तम् ॥ With the re cp I 30 19, नि अन्यस्य मृधन चन रथस्य मथु । परि या अयत् इयत and VIII 22 4, युवा रथस्य परि चक्र ईयने दर्मा अन्यत् वा इपण्यति The chariot of the Asvins is described as running on one wheel the other is fixed ईर्मा (= इह नि.) or on the bull s head (1 30 19 ) which is explained by Sãy as the mountain by Prschel following the Nirukta as the earth (V $1 212 ) by Berg (II 502) as the invisible world 947 5 The repetition Is like that of 5 in ras 1 2 वपु ad) beautiful n beautiful appearance अन्या-अयन Old would fain connect it with a as opposed toइमा ना हुपा युगा generations of Arysos नाहुष is from नहु or नहुष, an aucestor of the Aryans like मनु or मनु and hence like Att stands for Aryan of नहुनस्य विश्पनि अनिम् I 3111 Berg (II 502 ) trles to show that नाहुष formed a clan of the Aryans as distinguished from Alpy, but his argument 18 परि दी to fly round of परिदाय रथन v837 not convincing ·325 NOTES No. 17. [N. Ir. Here on the earth they fastened a lovely wheel of (their) chariot as an embellishment; with the other they fig round the Aryan generations and the aerial regions. Verse 4 विश्वा । यत् । । तत् । ऊ इति । सु । वाम् । एना। कृतम् चाम् । अर्नु । स्तवै ॥ नाना । जातौ । अरेपा । सम् । असे २.। इति । वन्धुम् । आ । ईयथुः ॥ ४ ॥ हे विश्वा व्याप्ती यव येन स्तोत्रेण वां युवामनु टवे अनु स्तुवे तदु । उ इति 'पूरणः । एना अनेन पौरेण स सष्टु यां युवाभ्यां कृतं संपादितं भवतु । नाना पृथगेव जाती समृदावरेपसाऽपापी अस्मे अस्मभ्यं बन्धुमन्नं धनं वा समेयशुः सम्पक गमपथः । सम्पर प्रयच्छतमित्यर्थः ॥ TAT", Gr. here; Sáy. by him (alt, the poet); Lud, by it (the wheel, re3). एना occurs in I. 30.3 as correlated with यत् ; here it should be so correlated, just like 3771 in IV. 30. 3. To is explained in cd. Fra grat' born in different places; aco. to Berg (II. 5061 of different mothers%3 of. इहे जाना I. 181.4, just 1lke इहेहमातरा, epithet of इन्द्रामी in VI. 49.2. बन्धु kinship, inttmate connection%3 सनः पन्धु असति नि: आवनन x 129,4. Tr. That, indeed, was so well done by you that I praise all your (deeds).( namely) that, baing born in (of) different Places (mothers), pure as you are,you have come into intimate relation with us. . Verses २.- आ। यत् । वाम् । सूर्या । रथम् । विष्ठेत् । रघुऽस्यदम् । सदा॥ परि । याम् । अरुपाः । वयः। परन्ते । आऽपिः ॥५॥ है अधिनो को पुष्पोः गदा मर्वदा रएप्पई शीगं र यूपी पुरोः पानी सपाट आग्पिनी ताक पदाको परितो रयन्ति । के । भाषा घृणा ·No.17. No .:] HYMNS FROM THE RGVEDA. 326 आरोचमाना घृणा दीक्षा आतप आतापनाः शत्रूणां क्योऽश्वाः । अथवातप इति विशेष्यम् । वयो गन्तार उक्तलक्षणा आतपः सर्वतस्तापयित्र्यो दीप्तयः परि घरन्ते ॥ The story of सूर्या has appeared in I. 184. 3. रघुष्य" (रघु :- Cl. लघु + स्यद् , स्यन्द्) swift, an epithet of Agni ( III. 26.2), मरुतः, horses &c. आतपः पृणा परि वरन्ते. The पदपाठ here as in IV. 43.6, घृणा वयः अरुघास. परि ग्मन् , is alleged by Gr. to be wrong for घृणाः; Old. , accepting this, explains the mistake as being due to the false analogy of I. 52. 6. But how could the FIT be guilty of such a mistake? धृणा is nom. pl. from घृण n. sun's heat (from घृ to kindle); cf. शं नो भव...शं हिमा श प्रणेन X. 37. 10; in IV. 43.6 घृणा stands for णानि and so also here. आतपः is adj. to षयः, heated, from आ + तप. Tr. When Sürya mounted your swift chariot, your red winged horses, (themselves) heated, warded off constantly the sun's heat for you. Verese 6 युवोः । अत्रिः । चिकेतति । नरी । सुम्नेन । चेतसा ।। धर्मम् । यत् । वाम् । अरेपसम् । नासत्या । आस्ला । भुरण्यति ॥ ६ ॥ हे नरा नेतारावश्विनौ पुवोर्युवयोः । युधामित्यर्थः । अविरस्मपिता ऋपिः सम्नेन सखेनाग्निदाहोपशमरूपेग हेतुना चेतसादरयुक्रेन मनसा । चिकेतति जानाति । सुतपानित्यर्थः । सति दुःखे सवमुक्ष्यते । दुःखस्य का प्रसङ्ग इत्यत आह । यद्यस्माद हे नासत्यौ यां गुवयोरास्नास्येन तन्निष्पमेन स्तोत्रेण धर्म दी दहन्तमानमा हरेः स्वदाहाय प्रक्षिप्तमरेपसमपापं उसमरं भुरण्पति प्राप्तवान् । भुरण्यतिर्गतिकर्मा । अवेरनेः सकाशाद्रक्षणं हिमेनाग्निं धंसम् (०१-१९६-८) युवमृगीसमत तहमध्ये (क. १०-३९-९) इत्यादिभिः स्पष्टं प्रदर्शितम् ।। Here is a reference to the Atri legend, referred to in I. 116. 8. चिकेतति, pre. from perf. base of चित् to know, सम्न' (गु + म्ना) well-disposed, grateful. घम is usually an offering of heated milk, esp. for the Asvins ; but in the Atri myth It is a hot drink which the Asrins rendered agreeable to Atri (I.112. 7) and which is sweet, L. 180. 4. Acc. to Borg. ( 11. 472 ) it is -. । । 1 ·[Nov 327 NOTES No 17 V73 celestial milk corresponding to the terrestrial धर्म भरण्य ति (Gr) sets in undulating motion , In यज्ञेयज्ञ सपना भुरण्यध VIII 59 1 also the same meaning has been given to it Berg correctly translates it as 'geeks avidly to drink' Tr Atri thought of you with a grateful mind, when o true ones, he drank with an avid mouth the pure cele tial Gbarma that you seni him Verse 7 उग्रः । वाम् । कुकुहः । युधिः । शृण्वे । याम॑षु । संऽतनिः ॥ यत् । वाम् । दसःऽभिः । अश्विना । अनिः। नरा। आऽयव- - तति ॥ ७॥ उय उद्पूर्णबलो धा युवयो अकुह उच्छ्रितो महान् पयिन्ता सतनि मतत गच्छन् रथो यामेषु गमनेषु यज्ञेप वा शृण्वे भूपते। हे अश्विना हे मरा पथस्मार युवा दसोमि कर्मभिरविररमपितायवर्तति आवर्तयति । The Atri legend 18 continued in this rc Fh the winged horse of the Asvins, 10 pl in I 184 3 and IV 44 2 यह 1B also an epithet of विष्णु, इद्र. and सोये रस meaning 'noble' पपि Gr going fast, also an epithet of Soma in I 37 2 पाम Journey सतनि atumultuous noise also used of Somain IX. 692 47 14 which makes Berg identify 77 with tho colestial Soms 3771 na pre from perf baug Tr Your mighty Kakuha wept fast, and the tumultuous noise of his course was to be beard, when Atri returned home by your wonderful deeds, oh heroes Verses मर्घः । ऊ इति । सु । मधुऽयुवा । रुः । सिसक्ति । पिप्युपी यत् । समुद्रा । अति । पपंथः । पुकाः । पृक्षः । भरन्त । याम् ।। - 1. - ·भरन्त भ्रियन्ते No 17 HYMNS FROM THE RGVEDA 1] 328 v 73 हे मधूयुवा मधुरस्य सोमादेमिभयितारौ । हे रुद्रा रुत् स्तुति तथा द्रवणीयौ रुद्रपुत्रौ वा । मध्वो मधुररसेन सु पिप्युपी सुष्टु प्यापयन्ती स्तुतिरस्मत्कृता सिपक्ति सेवते । पद्यदा समुद्रा समुद्रावणसाधनान्यन्तरिक्षापति पर्पथ अतिपारयथ । यश प्राप्नुथ इत्यर्थ । पक्का पृक्षोऽन्नानि हपिर्लक्षणानि वा पजमान ॥ मधुपुवा रुद्रा Ayg lover of honey, the Pp shortens the vowels in all these forms , of. वसु यव &c. रुद्र brilliant , opi of अग्नि, इन्द्र, मित्रावरुणा This disproves Berg's contention (II 436) that the epithet te is applied to the Aspins because they are physi cians like रुद्र, ct I 158 1, II 41.7, &c and the epithet रौद्र in X.61 15 मध्य पिप्यु पी सिपाक्त The accent ITT is due to the two vocatives that separate u and b, which made the poet think that a new sentence opened with सिपान, मध्व पिप्युषी (a cow) swollen with honey or sweetness A (celestial) cow that never dries up is mentioned as belonging to the Asvins in VI 63 8, also in VII 68 9, and prob in VIII 22 4 It may stand for the dawn or prayer. सिवात ( सच् ) follows, accompan es; of मुमति व सिप VII. 702, डायव तिपत्रि I 738 समुद्रा - ममुद्राणि (of अणासि समुद्राणि VI 723) पक्का पृक्ष पक्क cooked, not raw, of युध पय उस्त्रियायां अधत्त पक्क आमायाम् I 180. 3. पृ nourishment , nourishing drink, of पक्का पृक्ष भुरजन्न in IV 435 old points out that the पदपाट should have been आनिपपय (one word),20 crtes several other cases of similar mistakes in ZDMG,61.811 भारत pass. pre 3 pl. from F toofer old suggests an emendation, on the strength of IV 435, to भुरन्त, which is obscure and not better. Tr O brilliant gods that love sweet things (a cow ) with swollen udders accompanies (you) When you cross the 802B, cooked food is offered to you Verse 9 सुत्पम् । इन् । चै । ऊँ इति । अश्विना । युवाम् । आहुः । मयऽमु ।। ता । यामन् । यामऽहूर्तमा । याम॑न् । आ । मूळ- यत्तमा ॥९॥ [*उ ·329 NOTES No 18 Eo 80 हे अश्विना युवा सयमित सत्यमेव । वा इति पादपुरग 1 मयोभुश सुखस्य भावयितारावाहु पुराविद । ता तो सुखमरत्वेन प्रसिद्धौ युवा यामन्यज्ञे यामहत मागमनार्थ भृशमाहातन्यो । भवतामिति शेष । यामन्नस्मयज्ञेऽस्मदयांगमने वा मुल. यत्तमा चातिशयेन सुखयितारी भरतम आकारश्वार्थे । मयोभू causing loy या मन् se1.2520 T', Truly have you been called sos-bringare, Astins As such, rou are invoked most in hymns of appeal for protec• tion and you are the mast gracious for & arma of appeal Verse 1o हमा । ब्रह्माणि । वर्धना । अश्विऽभ्याम् । सन्तु । शंऽतमा ॥ या। तक्षाम । रान्ऽडव । अवौचाम । नमः ॥१०॥ [*याँ .. वृहत् अथ रतुर्ति निगमयति । इमेमानीदानी हतानि ब्रह्माणि परिददानि स्तोत्राण्य श्विभ्या वर्धना वर्धनानि समर्थकानि शतमा सरसतानि सन्नु । या यानि तक्षाम सपादयाम रथानिय शिल्पी तदत्तक्षाम तानि सन्तु। वय हत् प्रभूत प्रभूतफलपद नमो नमस्कारोजिमघोचा । I conducing to welfare bence, welcome For the simile in cof अह नटेर पधर पयमानि पदा मनिम्.X.1195 d The aorist shows the end of the hymn Tr May these fortifying hymns which we have fashioned (with sedulous care ) lile chariots be welcome to the Asvins We havo spolep out great (hymn of) reverence a No. IS MANDALA I SOKTA 10 श्तयामानमिति पवमटम एनम । तानुकमणि गुमपामान पहिने । मन्यमाप । मनुजबान् विष्ट उपप विनवासा देवता । प्रातानुसार उपे का श्रेष्टुभे समपाश्चितामे र गनम । मुधिर प । तामानो बामेन (भा०४-१४)ति। #: ( RI No1:01 Selectioa 1 ·No 18 HYMNS FROM THE RGVEDA 330 Verse 1 . द्युतत्या॑मानम् । बृहत्तीम् । ऋतेन । ऋतऽवरीम् । अरुणसुम् । विऽभातीम् ॥ देवीम् । उपसम् । स्वः। आवहन्तीम् । प्रति । विनासः । मतिभिः । जरन्ते ॥१॥ द्युतयामान दीप्तरथा रहती महतीसृतेन सत्येन यज्ञेन वार्तावरीमृतवतीमरुण- प्सुमरुणरूपा विमाती व्युच्छन्ता देवीं द्योतमानामुपस स्वरावहन्ती सूर्य गच्छन्तीम् । एय महानुभावामुपस विधामो मेगाविन ऋत्विजो मतिभि स्तुतिभि प्रति जरन्ते रतुवन्ति ॥ द्यत यामानम् (यामन् going, way) अरुण सु, Bee on I 149 1. प्रति to sing their greetings प्रति shows response ( Berg. III 298), of प्रति स्तोमे नरमाण VII 23 3 Tr The singers greet with their prayers the divine and brilliant Uses whose way shines (before her), who is great by her observance of the Law and is holy, who has a rosy throat, and who brings the sun with her Verse 2 । । एपा । जनम् । दर्शता । बोधयन्ती । सुऽगान् । पृथः । कृपती । याति । अग्रे | बृहत्था । 'हती । विश्वऽडन्या । 'उपाः । ज्योतिः । यच्छति । अz । अनाम् ॥ २ ॥ . दर्शता दर्शनीपोपा पोधयन्ती । कम । जनम् । प्रसप्तमिरयर्थ । पथ रामान छगमनान एण्यापने मपंप पुरम्तायाति गच्छति । कीदृदयुपा । पृहद्रथा ममूतरथा पहती महती विश्वमिन्या विश्व व्याप्नुयाना विश्वतर्पणा या । ग्ल्युरा असामधे ज्योतिम्तेजो पाउसि ।। विश्वमिन्या from stoorerpower Tr. Awakening mea, tho beautiful one goes ahead ron dering the roads easy to tread The mighty Ugan, soated on n mighty charlot and all-powerful, affords light nhend of the day ·NOTES No.18. V.80. Verse 3 - . 331 [N. हिर heart..... एपा । गोभिः । अरुणेभिः । युज़ाना । अझैधन्ती । रयिम् । अप्रेऽआयु । चक्रे ॥ पृथः । रदन्ती । सुविताये । देवी। पुरुऽ- स्तुता । विश्वऽवारा । वि । भाति ॥ ३ ॥ एपोपा अरुणेभिररुणवर्णगोभियंलीवर्दै रथं युनाना योजयन्यनेपन्त्यशुष्य- न्यक्षीणा पा । किम् । रयिं धनमप्रावप्रगन्तृ अविचलितं चके करोति । कि युती। पयो गन् रदन्ती प्रकाशयन्ती। किमर्थए । सविताय राष्ट्र गमनाय देवी पोतमाना पुरुष्टुता बहुभिः स्तुता विश्ववारा सर्वरणीया विभाति प्रकाशं करोति। अ'धन्ती; see on I. 44. 8. अमापु occurs only thrice; acc. to Pp. from +r+आ+यु; + यु to be absent-minded or careless : cf. न प्रयुउतः 1. 25.6; प्रपुर्ने शयानं अहम् V. 32.2: also प्रयुति, प्रयुत्वन्. Probably the word hore is अप्रयु and the has been lengthened metrically. It is adv. and means 'diligently'; निक. 4.14 renders if by अमायत् . रयित. n. (मु+इन) wolfare, fortune. विश्व यारा, cf. I. 48. 13. Tr. Yoking red bullocks to her chariot, she diligently procures wealth and never obstructs it. Opening out now avenues to fortune, she shines, longed for by all, praised by many. Verse 4 1 एपा । विएनी । भवति । द्विवहीं: । आधिः कृण्वाना । तन्यम् । पुरस्तात् ।। अतस्य । पन्थाम् । अनु : एति । साधु । प्रजानतीs- ईव । न । दिशः । मिनाति ॥ ४ ॥ एपोपानी मपति रिशेपेण ता भपका दिपहां दोः प्रथममासपीः परिरो मानवीय नमामिणाना प्रस्टीगती । कुत्र ! पुलाव पोलिसापादिपरप पश्या पायानं मा गम्पगति रिप .

·e No18 HYMNS FROM THE RGVEDA 332 V80 प्रजानतीय विश्व प्रज्ञापयन्ती । इवेति सप्रत्यर्थे । न दिशो मिनाति। न हिनस्ति । प्रत्युत दिश प्रकाशयति । अथवा प्रजानतीवानुगन्नयमिति प्रकर्पणावगच्छन्ती च ऋतस्य पन्थामन्वेति ॥ पेनी (वि diverse + एनी,f of एन variegated) ocours only here द्विव ही from बहम् (बृ?-of बृहत् , अहिट ) extent विरहस् may mean “having a double extent an extent divided into two the other half being under the horizon पूर स्तात् in front (of mon), also with a puu, 'on the eastern horizon' With bcp सुमकाशा मातृमृष्टा इव याषा आवि तन्य कृणुपे दृशे फम् I 123 11 @ to destroy the quarters, 1 e lose her orientation of 1.124 3(cd identical) III 30 12 Tr Diversely coloured, she has a double extent, disclos ing her body in front of men She well follows the track of the Law and as though she were an expert (traveller ) never Ioses ber ofluntation Verse 5 0 एपा । शुभ्रा । न । तन्वः । विदाना । ऊर्धाऽच । स्ाती । दृशय । नः । अस्थात् ॥ अपं । द्वेषः । बाधमाना | तमांसि । उपा । दियः । दुहिता । ज्योतिपा। आ । अगात् ॥ ५ ॥ एपोपा शुभ्रा न शुभ्ररी निर्मला स्वलकता योपिदिर तन्नोऽङ्गानि विदाना प्रज्ञापयन्ती स्वाती म्नान कुवाणोवोन्नतेव स्नानानुत्तिष्ठन्तीय नोऽस्मदर्थमस्माक पुरतो घाशये सर्वेषा दर्शनायोदस्थात् । पूर्वस्या दिश्युत्तिष्ठति । किं कुर्वती। देपो दुष्पाणि तमाश्यपराधमाना दिषो दुहिता ज्योतिषा तेजसा सहागात् आगच्छति। शुभ्रा न तन्व विदाना Old would regard नत्र as ace pl rather than as geni 8, and prefers' discovering for herself new bodies, i e forms of beautiful appearance to 'being found out for her bodily graces' as a rendering of तन्वा विदाना but there is another interpretation possible In दुषशे पदो अहवाप्प विधान VIII 45 47 or गभ्यम्य दम्य विद्वानाम and in the passive in इद्राय सोमा ·333 NOTES [No. 18 ग्दिाना: the word विदान appears to have been used idiomatically in the sense of bestowing' and it governs the geni.; with'a fair one bestowing her person' cp. तन्व विसने जायेव पत्ये उशती सुवासाः x.71.4. गुना, acc. to Pischel, V. S. I. 309, is a courtesan. His proof is not at all convincing. Tr. She rises to view before us, like a fair one bestowing her person, like a (maid) who rises from her bath; ba. nishing enemies and darkness, Usas, heaven's daughter, has come with light. Verse 6 । योपाडइव । भद्रा । नि । रिणीते । अप्सः ॥ विऽकृण्वती । दाशुपे । वार्याणि । पुनः। .. एपा । प्रतीची । दुहिता । दिवः । नृन् - । ज्योतिः । युवतिः । पूर्वऽथा । अरित्यकः ।। ६ ।। एपोपा प्रतीच्यभिमुखा सती दिवो दुहिता नृन् सान् प्राणिनः प्रति भद्रा योपेव कल्याणवेपा पोपिदिवाप्सो रूपं निरिणीते । प्रेरयति । किंच दाशुपे हविर्दाने पजमानाय पार्याणि धरणीपानि धनानि पूर्णती प्रयच्छन्ती युवतिनिरपयोवना मर्वन मिनयन्ती पा पुनरयापि पूर्वथा पूर्गमिव ज्णेतिरतेजोऽः करोति ॥ प्रतीची (f. of प्रत्यच् from प्रति + अच् ) in front; cf. पुसः मनीची एति I. 124.7. It is not a part of the simile in b. पो पाइय भद्रा' योगा is wrongly understood by Pischel as a courtesan%3B the word मद्रा, beautiful, auspicious, holy, goes against it निरिणीते अप्स: अप्सः is bosom. निrto let loose, to untie or uncover. With bcf. I.92.4123.10; 124.4,73 VI.64.2. पिऊर्यती from पि + M : which is traced to the reduplicated form of ) to disclose. पूर्वथा sdv. as of yore. The addition of पा forms adverbs of time and manners ci. पत्नपा, अनुपा: पपा, इत्या &c. Tr. This daughter of hearen, rising in front of men, uncovers her bosom like a beautiful maid; unfolding precious thlogs to the worsbipper. the young damsel bas again made light as of yore.

·HYMNS FROM THE RGVEDA 334 vir bi] Ne. 19. MANDALA VII SUKTA 61 उदा चक्षुरिति सप्तचे पष्ट सूक्त वसिष्ठस्या नैष्टुभ मैत्रावरुणम् । उवा सप्त स्यनुक्रमणिका विनियागो लैङ्गिक ॥ Verse I ० - उत् । म् । चक्षुः । वरुणा । सुऽप्रतीकम् । दे॒वयोः । एति । सूर्यः । ततन्वान् ।। अभि । यः । विश्वा । भुवनानि । चढे । सः । मन्युम् । मत्यैषु । आ । चिकेत ॥१॥ - हे वरुणा मित्रावरुणो देवयोयोतमानयोवा युययोश्चक्षु प्रकाशक तेज सप्रती शोभनरूपमेवरूप सूर्यस्ततन्वास्तेजो विस्तारयन्नुदेति उद्गच्छति । अथोदितो पो देवो विश्वा सर्वाणि भुवनानि भूतजातान्यभिचष्टे अभिपदपति स देषो मर्येषु प्रवृत्त मन्यु स्तोत्र फर्म वा आ चिकेत आजानाति ।। घरुणा For the ending 37 of the Samhits here and in tc 7a (देव) the Pp substitutes the ending आ The sense requires it The shortening is ohviously for euphony and we have yet to develop an ear for it Thedual denotes मित्रावरुणा Old would see a du form in of itself, as in 2017 II 31 5 या चभु f I 115 1, VỊ 63 1,0 37 1 It is for watching over the universe urat (from shit countedance ) lovely, of 342€ far runt, सपतीकम् IV 28 6 सतन्वाग perf part from तन् , who has spread (his lustre) मन्यु , in the most general sense means intention desire the good variety includes the further eonse of courage spirit' the evil one of 'jealousy, fury' It is the general Bense that is denoted here O Mitra and Varuna bere rises the sun, spreading (bis ross) who is the lovely eye of you gods who regards all beings, he takes pote of the purposes of men ·335 NOTES "No. 19 Verse 2 -. प्र । वाम् । सः । मित्रावरुणौ । ऋता । विप्रः। मन्मानि । दीर्घऽश्रुत् । इयर्ति ॥ यस्य । ब्रह्माणि । सुक्रतू इति सऽक्रतू । अाथः । आ । यत् । क्रत्वा । न । शरदः । पृणैथे इति ।।२।। हे मित्रावरुणौ धां पुत्रयोर्मन्मानि मननीयामि स्तोत्राणि स प्रसिद्धो विमो मेधापी ऋतावा यज्ञवान् दीर्घश्रुच्चिरकालं श्रोता एवमुक्तलक्षणो वसिष्ठ इति । प्रेर- यति । यस्यब्रह्माणि परिदृढानि स्तोत्राणि हे सुक्रतू शोमनर्माणाववाथो रक्षथः । यत्कर्म शरदो बहून् संवत्सराना पृणेथे आपूरयेथे स उदियति ॥ ऋतावा. 'Conforming to the Law;' as applied to men it may be translated by 'pious'. मन्म (from मन् , cp मति ) prayer. दीर्घशुत heard from afar, an epithet of gods, also of राय, शर्म &c. It could be taken as pl. adj. to graifa, but cf. 2 (ATL) 1597799 आविवासति एतान् (देवान) x. 93. 2. अवाथः and पृथे are forms of the sub) Tr. It is a pious singer, Mitra and Varuna, one who is known from afar who is sending forth his prayers uato you. May you be gracious to his bymas, O gods of mighty intellect, that he may fill his autumas as it were with wisdom. Verse 3 प्र । उरोः । मित्रावरुणा । पृथिव्याः । प्रा दिवः । अष्वात् । बृहतः । सुदान इति सुध्दानू ।। स्पर्शः । धाधे इति । ओपंधीपु । विक्षु । ऋर्धक । यतः । अनिऽमिपम् । रक्षमाणा ॥ ३ ॥ .- मित्रावरुणा मित्रायरुणो पुषहरोपिरतीणायाः पृधिम्या अपि परिरिचाये। अस्पेदेव मचे (०२-६१-९) इत्यादिपु मशदस्य सिरिष इत्यनेन सा संबन्धदर्शनारयाप्पुनितक्रियाणाहारेण रिरिय इति पोग्यम् । तपांगुणेमहतो दहतः स्वरूपतोऽतिमहतो दियो पूलोमादपि प्रतिरयाये हे यवान् शोमनदानी ·] Ko19 HYMNS FROM THE AGVEDA 336 VII61 किंचौपधीषु विक्षु प्रजास निमित्तभूतासु प्रजासु चेति वा स्पशो रूप दधाथे । धार- येथे । किं कुर्वन्तौ । ऋधग्यत कघक सत्येन यतो विवेकात सत्येन गच्छत्तो जनान- निमिपमव्यवधानेन सर्वदा रक्षमाणा पालपन्तौ ।। सुदानु, an epithet of gods and men Go tries to derive it from za dex , but it is from za gift in fact Geld derives as dew from दा to.give उरो पृथिव्या is m or n, not f, and we expect here a reference to the three-fold_world अतरिक्षात् 1s therefore to be taken as understood after 31 (cf III 46 3- Geld) प्र goes with yाथे मधम् यत ady to स्पश यत्, prep. from इ इधर (नि 4 25=पृथक ) apart, alone secretly , Rधक् यत hidden Tr From tbe vast (aerial regions), from the earth from the sublime and lofty sky, among plants and men you have kept hidden spies O bounteous Mitra and Verung you who protect with unwinking eyes Verse 4 शस । मित्रस्य । वरुणस्य । धाम । शुष्मः। रोदसी इति । बदधे । महिऽत्वा ।। अय॑न् । मासाः । अयज्वनाम् । अवीराः । प्र । यज्ञऽमन्मा । वृजनम् । तिराते ॥ ४ ॥ । . हे पे मित्रस्य यरुणस्य न पाम तेज स्थान शम । स्तुहि ! यघोषपो शुष्मो पर रोदमी पावापृथियो मह घर्तमाने महित्वा स्वमहवेन यद्धे यध्नाति पृथक स्थापपति इय पृथिवीय चौरिति पृथकरोति । दायाधियी सहारतामिति श्रुते । अपवनामननुष्ठावृणा मामा कालाधयया अधीरा अपुत्रा एवायन् । यन्तु गच्छन्तु । सद्विपरीसो पज्ञमामा पज्ञाथै मतिमान्यज्या जन पल प्र तिराते पयर्धयतु । पूर्व स्तिरतिधनार्थ ॥ आमा, subs Is Pp gires शम, but in other cases of suby 1 like ग्या(इ) IV 18 2, कृणय () X. 952, हिनधा (R)19513 the Pp similarly gives *** TT and ſpre as padag पाम Berg (11 213 2 ) Lan, nature essence IN abode, law, com- ·337 NOTES No.19. [htoi. . Verses मई: pany; Geld. divine nature, power, ordinances ; Macd.-ordi- Dance. Berg. has shown very strong grounds for rejecting Roth and Gr.'s meaning of ' abode,' adopted by M. M. The latter's reply (SBE, XXXII, P 383 ) is not very satisfactory. Here it should mean 'divine nafure or power of which b. gives instances. Et, freg of aly; hos crowded or oppressed; ct. न ने अन्तः शवस: धावि अस्य वितु बाबधे रोदसी महित्वा; VI. 29 5 रोदसी बदधानः (अश्विनो.) रथः VJI. 69.1; also I. 52. 10. यज्ञ'मन्मा (बहु, मन्मन्, thought). रजनम् Bee I. 184.6. प्रतिराते subj 3s. from मतृ to extend. Tr. Let me speak of the divine nature of Mitra and Varuna. Tbeir strength has by its greatness oppressed heaven and earth. Warrior-less months have passed for the nonsacrificers. He who is intent on sacrifice may well widen his circle. Clise अमरा । विश्वा । वृषणौ । इमाः । वाम् । न । यासु । चित्रम् । apprntal masterious poired. दशै । न । यक्षम् ।। द्रुहः । सचन्ते । अनृता । जनानाम् । न । Capons.. वाम् । निण्यानि । अचितै । अभवन् ॥ ५ ॥ हे अमूरामूढो हे विश्वा व्याप्ती हे पणौ वर्पितारौ यां पुषाभ्यामिमा इमानि स्तुतिवचांसि क्रिपन्ते । यासु स्तुति' चित्रमाश्चर्य न ददृशे न दृश्यते न यक्षं न पूजा. दृश्यते । पुवाभ्या महिम्नोऽपि महत्त्वात् प्रयत्नेन क्रियमाणमपि स्तोत्र न चमत्करो. तीत्यर्थः । जनानामतृता स्तुत्यविषयाणि स्तोत्राणि द्रुहो द्रोग्धारः सचन्ते सेवन्ते ।। न मदान्तः । वा युवाभ्यां क्रियमाणानि निण्यान्यन्तहितानि रहस्यान्यपि स्तोचाय- चितेऽज्ञानाय *नाभूवन् न भवन्ति ॥ & consideradie drierence of opisivo prevails in tbe general interpretation of this rc, though not much in that of individual words. अमुर is exclusively applied to the gods else . where in the sense of wise,' cuntra, IV. 26.7; X. 4. 4; 46.5. * प्रथमानी अभूवन भवन्ति इति पाटः। 43 IRV. Hymas, fad Solectloni. 1 । -

·338
No 19.7
HYMNS FORM THE RGVEDA
VII 61
THE, Geld pagio, illusion Old, Buyer, something wonderful
and mysterious The latter meaning is preferable , of $11415,
« V 41 76 (from a to do barmi ) demons as to follow.
raut secret अचिते (infin da of चित् to know) Geld follows
Sãy in the main He takes Feet as predicative adj to obviate
the difficulty of accent His construction is इमा 18 मनय वा
(fa), Ary &o cd follow as independent clauses Grand
Lanman read 37691 ÁY as against the Pp, these and 591 en are
connected with 6 in c, while o is taken as an adj clause to
Berg and Old accept this construotion The arguments
in favour of the construction preferred for the Tr below are
as follows
We cannot set aside the Pp as it envisages &
definite meaning, and 39 cannot be an epithet of FF
regards the accent difficulty due to the vocatives and fear
being accented and followed by the unaccented on Old
has pointed out to an undoubted parallel in VIII 87 5 fat
हिरण्यवतनी शुभस्वती, which are all voo epithets of अश्विनी विक्ष as an
epithet of a dual n occurs in IV 56 1 The sentence इमा घाम्
has been left incomplete on account of the parenthetical b
and 18 completed in c of MIAŁT THAT 377 99 III 1 1.
The 5 are elements of evil the laws of moral retribution in
the world, which are unlike the demons We dream about
As
Tr O w18e and mighty gods both, you have appointed
these there is nothing wonderful or mysterious about them
--demons who pursue the falsehoods of men, no secrets
rorain unknown to you
Verse 6
-
सम् । ऊ इति । वाम् । यज्ञम् । महयम् । नमःऽभिः । हुवे ।
वाम् । मित्रावरुणा । सभाधः ।। प्र । वाम् । मन्मानि । ऋचर्से ।
नानि । कृतानि । ब्रौ । जुपन् । इमानि ॥ ६ ॥

·339 NOTES INo 19. VII.61. है मित्रावरुणो वां गुवयोर्यशं नमोभिनमस्कारैः स्तुतिभिः सह महयम् संपूजयाम्यहम् । तदर्थ हे मित्रावरुणा मित्रावरुणो घां सबाघो बाधायुक्तोऽहं हुवे आह्वयामि बाधापरिहाराय । वां युवामृचसे सेवितुं नवानि भूतनानि स्तुत्यानि वा मन्मानि स्तोत्राणि । प्रभवन्त्वित्यध्याहारः। रुतानि मया समूहीरतानीमानीदानी नियमाणानि ब्रह्म परिवानि स्तोत्राणि युवां जुजुषन् प्रीणयन्तु ।। सं महयम् . inj.1 s. from मह caus. to cousecrate, to offer. Farty. ( from yy distress ) distressed ; Gr. Macd. zealous; for बाध of. पुरा नो बाधात् दुरिता अति पारय IX. 70.9. ऋच से infin. in असे from अर्थ to sing praises of. ब्रह्म n. pl. जुजुषन् subj. 3.pl. from जुष्ट्र to please ; ji to rejoice; iii to relish, to accept with pleasure. कृतानि goes with e. Tr. I would offer sacrifice to you with salutations. I invoke you, Mitra and Varuna, because I am afflicted. I have composed new hymas to glorify you. May these pray. ers please (you). Verse 7 - ड्यम् । देवा । पुरःहितिः । युवऽभ्याम् । यज्ञेषु । मित्रावरुणौ । अकारि ।। विश्वानि । दुःऽगा । पितम् । तिरः । नः । यूयम् 'पात । पृस्तिभिः । सदा । नः ॥ ७॥ *अनया स्तुतिमुपसंहरति । हे देवा देवौ मित्रावरुणो पुवभ्यां युवाभ्यां यज्ञेधियं पुरोहितिः पुररिक्रया पूजा स्तुतिलक्षणाकारि कृताभूत् । तां सेवित्वा विश्वानि सर्वाणि दुर्गा दु खेन गन्तव्यान्यापदस्तिरस्तिरस्कुरुतम् । तथा कृत्वा नोरमान्पिपृतं पारयतम् । शिटो गतः ॥ देवा Pp. for देव. पुरोहितिः the office of a पुरोहित, one placed (हिन) at the head {पुर.) for intercession with the gods. दुर्गा तिर: * अयं मंत्रो भाष्यकृता (७-६०-१२) इत्यत्र व्याख्यानत्वादादर्श इयं देवेनि सप्तमी गता' एनावानेव निर्देशः । चतुर्थचरणस्तु (-१-२०) इत्यत्र' नोऽम्मान्यूयं त्वत्परिवाराश्च सर्वे स्वस्तिभिरविनाशिमिर्मगलेः। नया च याकः । स्वस्तीत्यविनाशनामास्तिरामाजिनः स्वस्तीति (नि. ३-२१)। सदा पात रक्षत।' इति व्याख्यान.।।

·No19 HYMNS FROM THE RGVEDA Vilsi]] 340 across difficulties d is the refrain of Vásistha hymns It 18. addressed to the gods generally Tr This (hymn of) intercession we have offered 1m. sacrifices, O divine Mitra and Varung Take us across all difficulties Protect us evermore with your blessings (Vegods) No.20 MANDALA VII SuKTA 71 पञ्चमेऽनुवाक एकोनविंशति मुक्तानि । तत्राप स्वसरिति पच प्रथम सूक्त बेष्टुममाश्विनम् । अनुक्रभ्यते च अप स्वस पहिति गतो विनियोग । A hymn to the Asvins, cf I 116 Verse 1 अप । खसुः । उपसः । नक् । जिहीते । रिणक्ति । कृष्णीः । अरुपायं । पन्थाम् ॥ अवऽमघा । गोऽमेघा । वाम् । हुवेम । दिवा । नक्तम् । शरुम् । अस्मद् । युयोतम् ॥ १॥ ०.- - स्वा स्वसस्थानीयाया उपस सकाशान्नग्नक्त राविरप जिहीते अपगच्छति । तस्या अवकाश दत्वा स्वयमपगते पर्थ । वा स्वने ज्यायस्यै योनिमारक (क. १-१२४-८) इयुक्तम् । कृष्णा कृष्णवर्णा राधिररुपायारोचमानायाह्न सूर्याय था पन्या पन्यान मार्ग रिणक्ति रेचपति । यस्मादेच तस्माद्यवयारागमनसमयाधात् है अश्वामपाश्वधनी हे गोमपा गोधनौ । उभयो प्रातारावित्यर्थ । ईदृशौ या युवा हुवम स्तुम । आह्वयाम । दिवा नक्त सदा शरु हिंसक्मस्मदस्मत्तो पुपातम पक्कुरुतम् ॥ नक अप जिहीते नर (नश्,Gr nyxa-xos later निश्, of नाम) night अप हा to go away from , cf अप अनसास (blind) बधिरा अहामत IX.736 With a of अप स्ससार सनुत पुपोनि I 92 11, अर स्तम् तम स पतपनि x 172 4 स्वसा स्यने जापप यनि आरम् 1.1428 The ·341 NOTES FNo.20 [NE night and dawn are spoken of as sisters. कृष्णी: the black one ( night); only here; कृष्णा in I. 113. 2, ओक र कृष्णा सदनानि अस्याः; also कृष्णासु अम अरुम: वि माहि III. 15. 3. अरुप', the red one, is the sup or day; generally used of day; cf. III. 1. 4: 7. 5. q*rai Fruit leaves or makes clear the way; cf. I. 113, 1, 2, 16; II. 13. 5. अश्वामघा गोमघा; बहु०; मघ gift, wealth (from मह to givu). शरु . (from ; cf. शर, शर्य, शल्य ) an arrow or spesr; of. अमन्यमानान् शर्या जघान II. 12. 10; here it is apparently used metaphorically. यु to separate. Tr. The night leaves her sister dawn; the black ona •olears the way for the red one. We would invoke you, grantors of horses and cows. Remove the dart (from our heart), day and night. Verse 2 उपऽआयातम् । दाशुपै । माय । रथेन । वामम् । अश्विना । चहन्ता ।। युयुतम् । अस्मत् । अनिराम् । अर्मीवाम् । 'दिवा । नक्तम् । माध्वी इति । त्रासीथाम् । नः ।। २ ॥ हे अश्विनौ युवामुपायातम् उपागच्छतमरमदाद्वानं प्रति । किमर्थम । दाशुपे हविषां दात्रे यजमानाय । तदर्थ रथेन वामं वननीयं धनं वहन्ता वहन्तौ । अस्मद स्मतो युयुतं पृथक्कुरुतम् । किम् । अनिगम् । इरानम् । *तदभाववहारिद्रा- मित्यर्थः । अमीवां रोगं च । हे माध्वी मधुमन्तौ युवां नोऽस्मान् दिवा नक्तं सर्वदा त्रासीयां रक्षतम् ॥ अनिराम् (अन् + इ refreshing drink) famishment, famine of water. अमीयाम् disease, plague. अनिरा and अमीबा are mentioned together in VIII. 48. 4, and X. 37. 4. Are is an epithet of the Asvins, always in the voc.; occurs in IV. 43.4; V.75.1; also of ओषधि And गो in I. 90.6,83; 'bringers of मधु', sweet drink, standing for Soms, milk, honey &c. Tho stem. 1 * आदर्श नदन्नदारिद्रयमित्यर्थ इति पादः।

·No.20.. HYMNS FORM THE RGVEDA 342 app. is माध्वि, of obscure formation from मधु, प्रासीधाम् (Aor. opt- 2du. from त्रा) has the accent of emphasis like पिध in III. 32.1. Tr. Come to the mortal sacrificer, Asvins, bringing precious gifts on your chariot; remove famine and disease from us; protect us day and night,o bringers of sweetness. Verese 3 आ। म् । रथम् । अवमस्याम् । विष्टौ । सम्नऽययः । वृपणः । वर्तयन्तु ॥ स्यूमऽगभस्तिम् । ऋतयुक्ऽभिः । अश्वैः । आ । अश्विना । वसुमन्तम् । वहेथाम् ॥ ३ ॥ अवमस्यामासन्नायां ध्युष्टौ व्युच्छन उपसि वां युवयो रथं सुनाययः सुखेन योजयन्तोऽश्वा पणो वर्षका युवामा वर्तयन्तु । स्यूमगभस्तिं सुखरशिम स्यूतरविम वसुमन्तं प्रदेयधनयुक्तं रथं हे अश्विनाश्विनावृतयुरिभरुदफ्युक्तरश्वैरुदकपदैरश्वैराव- हेथाम् ॥ अवमस्यां च्य"टो. अवम (from अप + म. termi. of super.) lower mos', next, latest; cf. अवमा ऊति: VI. 25 1. व्युटि (वि + घस् ) dawn ing of day. सम्नयु' inclined to favour or kindness. स्पू मगभस्ति (स्यूमन strap, riggings, from सिब् to sew, गभस्ति pole, from * गम् tor bifurcato like fingers, sun's rays &c.) of which the pole is fastened with ropes ; ocours besides in I. 122.15. फतपुर harnesed according to the Law, that is punctually; of. IV.. 51.5: V.39.2,4. Ir. Let your mighty (horsee), inclined to favour us. turn your chariot hither on this the latest dawnlog of day. Drive bither, O Aśvins, your wealth-laden chariot with its well-secured pole with your horses that are yoked punctually. Versc.4 यः । याम् । रथः । नृपती इति नृऽपती । आस्ति । ोळ्हा । विवन्धुरः । पर्सऽमान् । उसऽयोमा ॥ आ । नः । एना।

·343 NOTES ENo.20. ENI. । - नासत्या । उप । यातम् । अभि । यत् । चाम् । विश्वऽन्यः । जिगाति ।। ४ ।। * माँ हे नृपती नृणां यजमानानां पालकावश्विनौ घां युवयोर्यो रथो बोळ्ढा युव- योहकोऽस्ति सर्वदा संनिहितो वर्तते । कीदृशोऽसौ । त्रिवन्धुरः सारथ्यधिष्ठानस्था- नयोपेतो वसमान धनवानुम्रयामानं दिवसं प्रति गन्ता । एतेन रथेन हे नास- त्याश्विनौ मोऽस्मानुपायातम् । यद्रथो पश्च रथो पां विश्वप्रन्यो च्याप्तरूपोऽभि जि. गाति अभिगरसति । अथवाह । यधरमादिश्वप्न्यो वसिष्ठो पां जिगाति स्तौति अत उपायातम् ॥ योल्हा' (पोढा from वह् +तृ). त्रिवन्धुरः बन्धुर म., also वन्धुर्, is a chariot-seat; cf. अहं नटेव यन्धुरं पर्यचामि हृदा मनिम् X. 119. 5. The third seat is for Surya. उसयामन् ( उम्र red, the red glow of the dawn, VI. 52. 15 ) journeying in early morning ; cf. ari H 779777 378 अनुसूयाणे पभ्र यामेषु अनिधा IV. 32. 24 ; it is called अहंपूर्वः in I. 181. 3. एना'-अनेन. विश्व स्न्यः--विश्वं एल्य (प्सा to eat+भ्य, अनीय ) यस्य, to whom belongs all food, who nourishes every one; cf. विश्वप्न्याय भ भरन्त भोजनम् IL 13. 2 (of soma), in VII. 47.6 and VIII. 86. 15 of t. Gr. (Dict.) understood it as adj. to 14; in his Tr. he takes it as reforring to सोम. Berg. refers it to Agni (II. 438), because Agni feeds them (हविषा विपति I. 46.4) and rises to receive them (ऊों वा आग्निः अध्वरेषु अस्थात् VI. 63, 4). जिगाति from गा. Ir. You have, olt kings, a chariot to convey you, furnished with three seats, wealth-bridging and journeying at daybreak; come to us on it, Otrue gods, at the time when the all-nourishing (fire) comes forward to receive you. Verse 3 । * पुषम् । च्यानम् । जरतः । अमुमुक्तम् । नि। पेद । ऊहथुः । आशुम् । अश्वम् ।। निः । अंहसः । तमसः । स्पतम् । अत्रिम्। नि । जाहुपम् । शिथिरे । धातम् । अन्तरिति ॥ ५॥ * सौमु .

·No20 HYMNS FROM THE RGVEDA 344 VII 71 हे अश्विना युव च्यवान जरसो जीर्णादृपादमुमुक्तम अमुश्चतम् । युषं च्यवानमश्विना जरन्त पुनर्पवानम् (फ०१-११७-१३) इति ह्यन्यत्र । तथा पेदव एतन्नामकाय राज्ञ आशु शीघ्रगामिनमश्व निरूहट न्यबहत युद्धे । युव श्वेत पेदवे (१-१९८-९) इति निगम । तथात्रि महर्षिमहस कबीसादग्ने सकाशात्तम- सश्च ग्रहान्त स्थिताच्च समाज्ञान्निष्पतम् न्यपारयतम् । युवमृवीसमत तप्तमत्रय ओमन्वन्त चक्रथु (२०१०-३९-९) इति निगम । तथा जाहुष शिथिरे शिथिले भ्रष्टे स्वराष्ट्रेऽन्तमध्ये पुनर्निधात न्यधातम् । परिविष्ट जाहुप विश्वत सीम (०१-११६-२०) इति ह्युक्तम् ॥ For the mythological references see I 116 10, 6, 8, 20 The poet feels that he could not conclude his hymn without some reference to the miracles of the 370 नि घर to convey नि स्पृ (generally without prep or with अव) to save from , cf. महो राये चितयन् अधि अस्प V 15 5 शिथिरे अन्त शिविर (from श्रथ, of cl शिथिल) occurs once as an epithet of Savitr's arms, once of पूषन' अष्ट्रा, In V 85 8 (विष्य शिथिरान इव) and in our passage without subst, Gr, 'something entwined', Berg (II 425 ) * freed from the enveloping clouds' Tr You released Ogay ng from old age you conveyed a swift horse to Pedu, you saved Atri from distress and darkness you placed Jahuba in an untramelled place Verse 6 इयम् । मनीपा । इयम् । अश्विना । गीः । हमाम् । सुऽयुक्तिम् । कृष्णा । जुपेथाम् ॥ इमा । ब्रह्माणि । युवऽयूनि । अग्मन् । यूयम् । पात । स्तुस्तिऽभिः । सदा । नः ॥ ६ ॥ . • पा० * अश्विमाश्विनायिप मनीपा स्तुतिप्वयो । तेति शेप । सदेषादराये पुनरुच्यते । य गी स्तुति रुता। हे वृषणा कामाना घर्षकाविमामरमस्छता सुपित शोभना स्तुति तुपेथा रोपेथाम् । इमेमानि ब्रह्माण कर्माणि स्तुतिरू. पाणि एयपनि एषां कामपमानानि सन्यामन गररन्तु प्रयाम् । पूप पातेति सिद्धग॥ समृफ आदर्ग -..-. इत्यत्र भ्याएतत्वात् फेवन इस मनायनि पठी गत। इतावाना।

·345 NOTES 'No.21 मनीपा' prayer. Mark the absence of संधि between मनीपा and इयम्. सात, (from वृr to strew barhis) primarily, spreading of barhis as a seat for an honoured guests-hence, mark of honour; cf. I. 116. 1. गुपय' yearning for you. Tr. This is our prayer, this our song, O Asvins. Accept with pleasure this mark of honour, O mighty gods. These hymns go forth in quest of you. (Yegods,) protect us ever more with your blessiogs. No.21 MANDALA VII SūKTA 77. उपो रुरुच इति पदचं सप्तमं सूक्तं वसिष्ठस्यामपस्पम् । नथा चानुक्रान्तम् । उपो रुचे पहिति । प्रातरनुवामाश्विनशस्त्रयोरुतो विनियोगः ॥ Verse 1 उपो इति । रुरुचे । युवत्तिः । न । योपो । विश्वम् । जीवम् । अऽसुवन्ती । चुरायै ॥ अभूत् । अग्निः । संऽइधै । मानुपाणाम् । अकः । ज्योतिः । बाधमाना । तमांसि ॥१॥ .. . .- इपमुषा उपो समीप एव सूर्यस्य रुरुचे दीप्यते । युवतियौवनोपेता योपान योपिदिय । सा यथा धनाभरणादिना पत्युः समीपे प्रदीप्यते तद्वत् । किं कुर्वती। विश्वं सर्व जीव जीवसंघ चरायै संचाराय प्रसुवन्ती प्रेरयन्ती । किंचाग्निर्मानु- पाणां मनुष्याणामर्थाय समिधेऽभूत् समिन्धनीयोऽभवत् । छत्यार्थे केन । समिद्ध संसरमांकासकामाना गएमा वा बाधकं ज्योतिस्तेजःसंघम अकार्षीत् । अथवा । औपस ज्योतिस्तमांसि बाधमाना चाधमानान्पका अकरोत् ।। उपो रुरुचे. उप रुच् ( only here) approach with shining light; of. नि रुच् remove by shining, VIII. 3. 20. गे पा, the comple- * आदर्श वा इति नास्ति । 46 IRV. Umas, 2nd Seleotion} ·Gr.. No.21. HYMNS FROM THE RGVEDA 348 अन्तिवामा, बहु• from अन्ति near and वाम. गव्यति (गो + ऊनि गो + यूति Vart. on VI. 1.79 , यूनि from यु to join acc. to III. 3. 97 ; the latter is of course preferable ) Pasturo-land. याब'य from यु to remove to a distance. Tr. Having precious things in thy proximity, shine away the enemy to a distance ; grant an extensive pastureland and freedom from fear unto us; banish hatred; bring wealth ; and send gifts to the singer, O bounteous goddess. Verse 5 . . . . अस्मे इति । श्रेष्ठभिः । भानुभिः । वि । भाहि । उपः । देवि । प्रतिरन्ती । नः । आयुः । इपम् । च । नः । दर्धती । विश्वs- बारे । गोऽमत् । अश्वऽयत् । रर्थऽवत् । च । राधः ॥ ५ ॥ हे उषो देयि अस्मे अस्मभ्यं श्रेष्टेभि प्रशस्पर्भानुभी रश्मिभि प्रकाशैर्वि भाहि प्रकाशय । किं कुर्वती। नोऽस्माम्मायुरायुष्यं प्रतिरन्ती वर्धयन्ती । हे विश्ववारे विश्व मंभजनीये देवि नोऽस्मभ्यमिप च गोमद्दोभिबहुभिरुपेतमश्वावदश्वेश्वोपेत रथवद्रथैम्पेतं राधो धनं च दधती विभाहीति ।। श्रेठ super. of verb. n from श्री to beautify. प्र. f. I. 25. 12. Tr. Shine for us with loveliest rays, goddess Usas, prolonging life for us, and bestowing on us nourishment and gifts consisting of cattle, horses and chariots, O goddess longed for by all Verse 6 याम् । त्वा । दिवः । दुहितः । वर्धयन्ति । उपः । सुऽजाते । मतिभिः । वसिष्ठाः ।। सा । अस्मासु । धाः । रयिम् । ऋष्वम् । यूयम् । पात । सस्तिभिः । सदो । नः ॥ ६ ॥ हे दियो दुहितरुप' गजाते शोमनजनने यो त्या त्यो मतिभिः स्तोमेसिता सयन्ति मा त्यमरमाए पमिष्ठेमृर्ष प्रदीप्तं गृहन्तं महान्तं रयिं धन पाहि॥ - बृहन्तम् । .

·349 NOTES [NL.. No 2% Tr. O beautiful-born daughter of heaven, Usas, mayat thou, whose strength is increased by the Vasisthas with their hymns, confer on us noble and mighty wealth. (Ye gods,). protect us evermore with your blessings. No.22 MANDALA VII. SOKTA 86. धीरा त्वस्येत्यष्टचे पोडशं सूक्तं वसिष्ठस्या त्रैष्टुभं वरुणदेवत्यम् । तथा चानु- क्रान्तम् । धीराष्टौ वारुणं हेति । गतो विनियोगः ।। The Enal narrates & story in connection with VIL 55. Vasistha stole into Varuna's house at night. Varuna's dog attacked him, but was silenced along with other followers by Vasistha with VII. 55. 2-3. Then Varuna bound Vasistha with his snares, whereupon Vasistha prayed to his father, Varuna, with VII. 86-89 and was released. Geldner accepts this childish story (Old. Noten II. 59 ) as the basis of this hymn, which is one of the most inspired of the Rgvedic collection. Verse 1 धीरा । तु । अस्य । महिना । जनपि । वि । यः। तस्तम्भ । रोदसी इति । चित् । उर्वी इतिं ।। प्र । नाकम् । ऋष्वम् । नुनदे । बृहन्तम् । द्विता । नक्षत्रम् । पार्थत् । च । भूमं ॥ १ ॥ अस्य वरुणस्य अपि जन्मानि महिना महिम्ना तु क्षिप्रं धीरा धीराणि धैर्य- वन्ति भवन्ति । यो वरुण उवीं विस्तीर्णे रोदसी चियावापृथिव्यावपि वि तस्तम्म विविध स्वझीये स्थाने स्थिते अकरोत् । यश्च वृहन्तं महान्तं नाकमादित्यं नक्षत्र चर्षे दर्शनीयं द्विता वैषं प्र नुनुदे भरयति स्म । अदनि सूर्य दर्शनीयं भेरयति राम्रो नक्षत्र तपेति द्विभकारः। भूम भूमि च यः पप्रथत् अप्रथपत् विस्तारितवान् तस्यास्य वरुणस्पत्यन्वयः॥

·.] । . ७ No 21. 340 HYMNS FROM THE RGVEDA VII.77. ment of जार, a lover; of. I. 48. 5. चरायै inf. (i.e. dative of verb. n.) from चर् . समि'धे inf. I'r. Like a young girl who has a lover, she comes up beaming, impelling the whole living world to activity. Now is the time when men should kindle Agni. Dispelling darkness, she has made light. Verse 2 विश्वम् । प्रतीची । सऽप्राः । उत् । अस्थात् । रुशत् । वासः । विनंती शुक्रम् । अश्वैत् ।। हिरण्यऽवर्णा । सुदृशीकऽसंदृक् । गाम् । माता । नेत्री । अह्नाम् । अरोचि ॥ २ ॥ विश्वं कृत्स्नं जगत्प्रति प्रतीच्यभिमुखी सप्रथाः सर्वतः पृथुतरोदस्थात् उद- गच्छत् । उदिता च मशहीप्तं शुक्रं तेजोमयं वासो वसनीयं तेज.ममूह विनती धार- यन्त्यश्वेत् घर्धते । हिरण्यवर्णा हितरमणीयवापेता । सुदृशीमसष्टम् । संदर्शयतीति संहक तेजः । सुष्टु दर्शनीयं दृक तेजो यस्याः सा तादृशी । गयां वाचां गवामेव या माता निर्मात्री । उपकाले हि पक्षिमनुष्यादीनां घाचो निर्गच्छन्ति । गयामपि तस्मि. न्काले संचारात्तन्निर्मातृत्वम् । अथवा रश्मीनां निर्मात्री । अरोचि रोचतेऽह्नां नेत्री दिवसानां प्रापयित्री ॥ मतीची', f. of पत्यन् haring the face turned towards (not back of. Old. Tr. of I. 95.5); cf. पुंस. एति प्रनीची I. 124.7. सम्रया: (प्रयम् , from अ५, vast extent), रुशत् , of. I. 48. 13. अश्वैत, nor. or impf. 3 s of श्वित् to shine; cf. वि उपसा इष केनत्र. अश्विनन् X. 78. 7. राशीकसंहक, बहु: मुशीक (from दृश मृटीक, वृधीक, अनीक, मारजीय) lovely. संहार Bppearance, countenance. Tr. With her vast extent she has risen in front of the world; wearing a brilliant germent she shines brightly. Ora golden hue and a lovely countenance, she has beamed forth, the mother of cows, the bringer of days. Verse 3 देवानाम् । चक्षुः । सुऽभगा । वहन्ती । श्वेतम् । नयन्ती । सुई- .

·- यथामित्रो दुरे भवति तथा स्युच्छेत्यर्थः । तथापी गपति भूमिमभयं नोऽस्माकं धनाम्या भर आहर । राघो धनं चोदय मेरय गुणते स्तुपते मां है मघोनि 347 NOTES FNo.21.. दृशीकम् । अश्वम् ।। उपाः । अदार्श । रश्मिभिः । विऽक्ता । चित्रऽमघा । विश्वम् । अन् । प्रभूता ॥ ३ ॥ देवानां चक्षुश्चक्षुःस्थानीयं तेजो पहन्ती धारयन्ती सुभगा शोभनधना सुदृशीक सुदर्शनमश्व सर्वदा गन्तारमादित्यं नयन्ती प्रापयन्ती । किम् । श्वेतं श्वेतवर्णोपेतं सूर्पम् । प्रकाशयुक्तं कुर्वतीत्यर्थः । कीदृट्युपाः रदिमभिः स्वकीयैर्व्यक्तादार्श दृश्यते च । चित्रामघा विचिजधना विश्वमनु सर्व जगदनुलक्ष्य प्रभूता प्ररद्धा सर्वजगद- व्यवहारयेत्यर्थः ॥ The देवानां चक्षुः and श्वेत. अश्वः describe the sun. व्यता (from 337 with a to anoint or deck out oneself with som sthing) brightened. अनुप्रभ to spread over. Tr. Bringing with her the age of the gods (the sun )* leading the lovely white horse, the beautiful Usas is to be geen spread over the world, brightened with ber rays and bestowing wonderful gifts. अन्तिऽवामा । दूरे । अमित्रम् । उच्छ । उर्वीम् । गर्वृतिम् । अभयम् । कृधि । नः । यषय । द्वेषः । आ । भर् । वरानि ।। चोदय । रापः । गृणते । मधोनि ॥ ४ ॥ है उप अन्तिधामा । अन्त्यरमदन्तिके वाम बननीयं धन यस्याः सान्तिवामा ! स्वमित्रमरम दूरेऽरमत्तो विभइष्टदेशे वर्तमानं त्या व्युच्छ विमाह। कृधि कुरु । किं च द्वेषोऽस्मदृष्टयावा अस्मत्त पृथक्कुरु । पनि पूणा धनवति॥ Verse4 .3 -१.- ·800s with No 22. HYMNS FRON THE ROVEDA. 350 VII 86 धीरा. Gr. from धी, Gold. from Geld quotes VIII 48. 4 in support, but oot conrincingly; Peterson actually agrees with -Say. in taking it in the sense of 'stablo', as against Gr.; Geld. is with Say. ; b justifies the interpretation. 3710 महिना' (= महिना , of I 3281. जनूं पि created beings, esp. gods and men; cf. उभे जनुपी IX. 70,33; देव्यानि मानुपा जनुणि VII. 4 1. चित emphasises उयी प्रननुदे set in motion; MM. 'lighted on high', which is unacceptable Berg 800 in c a belief that the hesyong moved only at night scar; acc. to Geld. (V. 8 III 4.) = *771, by itself, all alono : (GI.) on both sides, i e westwards by aay and eastwards at night: (Tr.) repeatedly. ever: M. M , apart, R, Gr, Berg, an einpbatio particle, Old forsooth, verily. नक्षत्र stars in the sing. refers to the sun; of सर्य उद्यत 'नक्षर VII. 812, it goes with नुनुदे पमयत्, being accented, must begin a new sentence भूम ॥ = भूमिम् . Tr. The creation has been stabilised by his greatness, of him who steadied apart heaven and earth, vast as they are ; he set the lofty and great vault of heaven in motion, and the Bun besides, and extended the earth . Verse 2 -n-n. .. उत । स्वया । तन्वा । सम् । वदे । तत् । कदा । नु । अन्तः। वरु॑णे । भुवानि ॥ किम् । मे । हव्यम् । अहणानः । जुपेत । कदा । मुळीकम् । सुऽमनाः । अभि । ख्यम् ॥ २ ॥ [*न्वा । न्व घरुण शीघ्र दिदृक्षमाण ऋषिरनया वितर्फयति । उतेति विचिकित्सायाम् । उत किं स्वया तन्वा स्वीयेनात्मीयेन शरीरेण स वदे सहबदन फरोमि । आहो. विद सतेन बरुणेन सह संवदे । दा नु खल्ल वरुणे देवेऽन्त वानि अन्त- भूतो भवानि । वरुणस्य चित्त सलग्नो भवानीत्यर्थ ! अपि च में मदीय हन्यं स्तोत्र हविर्वाहणानोऽध्यन् वरुण किं न हेतुना जुपेत सेवेत । सुमना शोभ- नमनस्क सनह क्दा कस्मिन्काले मुळीक सुखयितारं वरुणमभि रयम अभिप- श्येपम ।।

·. - . 88 351 NOTES No.22 VII 86 स्वयात वा'. तनु f with स्व or स्वयम् 1s olten used in the sense of selk', of नव स्वाये पिपVि46, स्वय गातु नन्व इच्छमानम् IV. 18 10. स यद् to converse with of मरुट् िस पदस्व I 1705 तत् refers to bcd वरुणे अन्त भुषानि अत Ludwig, Gr (Tr) Macd , unrted with , Gr (Dict) Geld , 7 I to insinuate oneself into, or to penetrate into, Gold compares य इन्द्रे कमणा भुवत् VII 32 13, M M, Berg 'get unto, get near' Gr also explains 3177 an adv with the sense in the company of ' and cites बढी समा अकर अन्त अस्मिन् ( अमुरे) x 124 4 It would appear that 37 77 In VII 86 6 and x.11 4 18 akin in Bense to अतर In Gr Dict (4) beloved', of यज्ञ व अतर VIII 18 19, हृद अतर च VII 101 5, युज चित अतर सामम् I 109,जायेव हृदि अन्तरा X 91 13 भुवानि, impera 1B from BOr base मुळीक क्दा अभि रयम् मृळीक है mercy अभि ख्या to see experience Tr And I thus say to myself when shall I be beloved of Varuna? Would be accept my offering without being angry? When Joyous at heart Bhall I experience mercy? bis Verse 3 ... v पुच्छे । तत् । एनः । वरुण । दिक्षु । उपो इति । एमि । चिकितुपः । विऽपृच्छम् ॥ समानम् । इत् । मे । कार्यः । चित् । आहुः । अयम् । है । तुभ्यम् । वरुणः । हुणीते ॥ ३ ॥ - । हे वरुण तदेन पाप पृच्छे त्वा पृच्छामि । दिदृक्षु । छान्दस सलोप । द्रष्टु- मिच्छन्नहम् । येन पापेन हेतुना त्वदीय पाशैर्षदोऽस्मि । पृष्ट सस्त पाप कथय । अह विपृच्छ विविध प्रष्टु चिक्तिपणे विद्रुपो जनानुपा एमि उपागाम् । ते फवय श्वित् फ्रान्तदर्शिनो जनाश्च मे मह्य समानमित् समानमेवैक्रूपमेवाहु अस्थयन् । यदादुरतदाह । हे स्तोत (भ्यमय हायमेव वरुणो हणीते क्रुध्यतीति । अत क्रोध परित्यज्यास्मान्पाशेभ्यो मोचय ।।

·, No22 HYLINS FROM THE RGVEDA 352 VIL.86 दिदृश्य as a desi n should have been दिदृशु The word has beon explained variously Say = दिइस Ludwig, दिहश verb. n+u (loc pl ), Geld = दिक्षा , Lanman ( Berg Old Macd. agree) desi nused as adv,the accent being shifted, as a parallel to the adv. use of a verb n Old quotes त्व निदरयु चुमुर धुनि च अस्थापय दभीत ये एहन्तु (Gr Bcc du) VII 19 9. Geld 's orpl of a is very fantastic Task Is curiosity He refers this to the gº version of VII 55 चिश्तुिप aco pl of चिकित्वर , perf part from चित् विषम inf in अम् Ty. With a desire to know what that sin 18, Varuns, I go to those that know in order to put them questions The w18e ones have ope common reply to make it is this Varuna who 18 angry with theo Verse 4 sin?" किम् । आगः । आस । वरुण । ज्येष्ठम् । यत् । स्तोतारम् । जि- घाँससि । सायम् ।। प्र । तत् । मे । वोचः । दुःऽभ । धाऽः। अर्थ । त्वा । अनेनाः । नम॑सा । तुरः । हयाम् ॥ ४ ॥ । -- * दूळ हे धरुण ज्येष्ठमाधिक किमाग आस कोऽपराधो सपा छतो बभूव । ययेना- गसा सखाप मित्रभूत सन्त स्तोतार जिघामसि हन्तुमिच्छसि । हे दूळभ दुर्दम अन्यैर्वाधितुमशक्य स्वधावस्तेजस्विन हे वरुण तदागो में मह्य प्र चोच प्रहि । एवं सति तस्य प्रायश्चित्त रवानेना अपाप सनह तुरस्त्वरमाण शीघ्रो नमसा नम- कारण हविषा या त्वामवेया उपगच्छयम् ।। ज्येष्ठ आग heinous guilt स खायम् of III 91 the wordt does not show equality or intimacy but rather devotion on the part of the worsbipper 4 # one who cannot be harmed स्वधाष VOC of qui possessed of sovereign power, used of gods from far one's own pature, disposition, manner, customary act power the fulness of power that is the characteristic of & god न्वा र अव इयाम् तुर (from T-तुर to make a dash, to overpower) impetuous (of gods ), zealous ·[WI: 353 NOTES No.22. LVII.86. eager (of sncrificers &c.); of. भोपन ये अस्य शार्स तुगस: I. 68,5; तुरं 99: VIII 60. 5. 314 Gr. Geld, to come to; Macd. appease. Tr. What was that heinous guilt, Varuna, that thon wishest to kill your singer and a friend. Speak it out, oh Sovereign god whom nono can do hart. I would eagerly come up to you with adorations as one free from guilt. Verses सूज । नः । अब। या । व्यम् । अब । गुग्धानि । पित्र्यो । चकुम । तनूभिः ॥ अव । राजन् । पशुऽनुपम् । न । तायुम् । सृज । वत्सम् । न । दाम्नः । वसिष्ठम् ॥ ५ ॥ .१ हे घरुण पिया पितृतः प्राप्तानि नोऽस्मदीयानि दुग्धानि द्रोहान बन्धनहेतुभूता. नवसृज विमुश्च अरमत्तो विश्लेपय । वयं च या यानि द्रोहजातानि समूभिः शरी- रैश्चम कृतवन्तः रम तानि चाप सृज । हे राजन् राजमान वरुण पशुतृपं न ता' स्तन्यप्रायश्चित्त धावसाने घामादिभिः पशूनां सपंपितारं स्तेनमिव दाम्नो रजोर्वसं म पसमिव च वसिष्टं मां बन्धकात्पागदध सृज विमुश्च ।। दुग्ध (from द्रुह् ) unrighteousness. पशुतृ न तायु'म्. Say.'s expl. is worth consideration On the other hand 'trif' in Avesta mean to steal and tayu' means thief. Rather than compare Vasistha to a thief, Pischel would understand the acc. in पशुतृपं नायुं as due to an attraction and would road पशुतृप aig: in its place. But when Vasistha is pleading guilty, in the usual self-abasement of god-minded persons, he can very well compare bimself to a thief. Tr. Release us from the uprighteous acts of our fathers release us from those that we have committed our-selves. Release, oh king, Vasistha like a thief who steals cattle like a calf from its fathor. Verese 6 न । सः । स्वः । दक्षः । वरुण । ध्रुतिः । सा । सुरा । मन्युः। 15 IRV.Hymns 2nd Selection.1 ·.. । No22 HYMNS FROM THE RGVEDA 354 विभीदकः । अचित्तिः।। अस्ति । ज्यायान् । कनीयसः । उपऽ- अरे । स्वमः । चन । इत् । अनृतस्य । प्रयोता ॥ ६ ॥ हे घरुण स स्वो दक्ष पुरुपस्प *स्वरूपबद्धलं पापप्रवृत्तौ कारण न भवति । किं तर्हि धुति स्थिरोत्पत्तिसमय एव निर्मिता दैवगति फारणम् । ध्रु गतिस्थैर्ययोरिति धातु । सा च धुतिक्ष्यमाणरूपा। सुरा प्रमादमारिणी मन्यु क्रोधश्व गुर्वादि- विषय सन्न नर्थहेतु । विभीदको यूतसाधनोक्ष । स च एतेषु पुरुष प्रेरयन्ननर्थ हेतु भवति । अचित्तिरज्ञानमविवेककारणम् । अत ईदृशी दैवटाप्तिरे पुरुषस्य पापप्र- वृत्तो कारणम् । अपि च कनीयसोऽल्पस्य हीनस्य पुरुपस्य पापप्रवृत्तावुपार उपागते समीपे नियन्तृत्वेन स्थितो ज्यायानधिक ईश्वरोस्ति । स एव त पापे प्रवर्तयति । तथा चाम्नातम् । एप ह्येवासाधु कर्म कारयति त यमधो निनीपति (को० उ०३-८) इति । एव च सति स्वप्रश्चन स्वप्नोऽप्यनृतस्य पापस्य प्रयोता प्रकण मिश्रयिता भवति । इदिति पूरक । स्वप्ने कृतैरपि कर्मभिर्यहूनि पापानि जायन्ते किमु बक्तय जाग्रति कतै कर्मभि पापान्युत्पद्यन्त इति । अतो ममापराधो देवागत इति हे वरुण त्वया क्षन्त य इति भाव ॥ स्थ दक्ष दक्ष, Gr, insight understanding, intention , Geld, power, will-power, character , Maod, intent स्व दक्ष occurs in स जानत सै दसै अमरा , I 68 (8), without स्थ, but in the same context in देवा दक्षे भूगर स चिरिमिरे,x. 92 10 In I 68 8, Old translates it by 'mind', Geld by 'effort', probably it means an effort of the will, volitional activity भ्रति (Say from भु Gr from भु-वृ-धू, to tempt, to ruin, of ध्वरम् , मायभृत, अस्मृतच, परुणभ्रत्), Say fate , Roth, Gr, Macd , seduction, Geld (prob ) accident, chance दक्ष IB contrasted with धुर्ति and b probably illustrates the uſ, hence 'fate' or 'chance' will not do word occurs only here मन्यु anger विभी दक one of the myro balans, the fruit of which was used as dice for gambling (बेहडा InMar) कनीपस उपारे उपार from उप + ऋ, to commit guilt or unrighteousness, ef आशसा न शसा अभिशसा उपारिम जामन यत् स्वपन्न । अनि दुष्कतानि आरे अस्मत् अप दधातु ॥x.164 3_also यत् उगरिम चरणे AV VII. 106 1, hence guilt or lapse in good conduct The loca. tive shows cause, Maod illustrates it by य प्रसवे असि VI 712 स्वभूत तद्वतम् इयादर्शः। - The + ·355 NOTES "No VII 86 चन has a negative force here, as in V 303 प्रयोता (from यु to drive away, to separate), of नकि न प्रयोपत् VIII 31 17, अयान् प्रयावयन् अचरत् III 483 It was not my volitional act Varuna It was temptation wing, anger unreason there is a mightier one to actuate the lapses of & feebler one Sleep itself does not banish sin . Verse 1 । . अरम् । दासः । न । मीळ्हुपै । कराणि । अहम् । देवार्य । भूगये । अनागाः ॥ अचैतयत् । अचितः । देवः । अ॒र्यः । गृत्सम् । राये । कविऽतरः । जुनाति ॥ ७ ॥ मीळ्हुपे सेक्ने कामाना घर्पित्रे भूर्णये जगतो भत्रे दव य दानादिगुणयुक्ताय वरुणायानागास्त प्रसादादपाप सन्नहमरमल पर्याप्त क्राणि परिचरण करवाणि दासो न यथा भृत्य स्वामिने सम्पर परिचरति तद्वत् । अय स्वामी स च देवोऽ चितो *अज्ञानस्मानचेपयत प्रज्ञापयतु चतयतु । गृस स्तोतार च कवितर प्राज्ञतरो देवो राय धनाय धनप्राप्त्यर्थे जुनाति जनातु प्रेरयतु ।। दास ने The Dáşs was used as a servant of दासप्रवग रविं 1928 मीळहप (मीट्सम् from मिह to pour) अर्घ the noble one lord patron गृत्स (Gr from गृध? Sar from गृ') Wase contrasted with पाक ignorant of मा रानि या ददौ मयाय म्वधावन् । पाकाय गृत्स IV 52, also x 28 5 भूर्णि (from भर ) impetuous अर to serve , to make ready to equip cf इमे सामा अरकृता 121, पदा अर अन् म्भव वक्षणा IV 332 गृह यामि जरकृत 119 13 अचेतयत् (चित् caus ) has made to observe has trught जू to urge on to speed Frse from sin I would serre like a servant the bounteous impetuous god The noble god has made the thoughtless wise With his greatur wisdom he speeds the wise man to wealth * अजानता इयादश ।

·HYMNS FROM THE AGVEDA 356 VII.95. Verse 8 एकादशिने वारुणे पशावपमिति पुरोहाशस्यानुयाया। सूचितं च । अयं म तुभ्यं वरुण स्वधाव एवा चन्दस्य वरुणं वृहन्तम् । (आ. ३-७) -- अयम् । सु । तुभ्य॑म् । वरुण । स्वधाऽयः । हृदि । स्तोमः । उपs- श्रितः । चित् । अस्तु ॥ शम् । नः । क्षेमें । शम् । ॐ इति । योगे नः । अस्तु । यूयम् । पात । स्वस्तिभिः । सदा । नः ॥८॥ । हे स्वधावोऽन्नवन्वरूण तुभ्य स्वदर्थ म्यिमाणोऽयमेतत्सुक्तात्मक स्तोम स्तोत्रं हदि यदीये हृदये सु सहपश्रित उपगत समतोऽस्तु । चिदिति यूरक । अप्रातस्प प्रापण योग प्राप्तस्य रक्षण क्षेम । नोऽस्मदीये क्षेमे रक्षणे शापद्रवाणां शमनमस्तु योगे च नोऽस्मदीये प्रापणे शम शमनमेवारतूपद्रवाणाम । हे धरुणादयो देवा नोऽ- रमान्सदा स्वस्तिमिरविनाशै पात रक्षत ।। क्षेम (from a to dwell. to rest) used in Bntithesis with योग (युज or प्रयुज ), rest (enjoyment) as opposed to activity: (acquisition). f. पाहि सेमे उत योगे वरं न VII. 54. 3. सेमस्य च प्रयुजा चल इशिषे VIII 375%3 योगक्षेम itself occurs inx 166.5 Tr O sovereign god Varuna, let this bymn (addressed) to thee, indeed dwell in thy heart Let there be welfare for us in rest and activity. (Ye gods ), protect us evermore with your blessings No.23. MANDALA VII SUKTA 95. प्रक्षोदमैति पट्टचं पष्ट मुक्तं यसिधस्पार्प त्रैष्टुभ सरस्वतीदेवतास्म । तृतीया तु सरस्वताफा। अनुक्रम्यते च । प्रक्षोदसा पद सारस्थत मु तृतीया सरस्वत इति । गत मूकविनियोग । प्रथमे उन्दोमे प्रउगशस्ने प्रक्षोदसा धापमा सम्र एरेति पउगम (आ०८.९) इति । मारस्वते पशा प्रक्षोदर्मति धगया पाग । मूत्रित च । प्रक्षोदसा पायसा सम्र एपा पापीरवी कन्या चित्रायु (आ०३-७) इति ।

·357 NOTES VIT 95 Verse 1 . प्र । क्षोदसा । धाय॑सा । सो । एपा। सरस्वती । धरुणम् । आयसी । पूः ॥ प्रज्वावधाना । राऽइन । याति । विश्वाः । अ॒पः । महिना । सिन्धुः । अन्याः ।। १ ।। सरस्वत्या एपा नदीवान्निगमा । एपा दृदयमाना नदीपा सरस्वत्यायस्पपसा निर्मिता पू पुरीव धरणय । लिङ्गच्यत्यय । धरुणा धारयित्री । धायसा धारण क्षोदसोदकेन । सो प्रधावति शीघ्र गच्छति । सिन्धु स्यन्दनशीला नदीरूपा सान्या विश्वा सर्या अप आपगा महिना महिम्ना प्रयाबधाना भश बाधमाना रथ्येव प्रतोलोर विस्तीर्णा सती याति गच्छति । यद्वा। रथ्येव रथिनेव यथा रथी रथेन मार्गस्थ तरुगुल्मादिक चूर्णीरुत्य गच्छति तद्वत् स्वकीयेन घेगेन सबै सर्पिषती गच्छतीत्यर्थ ॥ धा यसा क्षो दसा Ellat (from to suck) nourishing an (सुद् to pound ) flood धरुणम् (9) supporticf स्तस्य दृढा धरुणानि IV239 प्रबाबधाना, prep from freq of 40, pressing forwards रथ्या इव याति cf III 33 2 , (chariot horses) स्थ्या| इव 1s to be distinguished from र थ्या इव where the accent is different, also from रथ रिव or रथ्यो यमा where the meaning is different Geld (GI) in our passage and in IIT 36 6 (आप ममद्र रथ्येव जग्मु ) takes रथ्या, like Say, as meaning & road The simile uccurs besides in II 392 मानर्यावाणा रथ्येव वीरा (अश्विना वर आ सचेथे ) ३ (अवाश्चा यात ) VII 39 1 (भेजाते अद्री रथ्येष पयाम्) and तना न रथ्या VIII 252 In all these as well as in passages where 27 occurs by itself the meaning of road 18 inapplicable It seoms unreasonable to devise A new meaning for just two or three of these passages (Old ZDMG,61 832) in our passage would take ग्थ्यवरथ्य इत्र (aco pl) and as nom pl ja III 36 6-an equally arbitrary procedure Whoro रपीरिय or रथ्य इत्र do occnr (V 61 17, VIII 47 5 &c ) in all the six cases the meaning of rut is chariothorse' The similes are therefore absolutely different there 18 a good resson why 24t, inesping horses, should be in du.

·No 23 VII 95.. 1 . . - HYBINS FROM THE RGVEDA 358 The simile is with respect to speed, and is drawn from the charnok-race Tr. With & nouriabing flood runs this Sarasvati, a mainstay, a citadel of iron (for us ) lhe river rushes like a pair of chariot horses, pressing forward with her might all other waters (that flow into her) Verse 2 सारस्वत एव पशौ वपाया एकाचेतदित्यनुवाक्या । सूत्रित च । एकाचेतत्सर- स्वती नदीनामुत स्या न सरस्वती जुषाणा (आ०३-८) इति । एका । अचेतत् । सरस्वती । नदीनाम् । शुचिः। यती । गिरिड- भ्यः । आ । समुद्रात् ॥ रायः । चेतन्ती । भुवनस्य । भूरैः । घृतम् । पर्यः । दुदुहे । ना पाय ॥ २ ॥ सहस्रवत्सरेण क्रतुना यक्ष्यमाणो नाहुपो नाम राजा सरस्वती नदी प्रार्थया- मास सा च तम्मै सहस्रसवत्सरपर्याप्त पयो पृत च प्रददौ । अयमोंऽत्र प्रति- पायते । नदीनामन्यासा मध्ये शुचि शुद्धा गिरिभ्य सकाशादा समुद्रात्समुद्रपर्यन्त यती गच्छन्त्येका सरस्वती नद्यचेतत् । नापस्य प्रार्थनामज्ञासीत् । तथा भुग्नस्य भूतजातस्य भूरेबदुलस्य गयो धनानि चेत्तन्ती प्रज्ञापयन्ती प्रयच्छन्ती नाहुषाय राज्ञे घृत पपश्च सहस्रसवत्सग्क्रतो पर्याप्त दुदुहे दुग्धपती । दत्तवती ।। एका सुचि अचेतत् चित् intr to appear, to distinguish oneself of सरस्वती अफवारी चेतति VII 963, सज्ञानरूप चिकेतत् अस्मै 1699 समुद्रात आ Berg from the (celestial) sea राय च तन्ती चित् here has the usual sense of knowing, observing ' ना हुषाय; see on V 732, the legend quoted by Say 1s of no use for purposes of interpretation भुवनस्य may be connected with राय • Gr takes them severally with चेतन्ती Sarasvati of all rivers is the one river that appears to go pure from the mountains to the ses, taking note of the wealth of the vast creation she yields ghee and milk to the descendant of Nahusa (man) ..- .

·359 NOTES No 23 [Wi. Verse 3 सरस्वतद्देवतारे पशौ स याप इति पुरोडाशस्य याज्या । सूनित च स पारधे नयाँ योपणास यस्य प्रत पशवो पन्ति सर्वे (आ०३-८) इति । ११ सः । वृधे । नयः । योपणासु । वृपा । शिशुः । वृपभः । यज्ञियासु ॥ सः । जिनम् । मवर्वत्ऽभ्यः । दधाति । वि । सातये । तन्वम् । ममजीत ।। ३ ।। . । १०... मध्यस्थानो वायु सरस्वान् । नयों नृभ्यो हितो स्पा सेचनसमर्थ शिशु- रल्प प्रादुर्भावममयेऽम्पतया दृश्यमानो वृपमो वर्पिता एवभूत स सरस्वान् यज्ञि- यासु यज्ञाहींस योपणास योपित्स्वात्मन क्लनभूतामु मध्यमस्थानास्वप्सु मध्ये पधे धर्धते । स तादृश सरस्वाम् मघषञ्चो हविष्मयो पजमानेभ्यो वाजिन बलिन पुत्र दधाति । ददाति तथा सातये लामार्थ तन्व तेषां शरीर वि मामृ. जीत विमाटि । लाभार्थ सरकरोतीत्यर्थ । पाप्येपा सरस्वत स्तुतिस्तथापि सरस्वस्या प्रीणनाथै तत्सवनामिति च्छान्दोमिके सारस्वते तृचेऽस्या उक्तो विनियोगो न बिरुध्यते ॥ This re describes सरस्वत्, who appears also in I 164.52, VII 96 4-6 x 665(invoked along with वरुण, पूषन् , विष्णु &c) In L164 52(of दिव्य सुवण वृष्टिभिस्तर्पयत) he is definutely मध्यस्थान as Say describes him The सरस्वत स्तन (VII 966) Is prob a cloud In VI 497 सरस्वती 19 called a वीरपत्नी and Macd sur mises that सरस्वत् must be the वीर, who therefore Is described here along with सरस्वती नर्य manly , epithet of इद्र, देवा, विष्णु &c 78 and 294 are epithetş showing the result of growib साति distribution of gifts वि पय सातये सितम् VIII 59 घि मृज् to deck out मामृजीन, pot from perf base The male calf has grown amidst holy females to be a manly bull, he gives to the bounteous (patrons ) a prize- Let him deck himself out to distribute h19 bounty Hamare winnor Verse 4 दशरावेऽष्टमेऽहनि प्रउग उत स्या न इति सारस्वत सप्तमस्तृच । सूत्रित च । उत स्पा न सरस्वती जुपाणेति प्रउगम (आ०८-१०) इति । सारस्वते पशो ·No.23.1 HYMNS FROM THE RGVEDA. 360 VII95. पुरोडाशस्योत स्या न इत्यनुयाक्या । सूत्रितं च । उत स्था नः सरस्वती जुपाणा सरस्वत्यमि नो नेपि वस्य (आ०३-७) इति । - उत। स्या । नः । सरस्वती । जुाणा । उप । श्रवत् । सुऽभगा । यज्ञे । अस्मिन् ॥ मितर्जुभिः । नमस्यैः । इयाना । राया । युजा । चित् । उत्तरा । सखिऽभ्यः ॥ ४ ॥ 1 . उतापि च जुपाणा प्रीयमाणा सुभगा शोमनधना स्था सा सरस्वती नोऽस्मा- कमरिमन्यज्ञ उप श्रवत् अस्मदीपा स्तुतीरुपशृणोतु । कीदृशी सा | मितजुभिः प्रद्वै नुभिर्नमस्पैनमस्कार्यदेवैरियानोपगम्यमाना | चिच्छन्दवाथें । पुजा निन्य- युक्तेन रामा धनेन च सगता सखिभ्प उत्तरोल्स्टतरा । ईदृश्यम्मदीया स्तुतीरुप- णोस्वित्यन्वय.॥ स्या = सा उपशु to listen to. मित शु (मिन lowered + जानु. kneeling नमस्य elsewhere, excepting VI 68 3 (नमस्यामि शूपे), is an epithet of gods meaning adorable '. in VI. 68 3 and our Passage it is a verb n from HET in the sense of tbat which or bg who adores इयाना from ई to pray of III. 42.6 Pror qar is idionatic for ' with accompanying wealth,' TT being a companion of. पुरंध्या युजा VII 32 203 नपसा युजा x 83.3 उत्तरा higher. superior Tr And may that lovely Sarasvati, pleased, listen to us in this sacrifice, prayed to by (us) who kneel and do reverence, superior even to friends by her being accompanied by wealth Verse 5 पवित्रेट्यां सारस्वतस्य हविप इमा जुह्वाना इति याज्या। सूत्रित च । इमा जहाना युष्मदा नमोभिर्दधिक्राणो अमारिपम् ( आ०२-१२) इति । हुमा । जुद्वानाः । युष्मत् । आ । नमःऽभिः । प्रति । स्तोम॑म् । सरस्वति । जुपस्न ॥ तव । शर्मन् । प्रियऽतमे । दधानाः । उप । स्थेयाम । शरणम् । न । वृक्षम् ॥ ५ ॥ । - .. .

·361 NOTES N121 [Wi VII 95 हे सरस्वति इमा इमान्यम्मदीपानि हवीपि जुह्वानास्तुभ्य जुहतो षय नमो. मिस्त्वद्विपपैनमरमारयुष्मत्चत्सकाशादा। उपसर्गश्रुतेयोग्यक्रियाध्याहार । आददी. महि धनानीति शप । स्तोम चाम्मदीय स्तोत्र प्रति जुपस्त्र प्रतिसेयरव । वय च प्रियतमेऽतिशयेन पिये तव त्वदीये शर्मञ्चमाण ससे दधाना निधीयमाना सन्त शरण न वृक्षमाप्रपभूत क्षमिवाप स्येयाम स्वामुपातठेम । सगच्छेमहि ॥ a is addressed to the patrons, b is parenthetically address ed to मरस्वती acd form the main sentence युष्मत् आ from you, on your boholf, of 37 37 X 20 8 VAT reflex or pass from धा. स्थेयाम opta. from स्था TOT protection, shelter in appo to वृक्षम् lr Offering these (oblations) on your behalf with salu tations accept our hymn, Sarasvati,-- oing ourselves in thy most agreeable protection may we obtain as it were s sheltering tree Verse 6 १४ . .- अयम् । ऊ इति । ते । सरस्मृति । वसिष्ठः । द्वारौ। ऋतस्य । सुभगे । वि । आवरित्यागः ॥ वध । शुभ्रे । स्तुवते । रासि । वाजान् । ययम् । पात । स्मृस्तिभिः । सदौ । नः ॥ ६ ॥ - हे सुभगे शोभनधने सरस्वति अय वसिष्टस्त वा *तस्य यज्ञस्य सबन्धिन्यौ द्वारी पूर्वापरे यार विकृणोति । उ इति पूरक । हे शुने शुभ्रवणे देवि वर्ष पर्धस्व । तथा स्तुवत स्तोत्र कुवते वसिष्टाय वाजानन्नानि रासि प्रदेहि । अन्यदगतम् ।। Berg (III 243) takes ते as gent to ऋत न्य_दारी should mean the sacrifice' rather than 'Law' here @ stre (from वृ) The augment of नश वृ and वम् is lengthened ex. आनद, आव वध, Intransi to be strengthened to show one's greatness हद्रो पधने X.94 9 आदि यास अका न वाधु X.772 रासि in.pera 2s hut प्रत यन्तु इयादर्श विशष । 46 (RV Hymer Lag Select op]

·]
1024
362
HYMNS FROM THE RGVEDA
VIII 29
Tr Here has Vagistha opened the portals of the sacrifice
for thee, bounteous Sarasvati, be strengthened (by our
offerings ), give rewards to the singer (Ye gods) protect us
evermore with your blessings
No.24
MANDALA VIII
SURTA 29
बघेरेक इति दशर्च नवम सूक्तम् । मरीचिपुत्र कश्यपो पैवस्वतो मनुर्वा ऋपि ।
तथा चानुक्रम्यते । बभ्रर्दश कश्यपो वा मारीचो द्वैपदमिति । दशापि द्वपदा विंश-
त्यक्षरा घिराज । पूर्ववद्विश्वे देवा देवता । तृतीये छन्दोमे वैश्वदेवमूक्तात्पूर्वमेव
द्वैपद मुक्त शसनीयम् । मूज्यते हि । बभ्रुरेक इति द्विपदासूक्तानि पुरस्ताद्वैश्वदेवमू-
कानाम् (आ०८-७) इति ।
The group of hyrune addressed to the rear begins with
No 27 with 22 rks, No 28 contains 5 rks, and No 30 contains
4, the visaint therefore must have regarded No 29 as consist
ing of 5 rks and the metre as सतोत्रहती like that of I 48 2 The
hynin contains riddles the names of the various gods not
having been mentioned As regards the deities of the indi-
vidual rke mentioned by Say there is tolerable agreement
about the first nino, although the characteristics of Soma
'(01) and Trastr have not been clearly stated The Atris, aco
to Say and field, are the deity of ro 10, the Angirases acc
to Ludwig, Old and Macd, tho Moruts acc to Berg I 132 n,
II 332 (old partially agrecs )
Verse 1
भ्रुः । एकः । विपुणः । सूनः । युा । अनि । अथे।
हिरण्यय॑म् ॥ १॥

·363 NOTES No.24 [Nir VIII.29 अत्र दशानामृचां *किंचित्पदालङ्गात्पृथग्देवताः । अत्र प्रथमायां बभ्ररित्य- नेन सोमोऽभिधीयते । सौम्यं बभ्रुमालमेत (तै० सं० २-१-३३) इत्यादिषु दृष्टत्वात् । बभ्रर्वध्रुवर्णः सर्वलतादिषु परिपक्वः । यद्वा ! हुमृञ् धारणपोषणयोः कुम्रश्च (उ०१-२३) इति कुप्रत्ययः । सर्वस्य सुधामयैः किरण स्तावदिते चन्द्रमसि सवे स्वदुःखोपशमनेन पुष्यन्ति खलु । तादृशो विपुणो विष्वगञ्चनः सूनरः सष्टु रात्रीणां नेता । रावयश्चन्द्रनेतृमाः खल । एतादृशो एवा प्रतिदिवस- माविर्भूतत्वात्तरुण एको देवः सोमो हिरण्यं हिरणमयमानि । अभिव्यज्यते प्रका- इयतेऽनेनेग्यन्नि आभरणम् । अभिन्यक्तिसाधनं कुण्डलमुकुटादिकं स्वशरीरमझे अभिव्यञ्जयति॥ Gr. takes this as a description of Agni. बमृ': browns an epithet of सोम in Ix. 11.4; 31.5; 33. 2 ; 63.4; 107. 19, 20 of रुद्र II. 33.5, 8, 15%; of Indra's horses IV. 32. 22-4; of the अक्षा X. 34. 11,14. वि पुणः ( from विषु diverse) of diveree forms. अभि n. an ornament from अञ् to anoint, to adorn oneself with. Tr. One (of them) is a brown, handsome youth. He adorns himself with a golden ornament. Verse 2 योनिम् । एकः । आ । ससाद । द्योतनः ॥ अन्तः । दे॒वेषु ।। . मेधिरः ॥२॥ अत्र योनिमिति लिङ्गादग्निरुच्यते । अग्नये गृहपतये इत्यादिपु दृष्टत्यात् । देयेषु देवानामन्तमध्ये पोतनः स्यतेजसा दीप्यमानो मेधिरो मेधावी । अथा मेघायादक्षिणां स्तोतृणां मधादातृत्वेन मेघायुक्तः। एययिष एकोऽग्नियोनि स्थान. मूतमाघनीयादिश्मा ससाद । हविःस्वीमरणार्थमामीदति ॥ Gr. refers the re to बृहसनि ; others to Agni. पोतनः (युत् ) bright: occurs thrice epithet of उगम् in I.123.4; a prop.n. in VI. 20.8. Tur occurs 1: times in the sing.; of these 8 times of Agai, twice of Indra, once of Varuna, Soma and, Vasistha each. • किषिपद देवतम् इत्यार। सिपमा इत्यादर्श.। :पात इत्यादयः। गोपसमतानि पृटानि पद स्वादशः।

·। - 1. No 24 HYMNS FROM THE RGVEDA 364 29. Tr One ( of them) a bright one and the wise one among the gods has seated himself in his (own) place Verse 3 चाशीम् । एकः । बिभर्ति । हस्तै । आयसीम् ।। अन्तः । देवे' । निध्रुविः ॥३॥ देवेष्वन्तर्देवाना मध्ये योतमानो निध्रुविनिश्चले स्थाने वर्तमान । यद्वा नितरा गमनमस्यास्तीति निध्रुवि सर्वदा गच्छन् । अथया सग्रामेषु शत्रूणा पुरतोऽतिशपेन स्थैर्यवान् । एतादृश एकस्त्वट्टनामको देव आय सीमयोमयधारा याशीम् । पाश शब्दे । शब्दयत्याक्रन्दयति शरननयेति वाशी तक्षणसाधन कुठार | त स्वकीये हस्ते बिभर्ति धाग्यति ।। Gr refers this ro to Agal ar it an axe the word including घाशीमत् occurs 10 times the distribution of the wielders being 4 मरुत 2 आनि 1 देवा or ऋभव,1 priests,1 occurs in a simile and there remains our passage “वट 18 mentioned in X 53 9 as wielding a स्वायत परशुम् and this probably is iden tical with याशी निध्रुषि (नि + ५) Gr constant trus, Geld , Maod durable untiring Macd strenuous It occurs only in सदा प आपित्त निवि अस्ति VIII 2022 and य (अमि ) मर्येषु निभुषि तापा VIL.31 Macd s meaning does not suit the other two passages true' is the best meaning and देवेषु as माय VII 31, would mean towards gods Tr One wields an iron are in his band, he is true to - the gods Verse 4 चम् । एकः : निति । हस्तै । आऽहितम् ॥ तेने । वृत्राणि । जिघ्नते ॥ ४ ॥ . - . अप परिवादिन्द्रो देयता। एक इन्द्र आहित स्पशीय हस्ते निहित पतमे समामामायुध पिति पते । स एयेन्द्ररतेन निहितेन बवेण हमाण्पायरयाणि नक्षामि पारानि पापिनो मुश हन्ति ।

·365 NOTES 'No.24. Tr. One wields the Vajra, (borne ) in his band; he kills enemies with it. Verses ति॒ग्मम् । एकः । विभर्ति । हस्ते । आयुधम् ।। शुचिः । उग्रः। जलापऽभेषजः ॥५॥ अत्र जलापभेषज इत्यनेन रुद्रोऽभिधीयते । शुचिः । शुच दीप्तौ । सर्वतः स्वतेजसा दीप्यमानः । यद्वा । शुच शोके । शणां शोचयिता दुःखयिता । अत एवोन उद्गुणयलो जलापभेपजो रोगापनयनेन मुसकरभैषज्ययान् । यद्वा । स्तोमणां दुःखरूपसंसारोच्छेदेन सुखकारिभिपयूपः। प्रथमो देव्यो भिपगित्यादिश्रुतिभिरस्य भिपरत्वं श्रूयते । तादृश एको रुद्रस्तिग्मं तीक्ष्णधारमायुधम् । आयुध्यति संप्रहरति शवूननेनेत्यायुधं पिनाकरतं स्वकीये हस्ते विभर्ति । तिग्म (तिज्ञ to sharpen) sharp. जलाशभेपजः, an epithet of रुद्र in the only other passage, I. 43.4. but जलाप (Gr. healing. Geld. cooling) occurs in क्व ते रुद्र हस्तः यः अस्ति भेषनः जलामः II. 33.73 also शं नः रुद्रः रुद्रेभिः जलाप: VII. 35.6. The word is of obscure derivation. भेषज adj. healing; n. healing remedy, cf. अणु अन्तः अमृतं अपा भेषजम् I. 23. 19. Tr. One, bright, mighty, the possessor of cooling remedies, holds a sharp weapon in his band. Verse 6 पृथः । एकः । पीपाय । तस्करः । यथा ॥ एपः । वेद । निऽधी- . 1. - नाम् ॥६॥ पपति लिङ्गन पूषा निगयते । संपूषनासनस्तिर (१०१-४२-१)या. दिपु दृष्टात् । एकः पूषनामको देषः पयो मार्गान पीपाय । प्यापतिधनकर्माप्पा रक्षणापः। पेनिहोत्रादि कर्म कुर्वन्ति तेषां स्वर्गमार्ग पे दुष्टतं कर्म कुर्षति पा यातनामा घ रक्षति । उमपेषा मागविपर्ययो पपा न मपति तथा पालपतीपर्यः । पर गोऽयं पा निधीना पियां निहितानि धनानि बेद बेति । ज्ञात्या तोदा तानि ददातीयः । तत्र दृष्टान्तः । तस्रो पथा । पपा पोरः पघि गाटतो - ·NOAD HYMNS FROM THE RGVEDA 366 VIII 29 'पाणा धनहरणार्थे मार्ग रक्षति । तथा च स चोरो गृहे निहितानि ज्ञात्वा तदाहृत्य स्वसहायेभ्यो यथा तानि ददाति तद्वद ।। पीपाय perf 3 s of प्यै-प्या-पि primarily, (1) to the full or to over-flow, (11) to make full hence meta to make rich or prosperous or abundant, cf Iचत्रा इस आप न पीपय 1 638 पापिहि इस VI 17 3 मुदुधा यस्य धनु सवा पीपाय II 357 Roth and Gr regard the form as perf of a to protect, Ludwis T2 919 became fat because of the road Bloomfield reads (अ)पी (पि इ )याय, Gr suggests विवाय Geld प्-वृध्रक्ष तस्कर पथा 1s connected by Say with b, & in other places contains either the verb for the whole rc or epithets of the subj or a new clause the kind of enjambement proposed by him appears to be unusual With तस्करा यथा (पथ पयते) अमन' hasto be understood For face with geni cf I 86 8, 16432, VL.293 Th: emile may include b Tr One has made the roads abounding in wealth-like a thief He knows about the hidden ) treasures + Verse 7 त्रीणि । एकः । उरुगायः । वि । चक्रमे ।। यत्रे । देवासः । . मदन्ति ॥ ७॥ । उरुगाया विचक्रम इति पदलिङ्गाद्विष्णुरुच्यते । उरुगाय उरुभिर्बहुभिर्गात-प । यद्वा । बहुपु देशेषु गन्ता बहुतिर्वा । सर्वान् शश्न स्वसामथ्पन शब्दप पानन्द- यतीति योरगाए । एतादृश एकोऽसहायो विष्णुस्त्रीणि पदानि भुवनानि यि चक्रमे साधुपादेन विक्रान्तवान् । घे पादविहरणे (पा.१-३-४१) इति क्रमरामने- पदम् । पर पेषु रोकेषु दयास इन्द्रादयो देया मदन्ति यजमानदत्तई बिर्भिाचन्ति तानि विक्रम इयन्वय ॥ After श्रीणि, पदानि Is to be supplied उरुगाय (उरु + गा to go), (1) wide-goer, wide-strider, also, (ii) long-lasting , (in) wide latitude In sense (1) it occurs 12 times, of which 8 relate to Vişnu and the rest to Indra, Soma and Aśrias for to stride Withcep बिगा पदे परम मत्र: उस 1.1545 , यस्य श्री पूणा .

·367 NOTES No 24 VIII 29. मधुना पदानि मदन्ति It is the privilege of gods slone to enjoy all the three, of I 1555 Tr One, a wide-strider took three strides, in (the regions of) which the gods rejoice Verse 8 विभिः । द्वा । चरतः । एकया । सह ॥ प्र । प्रवासाऽइव । - . वसतः॥८॥ ... एक्या सहेति लिङ्गादश्विनावभिधीयते । द्वा द्वौ द्वित्वसख्योपेतावश्विनौ विभि । घी गल्यादिपु । क्विम् । छान्दसो हव । गमनसाधनैरश्वेश्वरत सचरेते । किंचे. मावश्विनावक्या सूर्याख्यया ताभ्या स्वप तृतया स्त्रिया सह प्रधमत प्रवास सर्वर गमन कुरुत । प्रवासे दृष्टान्त । प्रवासेब । यथा प्रवासिनी द्वौ पुरुपावेकया स्त्रिया सह प्रवसतस्तद्वव॥ विभि with ther winged horses, cf I 184 3 एक्या She is Surya प्रवासाइवप्र बसत प्र वस् to go on a journey (du of प्रयास)a traveller Roth Lanman and Hillebrandt un necessarily take प्रवामेव as irregular for मासमिव Tr. Two ( of them ) move about with one female They Journoy like travellers मनाता Verse 9 1 .- सदः । द्वा । चक्राते इति । उपऽमा । दिवि । सडराजा । सर्पिरी- सुती इति सर्पिःऽआंसुती ।। ९॥ [*म्रा सम्राजापिति लिनेन मिजाधमणायभिधीपेते । उपमा उपमो परस्पर स्यकान्पो. पमानमती । पदोपमीयत आम्पा सरमियुपमो मर्यस्य । एतायेय समाजा मनाजो सम्पादीप्यमानौ । सर्पिरामती सर्पिष्टतमाभ्यामापत इति मर्पिरागतो तहरिपो। दादी मित्रापरणी विधि पुरोगे । सद । सीदन्यति पद स्पानम् । तरचनाते अकादम् ।। मनाज in the du. is the epithet of मिप्राण' in all Passages but I 17 i In tho R. of T, L , in the pl of 37 ITI PER उपमा The word उपमा appears in soreral passages ct :

·No 24 HYMNS FROM THE RGVEDA 368 Vis] दिव I 31 15, उपमा यो अमुच्यन VIII 69 13, आग्निवर्शि गृणीषे उपमा केतु अथ v349 Geld, following Say, thinks that it means Image stapdard of comparison,' 39A1 in V 34 9 1s understood by Gr to be f accused ady from 399 while Old suspects & corruption of the text उपमा in 131 15 and VIII 69 131s understood by both as f instru adv , but while उपमा in our passage acc to Gr 18 nom du it is f instru ady. 800 to old, while the adv wonld mean in the nearest neigh bourhood' acc to Gr it would mean 'on the top'aco to Old The meaning of the three pussages quoted above is far from clear and it is no use adding to our difficulties unnecessarily , further दिवि connects itself naturally with सद चकान उपम ( from उप + super म) means highest, cf II 23 1 सपि रामती, else. where an epithet of Aga but in one passage, by simile of Mstra सर्पि (ghee) आसुति ( from आ + सु, primarily Soma-pres bing hence drink) 491 Tr Two ( of them ), bighest severeign, drinkers of ghee have taken the r rest in the highest heaven Verse 10 । अर्चन्तः । एक । महिं । साम । मन्त ॥ तेन । सूर्यम् । अरोचयन् ॥१०॥ एक्सपो महि महसाम विवपश्चदशादि मन्नत अमन्यत । तदेवार्चन्त पूजयन्त एतादृशा अनपस्तेनोक्तेन साम्ना सूर्यमरोचपन अदीपयन } त एषात्र देवता ॥ मन् to think out (of मम, मनि), with स्तोम V 132 358 शेफ VII 8210, नस्य प्रवाचन x 35 रुन् to shine cf मर न रोचसे VI.26 caus of Indra III 4421 VIII 982,of Soma ix. 63 7, सूर्य अरोचयत् also of Indra and Sonna, nowhere sis. The siogers here are the Atris acc to Say and Geld The latter cites V 40 in support of Jह मय नमसा मह्मणौ अविन्दन 6 र ये सूर्य स्थभान तमसा अविध्यत् आमुर अत्रय न मनु अवि दम् , 9 Macd is in favour of the Angirases and quotes साम येन अचम्त मुय अरोचय . अत्रि - ·369 NOTES No. 25, [ X. 72. T: , T: HET I. 62, 2 ; tha i nga e X. 62. 3. Berg. (I. 132 a., II 282) favours the Maruts; they sing songs 41. 19. 4; II. 34. 1; III. 14.4; V. 56.5) and Ana BA SIHAT पन्यां सूर्याय यातवे VIII. 7.8%3 cf. नमांसि अप वाधवम् VII. 56.20. ज्योतिः * I. 86. 10; 14: 37701: 39 ja 11. 34. 12. Macd.'s parallelisms are more complete than those of Geld. or Berg. Tr. Some, while singing, thought out a great Saman; with it they made the sun shine brightly. No. 25 MANDALA VIII. SORTA 72. तत्र देवानामिति नवर्चमनुवाकापेक्षया चतुर्थ सूक्तम् । आनुष्टुभं देवदेवत्यम् । लोकनाम्नः पुत्रो वृहस्पतिरागिरस एव वा गृहस्पतिकपिः । अथवा दक्षस्य दुहिता दितिपिः । तथा चानुकान्तम् । देवानां नव लोक्यो या बृहस्पतिर्दाक्षायण्यदितिर्या देषमानुटुममिति । गतः मुक्तविनियोगः ।। We have two different opinions about this hymn; Bergaigne describes it as a hyma 'full of very advanced spesulations on the origin of things' (11. 322 n. ), while M. M. prefaces X. 72. 4-5 with the words, 'nothing can bring the perplexity of the ancient mind...more olearly...( SBB, XXXI1,246) and Old. 'that a mystic confusion begins here is shown by 4cd'. There is a mystification no doubt and a deliberate one; *1991 77' is what the poet promises beforehand in this cosmogonic hymn. The perplexity and confusion is perhaps in the minds of the interpretars, who hare begun bs mis. understanding the word 1951 in TC 1. The poet has deliberately used a paradoxical style and older instances could be quoted which would support his paradores. The Usas, for example, is described as the mother and as the doughter of the sun in turos; cf. 37171785 SER VII. 78.3 and 191 T *. II. 23. 2. Yaska hss rors well explained 47 TRY, Hymas, :ad Selectlos.

·¥] No 25 HYMNS FROM THE TGVEDA 370 x72 the ioner meaning of these paradores in these words (Nir VII) माहाभाग्याद् देवनाया एक आत्मा बहुधा स्तूयते एकस्या मन अन्ये देवा प्रत्यनानि भवन्ति । अपि च सत्याना प्रकृतिभूमाभिपय स्तुयन्ती याहु प्रकृतिसार्वनाम्पाच्च इरेतर- जमानो भवन्त नरेतरप्रकृतय कमजमान आत्मज मान । आ मेष एषा रथो भगति आत्मा अश्व आत्मा आयुध आ मा इधर आ मा सर्व देवस्य, which may be translated as follows 'Divinity being omnipotent, the came divine essence is variously described and other gods become subordinate features of the same essence Further it has been held that the Vedic poets are guided in their descriptions (of the gods ) by the preponderent constituent elements of the things described (in connection with them) and the constituent elements being universal, the (gods) are in turn described as born of each other, or born on account of a certain activity, or born of themselves The divine essence itself is their chariot, and horse, and weapon, and arrows, and every thing" Verse 1 देवानाम् । नु । वयम् । जाना । प्र। घोचाम । बिपन्यया ।। उक्थे । शस्यमानेषु । यः । पश्यात् । उत्तरे । युगे ॥ १ ॥ .- अदितिर्दाक्षायण्योन सूक्तेन स्वय यथादित्यानजनयत्तदब्रवीति । वृहस्प- गृषिपक्षे स कपिरदित सकाशादादि योत्पत्तिप्रकारमाह । घय देवानामादित्याना जाना जन्मानि प्रयोचाम प्रक्थयाम विपन्यया विरपष्टया पाचा । वयमिति घोचामेति चोभमत्र पूजा) बहुवचनम् । अथैक्चदाह । यो देवाना गण पूर्षे युग उत्पन्नोऽप्युक्थेषु पागे शप्रेष्यनुष्ठीयमानेपूत्तरे पुगे वर्तमान स्तुवन्त स्तोतार पदयाद पश्यति । अनेरेयपि पुगेप गतेपु धर्मस स्तूयमानो धर्तत इत्यर्थ ॥ जान n birth, birth-place , ct एषो (महतो) जानम् V 53 1 नीणि अग्य (अमे जाना I 953 विपन्या wonderful, picturesque, striking from पिप य toglorifs, cf पय हि षो विपन्यामहे I 1807, of also क्षेत्र आविध जना विप यया 1 1197, देष अध्वरं विन्यया था III 285 विप पु withing to glorify in a striking manner; of (बाजयुः न १५ बर मारे) पियव ६ायन मनी II 2017 जावांस विषयव manner ·371 NOTES No x72. विभास I. 22 11. विप.यु, a worker of striking deeds, occurs as an epithet of the आश्विना VIII.8 19 and मरुन V.61.15. उत्तरे युगे, as opposed to पृष्यं युगे, ro.2 After d Ludnig supplies नदर्थ, or probably it may be स पदानि Tr. In pictureque style let us speak of the births of gods for him who, in a later age, when hymns are being chanted might see (their inner meaning'. Verese 2 ब्रह्मणः। पतिः। एता । सम् । कारः इव । अधमत् ॥ देवानाम् । पूर्ये । युगे । असतः । सत् । अजायत ॥ २ ॥ - 1 ... ब्रह्मणोऽन्नस्य पतिरदितिरेतैतानि देवानां जन्मानि कमार इव स यथा भत्र- याग्निमुपधमति प्रज्वलनार्थमेवं समधमत् । उदपादयदित्यर्थ । देवानां पूर्ये युगे । आदिसृष्टावित्यर्थ । तेषामुपादानकारणादसतो नामरूपवर्जितत्वासासमानादब्रह्मण सकाशात्सन्नामरूपविशिष्ट देवादिकमजायत प्रादुरभूत् । असद्वा इदमग्र आसी- ततो घे सदजायत (ले० उ०२-७) इति हि श्रुति । न सदात्मकस्य प्रपश्चस्या- सकारणत्व एक्तमिति धारयम् । छन्दोगे क्थमसत सजायतेत्यसकारणत्वमाक्षिप्य सत्त्येव सोम्येदमन आसीदित्यवधारित वात् (छा उ०६-२२)। तासत्कारण- प्रतिपादक्वाक्यानां का गतिरिति चेत् तेपामव्याकृतत्वाभिप्राय गत् तद्धयेद ता- व्यास्तमासीत ( शत. १४-४-२-१५) इति श्रुते । ययेव तांदिते सकाशा- रकथ देयापुत्पत्ति । पायोरग्निरित्यादिवत् *अधिधानात्सकाशात्तदुपत्ते । यहा । देवानां कारणभूत सदसतो ब्रह्मण सकाशादुत्पन्नमिति योजनादुक्तन्यायोऽस्मि- पक्षेऽपि समान एब ।। एता' refers to जाना 121, Ludwig refers it to भुवन ने understood, but the 2017! Fat is the matter at 18sue स कमोर इव अधमत्. कमार a blacksmith, it appears only here मा to forge , of अय न देवा जनिमा घमन्त IV. 2 17 देवा ना पूर्ण युगे, पून्यं belonging to the primordial times , epi of 44 VII 76 77 of Agni I 742 broaches a topic which has been dealt with in other cosmogenic hymns (cf असत् च सत् च परमे व्योमन् दक्षस्य जन्मन् + अधिष्ठानसमाशात् इत्यादर्श । .

·] No 25 372 HYMNS FROM THE RGVEDA x72 अदिते उपस्थे X.57, न असत् आसीत् नो सत् आसीत् तदानीम् x 129 1, सत पन्धु असति नि अविन्दन् ) and elaborated in the Upanisads, cf. छान्दो• IIT 19 1, VI 2 1, बृह. I.21, 1 3 28, नेत्ति II 7.1. Tr. Brahmanaspati forged these ( births) like a blacksmith In primordial generations of gods out of non-existence came existence Verse 3 देवानाम् । युगे । प्रथमे । असतः । सत् । अजायत । तत् । आशाः । अर्नु । अजायन्त । तत् । उत्तानपदः । परि ॥३॥ . । - . + पूर्वार्धक्तम् । तदन्वाशा दिशोऽजायन्त । तत्परि तदन्वियर्थ । उत्ता- नपद । उत्तानमूर्खतान पद्यन्त इत्युत्तानपदो वृक्षा । तेजायन्त प्रादुरभवन् ।। a is repeated from 26 आ शा quarters , cf इन्द्र आशाभ्य परि सर्वाभ्य अभय करत् II 41 12 तत् आ शा अनु तत् उत्तान पद परि M M. 'from them (was born) Uttanspada,' old refers the तत् inc and that in a toसत् , and takes उत्तानपद as abl of उत्तानपद Between c and d there is not fatis avon, there would be only this fanu aco to Old's interpretation, viz that 7 would be born from both असत् and उत्तानपद् , no parador is intended here of th-type illustrated by Acd, or अह मुवे पितरम् X. 1257 The विरोध goes if असत् itself is described as उत्तानपद् The first तत refers to val, while the second 18 & mere rhetorical repetition, cd forming one sentence There is a distinction made here between अनु (of 5) and परि, अनु 'after' and परि 'from उत्तानपद from 1917 ( of V 1 3) stretched or stretched upwards Who the उत्तानपद् 1s and why it is so called 1s & mystery which the poet wants bis hearers to solve Gr's meaning, making it an epithet, apparently of अदिनि, ' whose legs have opened (in child -birth y does not appear to be justified The 37t itself is probably the i• The अप्सत् , before creating the सत् , created space and then stretching the kind of legs it had created the te Old finds the suggestion of a Yogic posture in 77177, but this is पृषम प्राधम्षण। - ·[No 373 NOTES No.25. x.72. reading & later meaning into a much earlier text. The Vedānting explain the ha as 3174177 and this is certainly.the poet's intention. Ir. In the early generation of the gods from non-existence came existence. It (existence) was born after the quarters, from that which had stretched its legs. Verse 4 भूः । जज्ञे । उत्तानऽपदः । भुवः । आशाः । अजायन्त ॥ अदितेः। दक्षः । अजायत । दक्षात् । ऊ इति । अदितिः। परि ॥ ४ ॥ । भूरुत्तानपदो वृक्षाजज्ञे । तथा भुवः सकाशादाशा अजायन्त । तथादितेर्दक्षा- उजापत उत्पन्नः। दक्षादु दक्षादप्यदितिः पर्यजायत । न स्वोत्पन्न कार्य स्वस्येष कारणमपि भवतीति विप्रतिपिद्धमिति वाच्यम् । यास्काचार्य इदमेव धाक्पदाहत्य विरोधमाशक्य पर्यहरद । तथा हि । अदितेर्दक्षो अगायत दक्षाद्वदितिः परीति च तत्कथमुपपद्येत समानजन्मानौ स्यातामित्यपि वा देवधर्मणेतरेतरजन्मानौ स्याता- मितरेतरमरुती (नि०११-२३) इति ॥ ab. Space pre-supposes a material creation and material creation presupposes space. cd. is one of the seven sons of Heia. 22 is a deification of intelligence (Berg.), or of potentiality (M. M.), and 31131a of infinite space (Berg. ) or infinity (M. M.); cf. Berg. III. 85.983 M. M. SBE,XXXII, pp. 241-261. Tr. From that which lay with its legs stretched was Created the earth; from the earth were created the quarters. Daksa was born of Aditi; and verily Aditi of Daksa Verse 5 अदितिदेवताकै पशाषदिति_जनिटेत्येपा हरिपोऽनुवाक्या । सूधितं च । दितिाजनिट मुत्रामाणं पृथिवीं पामनेहसम् ( आ०३-८) इति । अदितिः । हि । अनिष्ट । दक्ष । या । दुहिता । तव । ताम् । देवाः । अनु । अजायन्त । भद्राः । अमृतवन्धवः ॥ ५ ॥ .- ..

·No25 HYMNS FROM THE RGVEDA 374 Berg . . - हे दक्ष तव या दुहिताभूत्सादितिरजनिष्ट हि पुरानादित्यान् । तदेवाह ! तां देवा अन्वजायन्त भद्रा स्तुया भजनीया अमृतवन्धयोऽमरण बन्धना ॥ Ordinarily wiba s recogniged as the mother of the gods. She is here made out as ther sister. अमृतमन्यय (अमृतं बन्धु येवा) progeny of the Immortal of अमृतस्य पुत्रा x 13 1, अमृतस्प प्रजाः VI 57 6, contra मृ युचन्धु x 95 18, मृत्युमन्धव VIII 18 22, so Gr companions of, MM sharers in Tr Aditi, indeed, was born, Daksa, she who is thy daughter, the gods were born after her, the auspicious progeny of immortality Verse 6 यत् । देवाः । अदः । सलिले । सुऽमैरब्धाः । अतिष्ठत । अत्र । वः । नृत्यताम्ऽइव । तीवः । रेणुः । अयं । आयत ॥ ६ ॥ अनपोत्तरेण चादित्या स्तूपन्ते । यद्यदा हे देवा अदोऽमुग्मिन्सलिले यूर्य ससरब्धा सुष्टु लब्धात्मानोऽतिष्ठत स्थित वन्त । आपो वा इद सर्पम् । (ते आ० २०-२२ ) अप एय ससर्जादाविति श्रुतिस्मृती । अत्रास्मिन्सलिले नृत्यतामित्र यो युष्माक सबन्धी तीवो दुसहो रेणुरशभूत एकोऽपायत अपागच्छत् । दिव प्रति गत इति सूर्याभिप्रायम् । परा मार्ताण्डमास्पदिति वक्ष्यनि ।। The poet leaves now the paradoxical stylo and describes the gods as the cosmic forces It is difficult to follow tha roet's ides of the como process अद सलिल सु सरब्धा अब is adv 'here' सरिल adi (frons) unsteady, fluid,cf अमकेत सरि सर्व आ इदम् x. 1293, सुप्सरब्ध (from रभ्रम्स' ) well-supported , only here , but of विश्वा भुवनानि आर. भमाणा I. 125 8, अग्रुप न स रेभिरे I 40 8. तीव्र रेणु . रेणु is dust; शफच्युत ग्णु नक्षत् पाम I 33 14, नव, in the context, prob hot, of. श्त नाय जुहात V 513 Gr thick or active अप आपत, imperf. from A At the time when, ye gods, you remained well-sup ported here in an unsteady ( mass), from you, who (by your whirling movements) appearod to dancs as it were, thore issued hot dust. ' ·375 NOTES No.25. [R.2 Verse 7 . .. यत् । देवाः । यतयः । यथा । भुवनानि । अपिन्वत ॥ अत्र । समुद्रे । आ । गुळ्हम् । आ । सूर्यम् । अजभर्तन ॥ ७ ॥ यद्यदा हे देवाः यतयो यथा । दृष्ट्या नियमयन्तीति वा वर्षणेन यातयन्तीति था यतयो मेघाः । ते ययोदकै ग्नानि लोक पूरयनि तद्वत्स्वतेजभिरपिन्वत 'पूरितवन्तः। अत्र समुद्रेऽस्वा गूळ निगूळ्हं सूर्य प्रातरुदयापाजभर्तन आहृत- वन्तः । a-d The gods created the world and the sun forms its oraam. यातयः यथा. The यतर. were apparently a clan and have bean mentioned in VIII. 3.986. 18 along with the भगव: ay favoured by Indra. It is a mystery how tho 244. should be mentioned in the present context: यति in वैश्वानराय यतये मतीनाम् VII. 3. 1. stands on a par with मतीन नेता IX 103. 4, and therefore, with गवा नेत्री VII. 76.6, and may mean a cowbord rather than a charioteer भुवनानि अपिन्वत. पिन्व् to make a thing (e. g. milk) to flow in abundance; cf. मरुत नप पय पिवन्ति, भुवनानि obviously are likened to milk समुद्र' adj is the same as सलिल ; Berg takes it to be the celestial sea सूर्य आ अजमर्तन (आभ आह), from the simile of milking, the sun would be the result of churning. When the gods, like so many cowherds (?), let flow (like milk ) the created beings, they hrought out (by churning?) the sun, who lay concealed in the undulating mass Verse 8 अष्टौ । पुत्रासः । अदितेः । ये । जाताः । तन्वः । परि ।। देवान् । उप । प्र। ऐत् । सप्तऽभिः । परां । मार्ताण्डम् । आस्यत् ॥८॥ अष्टौ पुत्राग पुत्रा मित्रादयोऽदितेर्भवन्ति पेऽदितेरसन्न. परि शरीराजाता उत्पन्ना । अदितेरष्टी पुना अब्राह्मणे परिगणिताः । तया हि । ताननुकमियामो . .- .M [* पों ·378 No 26 HYMNS FORM THE RGVEDA ४.108. The dialogue is dramatio, being characterised by the treachterous suavity of the Panis and the loyal and proud soswers of Sarama Geld would regard rc 11 as spoken by the gods Old understands thunder ( prob. to represent the lowing of the celestial cows) as an essential accompaniment of the verse both suppositions are equally unnecessary Verse 1 किम् । इच्छन्ती । सरा । प्र । इदम् । आनट् । दूरे । हि । अध्यो । जगुरिः । पराचैः ।। का । अमेऽहितिः । का । परिs- तक्म्या । आसीत् । कथम् । रसायाः । अतरः । पयांसि ॥१॥ .1. . - ००- अनयागच्छन्ती सरमा दृष्ट्वा पणयो वदन्ति । सरमा सरणशीलतन्नामिका देवशुनी किमिच्छन्ती किं प्रार्थयमाना सतीदमस्मदीय स्थान प्रानट् प्राप्नोत् । आह पुर्क नशि र्याप्तिम् । तस्य लुडि मन्त्रे घयादिना प्लेलक । छन्दस्यपि दृश्यत इत्याहागम ॥ पराचे पराश्चि पराङ्मुखान्यावृत्तिवर्जितानि यानि गमनानि तैगरिरुद्गूर्ण । महता प्रयत्नेनापि गन्तु न शक्यन इत्यर्थ गृ निगरणे । आदृ- गमहनेत्यादिना रिन्प्रत्यय । बगुल छन्दसि (पा० ७-१-१०३) इत्युत्वम् । ता शोऽयमध्वा दूरे हि पिरुट खलु । पदा। पराचै पराश्चनैर्जगुरिरत्यर्थ गन्त्री पाणिभाममनालोकमाना सतीद स्थान प्राप्नोति । दोऽपमध्वा यदृच्छपा गन्तु न शक्यते । अतो धयमेता पृच्छाम । हे सरमे का कीदृदयस्मेहिति । फास्मास्वर्थ- हिति । कोऽस्मारा बदपेक्षितार्थों निहित । यद्वा । अस्नास कोऽयां गत । दधाते. हिनोती क्तिनि रूपम् । आगच्उन्पास्नर का कोदशी परितम्या रातिरासीत् । यदा । तातिगत्यर्थ । परितक्न परितो गमन भ्रमण षा कीदृशमामीत् । पथ च रसाया शब्दापमानाया अन्तरिक्षनद्या योजनशतरिसीया पयास्युदमान्यतर तीर्णयपसि । एतद्द । अप्रशिमिश्छन्ती सरमेद प्रानहित्यादिर निक द्रष्टापा (नि. ११-२५)॥ The Papis speak. $ ETT 917 5 adr hore, opfo 3, of न इई पृणीमसि I 53 2 आनर 38 aor from + अम् to reach, Arrive at; of प्र यत् आनर लि अपान X 304 होपराचे मगरि identical in eine and 9777 occurs only in Instru pl , it dorivation with पगन्, of watch onlr nom and are 00cur.

·-- 379 NOTES ENo.26. LX. 108, distant, contra अर्धार; from परा+ अ ; the sense is intensified by the addition of दूरे or ओरे; of माधस्व दूरे निनि पराचः I. 24.9; ओर बाधेया निनि परा: VI. 74.2. जगुरि is derived from गा or गम् in निरु० 11. 25, and Gr. has adopted the derivation. Pan. (III. 2-171) derives it from 9; the meaning will be 'losiog itself' (Geld.), or in the caus sense as in the case of नतुरि, पपुरि, 'causing one to be lost or engulfed ;' ord.'s derivation from ज-जुर् yields a good sense ('wearying', 'exhausting' ), but the change of ज् to I presents a real difficulty, although he invokes the aid of Wackernagel इ 138 ; for the derivation from P of. मा मा दुग्धः भियसा ति गोरीत् V. 40. 7. अमेहितिः (from अम्मे and हिति from धा) order or message (placed) for us. परितम्या' of. I 116. 15; it refers to her troubles on the way. Tr. With what desire has Saramā arrived at this plase? The road indeed was far away and engulfing. What is the message for us? What was the ado about? How didst thou cross the waters of the Rasā? Verse 2 .. इन्द्रस्य । दूतीः । इपिता । चरामि । महः । इच्छन्ती । पणयः। निऽधीन् । वः ॥ अतिऽस्कदः । भियसा । तत् । नः । आवत् । ता । रसायोः । अतरम् । पयासि ॥ २ ॥ - । । अनया तान्सरमा प्रत्युवाच । हे पणय एतन्नाममा असुराः। इन्द्रस्य दूतीः। सपा सलगिति प्रथमैकवचनस्य मुग्धान्दस्य । अहमिपिता तेनैव प्रेपिता सती चरामि । युष्मदीयं स्थानमागच्छामि । किमर्थम् । यो पुष्मदीपान्युष्मदीये पर्वते - विटापितामहो महतो निधीनहस्पतेगोनिधीनिच्छन्ती कामयमाना सती मरामि । किंचातिपदः । सन्दिगतिशोपणयोः । भावे कि । अतिपन्दनादातक्रमणाजा- तेन भियसा मयेन तम्मदीजलं नः । पूजायां बहुवचनम् । मामावर आक्षत् । तथा सेन प्रकारेण रसाया नया पोस्युदमान्यतरम् तीणवत्यस्मि ।

·- Ho25.11 HYMNS FROM THE ROVEDA, 376 x.12. मित्रश्च परुणश्च धाता चार्यमा चशश्च भगश्च यियस्थानादित्यश्चति । तथा प्तप्रेय प्रदेशान्तरेऽदितिं प्रस्तुत्याम्नातम् । सरया उपदेपणमदरतामानात मा तोऽधत तस्यै चन्यार आदित्या अज्ञापन्त सा द्वितीयमपचदित्यष्टानामादित्यानामुत्पत्ति- र्णिता (ले० सं०६-५-६-१)। सादितिः सप्तभिः पुर्देषानुप प्रेत् उपागच्छद । अष्टम पुनं मार्ताण्डं सूर्य परस्पत् उपरि प्रक्षिपदिश्यर्थः ॥ We have now quite a different idea elaborated here. An eighth son is ascribed in this to to Aditi; the goven are immortal, while the eighth who was born dead (?) or as a bird (?) accounts for the cycle of birth (प्रजा ) and death in the universe (Tc 9 cd). Berg. tries to identify with Artice in III. 104, 107: but in IV. 18.5, which he quotes in support. the mother is concealing the child Indra, pot rejectiog him. The sons of sea have been variously enumerated: in the RV.; in VII. 83. 4 Indra and Varuna bave been _mentioned as Adityas; in VIII. 52.7 Indra is mentioned: as the fourth Aditya; in VIII. 18. 3 सविनु, भग, वरुण, मित्र and अर्थ मन् are mentioned as Adityas; while in II. 27.1 सविन is dropped and gu and sit are added. In Say.'s comm. a passage is quoted acs. to which धातृ and विवस्वान् are added and समित, दक्ष and इन्द्र are omitted. परि from. देवा र उपप्रत्. For देवान् , पून्य युगम् is substituted in ro9. उप प्र इ, elsewhere, to go for ward to meet; cf. 1. 40.1; 139.1; here a slight change of mesning is Decessary. Araioe occurs only here and in 11. 38. 8, where it means a bird (from मृनं अण्डम् ). In later mythology मानण्ड is the Sun. Tr. Of the eight song that were born of the body of Aditi ste went forth to live among the gods with seven. She rejected the bird (?). सप्तभिः । पुत्रैः । अदितिः । उप । प्र । ऐन् । पूर्व्यम् । युगम् ।। Verse 9 जाये । मृत्यवे । स्वत् । पुनः । मार्ताण्डम् । आ । अभरव ॥९ पूर्वमन्त्रोत एवार्थः पुनरोच्यते । सप्तभिर्माताण्डव्यतिरिक्रमित्रादिभिरदितिः पूष्य पुराणं गठप प्रत् उपगता । अथ प्रजायै प्राणिनामुत्पत्तये मृत्यवे तेषां मरणाय ·377 NOTES rNo. 26 DR. Ire: मार्ताण्डं सृतागृद्धादण्डाज्जातं मार्ताण्डनामानं सूर्य पुनराभर भारत युलोकेऽधारयत् । प्राणिमरणजननादीनां सूर्योदयास्तमपायत्तता स्फुटा । तस्यै युद्ध- माण्डमजायतेत्यादि ब्राह्मणम् ॥ (ले० सं०६-५-६-१)। त्वत्' त्व-त्व ( pron.) are used in the sense of the one--, the other;' cf. उन त्व: पदयन् न ददर्श वाचं उत त्वः शृण्वन् न शृणोनि एनाम X. 71.43. they are used adv. in the sense of 'once,-another time'; of. Tafi- से त्वत् भवति सूते उ त्वत् ; in our passage only व has been used only once after the second alternative. आभू - आह. Bloomfieldi connects पुन: with मृत्यचे. Tr. Aditi went forth to (live among ) the primordial generation ( of gods) with the seven Bons. She took back the. (rejected) bird for sn (eternal) alternation of progeny. and death. --- No.26 SUKTA 108: MANDALA X किमिच्छन्त्येकादशचे नवम मुक्तं त्रैष्टुभम । ऐन्द्रपुरोहितस्प पृहस्पतेगोंपु बल-- नाम्नोऽसुरस्य भटैः पणिनामकरहरपहृत्य गहायां निहितास सतीषु वृहस्पतिप्रेरिते-- नेन्द्रेण गवामन्वेपणाय सरमा नाम देवशुनी प्रेपिता । सा च महती नदीमत्तीर्य पलपुरं प्राप्य गुप्तस्थाने *निहितास्ता गा ददर्श। अथ तस्मिन्नन्तरे पणय इदं उत्ता--- न्तमपगच्छन्त एना मित्रीमतु संवादमफुर्चन् । तत्र प्रथमातृतीयाया अयुजोऽन्या- बर्जिताः पर्णानां वाक्यानि । अत्र त ऋषयः सरमा देवता । द्वितीयाचतुाया युज एता एकादशीच पट सरमावास्यानि । अतस्तास सा ऋषिः पणयो देवता । तथा-- चानुक्रान्तम । किमिच्छन्ती पणिभिरसरनिगूढा गा अन्येष्टुं सरमां देवशुनीमिन्द्रेण महितामग्भिः पणयो मित्रीयन्तः प्रोचुः सा तान पुग्मानयाभिरनिच्छन्ती प्रत्याचष्ट- इति । गतो विनियोगः॥ In the following bymn there is a dialogue between. Sarama, a carine messenger of Indra, and the Panis, mythical, robbors of cows, which Indra releases from their clutches. •मनास्ता इत्यादर्शी 48 (RV.Usmos, lad Selection ·No 25 x 108 380 HYAINS FROM THE RGVEDA ] इन्द्रस्य इपिता इती . इपिता sent With the from t of nom. s. cp रमी, तन्द्री , also In the RV, सिंही . It occurs only here and in rc4 मह' from माहू = महत् cis translated by Gr (old. Bgrees) that helped me as I st iod afraid of the leap;' Old explains the 'that' as the consciousness of her responsibility as explained in ab, and the instr. भियसा as, rather loosely, showing the reason why her latent powers were evoked Say. and Guld rely on the 14. sto version which says tbot the Raet came to the help of Sarama because otherwise the latter Was sure to leap over the great river A00 to say. नत् नदीनल aco to Geld तत् is adv. of time, and रसा understood is subj The interpretation of Ra by Old, Gr sd Sáy is pot natural, in the expression नत् न आवत् one expects तत् to be the subject; Geld's interpretation also, therefore, cannot be accepted: hence the parentbetical and rather disjointed construction as. proposed 2n the Tr, which is based on the to interpretation. आतिस्क to leap over, used meta in न अस्माक अनिष्कदे VIII. 67. 19 भियम् m fear of भियस आधेहि शत्रुY IX. 19 6 ab are an answer to a and the first part of c in ro 1, c contains the answer to the second part d to 1d I walk as the envoy of Indra, w18hing for your great treasures,OPanis, it was through fear of (my) overleaping,-that came to our help,-so it was that I crossed the waters of the Rasa Verese 3 । - सीट् । इन्द्रः । सरमे । का । दृशीका । यस्य । इदम् । दृतीः। असरः । पराकात् ॥ आ। च । गच्छात् । मित्रम् । एन । धाम । अर्थ । गर्वाम् । गोऽपतिः । नः । भवाति ॥ ३ ॥ . तेषा पास्यम | मरमे तव स्वामीन्द्र कीहक कियत्पराक्रमवान् । का दृशीका तरप कीदृशी दृष्टि । दृष्टिरूपा सेना कियती । यस्य दूतीदंती त्वमि- दमस्मदीय स्थान परागदतिदूरादसर आगम । इति तामुक्त्वेदानी ते परस्पर- ·+ 381 NOTES ENo.26 LX 108 माहु । एपा सरमा आगच्छार आगच्छतु च । गमेलेब्याडागम । स्वामी भवाति भवतु । न टेक्स्या गो किंतु बहूना गवा स्वामी भवतु । वृत्त्यत्तिभ्या स्वामित्वं बाहुल्य च विवक्ष्यते ।। The Pan18. दृशीका look only here पराक distance. contra अन्न, अर्वाक, cf आ अतात् अप पराकात् I 30 21 आ च गच्छात् मित्र एन दधाम, च=चेत् and hence गच्छात् 18 accented, of इमा च वा'च प्रतिह येथ, विश्वा वामा व अभवत् 1 40 6 एना In the Samhita has been shortenod by the Pp only here and V 2 11 and IX 96 2 to 57; obviously the पदकार does not understand एना-अनेन , Geld , however, understands it so cf Comm एन itself occurs in I 1739 Gr feels the difficulty Old brushes it aside by saying that it means through him' एना 18 used adv in the sense of in this manner' ' here' &c but the meaning of एन 18 apparently different, in V2 11 it as used as a correlated word with यदि, as here it is with च There is a difficulty with L. 1739, also with IX 96 2 Gr renders it here by 'then', the correlative of च which is acceptable मित्रं दधाम of सोक पाय सखा हित x.1364 Tr What is Indra like Sarama, and how does he look, - he for for whom thou hast come from afar as an envoy? If he comes, then we shall make him our friend, and further he shall be the lord of our cattle Verse 4 न । अहम् । तम् । वेद । दम्य॑म् । दक् । सः । यस्य । इदम् । दुतीः । असरम् । पराकात् । न । तम् । गृहन्ति । स्रवतः । गुभीराः । हुताः । इन्द्रेण । पणयः । शयः ॥ ४ ॥ सरमा पदति । हे पणप तरिमन्द्र दभ्य हन्त यमिति न वेद न जानामि दभेरचो यत् । स्थम् । स इन्द्रो दभत् । सज्जनान्दभति-हिनस्त्र । दभेटि रूपम् । वाक्पभेदादनिघात । यस्य दूतीर्दू पहमिद युष्मदीय स्थान परायादतिद्वरा देशाद सर पाताभूयम् । इन्द्रो हिसितम्यो न भवती यम युक्तिमाह 1 नयत । मण नव । तमाचरन्ति । आचागर्थे किए । तुगागम । जसि रूपम् । प्रयणशीला मीरा गम्भीरा नयस्तमिन्द्र न गृहन्ति न सन्ति । भारवादपन्ति 18- . - ·No 26 HYUINS FORM THE RGVEDA 168] 382 त्याषिपंन्ति । यप यरय माहिम्ना समुद्र प्रतिसराम । तस्मादहिंम्प इत्पेन प्रस्टी- कुन्ति । गृह सघरणे भौयादिक । तस्माद्धे पणपो पमिन्द्रेण तादृशपराम्मेण हता सन्त शयध्वे । शीट् स्वना बहुल छन्दसीति शो लगभाव ॥ Sarama exposes the treachery of the words of the Papis.. द भ्यम् one who can be harmed Gela one may be overreached, but this meaning for at does not appear to be justified in the RV, b. Repetition is a characteristic of English ballad poetry also , cf alco 2d, which hon ever, being a reply, bas tu refer to a part of the question सब दf a river, of अह सप्तवान धाग्य वृष X 49 9, FT4 ar also is used in the same sense, cf I 32 14- The connection between cand d may be established thus C, he is of a gigantic size d, he would kill you Tr I do not know him as one who can be harmed-he inflro ts harm him of whom I have come here as an envoy Deep rivers cannot corceal him, killed by him you will I e (prost rate on the ground) OParis . Verse 5 - . इमाः । गावः । सरमे । याः । ऐछः । परि । दिनः । अन्वान् । सुभगे । पतन्ती ।। कः । ते । एनाः । अब । सृजात् । अयुवी । उत । अस्माकम् । आयुधा । सन्ति । तिग्मा ॥ ५ ॥ । . न्स क्रुद्धा पणय प्रत्यूचु । हे सुगगे शोभनप्सौभाग्यवति हे सरमे दिवो दुलोक स्यान्तान्पर्यन्तापरि पतन्ती कुत्र गावस्तिष्टन्तीति परितो गच्छन्ती चमिमा परिदृश्यमाना या गाव | सुज्ययय 1 गा ऐच्छ कायमसे ता एना गास्ते स्वदीय कोऽयुध्वी अशुष्ट्या अवसृजात् अस्मापर्वतादयमुनेत् विनिर्गमयेत । सृजेलेंटि रूपम् । अयुध्दवी युध क्वाप्रत्यये स्नाव्यादयश्चेति निपातित । न. समास वाल्ल्पवादेशाभाव । नत्र प्रकृतिस्वरत्वम् । उतापि च । अस्मार तिग्मा तीक्ष्णान्यायुधा आयुधानि सन्ति । तस्मादस्माभयुद्धमळवा को नाम आहरति । The Panis speak suavely not कुदा , of the voc सुभगे दिव अन्तान परिपतन्ती दिव अना the extremities of heaven, de the horizon. अ युवी (अ + पुध + त्वी old form of ) ·383 NOTES EX° 108 - . .-. । Tr. These cons, Sarama, which thou wert searching, flying about over the extremities of heaven, who will set them free without a fight? And our weapors are sharp. Verse 6 असेन्या । यः । पणयः । वासि । अनिपव्याः । तन्वः । सन्तु । पापीः ।। अधृष्टः । यः । एतवै । अस्तु । पन्थाः । वृहस्पतिः । वः । उभया । न । मुळात् ॥ ६ ॥ सा नान्निराह । हे पणयो यो युग्माक यांसि पूर्वोक्तानि वचनान्यसेन्या असेन्यानि । सेनाहाणि न भवन्ति । सेनाशब्दातदहतीत्यर्थे उन्दसि चेति यत्प्र- त्यय । नत्रा समास । ययतोश्चातदथें (पा० ६-२ १५६) इत्युत्तरपदान्तोदात्त- स्वम् । तदा तन्बो युष्मदीयानि शरीराण्यनिपच्या इप्पणि न सन्तु पराक्रमरा- हिन्येन । पूर्ववत्प्रयय । ओर्गुण (पा० ६-४-१४६) इति गुण । स्वरश्च तादृक् । यत पापी पापयुक्तानि वल । छन्दसीवनिपाविनीप्रत्यय । जस श । रिंच वो युप्मदीप पन्था मार्ग एतवै गन्तुमष्टोऽसमर्थोऽस्तु । इण गतावितस्य तुमर्थे तप्रत्यय । तये चान्तश्च युगपत् (पा. ६-२-५१) इति धातो प्रययस्य च युगपदुदात्तत्वम् । तत्र हेतुमाह । यो युष्मादीयानुभयोभयविधानपूर्वोकास्तन्यो देहान्वृहस्पतिरिन्द्रप्रेरितो न मृळाद न मुसयतु । किंतु बाधेत । मृड सुखने । लेक्ष्यहागम ॥ Sarama ब व चासि असे या (सन्तु) Geld , relying on उभया Ind, thinks that a is to te construed differently from be, which go together, tut Old takes Cf instr ady in the sense of any. way It stands to TCBEON that ab should be understood slike, since the 7 in a is connected with ta also and the form असभ्य corresponds with अनिधच्य असेन्य, Old , (सेय, from सेना weapon +4, atarget for weapons) proof against darts, like अनिमव्य, सेय 18, however, used in the sense of 'ready with weapons' (Gr), soldierly''soldiers' pet' (Geld ) in I 81 2, VII 30 2 Geld takes 9er to mean'unsoldierly' or ' not idimical 'according as सात स तु 18 supplied as verb He points out that 1174 in ते. मा. 117 16 means inimical old, on the other hand, justi. les hus meaning by ccmparing अनिषष्य and अक्षध्य, अइण्डस, अशष्य .

·. No.26 HYMNS FROM THE ROVEDA 384 X.108. with असेन्य, अनिपल्य' occurs only here , इपथ्य does not occur; " inaccessible to arrowa.' सन्तु is permissive imperative. एत; inf. forms in ph have two accents, one on the root and another -on the termination%3; एतरे is really ds. of एनु, verb n. from इ. गृळात् • subj. Tr. Your words, Panis, may be immune from (the blows of) weapons ; your wicked bodies from arrows; and your vuoad unmolested for your movements. Brbaspati eitherway will not show you mercy. Verse 7 अ॒यम् । निधिः । सरमे । अदिँऽबुध्नः । गोभिः। अश्वेभिः । वसुंऽभिः । निऽष्टः ॥ रक्षन्ति । तम् । पुणयः । ये । सुगोपाः। रेकु । पदम् । अलकम् । आ । जगन्थ ॥ ७ ॥ .- ते पुनराहुः । हे सरमे अयं निधिरस्मदीयः कोशोऽद्रियुधनः । पन्ध पन्धने । चन्धेधियुधी च ( उ०३-५) इति नम्रत्ययो बुध इत्यादेशः। अद्रियन्त्रको पस्य • तादृशः । तथा हृतैर्गोभिरश्वेभिरश्वैश्व वसभिराग्मीयैर्धनैश्च न्यूटो नितरां प्राप्तो भवति । कपी गतः । क्तप्रत्यये श्वीदितो निष्टायामितीदप्रतिषेधः। गतिरनन्तर इति गते. प्रकृतिस्वरत्वम् । सगोपाः गुपू रक्षणे। आयप्रत्ययान्तारिकप्यातोलोपयलोपौ । सुष्ठ गोपापितारो ये पणयस्तेऽसरास्तं निधि रक्षन्ति पालयन्ति । रेकु । रेक शङ्का- याम् | औणादिक उप्रत्ययः । शङ्कितं गोभिः शब्दायमानं पदमस्माभिः पालितं स्थानमलकं व्यर्थमेवाजगन्ध आगतवत्यसि । गमेर्लिटि रूपम् ।। The Panis. अद्रिवुन (बुध bottom, foundation). न्यूट (नि +m,to be weighted with) laden with ef. उने ते अस्य वसुना न्यूटे III. 55.20. रे'कु पदम occurs once again in (किं) रेकु पद न निदाना: (निन्द्यमानाः) 2774 IV. 5. 19; it means an empty, fruitless place ; idiomatic iike' a wild-goose chase'. अलकम् in vain; also in x. 71.6 ( यत् है शृणोति अलक शृणोति नहि प्र वेद सुकृतस्य पन्थाम् ). Tr. This treasure, Sarama, is founded on a rock and is laden with cattle, horses and wealth. Papis who are ercellent guardians guard it. Thou hast come in vain to an empty place (on a wild-goose chase).

·385 NOTES rNo" 103. Verse 8 । आ । इह । गमन् । ऋषयः । सोमऽशिताः । अयास्यः । अङ्गि- रसः । नवग्याः ।। ते । एतम् । ओम् । वि । भजन्त । गोनाम्। अर्थ । एतत् । वर्चः । पुणयः । वमन् । इत् ॥ ८ ॥ -- .- सरमा उन प्रयुवाच । हे पणय मोमशिता सोमेन तीक्ष्णीकृता । सोम- 'पानेन मत्ता । शिञ् निशाने । कर्मणि क्तप्रत्यय । तृतीया कर्मणीति पूर्वपदप्रकृति- स्वरत्वम् । तादृशा नवग्वा नवगतप । यद्वा । अङ्गिरसा सत्रमासीनाना मध्ये केचन नवस मा स्वध्यतिष्ठन् ते नवग्वा । अनेन दशग्वा अप्युपलक्ष्यन्ते । उभय- 'विधाम्तेऽगिरस कषय तेरा प्रथमोऽपास्य एतन्नामा च त एत इह युष्मदीये स्थान आ गमन् आगच्छेयु । गमेश्छन्दसि लहलइलिट इति सार्वकालिको लड्। दिवारच्लेरद । आगत्य च ते गोनाम् । गो पादान्त इति च्छन्दसि नुहागम गधामू त समूह यि भजन्त विभाग कुर्यु । अनापि पूर्ववत्साकालिको लुद्द । अथानन्तर पणयो यूयमेतद्च पूर्व यद्वयर्थमागतासीति यद्वारमबोचत तद्वाम्य सदा वमन्निदमन्त परित्यजन्त एव भवथ । वमु उद्दिरणे । शतरि सपा सुलगिति जसोलुम् । नुमागम । सपोगान्तस्य लोप । यद्वा । लाड रूप स्वरइछान्दस ॥ Sarama replies गमन् , भजन्त, and वमन् are forms of the Inyn सामशिता (शा to sharp) ऊर्य & cave, hence the lierd concealed in the cave वम् to vomit hence, to disown, Tecent Tr Here would come Soma-sharpened seers Avasya, the Angirases and the Nayagvas They would divide (the treasures of) this cave of cattle, and the Pants would have to tacant these words of theirs orig Terse9 . एव । च । त्वम् । सरमे । आऽजगन्ध । प्राधिता । सहसा । दैव्येन ॥ स्वसारम् । त्वा । कृणवै । मा । पुनः । गाः । अप । ते । गाम् । सुऽभगे । भजाम ॥ ९ ॥ 1. 49 [RY.Hymns 2na Selection] ·No 26 x 108 ] HYMNS FROM THE NGVEDA 386 usu- तपेयमुक्ते सति पणय प्रणपयाक्यमा । हे सरमे स्य देश्येन देवसंबन्धिना महसा बलेन प्रचाधिता पथा तथा घलपुर प्राण तम स्थिता गा दृष्टा पुनरागच्छति तेन भपीहिता त्वमेय चेदाजगन्ध आगतवत्यसि । चशम्दवेदथें । निपातपदिह- न्तेति तिहो निधाताभाय । गमेलिंटि थलि रूपम् । सह सुपेत्या महेति योगविभा- गाममाम । तिडि चोदात्तवतीति गतेनिघात ।रिस्पर । तर्हि त्या त्या स्वसार भगिनी कृण करचै । समूहापेक्षैक्यचनम् । त्य तु पुनर्मा गा । इन्द्रादीन्मा गच्छ। अपि तर्हि हे समगे सरमे ते त्वदीयाना गया समूह पर्यतादपगमय भजाम । त्य च यय च विमजाम विभाग करयामेयर्थ ॥ The Panu chief speaks च if, since एघ thus (later घ) दे पेन सहसा by the force (compulsion) used by the gods not of her own accord अप भज give away ashare to only here ally 11 or 2774 Tr Since thou hast come thus under compulsion of the gods, I would make thee sister Do not go back to the gods Wo bhall give thee a share in the cows, auspicious one Verse 10 न । अहम् । वेद । भ्रातृऽत्वम् । नो इति । स्वसृऽत्यम् । इन्द्रः। विदुः । अङ्गिरसः । च । घोराः।। गोऽकामाः। मे। अच्छदयन् । यत् । आयम् । अप । अतः । इत । पणयः । वरीयः।। १० ।। मा ता-प्रत्याच । ह पणय अह भ्रातृत्व न वेद न जानामि । तथा स्वस्त्र च नो वेद नैव जानामि । के जानन्ति तानाह । इन्द्रो घोरा शत्रणा भयकरा अङ्गिरमश्व विदु जानन्ति । किं च । अस्मा स्थानादह यद्यदायम् इन्द्रादान्प्राप्न वम् । अय पय गतौ । लडि रूपम् । तदा मे मदीया गोकामा युष्माभिरपहुना गा कामयमाना इन्द्रादय अच्छदयन् युष्मदीय स्थानमाच्छादयन्ति । छद अपवारणे। आत कारणाद्धे पणयो वरीय उरुतर गया वृन्द परियज्यापेत अन्य स्थान प्रति गच्छत । यद्वा । वरीय प्रभूतमतिदूर देश गच्छत । इत | इण गतौ । लोटि पम् । वरीय । उम्शदादीयमुनि प्रियस्थिरे यादिना घरादेश ॥ Sarama speaks c contains a threst छद् to appear, cf वरीय अप इत घरीय (comp of उरु wide) a wider area than the one occupied वरीय अप इ appears to be used idiomatically in the sense of 'toclear off' ..- - III 9 7 ·387 NOTES [ No 96 1108 I know no brother's and no sister s relation Indra knows (it) and the terrible Angirnses When I came they ep peared to long for cattle Clear out to wider regions than these, O Paris Verse 11 दुरम् । इत । पुणयः । वरीयः । उन् । गावः। यन्तु । मिनतीः। ऋतेन ॥ बृहस्पतिः । याः । अविन्दत् । निगूळहाः । सोमः । ग्राणिः । ऋषयः । च । विप्राः ॥ ११ ॥ - - । हे पणय यय वराय उरुतम् दूर दृरदेशमित गाएत । युष्माभिरपहता गाय मतेन स येन मिनामिन यो द्वारस्य विधायक पवत हिसन्यो विदारयाय उद्यन्त तग्माद्दर तु । यद्वा । मिनती । व्यत्ययेन कमणि शतृ । मीयमाना पुष्माभियो- ध्यमानास्ता गाय | साय यय । गा । ऋतन तिमिगत येनेन्द्रण सहायेन ग्रहस्प यादय उद्यन्तु पचताददमयन्त | निढा नितग स्थापिता या गा बहस्पतिरविन्दत यत तथा सोमतदभिषवकारणो ग्रावाण विभा मेधाविन ऋषयोऽगिरमच लय त । विदल लाभ तौदादक | तरमा छन्दसि लुडलडलिट इति भविष्यदर्थे लह । हो मुचादीनामति नुमागम ।। The mention of Brhaafatı add the Sorra and the sages has rare scholors think t' at th s te instead of being aergned to Sarama sbould he treated er & fort of epilogue wbilo the curtain is being dropped on the scene with the accompani ment of thunder But the purpose of the roet has been all elong to show the supernatural power of priestcraft of the reference to ब्रहरपति in re 6 the आगाम and the नया in senithe आङ्गरम 12 10 The repetition of 10d in 11 a also would show that Sarama s speech is being continued in 11 मिनतात न मि Gr to change place Old proposes to read 18xat lowing $77, as they ought to TH Clear out from here to wider regions Padis let the cons emerge, ercaping according to the Law those cowy Geld to escape ·HYMNS FROM THE RGVEDA. 388 No. 27. X. 139 that were discovered in their biding place by Brhaspati, by Soma and the pressing-stones, and by the inspired sages. No. 27. MANDALA X. SŪKTA 139. सूर्यररिमारति पल ऋचमेकादशं सूक्तं श्रेष्टुभम् । विश्वायमुर्नाम गन्धर्व ऋषिः। स च पूर्वेण तृचेन सवितारं स्तुतयान् उत्तरेण सत्मानम् । अतः प्रथमतृचस्य सविता देवता द्वितीयस्प गन्धर्वः । तथा चानुकान्तम् । सूर्यररिमर्देवगन्धर्वो विश्वा- वसरात्मानमस्तोत्पूर्वार्धे सवितारामेति । गतो विनियोगः । Gr, splits up this Sūkta into two Sūktas; rks 1-3 form one and rks 4-6 form the other. Old. is against suoh a splitting on two grounds: (i) The Sûkta comes in the inidst of & series of Sūktas of 6 rks; Sūktas 129-137 form a series of 7 rks each; with 138 starts the series of Suktas of 6 rks, which continues up to 146 (142 having four rks too many); (ii) a connection can be established between the two halves : Pūsen restores lost things to the owner ; the waters have fled from F4! ( 104 ), whereas Pūsan observes them among other things (rc 2 ), and Indra makes a search for them and finds them (rc 6), presumably with Püsan's help One cannot say that the connection has been well established and as regards the arrange * ment in the Sambitā it may be said that the artificial patching up of the Sūkta might be of the pre-Samhitā period. The deity of rks 1-3 has been given as सचित in the सर्वानु, सविन cannot be the deity of rc 3, where it is likened to all, while 2,3 clearly describe one and the same deity. It is WT acc. to Gr. and Old.; but bec below and Notes on 2, 3. With rc 4 com. maces practically a new dyron to die Gagddarva višva. yasu, and Indra and Soms subsidiary deities. The rae is a beniga or a malign genius. As Gandharvas tioned, metaphorically 10 doubt, Agni, tha the moon &c. Soma is called a . in IX. 86. 36. Get as ere mengun, ·389 NOTES rNo 27. LX. 139 from all indicaticps is the celestial Soma In the marriage of Surya (X 85 ) the qui mentioned along with Als and आzि in 40, 41s apparently called विश्वावसु In 21, 22 In JX8340 Gandbarva is said to guard the celestial home of Soma in Ix.85121t Is Eard ऊर्ध्व ग धध आधिमाके अरथात विश्वा रूपा प्रतिक्षाण जस्य (of 1038) a similar description is given in.x. 123 of बेन, which from ro8 appears to be tho meon (द्र स भ्रस्य २०सा समद्र आर्भ जिगाति) Towards the end of the Rgvedic Feriod the celestial Soma, the counterpart of the terrestrial Soma, 18 identified with the recon (Berg I 158-160) and go 18 Agni If @ 716 is the genius of the celestial Soma apd 947 18 a solar deity. one can see why the two sections of the hymn were Joined together in the pre-Samhita reriod पूषन् 18 also a discoverer of Scma cf I23 13-15 There is a recial hymn to से पृमणी n II 40 ardin ]X 67 there is a trca (10-12) to Puean in the midst of a Soma sukta It Is possible, on the other hand though there is some difficulty in doing so to regard rks and 3 also as referring to साम, and ro 1 as a prelude to a Sor a sukta (rks 2 6), for the celestial #H s often Identified with the sun, of which सविन Is the presiding deity Verse 1 सूर्यऽरश्मिः । हरिऽकेशः । पुरस्तात् । सविता । ज्योतिः । उत् । अान् । अजस्रम् ॥ तस्य । पूपा । प्रसवे । याति । विद्वान् । सऽपश्यन् । विश्वा । भुवनानि । गोपाः ॥ १ ॥ * यो mm सूर्यरश्मि । उपस प्रादुर्भावानन्तर सूर्यस्योदया पूर्व य कालस्तस्य कालस्या- भिमानी देव सविते युध्यते । सूयराहिम मुयरय सर्यरय प्रेरकरयादियस्य गमिरेष रमियरप स तथोक्त हरिकेश हरया हरणशीला हरितवर्णा पा पेशा देशरथा- नीया प्रकाशमाना वा दीयो श्येदृश सविता सर्वस्य प्रेरको देव पुरस्तापूस्या दिस्यजसमनवरत ज्योतिरतेज उदयान उद्याति । उङ्गमयति । यातेरन्तभांवितण्य- धारवान्दो लहाध्यययन बहुवचनम् । महिताया दीर्घाटि समानपाद इति नकारस्य अयम् । आतोऽटि नियमिति सानुनासिक आकार । तस्य मपितु प्रसवे । aca - ·सूर्यविन No27 HYBINS FROM THE NGYEDA 390 2 139 प्रेरणेऽनुज्ञाया सत्या विद्वानानन्गोपा गोपायिता रक्षिता पुषा पोपने देव आदित्यो याति नभसि गच्छति । कि कुर्वन् । विश्वा विश्वानि सर्वाणि भुवनानि भूतना- तानि सपश्यन् सम्यक प्रकाशयन् । रश्मि is lustre, cf. सूर्य. रमि यथा सृज VIII. 32233 (मरुन ) सृजन्ति रमि ओजसा VIII 7 8 , अग्नि Is addressed as रदमे in V 195 ह रिकेश golden-haired , also an epithet of Indra (X. 965), Agnt and Surya पुर स्तात on the east, cf त न गोपा अपाच्या. (western) ते उदफन इत्या पक् (on the south) पुरस्तात् VIII. 28. 3. अजस्र ज्योति उत् अयान् . अजस्र (जस् to be exhausted) inexhau• stible अप न् aor 38 , उत् यम् to cause to rise, to bend up On the eastern side the golden-haired Savitr, whose Iustre is the sun bends up 30 inexhaustible light At his bidding goes the wise Pusan, the protector, watching all created beings Verse 2 नृऽचक्षाः । एपः । दिवः । मध्य । आस्ते । आपतिवान् । रोदसी इति । अन्तरिक्षम् ।। सः । विश्वाची । अभि । चष्टे । घृताचीः। अन्तरा । पूर्वम् । अपरम् । च । केतुम् ॥ २ ॥ . नृचक्षा नृमनुष्यान्पश्यन् । यद्वा नृभिर्नेतृभी रश्मिभि प्रमशमान । एप सविता दिवो गुलेरिस्प मध्य आस्त निपीदति । किं कुर्वन् । रोदसी यावापृथि यावन्त- रिक्ष चापप्रिवान स्वतेजसा पूरयन् । प्रा पूरणे । अस्माच्छान्दसो लिट् । कमुश्चेति तस्प क्मुरादेश । वस्वेशाजासामितीडामम । स देवो विश्वाचीर्विश्वमश्चन्ती सर्व पापिनी प्राच्यादिमहादिशोऽभि चटे प्रकाशयति । दृताचीत दी रूपमश्चन्तीराग्नेय्यादिविदिशश्च प्राशयति । अश्वते किन्नन्तादश्चतश्चापसख्या- नमिति डीम् । ततो भसज्ञापामच इल्यासारलापे चापिति दीर्घत्वम् । उदात्तनिवृत्ति- स्वरेण डीप उदानवे प्राप्त चाधिति पूवस्थाच उदात्तरम् । तथा पूर्व पूवभाग केतु प्रज्ञापनीयमपर पृष्टभाग चान्तरान्तराल चाभि चष्टे प्रकाशयति । On an examination of the attributes, f1291 SÀ Tè appears to be the nnly decisive epithet in favour of win the light of II 40 5 विश्वानि अय (सोम) भुपना जनान विश्व यय (पूना) अभिचक्षाण पति, but it occurs also of उपर I 92 9 of वैश्वानर I 98 1, of सूर्य (1) 1 164 44, of #4, IX. 57 2 , of 543 IX 85 12 59 is said either pointing to ·[° 15 . 391 NOTES No 27. the Sun, to refer to th, or to the #r, to show its identity with the Sun नृव क्षम् observer of men, ept of अग्नि (9), साम (12), इन्द्र, भाग०, यमस्य बान: &e, twice of rsis out usver of पुन् आपप्रिय म, perf. part from आपा विश्वा चीf of विश्व + अच togo" all-pervading घृताचीf of धन + अन् , gheewards inclined Both are epithets of शि sce to Gr केतु (from कित्-चित् to be seen, to be visible ) illumination, light on the horizon Tr This observer of men (Pusan or Soma') seats himself in the middle of heaven, filling the two worlds and the serial regions He observes the all-pervading, ghee-filling (quarters ) between the eastern and western light Verse 3 रायः । युध्नः । संऽगमनः । वसूनाम् । विश्वा । रूपा । अभि । चष्टे । शचीभिः ॥ देवःऽईव । सविता । सत्यधर्मा । इन्द्रः । न । तस्थौ । संऽअरे । धनानाम् ॥ ३ ॥ रायो धयस्य बुध्नो बन्धो मूलभूतो वा । डिदमित्यादिना शब्दादि भक्तरुदात्तत्वम् । तथा धसूना बनाना सगमन सगमयिता प्रापयिता ईदृश सविता शचीभिःप्तिभिर्विश्वा रूपा सर्वाणि रूपाणि निरूपणीयानि पदार्थजातान्यभि चष्टे आभिपम्पति । प्रकाशयति । अपि च देव इवाय सविता सानको देव सयधर्मा सत्यमवितथ धर्म धारण धारणहेतुभूत कर्भ वा यस्य तादृशो भवति । तथेन्द्रो नेन्द्र इव धनाना समरे सग्रामे सम्यमापणे तस्थौ अय सवितोयुक्त सस्तिष्टति। a describes अग्नेि 15 I 96 6 and celestial सोम 1s identical with अग्नि ( or सुप) सग मन the bringer together, of सगमनो जनानाम् of यम, x 14 1 संगमनी वमूना, of वाक्, x. 125,3. शची, power, is an attribute of Indra but it is mentioned also in connection with it and 4, cf III 21 4 IX879 सत्य धर्मा an eps also of अग्नि I 127 of सवितृ X.34 8, also of मित्रा०, प्रजापति and देवा समर धनानाम् in gathering of wealth, also in ap inimical encounter ( from #) a race or fight for monoy cf समेर वसूनाम् VI 47 6, समरे by itself VI.9,2 स्था to stand fast or true of पषता नस्पिांस HL 56 1, देवास स्वरत्र (posts) नस्पिवास III 86 ·NON HYMNS FROM THE RGVEDA X139 392 Ir The foundation of wealth, the collector of precious things, the up-holder of laws like the divine Savitr, he stands by like Indra in the struggle for wealth Verse 4 ० विश्वऽव॑सुम् । सोम । गन्धर्वम् । आनः । ददृशुः । तत् । अतेन । वि । आयन् ॥ तत् । अनुऽअवैत् । इन्द्रः । रहाणः । आसाम् । परि । सूर्यम्य : जोऽधीन् । अपश्यत् ॥ ४ ॥ - - भागापर्यपश्यत् परितो दृष्टवान् ।। हे सोम त्यपा सहित गन्धर्व गीतरूपा गा शब्द धारयन्त विश्वावसमेतत्सज्ञ माम् । उत्तर तच्छन्दतेर्यच्छन्दाध्याहार । यदापो वसतीवर्याख्या ददृशुषीदृष्ट- वत्य दिशेर्लिट वसु । उगितश्चेति डीए। यसो मप्रसारणमिति सप्रसारणम् । जसि था उन्दसीति पूर्वसवर्णदीर्घ । तत्तदानीमृतेन यज्ञेन हेतुना यायन् । विविध- मगच्छन्पष्टजना । तहमनमासामपा रहाणो गमपितेन्द्रोऽन्यत् अन्ययुध्पत । पुम्वा च कुत्र यज्ञ प्रत इति सूर्यस्य परिधीन्परितो धीयमानान्प्राध्यादिदिग्वि- The Brāhmann legend of the theft of Sona by 1941 need not be regarded as incorporating an old tradition The ताण्डवत्रा (VI. 922) says that when the chandaces brought the Soma the robbed them of it and entered the waters, where Visnu discovered him and struck him with his foot and pointed out the drops to the gods with IX 621 In the एतरेयप्राह्मण I 29nnother account is given the Soma lived with the Goodharvas and as the Goodharyas are fond of women the gods gave them Vác in exchange for Soma In #o #. I 291 a Mantra is address. ed to Soma let not in seize thee, be an eagle and run away. Geld, relying on this legend of the theft of Soma, has interpreted the ro in an unnatural manner in v.s III 52-54 takes a to mean along with Soms and understands 47. to be the thlef सामु is on the other hand, on a par with मामand भाhि in 1.85 and eren here, in roi, he is not at all an eril genlas Gold sises up his casy when in thn foot-note on ·393 NUTES No. 27 [ X. 139. P. 53 he takes fo to be the guardian of Soma, referred to in IX. 83. 4 (ipv4: $791 T 39T7 mA ), the guardian of the celestial home of Soma being necessarily & solar deity. In rks 4-6 we bave a reference to Indra's discovery of Soma, to which I 62. 5 also refers. Soma is hiding himself, like fire (cf. III. 9.2), in the waters, which owe allegiance to f127198, the genius of the celestial Soma, and flow towards him. Seeing this, Indra suspects that the waters contain Soma and runs in pursuit and it is due to 49 that Indra makes his discovery. If an indirect compliment, be being algo a pertinent deity; cf. I. 184.3. Tua:. Sāy. supplies a un before it and treats it as a predicate; Old agrees. a* Sāy. 451, Geld. Soma; Old. Law. as in duty bound. 37197 from êx. 377 ' from *; Säy. takes 7+ & to mesn'to kpow'; but this meaning is nowhere to be found in the RV. Tietur: frequ. part. from E-to hasten. 9171ù obstruction : defensive protection In IX. 83, 2 the Sun forms the sieve of the colestial Soma. This means that it is beyond the sun that his home lies. The waters referred to bere are the celestial waters; the Vedic poets regard the terrestrial Soma as having its counterpart in heaven ; and so have the terrestrial waters. As Soma, according to one myth, has been brought to the earth from heaven by Indra, who assumed the form of a falcon (cf. IV. 26. 6-7), so was fire brought to the earth by 4171717; the rôles of the 7 and rafte have been strangely interchanged in I. 93. 6, where probably the poet wishes to identify ff with #14 Tr. When the waters 89w the Genius Visvārasu, oh Soma, they ran (to him ) from different directions in conformity with the Law, Indra then followed in pursu it and, hastening, saw the defensive barrier of the sun that protected them. Verse 5 विश्वऽवसुः । अभि । तत् । नः । गृणात । दिव्यः । गन्धर्वः । रजसः। विमानः ॥ यत् । वा। घ । सत्यम् । तर यत् । न। 50 1 RV. IIymos20d Selection!

·395 NOTES 10.27. x. अश्मंऽव्रजानाम् ।। प्र । आसाम् । गन्धर्वः । अमृतानि । वोचत् । इन्द्रः । दक्षम् । परि । जानात् । अहीनाम् ।। ६ ॥ .. । सस्निम् अद्धि सस्नात प्ररण सर्वस्य जगतः स्नापयितारें मेघम् । ष्णा शोचे । आगमहन इति रिन्प्रत्यय 1 लिबद्भायाद्विवचनम् । नदीनां शब्द. कारिणीनामपां चरणे संचरणस्थानेऽन्तरिक्षेऽविन्दत् इन्द्रोऽभत । लब्ध्वा चारमबजानाम् । अदमा व्याप्तो मेघः । तत्र व्रजन्तीनाम् । पद्वा । मेघौ बज्रो गोष्टं निवासस्थान यासा तादृशीनामपां दुरो दाराणि मेघानिर्गमनप्रदेशानपार- णोत् अपारतवान् । यद्वा । अश्मा शिलास वजन्तीनां गच्छन्तीनां व्याप्तगमनानां वा नदीना गद्गायमुनादीनां चरणे संचरणे प्रहणे निमित्तभूत्ते सति तदर्थमिन्द्र' सरिन मेघमविन्दर अलभत । लन्ध्या चान्तर्गतानामपां निर्गममाधनानि मेघस्य दुरो द्वाराण्यपारणोत् अपास्तवान् । तथासा नदीनाममृतान्यमरणमाधान्युद- कानि गन्धयों गोवंजस्य धर्ता विश्वावसुम्पेण वर्तमान इन्द्र प्र वोचत् प्र ब्रवीति प्रवोदुमनुजानाति । तथा दक्षम् । दक्ष युदरं प्रयच्छतीति दक्षो वर्षणसमयों मेघ ताश मेघमहीना मेघानां मध्ये परि जानात् परित सर्वतो जानाति । ज्ञा अपयो- धने । लेख्यटागम | शाजनोति जादेश ।। The narrative proceeds ; faristo has spoken, which fact is brought in parenthetically in c, a narrates the fact of the discovery of Soma, band d speak of the result of the discovery for Indre. 'l hat Soma enables Indra to recover the pentup cows is a constant theme of the Vedic poets, in particular of IV.235 The cows or heiſers are the dawng, sometimes the celestial waters स स्नि is derived by यास्र,सायण and Geld. in our passage from 771 in some other places from ht to acquire or distribute Old. points out that of the nine places in which it occurs, in all except ours, it is clearly to be derived from ht and there is no reason why it should mean anything else here चरण bed. अदमवजा is taken as ady to नय or जाप , but the अज is an indication of cows आसां अमृतानि the immortal forms of water ( Berg) the immortal and secret nature of the cows. The गन्धर्व disclosed such sceret in the foetus of wators (X 177. 2) and u and the borse's head, also does so in the Asvin or .

·No. 97. HYMNS FROM THE RGVEDA 396 • legend ( cf. I. 116. 12 ; 8)80 117, 22, 119. 9). 31921h stands for 31971 11418: cf. TUR: 2991714, X. 123. 4, which raises a similar mythological problem and where 714 means nature character ': of, 397 0141 III. 55. 10: also 29774 919 X. 112. 6. For the अमृतं नाम or अमृत, expressions like अपीच्य, गुह्य (नाम or पई) occur in l. 77. 6; 84. 15; II. 35. 11, IX. 75. 2 ; 87. 3 &c; while the immortal and mysterious nature of the celestial cows is. referred to in 7 ci a Thelon (paarpot), I. 71. 9 and स्वलागे अभि म नरन्ते यत्र गवां निहिना सप्त नाम, I. 164. 3. अही', f., निघण्टु, old. cow ; Sáy. woman, cloud; Mādbava on dao on A. I. 10, river: Geld. V. S. III. 55 woman; Gloss. female being or animal Gr. m. serpent Besides our passage and the pr. n. TT fattened on ahis) the word occurs in [X, 77.3 (A: 0918 2. 7 17:); X. 138. 1 ( 77 AM 94 61: = 484:) and X. 144. 4 (य सोम. अद्य. वर्तनि.) The meaning of cow suits in all passages except IX 77. 3 where one fails to see how the cow could be a standard of comparison for prettiness, and why a strange word like it should express the familiar idea of cow. 3161 must be A specific word for & pretty variety of the con, probably for & heifer T, Gr., wicked plot; he quotes ar strey: at para yata IV.3. 13 in the same sense; but since ag does not mean & dragon, this meaning will not do. I and 72 are often grouped together (I. 91 2; 111,2; IV. 10, VIII 42. 3; IX. 4. 3) and probably mean strength and power or vigour; of. 72 av 31TH I. 2.9; PUTIH IN 1. 91. 7. Tr. He (Indra) discovered the acquirer of booty in the hed of rivers ; be opened out the doors for those (cows ) that were confined in the rocky caves : -the Gandharva spoke to him of their immortal pature. (and) Indra came to know thoroughly the power of the heifers.

·INDEX TO NOTES आयु 173 N, B.--- The index deals with only the important items discussed in the notes. The Words, Expressions &c.' are those about which either new interpretations bave been suggested or new arguments have been advanced in defence of older interpretations. The references are to pages. 1 Emendations froposed in था 333 विश्वक 192-3 rejected Fem. of वन्>वरी शम्बर 301 125,277 शर आचक 198 ममुद्रियः 73 शुन शप 59 धीमहि for- 213 शुष्ण 300 मम्नतु:262 3. Legends |The सहस्र rks won by अवस 267 पर्जन्यद्रप्सा. 350 अगुवः पुत्रः303 the Asvins 161 भुरन्त V.73.8,328 अत्रि 170,344 सूर्या 185,199 अन्ध and श्रोण 304 |Theft of सोम 392 'परताप तायु.353 कनाश्व 183 4 Pada and Sarkisica 2 Grammatical Notes एतश 297 कक्षीवान 155,168 Cerebralization of a Accent कवि 81 after g in सं.81 अपम्, अपम 228 कुत्स 291-5 Composite Sūktas अयोद्धा' 105 गोतम and the treasure I.25.,66-61 चकर्थ 298 172 x.139 388-85 विश्ववार 145 घवान 173,344 Error of Padakara इनतर 104 जहावी 188 प्रणा216 शचीपतिः303 जाहुए 189,344 असूज: 261 सिपक्ति 328 प्राव:279 सोमपीत 143 दधपत्र 177 अतिपथ: 328 compounds-पहु०-दभीति 305 Figures as nota. " with पुरु,226 दिवोदास 305 tion for 'दुति, नति iterative 63/पर्वत 189 &c.74 New notation for|पेदु344 Lengthening of eigthe accents 62 The 14 of the As bth and tenth कम्प 78 Vins 154-60 syll.,मिला 102 Derivatives रेभ 194 सादने 205 वधिमती Pp.178-9 पदम्बर justified पृणा, in इ214 वन्दन 174-5 (V.73.8)326 in 2346 पनिका 180 in-जर379 अमूरा विश्वा (VII. वश 190 61.51338 inा280 घिमद 157 एन (1.103.3)381 तुज्यु 162 ·HYMNS FROM THE RGVEDA 398 Sadspatha of deno 63 2d). 320 (VIT Words, Expressions minatives 99 63 4d), 393 (X. 1394) and passages Phonology Noun governidgn अना 294 रूळती 307 देवान यजधाय 309 अन्त 851 दुळम 352 आहर जग्मि 214 भह 87 निष्टप्ता शम् 214 अप्रायु 331 अभिमाति 88-84 + dental> Parodoxes in the RV|अमया 110 cerebral 231 370 अमृतानि 895-96 Samdhi Parcnthesis अपावि 106 आन+Pow 79 (1 325a)104 अरमति 239 उष +व मूर्यध, (sea अर्थ 207 (I 181 10) 196 | अस्मै न मिषध 118-119 corrections) 154 (II 38 106) 232 विधर्ता ऋतम् 227 (V 110a) 315 अस्य मधुमत् विनि 259 स इत् 112 (V 63 4d), 320 अस्य वज्र सानी अघान 109 Nasalisation of un. (VII 6156) 338 अही 396 coalesced vowel आतप 325 (VII 95.5b) 36 आपि 233 227 (X. 108 20) 380 (X10844)382 इप जन जीरदानु 203 6 Stylistic Notes (x 139 6c) 395 उत्थ आ भज 302 उपमा सम्राजा 368 Anacoluthon 130 Predies ady showing उरुयश्च स्क्मद 316 result 213 Apposition of nouns उम्रा gent ? 206 ग्रंम आग्नम् (I 116 अनुप्नम 23 9 वीस 170 8)170 नर्य वृषभ वय 359 एतश 297 Pun 128 उसा इध मह II 23 एना 325,381 2106 | Relative pronoun in व्रय आ ओहते कि (ओहत) नादि अमृत व राध the beginning of 220 (V63-26)318 a hymn 73 करा 179 सरस्वत धरुण आयमी Rhetorical flournsh नाम 185-6 पूVII 95 ])357 323 रिम् आत 297 भूर्य ज्योति आयुध Rhetorical repetition कुषित 287-8 (V 63 4) 320 of तत372 क्षनश्री 69 Comparative degree of 4250 गण 205 1nRV103 of पु6323 घणा 326 Confusion of con of यत् 323 घ्रस अग्निम् 170 struction (IL 28 of वधु324 10) 232 तत् आशात 70-71 Synonymous expres it in the beginping tions in RV 100 न्यायिदाना 333 तत उत्तानपद परि 372 of a hymn 61 Verb omitted, 199, दृातात 175 Ccniplimentary in- 230,277 दीर्घ श्रुत 335 vocation 70 (I Verbal nouns used द्रापि,82 256), 129 (1 AB concrete द्विग्रहम् 332 18431,218(1V. nouns 138 धन हित 182 तत159 ·399 IDEX TO NOTES धुति 354 न to convey the sense रध्यवे 274, 357 (see list निध 138 of उत्प्रक्षा 134 of corrections ) द्वादुनि 119 धीर 350 रि-अरिणा 297 1,256, is it an in- 2129 रुक्मम 316 terpolation ? 72 रुद्र 328 I 116226,159-16) यक्षण.96-97 नद भिन्न 110 I 116 13,178-9 निण्य विचरन्ति 114 वाति 234 I 184 3 200 निधिमिव ऊपथु 175 विपन्या 370 II 8 5abr, 228 विमन्यव 67 पधीना अन्तरिक्ष 315-6 II 84a,237-38 विश्वदशत 90 पद न वेति आदति 134 II 385d,241 विश्वविद 126 पदद जन जयन्ती III 92cd,249 शिश्वा 493 132-33 विश्वाहा 80 III 32 14 ac, 268-9 परिधीन अपश्यत 393 III 33 10cd 282-3 Teapig a patron, not III 33 13, who पशतप न तायु 353 a son of घिश्वक 1931 प्रणक 216 speaks it? 286 रज-मुक्ति 202 IV 303-7,293-8 सु 151-152 बहिरिष प्रवृज 157 V 13a,यदी गणस्य चहिरिव प्रज मुवक्ति 345 Bee रशनामजीग,309 10 चहददेम विदथे सुधीरा इतर व्यसम् 103 VII 61 5,338 223-4 शासा उग्रो मन्पमान 216 x 108 26, अतिरपदो श्रवस्यु 128 29 भियसा तन्न आवत् भ-अजभर्तन 375 भिये 199 350 मसार सीम् 300 X 108 4cd, logical माजाल्य 313 सानक 311 connection मिमिक्ष्व 149 सुकीर्ति यरुणरय भिक्षे 225 x 139, who Is Visva- यत मधु क्षदसे 88 सुक्ति see राज Vasu? 388-89 यतय 375 Derty of X 139 2, 3 यमस्य प्रधन 160 पूपन् or सोम? यश उदरपु पक्र85-86 390-91 यात 120 स्वर्टशा विदथ 318 X 139 5, who speaks यामन् 92-93 1t? 399 मम 250 भद्रा 333 मन्यु.334 सुमृता 126 सनाजू 158 स्व दक्ष 354 स्वाहा 270 Index to Rsis, Devatas, Plutı Nati, &c, in the Text Rss I 25, शुन शेष आजीगात (कृत्रिमो बैश्वामित्रो देवरात ). I.32, हिरण्यस्तूप आङ्गिरस 1 48 49 प्रस्क्ण्य काण्व I 116,क्क्षीवान दैतमस उशयप्रसूत "I 148, अगस्य , II23 य आङ्गिरस शौनहोवा मृत्वा भाग शौनकोऽभवास गृ समद 128 कर्मो समदो वा II 38 गुत्समद III 9 32 33 42, कुशिपरत्वैपारथिरिन्द्रतुल्य पुनमिच्छन् ब्रह्मचर्य चचार तुस्येन्द्र एव गाथी पुगे जज्ञ गाथिनो विश्वामित्र म &c_IV 30, बामदेयो गौतम V 1, बुधगविष्टिग आत्रयो V 63 अचनाना आत्रेय V 73,पौरः आवेप,V.80, मत्यश्रवा आत्रेय , VII 61,71 7786 95, सिष्ट ,VIII 29 मनु षस्वत । क्यपी या मारीच ,x72,ौरप वहस्पति । दाक्षायणी अदितिया,X 108, पणय सरमा च , 139 घगन्धर्वो विश्वास . .

·HYMNS FROM THE RGVEDA 400 . Vetres see App IV, Deralas<ace to सर्वानुक्रमणी III 9,0 V 1, hár, I 116 , I 184 V 73, VIL 71 ; SE , I 32, III 32, III 33 6, 7, III 42; IV 30, IV 30. 9-11 (3914), 391, I 48 49, V 80, VII 77, 71, X 72, 7. III 33 1-3, 5, 9, 11-13 gratiâ, 2-4, 6-8, 10, 12-16, 18, ATA- Fatra, II.23 1,5,9,11 17, 19, Aaraut, V. 63, VIL 61, II. 28. VII 86 , #Th. III 33 4,8, 19, jamrah, X 135 4-6; laat gat, VIII.29 सरमा पणयश्व,x 108, सरस्वती, VII 95; सरस्वान् , VII 95 3, Flaar, II 38, X 139 1-3 Deatas incidentally invohed or invoked as parts of a group 10, VII 77 1; VIII 29 ? FTR (?), VIII 29 100 3*4 (?), VIIT 29 10, raia , X 72 4 5, 3a V111.29 8 4. VILT 29 4 Farage (?), X 72 3,4 ras VIIT 29 3, 37, X. 72 4,5, Far, in the refrain of VII 61-95, of, III 9 10; ATSIR, 121, 111.9 10, 4R-1 V 63 4, girl, 111 9 10, TYT, IV 30 24. VIII 29 6 ATTEITA, X 72 1,, III 9 10 IV 30 24 ER (?), V 63 %, III 32, 2, 8, 4, A3195971. I 25 6, VIII 29 9 F VIII 29 5, racos. VIII 29.7, VII 61,1, HA VITI 29 1 Plutz I 25 7a 8c 9c 19ab, &c Nalt I 25 10a 12c, 13c 39. 13a 7.73 2d &c Upācarita I 48 8b, 49 3d 148 6a; IL 23 1c, 5d , 11€ 169, 17a 17c, 18a V 63 3a , X 72 3d, 4d 86 Shorlening of vowel II 23 150 Hialus I 148 2a II 28 da, V. 73 6a, VII 71 6a, VIII 29 6a , 9b Abhinchita Samdhe I 32 3a, 150 48 12a 146, II 23 79, 80, 9c, 2866 166, VII 71 5a I 32 96 49 4c Il. 23 86 38 40, VIII 77 1d. &a, 57, + vow or > S + v. or I 49 3c, II 38 4c, IV 30 5c 150, X 139 4d Kampa 1 23 105, 48 6a, 12c, 116 245 , IL 23 13c, 140, 38 4; 9a III 32 lid 33 7a, 42 8a, IV 30 8a, V 1 11c. VII. 86 2ab 72 8L उदात्त + निहत >जा प II 23 180 , 38 3c; 4bc. += II 28 11b, IV 30 220, X 108 139 ic Irregular Samdh URG &c I 25 100 V 63 20, 3a; 5d , TE 1 32 15c HR III 32 Gb 31 > 3 5b ·Appendix THE AGE OF THE RGVEDA 2 (By the late Rev Father Zimmermann ) Of great consequence as the age of the RV may be for the literary history of India and beyond, yet even rodiy it scems impossible to fix it An absolute chronolony intersected by sertled limits of characteristic periods, is out of the question, as the dates required are obtainable nither from the RV itsell, nor from outside The only sale statement at present seems to be that the RV livmns, possibly together with a certain number of AV hymns, are the oldest stratum of Indian literature The RV thus being the terminus a q !o the upp r limit of the whole Sruti the date of the rest of the Vedic literature will be un certain as long as the age of the RV cannot be fixed definitely The most comfortable theory on the age of the Veda is expressed by the round statement which declares that the RV such as it is now, is eternal This however probably goes beyond the meaning of the part of the RV, as uplield by orthodox tradition Strictly speaking, this trad tional vier would assert that the Mantras, eternil in themselves and their existence in Isvara seun by the fsis at a c stain time and then promulgated by hem in the present form and with the present contents It is the time of seeing and publica ion of the hymns that is in question To say that the Veda is simply eternal is but another form of the honest though painful “ We dont hnow The problem of the age of the RV is as old as the Vedic studies It has occupi d the scholars especially since the rive val of Sanskrit learnirg in this country and the titroduction of Sanshrit plulology in Europ As criticisin progressed, the clarms raised in the beginning of not for the 2017, at least for an age that would surpass that of all other literary docu ments, fiave decreased At the beginning of the oth century F Schlegel, one of the founders of Sanskrit 1 arning and research in Europe, wrote that lie expec cd nothing less from India were ·HYMNS FROM THE RGVEDA than ample information on the history of the primitive world, shrouded hitherto in utter darkness In 1852 A' Weber perhaps voiced the then still fairly common view when he stated that the Indian literature passed tor the oldest literature of which there were written documents extant, and justly so Eut in 18,6 he cxpressed himself more guardedly, qualifying the former statement by the clause -- "In so far as this claim may not now be dispuest by the Egyptian monumental records and papyrus rolls, or even by the Assyrian luerature which has but recently been brought to light Weber became a confirmed sceptic about this problem he did 1101 only not try a more accurate determination and circumscription of the Vedic age, but declared. all efforts in that direction as hopeless In 1859 Max Muller claimed 1000 1207 B C as the lower limit for the beginning of Vedic poetry With regard to the upper limit Max Muller never pretended to lay down a fixed date In fact, with all his remarkable gift of intuition and com bination, he declared that no power on earth would ever be able to say whether the Vedic hymns were compossed in the second, third or fourth millennium BC The problem was in 1885 approach d by Ludwig from the astronomical side and, about twenty years later simultaneously but independently, also by Jacobi and Tilak ( 1843) The net result of all these theories is that dates differing by not less than 2000 years fiave been stated tor the Veda and that Whitney's remark that all dates. given in Indian lucrary history are but ninepins set up, as it. were, only to be bowled down again, appears as true today as ever Max Müller based his statements on the undeniable fact that Buddhism, a reaction against Brahmanism supposes for its exis tenue the whole $ruti That Śruti, theretore, must have exisied belore 100 BC. Non the orig n of the Sütras and Vedrungas 1s, on the onc hand, contemporary with the rise of Buddhism, on the other, they follow cosely upon the Brahmana period The Brahmana period is preceded by the Samuta period, before which the hymns were composed For <ach of these periods, Max Muller assumed 200 years, a calculation that, starting from JOU B C, would take him up to 1000 1200 BC, the so called Mantra period a which ilie Vedic liy mns were composed The theory, cither as put forth by its author, acd repeaidd faithfully or made sorse by followers, has been reiterated so long and per- ·* APPENDIXI sistently that it finally became something like a shibboleth of orthodoxy in chronological questions of the Veda Muller's theory has cven in an accentuated form been accepted quite of late by one of the foremost authors on the RV, who, after adducing a new argument, says "We must thus rest content with the moderate estimate of the thirteenth century BC as the approximate date for the beginning of the Rigvedic period (Macdonell, Vedic Rcader, p XII) Max Muller's theory, however, has more than one wcak spot First, the assumption of 200 years for each of the periods is quite arlıtrary. In particular, it does not seem to take sufficiently into account the difference of conditions for the evolution of language between then and now In the second place, it scems fairly certain that linguistic, litcrary, 2nd luistorical reasons necessitate a more remote upper limit for the age of the Veda than Mas Muller was inclined to acknowledge The statement which would take the thirteenth century as the approximate date of even the beginning of the Rgvedic period rests mainly on the relation between the RV and the oldest parts of the Avesta, and the date of Zarathustra The oldest parts of the Avesta are said hardly to dare earlier than from about Soo B C The relationship between Avesta and Veda " is so close that the language of the Avusta, if it were kne wn at a s age some five centuries earlier could sacrcely has e differed at all from that of the Rigveda Hence the Induns could not have separated from thIranians much sooner than 1300 BC" We hive to admit that the Indo Iranian language, the parent of the languages of the Avesta and the RV, shows apparently more affinity with the language of the RV than Pali does For, the means of expres sion ure in the oldest portions of the Avesta surprisingly sunılar to those of the RV, wh ch proves that both the languages cinnot differ so very much from their common trigin The changes, mostly of a phonetic nature, are more on the side of lian than of India It is also suggested that the difference be- # een Indo-European and Indo Iranian is greater than bein een the latter and the Vedic language But to a certain extent this new argument mentioned above for a younger date of the Veda suffers from the same defect as Muller's original hypothesis--for so can Müller s view be alled and nothing more It would seem soniewhat arbitrary to prescribe to a language the rate at which it may change or must ·HYBINS FROM THE RGVEDA. have changed. Such an imperative becomes more fatal when it is applied to a literary, and more awkward still when applied to a sacied language. According to Müller's hypothesis the Mantra period extends over circa 200 years, froma 1000-1200, within which time fairly considerable changes of language are supposed to have taken place. One or more hymns, therefore, of the present colletion must lzave been composed about 1200 B C., one or more about 1000 B C. Bur do the hymns of the RV. really show such differences of language as the theory requires ? Can it, in particular, be shown from the RV. hymns that during the Mantra period such a gradual and steady change of languige took place as is necessary, if the argument from the change of the id om is to have any force at all ? To judge tiom external circumstances, nas not the language of the RV, as well as that of the Avesta to be considered as a sacred language, at least 10 a certain extent? On the outside the assumption does not scem to be altogether beyond the range of poss bility, if not probability, that in Vedic times the "crowd ", calling their own language, watched the functions of the ritual and listened to the chanting of the mantras with as much attention and devotion and as Istile grasp of their meaning as they do now, say, at a marriage feast. Moreover, the authors. of the Vedic lrymns may have had some interest in showing as latile change as possible in their language as compared with that of their predccessors. An internal proof, however, for the assumption that the Vedic idiom was a literary and sacred language is to be found in the RV. Samhita itsell. It may be admiied that witlun sacerdotal circles a language was spoken sluch phonetically coincided with that of the hymns. This (more professional) language may have differed from that of the hymns in so far as it was prose and avoided archaic expressions in cases where younger and more prac ical forms were available. But there was, at least in certain straia of the populacc, 2 language current which was developed far beyond the sacred language of the hymns and showed the main characteristics of the oldest phase of " Middie Indian", or the so-called Palı stage. The conclusion, then, scems legitimate that the living spec.h of the bulk or the Aryan "clan" was essentially different from the sacred one. Thus the argument from the developiront of language to establish the length of th: Manira period becomncs inaj plicable. There is more to be said for, than against, ibe statement that the contents of the present RV. Sachita required ·XIII APPENDIX I centuries to come into existence And other centuries may have been necessary for the origin of older, lost pieces It is well known 'hat on account of linguistic differences chronological ones have been stated in the RV Simbiti The tenth mandala, especially, has since the days of Roth been recognized to be of younger date The language of this mandala differs in miny ways from that of the other nine mandalas to such an extent that it has been said to represent in those respects the transition between the Vedi language, strictly speaking, and that of the other younger ) Samlulas But barring the tenth mandala and certain portions of the first, there is from a lingusstic point of view the same idiom to be observed in the whole RV Samhita It might be, however, that the uniformity of langurge in the first nine mandalas and their difference from the tenth are due to to the present Samhı à being based on such principles of arran; e ment as would relegate all the hymns written in a viunger lange uage to the tenth mandala Before this artificial arrangement the same hymns, composed at different times, might have been found between those written in the older language, and were thus scattured over the whole number of Vedic suhtas In this way the Vedic hymns might, after all, ac ording to their date pruve a steady, natural development ol la iguage But, in the Erst place, this supposes a double and parallel linguistic tendency in the literary activity of the Vedic ige, a consciously archaic one, represented by the lymns of the first nie mandalas, and a progressive one, keeping more or less abreast with the nonlurgica), non sacred lerary activity, appearing sporadically, and represeried by the suktas of the tenth manyala Secondly, it is as clear as well known that mandalas II-VII conta n the hymns of one pari, ular family of author pşts, and that all hymns ad 'ressed to RTH q=&pu are brought together in the ninth niandali for mandalas II-VII, then, it is the authorship, and not a linguistic consideration such as archaic language, that is the principe of arrangement There are no proofs whatsocier that ly muis written in a younger language m ght have been subtracted from any of the family bools and been put together in some other collection, the tenth mandula, say Mandala is outside the principle according to which the sakras have bcn assigned to books II-VII In fact, it is a unit by itself, coll cred and arranged according to a consistent principle This principle ·HYMNS FROH THE RGVEDA, XIV is of a chronological nature the tenth book is the mandala which contains the younger hymns, either isolated or arrar ged in groups Thirdly, "at the time when the tenth randala came into existence, the first nine inandalas formed a large body of hymns, acquunted with which the poets ol the tenth mandala must have grown up, the knowledge of which they show in their own songs again and again a body of hymns of which apparently not only the present contents but even the present arrangement was known to some of the authors of the tenth mandala Finally, it should not be forgotten that the reason wlay the hymus of the tenth mandala stand out against those of the other nine mandalas is to oe lound not only in their form, comprising metre and vocabulary besides grammar, but in their contents as well, it not more If there were a section at least in the RV Samhita that could and should prove the gradual and steady deve opment of the Vedic language, it would bu the ninth mandala, the Soina book For "this mandala cannot have existed independently bcfore mandalas II VII, but is rather their product The Pavamina hymns have to be attributed to the same Grisamadas, Vasisthas, etc, who composed the bulk of books II-VII Consequently. the various psi families chared in the authorship of the Pava. mint hymns and a collection of such hymus in the form of the ninth mandala could only have been made wnen the lıymns composed in vari us circles of poets were brought together and specific Somi hymns separated from the The minth mandala, therefore, covering a wide range of time, should, if any, show the marks of devlopment of language But this is in no way the case The linguistic change noticeable in the whole RV was not so gradual and steady as Müller's hypothesis deniand., and the conclusion drawn from a change of linguage that does not exist, consequently, cannot be accepted Something might be learnt from Laun, quite a good parallel, as far as the evolution of a literary and sacred language is concerned, to the language of the Vedic hymns Latin has been a lucrary at least a learned and sacred, language for almost 1900 years Yet, some violent changes in pronunciation crcepted, which can be traced and explained, this language is practically the same today as it was sliorily after the tim. of Ciesir How luule may be gathered from mere language is shown by the Mautrāyaniya Upanışad some critius take it to be an old, Others thit rest ·XV APPENDIX I a young, work To measure the change of language both of the Veda and the Avesta by a standard approximating that of modern living languages, would show a want of method equal. led by the upplication of the same rate of evolution in ideas and conditions presalent in Europe now to the Indo Iranians some 3000 years back Taking all the necessary circumstances into consideration, It should be not quite so impossible to " issume that the Iranian and Indian languages ( of the Aresta and the Veda') remained practically unchanged for the ruly immense period (?) of over 31 oo years', if it could be proved that the Vedic hymus go back to the third millennium BC The astronomical arguments used oy Tilak and Jacobi mahe an attempt to slow tlus. Already in the Vedic age the necessity was felt to combine the lunar with the solar year For this purp ise certain full moon naks stras were brought into special relation to the beginning of the seasons and on the year Now wi h the help of astronomical alculations it was thought possible to find our certain fixed data, provided the observations in Vedic times had been made correctly, and the beginning of the seasons and of the year could be ascertained It appears that at the time of the Brāhmayas the Krtukas ( Pleiades ) thich then were at the beginning of the nah satras, conicided with the spring equinos On the other hand, there were indications in the Vedic texts which suggested that in older times the spring equinox coincided with Airgasıras (Orion ) The processio i implied in this distance froin the Krttihas to Mrgasiras ) requires a period of about 2000 years, as about 2500 BC the equ nocuial point was in the Krechas, in about 4500 B C in Mrgasıras Titah puts the Vedic hymns as far bach as 6000 B C, la obi is content wat daring the beginning of Vedic cisalisation at about 4500 BC, and considers the RV hymns as the ripe, perhaps even late, fruit of that age They may belong to the second hall of the period, extending as it docs froin 500-2500 BC The acributing of the RV hymas ka uus period us, a Jacobi's opinion, confirmed by the following obseration the marriage ceremonil of the Gșhvasútras Dhruva, the polar star, is pointed out to the bride as an id al of stcadeness and faithfulnes. The polar siar—in consequence of the processionis changing in course of time Clic present polar star on the northern liemisp'ocre is Alpha in tlic Little Bear But already ·HYMNS FROM THE RGVEDA. 2000 years ago this star was so far distant from the celestial pole that i Vedic antiquity it could not possibly lave been considered as the solar star Its place was at that time, more accuraicly in 2870 B. C, occupied by Alpha Dracouis, thuis being the only star bright enouglı to serve the purpose of the polar star Since in the ŘV hymns ihemselves this custom of pointing out the polar star is not yet ) mentioned, the Vedic civilization has, according to this theory, to be put at the period antecedent to the third millennium The argument based on the polar star appears to be more convincing than that founded on the nah satras and the cquinoses. It has been urged against the latter that the early Indians were not known, not even likely, to have possessed such astionorical hnowledge as the proof credited them with This objection has no more fore than any other argument tamen ex silen 10, nor does it seem to touch upon the Teal Jifficulty The main crux lies rather su the seeming difficulty, if not impossibility, to a sign a certain and fixed beginning of the year The Sitapathabrahmaņa XII 8 2 35, for instance, aion edly admits that all the seasons may start the year. Suffice 10 say that nothing in Indian Bory forbids to date the RV as far bach as the third millennium and to put the Vedic civilization at the fourtn millennium. For, " the RV is pretty nlarly the final expression of its onn ispe of composition, presupposes a long period of antecedent acavity, obviously going bach to the common Indo Persian or Aryan time The RV repetitions" mark the entire Mantra literature as in a sense, epigonal The problem of the age of elie Veda, the farthest-reachios of all questions in Indian literary history, has gained fresh interest by tlic discoveries of Hugo Winchler at Boghazhoi in Asia Minor There clay tablets were found, coming from the capital of the Chetites, and dated from 1400-1200 B C. Among the tablets there were documents ot contracts concluded bcircen the king of the Chetites and the king of Mitant at the beginning of the 19th century The contracts contain into- Guions of the turciary duties of the two kingdonis to protect the agreements Babilonian and lucal gods are mentioned, and there appear among those of Mitant the following namus - (ilami) mi-lt ra as si il ilanı ) u ru w na aj-51-c) { variant a-runa-as-š1-11 ] ilu) in dar (vanant in da-ra ] (ilani) na sa-a (: tt-11 a) n na ( variant na-š la tat-ti 12-20-na I.

·XVII APPENDIX I The question now arises, hat dert es do these tablets signify. It should not be leſt out of sight that the reading is by no means certain throughout, and tliit the explanation and idenufication of the names are not above suspicion It will also be usetul to remember that the ( Mitannian) sulfixes aššil or aššiel and anoa of the above names bear a rather s riking resem. blance with the Tohlarian case-ending aššál (comitative) and aña (nom plur) The names of the gods mentioned in the tablets have in succession been declared to be Arjan (Ed Meyer), Indo- Iranian Oldenberg, Keith, Macdonul , and finally Vedic or purely Indian (Jacobı, Konou ), more or less according to the age which soine of these scholars previously had fixed for the Veda The "Bryan" and "Indo-Aryan" hypotlieses seem to labour from the logical defect that they make the Aryans and the Indo Iranians du cilin (ind round the country of Boghazhoi, instead of a smaller or greater part of them. The form of the namus may be Indo Iranian or may not The changes which foreign names both of celestials and men may undergo uhen they are used in a foreign countrs, and have to be written or engraved by native masons are well illustrated by Asoha's Ro h cdict XIII and Heliodor's inscription at Besnagar Wintertutz seems unfortunately to be right in declaring that the on y thing certain in this question is this that everything is uncertain Probable, as it may be, that Mitra, Varuna Indra, ind the Nasatyas of the tablets are Vedic gods, it is also certain that the suffixes in which the names found at Boghazhoi end appear to be anything but Vedı. But are we quite so sure that these names cannot be anything but Vedic > "If all the documents necessary for a verdict in this inatter ever existed, they have unfortunately not come down to us The data for building up a solid argumentation are indeed much two scanty, and the possibilities of miscalculation much 100 numerous to allow a conclusion from the finds at Bogharkoz regardwg the age of the leda The fact alone seems established that in the 15th century B C some gods whose names occur in the Vedic hymns sere, in the region round Boghizhos, popular cnough to figure as licavenly sitnesses in a state treaty Indra indeed plays here the role of Saul among the prophets, among wliom he is not ranked in the RV but that is a minor detail. It is, moreover, probable that about the same time or earlier there are hymns composed in honour of these and other gods in north-Western India The contemporary appearance may be du, to parallel bur independent tradıion or, less likely, to im- ·HYMNS FROM THE RGVEDA XVIII There seems, port from India however, no visible logical connection between this and the assertion that these names prove for the Vedic hymns an age rising to the third millennium. The discussion on the Boghazkoi tablets inspired Sır RG Bhandarkar to point out an altogether new line of unravelling the old problem of the Vedic age He suggests that "the 19 quiry should take its start from the word stra' Assyria', the Nestor of Indian Sanskrit learning thinks, "corresponds to Asuryah as applied to Lo ah in the Isivasyopanısad (Verse 3) ind may be regarded as meaning the country of the Asuras rhus then it is not unlikely that just as in India the progress of the Aryans was contested by the Disyus, so was it contested by the Asuras of Assyria and they were thus compared with the Danyus In latter times, especially when the Aryans sutiled in the region of the five rivers, and aft.rwards when their religious system was developed in Brahmăvarts, the reminiscences of the human Asuras and the fight of the Aryans with them and their cıvılı ation led to the whole subject having transtormed itself into a myth of the determined enmity bei ween the Deva and the Asuras In spite of the resistance, Bhandarbar thinks, some Aryan tribes at least made their way from North Muso potamia to India and developed their religion at such a date that *by the middle of the 15th century B C the Indian Aryans had progressed so far 111 the development of their religion as to con ceive of five derties, one single and four arıtuged into groups of two each These groups along with the grimmnical torms (?) of the names are exacıly as they exist in the Rig Veda great d al of hymnal literaturi must have gathered round those names by that time, and its origin may be pushed back to about 2500 BC Bhandırhar only claims to " have thus simply indicated a new line of research The new line in any case has the merit of showing the complexity of the problem, as so many issues are bound up with it It involves among others the question of the original home of the Aryas and their migrations, also their relation to the Iranians, who evidently hid got another impression of the 'Asuras Besides the more ethnographical difficulties some lingu siia puzzles would rare to be solved But if the hypothesis proves correct, it will point more in the direction of Jacobi s and Tilal's conclusions than Max Muller s statements ·XIX APPENDIX I. The final result of the preceding discussions on the age of the (Rg-) Veda is the following - The Vedic literature (not Vedic age! ) has its lower chronological limit lying at soo, or perliaps beiter, at 800 B C The upper limit is an unknown x, which, however may not safely be pushed louer down than 1200, and is more probably to be sought in the third millennium B C than in the second ·Appendix 11 ores VEDIC MYTHOLOGY (By the late Rev Father Zimmermann ) A. General Characteristics The RV is important both as a monument of the Indo- Germanic mythok gy and as a document for the h story of lan guage In both respects the Veda, the RV especiilly, is rivalled only by Greek mythology and language The relics of all the other branches of the Indo Germanic lamily are, if not scanty and comparatively late, at least not so complete as the Vedic And though other mythologies may slow changes and evolutions, these developments, after all, do not affect the Whole pantheon But it is just the change in rise and fill of thc individual gods and the evolution of the whole Vedic pantheon that make this mythology so important There are not only vital changes to l'e obseried within the mythology itself, but the reader can perverse how the basis of the whole ancı nt Indian religion gets sluted The RV is thus destined to form the link btween the Indo Aryan or at least Indo-Iranian, religious beliefs and the later specifically Indian phases of religious forms for, mythology in all its bearings beiriys the nature of the religious cunvictions and practices of a people to a very great extent In the RV gods arise, as it were under our eyes watch how the Vedic theologian poet स कार इ ( देवान ! 3 25 2 The general line of Interary and inythological evolution is the follow ng first, the phenomenon of nature (physical or mental ), then the personification of the pheno meion, then (in some cases ) separation or abstract conception of some prominent quality, and possibly again personification Ot many hymns whose rar is said to be Uşas, Súry, the subject matter is primarily or even exclusively not thar svai, but the plıysical phenomenon maniſesting a superhuman and in most cases, kindly puwer supposed to be behind the natural force an idea which, in a we can of that Prhivi etc, The power ·XXI APPENDIX II Agni, Usas . modified form, is found in as late a work as Sankaracārya's Bhasya on the Badarayanasutrans (I 2 18-20 ) - gradually became personified, whereupon both the natural phenomenon and the personificauon becaine the subject of an aputheosis , and it is thus that there arose such corcrete figures as Surya, Their prrsonality and office are descubed in so graphic a manner as if the rsi had been an old personal friend of theirs Not all the figures of the Vedic pantheon are so perspicuous in their orig n In fact, the two greatest gods of Vedic India, Indra and Varuna, hare severed their connection With the underlying fact of nature to sucli an extent that they have to allow cholars to quarrel about their original meaning Prajapati and other later conceptions exccpeed, the great majority of the Vedic gods trace their penealogy back to some element or event in nature in the wider sense If the name of the deity remained the sime as that of the natural phenonenon, the personification has nut become so pronounced, the two co exist in the mind of the poet and find, as is the case with Usas, exp ession in turns If, on the other hand, the name no more signifies the real or the main natural basis, the personi fication becomes clearer Tlus personification chiefly led to authropomorphism of the nature and the office of the gods they have body and soul as men 've, only of greater dimension and, perhaps a better hind The Vedic gods and goddesses are durfied men and women, quite human, some imes too human 1 he personification rarely atruns that miriellous ästhetic equilibrium and pr portion justly admired in Grcek inythology It is true Vedic mythology 11s no Kali with her horrorsthough Rudra is terrible enough-yet a mere comparison between Indrı anl Ares the Indian and the Grech war gods, would bring out the d fference which is characteristic of both mythologies Prajapati may be mentioned as an example of a deity that was first an abstraction, menly the lord of a certain number or class of things but the abstracuion, thouglı the connection with some cosmic act or prominent natural power, baiet rod up a conditie forn SWS 23 Stance of the sepa ration of an attubute that tpressed eserybody from the original concrere mythological fact and figure, 2 separation which led to the conception of an independent deity The want of a real, consistent working out of the gods" figures and offices is responsible for a certain amount of democracy among the Vedic deities The term pantheon, implying ·HYMNS FROM THE RGVEDA. XXII contains an a hierarchy of celestial beings with something like a fixed constitution of their own, cannot be applied in the strict sense to the assembly of the gods known from the Veda For that too many figures are overlapping, and too many offices are held in common by two or more deities The undeniable communism among the Vedic gods has led M Müller, it seems, to propound bus theory of Henotheism or Kathenotheism, "the belief in individual gods alternately regarded as the highest. But, strictly speaking, this very communism abjection to, as well as a reason lor, Henotheism The theory has an element of truth in its favour, but is not acceptable in its full blaring There is indeed a certain undercurrent noticeable in Vedic polythersm, which considers all the various figures of the patitheon as manifestations of he one supreme principle. I This ncy is most clearly expressed in the conception of the Ria, from which some deities are said to originate, in which many participate, and according to which nearly all work This undercurrunt is the first phase of the evolution of Vedic beliefs into the pantherstic monotheism, fairly well outlined in the tenth mandala and boldly expressed in the latest parts of the Sruti It is, however, not safe to say that “Vedic deities are represented ( in the RV Samhita) as independent of the rest."- On the contrary, the Vedic mythology is remarkable for the interdependence of the individual gods, Indra and Varuna not exceptud It may even happen that an abstract concepuon like that ol Sasuir is said to rule over Indra, ( Nr 9 9 ), who in his turn iords it over Surya, I 1or 3, the concrete basis of Saviif. Such and other mutual relationships make the suzerainty of one even for a time impossible Moreover, there is a group of deities, the Visve Devah, constituted with the set purpose to praise the minor gods and put them side by side with the bigger a levelling pro.ess more favourable to equality among the celestials than to the raising of one even for a short period to the supremacy over the rest Cp Nr. 24. It may be that this or that deity was held in higher esttcm by one tsi or cren sähha ihan the other, but that does not amount to a generally recognised and practised henotheism The upper class among the gods very likely always found worshippers enough who could and would keep their favourite deities in the dominatirg position they had inherited A levelling of the whole mytho. logical assembly by making Indra and other "overlords" climb ones ·XXIII APPENDIX II. down in turn could hardly have served the interests of these worshippers The rsis and theologians were in all likelihood acquainted well enough with the respective position of each god in the RV Samlija, and their laudations, including the accession to a throne which never existed, need not be taken too seriously These bombastic praises sometimes defeat their own purpose in II i 3-| Agni is honoris causa identified with no less than six duties, among whom there are Indri and Varuna The rise of Agni to the rôle attributed to bim there would mean the tall of Indra and Varuna themselves The frequent bringing together of two derties in a dvandva compound and the forming of groups of more than two is also against the rising of one of these above the rest Besides the professional zeal of the psi for the god who happens to be the subject-matter of his composition, the indefinite shape and office of min Vedic gods as well as the absence of one recognized bead, are responsible for the poss ble, though not real, usurpation of the supremacy, Zeus and Jupiter, in spite of occasional domestic troubles and palace revolutions, were-masters of their celestials neither Indra nor any other Vedic god ever attempted to be so Henotheism or Kathenothersm is out of the question for the simple reason that ancient India did not possess a pinthen 311 the strict sense of the word with a head acknowledged by all the gods Ol the proposed classifications of the Vedic deities each labours under some defect or other The traditional division of the gods according to their place ( Yasha, Nir 7.5, following RV I 139 II ) into the UTFITS terrestrial the अन्तftatuiar or HEAFUTAT , aerial or intermedia e, celestial, deities suppose that the origin, nature and activity of cach derty has been fully ascertained That, however, is not the case, for it true to unpleasant extent that “ othing in all mythology is more difficult than the attempt to get a clear view of the gods of Vedic India” An historical division into Indo European, Indo-Iranian, and Indian deities would require complete information about the date of every god from the Indo European down to the Indian period But the dates, such as are available, leave doubts about the period of many gods, and in too many cases the information is decidedly defecte, especially as far as the Germanic, Slavonic and Celuc msthologies are concerned The division (proposed by Bloomfield, Religion of the Veda,, p. 96) into prehistoric, transparent, translucent, opaque, and abstract or symbolic gods rests on the and the rural ·HBINS FROM THE RGVFDA. XXIV historical and the cxegetical principic, and is likely to suffer from the faults of both these principles It is not certain u luch gods hrie to be relegated to the prelustoris period, and a god may be transparent, translucent or opaque, just as the interprc. talions offered an accepted or rejected One or the othic! cry mological explanation proposed by Bloomfield is of ? somi ahat 1crobatic nature, any hox After all, it seems besr to revert to Yasha's classification The order of the gra gods contains Dyaus, Varuna, Mitra, Sarya, Suvitr, Pasan, che Astma, and the goddesses Usas and Ritri The अन्तरिक्षम्यान class is made up of I dra, Apim Napit, Rudra, the Maruts, Vayu, Parjansa and Apas Tlie gizentan citegory is represented by Ppthivi, Agn, and Soma. B. Individual Deities VARUNA . are of Both the figure of Varuna and his office in the RV uncommon interest and importance Though he has all the insignia ol high rank in the Vedic pantheon, yet only a com paratey small number of hym is-about ten in all - in the whole RV Samhiti are addressed to him Three out of these, Nrs I, 8, 22, are contained in thus Seleccion two mort, Nrs. 16 and 19, being addressed to Vitra-Varunā The reasons for this small number of Varuna hymns in the RV are not fir to seeh Firsi, Varuna does not represent in an unmistahable manner some magnificent phenomenon of nature, as Usis does In tact it has not been settled to this day what cvent, element or force in nature Varuna represents Secondly, Varuna is intimately connected with mans confession of sin and repentance, a process in the individual mind that naturally will not claim as much public or even individual attention is, say, Agnis activities or Indra s great though legendary, deeds' The statement may or may not be generally true that the Indoyermanie pcoples in their carlier history do not show the same attention to morality and ethics, both practical and theoretial, as the Semitic nations do The presumption, anyhow, will be that the Ary as did turn in their literal struggle lor life more earnestly and more frequently to buoyant Indra for victory than ·XXV APPENDIX II. they did to the solemn, less noisy Varuna, whose rule and rod, in spite of the threat of the rşis, many a clever sinner, at least seemingly, escaped But nobody will deny that the few Viruna hymns are full of some of the truest and deepest ethical feelings There is Hardly a rc, certainly not a whole suhta, which does not keep the gencral idea of Varunt's character and of man's responsibility to him and to Rta in view Some of the verses rank along with the sublimest a repentant heart has felt and poured out iny human language It may be said that the repentance expressed in the Varuna hymns is servile, proceeding mainly, if not alone, from the fear of punishment This cannot be denied and centuries had to be added to the life and evolution of the Indian peoples till it could, at least in part, take the of servile fear But nobody with the evidence of the Varuna hymns before him can gáinsay that the indelible distinction between right and wrong is testified to here The common convictions that wrong has to be repented of, and atoned for, and that punishment will overtake the evil-doer one way or the other, have not often found a more graphic expression in literature Again, the repentance of the Vedic sinner was not without some element of piety and filial sentiment towards the offended deity For, the offender wistfully recalls the time when he was on a friendly footing with his god, çp. 17 Just in these hymns a delightful naivetc peeps through the solemn language which is as direct as that in the song of the banhrupt and repentant diceplayer, X 34 Tahen all in all the Varuna hymns rank with the best religious poetry Indo-Germanic antiquit; has produced, for the history of ethics they are most valuable monuments or the Vedic age In the Varuna hymns of this Selecuon the figure of the god is fairly well delineated He is the Man par excellence, I s, he is clad in a shining armour, I 13, which suggests the earnest- Dess and power of the revenging god Self-existence and strength are especially attributed to him, 22 , etc, being styled wafera, S, is the glory of the principle of authority and rule, and of the persons that wield these powers Varuna is well qualified for a ruler, for he is addressed as NT, 120, praised as Ff, 8. I, even al, 22 7 Varuna is an absolute sovereign, full concrete and abstract attribute of Overlord, TX, FT875, is often given to him. B | Rgreda. ) 8 8 He, 8 I, the ·HYMNS FROM THE RGVEDA XXVI Naturally he becomes a füit, 8 3, huis sway not only reaches far and wide, cp 3618,8 3, but he governs even in minor matters, नहि बदारे निामपश्चनेशे, 8,6 As he is far seeing 357810, I s, and omniscient, I 7, 8, 9, 11, it is quite natural that it becomes liard, if not impossible, to decene him, 88, 22 4. Even those who might usually get the better of men and even gods shrink from the attempt to cheat Varuna, i 14. The more so as the gods vigilance is concretely supported by his 7957, posted over the whole extent of Varuna's jurisıdiction, cp I 13 The feeling of confidence pronipts the poet to pray that he and his cltents may be सुभगास , 8 2, in Varuna's, the gfaits, shelter, & 3, and law In 8 10 the singer asl s for help against false friends and true foes It may be hard to decide whether in the RV Varuna or Rra is superior in power, for the connection between Varuna and Rta is undoubtedly a very intimate one Varuna is FITT, 86, the unchangeable aasta are founded on lum as on a rochy 8 8 The singer means to pay a compliment to Varuna limselt when he asks #ETT À 501 Figalu, SS The conception and name of Rra, Avestan Asha, cuneiform (old-) Persian Arra, appear as early as 1600 B C in Iranian royal names In the middle of the second millennium BC, then, clus term must have been a familiar one and embodied an ideal of kingship The Rta in the RV signifies the cosmi, as well as the ritual order and the norm for the conduct of man It is therefore but natural that a personality so closely connected with Rta, the Order, the Right should become the guardian of the moral law and the revenger of its infringements It is true that Varuna associated with Rta is also the upholder of the cosmic and physical order, I 20, 221, the favai, 8 4, and that the forces of nature are said to work according to this Rta, 84, yet Varunas characteristic activity is, above all, the guardıın ship of the moral world Hence the attitude of the sioner towards Varuna -he makes a straightforward confession of the wicked deed and shows an earnest will to get out of the clear debt by resorting to all means in his power, such as invocation, sacrifice, even by asking spiritual advice from the “Wise There is really very little pharisaic pride in the sinner, who compires himself with a calf, tied by the crime like a rope, 22 Onls here and there the attempt is made 10 shift the personal responsibility on to bad habits or outside influence, 22 6 Also vicarious responsibility and atonement are expressed in 22 But whoever may finally be in fault, the repentant sinner is S ·XXVII APPENDIX II, prepared to serve Varuna as a slave, 22 7 There was some palpable reason for being afraid of Varuna's anger, for, the usual punishment inflicted by lum was dropsy, naturally enough to sorted to by Varuna, the high, I 7 Considering the terrible effects of this disease, the sinner was certainly in right earnest when he prayed to the god not to cut the thread of the weaver and not to put an untimely end to his work, 8 S In Indrr the elemental powers of physical nature embodied, in Agni the cult of the Vedic age has been represented, in Varuna the moral forces moving the heart and the soul of the Arya have been res ealed. are One view ADITI and the ADITYAS Opinions are divided on the meaning of Adini interprets Adui, according to the etymology of the word, as freedom from ( moral ) fetters, from limits- bondlessness and boundlessness — liberty, Infinity, the infinite in general Another view tales Aditi to mean the indestructiblc, celestial light To judge from the data gen by the Vedic literature, the latter view seems to be more probable Aditi is called Tacaat, Usas Is अदितेरनीम Aditi resides in the परमे पोमन If Aditi were simply infinity, all the gods would fittingly hate been her offspring, but as a matter of fact, only a certain, comparatively small group are called her sons Now all these sons, as far as they are concrete figures and not mere personifications of abstract ideas, are gods connected with light Aditya in later times is simply the sun-god, None of the wind or storm gods are in Adını s family The Adityas are several times called T1 9:11, 83, analogous ro, Agnis being RER 991, and Indras In the case of Adut this may have led to sidering the feminine Aditi as the mother of the Adityas, and the personification was resorted to here, though it did not take place in the case of सहम् and शयर complete analogy to the formation of Adit may be found in that of Sacl, the wife of Indra The genesis of Sad started from it, lord of strength, an cpithet of Indra, cp Macdoncil, \ed Myth, 122 The Adityas, in any case, hase to be considered as a group of gods by themselies They represent the calm majesty of दापस पुत्र con ·HYMNS FROM THE RGVEDA XXVIII He divine rulc, not the bold, smashing minner Indra stands for It is even possible that in the circle of gods headed by Varuna, and in that led by Indra, the traces of two civilisations, meeting on Indian soil, are expressed Vedic mythology would thus confirm the results arrived at by linguistic facts from modern Indian languages The number of the Adityas is not fixed s, 7, 8, in the Brāhmanas even 12, are given Nowhere does the RV enumerate the seven names, six are given in II 27 I They are Mitra, Aryaman, Bhaga, Varuna, Dahsa, Amsa It may be taken as certain that some of the Adityas are older than Adıtı, their mother Varuna, Mitra Aryaman are inherited from the Indo-Iranian period, either with or without metamor phosis Adırı, on the other hand, appears clearly as a personi fied abstract idea, brought into parental relation with these three and the other Adityas Some of the Adityas, however may be younger than Aditi Daksa, mentioned in 25 4, 5, 15 nothing but the deified (intellectual) Skill or Dexterity there appears as the son and father of Aditi, who thus becomes the mother and the eldest sister of the Adityas Aryaman, 9 9, 14 24, is rather often mentioned in the RV, but he is practically without personal traits The appellation TRT fre quently means comrade, groomsman Aryaman as god seems to signify almost the same as Mitra, at least as far as his relation concerned Bhaga 1 c, repeatedly used as an attribute of other deities, equivalent to Dispensing Bhaga, the Aditya, means both the Dispenser (of wealth) and Bounty, Fortune The same word in Slavonic languages, Bogů, has come to signify, god In 25 8 Martanda is men tioned as eighth Aditya The sons with whom Aditi there ap proaches the gods may be the traditional seven Adityas , the eighth, whom she casts away and takes up again, has with good reason been said to be the son-god, more accurately, the evening sun-god Except Varuna, Mitra is the most important Aditya Through the close union with Varuna, indicated by the fre quent dvandva compound Thu, Mitra has lost so many or his personal reatures that his concrete figure can hardly be con structed In 16 1 Varuna and Mitra are addressed together as ऋतस्य गोपा सयधर्मणा, they are सम्राजा स्वदृशा, 16 2 , उग्रा, 16 ३, fanfaat, 16 7, 3, 19 5 Mitra has been compensated for the loss of individuality by being made to participate in Varuņa s to man 15 is ·XXIX APPENDIX II activities and attributes Mitra-Varuna in our hymns appear in natural co-operation with the Maruts and Parjanya, 16 4, 5, 6 The two deities bave, among other things, Aigt in common Maya has wrongly been interpreted as divide trickery, more cunning than the human one and thereby able to entrap the sinner On Māya see Notes On 16 3 In 19 I the sun is also called the common eye of Mitra and Varuna There, then, the union amounts to identification in one person Generally, however, Varuna and Mitra throughout the Veda are felt as being in some contrast to each other This contrast is mostly explained as that between the sun or the day on the part of Alitra and the moon or the night on the side of Varuna This interpretation would explain the fact that in India as well as in Iran Mitra is the guardian of the oath and of contracts, he figures as the god of truthfulness and fidelity, a eclared enemy of double dealing in every form It might, together with Varuna's office, g ve a clue to the question why the majesty of Varuna appears somewhat sombre, at any rate solemn Exen Varuna, in spite of his high rank in the RV is a falling god, Mitra indeed playing in India a far less important part than in Iran and the Avesta A prehistoric deity in Iran, raised in many parts of Western Asia to supreme rank by Mithraism Mitra is hardly more than a shadow of Varuna in the RV Only one hymn, and that not a very personal one, III 59, is addressed to him alone Mitră-Varuna have been identified with the Iranian dhura- Mithra , Varuna has been taken to be the equivalent of Aburamazda in the Avesta The first cquation is acceptable, the second is true only in a qualified sense Varupa was the Indian successor, but not the direct lineal descendent of the Indo-European Dynas pitar or Djaus asura Ahuramazda in tha Avesta is a crcation of Zarathustra's reform The same Ahura that rose in ( East ) Iran so as to become the bigliest deity coded lus position and pon er in the RV to Varuna The phrase HETIT ART secms to reflect this esolution that the Ai estan Arresba spentas are a mythological parallel to the Adity as is not tenable The theory advanced by Oldenberg tha: Varupa and the other Adityas liad been taken oser from a Semitic people, the Babylonians (or Arcadians ?), rightly has not been accpied "The vics ·HYMNS OF THE RGVEDA Ocean The suppositions of it are as unsafe as the arguments unconvincing It seems, besides, very unlikely that the greatest, if not the only, ethical deity the Vedic mythology possesses should have been imported from outside The subsequent lustory of the religion and philosophy of India does not show the people so devoid of moral conceptions that the Vedt, times, in which ethical convictions were at least as alıse 1s in later periods, sbould have gone a-begging for some concrete form of their ideas It is strange, however, that Varuna is not surrounded by any myths An indigenous Indıın growth would explain this want quite sufficiently, as Zarathustra's figure too is not encumbered by any mythological tradition On thc original nature and position of Varana a good many views have been put forward Considering that Viruna in later times is a water-god, he has been said to have been a god of the sea whose poner waned in direct proportion to the distance the migrating Aryas put between themselves and the This vien interprets the Veda and its times too exclusively by the following ages Another theory brings Varuna in connection with grof, which, on the analogy of the old Slavonic vianu, is said to mean the black, dark colour This opinion seems to contain an element of, though not the whole, It is very probable that the name of Varuna is derived from the root, to cover, encompass, Varuna tlus being the encompasser The greatest encompasser is the shy, *. whose aspect must have made a grea impression on a people living mostly in the open And just as the dawn caught the inagination of the Aryas by its beauty and regularity, so must the sky, especially the starry sky, have attracted their attention The sky at night being ruled, as it were, by the moon, it was but natural that that luminary should gradually have become the main basis of Varuna Thus the contrast between Mitra and Varuna is explained, Varuna s superior rank in the RV is originally founded on the all encompassing sky, envelopiog even the sun, the physical basis of Mitra This conception offers a fitting explanation of most of the Vedic data A few others such as Varuna's riding on 1 car, either singly, I 18, or jointly with Mitra, or the sun being the eye of Mitra and Varuna, are found in a special connection, as in 19 i, or Varuna, considered as dissociated from the natural basis, is simply put as a deity side by side with the sun-god ·XXXI APPENDIX 11. The question whether Varuņa is etymologically the same as the Greek 'OYPANOS is old and rew at the same time, as it hss not been decided up to now Authorities of tlie first rank on lingguistics have accepted the equations uoru-nnos Or uoru-enos = 'OYPANOS, uoru-nos = TUT Yet the consent is not universal among scholars Everybody will, however, be prepared to admit that Varuna and OYPANOS are at least two parallel formations of rar and zaru respectively, thougn they may not be phonetically identical Varuna mty have been an attribute of mi In Greek mythology at the appellative, became ZEYE, "the dweller in the of hc ren", the supreme ruler and thunderer In India the attribute developed into Varuna rith his unnersal physical and moral jurisdiction serene SAVITR Only one sahta, Ar 9 ( II 38 ), in this Selection is a Salut hymn As it describes Savair's activity at sunset alone, it does not give a complete idea of the god and his worh, and a fuller treatment, bascú upon the data of the whole RV Samuta, is required Sausis is so closely related to Suria that they are often recated as one and the same divine personality In the mantras of the same solta, sometimes even in the sclisame re, the sun. god is called now Sursa, nou Saut, see IV 14 :, ! 158 1-4, etc In such cases the wording and context may possibly cnable thic reader to find out which is meant Generalls, though, Sasir stands out as the moving, impelling, enliening Hou Thic crimolusy of Savits, clearls leading to the root x 6P, fe's a correct and exhaustisc notion of the deits With golden arms or hands-the rays of the sun- Santa rises in the skies, sorting in monton cicry crcature In the ·HYMNS OF THE RGVEDA XXXIV 17 2 eser, for the conimon man in his practical life, and consequently their popularity seri lahely has been even greater than that of Soma The number of attributes and names given to them suggests that they were by no means figures petrified by the ritual and stylistic conventions The Asuni arc ATI, S 7, II, 12, ctc Fremanti, 62, 5.1, 17 8, Hargt, TEZGAI, 17 9, THI, 7 , , 6 4, THI, 6 5 TAT, 2 Significant for their origin is the epithet दिवो नपाता, 61 Ithe epithet at Acar, S1, 4, etc, commonly interpreted as the Nor, untrue Oncs, has become a proper noun Their strength and irresistibility is emphasized in epithets like TITTA ind siira, In 17 4 they are said to be a part, which in the context there expresses their non-luman origin and nature, rather than their duality Their place seems to be anywhere and now here exclusively they are far and near, flying through the middle space, 17 1, or working on the ocean, s 3,5 In 6 1 tlie poet calls on them, is pas The time of their appearance is said by the 'old Vedic interpreters to be from midnight to the conplete victory of sunlight over darhness; more accurately, they appear after the darkness dispelling Agni and Usas, but before the sun in its full glory, cp 66 ritual and the RV text itself, on the whole, suggest As far as the Asvını depend on victuals at all, their favourite food is honey see 17 8 They are pret, 6 4,20 2, and Aygti, 17 The predilection of the Asvinz for honey' has led 10 attri The fry, constantly men tioned in connection with these morning gods, has appropriately been interpreted as the dew in the early morn car 15 FATHFA, 20 3, faryr, 204, characteristics which are calculated to enhance the ant of the Asvina themselves About half a dozen members of the animal kingdom in turns are said to be yoked to the car of the Aśyına they rank from bırds and winged steeds to the humbler ass of the Asyind a marvellous craft is ready, S. 3, § For the maritime esploits The regularity of the gods appearance is expressed by the adjective wayot 20 3. guten to their horses Beyond the partaking of the Soma together with Surya (and Usas), the relation of the Asyina to the other male gods is not one of alliance of great intimacy Ašvin hymns of this Selection Nrs 5, 6, 17, 20- they are Once, 5 21, in the four But their friendship with Surya, whose atten tion they seem to have attracted during races, was cemented by 8 called इन्द्रवमा ·XXXV APPENDIX II not less than a marital union between them and the Sun Maiden or Daughter of the Sun The relation thus created is crossed by another marriage transac ion between the Sun Maiden and the Moon the Asvina contenting themselves this time with being the groomsmen The close relation between the Asvina and Surya however, seems to have formed the main legendary strain In the short selection of riddles, anyhow, in Nr 24, where the special mark of each deity is given, the riding of the Asvina in the company of Surya is mentioned as their peculiar characteristic The Asyina's attitude towards man is that of helping friends, it is even said of them ĦATÀ JOYHTY, 17 4 Their kind saving benevolence is, in fact, the most prominent fea. ture of the twin-god Their help is less assistance in the turmoil of battle and the dangers of conquest than the healing power, mending the damage inflicted by the struggle of life, by hostile, preternatural powers and, especially, the all-will of man, ones own relations not excepted They are the 199511 among gods, s 16 The prayer for ? liappy old age, 5 25, shows how individual life was put under their protection 1 he part the Asvina play in the celebration of marriage is illustrated already in the RV (X 15), where they are asked to conduct the bride home on their car, and they (with other go is ) tre besought to bestow fertility on her The wonderful and benet olent deeds ascribed to the Asvina are almost completely enumerated in the hymns of this Selec tion It may be that one or more of thein have their Indo Germanic parallels , on the whole these exploits seem to be of The cluster of kindly acts attributed to these iwin deities has in the fertile imagination of Ved c Asvina worshippers become a jungle growth, which it is impossible to penetrate, and the mythological roots of each of which it is equally impossible to lay bare Even the fact of nature, under zing the Aśvina is not settled with absolute certainty, Already Yasha was at a loss to say what the Asyină represented Besides the fact that he classes them among the grona 1 , Yaska's own meaning on the point (Nır XIII cannot be said to be clear Roth 1 1, thinks Yasha means Indra and the sun, others " that he means the transition from darkness to light which represents an inseparable duality corresponding to their the Ašvina's ) tuin nature In Nir, 1c Yasha also states that Indian origin ·XXXVI HYMNS OF THE RGVEDA some of his predecessors regarded the Asvina as heaven and carth ( cp Sarap Br IV iš 16), that others saw in them day and night, others again sun and moon, and that the Aitihasikas looked on them as two kings, performers of holy deeds Nearly every one of these ancient views has been adopted by some modern scholar or other and refuted by the rest Recent Veda exegesis has not advanced much beyond Yaska and his predecessors, except that the Asvina have been identified with the morning and evening star Of late, views seem to converge to the morning star hypothesis, as it is perhaps best supported by the mythological data in the RV and, especially, seems streng thened by comparative mythology For, a strıking similarity exists between the Asvină and the Lettic gods sons The parallel does not indude the name Asvinä itself, but its meaning possessors of horses, pro vided with horses (not necessarly “riders' ), expresses a characteristic also observed in the Lettic gods The Asvina's title at Aqrar, however, is almost a translation of the Lettic Dewa Delz and the Lithuanian Devo Suneler Moreover, the name of Surya, the gigar, corresponds to the Lettic Saules Metta, and so does the Asvina s relation as husbands or groomsmen to Surya to that of the Lettic gods to Saules Meita The succouring activity of the Asvina, their rescues from dangers of the sea in particular, find a parallel in the feats of the Lettic gods sons Another cose Indo-Germanic parallel to the Asvinā 15 offered by the twin sons of Zeus, the AIOEKOYPOI, a name which again in sense at least is identical with fat aquat, the appellation of the Asvina The Greek Dioscours, Latin Castor Pollur, are perhaps cien more “ horsy' than the Aśvina They too are helping and rescuing deities on sea as well as on land In dire distress they appear as quich as thought, like the Asvina, whose car is BAHT The red-brown, tawny colour or the horses is common on both sides, when the Asvină rescue Bhujyu (RV I 117 14) and the Dioscours save sailors from shipwreck Some scholars have been bold enough to see in Helena, the sister of the Dioscours, a phonetic equivalent to Hug, the mother of the Asvina In the marriage of the Dioscours with Phoibe and Hilaira, two goddesses of light, the point of the parallel with the Asvină seems twisted ·XXXVII APPENDIX IL have to be met two but one and the same Ot the Lettic god's sons and the Dioscours it can be said with certainty that they are gods of light Moreover, the former are undoubtedly, the latter very probably, the morning and evening star There is then a strong presumpuon for considering the Asyinā as morning and evening star as well There are, It is true, some difficulties against this interpretation of the Asvină (and their Indo-European brothers and cousins } which First, the morning and evening stars are not astronomical fact, which however is of little force, as the iden- This is readily admitted as an tity was not recognized ull the Asvina had long grown out of their natural basis A more serious difficulty arises out of the inseparable duality of the Asyină, who appear, according to the Sruti, both in the morning, being just as invariably separated the morning and evening star Now Lettic songs suggest that the sun marries the morning star in the morning, espousing the evening star in the evening Thus we arrive at the marriage of the one Surya with the two Asvina The similanty between the two made them appear as a pur of twirts, though naturally they remained staf at, and could not coalesce into one personality, As the morning star shone at that time which was almost exclusively reserved for the cult — for the evening was not acceptable to the gods--the evening star had to cede ats time to the morning star, but hept its existence and character in Besides the morning being more than any other, the time of rel ef from distress, its morning star monopolised also Like the evethe artention otherwise given to the evening star ping star also the evening appearance of Usas has been entirely lost sight of, and like the Ašvipi has Varuna, in the dvandva compound Mitra-Varund, beca almost entirely severed from the natural phenomenon he represents That the Asvına arc tlic mythological personification of the constellation of the Gemini must be rejected on astronomical frounds I has thics do not stand for any natural phenemepon at all, but are succouring saints of purely Indian Origion does But nor, after the above carosiion, require special rcſutation it may be that the Aszint as physicians, as destes brought in conncc.ion with the abominabic 1,5 7, and as gods whose chanor was also drawn by the sadra ass, were the mythological product of another ethnological and social stratum than that shish honoured Indra the pair ·HYMNS OF THE RGVEDA XXXVIII USAS IS From a poetical point of view Usas is the most important and attractive figure in Vedic literature As lyrics the 20 hymns in which Usas is addressed rank high, and the fact that she is mentioned altogether about 300 times in tlie RV shows that both as natural phenomenon and poetical fiction Usas ras an object of attention and admiration on the part of the poets and the people alıhe This fact is not to be overlooked when the question of the literary character and merit of the RV discussed There is one view which maintains that the Vedic hymos. are in the main the product of the versifying art of pracsts or such as would lay claim to that office and title If that vicw be correct, poetry would be not more than a cloak to cover lean or even liféless theological and mythological notions, and the pracucal means for bringing home speculations hatched out in sacerdorul circles and more or less directly connected with the vital question of the दाक्षणा Besides, poetry would s rve as a popular background for the often complicated and, to the common man, unintelligible ritual For, rites and ceremonies. had in early times become so numerous and intricate that they could not be justified on the universal and general ground of sacrificing to the deity A reason for the embarassing details and technical minulia had to be furnished and, it possible, an explanation given that was based on the past Myths and Itihasas would serve this purpose quite well and they were propounded either as tound in the floating mass of anc ent tradition or dressed up according to need This tendency, so conspi. cuous in the Brahminas, would then have had its roots already in the comporition of the hymns themselves Poetry in this opinion is the handmaid of sacrifical technique The other view is that the Vedic hymns originally and mainly contain the outpourings of religious and poetical' ſeel -1 ings, inspired by the personal need of body and soul as well as by the beauty and grandeur of the surrounding nature, a direct confession and prayer slad in poetical garb Sometimes the religious, sometimes the poetical element would prusall, but both would be found free from a professional tendency These inspirations and their utterance would, as a matter of course, ·XXIX APPENDIX II artistic zenerally be confined to families and circles in which tradition and talent made such feelings deepur and their expression more yet they were not the monopoly of a sinall caste, shutting themselves off from the rest of the people The Usasi hymns as a whole, at any rate, cannot be said to betray a primary tendency of serving a caste interest , they are too tull or the general human element for that Nor can tliey be considered as sacrificial poetry in the same way as the Agni hymns The lyrıcal element is too preponderating for such an assumption. No fair literary critic would put the Usas hymns on a level with samples of ritual poetry, stereotvped in the poetical workshops of versifiers, tlie acme of whose productions was the prayer for not too small a fee On the contrary, Usas, the Diwn, with its right royal splendour, its unfailing regularity, its unhindered progress, its pleasant physical effects, with the hopes this magnificent phenomenon raised at the beginning of each and every new day all this filled the uncophisticated mind of the ancient Aria with those feelings i hich we find expressed, in the Usas hymns It would be wrong to gauge by the part which Lsas played in the cult her literary and poetical position, and the popularity she enjoyed above all the goddesses of the Vedic age together with Agar and the Asvină, as the deities ushering in the dav, hymns were addressed at the earlist morning hour of the day of the Soma sacrifice, but no libations were offered up parison of an Usas hymn with any of those suktas that were appointed for the accompaniment of the orthodox rite will show the different spirit which animates them and the difference of purpose of either The four Uşas hymns of this Selection (Nrs 3, 4, 18, 21 ) fle a fairly correct idea of the person, position, and work of the deity Compared with the wealth of poetical ideas, the relations to the sacrifice are indeed few and common Beyond the request to bring the gods to the sacrificial teas and the mention of the psi poet who composed a hymn in her honour and belonged to such and such a school, i 11, 12 4, Usas is hardly brought into intimate connection with the rite imagery, on the other hand, by which her person is brought out in full relice, the epithets geen to her character, the actisza ties she crercises for the benefit of men, made her appear as a figure that would satisfy the artistic as well as the realistic acou ✓ of the varnng but nature-adming Arra She is expected to To her, A con- Thc ·HYMNS OF THE RGVEDA, I meet the material intellectual and moral wants alike She comes with splendour, JÈT, 3 1, she is fearait, 3 1, furat, 18 1 ,, 18 4 The Ferraù 20,3 13, proclaim her pre sencc for she is TATT, 213 As she marches on, she becomes Patel, 18 4, and finally she is spread all over the world, विश्वमनु प्रमूता,213 She carries the eye of the gods and leads on the fine, white horse, the sun, 21 3 Though these artributes describe the natural phenomenon in the first place, yet the Vedic poets have tried to make her appear as a living personality as well, and have described har in terms and comparisons that may have appeared to them ft the nearest approach to the ideal of beauty She is gares, 18 6, appears gifai gigt 21 It is true that in 18 5, 6th personal charms of Usas are set forth in a manner that touches the border line of poetical and moral beauty But it would not be Tight to suppose that the chiet attraction of Usas figures in these traits , the poets themselves took care to set attributes like aft, 3 5, I, 18 6, TAAT, 21 6, against more sensuous epithets Besides, it is significant enough that such a concrete figure with too much flesh and blood here and there has been described in 2 according to an irreproachable standard of morality and beauty In fact, though through her physical charms Usas person stands out from all the rest of the Vedic gods and goddesses yet the main stress seems to be laid on her activity for the benefit of the world , see 3 I, etc Certainly the con clusion arrived at from too concrete a descriprion and some sensuous similes used in conection with Usas, regardiog the licentiousness of the Vedic age, would be a fault against more than one law of logic Uşas' life and work is regulated by A, so much so that she is called Eart, 181, cpid 3, 4 Her ictivity is divided between stirring up to active life and bestowing boons on man kind She is sity Term 3 3, and makes the ways passable, 18 2, 3 Uşas is nothing less than fraut, 18 , cp. 21 Even brute nature chess her behest, 4 3, 3.8 All lıfe and breath is said to depend on her, x 10 It is the very nature of Uşas to shower graces on mankind, for she is addressed A 21 4,frat 21 S 18 3 Her favours range from the ordı nary Hand?, sealth, to the prolongation of life, 26 S But as the same time, by her daily regular appearance at mom ing and creaing time, she makes the number of days full aasting thus the lis ing beings life, 35 Quite a specia 21 1 ·XLI 2 sun APPENDIX II feature in the figure of Usas is her power of dispelling hatred and enmities together with darh ness, 38, 18 5, 21 4 As Usas herself is unfailing, so has her kindness been exercised from time immemorial, 186, i 14 The dark night makes room for her, 20 I, every morning she opens the portals of heaven 3 is, and is for ever the leader of the days, 21 Usas is riding on a big car, 310, 18 2 even with a hun dred cars she, the gati, approaches mcn, 37, a number apt to give an idea of the quantity of her gifts The car is drawn by ruddy steeds or kine, 4 1,18 3, most likely the rays of the dawa Usas is the daughter of heaven, 3 I 9, etc Sometimes she is called the wife or mistress of the sun, se, as she is follow ed by him , sometimes, the mother, since she precedes the The night is Usas' sister, not rarely joined with her in The dvandva compound नक्तोपासा or उपासानता With the Asvina and Agni, 21 i, sne is connected in poetry as well as in the Titual The Usas cult was neither so frequent nor of such a nature with Indo European peoples outside India as to justify the view that it was at any time an Indo European worship On the other hand the regularity and beauty of dawn throughout the Indian continent mahe it, quite probable that the worship of Usas could have developed here more than in any other country inhabited by Indo Germanic nations But as we have clear traces that the young sun re-appearing after the winter was an object of Indo European cult, and as the Indian Usas in ancient times (cp Satapitha Br VI 1 3 8 und Af zitr S II 13 10 ) was considered as the wife of the year and the mistress of the seasons, or, as in our text, 212, the luider of the days the original worship of Usas may have had for its ooject not so much the daily daun as the dawn of the young sun in the begin This would agree very well with the ning of the new year liberation of the cous, the rays of daun, by Indra from the cave, which is nothing else but the deliverance of the young sun and its das n from darkness by Indra, the god of light, asso ciated with Agni and Brhaspatı his myth as well as the phrase V VI 60 2, would refer to climates in winch thic 0 Rgredo ) ·HYMNS FROM THE RGVEDA. XLIL peded march onwards Usas is called ai, which by Patanjali, II 20, also is interpreted as an at, and is not to be taken to designate a sun-goddess This, together with the Vedic view that Usas is the wife or mistress of the sun, suggests both the close onginal relarionship, physical and mythological, bcru een the sun and the dawn and the deities they represent, Surya and Usas, on the one hand, and, on the other, the independent deve lopment of the Uşas cult in India The etymology of Usas is as clear as significant back to the root , 39 6P The same root with the preposition A, often used in connection with the dawns appearance and illuminating activity, is 10 be found in Vivasvat From the same Indo-Germanic root from which Usas ultimately has been derived come the Greek HNE and the Latin Aurora (lor Ausos :) The Germanic goddess Ostara (Ostern), the Lithuanian durine and probably the Slavonic Utro, morning, and Yuursbog, the morning god, are conneeted with this same root as well It goes INDRA. Indra appears in the RV as the national god of a warring and conquering people At the same time he is not the pure creation of the Aryan invasion and progress, but has crossed with the Aryas the theshold of India, coming with them from earlier homes This is clear from the fact that in the older parts of the RV Indra ncier appears but as a fully developed personality, in the main a well defined figure with a definite tash It is rather in the later hymns that the position and existence of Indra is questioned and thus the carliar clear lines blurred Both from his actual position as a sar god and his inherited task as the liberator of the waters, it follows naturally that. Indra s physical side is more developed than his moral character or his intellectuil attainments It would also follow from Indra's history as well as that of his people that the cosmic aspect of his nature is older than the martial one It should not surprise us either that the liberator of the waters greu less definite in the same measure as the war gods features became clearer, and finally It seems abvious that both sides of Indra's character changed with the changing nauon and its times ·XLIII APPENDIX II Indras nature and position in general is best described by the negative characteristics glicn in 14 1 नकिरिन्द्र त्यदत्तरोन ज्यायाँ अस्ति घृत्रहन् । नफिरेव यथा त्वम् ॥ His size is more than gigantic, it is indeed cosmic, and the siandard of mcasure given bi the hymns is nothing but the confession of inability to describe him properly, 11. 7..11 The colour of his skin and hair is tau ny, tawny are also his horses, 11 s. Such then must have been the most attractise colour at the time when most of the Indra hymns were composed Indra's sign of suzerainty and outfit for rule and conquest con sists mainly of the thun<lcrbolt, More than any other god he is vint and cara, in fact the 73 is Indra s distinctive mark, 24 4 In battle he appears on a car, as TiT2(V) The desire to raise Indra to the top of the pantheon attributed him many laudatory but fairly consistent epithets he is full grown, youthful, huge and over topping everything else, never ageing, cp. 117 His strength is that of 3 bull The fact that he is said to be the bull sheds lights both on the theological ideas of the Vedic Aryas and heir occupation Endowned with unconquerable strength, Tali, 146, he, the lord of strength, ata, 14 17, performs herculean deeds, worthy of his character and position, affar, 2 I Nobody would dare to oppose him, 14 1, 23, 22, for those who attempted to restrict him do not fare well, no matter whether friend or foe, cp 14 3 ff, whether powers on high or on earth, is 9, 16 His sway, honever does not seem to have been always undisputed see 2 14, where he is flying before the revenger of Vğıra . That the Panis should feign contempt of Indra, 26 3, is but natural To the Vedic Tsi he is the god on whom not only the cosmic but also the social order ard the animal kingdom depended, 2 15, 14 2 Indra s exuberant strength occasionally qversteps the limits of moderanon in eating and especially, drinking Apart from evidently poetical exaggeration, making Indra empty whole lakes of soma, and a good number of them too, he is the ATT par excellence and the fa, III, the whole hymn 13 is very httle besides a drinking song In other hymns soma is described in such terms that the poet seems to think Indra could not resist an invitation couched in them It should be remembered, however, that soma drinking was very early included in the ·HYMNS FROM THE RGVEDA XLIV Titual and made part of the worship, it 10, moreover, that in these errly times we would look in vain for well-balanced measures and proportions in graphical descriptions, finally it was thought that Indra s grace and goodwill was not altogether independent of suitable quantities of soma offered to him in sacrifice and myth Yet the god s inborn drinking habits II 9, 10 is well as the gross irregularities in his family life, seem to point to a time far removed from that of even the oldest Upanısads 'The vast difference in ethical and intellectual no. tions and valuations betwcen the earliest and latest Vedic epochs will have to be taken into account, not less than the linguistic and literary discrepancies, when the age of the RV has to be treated of A part cide as the highest deity would be hardly possible in the Upanışads Compared with his overwhelming physical character Indra s intellectual and moral attributes are few and not imposing They are just such as his rough and ready general appearance would admit and his position require He is 11, il 9, he is bountiful, hat, so inuch so that this is a distinctive epithet of his , he is VFT for his worshippers, 13 6 , cp IT 17 Not too often he is called fier, 13 6, the wise one The lack of purely moral attributes is in a way made up by Indra's, qualities of a hero in war and battle He is, especially considering the soma oblations, expected to side with the Aryas, and to get the invoking and offering party out of difficulty, if there should be a competition of claimants on his help, il 14 however traces of events (and times when' Indra turned against Aryas 14 18 India was born, it As we should expect from an Indo Germanic point of view, his father seems accord ing to some statements to be Dyaus Following other passages Indra s progenitor is Tvassf, who also fashioned Indra's 1, 2 3, and eventually had his head cut off by his own son As Indra s brothers appear Agni and Påsan Indrāni, his wife, looks very much like a literary construction, without a real mythological background Indra is most naturally and most frequently joined with Agni, his being together with Vayu and Varuna is both less frequent and less natural The war gods unswerving allies are the Maruts alrealy his faithful compa gions in the Výtra duel They supplement both his courage and bis strength when Indra is on the point of failing At the There are, 9, 10 ·XIV APPENDIX II 21, psychological momeat he is sent by them into the fray with Vítra, and then he finds out the foe's ncak spot, 11 4, and conquers, foiling his tricks and magie, Arar, 24, cp 14 12, 26 4 All the commentators are agreed that Indra is connected with the release of thc waters Whether he is the god of the thunderstorm and monsoon rain, or the god who broke the ſetters of frost and winter and, melting the snow on the mountains, sent down the rivers into the plains, depends on the nature of his opponent Vrıra Vrtra's removal is Indra s greatest deed, because he is Vrtralian, the ritual recognizes him as the Mahendra The indigenous ancient and medieval interpreters of the RV as well as a good many, if not the majority of, Western scholars, take Vrtra to be the demon of drought who shut up the waters in the clouds, the minority of scholars sees in Vrtra a frost and winter demon It should be possible with the help of the Rk text itself, the parallels in other mythologies, and the role which Indra plays in the Vedic ritual, to arrke at a satisfactory solution of the problem The question is to be approached froni a wide range of view and has to be considered in all its bearings What appears natural and is achnowledged by everybody, as far as linguistic and Philoso phical data are concerned, has with unfortunate results been neglected where one should least expect it It would be idle to deny all geographical and climatic influences on the tradition of the Indra Vrtra myth Undoubtedly these influences helped to remodel to a certain extent the original myth and may have given rise to the interpretation of the mythological figure of Indra as the god of thunderstorm It will be admitted thit the greater part of the Indra lymas nere composed in, or not too far from, the Punjab and at a time when its climatic conditions had made an impression on the the mind of the poets, which probably would mingle with recol. lections of earlier times and places Though the risers in the Punjab have changed here and there their course and thereby the features of the landscape, there is no evidence that this has been either the cause or effect of substantial climatic changes Nor do we know of other proofs for such changes of climate and weather Now the statistics of the present day show that the sky is gencrally less clouded, that ile thunderstorms are less frightening, that the monsoon rain us weaher in the Punjab than in other parts of India Exceptionally heavy rainfalls are neither abore ·HYMNS FROM THE RGVEDA. XLVI the average quantity of water, nor more frequent than in the rest of India In fact, they are so rare that they could hardly form the basis for a popular dragon slaying myth Thus arises a strong presumption that the poets of the Vedic Indra hymns had one phenomenon of nature in view and their interpreters in far distant places in India another. For it is clear that the Vedic singers describe as a heroic feat of their favourite god that fact in nature wluch was of supreme importance to their lives and welfare Just as they hoped from him victory over their enemies, so was he to them th: source of boldly sustenance in the struggle for life against nature No doubt, rain tormed an essential condition of vegetable and animal life in the home of the Vedic Aryas, and consequently it had an influence on their idea of Indra, the highest god, and his arch-enemy Vrtra, whose conquest was Indra's proudest title to soi ereignty But as there are other factors in the origin and formation of the myth to be considered, and as thunderstorm and rain were not of such a nature as to be necessarily or primarily the basis of the Indra- Vitra duel, it would hardly be correct to take thunderstorr and rain as the only natural basis of the Vpira myth The chronological sequel of the Vedic term, for" year FEAT, 75, 74, indicating the onward march of the ancient im migrants from their Indo-Aryan homes, across the mountain barrier, through the Punjab into the Ganga-Yamuna Doab, East and South, down to "Hindostan! This way then, we should presume, the Indra-Vrtra myth travelled, and its origin is to be sought at the starting point of the migration For, as has b-en pointed out, Indra appears in the RV. as a well known, defined deity whose deed is extolled to such an extent and with such indefatigable persistency that the poets not to become srale and trite, had to vary the narrative in details, or rested satisfiei when they had described the unique feat more by lunts and references than actual delineation If Indra in the RV is not a growing but a full-grown deity, it follows that Vpire and the myth on which Indra s greatness rests are also of the same age and origin as Indra, that they are at least pre-Indian Will now the RV text bear out this assumption that .hu Vrtra myth is not a purely Indian growth and Vftra, consequently, not the cloud demon but rather the frost demon from whose grasp the waters have been wrenched and, as a matter of fact, have to be wrenched every year anew ? IS ·LVII APPEND'X IT Hymn Nr 2 of this selection may be called representative of the heroic Indra hymns in so far as nothing in it is contradicted by more than a negligeable number of passages in the whole RV Samhıtă, and the statements of this hymn are confirmed by the bulk of the Indra songs The following is the myth in a nutshell - A god is fighting with a snahe shaped demon and opens the interior of the mountains from which the waters of rivers flow, rushing to the sea There is really no question or mention either of thunderstorm or ram, the clouds play quite an inferior part in the whole inyth The waters released by Indra are 3 , 22, they are (seven) streams, (*) True 2 12, and af, it's They run lihe horses at a race, Brat इय प्रारज सतबाजी, 11,6, ср 12 2, 6, 7 Did run in those times flow horizontally, or were there vertical races held, or were the Vedic po ts such poor observers of nature ? Vrtra on his part is TOAT, 23, 4, which may, or may not, be equival ent to pre-Indian He is a fa72a1a, reclining on the moun tain, 2 2 Sice that combat, 1 e, from time immemorial nobody tried again to challenge Indra, 2 4 The adjective para, I 6, is somewhat hard to conceive if clouds and the air were the support of the dragon Nowhere is the crashing fall of Výtra from the clouds mentioned, yet there he lies Iil e trunls of trees smashed with an axe, scattered over the earth, 26 Crushed to aioms Vſtra lies all over the place, 27 The waters pass by him (31), he is lying at their feet, 2 8, cp 2 9, 10 All this seems to fit well enough for a demon, lying mangled on the ground, in this case the slope of the mountain, where he had been sprawling But the description would be of little credit to Vedic rsts and poets, if they wanted to picture a demon floating on the clouds The latter are invariably. called पर्वत, a fairly good, but not always correct súpaka, which besides would be considerably in advance of the stage at which we find alamkäras employed in the RV That the Nirul ta and the Nighantuba grieihe equation gaaray only proves that in their times the old, real mening of Vitra had been superseded by modern one That hail falls when the monsoon rain is being introduced by thunderstornis is not so common is to warrant its insertion in the Vitra figlit, 2 13, but it is a cominon occurrence in the places where the myth originated and in adjacent regions, at the time when frost is thawing and the rivers set free Thus the RV text itself supports the view that Vſtra is a demon of frost, succumbing yearly to Indra, the god of light and 'warmth 2 ·HYVNS FROM THE RGVEDA. XLVIII boli ; But Indra's weapon is the ra, thunderbolt "Thunderis a misleading translation which proves sery little The ar is some sort of a club or an axe, made of ore (tron ?), it is आपस The "thunderbolt is in some places called a roch, and It is not certain whether the Vedic ris understood by T3 the flash of lightning Besides the az Indra possesses an arsenal or primitive weapons, stones, axes, jaus, wheels, bows and arrows It should not be overlooked either that the Vedic Brhaspati, the Iranian Mithra, the Greek Zeus wield the "thunderbolt as well as Indra Nobody says they are all or primarily gods of thunderstorm When the Vedic poets were actually out to praise. a deity as gou of the thunderstorm, they lached neither correct obserı ntion of facts, nor imaginative power, nor torce of expression Cp the hymn V 83 in fionour of Pirja nya a god who, it is to be feared, will be ousted from position and employment, if Indra is to be recognised as the god of thunderstorm Readers of classical Sanskrit literature will ezsily discover the difference not only of style between the magnificent picture of a thunderstorm there and thus supposed description of it in the Indra-Vrtra mytlı Further proofs for the true nature of Indra and Vrtra are to be found in parillels of other Indo Germanic mythologies, which employ more or less the same imagery for the same underlying fact The poets of northern countries there winter is the inclement, hostile season, chaining up the rivers, furnıslı us with parallels ( to the Vr'ra fight) not to be found in descriptions of the thunderstorm in classical Sanskrit Comparing the wording in the texts of the north Germanic and other poets with the Vedic phrascology we can have little doubt that the Vedic similes have not arisen in Indir but in a country where the hideous winter lies on land and water, where ice giants overcome streams and likes and nature is sleeping its winter sleep The freeing of nature from the ſetters of winter is to be compared to Vrira roused from his sleep by Indra s thunderbolt The myth of the Vira fight came with the Indians from Kashmir or the North-Western countries to their nex home, carrying along a certain number of ideas and similes that looked like erratic drift In the RV this myth ard its basis was still recognised, as the Vedic hynins were composed on, and in the vicinity of, the large rivers whose volume of water is small But when the climate of the Gangetic plain offered new impressions the old tradition became obliterated. est in Winter ·XLIX APPENDIX IT and thus changed both Indra and his opponent Vpra The enemy of the ice and winter giant cannot be any body else but Indra, the god of spring and summer, the sun god, simultaneously with whose rising course in the sky the setting free of the waters begins Hillebrandt, Ved Myth , K1 Ausg , pp 87 f. The Vedic ritual points the same way. There is a difference of opinion, it is true, as to what gods take part in the morning and evening libations, but all the hymns without exception give Indra either by himself or accompanied by the Maruts the midday oblation, cp IT I, 3. Thus Indra is here made the mythological representata e of the sun at the zenith. Moreover, in A. Br. II 44 the soma day is compared with the sun, whose course is foliowed in the recitation, and according to the same Brahmana, III 43 6, the Agiustoma corresponds to the jeur The Agnistoma-elaha is thus the symbol of the whole year, and Indra's natural basis is the sun at the zenith not only of the day but of the whole year For, the Brälmaņas are unanim mous in saying that the summer is Indra's season and elie Agnistoma is a celebration at the beginning of the spring, or the year, ar the time when the poner of the sun begins to assert Two further important somi sacrifices, besides others, the Mahatrata and the Atiritra, also centre round Indra Both of them arc (cists of the solstices Indra thus is confirmed as a sun-god by the ritual which, though in course of time often lost in technicalities and details, has independently preserved in the underlying idea of the sacrifice the original Indo-Iranian con. ception of Indra Thus the meteorological conditions both of the Indo-Iranian and the Vedic home, the RV text itsell, Indo European parallels, as well as the partis contemporary, Partlı subsequent ritual, favour the view that Viim is originally a frost and winter demon and Indri consequently, a god of light It is not without importance that there are passages in the RV. 'where the thunderstorni is divested of mythological smagery Independent of the Vpra myth is the liberation of the cows from "z, the cave This signifies the deliscraoce of the sun's rays at dann, 11. 16 Indra secni ro hare tocn as petuous 117 thuis as in lus other doings. Usas oncc tarracd too long. I hereupon Indra killed hier and smashed her car. 14. 8, Other opponents of Indra 2. Susna, Sambara, Parcin, 14. 13. 14, 15, who, with the possible exception of Susna, do not 1. e itself again 9 ·L HYMNS FROM THE ROVEDA lend themselves to a mythological caplanation. Probobly they are historical names, whose bearers obstructed the march of the Aryas Either directly called Dasas or thought to be in rela tions with them, they appear in the RV. mostly as hostile to the migrating Indians But on behalf of the liberel and pious Dendien In Yon's ne or or onlicted and he helps Drodása—hich not less than the Aryas, and the Disas are identiribe dwelling in regions NW of Indta The Panis are not the miserly offerers, stigma, tised by the Brahmaņas, but a tribe v hich seems to hase caused great damage to catile and other property of the wandering Indians They were occupying the banks of the Rasă, the Rauba of the Avesta, a river of the earlier common homes It 15 probable that the myths in which Etaša figures signify astronomical fauts In the RV Etasa appears as a horse, especially of the sun, and as a charioteer of the sun ,-hence the opinion of some scholars that the central idea of the Indra-Erasa events is a race in the skies Indra s chracteristic Vedic epithet is Vrirahan It has its parallel in the Avestan l'erethragna, though the latter means simply god of victory, without exclusive reference to Indra The Armenian Vanagu (Vitra-deuth) my come from Iran A coin of Kanerki bears the inscription Ordagro, whose origin is unmistakable Thus both Vſtra and the Indra-Vrtra myths are of pre Indian, and at least Indo-Iranian origin Indra's only parallel, on the other hand, is Andra in the Avesta, Indra being there like so m.ny of his compeers a demon mology of Indra has been doubtful since the days of Yaskı, cp Nirukta, 10 8 The derivation from , drop has not much to recommend it Better seems to be the etymology going back to the root 27, 974 8, to have power over, to rule The sovereign position of Inder in Vedic India is orought out by the great number of hymns in his honour one fourth of the suitas of the whole RV Samhità praises or invokes solely Indra In thuis Selection hymns 2, 11, 13, 14 are addressed to Indra exclusively , in 12, 24, 26 he is merely mentioned The ety- ·UI PPENDIX II AGNI. ure , Weather and warfare determined Indra's mythological figthe household life of the ancient Arya was instrumental in fixing the conception and personality of Agni Agni and Indra have this in common that they are connected with two of the most necessary conditions of human existence Indra is the giver of water, Agot not only gives, but is, fire This accounts for the great number of Agni hymns in the RV Samhita, over 200 in all, a figure second only to that of the Indra hymns In this Selection only hymns 10 and 15 are addressed to Agni The natural basis for the mythological Agni is clear, it is the ele. ment of fire, hindled and kept up in the house, and visible and active 111 nature The character of the natural phenomenon did not lend itself to a very clear personification in addition, the fire was too near to allow a fiction of the imagination to take the place of the concrete fact Barring some good similes, the imagery round about Agni is chiefty connected with the sacrifice and its ritual Thus it is said that he shaves the earth as the barber a beard but much oftener he is repres nted as eating the oblation with his tongues Naturally Agni is addressed as brilliant WIHA, 15 called विभाष, 15.9, with thousand horns, सहस्रश्टङ्ग 158, as he as lit every day, he is gay, 15 6, even iRET, 10 6 But being kept up and worshipp d since time immemorial, and having officiated at the first sicr fice of the gods, he is also a The attribute aftst (fas) refers of course as well to the fact that Agnis godhead is of a comparatively young date. All the attributes given to him shou Agat as a huud, helpful deity, see to 1, IS S and passiin His knou icdge is beyond the common measure, cp EGIT, 15 12 , TH, IS 7. Beirs wise bırmselt he is praised by the wise, Figen, IS 8 Hc is noble born, 70, 15 S The physical ncarness of the fire as well as its constant comply during the whole life, and even beyond, let Agni appear is the personal, devoted friend of man, almost one of his own, 194, 106, certainly a frcqucnt and welcomc guest, malu, nas an intimate house friend, TT, IS 8 Agais por crful benes olence impresses itself upon the simple-minded, csen the beasts ſcc! )) and safe in his hecp 4ng to 7 The principic 'So much for so much, otherwise 11, TO 8 ·HYMNS FROM THE RGVEDA. LIL to Іо applied in the relations between man and the Vedic gods, is to a certain extent replaced here by a higher feeling of friendship, cp 1, 3 Not only the individual is committed to his care, the clans as a whole also depend on him, 15. 6, 8, 9 With his mental power, me, he is able to protect all the sacrifices, 106 Like Indri he is called a bull, 15 8, 12, in 4 he is likened to a lion No obstacles or dangers will heep Agni back from his purpose 10 4 , as Indra is said to possess माया, so does Agni enjoy दसना, 107 In fact, especially on behalf of a favourite, Agni surpasses " all the others, " 15 9 But he is not so often credited with crentive or other cosmic powers or their exercise, and it seems to be a hind of henotheistic tendency and a borrowing from Indra, if in 15 7 and other passages he is said to have spread out heaven and earth, etc Agnis outfit, suiting his position, is not much more ihan a shining car, 15 11, utilized and mentioned in particular in connection with his priestly functions Ot greater mythological importance than the personal traits of Agni are une data about his origins, forms and dwelling places As the daily kindling of the fire for profane and sacred use was much more common than other modes of his manifestation, this birth of Agni is oftenest mentioned and most clearly de cribed Being produced from the two kır dling sticks, the off, these become Agnis parents, to be devoured, however, by their offspring forthwith The ten fingers wielding the sticks are compared to ten virgins as the production of fire by friction requires considerable physical effort, Agni is called AÇA . Becaus Agni is prodused from wood, the wood and the plants. in general are said to be his hiding place The second birth of Agni is from the This birth has impressed the poets and theologians of the Indo- Iranian times so much that Agni produced in this way has not only got 1 special name in 3791 FNC Avestan Apam Napo, but has actually been split up into a new person ality, a separace deity from Agni Apam Napit is not only the Son of the waters, but the lord od giver see RV II 35, X 30, VII 47 IV 48 (2) The more common view is tha Apam Napıt stands for lightning, produced from the clouds This is hardly correct for the Vedic age, It may be that the lightning contributed to the idea that Agni dwelt in the aerial waters just qr well as a firebrand extinguished by being thrown into water contributed to the notion of Agni's waters as well ·LII APPENDIX II - hiding in the terrestrial saters For, Agnt is supposed to have his hiding place in the lakes, riters, and the water rising from the earth into the plants But it is rather the cloud as it drops the water and fertilizes the earth, that is the aerial water abode ol Agai, the water on the earth and in the plants forms a terrestrial parallel to it It is then not so much the form of light ning that is the physical basis for Apām Napăt, but it is rather the fire as it resides in thc aerial waters The view that Aram Napat is Agni in the form of lightning, and was worshipped as such, cannot be said to have been proved, and it is perfectly idle to discuss what form of lightning enjoyed this worship The blinding fash,'1 destructive, momentary force and, for the matter of that, i fairly rare one too, is not apt to enter into the calm, benevolent rôle which Agni in his other manifestations plays It might be objected that Apam Napăt has been declared to be " a new personality, a separate dei y from Agni The objection remains the sanie whether ligthning or fire in the cloud water is the physical basis of Apam Naprt Nor should at be forgotten that Agns threefold origin existence, and place represent the earliest Indian trinity In a triune being we should expect that sometimes the unity, some times the triplicity of its being should be brought out The proof has been attempted that Apam Napāt is identical with the moon The view has not found general acceptarce All the scholars however, are agreed that åpåm Napåt goes back to the Indo Iranian period The idea of Agn: born from the witers may have led to a contamination of him with an older, originally really different figure, to whom Agni lent his other characteri stics as they were of similiar origin The third of Agais births is in the heavens, from whence he is brought down to the earth by Matarısvan the Indian pen dant of the Greek Prometheus He conferred the boon of the fire the Bhrgus introduced it among their kind It has been said that "hardly anything but lightning can be his (Måta risvan's) basis Some, though not ali, older RV texts seem to favour this view by the denufication of Macaris in with Agm But in III S 9. io we are able to see how the separation of Agai and Matarısan became recognized, so that they remained two distinct and essentially different figures though connected as cause and effect, or discoverer and discovered It must be admitted that in some of the older and generally in the younger passages of the RV, in the Atharva Veda "and other Samhrás, on man ·HYMNS FROM THE RGVEDA LIV the Brāhmanas and all the subsequent ( sacred as well as classical) literature, the name is a designation of wind Agni, brought from heaven by Mátarıśvan, might be the jungle fires kindled by the friction of branches moved in the wind It is but natural that in the RV the sun is one form in which Agni appears but it is not quite correct to say that in the Vedic hymns the sun is identical with Agni Because the sun is one of the many forms of Agni and himself such a prominent phe. nomenon and power, so to speak an independent physical and mythological personalıy, and because the sun and fire are rather compared, than identified, with each other, the conclusion islegitimate that the sun and Agni are not identical Owing to this threelold birth and existence, Agni and thingsconnected with him appear often threefold Thus he is said to have three heads, three bodies, three stations etc Agni the fire god or his name is found among Indians, Iranians, Greeks, Romans, Lithuanians Letts We may then assume that the personification and deification of the fire is of Indo- European or primitive Aryan origin The custom of offering gifts to the gods in fire also is an Indo-European institution Round Agni in hı, sacred character as sacrificial fire centred the poetical and theologcai intuition of the Vedic rsis, and they would try to create a figure worthy of the high rank the fire occupied in the worship of the deity Their imagination was. indefatigable in clothing the bare fact of sacred fire, let and kept up, with an imagery more original and richer than there is round any other mythological figure in the Veda In the early morn, at the approach of dawn, the sacrificial fires are kindled, as the buds fly up, so the flames rise heavenwards The upright one, whose red glow shines far and wide, has been brought out of the darkness Agni's ointment is ghee, and with his tongues he drinks the sacrificial libation III fuller day light he appears as a white horse He is going to be placed at the mother's bosom the dig There he officiates as a well-experienced (anita), and fully qualified Fią, stroked continually with ghee and groomed like a horse (cp hymn 15) The consumption of the sacrificial gifts by Agni completed the idea of his being a god, the upward direction of lus flame suggested tliat he was carrying ihe offerings to the other gods Thus he was looked upon as a regular messenger, TO 8, and even mediator between the deity and min Because he has ·LY APPENDIX II first FC been born in the highest heaven, himself a god, and knowing the ways all along, he is to bring the gods to the sacrificc he is not only 2 879416R, but a TIT as well Thic very of the RV, Samla salutes him as a Fort, Mia, and she. Agni, as a matter of fact, is the priest par excellence and, as Indra among Saruts and other warlic deincs is the great soldier and commander, so appears Agni as the high-priest among gods and nicn, to 3 Though he is the youngest, his pricsthood is ac- Inox ledged by all the clans, from far and near they bring offerings to him, 15 9 Throughout the RV one may read, mostly beru ecn the lines but unmistakably, the idea thai Agni is or was a demon-drspelling, Rahsas killing power This reputation of bus, together with the posime benches bestowed by him on everybody, and the sacred character with which, as the divine fra, he was bound to be invested, could not but mahe Agar the most popular deity of the whole Vedic pantheon In 10 2 there is the mention of Agni baung, at the sight of the wood, gone into the waters This may reler to the time of the year when sacrifices are in abeyance, the foregrot, when the Gaeta rule that period during which the sun is in the southern, the moon in the northern zodiac When the sun and the moon have changed their positions then is the data, whenthe gods reign and sacrifices are offered up to then(cp. Hillebrandt, led Alyth Ki Ausg , pp 50f) This explanation appears to be astronomically not quite accurate and suffers from the difficules that Agm's flight into the waters seenis to be referred to as the object of an ancient myth, thus it would have to be shown that the fact underlying the myth and the arrangement of the ritual during the car and the factor are fairly contemporary. A similar difficulty from chronology might be raised against that interpretation of the same myth which sees in the 19, Agais reſuse, the monsoon min ard its con-- ditions and consequences It is more likely that the waters, or as it is oftener said, the me, darhness, refers to the short days of the damp, foggy months during which in the earlar homes of the Aryas the Sun-Agni was hidden Considering the close alliance betn een Indra and Agoi there may be a meteorological connection between the flight of Agar into the waters and the Indra-Vftra fight In addition to the form of Apim Napat Agai appcar as Agni Vardianara and Agni Nardlarsa, the destin Nairgosanha It seems that Agni Vaisvanara stands in the RV for the Aha- ·HYMNS FROM THE RGVEDA LVI अरणी, his vaniya, and Agni Narasamsa for the Daksına fire The original Anwaning of Tanunapat, a rather rare name for Agni, may be taken to be Son of (his own) body, a conception opposed to that by which Agni is represented as having been born from the parents Agni may be said to be the son of his own body either because his origin from the wood is unique, sudden and due to himself, or because there is always at least a part of the fire s self in the wood as long as the wood lasts The etymology of Agni seems to go back to the root wat 1, Latin ago, Greek ayw which would convey the idea of Agni = the Nimble, Agile The name of Agni has its Indogermanic parallels in the Latin igni , Slavonic ogni , the god Agni finds a parallel besides in the Litliuanian Ugnis szrenta and the I ettish Ugguns ma a BRHASPATI In eleven hymns of the RV Sanihita Brhaspati has been addressed, by either of his two most common names he is menti oned altogether about 170 times The nature of this god is not homogeneous 'ike that of Indra or Usas, but appears as a mixture of the marual clement, smashing, fighting, and conquering, chiefly represented by Indra, and the priestly element, which finds expression not so much in sacrificial functions as in the power inherent in prayer and hymn Perhaps Bșhaspati means 1 compromise batu een the Ksatriya and the Brahmana ideal The ficterogeneous character of Bphaspati is evident from his names and autributes Brhaspati and Brahmanaspati, double accented aluh compounds, are rather mechanical names, like Prajapati, which nevertheless show the sphere over which this god is set to rule Trom his professional activity and sphere ol office we may determinc to the character of Brhaspati Even Ins chicle is a #ANT TU, a designation next to impossible for Indra's car Tliat the same cir of Bşhaspati is nis 17, and the like, 7. 3, is due parily to his participation in warlıhe exploits, parily to a complimentary description with stereotyped cpíthets In war and strife Brhaspati as a companion of Indra secms to exhibit more coolness and ecnacity, amounting to irresistibility. than the grcater war-god, who, once roused, makes a thunder- ·LVIT APPENDIX II. on storm-lihe onslaught, but has to be cheerd into action by the Maruts Brhaspati is also called ait, in the fray he rent with fiery gleams the fences of Vala Yet he is accompanied by a singing host, 7777 TOT, u hence his title soigia, and, more be coming his brahmanıcal character, he splits Vala with a roar, not with the a3, and shouting he drives out the lowing cows, cp RV IV 50s According to Nr 7 18, the mountain yields 10 Brhaspuu's beauty and majesty. His martial character seems to be due more to his close union with India than to spring from his own nature. It appears szfer to assume that the original conception of Bịhaspati vas sacerdotal, and that the remaining characteristics and epithets were pegged him somehow The Brahma, the priest of the orthodox ritual, and Brahma, the creative principle in the la*er Trimurti, appear as the embodiments of a developed idea, first corception of which is personified and desfied in the Vedic Brahmanaspati Nor is there another deny that would serve as forerunner of the (nasculine ) Brahma of the Trimurti and the neuter ) Brahman of the Upanisads The priestly character of Brhaspata is expressed in the hymns of the family books of the RV. Samhita as well as in the younger mandalas I and he appears in the RV as the heavenly gitiga, who rouses the gods by the sacrifice He is made to play the part of a mediator between gods and men when it is said of him that he gave ine sacrifice to men, who had become destitute of religion Bșhaspati's mediatory activity is also hinted at in the phrase अधिवक्तारमरमयुम्. Without him the sacrifice does not proceed in this there is a reflex of the monopoly of the sacrifice in the hands of the : priestly class The etymology of Brha pati, and more perhaps that of Brahmanaspati, would suggest that this god was considered to be the presiding or ruling and administering deity of the brahman, which itself is an older conception than either Brhaspati or Brahmanaspati Prayer is at least as old as sacrifice, and it is not at all necessary to consider Brhaspati as a special form of Agni, the divine sacrificer Brahman, deriscd from the root of, yz, bas well been brought in connection with the Irish bricht, Northern bragt But the statement is vert doubtful "As brahman has arisen from the depth of magic to the most sublime conception of Indian philosophy, so has the lord of prayer his scot 'n a god of the magical fire, his protector In the same line moies the interpretation of brahman with D (Rgvedal ·LIX APPENDIX II fortune, as 12 A frequent object of the prayer to Brhaspati is the ſoiling of the enemy and his wiles, of the double dealing, the bachbiter He is asked to undo the cheat as war chariots are smashed, 13 , for he is the lat, 17 The haughty one, disregarding all bounds and laws, is to be put down by Brhaspati, 7 The whole activity of Brhaspati, lus attitude towards et in particular, makes him, of all the gods in the RV, resemble Ahuramazda of the Avesta Quite in heeping wth Brhaspati s other attributes are ऋणया, II 17, and रुणचित, 17. Evidently the poet wants to lay stress on the moral side of Brahmanaspati s office when he asserts तष व्रताय मतिभिर्जरामहे 76 Brhaspati has quite a province of his own in the auta and the cognate conceptions and actions He is the जनिता ब्रह्म जाग, 7 2, the सूकरय यन्ता, 19 From the phrase # UTRT HOT INTERIE, 10, becomes clear that the right frame of inınd will win the gods favour Rc 16 implies that Brhaspati hnous the man, 17 may even be interpreted to mean that he himself has been fashioned' out of every Saman This might lend some countenance to the view that Brhaspati is in essential connection with the much practised and much abhorred magic, ostracized by Apastambiya Dharmasutra I 10 19 (17) "This law-book enumerates the cries of dogs, donheys, wolies, jachals, and onls, the sound of musical instru ments, weeping, and the sound of Samans, as noises which the Veda suudy has to be interrupted But, in the first place, the author of the Apastambiva Sútra and others are not so much hornficd at the contents of the Simau1, which is mostly borrowed from the RV, as at its melodi, which ar least partis owed its origin to popular songs of the rank of lower magic Secondly, it should not be overlooked that the Simaseda in ancient literature sometimes was eren put above the RVcomparc Blagavadgit. I 22, and the Mahabharata massim Thuis high cumation of the Samascda is not like to be a sudden innovation, scting :ha: es en he risology of Suman, buch implies calming, quic ing seems to point rather to the power of prayer and devonon in win the fasole of the deits Sanian, then, would te closely akin to brahman This brahmani, on finallt something like the fùerf, in later times became the allroucitul word in the s: ual, and finally the suprenta prin ifle in cuinta plulosophis 3 70 ·HYMNS FROM THE RGVEDA LI A Vedic instance of a sententious saying is to be found in 719 -विश्व त पदयन्ति देवा. SARAMĀ ser c 15 Besides the various animals that are prosileged to chicles of the gods, the animal kingdom is represented in Vedic mythology also by Sarama, according to Yasha, Nır. 11. 25, the most, the bitch of the gods She has become known in connection with Indra's attempt at relcasing the cows from the clutches of the Panis, a feat in which Sarmi did reconnoitring and messenger service From hymn No 26, wluch gues the account of her journey from afar and across the Rosa, and ot her parleving with the Panis, it is clear that she fulálied her errand with prudence and fixity of purpose The two flat-nosed, four-eyed, brindled dogs of Yama, the Siramay as, are the offspring of Sarama Their main duries are to trach out those among mortals that are to die and to heep guard over them on their path to Yama's realm THE RIVERS same The Vipas, Sutudri, and Sarası atı are mentioned in this Selection The twin streams Vipäs and Sutudrı are celebrated in No 12, the Sarasvati forms the subject of hymn 23. Their main characteristics are easily gathered from the suktas themseles, naturally they are in both descriptions sery much the is, in partırular, noteworthy that in the case of non: does the description amount to a clear deification, the p'rsonification is more expressed in the case of Sarasvati than that ot Vipaś and Sutudri The natural phenomenon of the flow of tas impressed the poet far more The Sarasvati, however, all along 2 female deity in a far greater de gree than the others Her concrete shape and fulness of life has, it would seem, led to the creation of a corresponding male deity, Sarasvat, who is somewhat abruptly introduced into Vedic myth- TL ·LXI APPENDIX II Vác ology Sarasvat is hardly more than an "extension of the female deity as Indrāni is one of the male god, cp RV VII 96 6, where breasts are attributed to Sarasiat Sarasvati s abundance of vitality is also shown by her long life in Indian literature The Vayasaneyi Samhità, XIX 12, says that when the gods by means of a sacrifice performed a heavenly cure, che Asvina as physicians gave vigour io Indra, Sarasvati doing her share by Not unlikely this was the starting point for the evolution of the Vedic river-goddess into the Sarasvari, the classical muse, especially the goddess of wisdom and eloquence The identification between the two has, as a matter ot fact, been carried out to the full extent already by the ( Śatap and Aitar ) Brahmanas The Niruhta, 9.26, is che authority for the seatement that the earltar name of the Vipas had been Urugerd Vipas is the Greek Hypliases, Hypanis or Bipusis the modern Beas in the Punjab The Sutlej is the modern equivalent for the Vedic Surudri, which is said to mean 'lowing in a hundred channels, the Greeks knew the river as Zaradros Great difference or opinion prevails about the identity of the Sarasvari The name at least is" identical with that of the Avestan ruer Haraqantı in Afghanistan, and it may have been the latter river which was first lauded as the Sarasvat (Hophins, Religions of India, p. 31) But Roth (Petersburger Worterbuch, s Grassmann (Wörter buch sı), and Zimmer (Altindisches Leben p10) are of opinion that in the RV Sarasvati usually and originally meant - mighty stream, probably the Indus (Sarasıati being the sacred and Sindhu the secular name) but that it occas onalls designates the small stream in Madhyadesa to which both this name and its sacred character were in later time transferred Max Möller believes it to be identical with his small rise Sarasvati which with the Dnadiari formed the boundaries of the sacred region Brahmavarta, and which loses itself in the sands of the desert, but in Vedic times reached the sca (1 cdic Hymns, Sacred Books of the East, ol'\XII, p 60) According to Oldham Journal Roual As Soc as PP. 49-76 ) a sursci of ancient ricr beds Fords esidence that the Sarastat! was on ginally a mnbusary of the Sutudri ( the modern Sutlcı, Vuir, Original Sanshrit 'Texts 11 345) and that when the latter left its o!1 bed and joined the lipas the Sarasvati continued to flou in the old bed of the Sutudri Scc Macdonell, I cu Virth Pp 8,0 ·Appendix III Main Peculiarities of Vedic Grammar. The Vedic language differs from clasical Sanskrit in respect more of vocabulary than of grammar While the Vedic vocabulary offers the greatest difficulty to the beginner, the principal features of Vedic grammar can be learnt in a relatively short time. It is assumed that the student knows the grammar of the classical language and an attempt has been made to indicate the main differences between the Vedic and classical Sanskrit in a general manner, without going very much into details I Phonetic Peculiarities The vowels Accent --The Vedic language has a musical accent, 1 e. there are variations of pitch in the pronunciatian of the vowels, which are of a relatively constant nature, so that it has been possible to write a grammar of them The accent very often determines the sense of words and clauses They have been dealt with in a separate appendix Quantity of vowels Besides the short and long vowels of 1 and 2 matras each there are three cases of cia i e prolongation fo the vowel by one mátra and these are in X 129 5 33a (twice) and X 146 farz Subļect to this and the allowance to be made for the pronunciation of conjuncts and, particularly, of con uncts with and as first members, the quantities of slıort and long vowels may not be departed from Such allowance ranges from a quarter to 1 half of a matra Nasalisation The vowels 31, 31, and 2, 3 and #, shot or long, standing at the end of a word and not combined with a following vowel when 7 samdlu srer possible, are nasalised and also imar in X 1461 Nasalised is used in the Pada text for The particle 3 of the samhita अनुस्वार and विसग -अनुस्वार and विमर्ग, occupying as they do a middle position between vou els and consonants, come next. It would appear that the 3TTE IIT was a pure nasal pronunciation with an added tension or the vocal muscle, it is no longer pronounced as such in the modern languages of India, fag being pronounced asics and the mispronunciation has crept into the Vedic recitatior , the reciters of the 1954 schools do not pronounce ·LXIII APPENDIX III it with a nasal 7, but utter a pecular gutteral tuang, instead It would appear that FTRT similaily mispronounced, being often pronounced with a sonant sound. The ant is to be distingui. shed from the जिह्वामूलीप and उपध्मानीय inasmuch as after the विसर्ग the vocal apparatus remains open, while for the if it is closed at the throat and for the 39 it is closed at the lips The Consonants There are two additional crnsonants, and 75, which come in the place of intersocalc z and a respectively , thus इळा, साळा, but चोरण 2nd मीदवान The nasal semi-vowels, (CAT),, i , are known to classical Sanskrit, but besides these, in the distinct pronunciition required for the Vedic conjunct consonants, the nasal effort for the latter member, when it is a nasal, is anticipated in pronouncing the first member when it is a gutteral and hence à , , , , precedes the pronounciation of 5, 7, 8, 9, in ril, 2010, जग्मिरान् जनत respectively These are called Yumas (twin sounds ) The Pronounciation of Con Cons (a) Doubling ( ) The conjunct consonants must be pronouuced with a marked tension of the glottal muscles This is what is called the doubl ing () o the first or second member ot a conjunct This doubling occuis also in the pronunciation of the classical Sanskrit, but the rules are neither properly understood nor emphasised The following is a summary of the principal rules of the Fath ( 373-391) (1). Ein any position and an (7,5,5,5), when followed by a vowel or another 5687 are not doubled , so also a consonant at the end of a word in the Pp, or of a distich in the Samhita), or a consonant obtained by doubling , thus pra, but वयान , पर्स, not वर्क (2) Subject to this and other exceptions the first member of a conj cons is doubled a non aspirate letter being the substi tute for an aspirate, when the con cons comes after a lonel or an att but not after a izpf which is not changed into a consonant Thus in lan , not preceded by a word, the a in will not be doubled, in TET, it will ve, then not doubled, doubled to becomes FT, doubled becomes a (3) In a conj cons in a hich zor is a first member, the second member is doubled provided it is a mute which the first member is au FFT (T, 4, 5) the second प्राणत 15 in one in ·HYMNS FROY THE RGVEDA LXIV member alone is doubled, but optionally, e g 347, 37177 अस्तीत् , or अस्तोत् 14) In the beginning of a word an 3647 forming the first member of a conj cons is optionally doubled, eg ETA Or हहयामि, स्पन्दन्ताम or रस्यन्दन्ताम् (5) without being a member of a conj is doubled after a short vowel or Al, but not in five passages such as X 1309 (सहछन्दस ) ( 6 ) This doubling, according to the Sahaly a school, is not necessary after a long vowel except that of Al in the case of conjuncis coming in the beginning of a word e 6 311 ert, AT च्छेद्म (b) THIEF Consonants have a momentary duration in the voice and only vowels as a rule have a duration worth mentioning, but the two semivowels and as first members of conjuncts have a duration which is half that of a short vowel, of the conjuncts are to be distinctly pronounced This longer pronunciition than that of a consonant is called Faruri (717- प्रकार) The term has been misapplied to the inispronunciation of words like gas T&C Neither the use of the word here nor the misprorunciation are authorized by the laTITY. varulito us admitted in other cases than the above pronunciation of the Yamas The duration has been variously calculated, see 422-425 (c) Break in th, Voice and Syllabification -For the distinct pronunciation of the conjunct consonants a slight break in the voice is necessary for readjustment of the vocal organ, when the second member is a mu e, on comparing the pronunciation or the following pairs this break will be noticeable in the second word in each pair अद्य यटदेवा , शल्यम्-उलम्, वत्रिदधिक्रावण , अर्चन पाइभि . In the Vedic pronunciation this break must be heard in all con juncts in which the first n embers are mutes (FT UT, 33-FAT also at the end of consonant-ending words, between nasalised semiyonels and the respective semi on els gť ), further acc ording to the Sahalya school becs een and the following at जल हव, शतवल-श), in the words ख्या and रा (अम रयत् । la sf), and between mutes and the following 1,2,3, ST ,, or, the term cf loc pl forming an exception when coming after monosyllabic words (7-TAI, 9847-6, but अप्सु) in the ·ху APPENDIX IIT, > The stafart and faaf belong to the preceding vowel and have the same accent as it , a consonant belongs to the vowel following it In a conjunct consonant, the first may go with the preceding vowel and when there is a doubling of the second member, two consonants may go with the preceding vowel, eg 111 311 791, the &, along with the got by doubling, may either go with 31 or with at, so that the pronunciation is 37177 ar or आ-चा, but in grooof, where : the second consonant, is doubled, the syllabification will be re-coot or 91-4coot (d) The Pronunciation of Semi-vo-cels, originally existing in words or resulting from Samdlies requires mention here, although it forms an important item of Vedic Merre. Words like ', fid ', in which the semi-vowel is followed by a vowel with the जात्य स्वरित, are still pronounced as more like सुवर and alicua than at or adh, but there is a quick transition between theory and the following vowel, a definite aggia or gia is heard and g makes position In नर्यम् or सत्यम् , where there is no independent Svarıta, the pronunciation of a or a may be either that of an ordinary v ore or of an 34 or 5 with a glide, according to the exigencies of metre it can never be 31 or 53 as some European scholars thought, and a and are prosodially long (e) There are other peculiaritics of Vedic pronunciation, which are hardly separable from peculiarities of Samdhi and will therefore be noticed in that connection 1 be Phonetic Tradition of the RV Divergent views have been recorded in the sta about the accent of a prof short l's (19199-200 ), about the change of 7 to 9 223, 231-32 ), about the Starabhakti (ar introduction of 412, 426-429), about the aspirate in the pronunciation of a conjunct consonant of which a sibliant is a posterior member and in the pronunciation of words like रया (मा. 43032), about preserving the अनुदान tone of one or more syllables in a series of unaccented syllables that come after a ranta at Pada end so that at least one syllable may have the T (206, 208 ), also in the rain. 129 5, 146 1, and in regard to the interval of glottal adjustment ( 396-404 419 21 and the elision of 3(185), and finally the eumeration of the current mispronunciations in ! 760-810 would show that in the tradition of the RV some departure from the original pronunciation may base to be assumed But thi Prausikliya has tried to set forth whats is regarded in its days as the best an ·HYMNS FROM THE RGVEDA LXVL tradition and the work has been done by men who can claim to be expert phoneticians, probably the first of whom the world has preserved any records Theoretical Restoration of the Text of tis. Rgreda The Prati ſākhya presupposes a certain definitive text of the RV European scholars in the light of their metrical theories have tried to arrive at a text for which the rules mentioned above will not apply at all or apply only partially In so far as the present notation of sounds is capable of a different rendering than the one current for the classical Sanskrit, e g in the pronunciition of a conjunct consonant or of a long vowel and in regard to the splitting of a Samdhi at the end of a pāda, metrical theories may have a certain validity and scope, but a wholesale reconstruction of the Rgvedic text in their light is a dangerous procedure We not be in too great a hurry to disturb a text which has been considered sacred and of which the minutest details were scrupulously recorded 2300 years ago, cf also the end of the Appendix on Vedic Metre 2 The Samdhıs Vowel Samdhis With only a few variations these are the same as in classical Sanskrit It is worth while remembering a few technical terms used ften used in connection B + means. followed b प्रश्लिष्ट Samdhis 1 3, ?, 3, , short or long, + FOI 37, 3, 3, TE, >corr दीर्घ 11 37, 3T + y, 3 » > T, 31 111 34, 31+ CF, ir it, >ऐ, औ क्षम 3,23 short or long, + dissimslar vow >, , , + vow- अभिनिहित ए, ओ + अ > TS, BTS Vedic Peculiarities 1 31, 341 + EFE > 3T + F 11 ए,ऐ + स्वर > अ, आ + स्वर 11 ओ, औ + ओष्ठव स्वर > अ, आ + स्वर + अनोष्टय सर> अ, आ, +५+स्वर v Inside a păda T, 3 + 3 > no elision of 31 , subject to exceptions 11 ] >> 97 IV ·LXVII APPENDIX IIT, , 341 + 3:- Between a final or ( natural or resulting from a visarga) and a following 37 there is no Samdhi (Japan) inside a Pada ; cxceptions: (i). When the following 3 is metrically short and is folloned by a metrically short syllable (in Samhita ) beginning with Tor; i. c. 3 + 3 (short) + short syll. with initial , ५; ex. सोऽपमागात् x. 53.1; तेऽवदन x. 109.1; but शिक्षन्तो 329* VI. 14. 3. (ii) sig ending + 3 (short) + short vow. ( no condition ), ex. i7779 V. ;0. 10, but yra THT VI. 28. 1. (11) 311, 31, 3tà, at ending + 31 (unconditionally ); Ex. Häradska IX. 96.4; The 31, 39 &c. must be endings and not words and hence 371 379 X. 36. 2. (iv) 37 is elided after a:, preceded by 91, 4, ?, , F, Fax, Afgar, Ta and of A good many special cases of elision have been enumerated in or. 144-153 and the counter-exceptions to the rules of TFT T7 in 154. (v) 37 in the beginning of a Pada is elided when at the end of the preceding (odd) Pada there is an or sì, natural or the result of a Samdhi. N. B The 991 records a curious old tradition, which is condemned by it, of the 3 after a hiatus being pronounced like (or probably as a continuation of the preceding c or 39: this in any case explains how the practice of elision arose. Other Variant pronunciations have been noted above in the para the phonetic tradition of the RV. Hiatus There is no Samdhi in the following cases : (a) Inside single words, in fàa3, 73T, (b) Inside compound words, in 1113iras, Ti#was; after a Samdhı change as in sentences ex. gerat, 7A315; exccplion trisyllabic words in-du. followed by ; ex. gaia (II 39. 2), ccunter-exception Galga (I. 89 4). (c) Inside a Păda after (1) duals in , 5, Cias in cl. Sk.); () the particle ओ, अरमे, युप्मे, त्वे, अमी and the of the Pp; ( 111 ) the particle 3, preceded by changed to or a hiatus ; cf. The X VII. 81. 1 ; 2 Big I. 46. 10; on ;

·HYMNS FROM THE RGVEDA. LIVIJI to here (iv) the adv. t, followed by a long 5, (v) qar, not preceded by a monosyllabic word or az, when followed by 37: ex. वस्ति पूषा असर V 51 11, but a git VI 54 4, AZ TATA VI 573 (1) विश्वा, विधर्ता, विपन्या, कदा, पा, माता+म, (v1), 3+37 , exceptions specifically noted, (v111) after a Samdhi change already effected, numerous exceptions of सर्तये आनो सतवा आजौ >at ( III 32 6), Ral 32 15), (d) At the end of a Pada, when there is no pause, after (1) final 31 or HT+g, it, this rule not being followed after x is, ex et 5979 TFT (X 6), but it as X 121 3 (11) FIT, (111) | under certain circumstances The prior vowel in c(vi) and d 1, 11, 111 is nasalised Individual cases of hiatus are too numerous to be referred The duration of a hracus is the same as that of २ स्वरमाक्त. (b) Visarga Sarndhis The normal rules apply Particular attention has to be drawn to the following special cases 231, 371 + far resulting from + vow or soft cons, >3, 37, + 3+ vow , Ex H FOTAQ >rraia II 38 4 A distinction is made in the pronunciation of the ordi nary विसर्जनीय and the जिह्वामूलीय or the उपध्मानीय, the change to the latter being optional, thus विस +>जिक or विस क विस+473०५or विस०५ 111 F >, 4, in numerous cases, ? g (a) when the latter word is a busyllabic form of ofa and the prior word ends in अ or 1s वास्तो, (b) when the latter word is करम, रुतम् , वधि, करत or क or परि at the end of a pada, (c) इळाया , गा &c +पद, (d) विश्वत, पीळित , + पृथु &c This Samdh called surzita in the FTC, and is denoted by the figure 3 in the notation below the Pada text in the Notes IV Faro + yt, g et hard cons (esp pala , ling or dent n practice gutt and lab are excluded) > Vi arga dropped . 11 रज 1S ·LXIX APPENDIX III . 149 4 ex. " to In exceptional cases the वि. Is dropped , ex भूमि आददे > भूम्पाददे , IX61 10 अक्षा (२) इन्दु > अक्षा इन्दु IX 5833; VI उपम् in comp with बुध) उपर ex उप त् , also In उपर्वम्यवः vn स्य is like स and एप in the dropping of the विसर्ग, Vill विस. + , , ,>वि. or , ५,.म, +,,, exception when the following in changed to , the fire is necessarily changed to ,cf निषिध्वरी, .ix स्व, धू, पू + hard cons > Visarga changed tor, स्वर्चनम, धूपंदू, पूर्पति Consonantal Saindhas No option in म् + कवर्ग &c हकवर्ग &c म् + यवल ल+एल अ, च् + श २, च् + (acc. प्राति०), श् acc to the text of शाकल्प द् + hard cons > ट++ h c न् +म् > , +त् + म ञ +श अ + + HUTE is an exception to +, प्स् > अनु. +1&c. N-Sandhis Inside a Pada, आन् + vowel 7 आ + vow., in exceptional cases this samdlu takes lace at the end of a pada also In five places आन् + प्र> आए, य् , er जुजुर्या प. (II 45) Inside a Pada ईन , ऊन् + vow >ई ॐ + vow, x. मपी रिय ( IV 30-15), इन , ऊन् + , ,(in 6 exceptional cases) > 9,5 + ,,,eg पणी तम् ! 1842 In दर रेफ (IV 183) and हरभि ( VI) the change takes place at the end of a pada and with a penultimate * res. pectitly In classical Sanskrit + palata), lingual, dental > +11, T, म + rala ld, not so in Vedic Sanskrit न + enाति, चक्रे, घ&c. (10 words with initial , nor 2 &:)>* &c, but esen these words do not have the change when अरमान, चमसान , and पचन precede, ex. भग्मायनांम (H16) .

·HYMNS FROM THE RGVEDA LXX ex 1 e were 7 + a in five cases only > a, ex आवदरस्वम् II 433, but qara X 90 8 +qin three cases in RV and two in Presas > ##(1 121 1) 3 Vedic Accent Vedic Sanskrit had musical accents, there changes in the pitches of_the voice while the vowels in the language were pronounced The acrents have been preserved in the case of the Samhitas and some of the Brahmanas While the accents of the Rgieda, Atharvaveda and the Taıttırıya branclı of the Krsna Yajurveda are identical, those of the Vajasaneyins and probably also of the Kathaka and Maitrayaņi branches of the Krsna Yajurveda differ in a remarkable manner from the former and from each other The notations adopted by these schools are also different We are here concerned with the Rg edic accents alone The Rgveda has three accents, the Udatta, the Anudatta and the Svarıta , they represent three different pitches of the voice From another point of view the udatta is the only real accent, and the Anudaita and the Svarıta together with the Pracaya, form oply virieties of the unaccented (Aga) tone just as the indepen dent Svarita forms a variety of the accear-bearing tone The udatta and the udatia element in the independent svarita are invariable accents, while the unaccented tone varies according to its position in the word or metrical line After these general obscrvations let us turn to details 317 is the note on which the voice is steady and firm 36 TTT is the lower note of the voice due to relaxation of the glottis, pakta 1s_a jerky_raising of pitch , BA (tension of vocal muscles ) y relaxtion), and smara (Jerky movement) are their characteristics according to मयमा 117 Roughly speaking, अनुदात्त, उदात्त and म्यरित pitches would correspond to the notes D Hat, D and F of European music, D being the hey-note, the 719 But the fifa gives a complex note, beginning on the D pitch and rising abruptly to in a sort of cadence Tne Indian notation for these three pitchies is to be seen in the word 97,' where g with the hori zonral accent has the HTA, (without acent-marh) the 37, and (with the vertical mark) the rain The independent स्वरित and the saw are sounded exactly like the ordinari सरित sgt ·LXXI APPENDIX III. alike. and 3717, although the independent zaita is really a combination of the 3 and paita and the 40 only the transition between a preceding स्वरित and the pause or a following अनुदात्त, वीर्यम्' has the independent or जात्य सरित on the last syllable. In वृहसते, has the 3817 and and a have the 474, but all are sounded Beginners of the Rgveda need not know why a particular syllable has the 391# and why another has the story Indeed, it would be difficult and even impossible for an advanced student, a very master, to state off-hand the accents of Vedic words, if they have not been learnt by heart All that the student need know is ( A ) to tell the accents of words from the noted text, and (B) to convert the Samhita into the Pada text and the Pada text into the Samhita, when certain necessary A fow neneral rules about the (C) re also might be useful for (A) The accent notation As stated above, the 357 has no accent mark, the TM has a horizontal marh below and the paita has a vertical stroke above. It is, however, not easy to distinguish the car from the उदात्त and the जात्यस्त्ररित from the dependent स्वरित Further, If the अनुदात्त, प्रचm and स्वरित are only variations of the unaccented tone, and if it is found convenient to note only the 377 or the stretta and leave the other accents unmarked, as is done by some Indian Schools and in European transliteration of the RV, one ought to be able to point out the 34ti in each word if there is any, and to give the complete notaion of a word or of a group of words if only thc udattas are given. This knowledge is especially necessary in changing Samhita into Pada. Normally, a Vedic word has one syllable with the TT, subject to the following exceptions i Words containing more than opo udatta syllable (a) Dvandra compounds (B) compounds of which the first mera. bers are la be gooithre cate and (c) intipitiros lo , ex o 171757 (A717491), botard. (7777fa' ); 6717 (), combination of cando proprat (py gral) वीयम् I GETTA . For details se LEY.

·LXXII HYMNS FROM THE RGVEDA. vo > and ii Words which do not contain an udatta syllable : ta) Vocatives and verbs in principal clauses, not coming in the beginning of a pada of sentenco; (6) Doubleta of pronominal forms like Ai, ai, 7., 9., 11, 14, forms of एनद् (c) , aad oblique cases of , when not empbatio ; (d) Darticles like , 47, 53,3,0, FT, 54, 1972, 79 after I, y, la erat at pada-end The other 1. e. unaccented, faga, syllables change their accents according to their position. The following rules may be remembered : In a word (i) A faga or a series of fao is unchanged unless preceded by an उदात्त. (ii) A single fão, coming after an 397 at the end, becomes a rafta; when there are more than one at the end, the first becomes a स्वरित, the others having the प्रचय; (iii) The जात्यस्यरित is treated as उदात्त स्वरित. (iv) In a series of fo syllables, preceded and followed by an zyn, the first becomes in, the last remains 3% and the middle ones, if any, have the 97. A single 315917 syllable between two udattas is not changed. Illustrations : i अग्निः (अग्निः), जनिता (जनिता), अनमीवाः (अनीवा), वरुण, ii इन्द्र (इन्द्रः), मृळीकार्य (मुळीकाय), जिहीळानस्य (जिहाळानस्य) वरुणम् (वरुणम्), यवियवि (यावियवि), वस्यइष्टये (वस्यदृष्टये). ii स्वर्णरे (स्वगरे), कन्यांमु (कन्या मु). रथ्यैद (रग्ये) iv अपमतवे (अ पर्त वे), (पतवे). When, now, a student has to recognize the accents in a word, there is no difficulty about the technical 375m ( with a horizontal mark below); he has only to learn to distinguish between the 39777 and the 1919, for which both there are no marks, and between the ordinary sita ( or the dependent paita, as it is sometimes called ) and the stru or independent infta. A 474 is necessarily preceded by a fa and it an casily be distinguished from in 35118 by reason of a parta being ·LXXIII APPENDIX III never followed by an उदात्त In सदितम्' त must have a पचय, since otherwise be could not have a स्वरित , so also न्यव in विम. न्यय ' must have the प्रचय and not the उदात्त The जात्यस्परित comes only on conjunct consonants of which the latter member IS o ora and it is the result of a Samdhı or a slurring combination of a prior उदात्त with a subsequent अनुदात्त , when it occurs there is no other accented syllable,eg, स्त्र , कन्या' Students should practise themselves in recognizing the udatta accent in the Padapatha, and with that end in view the pada text of the first five Súkras has been printed in two notations, the lower line indicating only the udatta and the independent svarita by and respectively placed after them (B) Accent Shifts in change of Samhitā into Pada and Vice Versa When we come from isolated words to metrical lines, rules 1-111 regarding a nice or hold good also in the case of a पादादि or पादान्त and rule is about the middle also holds good for groups of words, syllables having the अनु. or स्वरित or प्रचय being treated as unaccented (निहत) उ, नि, अ, स्त्र, Hand जा being the symbols for the different svaras, the accent changes may be summarised in the following way, 3 being used for when for p are unlikely > no change उनि नि निउ > उस्य प्रअर उनि नि नि नि उ>उ स्व प्रभ उनिउ > उ अउ उजा,अमा --mochange उनि > उ स्व उनि जा >अजा उ निनि >जाम >जामप्र उनि निनि. > उप प्रम उनि निउ निउ >जाम > उस्व अउ उ नि निजा > उपप्र.अजा In addition to the rules mentioned abosc one more becomes necessary for the Samhit3 text and it is as follows When a steg is followed immediately by an t, the उदात clement in the former not being liable to bend, there is an, i c a rapid transition from the info to the will pitch prior to the pronunciation of the fint, in the current noua. tron, slicn the one falls on a short I oncl, the my is dcnoted . मेदितम् । विमापक । कम्या मर अअ अ अ उ- जानि जा निनि जानि अउ ·HYUINS FROM THE ROVEDA LXXIV VI by the figure 3, inserted after the syllable, with itfra and IT marhs above and below, in the case of a long vowel, the figure is used and the syllable itself is wrongly marked with a horizontal accent, thus, a Cataz), TATJ' (2-3T'AI ), symbolically it may be rendered thus 34 HT 3 > 33343 Sarıdbi of accents In Sımdhi the udatta is never changed, except when it is changed into a Alcottita, which really does not affect its uditra character, the Samdhi of two udattas is an udatta, of two n1- hatas a nihata, of an udatta and a nihata or a svarita an udatta, except in the three cases noted below After a Samdhi there is often a consequential change as the position of the unaccented syllable always determines its actual accent The changes will be seen from the following symbolical summary उ+3>उ जा + उ >उ 3 + 1 > does not arise FT + 3 > 3 3 + FT > उ + नि> जा may be grouped in the following way 1* (out of short 'Ts) udatta +>, ex qisaT > atz 11 (9), udatta 7, , 7, ( alort or long ) + anudatta dissimilar tonel > जात्य, ex. नु इन्द्र >न्विन्द्र III (अभिनिहित), udatta ए, ओ + अ> ऐ, ओs, er ते अव धन्त > तेऽवर्धन्त In other cases like udatta + 2, udatta 37 + any anudatta, the combined vowel has the udatta According to 14 a text to the current text According to the older school of 10+4 the rule 18 more comprehensive so as to include all prablesss or आ इद्र याहि 7 ऐन्द्र याहि ( 360 to शाक एन्द्र याहि ), वि हे इम् इद्ध > पि हामिद्ध (ace to शा. वि होमिद्ध) 17 $ ·LXXV APPENDIX III (C) Accents of compounds, verbs, adverbs and vocatives. Compounds • Normally in कर्मधारय and त.पु. (उपपदत पु included ) compounds the accent is on the last word, but when the latter member is a verbal noun in ja or a, generally the accent is shifted back to the first syllable, so also in feritive compounds, and in iic compounds and compounds of which the first member is a verbal noun which governs the latter member as object ex अमित्रद म्भन, सुयम, पूर्व पीति , अन्य कृत सा म्न साम्न , अपिशवर , अधोऽभक्ष , तर द्विपम् , रुजा ना Normally the first member ot a 550 is accented, but the rule does not hold good in the case of compounds of which the first member is 39,5, 3, 56 &c , ex Fr, FTE, STAT मुरा धम् ,दु श स पुरुवीर There is a single accent for the regular compound but the case of gods and of a few compounds relating to men (तुर्ष शायद मात पितरा) both members are accented In adı Dvandva compounds the first member alone is accented Ex अहोरामाणि, इष्टापूर्त म , इन्द्राव कणा , माय प्रात 7 Terbs Verbs in principal clauses are inaccented, but, emphasised with a, a, Figa or, esen without these i hen an emphasis is intended they are accented, ex faz ( III 32 1), per a BTT HA ( III 42 4) The verbs in the first of two anothetical clauses are some times accented, the antithesis may be conscyed even by tho prepositions , er प्रमअन्ये यन्ति परि अन्ये आमते III 93, आ देया ना ओ हते घिन य ददि I 23 16 Verbs in parenthesis are treated as verbs in a principal clause, ex aa* 3T17 X 108 2 H7 , 4 Verbs in subordinate clauses are aluays accented the pre position in that case generally is compounded sith the verb and A vcrb in the beginning of a pida o'a sen cnce is accented, Cr अजय गा अजय पर मोमम् (I32) When there is a series of icrbs with the same subject, the second and following serbs are supposed to form new sentences and are accented cx feet fre(II 36 37 The io.atile docs noi count as a part of the sentence, When ons dering the position of 1 serb, er x OM TE m gir loses its accent ·HYMNS FROM THE RGVEDA. LXXVI Adzerbs The accent of nominal forms is often changed when they are used as adverbs, eg fett (through heaven), TT (running) तृपत दिदक्षु , but दिया (by day) य द quickly, हपत (III. 32 2), f(VII. 86 3 ) Vocaties Vocatives in the middle of a sentence are unaccented In the beginning of a pada or sentence they are accented invarıably on the first syllable, in judging of their position another vocative is excluded, ex 59 (48 ), 30(4), atau (II 23 1c), ora II 23-194 , 3 V 46' 2, Adjectives or words in oblique cases which form part of the vocative are also not accented, the whole expression being counted as a unit, so that in the beginning of a pāda or sentence only the first word carries the accent , अग्ने पावक, अन्ये देवि सरस्वति, ऊजों नपान सहस्यन् , but the adjectives may also be severally accented , cf अमे म इस्कृत भ्रा त VIII 43 16, अमूरा वि श्वा वृषणा VII 61 S 4 Declension Vedic declension does not differ much from the declension of classical Sanskrit The chief peculiarities of Vedic declension are noted belon Consonant ending Stems m, f, stems in as-,-15,-us only are NAV du -31, NB Stems in-347 drop z of L s [MHT, with), Vs of-मत् , धम 15-म , घ Vowel ending stems Those in 31 m NVA du 37, 1, pl - 37,-3716 1, s -आ,T-एन-ना pl -ऐ-एमि NVA pl- आ,-आनि NV pl --MT (-34 ), I s--t31,-0 Verb_n in आ [ जा m f NV जा (Nf जा also), जा-जो, जा, -AS नाम , Is जा , Dsi, Ab GS ज ] also Ds in a trà, quid &c ] Stems in mi s-31-a1, Ls -tappetit f15-0,(-0) [ ex , ht ()] DAL GLs like m-, also Ds in & and 31 [rt &c ] The $8808 Aro denoted by NVAIDAbGL the pumbers by . du pl the godders by m, f., forms onclosed 1A o rcular brackets are Examples and Paradigus are in rect brackets With yowel changes or olision inn > n 371 f fare or to be found outside RY 0-90 tormi ·LEEVII APPENDIX II. . as in C1 Sk n V.s (शुचि) NVAdu -ई, pl. -नि, -0 [शुची, शुची, शुचि], Is du -ना DAb GLS like m Stem in 3 m, same as for s, but Gs [ bes des मधो मध्व , Loc मधौ, (also मधवि)] fas for m but I f-आ only , no optional forms for DAL GLs as in C1 SL n मधु V s NVAdu मनी (cf उर्वी), pl मधु, मधु, मधूनि IDAb GLs ss in Cl Sk, but also D मध्ये, AbG मन , L (मवि)], no example of du of GLexcept जानुनो AV ,, intm [ रथी -Ns रथी Vs रथि, du रथ्या A रथ्यम, रथ्या, रथ्य IDAb Gs रथ्या रथ्ये, रथ्य] 1 [देवी-NVAdu देवी pl देय , I देवी, देन्या , rest धी as incl sk ] ऊf [तनू-Ns ननू Vतनु , du तन्वा , pl तन्य A तन्वम्, तन्वा, तन्त्र , IOAbGS तन्वा, तन्वे तन्द , Ls. तन्वि, तनू] Promonins - अस्मद्-N अहम् , बाम , वयम् , A माम , आवाम् (१) अस्मान , D माम, मह, (आवाभ्याम् ) अस्मभ्यम्, अरमे, . मयि, (), भस्मासु, अस्मे युष्मा-N त्यम्, युबम, यूपम् , Adu युवाम् I या स्वया , du पुवन्वाभ्याम् Ab त्वद (एक्ट) पुष्मद G du पुयो (पुवयो) Ls त्वे, त्वयि , pl युष्मे सद् m NA du ता, ती, Ipl मि , Ls तस्मिन् , सस्मिन इदम Is अपा, अनया अदम् एन Gdu एनो (एनपो) किम् In NAdu को (not an) U NAS किम कर mai pl , . Is अप्ठया er is declined as a noun except for m L , स्वमिन् , GS स्वस्या ।

·HIMYS FROM THE RGVEDA LXXVII An idea " 5 Conjugation There is a far greater wealth of conjugational forms in Vedic Sanshrit than in classicil, this wealth comes from forms of different stems having a contemporaneous existence without a clear demarcation of meaning, a fict due probably to a fusion of dialects about the Vedic period In the Brāhmana period the rival stems were suppressed and the meanings became definite for each of the survling tenses and moods of this can be had from the following typical forms, actually found in the RV , of छ, गम् and दा; probably the most current ot the verbs Estem Foy- pr Fotlia età, impf Fria, imps एणु स्णुष्य, opt स्पषीत, sby णयत, part ण्यत् ण्वान करु, कुरु pr परोति कुरुते, imp' अपरात् अकुरुत कर-pr फर्पि रूपे, impf अगम अकि, aor. अमर्पम, f. कार पति, cond: आरिष्यत् , impf काध कर, in] परम, sb) करसि परसे, fu sbj करिष्य , pres क्रियास्म, part कद क्राण, • perf चमार चक्रे, plupt चरम अचमत, opr चक्रिया, part चस्वम चक्राण Other forms pass क्रियते, caus मारयति, desidera चिरीति, freq चक्रित करिक्रत गम, stem गच्छ -.pr गच्छति गच्यते mp! अगच्छत, impr गच्छरक, sbj गच्छानि गछै, part गच्छत् गच्छमान, ,, गम् - aor अगमत आमत, अजीगमत्, अगस्महि गमिटम fu गाम प्यति, impv गहि, opt गमयम गम्या ग्मीय in) गन् गमन sbj गमानि, prec गम्या part ग्मत जगम् - Pt जगाA ( also गमयाचमार ) जग्मे plpt अजगन् अज ग्मिरन, opt जगभ्याम part जगन्बम, जग्मिवम् जम्मान Other forms pass गम्यत, caus गमयात destd जिगमिपति, freq गनीगन्ति दा, stem, sir ददा, दत् pr ददाति दने, impf अददात् अदत्त, impv ददातु द स्थ, opt दद्यात् in ददा sb] ददत् part ददत् ददान pr ददति ददते, Impf अददत्, mpv ददताम, fu ददिध्ये, aor अददिष्ट, inj ददत् , दा-aor अदा अदिया , fu दास्यति, impv दातु दिष्व, opt दयाम, in दु देष्म, sb] दा दामत perf ददो ददे, part दद्वम् ददान Other forms pass दीयत, caus दापयति, desid दिसति गच्छ , ददा- ·LXXIX APPENDIX III It would appear from this table that the conjugational forms of these roots (cf कृणोति-करोति, ददाति-ददति ) were not yer fixed and that there were three different stems from which most of the tenses and moods were formed From the present stem we have forms of pr , past (impf ) impv , opt , sb), inj and part , from the aorist base we have pr, past' ( aor) fu, cond , opt. impy, inj, sb), preca and part from the perf base we have past ( pert, and pluperf ), opt, inj, sub} , impy and part With the exception of the pf, preca, fu and condı , which are peculiar to one stem, all the other forms ( practically all model forms and pr and impf, and even pf terminations) are common to the three stems Macd does not allow present forms from the aorist base, but arg, 59, fq, diq &c are pr forms, at least survivals of pr forms from the aorist base, and so are forms of perf suby like विदेशति, बुबोधति, मुमोचति Similarly, pl terminations are added to pr stems (see below) The aor and plupf termi s are obviously of the impf In point of sense the four past tenses (impf, pf, aor and plupf ) are hardly distinguishable, just as the inj , impy, and sbi are undistinguishable The perfect normally, acc to Macd, indicates present and present perfect action, the plupl indicates past and pr pf action, while aor indicates pr perf and the iminediate past action (VGS, pp. 342-346 ), and even thus there would arise numerous difficulties In IV 30 and X 72, for instance, all the four tenses. are used indiscrimanately The uimost that the student can do would be learn to recognize and distinguish thesc forms and leave the context to determine the exact sense Panini 12 his Sūtra Era el III 4 6 has apparently seen the interchangeability of these tenses in the Vedic language The forms again occur very often irregularly and it is no use trying to formulate anything like root classes for Vedic conjugation Any root may appear in any class Below are given the normal formanions, with paradigms when necessary, especially of those tenses and moods a hich the student is por 'likely to hnos or remember. Tor the pres , imperf , impy, potential or opta , perf, and fu no paradigms haic therefore been given 1 he firs future is not to be found in the RV and the second is only a casionally found The subjunctic is peculiar to the Vedie lucrature The injunctie is not unknoun to classical Sanskrit, but 1.5 usc is confined to the 20t1st with the negate particle Ar In the Vedic literature it includes all forms of the augmenied past tense to ·HYMNS FROM THE RGVEDA. LXXX classical impv , aorist stems imperf, aorist, pluperfect), which are freely used without the augment in the sense of the imperative, optative and subjunctive The forms being the same, they have not been given here. The Precative or Benedictive is used in the sense of prayer or wish, addressed to the gods Peculiarities of pr , impf, and impy in RV The following additional terminations are to be found in the P_Pr : plant, 2 pl ua, impt 2 plan, impy 2 s mia, fo They are to be found also in tenses and moods where these termi s figure Subjunctive terminations P आनि-आ, आव, आम A आवहै आमहै, आमहे असि-अस्, अथ अथ असे एथे अध्ये अते-अत एते अन्त The first person is practically identical with thai of the in fact there is no first person for the Vedic impv These terminations are added to the imperfect, perf and An 3 is added to the stem, which is strong and, if the stem ends in 37, it is lengthened Thus भवाति-भवात् भवात मवान् (from mperf) चिकेतत् चिकैतत चिकेतन (from चित् perf), रतोपति-स्तोपत स्तोपथ स्नोपन (from स्तु aorist), सनिपत सनिपत सौनपन (from सन् aornst), विदाति, विदात, विदात विदान (विद् aor ) करति-करत् , करत करान्त-करन (रु aor ) Aorist Practically all the varieties of the classical aor are found in the RV There are three main varieties (2) the root aorist, divided further into (1) a ending, for roots ending in 371 or with or added to stems and (11) with consonantal stem, (b) (111) the reduplica the aorist and (c) the sigmauc ( sibilant ) aorist, divided into (iv) s variery, i11) sis variety and (111) şa variety 1 is conjugated like the impf, verbs is 3 forming 3 pl there are fess sowel changes and Atm is rare , ex अघिदन , अयोचन् । अस्यु , अय 11 is like the impf of the second cons with cons stem and suffers consonantal changes in z żs, roots in the Guna in Par the penultimate 3 is often dropped in 3 pl , in Arm the 3 pl term is sometimes 11, and rarely m, roots in the change it to y, and to occasionally, before I du and pl with उम. .

·LXXXI APPENDIX III Ex P ~अकरम् अकर्व अर्म , अफ अकर्तम् अकर्त, अफ अफर्ताम् अक्रन् A - अक्रि अशाह अकमहि, अकृथा--अकृध्वम् , अरुत- अक्रत Forms of 2, 35 the impf terinis गम्-अगन् , क्रम् अक्रन , यत् अव , नश्-आनद, आव , फन्द्-अस्कन Forms of 3 pl घम अक्षन्, गम् अग्मन् , तन्-अन्नत, कृष-अरुपन् , दृश-अदृअन् also अदृश्रम , दृत अश्वन . बुध-अबुध्रन्-म् 111 In this variety there is a reduplscation of the first syllable of the root, the reduplicative vowel for 37 38 or # being normally, the reduplicative vowel is lengthened af not prosodially long The rerminations are those of Ex जन् अजीजन , अपीपरत् , क्लुप-अचक्लिपत् In this variety also there is no 3 added before termıs of 2,3 s and then consonantal changes occur Ex भय-अशिश्नत् ग-अजीग 1 The # variety is for anıt verbs before the P guna and vrddhı rake place, before those of P 2, 3, s consonantal changes the place, and only lacer, in the AV and TS period, forms like अकार्षी , अशापद were introduced Ex हु-अहार्पर, 2, 3, अहा , पुध-अभरिस, अयुदा, अभुसाधाम, अभुदम, अद्ध, यन 35-अप (also अपाद), यम 35- अपात, सन् 25-अम्रा, 35-अनाक, मह-अमाट् यम् अपान छन्, अच्छान 1 Thus is a set variety पए-अधिषम अवधिश अवधी अवधिष्टम अपधीद अवषिषु अयादिपम &c फ्रम A-अक्रमिपि अप्रमियहि अक्रमिष्ट अक- मिपाताम् अक्रामपत 1 In this variety roors ending in 1, caccps those included 1D, occur पा -आपामिपम अपारिए vti In this caricry about ion roois ending in 2, 7, . orcur, of rootsing the initiate is changeltoy and to , but forms like nath occur, ratch the rip Corrects FIRerodel ·HYMNS FROM THE RGVEDA LXXXII 5 P P अरुक्षम् अरुक्षाव, दुइ A अधुक्षि अधुक्षन (अदुक्षत) अधुक्षाताम अधुक्षन्त Precative or Benedictive क्रियासम् क्रियास्व क्रियास्म , क्रिया क्रियासम् क्रियास्त क्रियात् क्रियास्ताम् क्रियामु A रुपीय रुपीष्ठा रुपीष्ट actually पदीष्ट and मुचीe only occur Passium The A fornis serve as passive forms in also all non-conj tenses even in cl Sh in the RV this rule is extended to other tenses occasionally (cf TOT V 737 with perf termi ) Aor For all the varieties of aor the 3 of the passive is formed by the addition of a strong ex अकारि, अदर्शि 6 Derivative Stems Desiderative The root is reduplicated the 3 of the reduplicative syllable is changed to s and a स is added ex दा-दिदास ते The following desid forms occur in our selection fetara ( II 28 11), chica (I 25 14 ) from F, TXT 11 32-7) from and PATIRTH (VII 86 4) from 61, PET (VII 86 3 ) from El Frequentative or Intensile This stem is much commoner in the RV than in cl Sk, termi s are added directly to the reduplicated stem in one variety, in another an g is inserted between the reduplicative syllable and the root, in a third y or is added before the term ex fata- नेनेक्ति , गम् मनीगन्ति , पिज वेरिज्पत, इ-जोहयोति In the case of many roots it is difficult to distinguish bets een the freq and pf forms, cf 77777, PITCIUT (Macd pf part ) from 1, TZ truun (Macd (reg ) from 4 Some roots are really freq stems, ce जाए (2) दक्षिी (द) The following forms o'cur in the selection Pr Albtire (ill 33 4 ) from tù (VII 61 4 ) from GIV with pt impf 375 (II 8 ) from y, aor *RIL (1 116 131 pr sbi 1997 (II 23 15) impiant (II 21 6 ) with causal sense, TTTT (III 42 ) from ** (so Say, Maed A) I's fait tata (1 116 2) trient (:39 4), 1999 ( VII 95 1 ) ( IL 38 8) term ·LXXXIII APPENDIX IIT, Denominatite "The in T This base is formed by the addition of o The exact for mation is sometimes obscure The sense conveyed is to wish to have,' 'to act like' &c The following forms occur in the text 354 (I 116 23), Far (IV 30 s ), E (1 116 23), Klar (IIÌ 32 11), EU (III 33 11), ant l VII 95.4), ganu (1 32 7), grad (V 736), AIU (IV 30 9), 1914 (IV. 30 4), TT (I 116 S), 190 (II 23 12) 294 (I 32 3), HIT (I 1844), agd ( 111 9 8), ERIT ( VII 71 3) 7 Verbal derivatives The aor and pr participles have been noted elsewhere P PAÍCE (I 116 io ) and the pot PPU (V 19), era (1 116 6) and til 25 ir) are noteworthy The Vedic infinitive deserves special attention it is really a verbal noun in the acc , da abl geni, or loc case and Pinint in III 4 4 16 and III T 47 gives a list of these verbal nouns e g vn in असे or से, वक्षे, जीवसे in ध्यै (da of घि) पृणध्ये दात वे, कर्तवे, को acc or da or gent of root form दृशे, अपलपम्, acc to one viev forms like मानसि, धरि are infinitives In our selection the following forms occur विपृछम् (VII 96 3) da of root form प्रमृष (III 4 3) Hat (VII 72 ), giờ (X 72 9), từ ? (VII 77 ) in #, Fe ( VII 61 6) in तव, अष्टव (IV 30 19) सतवे (1 32 12 ), TT ( 18 2) in तधे, एतघे (X 108 6) in at, gät (II 38 3) About af (II 23 17 ) ste list of additions and corrections Gerunds in rat appear also in it, rau rata 01 IC (11 38 6), greit ( X 1083) 8 Adverbs Pronouns and nouns in the f gender and in the instrus, very often with obscure derivation are used in the RV 25 adverbs Among them may be memioned pat (IV 30 3), AT (1 32 8), IAI(V 73 3 ), 79 (1 116 22), AT 108 3), B (1 : 1 , ket(VII 7 1) và Vios regi() ) 57370 ( ili 33), qzi (III y 8) and some compounds are used adverbially as in cl SL BIETE (V 803), 492 (III 32 2), gage !! 32S), it (VII 86 3 ), GIRTIH (IV 30 24), dacfo (1 25 1), 11 TT ( 11 ;& i). for vaara sec noics on I 116 11 विरिख acc serbal nouns ·HYMNS FROM THE RGVEDA LXXXIV 9 Idiom and Syntax A few peculiarities to be observed in our text may be noted Iteration of prepositions ( 4 III 9 3) is peculiar, athough that of nouns as in FA AT or gua (II 23 17 ) is familiar to readers of cl Sk The superlative and comparative affixes are to be seen added to nouns, UTA (1, 48, 4), HIQARI (III 33, 3), laat ( VII 86 7) and to prepositions ( 3 Il 23 8), forms in g and govern the acc (II° 23. II 13), roots like ha and Big have compliments in the same case as the subject , ex AT 3T TAI (11 23 12), STAÑO AFU ATAFU (III 32 4), we find the use of double relative adverbs in III 32 14 (77, Tar), anacoluthon and omission of verbs are found occassionally, we find final relative pronouns without an express antecedant (1 257) Among syntactical peculiarities the use of nouns in apposition which partially gives the idea of FT, are to be noticed in VII 95 1 and I 116 8 For parenthetical construction which is a regular feature of the RV, refer to the Index to the Notes Preposition Prepositions governing a noun are a rare occurrence in cl SL it is a commor occurrence in the RV, e g स्त्रिघ अति (III 9 4) datata 2 (I 49 :), AIITTA (148 7), 387 रान उप (I48 11), गिरिभ्य आ (VII 95 1) अन्तेभ्य परि (1493), उत्तानपद परि (X72 3), दक्षात् परि (4) Delcensional and Conjugational Peculiarities from the present Selection - The following declensional forms in our selection with be found to be irregular or peculiar to the Veda Nom TEE (X 1083), ordi Rien, ruft m (1 25 3.), tot f (VII 711), get f ( 108 2) (That II 23 61, X 139 ?, Hogart II 23 4, are regular, being verbal nouns) TU VII61 I, 7, and mana 1 116 16 as du words like a (Il 23 9) ** III 32 8), H (VII 61 6 ) as n pl, and cart (til 33 s) and 387 (6) asſ pi Voc FTUI (VII 86 4 ) and HER (VIII) from a and (VII 71 2 ) as du Acc याहया (II 38 2), पन्थाम् (VII 71 1), तन्य (809), GO (IV 30 8 ) is regular ΙΟ CHE, ·LXXXV APPENDIX III Insts तपनी (II 23 14), क्रत्वा III 9 6 बाहवा (acc to Macd , II 38 2 ) Geni 94 IV 30 18, 370 I 116 6 II 23 15 , van X 108 8, Loc #2 ( II 28 3 ), TERE ( II 38 2), să ( II 28 8) In the following list some of the noteworthy conjugational forms in the present selection have been given In the case of the tenses that are likely to be familiar to the students only those forms that are peculiar or puzzling have been noted , of the other tenses and moods almost all forms have been noted Present Stem Pympt, mpv , opt, pr, part मिनीमसि (I 25 1) पश्यति from स्पश IV (I 25 H ) व्युच्छ (ap with fr ), stua (1 32 5 ), 319a, (1 35 7. 10), FET X. 108 4 (from ), imf (III 32 s) from III, isa ( VII 214) from जि IIM, सिषति (V 735) from सच IIT impf अतिर (IV' 30 7 ) from VI impv TTEERIA (1 48 25), i (III 42 1 ) from 62 (pf base ) THT ( II 28 6 ) from it Pan MI 1 847 faalan (1 184 4.), pota (III 9 8), saria (III 33 9), guiga ( VII 71 1 ) where the termi is strong but SAT (VII 71 2), opt or potent can (I 184 1 ) from VI TINCT ( 11 23 4 ) from III , pr part 599 (II 116 18 ) from I(Say from Pr with pr terints TO (I 32 9, IV 30 11 ) 3 s from ot (cf पाते, शेरते and हुव 35,I 309) शण्ये (pass 73 7) Pr. frosi aor or pf slemt ata (V 73 3 ) from < (cf ta), (V 73 4 ) from a diet (VIII) from 95, (VI) 95 6 ) from it fait VI 736 from farm (Macd sbi, but the verb comes in a principal clause) SATA (V 737) and other forms, though used in sbs sense, are really pr forms Jmy www.sup. 2P S NIM (IJL 32 ) from a Rate (TV 30 9.13 ) from 14.3.5 AT (III', $), TN (TID 337) Nov 13 sata (IV 30 jo), (25 13), 3 pl **** (III 32 9, 16, Vacd in ) ** (V 63 6) Pr sbl 154777!! 67.4), 6( 108 9), 1 pl HR ( 108 9), PR ( JOS 3), 3 (1 4815) from Vi so (VII 6: 2) 2 du maa (VII 61 2) from ·HYMNS FROM THE RGVEDA LAXXVI पृण ( Macd , Avery).35 अर्थात् ( III 33 II) अति (II 23 15), अभवत् ( II 23_4) from अश् , असत् (II 23 14), गच्छात (X 108 3), दाशान् (II 234), मर्चयात् (II 23 7), मिना (IV30 23) from मी IX, मुळात (X 108 6), उच्छात् (I 48 3) from वस् , सृजात् (X 1085) पश्यात् (X721) from पश IV भवाति (il 38), विभाति (If 2315), मुधाति (II 383), A ईशत (I133 10 Macd inį. Siy sbí ), fatta (VIL 61 4) 3 pl orgia (III 338) In from impl 3S भजत् (II 38 I,cf Notes), उच्छत् (I 488), 3 pl नशन (II 23 8), भजन्त (X 108 8), वमन (X 108 8), भरन्त (pass V 73 81. Aorist forms These have been arranged according to the vari eties and according to the special tenses and moods Actie, Indicative root (1) आरन् (, I 49 3) अगात् (गा, II, 38,45), अगु III 48 3), अन्जनत् (जन, 1 23 17) अधा (धा, I138451 अयोचम् (वच बोच, Macd red aor I 116 23) अबोचाम (V1. 12, अस्थात (स्था, II 38 1), अद्वे (हे व Pin , हू Macd , III 335), Unaugmented गात ( II 38 8), दर्शम् (दृश, I 2518), भूत I 1166), वोचत् (x 1396), स्था (IV 30 121, root (u) अफ (3s फ़, II 38 8, V 80 6), अगम (I pl गम्, III 33 3), अग्मन् (3 pl गम् VII 71 6) मानद 35 नशू, (II 38 6 अन् (VII. 615), Gr अश् but 31311a aug 31, rom latter), अभूत अपुक ( 35 पुन A, I 48 7) आव (2s T, ang आ, VII 95 6), अग्रेत् (मि, V I 2), Unaug स्पर्नम् (2 du स्Y, VII 715) red (1) अजीग (3p गृ! 3), अस्मित् ( रम् II 38 3) for अबोचम, अवाचाम, see above), unug शिश्न यत् (श्नथ् IV 30 10) s(iv) अक्षत (3p! A दृश, I 48 13), अपान् (35 यम, II 38 3,x 139 1) अयासम् (Is या, III, 33,), अश्वेद (35 श्चित. VIf 77 2), अ ( 35 si, 1 116 3), अहगत (3p! A . 149 4), If (v) अतारिम ( I p! B, I 184 6), अतारीत ( 3 5 1 32 6), अतार (3pl III 1312), आधी (35 पर, IV 30 15), unag जनिट ( 3A VL5), वधी (25 IV अविदेशी (25pr orreq of विश, HI1210), अमोहवीह (fres of ह.I16 13), 308), ·LXXXVII APPENDIX III + sa (vii) Unsug मृक्ष (25 मृश, IV 3013) Passive, Indicative 35 int अकारि (I 184 5, VII 61 7), अच्छदि (I 116. १), अदार्श (V ! 2, VII 77 3), अयोधि (VI1), अमोचि (VI 2), अरोचि (VII +7 2 2) Aor Sb root (1) गात (II 38 1), धाति (pr terms , II 38 1 , चोचामहै (du A, I 25 17), बोचाम (X 72 1), Toot (1) कराणि ( VII 867), करामहे (I 255), करत (I (25. 12), गमत् ( ill 42 4), गमन् (X 108 8), भवानि (VII 862), भरत् (VII 95 4), s (iv) नसै (Is नम III 33_10), पथ (2 du पृ, v 73.8), 1$ (v) तारिपद (तृ, I 25 12), future basc करिष्या (IV 30 23) Aor 11tj . Is () धीमहे (Irreg for धीमहि, II 25 1) धा (1982), योचम् (1321), विदम् (ii 28 II), (मा अव) स्याम् (II, 28, u), (1) (नि)कर्म (Ipt, II 23 12) क (2 s III 33 8) गन्म (गम, II 287), (प्रोणक (3s नश, Say पृच् , II 2313), (मा अपि, मृष्ठा (सृप , III 338), red (1) पीपरत् (III 32_14), रीरघ (रघ, I 252), शिश्रथ (भए,28 2) सायी (25स, II 289) Pass aor 1111 दि (II 285), शारि (abid ) (Aor) Precatre or Benedicti e अपा (35 अर + पाय + R. II. 38 10,1395) Aoi Opalitt er Potential सीमाह (सा 1, 1253), स्थेपाम् vil 955), प्रासीयाम (प्रान्प्रे, IV irreg for ग्रासीयायाम, VII, 712), तारिपीमहि (EVI, 23 10) Aor Impo (1): (मामा) अरताम् (III 3 ), (1337,vil 774), (A, II 234), गति (गम,1491) गग (EduVT.), पोधि (25 ग, II 2720), ब (ब. I 48 "), शुपित' 19, 30 48 10) मुना (I 16 13) (रपा ·HYMNS FROM THE RGVEDA. LXXXVIII Perfect Stem. Pt. indicative: आहुः (अह, V. 73.9), चके (फन का A, I. 25. १), नियुषे (ध्यु, IV. 30. 22), पिप्पथुः (पि-पी, I. I16. 22), ववक्षिण (वधु , III.9.3), विवित्से ( I. 32.4), घदे (3s. I. 25, 7.9), विविप्रे (विप्, III. 32.4), घमहे (III. 9. 1), जुढे (हू, I. 32.6), जुहूरे (हू, irreg. for जुहावरे ), &c. Impl. from pf. or pludl: अजगन् (25. गम , III. 9.2), पप्रथत् (Macd. pf. sbj. VII. 86. I ), अजभर्तन (2 pl. भ,X.72.7), अम्- मुक्तम् (2 du. I. I16. 14; VII. 71.5), अवश्वन ( 3 pl., I.I. 32.15). Impv. from pt. : चिकिदि (चित्, V. 1. 10), दधिष्म (घा, III. 42.5), मिमिव (मिक्ष Macd., मिह Gr., I. 48. 16) समग्धि (मुच, I. 25. 21; II. 28. 6), वत्स्व (स्त II. 35.5). PS. opt. (Potential.): जगम्याम् (गम् , I. 116. 25), ममजीत (3s. Ā, मृज्, VII. 95. 3), वनृत्याम् ( III. 32.3). Pl. sbj. जुजुषन् (VII. 61.6), आवर्तति (V.73.7). शश्वचै (1S. A. III. 13. 10). Pt. part. ईपिवन (इ, III. 9.4), चक्षदान (क्षद्, I. 116. 16), चिकित्वान् (चित् I. 85.in), जुजारवर (ज I. 116. 10), दाश्वस (दाश,, no red.,ch. Pan. VI. I. 12, I. 25.6), ददृश्वम् ( िददृशुषी, दृश ४. 39.4), पतिवम् (पत् I. 48.6), पिप्युपी from पि-पीपियम् ( पि-पे, V. 73.8), पीप्याना (पी, III. 33. 10), पनिवस (मा,X. 139, 2), भवायधाने (घध, VII. 95,1), मिभ्युषी (भी III. 30. 10), ममृवम् (पृ. I. 116.3), रारहाण (रहx. 139, 4), पविवम (, III. 32.6), शाशदान (शद I. 116. 2), ससृवम् (स, III. 9.5); तस्थिवम् (स्था, I. II6.5), जघन्यान् (इन, III. 32.6), जिहीळान (हीद I. 25. 2), जुह्वान (, VII. 95.5).

·Appendix IV VEDIC METRE The Vedic metre is different from the classical Sanskrit metre (not to include the Aryā and Vaitalıya there, which are musical metres ), where there is a fixed alternation of short and long quantities and a fixed number of syllables to the line It is different from the English metre where it is not the quanti ties of syllables that matter, but the stress accents In the Vedic metre we have an approximation not a dead rule, of a certain number of syllables to the line, as in English verse, especially in Shakespeare, or as in the Mar certain cadences in regard to Anusçubh and Tristu bh lines ::. Jagati lines in considering the norm of the cadence the quantities of syllables are to be tahen into account As to whether 2 variation in the norm is occ°sioned by any accent considerations, It would appear, no investigations have so far been made The lines are grouped in stanzas of two to eight verses Within this flexible frame the poet was at liberty to show his shill and he has shown it not only in respect of content, but also in respect of form by an aesthetic sense for rhythm and of stanza The unit lines for the stanzas consist of erther 8, 10, II 01.2 syllables, these may be called eur, A, Tay and at lines, the fait, on account of a definite caesura adopted by the poets in the middle of the line, which divides it into two cqual halses may ultimately be regarded as a measure of s syllables The normal cadences of these lines are "I ambir विराज्ञ) विटुभ जगती - -Trochare The stanza arrangement of some of the principal Vedic metres s as folloss Simple 7 yrs द्विपदा गायत्री 88 दिपदा विराद 555 TITUT 8 8 8 E TUTET 10 10 10 to Variation - - अनुष्टुभ NEWS SSS 8. 8 8 8 S ·XC HYMNS FROM THE RGVEDA, " महापक्ति 8.8. 8. 8. 8.8 8.8.8.8.8.8.8 द्विपदा त्रिष्टुभ् II. II द्विपदा जगती 12. 12 विराट(त्रिपदा त्रि.) II. II. II त्रिपदा 12, 12.12 त्रिष्टुभ् II. I. II. IN 12.12.12.12 शकरी II. I. II. II. II पश्चपदा" 12.12.12.12.12 अतिजगती 13.13.13.13 Complex types उष्णिड 8. 8. 12 बहती 8. 8. 12.8 उपरिटाज्योतिः 12. 12. 12.8 ककुभ 8. 12.8 आस्तारपक्ति 8.8. 17.12 प्रस्तारपक्ति 12. 12.8. 8 स्कन्धोनीवी 8. 12.8.8 मध्येज्योतिः 12.8, 12.12 पुरउणि 12.8.8 विस्तारपक्ति 8. 12. 12.8 महापदपइक्ति 10. 10. II विपरीता 8. 12. 8. 12 सतोट्टहती 12. 8. 12.8 पुरस्ताबृहती II. 8. 8. 8 महावृहती 8.8. 12.8.8 विषमपदा H. 8. II.8. महासतोवृहती 12. 8. 12. 8.8 अष्टि 16 (174) 116(12.4) 12. अत्यष्टि 12. 12. 8.18.8.1 12.8 प्रति 12. 12. 8.1 12.8.112.8 अतिप्रति 17, 17.8.1 8. 8. 12. 8.8 There are many other combinations used by the Vedic poers, but the commonest and most favourite meire is the façon, being the metre of 4253 out of the 10442 stanzas of the RV; the cat comes next with 2450, the start with 1344, the अनुदुभ with 856, the वाईत भगाध with 388, the उरिणद् with 344. the पति with 248, the बहती with 180, the द्विपदा विराट् with 127, the काकुभ प्रगाथ with 106 and all the rest together with 146. In our Selection the following hymns, viz. I. 32, 116, 1843 II. 28,38; III. 32, 33: V. I, 80: VIL.61,71, 77, 86,95 x. 108, 139 arc in बिटुभ् metre. tributed among the following metres : The other hymns are dis- अनुट्रम I. 498 V.73,X.123 गायनी HI. 42; IV. 30 (24 अनु०);

·xar APPENDIX IV at II 23. (199) V. 63, बृहती II १ (१त्रि.), बार्हत प्रगाथ I 48, द्विपदा निराइ VIII. 29 The roblems of Vedic Prosedy Difficulues arise in the computation of the syllables ot a pada, and in fixing their quantities The European scholars, for instance, hare formulated the following rules ( 21 de Macd s V GSP 437) Contracted vowles must be restored eg च अग्नये I for चाग्नये, and 334 The eighth 2 Instjal 34, elided after c or 39, must be restored, 3 and 7 in conj consonants must be read as a 4 आम of the gent pl is to be pronounced as अअम The purpose of this is to secure the necessary number of syllables for the particular hind of line In this connection the following lines from the FF51°, viz FTAT FÅTETIN RETOEHTÈTIT (527) न्यूहदेकाक्षरीमान् पादेपनेषु सपदे (973) प्रवर्णाश्च सयोगान व्ययेपात महशै स्वर (974 ॥ and this one from the faite of), 112, FROTTO FIT- काक्षरीभावान हेतु III 6 are ofren misunterpreted and tenth syllables in a bort line and the sixth in an 255 line are to be lengthened if they are short in the text in considering which the eighth or tenth or sixth syllable is the TTo gives these rules The ai ghes the rule to enable the student to recognize the metre from the number of syllables requisite number of cleven or cight syllables is to be made up (ac), of course for purposes of the computacion, by splitting the sowels where there is a coalescence or by inserting a sowel before 1 som son el and betkeen a cont coas & in l 161 11 SEST MIA MOTA quiet the tenth syllable is to be alculated as though no Samdhi has taken place, because after Sandhi the number of syllables falls short of the requisite number of tweke or in 103, 13, UN ATI , the sixth syllable aſier Sanidhi nould be a but the number of syllables thus obtained is scien and so in alculating the sıkıh syllabic the Satrudhi is to be ignore), or in Trift fra (1 61 12) ve hare to sup- Thc ·XCII HYMNS FROM THE RGVEDA: pose it to be 49. From this the conclusion cannot be drawn that the poet himself composed the lines without a Samdhı or that the Samdhis are of a later date. The Pratiſakhya itself says nothing of the kind, the conclusion to be drawn from it at the most will be that in the ag and in the raiute the ancient pronunciation cohtained the equivalent of two syllables The pronunciation of free was patrau and # had aiways the long quantity of position ; oversight of this fact lands the modern theorist into errors According to the opinion of the Senior Sakalya ( 17. 185), in sin the pronunciation was like açan, which shows a longer vowel quantity. The svarita also is responsible for a longer vowel quantity. That there were Samdhıs in the original poetry is an undisputed fact, because they are a metrical necessity, e. g in VIII.2 40 91 HTS 774 , in 1.85- 7, वर्धन्त स्वतवमो महित्वना , in V 94 I अभ्यवस्था प्रजायन्ते, or in 1 116 12 TCE ETUOTT 17. That the supposed diascuasts were not so insensible to metrical length or so enthusiastic for Samdh: for Samdhi's sake as to leave no hiatuses in the Samhita is also equally clear, there are hundreds of them in the Samhita , cf. also the Raro and 70 passages quoted above. Further there is no absolute rule about the length of a line in the RV , Old points out several unterzählıg'lines and even Arnold has accepted seven-syllabled lines in nos 13, IS, 37 and 38 on pp 245-6 of V M. There is no reason therefore to effect any alterations in the present Samhita on the ground that there is metrical insensibility shown by the diascuasts, We turn to another subject, which is even more difficult, and this is the supposed necessity of altering quantities of the Vedic syllables as they appear in the present Samhiti, Hundreds of such alterations have been proposed by Arnold in his Vedic Metre (Metrical Commentary, pp. 289 325 ). According to these theories, of which Arnold's book probably shows the logical extreme, just as there is a definite alternation of short and long quantities at Pada end, so there is one on both sides of the caesura in the middle of the Pada and similar tendencies are to be observed in the beginning also, they are summarised in part. 57 of Arnold, V NI Against this Prof Keith (JRAS, 1906, p. 44 ) ard Olden. berg (ZDMG, LX, PP. 115-164 ) have already raised some ob jections This is not the place to go into details, but the aducrse arguments might be summarily stated as follows ·XCIII APPENDIX IV. (1) Therə are not absolutely fixed cadences for the RV. (2) Where there is a series of ac at Pada end and esp. a svarta or an anudārta after svarira in the sixth place in the way and in the eighth place in iêa lines the cadences are liable to be irregular. (3) The effect of a gora in the final syllable also affects the final quantity, We may conclude: no changes should be hastily proposed or made. In any case one wonders if people would now be prepared to accept a theoretically restored text for Homer's Iliad or even the authentic text of the First Folio of Shakespeare's Plays, and, if that is impossible, we might ask, where is the justification for tampering with-an old text like that of the RV ?

·Appendix V were addeu Samhita and Pada Versions The Samhita (collected and arranged text) presupposes a time when the hymns and even individual rks were current among particular groups or known in connection with their application in a particular ritual On linguistic and other grounds the hymns appear to belong to different ages and then we have to suppose that the present collection represents a fraction of the poelc output of the Rgvedic Aryans The arrangement, further shows principles consciously followed in the case of sumne portions, which are broken without scruples in orber portions, which would mean that to an original collection other hymns which were either later or had been discovered later, The Vedic hymns show a mastery of metrical technique and of rhetorical devices and would therefore point to a period of peace and civilisation while the sudden break in the poetic tradition and the necessity that was obviously felt of piecing together hymns and tks would show reverses of fortune, as a consequence of which the Vedic people were dispersed and and found it necessary to make strenuous attempts to recover and preserve the extant relics of an older civilisation What has been recovered, has been preserved and studied with the greatest care and as a first attempt at interpretation the Pada text was prepared by Šakalya This text gives the individual words of the sks with their individual accents But Sahalya does something else He indicates the dual forms vocalites ending in and other cases of harus and, generally speaking, all remarkable forms, by an gia, a kind of N B added atier them Further, he splits up the compound words into their component parts, the negatie 34, hoketer, being never shown apart, while terminations like foor or a or * and of the denominative base in 3 have been so sioun In some respects his version shows an attempt at modernisation of the old text long low els are often given 15 shon, anul cerebrals are given as dentals, in places the original sliort you cls in the text appear as long in thc Pada and non- The Saindhıs haic naturally been resoluců, but with the Sathdhis aspiratcs appear as a pirates, of it (1,33,10, ·XOV APPENDIX Y of क disappear some of the original consonants of the old language e g গ of স্মন্তু and Even the order of words has been changed by Sakalya to bring the text into uniformity with the current language of his times, cf the Pp of V 27, IX 86 42 X 64 3 The Rhpratısakhya of Śaunaka has recorded all these changes made by the Padakāra, so that if we now study the inter-relation of the Samhita and Pada versions with the help of the Prātisakhya we are in a position to say that the text of the RV that we have today is exactly the text which was the basis of the Prātisakhya about 400 BC, which is the latest date that can be assigned to it If then we want to change the Pada into Sambıta or the Sambuta into Pada we shall not be able to do so accurately if we have not before us full details of the changes introduced by the *Padahara, but leaving aside the minuter details, which after all do not come into question in a large majority of cases, the following few indications will suffice for ordinary purposes Samhita into Pada resolve all Samdhıs, split up compound word by putting an 16 (5) between the components, not however, when there is the least vowel change in the prior member in compounds of more than two members, the last only is separated from the rest, the terms स, भि and भ्य , तर, WA, hand aa (when no vowel changes occur ) are separated, so also y and of the denominative from bases in 34 in spite of the usual lengthening, the derived cerebrals are to be changed into dentals, and vowels which are not long in classical Sh , especially 377 and at the end are to be shortened, vocatives in te dual forms and other sur vowels are to be indicated by an sia and, if they are compound words, the splitting is to be given after the gia ( here are some accent difficulties which might be overlooked), and then mark the udátia in each pada and subsequ. ently marh the accents for the other syllables in it FT is always compounded with the 3481A, but not a Pada into Sambila Make the Samdhis, not forgetting to tahe out the sia of the , In the अनुभ, ग्रिष्टुम, जगती, yout and algoat stanzas the first two lines are joined iogether and a pausc marked beru een them and the last disach , in VIII 39 the stanza is of tho lines only and no pause is necessary, in the oat the first two lines are to be combined together, and the third separated ·HYMNS FROM THE RGVEDA XOYI In making the Samdhıs some indications might be necessary about the end, afà, qraita &c, but if none are given, one has to suppose that none are necessary or to rely on one's memory. Then mark the accents according to the rules ot accent shilt, paying special attention to the art paha, which may involve a F ( to be indicated by yor , ) if there follows an IT The student should practise himself with the help of the double notation in the notes The notation has been explained on pp 62, 74, and 78 It is taken for granted that between an For at and the following 37 no Samdhi takes place, otherwise the Samdhı rules of ci. Sk are supposed to apply. Where an gia has been added in the Pada text, no Samdhı takes place (except in the case of a voc in ) and this fact is also taken for granted When two vowels coalesce, the fact is denoted by written below the unimportant vowel, the Samdhı between 9ra and the following vowel into 371° + vow also might have been taken for granted, but this as well as all special Samdhis halie been indicated with an asterisk or another mark in the accent line and the resulting combination is mentioned at the boutom in the right hand corner 2 ·The BIBLIOGRAPHY [N B. This bibliography is intended for the beginner 10 Vedic studies who does not know French or German For the advanced student Prof Renous wonderful Bibliographie Vedique (Paris, 1931) gives practically exhaustive information, while for specific points Oldenbergs Noten and Wackernagels Alundische Grammatik would be found to be very useful ) The Pada Text of the Rgveda is an absolute necessitv for a Serious student of the RV Max Muller's parallel text of the Samhita is most useful, but is practically unavailable Padapatha, printed at the Nirnayasagar Press, was published by TR Krşnacarya in Bombay, 1902, and the rwo texts with a Marathi translation were published in the siaals but copies of both are apparently unprocurable A cheap edition of the Padapagha, il possible with a parallel Samhila patha, is a desideratum The two tests are available in the editions of the Sayana-Bhasya by Max Muller (London, ist edition in 6 vol and in 4 vol without word index) by Tukaram Tarya (Bombay) and by the Vaidika Samsodhana Mandıra (Poona, in course of publication ) The Nirnayasagar text of the Rgveda is cheap, bur unserviceable A word-index of the Rgveda is another necessity Mar Muller s first edn contained one Grassmann s Dictionary is an exceedingly well-arranged word-index A word-Index has also been published by Swamuis Vishwestwarasand and Nityanand (Bombay, 1908) For Grammar consult सिद्धान्तकौमुदी (वैदिसामकिरा and रबरat) by Heat, Eng trans! by Š Ć Vasu (Panini office, Allababad) Macdonell, Vedic Grammar for Students Avery, Verb Inflection in SL (JAOS 1876) and (Lanman- Noun Inflection in the Veda (JAOS, 1878) For metre an extreme vesy is to be found in Arnold, Vedic Metre (Camb Un Press 1905), the orthodox treatment will be found in the ATATIT, Edited and is me German by Mas Malle (Leipzig, Brochhaus, 1869), and to into English by Dr Mavgal Desa A 14 Macdonell in orlier reid for notions of Vedic recitation and the latter for the Rşus, Derazas and also a fex legends in connection with the Saktas The F, Ed 0 1 Beride 1 1 ·HYMNS FROM THE RGVEDA XCVIII Macdonell (Cambridge, USA, Harvard O. S.) contains a collection of old Vedic legends. The last of arts, available in the Ananda. S. S. and B. S. S., and with an excelleni Marathi translation by Prof. V. K. Rajwade (CUT) is an important Vedanga. Other books to be recommended for a general study are: Dr.... C...........Trstenues (Benares, 1896-97 ). (SBE, XXXII, Oxford, 1891 ). Oldenberg: Hymns to Agni (SBE., XLVII, Oxford, 1897). Macdonell: Vedic Reader ( Oxford, 1917 ). Peterson: Hymns from the RV (BSS, XXXVI). Date, Mythology, Religion &c. Muir? Original Sanskrit Texts. Winternitz History of Ind. Lit. (Calcutta Uni... ज्ञानकोश: वेदविभाग Tilak : Arctic Home in the Vedas. Orion. Macdonell and Keith Vedic Index, Macdonell: Vedic mythology: Bloomfield : Religion of the Veda, Barth: Religions of India. :

·ABBREVIATIONS (Arranged according to the Roman transliteration of Sapskrit words and figures ) A=Atmanopada sionally to his 'Tra II., ara. Or .= nslation ऋक्मातिशास्य of Berg, = Bergaigne ; L. = Latin 119. The referthe references are Lith = Lithuanian ences are to Sūtras generally to his Lud. = Ludwig; re. as given in Mar Religion Védiqne, Muller's edo. ferences are to bis which is quoted by vol. and page; in M.M.= Max Müller, translation RV=Rgveda; refer- & few cases also to ences to the RV aro by Mandala, his Etudes' and Macd. = Macdonell : Şakta and rc; e... references Recherches sur l' Are I. 23. 4 ; & comme either to his Vedic histoire de la Samstands for 'and': Grammer for Stubită du RV. dents or to bis e. & I. 23. 4, 5 ro- Bl.Bloomfield Vedic Reader fers to rks 4 and 5; BR=The St. Peters-old.= Oldenberg; in when figure stands alono, it burg Dictionary the absence of spestands for a rc of by Bobtlingk and cific reference,they the sūkts already Roth, the Vedio are ref.s to his Rg. mentioned portion being Roth's veda, textkritische SBE=Sacred Books Br.=Brahmana u. exegetische of the East CL Sk. = Classical Noten sometimes Sk.=Sanskrit Sanskrit also to his transla: tion in SBE, LVL. TH ATTO=TATUATATUT Geld. = Geldner; in the absence of spo. 1 E. = First person. Siy.=Sayada singular: otber TS or T. S. = áferita, offic relorence the संहिता persons and num. reference is to bls bers are similarly vs or oth. #.=TAR translation of the referred to RV, vol. I: GI = मीयमहिता Glossar and Comm Pp = 48 V.S= Vedische Stu- Commentar of his Pin. Panini's Asti. dies by Piscbel der Rigveda io dhyaşl, which is and Geldpor: re- Auswahl.' by Adb. ferences are to VOL Gr. = Grassmann: yern, pada and proc. mortalten the refer Satrn; o. 6 III.ZDJIG = Jourpal of enco Ir to tho Dic. . 178 the German Ori. tlanary, but occa-P.-Poraussipads ental Society quoted and ·ADDITIONS AND CORRECTIONS 17 10 [ Misprints which can be detected as such and are not likely to mislead have not been indicated ), p. 44, म.७ सू६१ ऋ. १d,मन्यु. p. 60, 1. 9, from bottom, also p. 62, 1, 6, from bott. "rc' for 'ik', p. 72, 1. 11, after'root' add 'But see note on Katy V. 80. 3, in which g apparently has the same meaning as goed. p. 74, 1. 5, L, , for 98. p. 77, 1. 4, read a bvarita on tu. p. 86, 1. 3, from bottom,'go' for 'so'. p. 143, 1.3, दासीमारादिगण. 1.1 read an older 'on next page before '3'. p. 154 1. 3, fr. bott., asterisk below OT: and Taf in it hd. corner. P. 158, end of notes on V.1, read - instead of. p. 161, 1. 12, 'their' instead of your'. p. 175, 1, 4, two' for 'four ! p. 200, 1. 1, from bottom, thou art'. p. 208, 1. 11, 'sbj.' for ' inj: p. 210, in tr. . 1, read'path-breaking after watchful'. D. 219,1.5, sbj. for imperf. p. 220. last lide from bottom, 'form edida, while ola.! p. 222, 1. 3;'established' is incorrect; he has left it doubtful; Neissør in Bezzanberger's Beiträge XXX, 39 wishes to establish it as a nom.; Macd. is not sure if it is a loc. infipitive (V.G. S, p. 195), but b&s clasged it as such; the translation in that paso Biroud to corrected' as 'in support of: D. 231, 1.7, omit. do. p. 213, 1. 5, from bottom, read' by Varuna' after ' in allowed": D. 254, 1.2, 1 269, 1. 24. pr. with impv. sensa'far Impora.! 91 re .

·gr ADDITIONS AND CORRECTIONS > $$ 7 p 272, 1 18, TAD D 274, 1 6, from bottom, aſter'VII 34 1' add 'see notes on VII 95' as corrected p 261, 1 6, freg for perf p 292, 1 4, from bottom, 'thee' for 'you', also on p 353, 1 6 p 301,1 5, UT for og p 301,1 5, add vt ff in right hand corner. D 314,1 19, (1 2 of tr ), whorn' for 'bim' p 316,1 6, fr bott, add after 'prob stands for golden bue' p 328,1 24, add sby ' after pre p 345, 1 16, an asterisk below and 'FUT' in rt hd corner p 353,1 3, from bottom,' tether' for 'father p 357,1 16 omit(chariot horses) 1 from bottom, 'occupants of the chariot for horses'. p 358,1 2, 3, 'impetuosity for speed' and ' battlefield' for cbariat-race' 1 5,'occupants of the chariot' for A pair of chariot horses' P 366 1 14, may zoolude c' p 369,1 20,' reigns' instead of' begins p LXII read the para on Nasulisaron as follows 3T, 31 Bud 3, short or long, pre nasalised under the following circumstances (1) when, pot being sure they appeor before the pause ex east, this practice apparently is not now followed (11) 20 ferrat in X. 146 1 (111) in certain words which are inside a pads and otbers at pada-end As detalled in o 164-170 71 15 ·TABLE OF CONTENTS ... tre - ... P. 15 ... I. 1) 1 7 ... 90 90 ... ... ... .. .40 OD ... ... rea Preface to the First Edition III Second IV Third VII Samhitā Text of the Selection 1-57 Pada Text with Sāyana's Bhâsya and Notes 59-396 Index to Notes 397 Index to Rsis, Devatās, Pluti, Nati, &c. in the Text 399 Appendix I–The Age of the Rgveda (by Father Zimmermann) IX App. II-Vedic Mythology ( by Father Zimmermarin) XX App. III_Mein Peculiarities of Vedic Grammar LXII 1 Phonetic Peculiarties LXII 2 The Samdhis LXVI 3 Vedio Accent LXX 4 Declension LXXVI 5 Copjugation LXXVIII 6 Derivative Stems LXXXII 7 Verbal Derivatives LXXXIII 8 Adverbs LXXXIII 9 Idiom and Syntax LXXXIV 10 Decl. and Conj. Peculiarities LXXXIV App. IV-Vedic Metre LXXXIX App. V-Sainhită and Pada Versions XCIV Bibliography XCVII Abbreviations XCIX Additions and Corrections . ••• .. ... HO .. S.