·No text on this page.

·*बागायनम.
५.
-
चतुथो भागमा
गुरुमण्डलग्रन्थमालाया अष्टादशपुष्पम्
गुनसुरु
पद्मपुराणम्
षष्ठमुत्तरखण्डम्
(पूर्वाद्धम्)
श्रीमन्महर्षिकृष्णद्वैपायनव्यासविरचितम्
श्री
जुबिली नागरी
नाक
(पुस्तकालय
श्रीनाथादिगुरुत्रयं गणपति पीठत्रयम्भरयम् ।
सिद्धौघं घटुफत्रयं पदयुगं दूतापम रणम्भवम् ।
पारान्वयष्टचतुष्कपष्टिनयकं घीरायलावासमा
धीमन्मालिनिमन्त्रराजसहित पन्दे गुरोमण्डलम् ॥
५, क्लाइव रो,
घामाद
प्रथम संस्करणम्
नस

·(34²)
Asiast
{:.ls:

·Guruniandal Series No. XV
PADMA PURANA
IVITH SIXTH VOLUME
UTTAR KHAND
Skrituanwaharshi kristina-Dwaipajan kadarcas
PART IV
5, CLIVE ROW
Vikram Era
2015
CALCUTTA
Christina
1959
FIRST EDITION
5000

·मुदक:- रनमण्डलान्तर्गत गोरियाकोठी वासी धीमत्स्यगीय गोपाल- जादसिंहसुतः श्री भयपकिशोर- म्यपन्त्रालये मुदितयान् । गोपाल प्रिण्टिङ्ग वर्क्स. ८:प, राजा दिनेन्द्र स्ट्रीट,

·पद्मपुराणान्तर्गतपष्ठोत्तरखण्डस्थपूर्वार्द्ध भागर
विषयानुक्रमणिका
१
"
३
४
अध्याय संख्या
महेशनारदसम्यादेधर्मयोजसमुच्चयवर्णनम्
उत्तापण्डस्थपिपयाणापर्णनम्
२
नारदोमापतिसम्पादेवनारायणमाहाल्पवर्णनम्
युधिष्टिरनारदसम्यादेजालन्धरोत्पत्तियानम्
जालन्धरोपाण्यानेन्दापिपाहपर्णनम्
सीरोधमन्यनकारणज्ञानापजालन्धरणशाम्यतितमेषणम्
६ देस्यसम्पानोदेवसेन्यःसहयुद्धपर्णनम्
पिण्यादीनांकालनेम्यादिभिःसन्दयुपर्णनम्
इन्दपलयोनदयुसम्
जालन्धरणेन्दपरामपकरणम्
जालन्धरणोणायदानयनम्
মামলয়ালমালাঘববেঘিনায়
मालपाम्पसरलदेयपराजपपूर्पकसीरामप्रतिष्ठापनम्
बालपरसारापर्णनम्
समानयाशहरेपसर्वदेवतेसोमपानिमाणम्
२०
v,
"
२८
५०

·Fol - " माननाantritinum १२ prmfrisma mer Haramimaniramin निगा: शियम Pramatarangiमागुनम गहरपारमा सिमासामर्णमम्, মাথাব্যাথাগাল্লাম... मायाराम्पमापाससम्यादा, विष्णुमानासधारत, पासिल परिमार..पदाहरणविषयकोयोग फाणम् एसरणनिमान्दासमागमनम् :: .. . . दुम्पप्गदर्शनानुसायाग्दायापनगमनम् विष्णुनाताएसपधारणम्:....:::.. मायाजालन्धरेणापिष्णुनादापतिकरणाम: वृन्दादेहत्यागस्थलस्यवृन्दायनत्यमाप्तिपर्णनम् .... मायाशिवस्यजालन्धरम्यपरीक्षायंपार्यत्या समीपम: चण्डमुण्डप्रेषितस्यरत्तलोचनस्यज्ञालन्धरसमीपेगमनम् , जालन्धरस्यमायागपपरित्यागवर्णनम् । जालन्धरस्याडरेपासयुदEETTRIF जालन्धरसैनिकानांचीरमद्रादिभिःसहयुद्धम् I ६३ शङ्करेणरत्योत्पादनम् Triririnirurthern ४८ - " " 3E" -13TITTHEATRE ३० ·विषयों तथा ८० अध्याय संख्या दैत्यानांशिवगणे: सह युद्धपर्णनम् PTETimi निम् जालन्धरणमायापार्वतीनिर्मापशिषसम्मुवीकरणEFITIES मोहितशियंत्रारतवोधनम् MEETTER:- शिवजालन्धरयुद्धम् FORITERTIETTE शङ्करेणयोगिनीनाम्यरदानम् Firectors पृन्दाप्रसङ्गेनतुलसीप्रशंसवर्णनम् STMAmmetery श्रीशैलमाहात्म्यवर्णनम् RErrorrent हरिद्वारमाहात्म्यवर्णनम् resires.ki. .. गडोत्पत्तिप्रसनेनसगरवृत्तान्तवर्णनम् : ( . . . . . . गङ्गायाःपृथ्वीतलेगमनवृत्तान्तवर्णनपुर साहरिद्वारप्रशंसायर्णनम् गहामाहात्म्यवर्णनम् गगायमुनाफाशीश्यागम्तोत्राणि . .''. प्रयागतीमाहात्म्यवर्णनम् PT.TTE......... तुलसीशालग्राममाहात्म्यपर्णनम् . , . .:: ": मुलसीधिरात्रपतविधिमाहात्म्यवर्णनम् IIT: Fr दानामुष्यस्वानदानम्यारांसावर्णनम: पानीपदानादीनामसापर्णनम् 11: दनिहासपुराणपठनमादारभ्यर्णनम् Trips २६ इतिहासपुराणपटनमसापर्णनपरापास्तान्तपर्णमा गोपीचन्दनमाहात्म्पपर्णनम् .. १ कार्तिक शुक्लेकादश्यांदीपमतपिपानवर्णनम् । दीपदामालपर्णनम्mitSTE7 पापिलप्राह्मणस्यत्वान्तवर्णनम् " . न ·१ १ २ + १ १ १ । [८]; विषय: पार्जारमूषिकवृत्तान्तवर्णनम् ' ... ' ' हरिश्चन्द्रसनत्कुमारसम्पादेजन्माष्टमीवसविधानयर्णनम् हरिश्चन्द्रस्यपूर्वजन्मवृत्तान्तवर्णनम् पृथ्वीदानवस्त्रदानयोःप्रशंसावर्णनम् ग्राह्मणधनहरणेदुर्गतिप्राप्तिः रोहिण्यांशनिगमनप्रतिरोधेदशरथप्रयत्नः शनिमादशरथायवरत्रयप्रदानम् माधवजान्हवीसम्बादेत्रिस्पृशकादशीव्रतविधानम् उन्मीलन्येकादशीव्रतविधानम् पक्षवर्द्धिन्येकादशीव्रतविधानम् एकादश्यांजागरणमाहात्म्यवर्णनम् जयाविजयाजयन्त्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् एकादशीदिनेनक्तकमुक्तोपवासानांफलवर्णनम मार्गशीर्षकृष्पापक्षएकादश्युत्पत्तिः विष्णुनातस्येयपदानम् मार्गशीर्ष शुक्लपक्षमोक्षकादशीमाहात्म्यम् पीपकृष्णपक्षसफलफादशीमाहात्म्यम् पौषशुक्लपक्षपुत्रदेकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । माघकृष्णपक्षपतिलकादशीमाहात्म्यवर्णनम् माघशुपक्षजयकादशीमाहात्म्यपर्णनम् फाल्गुनहष्णपक्षविजयामाहात्म्यवर्णनम् . फाल्गुनशुक्लपक्षामलक्येकादशीमाहारम्यम् । मंत्राणपक्षपापमोयन्येकाशीमाहात्म्यपर्णनम्... २४ " . १० १२ ४ ६ १६८ ·. - ५८ মন - तथा। दिली नागरी भारत दिनाक............ आश्विनहष्णपक्षेन्दिरकादशीमालाबो का ने अध्याय संख्या विषयः चैत्रशुक्लपक्षकामदेकादशीमाहात्म्यवर्णनम् पैशाखष्णपक्षयरूथिन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् धेशाखशुक्लपक्षमोहिन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् ज्योष्टरुष्णपक्षापरानामैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् जेष्ठशुक्लनिर्जलेकादशीमाहात्म्यवर्णनम् भापदफष्णपक्षयोगिन्येकादशीमाहात्म्ययर्णनम् भाषाशुक्लपक्षशयन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् श्रावणकृष्णपक्षकामिकेकादशीमाहार भाषणशुषलपुत्रकादशीमाहात्म्यानम् मारुष्णपक्षाजकादशीमाहात्म्य दर्शन भाद्रशुषलपीकादशीमाहात्म्यपर्णनपू भाघिनशुफ्लपक्षपाशाशैकादशीमाहात्म्य फातिफहष्णपक्षामैकादशीमाहात्म्पपर्णनम् জাবিথষীথিবষ্যান্যাল पुरुषोसममारपक्षकमलकादशीमाहात्म्ययनम् पुरुशेलममासशुषलपक्षकामदेकादशीमाहात्म्पपर्णनम् मातुर्मास्पयतविधिपर्णनम् चातुर्माम्यमतोशापनपिधिपर्णनम् यमापधमयंतरणीयतपिधानयर्णनम् मुदगलातान्तपर्णनम् हारम्पपर्णनम धापणाशीतपिपानकपनम् २० २२३ " ·ख्या २४३ M ७४ विषयी IM पृछा मरदेशस्थप्रेतकथानकवर्णनम् TRIEmiri २३७ नदीविरात्रप्रतमाहात्म्यवर्णनम् ENTRIECTETTE भगवन्नाममाहालयपर्णनम् : Tiraimmer पार्वतीशिवसम्वादपणेनम् ENTENTREPTEPORTE विष्णुसहस्रनामस्तोत्रवर्णनम् IITTER विष्णुसहस्रनामपटनफलवर्णनम् PTETTE विष्णुसहस्रनाममहिमवर्णनम् BARTAIEEE ६७३ - श्रीरामरक्षास्तोत्रम् METRENT ATTA धर्मप्रशंसापूर्वकदानधर्ममाहात्म्यवर्णनम् Press गंण्डिकातीर्थमाहात्म्यवर्णनम् : HTTEFTTTTTE. आभ्युदायिकोर्ध्वदेहिकस्तोत्रवर्णनम् । TriSTITTE ७ ऋषिपञ्चमीमतविधानम् : TARETATET.sprritt. अपामार्जनस्तोत्रर्णनम् iTRITTETTE 'अपामार्जनस्तोत्रपाठविधियर्णनंतरपारमाहात्म्यवनचर विष्णुमाहात्म्यवर्णनम् । FARRETrrrrrrr: पुण्डरीककथानश्पर्णनम्नाipTFFORTH नारदेनपुण्डरीफायशास्त्रसिद्धातरइस्योपदेशकरणमा भगवतःप्रसादात्पुण्डरीकस्यमोक्षणम् MEETTE गहामाहात्म्पवर्णनम् Frimurt: पैष्णयलक्षणवर्णनम FDMRITHAT सर्वमासविधियर्णनम् शुवरकादश्यांदशेन्टामहोत्सयविधियानमHERE चैत्रशुवरवादश्यांदमनकमहोरसपविधिवर्णनाम' ·'तय V , ८१ !" ध्याय संख्या विषयः पैशासज्येष्ठापाठेपुभगयतोजलशयनमहोत्सपवर्णनम्-- पवित्रारोपणपिधियर्णनम् .. चैत्रादिमासम्मेणसम्मकादिपुष्पैःविष्णुपूजनवर्णनम् ., ८८ कात्तिकमाहात्म्यारम्भः भारदभ्यःणदिक्षियोद्वारिकायागमनम् । सत्यमामाया:पूर्वजन्मवृत्तान्तवर्णनम् : गुणवत्याःकार्तिकसेवनात्सत्यात्यमाप्तिपर्णन पृथनारदसम्वादेशवासुराख्यानवर्णनम् विष्णुनाशतम्यावतारंभृत्याशङ्गापुरवधकरणा प्रयागोत्पत्तिमाहात्म्यम् .:: " कात्तिकयतिनानियमवर्णनम - १३ कात्तिकस्नानाादिषर्णनम् । फातिकमास्यनुष्टेयानां नियमानायर्णनम्, कात्तिकवतोद्यापन विधानपर्णनम्र तुलसीमाहात्म्यप्रसङ्गनजालन्धरोत्पत्तिवर्णनम जालन्धरदत्यकृतदेवपराजयपूर्वकममरावती विजयवर्णन जालन्धरदैत्यभयत्रस्तदेवरतसङ्कटनाशनविष्णुस्तोत्रम् । विष्णोर्जालन्धरेण सह युद्धम् RETATE जालन्धरैणनारदमुखात्पार्वत्या सौन्दर्यातिशयनि- ESTETTI शिवभूमध्यात्कीतिमुखगणोत्पत्तिवर्णनमा 3 शङ्करणसर्वदेवतेजोभिःसुदर्शनचक्रनिर्माणमा नन्यादीनांकालनेम्यादिभिःसहद्वन्द्वयुद्धवर्णनम् - 11. ६५ ३ ३ AMA

·"
या
'गिनTREETHE
घदयामयणलोमिगपनागांभ्रमणम
पवायापतीपमद्रयराम
गरणयुमेशासभाम्यपकरणम्
जालभाम्पशिषसायुमानित
पमित्रयोरपनामांधात्रीमानीगुरमीमार्शमन विषयोसोन्जिनिरास
धात्रीनुलस्योर्माद्वारा
फलदायग्गियर्णनम्
तुलसीमिजलप्रक्षेपास्फरवायादिध्यदेहापापियर्णनम्
धर्मदत्तविष्णुगणसम्पादेविष्णुमतमाहात्म्पयर्णनम्
विष्णुदासयिप्रचोलराजयोःकथानकम्
विष्णुदासपिपचोलराजयोगपनिरतिशयमप्याकुण्टमाप्तिपर्णनम्म
मुद्गलगोत्रोद्धपानांशिम्याहीनत्यकारणवर्णनम्
जयधिजयद्वारपालयोःपूर्वजन्मवृत्तान्तयर्णनम्
कृष्णयेण्याधनेकनदीनामाहात्म्पपर्णनम्
एफादश्यादीनां भगवत्प्रियत्यवर्णनम्
पुण्यपापांशकथनम्
कार्तिकनसप्रशंसायांधनेश्वरविमवृत्तान्तवर्णनम्
धनेश्वरस्ययनयक्षेतिनानाक्येरानुगत्वप्राप्तिवर्णनम्
धनेश्वराययमेननरफदर्शनम्
अश्वत्थपटप्रशंसावर्णनम्
अश्वत्थवृक्षात्याऽस्पृश्यत्वपर्णने लक्ष्मीवृत्तान्तवर्णनम्
शिवषडाननसम्वादेकात्तिकमानमाहात्म्यवर्णनम् ।
"
"
११४
A

·M " " ३६ . मध्याप संख्या २१८ कार्तिकेतिलभेन्यादिदानकथनम् फातिकमाहात्म्यम् मापस्नानादिमाहात्म्यम् मासोपयासमाहात्म्यम् १२० शालामार्जनवर्णनम् पासुदेयादिशालग्रामशिलालक्षणम् दीपगन्यधात्रीमाहात्म्यम् दीपापलिमाहात्म्यपर्णनम् दीपावलिमनुसत्यवर्णनम् फलुपादियाम्यान्तातिथियर्णनम् प्रयोधिन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् भीमपमतमाहात्म्यवर्णनम् १२४ माघमासमाहात्म्यवर्णनम् दिलीपमृगयाप्रसङ्गेदारीतैनसैलापवर्णनम् माघमासेतोदानादिन्यवर्णनम् व्याघमुषविद्याधरम्यभृगुणावार्तावर्णनम् माघमाहात्म्यवर्णनम् माघस्नानमाहात्म्ये कार्तवीर्यदत्तात्रेयसम्पादवर्णनम् । दसोत्रयेणमाघस्नानमाहात्म्यवर्णनम् कुरिजकायास्तिलोत्तमात्याप्तिवर्णनम् . माघस्नानविधिवर्णनम् प्रयागेमाघस्नानमाहात्म्यवर्णनम् .:. काञ्चनमालिन्यापूर्वभक्वात्तवर्णनम् । ." ४१ ४१ ४१ " . ४१ ૨ " . ४२ ४३ ४२ ·ख्या Wry . - ४ ४ ४ arrrrrrrr [११४) विषया प्रयागेस्नानेनेन्द्रस्यपापान्मुक्तिवर्णनम् TETTE काशनमालिन्यामाघस्नानजपुण्यवर्णनम् Freritam माघस्नानफलवर्णनम् FRIDATE पश्चगन्धर्षकन्यावृत्तवर्णनम् FAOTIRITTri यटौतिरोहितकुमारीणांविरहवर्णनम् गन्धर्वकन्याभिाह्मणवटुसम्यादवर्णनम् Shri लोमशम्प्रतिवेदनिधिनास्वदुःखवर्णनम् TREETITY प्रयागेमाघस्नानमाहात्म्यवर्णनम् HE TE: pririne सुमित्रायविष्णोर्दर्शनवर्णनम् श्रीविष्णोःस्तोत्रवर्णनम् HTET : Mr. विष्णोर्यागसारस्तोश्वर्णनम् : चित्रराज्ञोवृत्तवर्णनम् ब्राह्मणपिशाचयोःसम्बादवर्णनम् केरलीयसुनाममालणवर्णनम् फेरलमानणप्रेतेनस्यकथापनम् ' 13:21RMA पानरसारसवृत्तपर्णनम् सारमेनपानरमामयसवर्णनम् पथियोतोमारवर्णनम् । मापम्नानपलपर्णनम् "TER - Farm गन्धर्षकन्यापरिणयपर्णन विष्णुमहिमपर्णनम् Cr::Farm गालामशिलार्यमापनम् : ... ITE भारिशुमायवर्णनम् ; ::- १२८ HTILE 1.5"T 10-110311 , 'r': ::::* * , III २२६ ·- सध्याय संख्या विषयः धीहरोभक्तिमशंसावर्णनम् श्रीविष्णोर्महत्त्ववर्णनम् साकारनिराकारयोर्वर्णनम् विष्णुस्मरणवर्णनम् समाप्तपोत्तरखण्डस्यविषयानुक्रमणिका लेकातानगयों गुरुमण्डलग्रन्थमालाप्रकाशिकाया मोरपाच्यशोधसंस्थाया सपादनकार्यनियोजिता विद्वञ्चरणयारीका लक्ष्मणदुर्गधास्तव्य- ब्रह्मदत्तत्रिवेदि नवलगढ़ (जयपुर) वास्तव्य मिश्रोपनामक कोजी ·। • पाभपुराणम् [६ उसम नारद पाना देवेश! पार्यतीश! जगदगुरो!। मगरपपिमान येन स्यासम्ममादिर शिय उपाय। नारद पक्ष्यामि पुगण येदसंमिराम् । गपुरषा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मात्र संश प्रथमोतरफीति: स्यारपर्यशाण्यानमेय न। जालना तयाssरयान थ्रीशैलार्य ततःपरम् ॥१०॥ दरिद्वारस्य ध्याण्यानं विष्णुपादोदप तथा 1 प्रयागतीर्यते पत्ये दशाश्वमेधिक मत तुलसीमदिमा चैप शायफागदादिकम् । हारफायाम्तयाऽऽपाने महोत्सपयिधिस्त- नफज तपा पुण्यं पापीपमपादिजम् । गाणपत्य हतो पत्ये वैष्णपागममेव च जीर्णोद्धारस्य माहात्म्यं मन्दाकिनीसमागमम् । साम्रमत्यास्तु माहात्म्यं मादात्म्यं तीरज सया ॥१४॥ श्रीशुदाणां तथा धर्म तथा त्यापश्च धारणम् । उमामहेशसंपादेप्रोकं नामसहस्रकम फैलासातत्समानीतं नारदेनाप्रजामना लोकानां ब्राह्मणानां च क्षत्रियण विशेषतः श्रीशदाणां विशेषेण पठितव्यं समाहितः । इदं पवित्रं परमं पुण्यमायुष्यपर्धनम् ॥१८ पठितव्यं विशेषेण विष्णोः सायुज्यमाप्नुयात् । विष्णोर्नामसहस्रं तत्पावनं भुषि विश्रुतम् ॥ १८॥ चतुर्विंशतिमूर्तीनां स्थानकानीह संघदे । तेषां च मातापितरापन्तरं च धीम्यहम् । पोत्रं घेदांश तेषां चे फर्माणीह तथैव च। स्त्रियस्तेषां प्रवक्ष्यामिपयाविज्ञानदर्शनात् चतुर्विशत्येफादशीनां द्वादशीनां प्रभावताम् । गोदापर्याश्च माहा:म्यं शङ्खधकादिधारणम् ॥२१॥ । विशेषेण धारणविधिपूर्वकम् । यमुनापाच माहात्म्यं गण्डिफायास्तथामुने घेत्रवत्यास्तु माहात्म्यं पयह ते न संशयः। गिलितीर्थोद्भवं पुण्यं शिलाक्षेत्रं महत्व यत् ॥ २३ ॥ 'सम्प्रवक्ष्यामि खण्ड हुत्तरसंक्षके । अर्बुदेश्वरमाहात्म्यं तत्र होर्यादिकं यत् ।

·। मामा म् "सरस्थत्याच माहात्म्यं सिद्धक्षेत्रादिकं च यत्.. :... पद्मनाभसमुत्पत्ति तुलस्याय,धारणम् ॥ २५ ॥ गोपीचन्दनमाहात्म्य पट्टपूजा तथैव च । निरञ्जनस्य माहात्म्यं तथा पिशानदर्शनम् । रात्रदीपप्रदानं च धूपदानं विशेषतः । कार्तिकस्याथ मारत्म्यं माहात्म्यं माघज तथा सर्वेषां च व्रतानां व माहात्म्य विधिपूर्वकम् । शृणु नारद ! पक्ष्यामि जगन्नाथाख्यमुत्तमम् ॥ २८ ॥ यं दृधामुच्यते लोको ब्रह्महत्यादिपातकात् । यत्रसिद्धं तथाभुक्तं पारलौकिकदायकम् ब्राह्मणा यत्र भुञ्जन्ति वेदशास्त्रविशारदाः । अन्येषां चैच लोकानां का कथा चैवसुनत पञ्चविंशत्यत्र नागा नर्तक्यो विविधास्तथा । ब्रह्महत्या बालहत्या गवां हत्या तथैषच ताः सर्वा विलयं यान्ति जगन्नाथस्य दर्शनात् । जगन्नाथेत्युच्चरन्तुमहापाः प्रमुच्यते ॥ ३२ ॥ विष्णोः पूजनकं पुष्पैस्तन्माहात्म्यमपि बुये । पर्वतानां वर्णन व देशानां वर्णने तथा गोपूजनादि माहात्म्यं सिद्धानां चैव पूजनम्। सिक्थे दत्ते तुःयत्पुण्यं तत्सवं प्रवदाम्यहम् ॥ ३४॥ कदलीगर्भदानं च वृक्षदानं ततः परम् । अश्वदानं हस्तिदानं जपमाहात्म्यमुत्तमम् ॥३५ मन्त्रदीक्षागमं चैव गुरोर्लक्षणमेव च । शिष्यस्य लक्षणं प्रोक्तं यथा पौराणिका विदुः चरणोदकमाहात्म्यं पितृश्राद्धादिकं च यत् । पितृक्षयाहदानं च नीलोत्सर्गविधिस्ततः ग्रहणं चन्द्रपूष्णोश्च तत्र दानं च यद्भवेत् । शालग्रामस्य दानस्य माहात्म्यं माल्यगन्धयोः दशम्यकादशीवेधं द्वादशी इरिवासरम् । तेषां चैव तु माहात्म्यं रुदनामादिकं च यत् मथुरायाच माहात्म्यं कुरुक्षेत्रादिकं तथा । सेतुपन्धस्य चाख्यानं श्रीरामेश्वरजं तथा उधम्बकस्य च माहात्म्यं पञ्चवट्याश्च यत्फलम्। दण्डकारण्यमाहाम्यं शृणु पाडयसत्तम!॥४१॥ दण्डकारण्यमाहात्म्यं नृसिंहोत्पत्तिकारणम् । गीतायाश्चैव माहात्म्यं तथा भागवतस्य:च. .

·1. * पापुराणम् * [६ उत्तरमा नारद उधाचा F और देवेश ! पार्यतीश! जगदगुरो । मगपत्तत्त्वपिक्षानं येन स्याचममादिश ! शिव उपाय। नारद पक्ष्यामि पुराण घेदसंमितम् । यच्छुत्या सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः प्रथमोत्तरकीर्तिः स्यात्पर्वताण्यानमेव च । जालन्धरं तथाऽख्यानं श्रीशेलाख्यं ततःपरम् ॥१०॥ हरिद्वारस्य व्याख्यानं विष्णुपादोद्भयं तथा । प्रयागतीयं ते पक्ष्ये दशाश्वमेधिकं तत् तुलसीमहिमा चैव शङ्खचक्रगदादिकम् । द्वारफायास्तथाऽऽख्यानं महोत्सयविधिस्ततः तडाक तथा पुण्यं पापीकृपप्रपादिजम् । गाणपत्यं ततो पक्ष्ये वैष्णवागममेव च । जीर्णोद्धारस्य माहात्म्यं मन्दाकिनीसमागमम् । साम्रमत्यास्तु माहात्म्यं माहात्म्यं सीरज तथा ॥ १४ ॥ खीरादाणां तथा धर्म तथा त्याज्यश्च धारणम् । उमामहेशसंवादेमोक्तं नामसहस्त्रनाम फैलासातसमानीतं नारदेनामजन्मना। लोकानां ब्राह्मणानां च क्षत्रियणां विशेषतः स्त्रीशूद्राणां विशेषेण पठितव्यं समाहितः । इदं पवित्रं परमं पुण्यमायुष्यपर्धनम् ।।" पठितव्यं विशेषेण विष्णोः सायुज्यमाप्नुयात् । पिप्णो मसहवं तत्पायनं भुषि विश्रुतम् ॥ १८॥ मनुर्विशतिनीनां स्थानकानीद संवदे। तेषां च मातापितरातरं च प्रधान गोत्र येदांध तेषां चे फर्माणीह तय च । स्त्रियस्ते प्रपश्यामियथापिज्ञानदर्शना पतुर्विशत्येकादशीनां मादीनां प्रमापताम् । गोदापांच मादाम्यं शवमादिधारणम् ॥२१॥ লাল বিল ঘাvেiযিষিপুখমুঘসাঘা মাহায্যে বিন্ধায়দ पत्रपल्या माहास पाण्यई म संशयः । पिहितीपर्योदय पुष्पं शिलाक्षेत्र महश्य यत् ॥ २३ ॥ कार्य सम्प्रवक्ष्यामि नसके । विश्वमा तीर्यादिक पर ·। । সমস্যায় उत्तरखण्डायविषयानारणनम् । ."सरस्वत्याध माहालय,सिद्धक्षेत्रादिकं च यत् पद्मनाभसमुत्पत्ति तुलस्याश्चैव धारणम् ॥ २९..., गोपीचन्दनमाहात्म्यं पट्टपूजा तथैव च । निरञ्जनस्य माहात्म्य तथा विज्ञानदर्शनम् ॥ तत्रदीपप्रदानं व धूपदानं विशेषतः । कार्तिकस्याथ माहात्म्यं माहात्म्यं माधजं तथा। सर्वेषां च प्रतानां च माहात्म्यं विधिपूर्वकम् । णु नारद ! पक्ष्यामि जगन्नाथाल्यमुत्तमम् ॥ २८ ॥ यं दृष्ट्यामुच्यते लोको ब्रह्महत्यादिपातकात् । यत्रसिद्ध तथामुक्तं पारलौकिफदायकम् ब्राह्मणा यत्र भुक्षन्ति घेदशास्त्रविशारदाः । अन्येषां चैव लोकानां का कथा चैवमुक्त पञ्चधिशत्यत्र नागा नर्तक्यो घिविधास्तथा । ब्रह्महत्या बालहत्या गया हत्या तथैषच ताः सर्या विलयं यान्ति जगन्नाथस्य दर्शनात् । जगन्नात्युच्चरअन्तुमंदापाः प्रमुच्यते ॥ ३२ ॥ विष्णोः पूजनकं पुष्पैस्त-माहात्म्यमपि ग्रुये । पर्वतानां धर्णनं च देशानां वर्णनं उधा गोपूजनादि माहात्म्यं सिद्धानां वैध पूजनम् । सिक्थे दत्ते तुःयत्पुण्यं तत्सर्व प्रयदाम्यहम् ॥ ३४॥ कदलीगर्भदानं च वृक्षदानं सतः परम् । अश्वदानं हस्तिदानं जपमाहात्म्यमुत्तमम् ॥३५ मन्त्रदीक्षागमं चैव गुरोर्लक्षणमेव च । शिष्यस्य लक्षणं प्रोक्तं यथा पौराणिका विदुः चरणोदफमाहात्म्य पितृश्राद्धादिकं व यन् । पितृक्षयादानं व नीलोत्सर्गविधिस्तत: महर्ण चन्द्रपूरणोध सत्र दानं च यदयेत् । शरदनामस्य दानस्य माहात्म्यं माल्यगन्धयोः दशम्कादशीधं द्वादशी दरियासरम् । सेप चेव तु माहात्म्यं नामादि व पन् मधुरायाध माहात्म्यं कुरक्षेत्रादिकं तथा । सेतुबन्धस्य चाख्यानं धोरामेश्वर तथा पम्पकस्य च माहात्म्यं पक्षपट्याश्च यत्परम् । दण्डकारण्यमाहाम्णु पाइरसत्तम!॥४१ दण्डकारण्यमादरम्यं नासिदोत्पत्तिकारणम् । गीतायाधेप माहात्म्य या भागवतस्य घ.४२. .

·No text on this page.

·फर्ममाहात्म्यं तत्मोतं धाराहस्यतथैव च । माहात्म्यं च गयादीनां दानानांप्रचदाम्यहम् प्रहामुखमक्ता ये ये केचिद्भुवि विश्रुताः । तन्माहात्म्यं ततो घश्त्ये शृणु देवर्षिसत्तम जागरे, महिमा चैच दीपदाने कृते च यत् । प्रहरेषु पृथक्पूजा फलं देवर्षिसत्तम ! ॥६२ पशुरामस्य चाल्यानं रेणुकायाधधस्तथा । ब्राह्मणानां भूमिदानं रामेणैव च यत्कृतम् समस्याश्रम पुण्यं पदाम्यहमशेषत: । नर्मदायास्तथाऽऽख्यानं पुण्यं पूजानयोस्तथा दानं घेदपुराणानामाश्रमाणां निरूपणम्। हिरण्यदानपुण्यं च ब्रह्माण्डदानमेव च ॥६५ पद्मपुराणादानं च खण्डानां व्यक्तयस्तथा। प्रथम सृष्टिखण्डं च द्वितीयं भूमिखण्डफम् स्वर्गखण्डं तृतीयं तु चतुर्थ ब्रह्मखण्डकम् । पातालं पञ्चमं खण्डं परिशिष्टस्वरूपफम् षष्ठं क्रियायोगसारमुत्तरं तृतरं क्रमात् । एतत्पमपुराणं तु व्यासेन तु महात्मना ६८ कृतं लोकहितार्थाय ब्राह्मणधेयसे तथा । शूद्राणां पुण्यजननं तीवदारिघनाशनम् ॥६६ मोक्षदं सुखदं चाशु कल्याणपदमव्ययम् । श्रुत्या दानं तथा कुर्याद्विधिना तत्र नारद ! इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्रयो सहितायां पवे उत्तरखण्डे महेशनारदसंवादे वीजसमुच्चयो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥१॥ द्वितीयोऽध्यायः नारदोमापतिसंवादे बदरीनारायणमाहात्म्यवर्णनम् । महेश उवाच। एफलक्ष पञ्चविंशत्सहस्राःपर्वतास्तथा । तेषां मध्ये महत्पुण्यं यदर्याश्रममुत्तमम् ॥१॥ नरनारायणो देवो यत्र तिष्ठति नारद । तस्य स्वरूपं तेजश्य पक्ष्यामीह यसाम्प्रतम् ।। हिमपर्वतश्रङ्गे च कृष्णाकारतया द्विज! पुरुषो सत्र घसते नरनारायणावुभौ ॥३॥ श्वेत एफस्तु पुरुषः कृष्णो होकतमः पुनः । पिङ्गलश्वेतवर्णश्च जटाधारी महाप्रभुः ॥ कृष्णो नारायणो ह्येष जगदादिमहाप्रभुः।

·एतत्सर्व प्रवक्ष्यामि यथोकं चैव नारद! अन्नदानं घनदानं भूमिदान तथैव च ॥५८
शय्यादानं च गोदान तथापममेघ च 1 जन्माष्टम्याश्चमाहात्म्यं मत्स्यमाहात्म्यमेघव
(६ उत्तरखने
म
४
• पापपुराणम्
कालिन्याप माहात्म्यमिन्द्रप्रस्थस्यपर्णनम् । ग्यमागवचरित्र तुमहिमायणपस्यव
पैष्णपे होकभुक्ते तु गु पासपसराम | ससागरां च पृथिवी दरया प तु यत्फलम्
सत्पलं समयाप्नोति मुन होके तु वैष्णये ।
सारिवकाः सत्त्वसम्पन्ना राजसाः कामुफाः स्मृताः ॥ ४॥
सामसा मधमाः प्रोक्ता येप्याणां तु लक्षणम् । ग्राह्मणा वैष्णधा येनु दधर्मपरायणाः
तेषां माहात्म्यं पश्यामि यथोतं चैध नारद!।
विष्णुनिन्दारता ये घे द्रव्यलोमेन सत्तम ! ॥४॥
तेषां पापन्तु पक्ष्यामिसाम्प्रतं चर्पिसत्तम । ज्यालामुख्यास्तथा स्यानं हिमशैलेक्षण तथा
ब्रह्मात्पत्तिस्तु वै यत्र तं प्रदेश पदाम्यहम् ।
कायस्थानां समुत्पत्तिर्गयाव्याख्यानमेव च ॥ ४ ॥
गदाधरस्वरूपं च फल्गुवर्णनमेव च । एतेषां चैव माहात्म्यं पमे दृष्टं तथा श्रुतम् ॥५.
महायोधस्वरूपं च सकल्केर्यश एव च । रामगयायामाहात्म्यं तथा प्रेतशिलाभवम् ।
ब्रह्मणश्च तथाऽऽख्यानं शिलाख्यानं घदाम्यहम् ।
ब्रह्मयोनेस्तथाख्यानमक्षयाख्यचटस्य च ॥५२॥
ध्राद्ध तत्र महत्पुण्यं यत्तत्सर्व पदाम्यहम् ।
महेश्वरकृता मक्ति विष्णुना व महात्मना ॥ ५३ ॥
अद्यापि काश्यां जपतिमहारुद्रो नामयम् । माहात्म्यं च ततोचश्न्येसागरस्य हि नारद
तिलतर्पण पुण्यं यवजं पुण्यमेव च । तुलसीदलसंयुक्तं तर्पणं देवजं तथा ॥ ५५ ॥
तन्माहात्म्यं प्रवक्ष्यामि यथोक्तं ब्रह्मणा मम ।
शश्नादस्य माहात्म्यं पुण्यं चासत्यसंज्ञकम् ॥ ५६ ॥
रवारस्य माहात्म्यं योगस्य विष्णुसंझिनः ।
धृतस्य च माहात्म्यं ध्यतीपातस्य पै तथा ॥ ५७॥

·द्वितीयोऽध्यायः] बदरीनारायणमाहात्म्यवर्णनम् - कूर्ममाहात्म्यं तत्प्रोक्तं धाराहस्यतथैव च । माहात्म्यं च गवादीनां दानानांप्रपदाम्यहम् महादमुखभका ये ये फेचिघि चिध्रुताः । तन्माहात्म्यं ततो पश्ये शृणु देवर्पिसत्तम जागरे महिमा चैच दीपदाने कृते व यत् । प्रहरेषु पृथक्पूजा फलं देवर्षिसत्तम ! ॥६२ पशुरामस्य वाख्यानं रेणुकायापधस्तथा । ब्राह्मणानां भूमिदानं रामेणेव च यत्कृतम् रामस्याश्रमजं पुण्यं धदाम्यहमशेषतः । नर्मदायास्तथाऽख्यानं पुण्यं पूजानयोस्तथा दानं चेदपुराणानामाघमाणां निरूपणम् । हिरण्यदानपुण्यं च ब्रह्माण्डदानमेव च ॥६५५ पद्मपुराणदानं च खण्डानां व्यक्तयस्तथा । प्रथम सृष्टिखण्डं च द्वितीयं भूमिखण्डफम् स्वर्गखण्डं तृतीयं तु चतुर्थ ब्रह्मखण्डकम् । पातालं पञ्चम खण्ड परिशिष्टस्वरूपकम् पष्ट क्रियायोगसारमुत्तरं तूत्तरं फ्रमात् । एतत्पमपुराणं तु व्यासेन तु महात्मना n६८ कृतं लोकहितार्थाय ब्राह्मणधेयसे तथा । दाणां पुण्यजननं तीवदारियनाशनम् ॥६६ मोक्षदं सुखदं चाशु फल्याणप्रदमव्ययम् । श्रुत्या दानं तथा कुर्याद्विधिना तत्र नारद! इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्रयां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे महेशनारदसंवादे वीजसमुच्चयो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥ द्वितीयोऽध्यायः नारदोमापतिसंवादे यदरीनारायणमाहात्म्यवर्णनम् । महेश उवाचा एकलक्षं पञ्चविंशत्सहस्राःपर्वतास्तथा । तेषां मध्ये महत्पुण्यं यदर्याश्रममुत्तमम् ॥१॥ नरनारायणोदेवो यत्र तिष्ठति नारद । तस्य स्वरूपं तेजश्व पक्ष्यामीह चसाम्प्रतम् ॥ हिमपर्वतयङ्गे च कृष्णाकारतया द्विज!। पुरुषो तत्र घर्तते नरनारायणावुभौ ॥३॥ श्वेत एफस्तु पुरुषः कृष्णो होकतमः पुनः । पिङ्गलश्वेतवर्णश जाधारी महाप्रभुः । कृष्णो नारायणो होप जगदादिमहाप्रभुः ।

·.' . - यामपुराणम् रब सानुहुमंदाग्रीमाव्यक्तोऽध्यक्तः सनातनः ॥ ५॥ उत्तरायणे महापूजा जापते तत्र सुपत। पण्मासादिकपर्यन्तं पूजा नेप च आयते । दिमध्याप्तं तदा जात यापदै दक्षिणं भयेस् । अत एतादृशो देयो न भूतो नमविष्यति देया पसन्तीह मीणां घानमास्तथा । अग्निहोत्राणि घेदानांध्यनि-प्रथूयते सदा तस्य पे दर्शन कार्य कोटिहत्यापिनाशनम् । अलफनन्दा यत्र गङ्गा तत्रस्नानसमाचरेत् त्या स्नानं तु ये सत्र महापापात्प्रमुच्यते । यत्र विश्वेश्वरी देवस्तिष्ठत्येव न संशयः एफस्मिन्समये सत्र सुतपस्तप्तयानहम् । Hदा नारायणो देवो भकानां हि कृपाकरः ॥११॥ अध्ययः पुरुषःसाक्षादीश्वरो गरुडध्वजः। सुप्रसन्नोऽप्रचीन्मां वै परंपरय सुत्रत ! श्रीनारायण उवाच। यं यमीप्ससि देव! त्वं तं तं फार्म ददाम्यहम् । त्वं कैलासपिभुः साक्षाद्रो वै विश्वपालकः ॥ १३ ॥ रुद्र उघाचा अलं गृह्णामि भोदेव सुप्रसन्नो जनार्दन । द्वौ घरौ मम दीयेतां यदिदातुं त्यमिच्छसि तव भक्तिः सदधास्तु भक्तराजो भवाम्यहम् । सर्वे लोका ब्रुवन्त्वेवमयं भक्तः सदेवहि तच प्रसादाद्देवेश मुक्तिदाता भवाम्यहम् । ये लोका मांभजिष्यन्तितेपांदातान संशयः विष्णुभक्त इतिख्यातो लोके चैप भवाम्यहम् । यस्याहंघरदाता तु तस्यमुक्तिभवेत्प्रभो जटिलो भस्मलिसोह हहं वै तव सन्निधौ । तव देव प्रसादेन लोकेल्यातो भवाम्यहम् इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्रयां षष्ठे उत्तरखण्डे नारदोमायतिसंवादे यदरीनारायणमाहात्म्ये दप्रसादो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ .

·- तृतीयोऽध्यायः युधिष्ठिरनारदसंवादे जालन्धरोत्पत्तिवर्णनम् । सूत उवाच । दा नारदोदष्टं पाण्डघान्दुःखफर्शितान् । ययौ काम्यवनं विप्रः सत्कृतस्तैर्यथाविधि अथ नत्वा मुनिश्रेष्ठं युधिष्ठिर उवाच ह॥१॥ युधिष्ठिर उवाच । भगवन्कर्मणा केन दुःखाब्धी पतिता पयम् ॥२॥ सूत उवाच। बाव ऋषिदुःखं त्यजत्यं पाण्डुनन्दन ! । सुखदुःखसमाहारे संसारे कः सुखी नरः रोऽपि हि न स्थायी पीडयते देहसञ्चयः। न दुःखरहितः कश्चिद्देही दुःखसहो यतः नं सवितुर्यस्मादाहुस्तद्ग्रसते यली । राहारपि शिरश्छिन्नं शौरिणाऽमृतभोजने ॥ पि शार्ङ्गधरो देव क्षिप्तः सागरगहरे । जालन्धरेण धीरेण निहतः सोऽपि शम्मुना युधिष्ठिर उवाच । सो जालन्धरोपीरःकस्यपुत्रःकुतो घली । कथं जालन्धरंसय हतवान्वृषभध्वजः पतत्सर्व समाचक्ष्य विस्तरेण तपोधन!॥८॥ सूत उवाच। राज्ञा स एव मुक्तस्तु कथयामास नारदः ॥६॥ नारद उघाव। तूपकथांदिव्यामशेषाघौघनाशिनीम् । ईशानसिन्धुसुन्योश्च सङ्ग्राम परमादभुतम् - गिरिशं स्तोतुं प्रययौ पाकशासनः । अप्सरोगणसङ्कीर्णो देवैर्वहुभिरावृतः ॥ रावृतो देवस्तन्त्रीशिक्षासुकोविदः । रम्मा तिलोत्तमा रामा कपूरा कदली तथा मदना भारती फामा सर्वाभरणभूषिता । - - .

·•पासपुगणम्. [६ सामणे मायाजाग्या समाजागुः सुगन्तिकम् ॥ १३ ॥ गन्धर्मासिसा माग्दस्तुयुमाया। किन्नरा गुहुराजग्मुम्नया फिग्नरयोषितः पाशुभपाणीप कुरो धनदराया। यमचाग्निनिय निथ ये चान्ये देवतागणाः । पिमान मघया विमानस्था:सुराङ्गनाः । स्ययाहनगतादेयाः फैलासं प्रययुर्जयान् पशुस्ते रातो देवाः फैलास पर्यतीतमम् । महीधगणां सर्येगा पृथिव्या इय मण्डनम् सर्पतः सुपद शुद्ध सिद्धिराशिमिय स्थितम् । यत्र वृक्षाः कल्पवृक्षाः पापाणाधिन्तितप्रदाः ॥१८॥ पुन्नागे गयापैध तिलकपदारमिः । अशोः पाटलेश्चूनमदारैः शोमिती गिरिः पर्यन्तफयनामोदयादका यत्र पाययः । पान्यं यदुनारेण यान्त ते मलयानिलाः । पाप्यः स्फटिकसोपाना हागाधविमलोदकाः । पैडूर्यनालमंसनाप्तीपर्णनिमपङ्कजाः । कुमुदानां द्युतिर्यत्र राजने सर्वतो दिशम् । कहारः शोभिता पाप्यः पिनद्धाः पद्मरागवत् ॥ २२ ॥ हरिमणिनियद्धाच गोमेदैः सर्वतोवृताः। पद्मरागशिलावद्धा नानापातुविचित्रिताः । ददृशुः सुन्दरतरं नाकाधिकपिनिर्मितम् । कैलास पर्वतश्रेष्ठं दृष्टया ते विस्मयं गताः । विमानादयतीर्णाश्चमघवा देवताश्च ताः । द्वारपालमयागम्य नन्दिनं पाक्यमपन् । इन्द्र उघाच। मोमोगणधर श्रेष्ठ शृणु मे घाश्यमुत्तमम् । समाज्ञापय शीघं त्वं नृत्यार्थमिहमागतम् ॥ ईश्वरं प्रति देवेशं सर्वदेवैः समावृतम् ॥ २६ ॥ नारद उपाय। धृत्या गिरिशं नन्दिनयीत् । प्रमोऽयमागतः सर्वदेवराजः पुरन्दरः . नृत्यार्थमय तं प्राहानय शीघ्रं शचीपतिम् । प्रवेशयामास तदा नन्दी तैः सह पासवम् स दृष्ट्या गिरिशं देवं तुष्टाय वृषमध्यनम् । रम्भाधास्तास्तदा सर्वा नर्तक्यो हरसन्निधौ nen मृदङ्गवीणावादिनच्दा नाट्यं प्रचक्रिरे । इन्द्रस्य चयन ·तृतीयोऽध्यायः] * तत्र ब्रह्मण आगमनवर्णनम् । फांस्यधाधान्प्रगृह्यान्या वंशतालान्सकाहलान् ॥ ३०॥ चक्रुस्ता नृत्यसंरम्भं स्वयं देवः पुरन्दः । अतोयनर्तनं चक्रे सुन्दरं देवदुर्लभम् ॥३१ ईश्वरस्तोपमापन्नो पासवं पाक्यमनधीत् । प्रसन्नोऽहं सुरश्रेष्ठ जातस्ते बियतां परः इत्युक्तपति देवेशे स्वयाहुबलगर्वितः । प्रत्युषाव हरं पाक्यं समामः संवृतो मया ॥ यत्र त्वत्सदृशो योद्धा तयुद्धं देहि मे प्रभो!। इत्युच्या निर्गतो जिष्णुर्लध्या शम्भोर्वरं प्रभो!। तस्मिन्यते तदा शके गिरिशी वाक्यमब्रवीत् ॥ ३४ ॥ शङ्कर उपाय। गणा मे श्रूयतां पाक्यं देवराजोऽतिगवितः ॥ ३५ ॥ नारद उवाच। इत्युक्या क्रोधसंयुक्तोबभूव चततो हरः । आधिरासात्ततः क्रोधोमूर्तिमान्पुरतःस्थितः धनान्धकारसदृशो मृड क्रोधस्ततोऽब्रवीत् । देहिमे त्वं हि सन्देशंकि करोमि तघप्रमो उमापतिस्तदोवाच गच्छ त्वं पासवं जय । स्वर्गसिन्धुं समासाद्य सागरस्य व घीर्यवान् ॥ ३८ ॥ इत्युक्तोऽन्तर्दधे क्रोधो गणास्ते विस्मयं ययुः । ईशानकल्पे जाते तु कामेनार्णवसङ्गमे नाकसिन्धुस्तदा मत्ता स्वयौवनभरोमणा । ता दृष्ट्या सिन्धुराजश्व जलकल्लोलघानभूत् ॥ ४०॥ तदायभूव राजेन्द्र गङ्गासागरसङ्गमः । महानदी सदा प्राप्य रेमे वात्मयलेन च ॥४१॥ अवान्तरे समुद्रस्य यभूव सुभटस्ततः । सूनुस्तस्यां महानद्या समुद्रादमचबली ॥४२ महार्णवतनूजेन जातमात्रेण पार्थिव । रुदतोत्कम्पिता पृथ्वी त्रिलोका नादिताऽभवत् समाधिधमुद्रां च सन्तत्याज चतुर्मुखः । अत्रान्तरे परित्रस्तां तां संवीक्ष्य जगत्त्रयीम् ॥४४॥ घातासुरेन्द्रवाक्येन प्रजगाम महार्णवम् । आश्चर्यमिति सश्चिन्त्य हसासदोजवाद्ययौ ब्रह्माणमागतं घीक्ष्य सपों विदधेऽर्णयः । तमुवावततो ग्रलाकिं गर्जसि वृथाऽम्युधे! । ।

·* पाणुगत (Ham मुरणामा माई raifi Amar प्रमोशो मा relim at रणमा मोिमनाम । गयी मगगामा mits tya गरदेशे माराममाय famg गरी मनाम राधारमहग गा गिधा फिल EिST YEn Tagin शियोः करमा शिशि शाक मागितम् । सामुनः प्रदासप्रयास गर्न प्रामंपर विमोगगन ॥२०॥ साहतस्य पासपदमा पिमममारमः। प्रीत्या जालन्धरेत्याद माना जालन्धमयत् । ५... परं ददाययोतस्य मणयेन प्रजापतिः । भयं जालन्धरी देवेजिया भविष्यति। ५२ पातालसदितं नाकं मत्प्रसादेन मोक्ष्यति । इत्युनयान्तये महा समाया सत्य इति धीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशरसारस्या संहितार्या पट उत्तरघण्टे युधिष्ठिर भारदसंघादे जालन्धरोत्पत्तिह्मागमो नाम हनीयोऽध्यायः ॥३॥ चतुर्थाऽध्यायः जालन्धरोपाख्याने वृन्दाविवाहवर्णनम् । नारद उवाच। क्रमेपायर्द्धमानोऽसौ बाल्यभावे स बालकः । निपत्य मातुसङ्गे सागरं प्रतिधापति आनीय चक्रे स च पारस्थान्क्रीडापरः केसरिणं किशोरान् । सिंहादिनेमादिभिर्युद्रमेयं युद्धोपयोगीव तदीयवीर्यम् ॥२॥ तस्मादाफाशमुत्पत्य खेचरान्पातयेगुधि । गर्जितमीषयामास सरिद्विस्सहसागरम् ॥

·। चतुर्थोऽध्यायः * वृन्दाधिवाहवर्णनम् है समुदान्तर्गत सर्व सत्त्वज्ञातं तु पार्थिव । प्रस्तं सिन्धुसुतेनेति तद्वयाच्छन्नतां गतम् हृष्ट्या निःसत्त्वकं तोयं तद्भयावडयानलः । निजदेशं परित्यज्य प्रविवेश हिमालयम् संथालत्वं परित्यज्य क्रमेणार्णवनन्दनः । ततो नयंवयःप्राप्य विक्रमेणोकमहियम् ॥ एकदा पितरं प्राह समुद्र सिन्धुनन्दनः । मन्निवासोचितंस्थानं देहि सातातिविस्तृतम् सम्बुध्य वचनं सूनोः स जगाद महार्णवः । पुत्र दास्याम्यहं राज्यं तव वै भुधिदुर्लभम् अनन्तरं दैत्यगुरु समुदं भार्गधोगतः । तमागतं विलोक्याब्धिर्विधिना समपूजयत् ॥ मथ नदिपतिदत्ते प्राप्तसौन्दर्य निर्यमणिमहसि स तस्मिन्नासने सन्निविष्टः रुचिररुचिसुमेरोः सुन्दरे श्रङ्गभागे कमलज इघ फान्ति फिञ्चिदुच्चजहार ॥ कृताञ्जलिपुटो भूत्या व्याजहारार्णधः कविम् । दिष्टया तवात्रागमनं धद किं करवाण्यहम् ॥ ११ ॥ तदा दैत्यकुलाचार्य प्राह तं सागरं कविः । किं तेन जातु जातेन भातुर्योवनहारिणा । प्ररोहति न यः स्वस्य वंशस्याग्रे ध्वजो यथा। तवात्मजो विक्रमेण त्रैलोक्यं भोक्ष्यति ध्रुवम् ॥ १३ ॥ जम्बूद्वीपे महापीठं योगिनीगणसेवितम् । आप्लाविते त्ययेदानीमुञ्च जालन्धरालयम् तत्रराज्यं प्रयच्छास्मै तनयाय महार्णव ! । अजयश्चाप्यवध्यश्च तत्रस्थोऽयं भविष्यति पवमुक्तोऽर्णवःप्रीत्या भार्गघेणाथ लीलया। अपासर्पत्सुतप्रीत्यै जले स्थलमदर्शयत् शतयोजनविस्तीर्णमायत च शतत्रयम् । देशं जालन्धरं पुण्यं तस्य नाम्नेय विभुतम् ॥ दैत्यषयं समाहूय मयं प्रोवाच सागरः । पुरं जालन्धरे पीठे कुरु जालन्धराय वै ॥ सम्भोधिनेव मुक्तस्तु चके रत्नमयं पुरम् । प्राकारगोपुरद्वारं सोपानगृहभूमिकम् ॥ पत्रेन्द्रनीलसम्बद्धप्रासादतलसंस्थिताः । मेनिरे जलदोद्योगताण्डवस्था:शिखण्डिनः ।। यत्र प्रयालमाणिक्यभवनोत्था मरीचयः । सेव्यन्ते शकुनैश्चूतरुचिराङ्कुराया ॥ यत्र काञ्चनदर्येषु त्विपोवहिपु कातराः। विलोक्य प्रपलायन्तु दावशङ्काःशिखण्डिनः यत्र स्फटिकशालोत्थाभासं मिश्रिता दिशः। विभान्ति मन्दरोद्घान्ताः सफेनार्णवसन्निमाः ॥ २३ ॥ . .

·पागुराणम् उत्तरबन्दे चप्रमोद म्पक्ष धिमालोकसंस्थिताः । फिर सलमा.पूर्ण सायन्द्रोपमानना: थग्रेन्द्रनीएकादायपोथानमोदिताः । विशं पिशरयो मारीणो चमिरे मोदनन्याम् यत्रदेण्यगत गुण पिलीयप सुरत जनः । मयासि द्विगुण नून निनफान्तामोद्यमम् पत्र यातायनोधूपमम्य लेगया। नमो बभूय सहाकालिन्दीसहमोपमम् ॥२७ यमानेकदोनुभूतप्रभया सकले ममः । यिमातीन्द्रायुधाफीःशरन्मेष योग्रतः ॥२८ यत्रानिश भ्रमम्रान्ताः सूर्यपाहाः प्रपीडिताः । पिधाम यान्ति मध्या प्रासादशिरसि स्थिताः॥ २६ ॥ यपत्र व इम्येषु विभ्रत्यो मालतीनजः । गौ सम्भूननक्षत्रा इधरेजुर्वराङ्गनाः ॥३० यत्र दाटफद्दिन्दोलशलाघर्षणोद्धः । सफार सुन्दरीशब्दः स्फुटं मेम्भुषो मुधम् । सार्फ सरिद्विःपुत्रस्योशनसा सह सागरः। तत्राभिरेफमफरोद्वादिनिजगजितः ॥३२॥ याः स्फन्दस्य जगाद तारफजये देयः स्वयम्भूः स्ययं । स्पासाम्राज्यमहोत्सवेऽपि च शवीफान्तस्य पाचस्पतिः ।। तामिश्चित्रपिरिश्चिवक्त्रसरसीइंसीभिराशास्महे । पाणीमिर्यसुधाविधाहसमये मन्त्रोत्सवमङ्गलम् ॥ ३३ ॥ महापद्मसहस्रं तु सैन्यमात्मोदरोद्भवम् । जालन्धराय पुत्राय ददी भीम महोदधिः । जालन्धराय शुकोऽपि प्रीत्या विद्या निजां ददौ । मृतसञ्जीवनी नाम्ना मायां रुद्रधिमोहिनीम् ॥ ३५ ॥ शस्त्रास्त्रविद्या अन्याश्च विधिना अधिसूनवे । यदन्यत्सकलं तस्मै व्याख्यातं कविना तदा ॥३६॥ ततो जालन्धरं पुत्रमभिषिच्यायो ययौ । स्वस्थानं दिव्यदेहेन नदीमिः परिवारितः दृष्ट्या जालन्धरो दिव्यपुरं गोपुरमण्डितम् । व्यचरत्महशुक्रेण द्विजसत्रैः सुपूजितः एतस्मिन्नन्तरे दैत्याः पातालस्था महाबलाः। प्राप्ता जालन्धरं सर्वे कालनेमिपुरोगमाः ततो महायला पीरा चलं क्षीरोदसन्निमम् । तस्य शुम्भासुर दैत्यं सेनापतिमफल्पयन् यलं स्वपशगं कृत्वाहत्याभुमि स्थिर जलम् । जालन्धरस्तदा राज्य पितृदत्तं चकार सः ·चतुर्थोऽध्यायः [ * वृन्दाविवाहवर्णनम् * अत्रान्तरेऽप्सराः फाचित्स्वर्णेत्यासीत्पुरा दिधि । तस्याः कीञ्चप्रसादेन वृन्दा नाम सुताऽभवत् ।। ४२ ॥ पात्रा विमवसंयुक्तं सौन्दयं यत्कृतं पृथक् । तत्तदेकगतं द्रष्टुं वृन्दागात्रं विनिर्मितम् तो वृन्दामतिचार्यही प्रमदा जनमोहिनीम् । स्वर्णाजालन्धरस्याथै ददो शुक्राय याचते शुक्र उवाच। कन्दर्पस्य जगन्नेत्रशस्त्रणाश्चर्यकारिणा । रूपेणानेन रम्भोरदीर्घायु सुखिनी भय ।। निर्माय स्वयमेव विस्मितमनाः सौन्दर्यसारेण यं, स्वव्यापारपरिश्रमस्य फलश येधाः समारोपयत् । फन्दपं पुरुष स्त्रियो विदधते यस्मिन्नद्रष्टे सति, द्रव्यापधिरूपमाभुहि पति तं दीर्घने भटम् ॥ ४६॥ नारद उवाच। उपयेमे विवाहेन गान्धर्वणार्णवात्मजः । वृन्दा ती दम्पतीजाती जनानन्दकरी नृप!॥ पश्चलत्यं परित्यक्तं या जालन्धरोऽपि हि । वृत्तेन वृद्धकार्येण धकमे न परस्त्रियम् कदाचिस सभासीनो दृष्ट्या राहुशिरो हृतम् । कस्मात्कायादशेषोऽयमति पप्रच्छ भार्गवम् ॥ ४६॥ स तस्य कथयामास पूर्ववृत्तान्तमादितः । यथा निर्मथितो देवैः क्षीरोदोऽमृतकारणात् ॥५०॥ सस्था पिस्मितो याक्यं प्राह जालन्धरोऽमुरः। प्रसादसुमुसो राहु कामरूपो भयाधुना ॥ ५॥ शुफस्य मन्त्रेण सिधुसूनुः प्रतापपान् । पितृव्यंसंस्मरस्पीरविप्रहं त्पफरोत्सु इति धीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहनयां संहितायां षष्टे उत्तरपण्डे मारद. युधिष्ठिरसंपादे जालन्धरोपाख्याने वृन्दाधिवाहो जालन्धराभिषेको माम चतुर्थोऽध्यायः ।।

·धोरोदधर्मन्धनकारणवानाप जालन्धरेण शक्रम्पनि दूतपणम्
गुधिष्ठिर उवाच।
फः पितृष्यः सिन्धुनोः किं वृसंतस्य विप्रहे । युयुधेसकर्ष देत्यस्तम फाप मा
नारद उपाया
शृणुत्यं भूपशार्दूल पितृभ्यःक्षीरसागरः । जालन्धरम्य तं देवः प्रमध्य धनमातम्
श्रीचन्द्रामृतनागाश्यपूर्व तस्य सुरासुरैः । सत्याविग्रहं च देवालन्धरोऽमुरः
कदाचित्प्रेषयामास दूत दुरणं चली । शिक्षयित्वा तु पतध्यं देयेन्द्रमयनं प्रति
भय रुपन्दनमारुह्य ययौ दुर्यारणो दिपि । प्रवेणुफामो भपनं दास्यद्वारि निवारित
दूत उवाच।
जालन्धरस्य दूतोऽहमागतः शक्रसनिधी । गत्या तत्र भयन्ती मां विज्ञापयितुमईय।
नारद उवाचा
इतितस्य पधः श्रुत्वा तदेव तु शचीपतिम् । गत्वा च प्रणिपल्याह दूतो देवागतो भुवा
दीपारिको महेन्देण प्रत्युक्तो दूतमानय । हस्ते गृहीत्या तं दूतं पासधान्तिकमानयत-
दुरणो देवसभां प्रविष्टः प्रव्यलोकयत् । हरि देवस्त्रयस्त्रिंशत्कोटिमिः परिवरितम्
स्वर्णसिंहासने दिव्यचामरानिलसेवितम् । शचीप्रेमरसोत्फुल्लनयनान्जसहस्रकम् ॥१०
दुर्यारणोऽध देवे विलोक्य गुरुण्ण सह । प्रणमामात्मगण प्रहसन्नयनश्रियम् ।
निर्दिष्टमानसं भेजे दूतो जालन्धरस्य सः । कस्य त्वं केन कार्येण प्राप्त:माहेति त हरिः
दूतो जालन्यरस्याहं स जगाद पुरन्दरम् ।
सराजा सर्वलोकानां तस्याज्ञां शृणु मन्मुखात् ॥ १३॥
पितृन्यो मम दुग्धाब्धिस्त्वया करमाद्विलोडितः।
मन्दाराद्विविधानेन हृतं कोशो महाधनः ॥ १४ ॥

·श्री दिली नागरी
-गु दूत समासेन सिन्धोर्मथनकारणम्याननको,
पञ्चमोऽध्यायः]
* जालन्धरेण शक्राप्रति दूतप्रेपणम् *
श्रीचन्द्रामृतनागांश्चतन्मणि विद्रुमादिकम् । देहि सर्वतथा स्वगं शीघ्रं त्यज पुरन्दर!
कि केकीव शिखण्डमण्डिततनुः सारीव कि सुस्वरः,
कि पा इन्त शकुन्तबालकपितुः कर्णामृतस्यन्दनः ।
किं पा हंस इपाङ्गनागतिगुरुः किं कीरघत्पाठकः
काकः केन गुणेन काञ्चनमयेऽलङ्कारितः पक्षरे ॥ १६ ॥
- त्वं मद्वचनातूणं कुरु सर्व यथोचितम् । तं क्षमापय भूपालं यदि जीवितुमिच्छास
नारद उवाच
अथ प्रहस्य मघवा प्राद दुरण प्रति
.
इन्द्र उपाय
कुक्षी विधृतस्तेन सागरेण जडेन व । दग्धं चैपूर येम पहिना यसपिणी ॥२०॥
चापि पिधृतस्तेन सागरेण दुरात्मना । धर्मविपां दोव्यानमिसाया बायः प्रभुः
त्यं दधित क्षीरं दानयेभ्यः प्रयच्छति । अत एपायमस्माभिदुपारजपिलोडितः
पडतच गतश्रीको देवरथ पुरातनः । 2णु दूत! सयन्धेन मम विप्रेण शोपितः ।
भोदवेन फिञ्चर दुःसलेनैव घाध्यते । सोऽपि युद्धार्थमस्माभिः सर्वसैन्येन संवृतः
आगमिष्यतिघे नाशं गमिष्यति तदेव हि ॥ २५ ॥
क्रमांक
रिपुः।
नारद उपाय।
इतीरयित्वा पिरराम घृत्रदा सरित्पतेरारमजदूतमुथः ।
शाशंस चागत्य समुदामूनोदयेश्वरेणोक्तमशेषमादितः ॥ २५ ॥
ति धीपाडो महापुराणे पष्ठे उत्सरखण्डे मारदयुधिष्टिसंघादे जालन्धरोपास्याने
पचमोऽध्यायः ॥५॥

·पष्ठोऽध्यायः
दैत्यसैन्यानां वसन्यः सह युद्धवर्णनम् ।
नारद उपाय।
महेन्द्रपयनं श्रुत्या निगदूतमुग्धेन च । समुदरानुः समुद्रः सयं सैन्य समायत् ।।
रसातलस्थिता त्या ये च भूतलवासिनः । माययुः सबलाम्त जालन्धरमयाया!
प्रयाणमममे सिन्धुसूनोः सैन्यस्यगजितः । स्फुटन्ति नमसो राजपावालममिलादिशः
इयनागोएयदना विधालमुखभीपणा घ्यामसिंहायुपदना विद्युत्साशलोचनाः ॥
सर्पशा महादेवाः केचित्खङ्गतनूरदाः । शान्ये व परिघापन्ति गर्जन्ति जलदस्थनः ।।
रथाजदयपत्तिसङ्कुलं समरविनोदकदम्धमासुरम् ।
अब्जशतसहस्रकोटिनायकं यलमखिलं व सदा रराज राजन् ! ॥६॥
शतयोजमविस्तीर्ण पिमानं हंसकोटिभिः । युक्तं भूतिसहनीघं सर्ववस्तुप्रपूरितम् ।।
सद्विमान समारा सद्यो जालन्धरो ययौ । मध्याह्ने मन्दरं प्रातः प्रथमेऽविलः सह ।
खण्डितं शिधिकाधाइर्दलितं भूरिकुञ्जरैः। द्वितीये दिवसे मेरं सम्प्राप्तो पलसंयुतः
इलावृते तु शिखरे तस्यो तत्कटकं महत् । अथ दैत्याधिर्भग्नं खाण्डवं नन्दन पनम्
शिखराणि विशीर्णानि मेरो नवयुद्वैः । सन्तानकेषु वृक्षेषु बद्ध्या हिन्दोलमकान
सिद्धाङ्गनाभिः सहिता रेमिरे दैत्यपुङ्गयाः । कुचकुङ्कुमताम्बूलचन्दनागरुभूपर्णः ॥१२॥
फेशपाशध्युतैः पुष्पैर्मेरोःसापूरिता नदी । सुमेरोः पूर्व दिग्माणो गजैस्तस्य विघट्टितः
दक्षिणं व स्पैश्वेष्यत्तर पश्चिम भटैः । अथ प्रस्थापयामास देन्याझालन्धरोऽसुरः ।।
महेन्द्रशिखरं वान्ये ययुर्दुन्दुमिनिःस्वनः ।
राजराजपुरी भवत्या यमस्य परुणस्य च ॥ १५ ॥
अन्येषां लोकपालानामाययुस्तेऽमरावतीम् ।
यथोत्पातोऽभवन्नाके दिव्यमीमान्तरिक्षणः ॥१६॥

·पोऽध्यायः] * दैत्यसैन्यानां देघसैन्यैःसह युद्धधर्णनम् * रजः पपात बहुलं तमस्तोमो पिजृम्भते । तदा पपात कुलिशं फरादिन्द्रस्य निष्प्रभम् दृष्ट्वा निमित्तानि भयावहानि नाके महेन्द्रो गुरुमित्युधाय । किंकुर्महे कं शरणं च यामस्तं पश्य युद्धं समुपस्थितं च ॥ १८॥ ततो पाचस्पतिर्धाक्यमुपाच त्रिदशाधिपम् । चरणी याहि शरणं विष्णोर्वैकुण्ठवासिनः ॥ १६ ॥ ल्युको गुरुणा देवैः साकं वैकुण्ठमन्दिरम् । जगामाखण्डलःशीघ्रं शरणं कैटभद्विपः राशंस पासुदेवाय विजयो द्वारपालकः । जालन्धरभयास्ताः सर्वे देवाः समागताः ॥ श्रीस्वाव। न पध्योऽसौ मम भ्राता देवार्थे युध्यता त्यया । शापितो देव मत्प्रीत्या पधार्हो भपिप्यति ॥ २२॥ नारद उवाच। इति श्रीवचनं श्रुत्या विष्णुस्त्रैलोक्यपालफः । अथारुरोह गरई पक्षक्षेपावृताग्यरम् ॥ पैकुण्टभयनात्तूर्ण निर्गतस्त्रिदशाहरिः । जालन्धरभयत्रस्तान्गतकान्तीनधैक्षत ॥२an दहशुस्ते सुराः सर्वे हरि सान्द्रधनोपमम् । शाईशड्सगदापद्म विभूषितचतुर्भुजम् ।। स्तोत्र पटित्या पुरतः प्राहेन्द्रः सरितांपतेः । जालन्धरेणात्मजेन भग्नं देव त्रिपिष्टपम् सदिन्दपचनं श्रुत्वाऽभयं दत्त्वा दिवौकसाम् । पिजेतुमसुरं देवैः सह रेजेऽसुरान्तरन् यथानीतं मातलिना रथमारहायासयः । पासुदेघस्य पुरतःप्रपयो विधृताशनिः ॥२८॥ पामतस्त्रिदशाः सर्वे सव्यतश्च समाययो । स्यहाप्रियोदक्षिणतःस थ मेष समास्थितः पायोगयत नागं जयन्तः शकनन्दनः। उच्चैःश्रपसमिन्द्रय उभीमगपत:पुरः ॥३०॥ घाताऽर्यमाच मित्रच घरणोंऽशी भगस्तथा। इन्दो विधस्याम्पूपा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः ॥ ३१॥ सतस्त्वष्टा ततो विष्णू रेजेधन्यो जघन्यजः । इत्येते द्वादशादित्या हन्दस्य पुरतः स्थिताः३२॥ परिभदाय शम्मुध गिरिशध महायशाः । मजकपादहियुध्न्यः पिनाको धापराजितः ॥ ।

·" --- पादपुराणम् भुषनाधीश्याश्चैध कपाली च पिशांपते । स्थाणुर्मगच मगधारदा एकादशस्मृताः । यसनः स्पर्शनोपायुरनिलोमारतस्तथा । प्राणापानी सजीपी व मरतोऽटोतदप्रतः । विवस्वानपि तन्मध्ये एयो द्वादश मूर्तिभिः । धनदः शिविकारुदः किन्नरेशो ययौ तदा ॥ ३६॥ दाश्च वृषमारूढा मारतो मृगयाइनः। ययुः सैन्यस्य पुरतस्विमूल परिघायुधाः । गन्धर्वाधारणा यक्षा: पिशाचोरगगुह्यकाः । सर्वसैन्यस्य पुरतः सर्वशास्त्रभृतो ययुः ॥ ३८ ॥ पूर्यापरी सोयराशी समानान्तौ च सैनिकः । तस्मिन्ससारभूमिराइ घरादयपुपा हरिः स्वर्गादागत्य वेगेन दैत्यसेन्य जिघांसया । सुमेरोरुत्तरोभागः सुरसैन्येनसंवृतः ॥४०॥ सेनामारोऽद्भुत करस्तस्यी जालन्धरस्य च । आश्रित्य दक्षिणं मागं तूर्ण फनकायहनः ॥ ४ ॥ अहोरात्रेपपिहिता परे मस्मिनिलावृते । मेस्मन्दरपोर्मध्ये युद्धभूमिः प्रतिष्ठिता ४२ सत्रामजयदा भूमि फपिप्रोक्ता मुदायुताः । जग्मुस्तै दानधास्तूणं गुष्याकां पयु सुराः रपरि परितध समापैगजेनाकारमप्रवाहिमिः। अश्यानन्तर्गमहाप्रणामिमिः पदातिमिः सारणभूभृता यो ॥ ४५ ॥ नको पादिवनिप: सेनयोरुभयोरन् । कोलाम पीराणामायोग्यमभिाताम् ॥ ४५ ॥ : दानपदेपाना सहप्रामोऽभनयापहः । मर्यसेन्यभ्य मंगयों यथा त्रिभुवनाया। या महाभाना निविलपनी मुरोमाञ्चितापमोचौध रोपा विधुन्पती गिमारायचामादानन्दनीय हि । देवेन्द्रेण ताममा मेघा.संपतकादयः ॥४८॥ गानुरः समारबत:मुगायुपुषर्षभ। देपानामयारोहा जाता गाजिय থি agu যৰিা বৰা। বসিবি ব্য: নানাঃ गानिमा व यमनापकाना दानरोगासमामोडमाशः ·पष्ठोऽध्यायः * दैत्यसैन्यानां देवसैन्यःसह युद्धवर्णनम् * पतिता लुलुटुमो दैत्याःशूलज्वरामयः । दानवैनिहता रोगाः पेतुसमरमूर्द्धनि । पलायांवकिरे केचिद्वगायो भूधरान्प्रति । ओपध्यस्तत्र सहजा वैशल्यकरणी शाभिर्विशल्या:सन्येषु युयुधुर्यमकिङ्कराः । दानवैनिहताःसर्वे शरमुद्गरपट्टिीः । पदातयःपत्तिगणःखड्देस्तीक्ष्णःपरश्वधैः । फोटिशो जम्नुरन्योन्यारुधिरारुणधिन अभ्ववारा हयैस्तूणश्चिक्षिपुर्गगने तदा । संश्लिष्य जम्नुरन्योन्यं रुधिराक्षणाविना समूहो रथिनां भीमो रधोयेश्छाध मेदिनीम् । विव्याध निशितैर्याणधनुमंक्तमहारथान् ॥ ५७ ॥ मदक्षीणकपोलाङ्गाफट्या करान्द्रदम् । गजान्प्रतिगजा क्रुद्धाःपातयन्ति म. कोऽपि दैत्यो रथं दोामुत्क्षिप्योत्थाय खं ययौ । अश्वयारान्हयान्नागान्पातयामास भूतले ॥ ५६ ॥ स्कन्धे गृहीत्वा तरसा ययी जालन्धरंप्रति । कक्षयोर्वे गीगृहा तृतीयं जठरो चतुर्थ मस्तके गृह्य रणे धावति कश्चन । उत्पाट्य कोशतःख विधूय पिमला ययो सहस्रशो देवान्पातयित्वा रणेऽसुर फाचित्पीनस्तनीतन्वी खेचरी रतिर आगत्य गगनातूणं नित्ये दैत्यं रणाङ्गणात् । चुचुम्य सा तद्वदनं तीक्ष्णनाराचकीलितम् ॥६३॥ देवसैन्यं ततो यध्या कालनेमिननत्तह । ततो जनार्दनःक्रुद्धो निर्ययो कालनेमि यमोदुर्धारणधीर स्वर्भानुश्चन्द्रभास्करी। केतुं वैश्वानरो देवो ययी शुकं वृहर अश्विनी संयती तत्र दैत्यमगारपर्णकम् । संहादं शत्रपुत्रध निर्हादं धनदो य निशुम्भश्चावृतोपदैःशुम्भो वसुभिराइवे । मेघाकारस्थितं जम्भं विश्वेदेवाःसमाय चाययो पजरोमाणमय मृत्युर्मयं ययौ । नमुवि पासवो व्यग्रंशक्तिहस्तोऽभ्यधा अन्यरपि सुरैर्दैत्या.स्वस्थवीर्यसमै ताः ॥ ६८ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्सहस्यां संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे युधिष्ठिरत संघादे देवदानवयुद्धं नाम पेष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥ - ·पुरुषार्थान्हयान्त्या ययौ जालन्धरं हरि। मेदिनी रथचक्रोण दारयंच सुरःसहा ददाहदानवानीकं समीरणसमन्वितम् । तदा इतं भगवता देस्यसैन्य सुरःसह॥३४॥ स •पारागा. In महाभूगा jिari मरे।। माँ - MARATगामा: 1 जानुजनो सामना । mritण देगारि. THI रमेनियामास पाणुः गर्गम गा. रोमापि देशप: भाग Intीनों गताः रोमानरपाशि गापामपिनिशरणसम्हाद !! निशिरसि दरपय कामापी पिकमाणेशनगमाना जाता शिवगत्पत्य तरसा पिना मांगम्। ततस्मनाम्य गुदेन तीनोऽपि पिग्मितः॥ २१॥ ATC संलप्रमालोप गडोग्यानपि । पुनमायण पंगेन शिरस्थान समाप्रयन् । शेलरोमा तनो पिजहार गटायली । हरिजन लेनाशु गतायुधामुधि । तसो जालपास्त पहरोमाणमापीन् । सम्प्रेषय रयं तत्र पत्र देयो जनार्दनः ॥२१॥ जालन्धरस्य पचनात्यहरोमानपदयम् । दृष्ट्या तं पुरतो पिष्णुमुपागायनन्दनः । निःश जहि मा विष्णो नाहं त्यादन्मिमाधप । तम्य तद्वचनंध्रुत्याफ्रोधसंरतलोचनः नारायणःप्राणदरेशरैरेनमपूरयत् । यिष्णुना च पिमितान्तोऽर्णवसूनुःप्रतापवान् । हरि सम्पूरयामास मार्गणीनिरन्तरम् । अस्य याणशमिन्नो गण्डो मूच्छितोऽपतत् ।। २८ ॥ गरडं पतितं दृष्ट्या सिन्धुसूनो शर्मुवि । रथं संस्मारयामास वैकुण्ठस्यं जनार्दनः ।। स रथस्तस्य सम्प्राप्तःसूतहीनो हयैर्वृतः । अश्वैर्युतरयं दृष्ट्या पिस्मितो भगयाघ्रमे सम्योधयित्या गरुडं सारध्ये समयोजयत्। सधृत्या मुकुटं मूर्ध्नि फौस्तुमं हृदये मणिम् ॥ ३१ ।। - पान तरसा याणैर्दानवानां च पाहिनीम्। देवराजेन सन्दिष्टो घीतिहोत्रो रणापे ।

·4. ' यटमोऽध्यायः] * जालन्धरण द्रोणावलानयनम् * जालन्धरः स्वल्पशेष ध्यो दृष्टया बलं स्वकम् । अथाह भार्गवं राजा मत्सत्यं निहतं सुरैः ॥ ३५ ॥ त्वयि तिष्ठति मन्त्रज्ञे विख्यातो विद्यया भवान् । किं तया विद्यया ब्रह्मन्क्षत्त्रेणाथ बलेन च ॥३६॥ या न रक्षति रोगान्ययलं शरणागतान् । जालन्धरवव श्रुत्वा भार्गवस्तमभाषत । पश्य राजन्ममबलं ब्राह्मणस्य रणाङ्गणे । इत्युक्त्यावारिणास्पृष्टा हुङ्कारेण प्रयोधिता उत्थापितास्ते कविना शरोधःप्राणहारकः । देघाहता रणेपेतु समन्तात्सिन्धुसूनुना ।। याणेजर्जरदेहास्ते धृतप्राणा नराधिप । न मृतास्त्वमरत्वाच्च याणैर्भिन्नाश्च सत्तम । सतो नारायणो देवो वृहस्पतिमभाषत । धिग्यलं दैवतगुरो यो न जीवयसे सुरान् ॥ धिपणस्तु जगन्नाथमुवाचत्वरितं तदा । ओषधीभिरहं स्वामिजीवयिष्यामि निर्जगन् इत्युक्त्या धिपणासोऽपि ययौ क्षीरार्णवस्थितम् । द्रोणमदि तदा गत्वा सुखं गृह्यौपधीःस्थयम् ॥ ४३॥ गुरुस्तासां च योगेन जीवयामास निर्जयन् । उत्थितास्ते ततो देवा जम्नुनियवाहिनीम् ॥ ४४ ॥ देवान्समुत्थितान्द्रप्ट्या यमाये सिन्धुजः फयिम् । विना त्यद्विद्यया काव्य ! कथमेते समुस्थिताः ॥ ४५ ॥ इतिदैत्योकमाफर्य शुक्र-प्राहार्णवात्मजम् । क्षीरसागरमध्यस्थो द्रोणोनाम महागिरिः भोपध्यस्तत्र तिष्ठन्ति जीवयन्ति च या मृतान् । तत्र त्या मुराचायों गृहीत्यापधिसञ्चयम् ॥ ४७n रणे पिनिहतान्देषानुत्थापयति मन्त्रतः । मार्गयोक्तमयाफर्य सैन्यभारमदायलः ॥४७ शुम्भे निक्षिप्य तरसा ययी जालन्धरोऽणयम् । भय प्रविष्टःक्षीराधी येश्मदिव्यं महाममम् ta प्रविश्य तत्र क्षीराम्धेः कीदास्थानं ददर्श सः। मोणो मशीललो पायुनं तमो पत्र दृश्यते ॥ ५॥ 1 ·सप्तमोऽध्यायः विष्ण्वादीनां कालनेम्यादिभिः सह द्वन्द्वयुद्धम् । नारद उवाच एवं द्वन्द्वेषु युद्धेषु सम्प्रवृत्तेप्यनेकशः । जघानाथ हरिद्धी गदया कालनेमिन विहाय मूर्चा सश्चिन्त्य विष्णु चार्जघान सः। तत: कुद्धेन हरिणा स क्षिती पातितो व्यसुः ॥ २॥ राजधान सञ्चिन्त्य राहुं खड्नेन चन्द्रमाः। राहुस्तु तं परित्यज्य सदा सूर्यमा सहस्रांश रणजित्या राहुधन्दमधापत । जघान तं च खड्डेन समरे रजनीपतिः सेहिकेयाङ्गकाठिन्यात्नझं चूर्णमभूत्तदा । जघान मुष्टिना गाढं कठिनेन विधुन चन्द्रं मूच्छापरिशिष्टं धृत्वा वेगान्महामृधे। गिलित्या राहुणा चन्द्रोऽप्युद्गीर्णश्च ततः पुनः ॥६॥ मृगं स्थविहमुरसि निधाय पिससर्ज ६ । स उच्चैःश्रवसं गृह्य हयरत्नं विधुन जालन्धरान्तिक नीत्या मनया तस्मै न्यवेदयत् । दुर्धारणो रणे बुद्धस्तं यमं गदयाऽपर्धात् ॥ ८॥ निशिनमागणमिन शमपुत्रेण चाहये । धृत्या जयन्तं संहादःपरियाघातमूर्षि ऐरापत समारय यया जालन्धरं प्रति । हतयांधेय गदया निहादं धनदोरणे सास्त्रियालनिर्यात निशुम्भ अनुरोजसा । निशुम्मी पाणजालेधारयामास : शुम्मामुरो देवगणापूरयामास मार्गणः । मृत्यु मायामपमयो पथ्यापाशेनिना दो मारम्घरापासी पीलोम्ने सोऽपि सिन्ध। मधिनाय मुझे शिनी सोको जीवतु निर्भय १३॥ पाया प ममुवि पाशांसपोऽपि रसातलम् । निम्दै विश्वस्य हतारमय झालायरी पो १५॥ . . .

·- सप्तमोऽध्यायः] .इन्द्रयलयोर्द्वन्द्वयुद्धम् । २१. अथेन्द्रयलयोर्युद्धमभूदाजन्सुदारुणम् । यलाहुरोचिषो मान्ति दिशोदश वेरिय ॥१५॥ साण्यत्राणि शकस्य शीर्णान्यले मलस्य च । बलीयसा यलेनेन्द्रो मुद्गरेणहतोहदि मनादेन्दस्ततो भीमं तत्वा स पलोऽहसत् । हसतस्तस्य निश्चेस्मुखतो मौक्तिकानि च ॥ १७ ॥ वस्याङ्गस्यामिलापेण न युद्धमफरोत्तदा । तुटाययासयोऽत्ययं तं पलं बलसागरम् ॥ पर घृणु सुरश्रेष्ठेत्युक्तःप्राह यलंप्रति । यदि तुष्टोऽसि दैत्येश स्वं धपुर्दातुमर्हसि ॥१६ तदिन्द्र पचन ध्रुस्या भित्त्या शस्त्र हाण माम् । इत्युपाच यलं सोऽपि किमदेयं महात्मनाम् ॥ २० ॥ गीरिय श्रोत्रहीनस्य लोलाक्षीय पिचक्षुषः । पपसोःपुष्पमालेवश्रीःकदर्यस्य निष्फला महात्मानो न गृहन्ति सिमानानिपूनपि । सपत्नी:प्रापयन्त्यब्धि सिन्धयो नगनिम्नगाः सुजनो न याति विकृति परहितनिरतो विनाशकालेऽपि । छिन्नोऽपि चन्दनतरु मुरभयति मुख फुटारस्य ॥ २३ ॥ देवं परं विनश्यति तनुरपि न श्रीनिवेदिता सत्सु । अपशिष्यते हिमांशोः सैव कलाशिरसि या शम्भोः ॥ २४ ॥ ते साधयो भुवनमण्डलमौलिभूता ये साधुतामनुपकारिपु दर्शयन्ति । आत्मप्रयोजनवशात्कृतछिन्नदेहाः पूर्वापकारिपु खलोऽपि हितानुरक्तः ॥२५ तथेत्युक्या सहस्राक्षो मुद्गरेणाइनबलम् । न भिद्यते यदा देहःशक्रश्चिन्तामवापह ॥ स स्मारितो मातलिना पनेणाझं जघान तत् । तेम पनप्रहारेण बलाङ्गं तद्रयशीयंत ।। पलाङ्गस्यैकभागस्तु पपात फनकाचले । तुहिनाद्री द्वितीयस्तु तृतीयो गोनगेऽपतत् चतुर्थो देवनद्यां च पञ्चमो मन्दर तथा । धजाकरे पपातांश:पष्टच विजयाङ्गजः ॥२६॥ तस्य जातिविशुद्धस्प परिशुद्धेन फर्मणा । कायस्पापया:सर्व रलयीजत्यमागताः॥ घनादस्थिकाणाः कीषिट्कोणा मणयोऽभवन् । अक्षिभ्यामिन्द्रनीला 4 माणिक्यध्रुतिसम्भधम् ॥ ३१॥ क्षतजात्पद्मरागाः स्युर्मेदसो मरकतास्तथा ।

·1
। पामगुराणम्
प्रधानानि रिहासो क्षमा मुखामगायन । १२॥
मनोमन माकन मनममममा कपुरीज ime
भयोगगनाचा fan पीतिकाः । मादामुपान करने गाता
मयानफोरपती धिम रसीदपः । मेरस पाटिक जाप्रपाल मांस
पलदोपापासप्रमानि पिपीतले । पुष्योगमा मांशाने शिम
गागरे संभ्ररया पलं मधपताधे । प्रभापती माम गर्मी या जाणानि
पिललाप पति था थियो ऽपय रणे । प्रमायायपूर्णांक्षी मुहलेशीय
हा माय पलपिमान्त मान्तदेह जगतिप्रय । गोस्व विहाय किंगामेयाय गत
जराकुमादिभिर्याप्त युध्या देदं त्यजन्ति न ।
देदिनोऽन्ये परं फान्तं स्थया देदो योनिमनः ॥ ४०॥
तय देहेन दिव्येन हारकं भूप्यते प्रिय । रणोत्सुयेन भपता या येणी धिता
प्रमुग्यय पधय्यदुःपार्तायाः स्पयंप्रिय । पयं पिरपती पीक्ष्य बलरानी स
दुःखितः शुक्रमित्याह यलंजीपय भार्गव ॥१२॥
शुक उवाच।
इच्छया मरणं प्राप्तं तं फथं जीघयाम्यहम् ।
तथापि मन्यसामर्थ्याचमुच्चारयिष्यति ॥ ५३॥
जालन्धर उधावा
पलस्यरूपवचनं श्रोतुमिच्छामि भार्गच! । जालन्धरणवमुक्तः क्षणं ध्यानपरोऽमा
अधोदतिष्ठदनात्स्वनः श्रोत्रमनोरमः । प्रमावती प्रतिव्यकं घाघमाण्डादिवोदि
प्रमावति! स्वदेहं त्वं ममाहेषु लयंनय । इति तस्य पच श्रुत्वा नदीजाता प्रमाण
पलानेप्येव लीना सा सुमेरोः पूर्ववाहिनी यस्यास्तोयेन सातारतानां कान्तिा
इति श्रीपाझे महापुराणे पक्षपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे जालन्ध
पाण्याने चलदैत्यस्वर्गारोहणं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७॥

·क्रमाक" दिनाक ........... श्री जुदिली नागरी भण्डार अष्टमोऽध्यममय, जालन्धरणेन्द्रपराभव नारद उवाच। ततो जालन्धरः क्रुद्धः प्राह तं दैत्यसूदनम् । कपटेन यलहत्वीक यास्यति बरा! इत्युक्त्या तं शतमखं सिन्धुसूनु प्रतापवान् । ससूनाश्वध्वजरथं छदियामास पर्गिणेः॥ पपात मूच्छितःशको रथोपरि शरःक्षत । दृष्ट्वा तं पतितं शक्र जगर्जार्णचनन्दनः ॥२॥ मच्छी त्यक्त्वा मुमोचेन्दो पनं जालन्धरं प्रति । तदाद्विदलनं हस्ते गृहीत्वा सिन्धुसम्मधः ॥ ४ ॥ षकक्षापुटे धृत्या रथादुत्तीर्य सत्वरम् । अभ्यधावत दैत्येन्द्रो देवेन्द्रं धर्तुमाहये ।। ततो दुदाय मया रपंत्यक्त्वा हरि स्मरन् । रघमिन्द्रस्य मदयानारहार्णधनन्दनः ।। यन्तारं मातलि कृत्वा ययौ प्राप्तमनोरथः परमिन्द्रस्य तरसा यत्र यत्र ययी घले ।। जालन्धरो महाबाहुः स्वयं चाम्बुधरो यथा ॥८॥ ततः स कोपात्पुरुषोत्तमः स्वयं खङ्गं समुद्यम्य च नन्दकं रणे । सम्प्रेरयित्या गरुडं मनोजवं जधान फोपेन व देत्यवादिनीम्॥६॥ रथान्हयान्कुलरपतिसवान्स पातयामास पलारसहस्रशः। जनार्दनः कश्यपसूनुसंवृतधकार सवये चरितं भयापहम् ॥ १० ॥ फेशास्थिमजारुधिरोधवाहिनी पिशाचवेतालविहङ्गसेषिताम् । फरोरजवायुधशस्त्रपूरिता सुदुम्तरां व्याघ्रगजेन्द्रसेषिताम् ॥ ११ ॥ रक्तान्त्रहाराङ्गभूषितान्तां पिघूर्णनेत्रोत्सवफान्तिपाससम् ॥ १२ ॥ यिष्णुना निहतं सैन्यं दृपया दानयपुरयाः । जालन्धराक्षया सर्वे एरधुः परिताइरिम् दैत्यास्ते तत्र पाणीधान्यर्षमाणा पयाम्युदाः । यथा द्विरेफाकमलं पर्यतं जलदा इच .घृतं यथा पक्षिगणा गगनं धुमसचयः । । -.

·.
गायुपणम् .
मा पिryनं साक्ष्यों रणगरे॥१५॥
mamarindiary: कुष्ठाभिमान जानुगतो मीमनिम्पनः ।
বাথা ঘে. বিসল।
रणे निपातयामास पायुः पर्णपणे a
गौरमा जो पिरयः कोपामापता हरि शीर्णता मा:
निरोमा यस्याविरारं पाप किन पिनिगशिराम्यबहाद १५
गिन्नेशिरसि देत्या पायधो पिमामारणे । शैलरोमामुलाया या प्राद पश्योः
शिरधोत्पत्य सरप्ता पियानं गन्धोदम्।
ततस्तत्रास्य युसन पीसोऽपि पिस्मितः ॥ २१ ॥
शिरः संलामालोष गरीन्यपसायि । पुनधोरपरय पेगेन शिरस्थान समाधयन् ।
शैलरोमा ततो पिणं जहार गडापली इरिजम्ने तन्नाशु गतायुधारतमुधि ।
ततो जालन्धरसूतं खड्गरोमालमत्रपीत् । सम्प्रेषय रय तत्र यत्र देयो जनार्दनः ॥२४॥
जालन्धरस्य यवनात्यड्रोमानयइयम् । दृष्ट्वा तं पुरतो विष्णुमुवावार्णवनन्दनः ।
निःश जाहि मां विष्णो नाहं त्याहन्मिमाधप । तस्य तदवनंश्रुत्याकोधसंरकलोचनः
नारायण:प्राणहर शरेरेनमपूरयत् । विष्णुना च विमिन्नान्तोऽर्णयस्नु प्रतापवान् ॥
हरि सम्पूरयामास मार्गनिरन्तरम् ।
अस्य धाणशतभिन्नो गरुडो मूच्छितोऽपतत् ।। २८ ॥
गरुडं पतितं दृष्ट्या सिन्धुसूनो शर्मुवि । रथं संस्मारयामास पैकुण्टस्यं जनार्दनः ॥
स रथस्तस्य सम्पाप्तासूतहीनो इयतः । अश्वर्युतरथं दप्ट्या विस्मितो भगवाप्रणे
सम्बोधयित्या गडं सारथ्ये समयोजयत्।
सधृत्वा मुकुट मूनि कौस्तुभ हृदये मणिम् ॥३१॥
पुरुषार्थान्हयान्कृत्या ययौ जालन्धरं हरि । मेदिनी रथवक्रेण धारयंच सुरेसा ॥२२॥
जधान सरसा वाणैर्दानवानां च पाहिनीम्। देवराजेन सन्दिष्टो घीतिदोशे रणाङ्गणे ॥
ददाह दानवानीकं समीरणसमन्वितम् । तदा इतं मगधता देस्यसैन्यं सुरेसा ॥३४॥

·--
अष्टमोऽध्यायः] *जालन्धरण द्रोणाचलानयनम् #
जालन्धर स्वल्पशेष ध्यो दृष्ट्वा पलं स्वकम् ।
अथाह भार्गवं राजा मत्सैन्यं निहतं सुरैः॥ ३५॥
त्ययि तिष्ठति मन्त्री विख्यातो विद्यया भवान् ।
किं तया विद्यया ब्रह्मन्क्षत्त्रेणाथ बलेन च ॥३६॥
या न रक्षति रोगार्तान्यद्बलं शरणागतान् । जालन्धरवचःश्रुत्वा भार्गवस्तमभापत ॥
पश्य राजन्ममबलं ब्राह्मणस्य रणाङ्गणे । इत्युक्त्यावारिणास्पृष्टा हुङ्कारेण प्रयोधिता
उत्थापितास्ते कविना शरीधःप्राणहारकः । देवाहता रणेपेतु.समन्तासिन्धुसूनुना ।।
यार्डरदेहास्ते धृतप्राणा नराधिप । न मृतास्त्ममरत्वाच्च वाणमिनाश्च सत्तम ।
ततो नारायणो देवो वृहस्पतिमभाषत । धिग्बलं दैवतगुरो यो न जीवयसे सुरान् ।।
धिषणस्तु जगन्नाथमुवाच त्वरित तदा । ओषधीभिरह स्वामिनीवयिष्यामि निर्जरान्
इत्युक्त्या धिषणःसोऽपि ययौ क्षीरार्णवस्थितम् ।
द्रोणमदि तदा गत्वा सुखं गृह्यौपधीःस्वयम् ॥ ४३॥
गुरुस्तासां च योगेन जीवयामास निर्जरान् ।
उत्थितास्ते ततो देवा जन्तुर्दानववाहिनीम् ॥ ४४ ॥
देवान्समुत्थितान्द्रुष्ट्या यभाषे सिन्धुजः कविम् ।
चिना त्वविद्यया काव्य ! कथमेते समुस्थिताः ॥ ४५ ॥
इतिदैत्योक्तमाफर्ण्य शुक्रःप्राहार्णवात्मजम् । क्षीरसागरमध्यस्थो द्रोणोनाम महागिरिः
भोपध्यस्तत्र तिपन्ति जीक्यन्ति च या मृतान् ।
तत्र गत्वा मुराचार्यो गृहीत्वौषधिसञ्चयम् ॥ ४७ ॥
रणे विनिहतान्देवानुत्थापयति मन्त्रतः । मार्गयोक्तमथाकर्ण्य सैन्यमारं महायलः ॥४७
शुम्भे निक्षिप्य तरसा ययो जालन्धरोऽर्णयम् ।
अथ प्रविष्टःक्षीराब्धी वेश्मदिव्यं महाप्रभम् ॥ ४ ॥
प्रविश्य सत्र क्षीराब्धेः क्रीडास्थानं ददर्श सः।
नोष्णो न शीतलो घायुर्न तमो यत्र दृश्यते ॥ ५० ॥

·० पापुराणम् [६ अरण्डे पत्रगायन्ति नृत्यन्ति कीडन्ति चपरस्त्रियः । सुपीनस्तनमाराय शोदर्य:सुदन्तिकाः पिनमविक्षेपनितम्बपरिवर्तनः । अङ्ग संमोहनरम्यनुपालीदिचालनः ॥ ५ ॥ पादविन्यासरणितमधुरषचनस्तवः । सौगन्ध्यसौख्यदासनेत्रम्रमरझांकृतः ॥ ५३॥ चामरान्दोललीलाभिःसम्मिास्मितविलोकितैः। सेपां धक्रुर्विलासिन्यस्तत्र गत्योदधेःसुतः ॥ १४ ॥ फ्रीडन्तं तत्र दुग्धाब्धि संवीक्ष्य समरोत्सुकः । अथाह प्रणिपत्यासी क्षीरान्धि तात हंसि माम् । द्रोणाचलोपधीळजादम्युभिः लाययस्थतः ॥ ५५ ॥ क्षीरसागर उवाच। तं प्राप्तं शरणं पुत्र प्लाययाम्यूमिभिःकथम् । मुनीन्द्रास्तं न शंसन्ति यस्त्यजेच्छरणागतम् ।। ५६ ॥ पितृश्यवचनं श्रुन्या समोधात्सन्ततं गिरिम् । सलमहरोनय तायामास दैत्यराट ततो द्रोणगिरी राजन्मीनो जालन्धराभृशम् । अयाजगाम पेण माद जालन्धरंप्रति तवाहमम दासो रक्ष मां शरणागतम् । रसातलं महायाहो यास्यामि तव शासनात् यापत्त्यं पुरुषे राज्यं सायरस्थास्याभ्याई प्रमो!। थोषधीनां पिरायेण सिद्धार्ना रोदनेन anton सानलं जगामानिसिन्धुसूनी: पश्यतः । नतो जालन्धरो धीर भाजगाम महारणम् र्यकल्पिलमारहा एणस्य वा पयो । माधय दृश्या जहासोमवनंदीमुतः । आयर निष्ठ शपटे पापसम्पामगनहम । पयमुमत्या जघानाशु शरम्ता देशवाहिनीम् गविद्यारिता देवालाहीस्प हम्पतिम् । तमो पृहस्पतिःशीघ्रमामाक्षीरसागरम् ॥ भाषा मागमभूमिलाप ! अशागल्य रणं पूर्णममराग्राह गीपतिः रसाय गुरास द्रोणादिक्षरमागतः । पयमुनयनाम्य गुराधिो मिाथुजः सोपी वानोरणसन्मुरान् । नती दुहायोगेन गुरप्राणमयादितः । ১. হযথ খাবো বায়ান্নামায ঘিাঙ্গ ইষল সনাসমথাম্বন ·। अष्टमोऽध्याय: लक्ष्मीप्रेरणयाकृतनमस्कारस्यजालन्धरस्यविष्णुनावरदानम् - २७ पीकेशोऽपि दैत्येशमन्वघायद्रणोत्सुकः । ततो युद्धमभूद्धोरं विष्णोर्जालन्धरस्थ व दुषणो धाणजाले हावयामास केशवम्। तान्याणाखण्डशःकृत्वा पूरयित्वाशरैर्महान् वासुदेवोऽसुरं वाणेर्जालन्धरमपीडयत् । जालन्धरो रयंत्यत्वा शरपीडितविग्रहः ॥ विष्णुविजेतुं दुद्राय संयतिस्थमथ द्रुतम् । तमायानं रणदृष्ट्वा हरिविव्याध सायकैः बाणानङ्गेऽसहद्विष्णोःप्राप्तोऽसौ रथसन्निधौ । हस्तेनैवेन गाई द्वितीयेन रयहरेः ।। बामयित्वाऽग्यरे शश्वच्छ्वेतद्वीपेन्यपातयत् । जालन्धरफरक्षितो गण्डोऽपि पपातह कोचद्वीपे स तत्रय विश्राममकरोच्चिरम् । अच्युतः प्रच्युतस्तस्माद्ममतो रथमण्डलात् ॥ ७५ ॥ -मागत्य दैत्येशं तिष्ठ तिष्टेत्यभाषत । इप्टघा तमागतं भूयःकेशवं समरप्रियः । पूरयन्मार्गणभूमि जगर्जार्णपनन्दनः ॥ ७ ॥ विव्याध दैत्यं हरिराशु शनया हदि म्फुरत्या स ततः पपान । सूतोऽनयत्तं समरान्निधासं तं प्राह रे केन कृतोऽस्यलजः ॥७॥ दैत्यारिजालन्धरयोमेहत्तदा घभूय युद्धं घरणीतलस्थयोः । प्रेरणा श्रियस्तं न जघान दानवं स्वयं हरिम्तस्य शरः पपात ७८॥ नो निरीक्ष्य गोविन्द पतितं धरणीतले । प्रगृह्याणपजी दैत्य भारोह निजरथम् ।। स्तमिन्दिराप्राप्ता रुदन्ती विष्णुयलमा । संस्थिता कमला मत्र पतिषामललोचनम् पतितं तु पति घीक्ष्य लक्ष्मीः प्राहार्णयात्मजम् । 2णुप्य पचनं भ्रातजितो विष्णुर्थं तस्स्पया ॥ ८॥ गन्या न च घेधध्यं दातुंयुनं महापल । धुत्या तु पचनं तस्या मुमोम जगत पनिम् जालन्धरो महायाः स्थले भनया ननाम । पपन्दे मरणो पिप्णोः स्पः स्नेहान्तदासा ॥३॥ गुलिम्घरं प्राह तुष्टोऽस्मि तयकर्मणा । परंपरय दैत्येश किप्रयच्यामि ते परम् जागधर उपाय। त्व ममतुरोऽसि शौर्यणाननराप । स्थातन्यं मस्पितु म्यानेत्यया कमलपासह - ·पाभपुराणम् [६ उत्तरखण्डे येत्युवा स संस्मृत्य गरुडं धरणीधरः । आरय बजगायःक्षीय प्रियपासह प्रभृति कृष्णस्प घासभ्यशुरमन्दिरे । अन्धोवसति देवेशो लक्षयाप्रियविफीया इति धीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे युधिष्टिनारदसंबादेऽटमोऽध्यायः ॥ ८॥ नवमोऽध्यायः जालन्धरस्य सकलदेवपराजयपूर्वकं सौराज्यप्रतिष्ठापनम् । युधिष्ठिर उवाच । देवान्यिद्राव्यसमरे विरणुं स्थाप्यात्ममन्दिरे । जालन्धरेणाधिजेन यत्कृतंभ्रूहि नारद नारद उवाचा शुम्मादीनां तु धीराणां दत्त्वा दानं प्रसादजम् । जालन्धरो जगामाथ स्वर्ग प्राप्याघलोकयत् ॥२॥ हिरण्यधयजनाभूषयन्ति दिनदिने । फलन्ति नरयोऽजनं पाजिमेधकतो फलम् ॥ गजपस्त्रसुवर्णानि धेनुकन्यातिलानि च । पुष्पकर्पूरतामूलकस्तूरीकुखुमानि च ॥ ये यच्छन्ति महात्मानस्ते पश्यन्त्यमरावतीम् । पर्यापु गृहदानेन शिशिरेऽग्निप्रदानतः पादिवाणि च सर्वाणि पादयन्ति शिवालये। अपां कुर्वन्ति ये चैत्रे दध्योदनसमन्विताम् ॥ पत्र हिन्दोलपर्य म्पयमान्दोलयन्ति च । सारिफाशुकहंसा भ्रमभ्रमर कोपिलाः कुर्वन्तो दूतकार्याणि यन्त प्रियसङ्गमम् । रामा यत्र पुरेरामा मेनका य तिलोत्तमा शुपमासुन्दरी पत्र प्रताची विकाथली । मुख्शी मुमुखी रामा म घोपा च मालिनी मृगोपा व मुथदा धनदंष्ट्रा तिलयमा । याजिमेघालयादा राजसूयं फलन्ति था। कोटियो यत्र निष्पापात्रामयप्सरसो !!

·नवमाऽध्यायः] जालन्धरसोराज्यवर्णनम् . २६ एवं भूरिसुखे स्वर्ग स्थापयामास सिन्धुजः ॥ ११ ॥ शुम्भमाणसमं दैत्यं निशुम्भं युपराजके । स्वयं जालन्धर पीठे स्वर्गादागत्य सिन्धुगट घर्षादद्वयं राज्यं चकारात्मश्लेन च ॥ १२ ॥ युधिष्ठिर उपाय। युयुधे सुरसमामे स सुरैरपराजितः । ततःकिमफरोदाजा सिन्धुसूनु प्रतापवान् ॥१३: सममाचश्य देव ! श्रोतुकामस्य विस्तरात् ॥ १४॥ नारद उवाच। एणु राजन्यथातथ्यं कृतं सागरसूनुना । तदेघान्समरजित्वा गपंचक्रे ह्याण्टकम् ॥ गन्धर्याचित्रसेनाद्याःसेवन्ते चासुरेश्वरम् । यशभागांश्च यो भुङ्क्ते सर्वेपामसुरेश्वरः ॥ १६॥ क्षीरसागरतो देवेह तं रक्षादिकं च यत् । तत्सयं च तथान्या निर्जित्य हतधान्यली समुद्रतनयेराज्यं भुयो राजन्प्रशासति । न फधिनियते मयो नरक कोऽपि न मजेत् ॥१८॥ म फलिःप्रणयादन्यो न भोगादपरःक्षयः । न पन्ध्यादुर्भगानारी माल हारपियजिता। सादुर्गतादुपाऽयशस्या नवदश्यते । न तत्र विधवानारी माधग्निर्द्धनोजनः । दातारः सन्ति सर्वत्र न प्रतिग्राहिणः कचित् । • पुण्याजनाः मयच्छन्ति द्विजेभ्यो ह्यान्मनो धनम् ॥२१॥ रुपयोधनशालिन्यासीमान्तन्यो गृहेगृहे । गोक्षीरं दधिसपिंध पर निरसोजनाः । महल सत्र सपा न शचिवधयधनम् । मरणं न च हिंसाऽस्ति न कधित्वेन पाध्यते प्रणंम दृश्यते राजन्धनिनः सन्ति सर्वतः। सन्तुयाः सर्वसस्यामा प्रजाः सर्वत्र पार्थिए!२४ केलीभुदण्डप्रभपध दुग्धरसोऽति मुस्यादुतगृहे नृणाम् । शुभाष नारी नरयोहित पचो म पापहाऽपनि गहता मा २५. पत्तत्यपण्डा नमसी यतस्ततो पागध कारपिमिमसक्रिः। -- -- ·• पाणम् साब Fatafreen lear: सगुवानी.म मागुणे मृणाम् । Arr TIPसहा मंदिसाय ग उमण्डे गुधिष्टिनारद ATI PATNयर्णननाम ममोध्यायः॥ दशमोऽध्यायः मदिवप्रार्थनया शङ्करण गर्वदेवतजामयचक्रनिर्माणम् । युधिधिर उपाय। लादिमितता देयःकि पतं द्विजसत्तम । जालन्धरणपिजिनेः म्याराध्य हुने सति ॥ नारद उवामा अथ त्यक्त्या दिर्य देवाः मापुस्ते दुर्दशा चिरम् । म पीयूष नेव यमा ययुः स्थान म्ययम्मुयः ॥ २ ॥ पशु नभुधने ब्रह्माणं परमेष्टिनम् । प्राणायामेन युवानं मनःस्वपरमात्मनि ॥ ३ ॥ ते तुष्टुवुः सुराः सर्वेधाभिस्तथ्याभिरावृताः । ततः प्रसशो भगवान्क फरोमीति चानचीत् ॥ ततो निवेदायञ्चकुर्वाणे विबुधाःपुनः । जालन्धरस्य सफल नया निजएयभपम् । क्षणंध्यात्या ययौ ब्रह्मा केलासं त्रिदर्श:सह । तत्य शैलस्यपाय ते घेचियेणसमाकुलाः ॥६॥ स्थिताः सन्तुष्टुवुर्देवा ग्रहाशक्रपुरोगमा: । नमो भवाय शर्वाय नीलग्रीवाय ते नमः। 'नमास्यूलाय सूक्ष्माय यहुरूपाय ते नमः । इति सर्वमुखोमुत्या पाणीमाकर्य शङ्करः प्रोपावनन्दिनं देवानानयस्येति सत्थरम् । श्रुत्या शम्भोर्वबो देवा आता नन्दिना द्रुतम् ॥ ६॥ प्रविश्यान्तःपुरे देवाः दहशुपिस्मितेक्षणाः। तत्रासने समासीन शङ्कर लोकाङ्करम् ।

·दशमोऽध्यायः] * शङ्करेण सर्यदेवतेजोमयचनिर्माणम् . गणैःकोटिसहस्रस्तु सेवितं भक्तिशालिभिः । नानविरूप कुटिलेजटिल लिधूसः ।। प्रणिपत्याप्रतःप्राह सहदेवः पितामहः । सुखरागो यथाऽम्यासीच्यासोऽयं पृथागतः शपांकुर महादेव शरणागतवत्सल । ततउच्चधिभादास्यं श्रुत्या प्रमा पिनाकिनः ११३ उपाय देवदेवेशं पश्यायस्था दिवौकसाम् । ततः सर्वश्वरो ज्ञात्या ब्रह्मणो मनमेप्सिनम् ॥१en यस्य मानमहं च देवार्थे परमेश्वरः । प्रेम्णा भयान्याधिसतो नृप ! प्राद पचोहरः । पेष्णुना न हतो योऽरि: समयं हन्यते मया । पूर्वगृपान्यायुधानि यनानिपितामह .शस्नैप पध्योऽसा पलीजालन्धरोऽमुरः । इतिभिःपूर्यसंगृष्टःसमयाऽपि न हन्यते देपाः पुर्यन्तु शस्त्रं दिममाणस हदम् । शम्भोरित्युत्तरं श्रुत्या ब्रह्मोयावाण शङ्करम् ॥ १८॥ स्ययं कुरु मदाशस्त्रं त्वं येत्थ म्पारमनीयलम् । इति तस्य पयःध्रुत्या प्रत्युपान मद्देश्यरः ॥ १६ ॥ अन्यिमुश तेजस्त्यं पोधयुन मुरैःसह । ततम्तेजो मुमोमाय ग्राम प्रसास्वामक स्त्रिनेत्रज संजम्तता निर्मुक्तपान्स्ययम् । देवास मुमुगु मणे सोपं नसागपम् बान्तरे स्मृतःप्रानो हरेण मधुसूदनः । किं करोमीति ननोनःशिपःमाह जनामम् । पिणी झालन्धरः पास्मान्न हनःसारे स्पपा । फर्य गुरम्परित्याय क्षीगन्धि शयितुं गतः ॥ २३ ॥ धोविष्णुण्याय। नंदन्मि देपेरा भीक ममलमा । मम्मारवं पायंत्रीपान जदि आरम्य से स्य शोधज गुधे गुमराज पराः । मुमोम पेण जन समपन संज:मपरतापपा पाप.प्रा राम्रा शरडवान। tra Tird ममार तुंमदंग । विश्वमांदपालय मापा जामानिन् । निर्गस्य व दापो मिर्म रहिदिमाः ।

·. पाम्पुराणम् उत्तामण्ड पाणी frontentn गाया मनसि पितम् ॥ २७॥ RISHTRIPAT मनालोपर्व दिदैवतैः । सो? म शक्ताम्ने रोजी पर्नु त यशसत MHREE भगानुपरपोपरिसमसः । यामारम्रिपाणिनाशम्मुनर्न ममरीययम् । mar महेन्दायानेजसोपरि शहरम् । नृत्यमान सदाइप्पा मुदायाधान्ययादयन् मा प्रति प्रत्येषु भ्राम्यते अमरीचयम् । अथ च समुत्पन्नं शम्भो तनमर्दनात् ।। भारलमयोपेतमरिएफोटिसमाकुलम् । प्राधिकरणातत्य तेजसो निरस्ता: कणाः ॥ ३२॥ विश्वकर्मा व तेनाप्नं पिमानानिय निर्म। सतस्तै निर्जयमीत्या दृष्ट्या चक्र सुदर्शनम् ॥ ३३ ॥ प्रादि प्राहीति देवेश प्रत्यूचुस्ते सुराप । पृथ्यिोकाठिन्यमादायलोहानामपितेजसाम् यनिश्वकर्मणाकोशंयन्तं भस्मीटतं चतत् । सृटेन तेन वळण दग्धःकालोऽपतत्क्षिती । ततस्तद्ग्रह्मणोहस्ते ददी चक्रं स धूर्जटिः । चक्राबिनिवर्यःच दृष्ट्या दग्यमुमापतिः इसित्या ब्रह्मणो हस्ताद् गृहीत्या सत्वर शिवः । दधौ कक्षापुटे चक्र निधानं निर्धनो यथा ॥ ३ ॥ सतो न दृश्यते च शिषकक्षापुरे स्थितम् । महामूर्खस्ययदत्तं दानं तत्य फलं यथा ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां पष्टे उत्तरखण्ड युधिष्ठिरवारदसंघादे जालन्धरोशष्याने सर्वदेवतेजोमयवकोत्पत्तिर्नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥ एकादशोऽध्यायः नारदमुखाजालन्धरेण पार्वतोसौन्दर्यश्रवणम् । नारद उपाचा अत्रान्तरे मयागत्वा कथितं सिन्धुसूनवे । त्यो हन्तुं सर्यचीरेश प्रतिज्ञा शम्भुना ता. श्रुत्वेत्थं मची राजस्ततःपप्रच्छ सोऽसुरः ।

·दरणेऽध्यायः] रारम्पति राहूतप्रेषणम् . जालन्धर उयाचा स्ति शालिनोगेहे रत्नजातं महामुने । सन्ममावस्य सफलं नास्ति युद्धनिरामिषम् नारद उपाचा । गाचे पोजीर्ण फणिनोऽड़े गलेपियम् । शिक्षापात्रं करे पुत्री गजाननपडाननी दिविभपस्तस्य यदन्यत्तन्नियोघ में । तनयागिरिराजस्य विशाला हुन्नतस्तनी मरोऽपि भगयान्यस्यारूपेण मोहितः । महेशो यद्विनोदाय कुरुते नित्यक्रौतुफम् नृत्यन्गायंध तो शम्भुः स्वयं भवति हासफः । सा पार्यतीति यिस्याता सौन्दर्यापधिदैवतम् ॥ ६ ॥ पृन्दा पराङ्गना राजनिमायाप्सरसः शुभाः । न चाप्नुपन्ति पार्यत्याः पोडशीमपि तां फलाम् ॥ ७॥ चादं मदीपाल जालन्धरममर्पणम् । पश्यतां सर्वदैत्यानमन्तर्धानंगतः क्षणात् रयत सिन्धुजःसिदिकासुतम् । क्षणेनासाद्य फैलाश देवापासमपश्यत । बरे हरिमीममाप्य तु तदा हरम् । जगामालक्षितस्तूर्ण क्षीराब्धि भेदशङ्कया भवनं शङ्करस्यातिदीप्तिमन् । आत्मानमात्मनाधीश्य किमित्याह सुपिस्मितः प्रवेष्टुफामो पलिमिभरि द्वारस्यनिरोधितः । यत्नपान्स निषिद्धोऽपि सदा ते प्रोद्यतायुधाः ॥ १२ ॥ अर्यगणानन्दी प्याजहार विधुन्तुदम् । फस्त्यं कस्मादिहायातःकि कार्य तय पर्वर दि कार्य गणा यावत्यां न इन्युर्भयावहाः ॥ १३ ॥ राहुरुवाचा लन्धरस्याहं त्वं मां शन्तिकेनय ! न घाच्यमन्तरे द्वाःस्थ महाराज प्रयोजनम् नोकमार्ण्य नीललोहितमाययो । दण्डवत्प्रणिपत्याने स्थित्याशङ्करमनधीत् ॥ - महाराज द्वारे तिष्ठति कार्यतः । स प्रयात्वथवा यातु भवानाज्ञप्तुमर्हति । नन्दिनोचमधाकण्यं त्वरन्निव महेश्वरः। प्रस्थाप्य च सखीवृताम् ॥ १७ ॥ । सुप्तामन्तःपुरा ·. ..पापुराणम्. [६ रणे HITT मन्दिर प्रवेशय ! हलो हस्ते प्रामु दूतं नन्दी महायलः = HTTAR Pामा मध्ये मुमदर्शयन् । सं ददर्श या गदिलं नीलमात्मनि । merg मागपझोपवीतिनम् । देषीपिरहितं मूनि चन्द्रले गाविभूषितम् । उभागासोहणासनिर्मुझपदारुगणसेषितम्। सर्पदेवगणोपेतं सेरित गणकोटिमिः मा मारा तो दूत शम्मुरालोपय चाननः माह दि तदा राष्टुतं समुपचप्रमे ॥ राहुपाया देव जालन्धरेगा प्रेषितम्तय सन्निधी । तम्य शिष्टं पयः श्रुत्या मन्मुमन दुनं कुमा गिरिश! त्वं तपोनिष्ठो निर्गुणो धर्मतिः । तय नास्ति पिता माता पमुगोत्रादिपर्जितः ॥२४॥ जालन्धरो महाया तऽसो भुयनत्रयम् । तस्येय पश्यस्त्वमपि ततधोकं समायर पुराणपुरुषः कामी पारूट: फयं मवान् । एवं पदति सम्प्राती मुता मन्दचिनाएको तस्मिन्काले देवदेवो यतवागहमर्दनम् । कार च करयस्तै मुकिमतलेऽपतत् ।। हेरम्यवाहनस्याखोः पुच्छे प्रस्तमथाहिना । स्थपत्रं प्रस्तमालोक्य मुञ्चमुचेत्युधाच ह अत्रान्तरे स्कन्दयाहं क्षुधं वीक्ष्यमहास्थरम् । तदयाद्वासुकिर्मस्तमायुपुच्छमयोगित अधारा रहस्याङ्गगलमायेप्य संस्थितः । तस्य निभ्यासपपनेरथ जातो हुताशनः । तस्योप्मणा चन्द्रलेषा जटाजूटाटीस्थिता। साईतां तु तदा साऽऽयात्प्लावितं तद्वपुर्यथा ॥३१॥ तस्याह्यमृतधाराभिमस्तकमालिका हरमौलिकपालानामभूत्तजीविता तदा ॥३२ पपाठ पूर्वमभ्यस्तं सर्वयोगध्रुतिकमम् । श्रुत्वा परस्पराधितं पिवदन्ति शिस्यथ । अहमादिरह पूर्वमहमेय परात्परः । अहं बटा अहं पातेत्युत्सुकानि परस्परम् ॥३४॥ शोवन्त्येतानि नो दत्तं नो भुक्तं न हुतं मया। लोभग्रस्तेन मनसा नो वित्तं ब्रह्मणेऽपितम् ॥ ३५ ॥ अयेश्वरजटाजूटादाविरासीगणो महान् । भ्याननस्त्रियस्त्रिपुष्ठः सहस्तवान् ।। सब कीर्तिमुखो नाम पिनटो जटिलो महान् ।।

·एकादशोऽध्यायः] * शिवजटाजूरात्कीतिमुखगणोत्पत्तिः * तं दृष्ट्वा सा कपालाली भयात्तस्थो मृतव साम३७॥ पुरतः प्राह सगणस्ततः कीर्तिमुखः प्रभुम् । प्रणिपत्य शिवं देवमत्यर्थ क्षुधितः प्रभो वदोकः शङ्करेगाहो भक्षयत्वं रणे हतान् ! क्षणं विचार्य सगणः झाप्पदृष्ट्वारणं तदा ब्रह्माणं भक्षितुं प्राप्तः शङ्करेण निवारितः । ततः फोर्तिमुखेनाथ स्याङ्गं सर्वच भक्षितम् ॥ १० ॥ युभुक्षितेन चात्यन्तं निषिद्धेन च सर्वतः । तत्साहसं तदा दृष्ट्वा भक्ति कीर्तिमुखस्यच तमुवावेश्वरः प्रीतः प्रासादे तिष्ट मे सदा । त्यच्चित्तरहितो यश्च भविष्यति ममालये ॥ ४२ ॥ स पतिप्यति शीघ्र हीत्युक्तः सोऽन्तहिनोऽभवत् । शम्भोमूनि तदा देवा वपुः पृष्पवृष्टिभिः ॥ ४३ ॥ एवमत्यद्भुतं दृष्ट्या सभायां तु त्रिशूलिनः । स्वर्भानुरपि देवेशं पुनःप्रोवाव विस्मितः स्पृशन्ति त्वां कथं भावाः स्वाधीनं योगिनं यलात् । इन्द्रियः पूज्यसे त्वं हि प्राप्योऽयं विपर्यः कथम् ॥ ४५ ॥ ब्रह्मादिलोकपालानां पूजां गृहासि सर्वतः । न त्वं पश्यसि के देवत्वं पूजयसि कञ्चन चरोऽसिफर्य लोके भिक्षामोजीमतिष्ठितः। सङ्गोपयसि योगीन्द्र ! गौरी म्यां प्रयच्छ मे ॥४॥ स्कन्दलम्बोदराभ्यां त्वं पुत्राभ्यां सहितोऽधुना । मिक्षापात्रं गृहीत्वा तु भ्रम नित्यं गृहे गृहे ३४८॥ एवं यहुविधं तत्र राहुराहेश्वरप्रति । भावानपि तच्छुत्या नोत्तरं किंचिदनात् ४६ अधेशं मौनिनं त्यक्वा राहुर्नन्दिनमनधीत् । त्वं मन्त्री सि सेनानीपिकटाननविम्यकृत् ॥ ५० ॥ एपमाचरितम्ररत्वं शिक्षपितुमईसि । नो दोपणेन्द्रव पतिप्पति रणे हतः ॥५१॥ रस्याकार्ययवस्तस्य नन्दी विहाय परम् भूसंझपैच स तदा मतमाशाय शूलिनः । सम्पूश्य प्रेग्यामास राई नदीमपाणी। / N ·पापुराणम् . [६ उलसरमा HTTA ARTमास पिETRIEर्मानुस्तम्पवृत्तान्लंगौरी मनोहण Thururd मदापुराणे पायसाहस्य संहितार्या पाठे उत्तरपण्डे नारयुधिष्टिर संपाद जालन्धरोपाख्याने पेलासादानुप्रत्यागमन मामैकादशोऽध्यायः ॥११॥ द्वादशोऽध्यायः जालन्धरस्य युद्धार्थयाग्रावर्णनम् । नारद उयाचा अथ जालन्धरो दूतयः श्रुत्या प्रतापपान् । सर्वसैन्यं समाहय प्रयाणमकरोत्तदा। ततस्ततः समेतानां सैन्यानां श्रूयते ध्वनिः ॥१॥ सखीन्मन्दरकन्दरेषु शयितानुत्थापयनिकनग. मेरोर्मन्दरफन्दरे प्रतिरयानुत्थापयन्धारणान् । सिंघानां च ततीव्यर्मुञ्चत पुरः पन्थानमेवंविध- स्त्रलोक्यं यधिरीवकार महत: सैन्यस्य कोलाहलः ॥ २॥ ततो दुन्दुभिनादोऽभूत्पीटे जालन्धरे नृप ! कन्निनादेन शूराणां प्रियेण महता तदा । कम्पन्ते गिरयस्तुङ्गा प्रासादा विचलन्ति च । सप्तसागरगर्भेभ्यो निःसृतादेत्यदानवाः सन्नद्धाश्चातिगर्जन्ति नानाचाहनसंयुताः । हेपारयो महानासीद्वाजिनां याह्यतःपुरः ॥ रथाङ्गेनाथ सङ्घष्ा धरा संचलतेऽथया । चालितर्गजयूयश्च पृथ्वी रुदधा सफानन जालन्धरेरितैीमयुतैः स्यन्दन स्थितः । अश्वाव॑दसहस्र दे अर्बुदं दन्तिनामपि ॥ ७ ॥ रराज सैन्यलक्षक रथिनां सपताकिनाम् । परार्द्धनवतिः कोट्यो दृश्यन्तेमुख्यनायका निर्जगाम महासन्यं छत्रैः संडाद्य भास्करम् ॥ ८॥ यासीरियारपाण्डुपङ्कजवनं श्वेतातपत्रावचिन्- मायूरातपवारणः क्वविदभूदुनीलनीलोत्पलम् ।

·द्वादशोऽध्यायः] * जालन्धरस्य युद्धार्थयात्रावर्णनम् * उन्मेधं कचि धूलिपटलर्यस्य प्रयाणेऽभवत्। सद्धीविकदिम्बरं सर इयोत्सर्पत्पताकापटैः॥६॥ गजवाजिमयी भूमिजच्छत्रमयं नमः । दिक्वकं चामरमयं दैत्यसैन्ये प्रसर्पति ॥१० ततो जालन्धरोदैत्यः प्रयाणायसमुत्सुकः । स्कन्धेवारोपयभ्छक्तिनानारलविभूषिताम् भाजगाम महाविष्णुं प्रष्टुं सागरचासिनम् । अभिधाद्य जगादाय हरि जालन्धरस्त्विदम् ॥ १२ ॥ भोगार्थ कि प्रयच्छामि तुभ्यं भावुक ! कथ्यताम्। श्रुत्वा नारायणो पाक्यमन्धिजस्य मुदान्धितः ॥ १३ ॥ उपाय कि फरोमीति प्रियं सिन्धुसुतेप्सितम् । इत्युक्तः स प्रहयोऽथ हरि प्रोवाच सत्वरः ॥ १४ ॥ यामि यो रणेऽहं त्वंसुखी तिष्टेहसागरे। लक्ष्म्यादताक्षतस्तत्रकेशवनाथ पूजितः स निर्गत्य हरेःस्थानात्समुद्रं प्रष्टुमागतः । सोऽर्णय प्रणिपत्याहतात यास्यामि दूरतः नीलकण्ट रणे जेतुमनुशां दातुमईसि । पुत्रस्य पवनं श्रुत्या पियासोः शङ्करं प्रति ॥ सिन्धुराजेन सोऽप्युक्तः पुत्र ! तं तापसं त्यज । भुश्य राज्यं मया दत्तं तापसं त्यज दूरतः ॥ १८ ॥ अत्यदुतः प्रतापस्ते त्यत्तुल्यो नास्ति भूमिपः । स्वर्गादधिकता नीतं त्वया पत्स! धरातलम् ॥ १६॥ तप राज्ये पसुमती पैकुण्ठ इव राजते । यो देधो दुर्जयोदत्यरानीतः सह सश्रिया ॥ ममान्तिके पत्स पस शङ्करं भिक्षुकं त्यज । एपमुतो हार्णवेन गिरिजो प्रति रागवान पितृयाक्यमपशाय चागतस्सुभटानस्थफान् । सन्नीभूतं तु युद्धाय वृन्दा जालन्धरंजगी वृन्दीपाय। नाथ युद्ध न कर्तव्य राजेन्द्र कुत्सयोगिना । मनो निपपतां पश्य प्रवृत्तं पार्यती प्रति गोरी त्वं पालि कस्मात्यार्यती किंममाधिका। तपस्विनी निरालम्या संसक्ता स्थाणये सदा । २४ ·पापम् . । उनले समानुपगिणी पाया पत्रिमपुत्रिका। प्रमाग्नुमा मागको स्यज्ञाप मजम्य माम् ॥२५॥ ra पापन: शुरपा प्रगुपागार्णपारमनः। एया पायसी मन्तीम निवर्तन पुग्ने पणा जगपदो गमधानी प्रपाल्यताम् । मतंटयोऽद सदाशियदि मा हन्ति शङ्कम ॥२७॥ जति गपगः धुरपा पुग्दा हाससमन्विता । जगाम शिक्षिकामदा पाट जालन्धरं तदा am तस्ये लास सिन्धुमनुमंदापलः | महापासहप्राणां पष्टयामयेन संवृतः । भान्सर परित्यम्प केलासं शहरो गतः । गणपुत्रप्रियायुनः फैलाएं मानसोत्तरम् जालाधरस्तत: प्रातःलासं प्रथमेऽहनि। सैनाःमस्याप्य फेलासमाटोकनपुन्हा दिव्यकेसरमन्दाररजः पुञ्जपरिश्रिताः । शीनाम्खुशीकरासारः प्रभुना पान्ति पाय यंत्र सिद्धागनापीनस्तनोत्तुगतरङ्गिणः । मन्दारमकरन्दाव्यासुन्दरा पान्ति पायर यत्र शोकयचिस्निग्धपादन्यासं च योषिताम् । पिलोक्य दानवेन्द्रोऽभूमनोरथसमाकुलः ॥ ३४ ॥ प्राप्नुपन्ति सुराः प्रीतिस्यविन्यालोकहर्षिताः। यत्र किन्नरकान्तानां सुरतव्याजिता चिमान्ति सर्वतस्तत्र मन्दाराशोफपल्याः । यत्र शम्भुगणाकान्ता नानावेलाकुलदु मान्ति मन्मयभूपाल यशसा सुधृता इथ ! यत्र चादनकस्तूरी गन्धोन्मत्तालिसञ्च विमान्ति दग्धकन्दर्पनिर्वाणाङ्गारसन्निमाः ॥ ३७ ॥ यत्राङ्गनानां सफलं पिलोक्य सौरभ्यमत्युत्तमकान्तिमित्रम् । मन्ये परिष्यतमनोपिनोदा कस्तूरिफागाइतिकालिमानम् ॥ ३८ ॥ चित्पयरगरिकासमसमुल्लसत्पडुजं लयदलसन्निमासनवलसकोरं कचित् । चिगिरिसरितटीतरणिवत्स्फुरत्कुण्डले चलग्निचुलमारीधिनयनम्रभृङ्ग कचित् चिद्दलितकोकिलाकुलितनूलचूताङ्कुर कुरङ्गकुलसेवितं प्रवलशालिमूलं कवित् चित्मपरसुन्दरैः सुरपधूपदैः पायनं धनं नयति विक्रियामिह मनो मुनीनामपि एवं गुणसमायुतं पिलोक्य हरमन्दिरम् । विचित्रं चापि कैलास सरलसमाध्यम ·माशोऽध्यायः ] मन्दिप्रमुग्नः शिवगणेोलन्धरसैन्यपराभपकरणम् . अत्यन्तपिस्मितो दैत्यः प्रोधाय भृगुनन्दनम्। फास्मात्तं तापस तात! प्रपदन्ति भयादृशाः ॥४२॥ हादशी पश्य सा मा गृहमीदङ्मनोहरम् । सानाऽपदच्छा हरवुत्र गत फये फयं मम भयान्चेति पृष्टः प्रोगाव मार्गधः । देर शम्भुहारीलमगम्यं मानसोत्तरम् ॥ ययो तत्र मदादेयो गन्तुं मान्य शक्यते । इति काव्ययचः श्रुत्या प्राद दैत्यो महायलः अहं यास्यामि देवेशं त्वं पुरा गच्छ भार्गय । प्रत्युत्वा प्रययों तत्र यत्रास्ते शङ्करस्ययम् ॥ ४६॥ अपश्यत्तं गिरिवर सिन्युजोमानसोत्तरम् । तस्य पष्टिसहस्राणि योजनानां समुष्क्रयः स शैलो मानसो राजन्दैत्यसैन्यैः समावृतः । यहयो दैत्यराजानः शैलमारमाहुर्दुतम् ।। उप्रान्धकारं पर्यासीद्वाद्यनादेन घेपथुः । सैन्यकोलाहलस्ते पूरयामासरोदसी ॥४६ अपमागतं ऐप्प्या दैत्यप्तन्य महत्तदा । अत्युच्चेसगिरेःस्थाप्यारी सीवृताम् भगपश्चिणगणः सर्वः सन्नद्धयुद्धदुर्मदैः । त्रिशन्महाजसाहनः प्रमथानां वृतः शिवः उचाच नन्दिनं शम्भुर्गणानामधिपं त्यया' प्रहर्तव्यो महादेत्यो पीरो जालन्धरी रणे महाकालादिमिः शूरा हि त्वं परिधारितः । सावदाजो त्वया तस्माद्योद्धव्यमतितीरुपात् ॥ ५३॥ यावयुद्धनारिजयो मम धीर भविष्यति । इति शम्भोचः श्रुत्यास व सारधिमवधीत काकतुण्डरथं मेऽद्य समानय महामते । नन्दिनो पवन श्रुत्था सोऽपि स्यन्दनमाहरत द्वात्रिंशदश्यसंयुक्तं चक्रपोडशसंयुक्तम् । पष्टिध्वजसमोपेतं द्वात्रिंशद्योजनायुतम् ॥५६॥ सर्वशस्त्रच सम्पूर्ण प्राप्तं साइनामिक रथम् । नन्दिनश्वकरक्षार्थ पु स्कन्दविनायकौ ॥ ५७ ॥ समादिष्टी शहरेण सन्नद्धी तो म्यवाहनो। गणेः परिवृतो नन्दी धाग्मिः सम्पूज्य चेश्वरम् ॥ ५८ ॥ नन्दी रथ समारहा निर्ययो दानवान्प्रति । विराजते तस्य मूलि छत्रं द्वादशयोजनम् यावत्स निर्ययो नन्दी तायत्ते दानवाः पुरः । शैलोपरिसमारूदा दानवा धोरदर्शना । - . -

·No text on this page.

·---
।
प्रयोदशोऽध्यायः] * शुम्मादीनां नन्द्यादिभिः सहयुद्धम् *
युयुधः फोटिशो रुद्गणा दैत्याः परस्परम् ।
पश्यतोरुभयोस्तत्र स्वामिनोरिति ते युधि ॥६॥
द्वप्रहारिणो जम्मुर्गपादत्याः शरैरथ । नन्दी मुमोव तात्याणान्महासारी यथान
ततः सम्पूरयामास मुखं शुम्भस्य पत्रिभिः । यथा पर्णचर्घातो मन्दरस्येव कन्दरम्
शुम्भोऽथ कामकं त्यक्त्वा रथात्तं प्रत्यधावत |
उत्पाट्य व गिरि तेन जघान हृदि नन्दिनः ॥६॥
नन्दिनो हृदयं भित्त्या चूर्णयित्या रथं रणे । पपात भूमी सगिरिर्चनं प्राप्य गिरिया
मूर्जा प्राप्य क्षणात्संज्ञां वेगवान्स पलायितः ।
महाकालो निशुम्भेन मुद्गरेण हतो हृदि ॥ ११ ॥
आगत्य दैत्यं गदया जधान मुकुटोपरि । तत्प्रहारमचिन्त्याच निशुम्भोऽपि महायर
तं गृहीत्वा चरणयोमहाकालं महाबलः । भ्रामयित्या करतलाच्चिक्षेप च नमादब
स तद्वक्त्रानिलं पीत्वा नगाद रुधिरारुणः । पुष्पदन्तः शेलरोग्णा वाहतो मुधिनामु
गदया शैलरोमाणं हत्या भूमौ न्यपातयत् । तं दृष्ट्या पतितं भूमी गिरिकेतुर्महावर
पुप्पदन्तं महाभीमं मुद्गरेण व्यपोथयत् । पुष्पदन्तोऽथखड्डेन गिरिकेतोः शिरोऽच्छिन
गृहीत्वा चर्मषड्गं च गिरिकतारधाचत ।
शिरस्तं प्राह कियासि मा त्यक्त्या समरार्थिनम् ॥ १७ ॥
शिरोहीने व कायऽस्मिन्कि तु धायन लजसे ।
इत्युक्ते शिरसा तेन कवन्धेन तु पादयोः ॥ १८ ॥
विधृतः पुष्पदन्तश्च कुक्षौ तीक्ष्णासिनाऽच्छिनत् ।
निश्चक्रामासुरः कुक्षेः शतशीयों महाबलः ॥ १६॥
द्विशताक्षिसमायुक्तःशतद्धयभुजाकुलः । भ्रमत्तस्य शिरोराजकबायोपान्तमागमत
तच्छिरः प्रातमालोप पुष्पदन्तोऽसिनाऽच्छिनत् ।
सतो भूकम्पनो नाम ज्वरो दैत्यो भयाघहः ॥ २६ ॥

·गुगना.
Frm: गानो गिरिपणी।
PARTी मागमानं शरत्रिगिः
RANEENA माग नोराम्।
TATEM माया प्रेमामागिः शिनः ॥२४॥
STATER प्रगपानोपनारमन्नापयम् ।
हिमा स्यमया माया गणाप्रणीः२५॥
नारिहरपा रोगासी कोलाहलमवादनम् ।
ET परशम्मायलनी माम मीषणः ॥
दसरा मयादोऽतिमिलः। स पिरो मोहयामासमाल्ययन म्यनंजमा
र त्यतया परामान्तो गिरियो । यष्टिर्मयाननाजी पाशेन हदये हतः
पो विनिर्गतस्तम्मारिक्षतः सोऽपि च सागरे ।
कार्तिकेयो रणे राहुं शिताणः समानत् ॥ २६ ॥
नाच्याय शरजालेध शी शक्ति मुमोच ह ।
पापतन्ती महाशक्ति ज्वलन्तीमिय तेजसा ॥३०॥
इप्ट्या राहुः समुत्पत्य फराम्यां जगृहे द्रुतम् ।
जतां शक्ति गृहीत्या तु विनद्योच्चैः पुनः पुनः ॥ ३१॥
स्वर्भानुः शिरसोनोऽपि तस्य शक्तया जघान तम् ।
चक्षस्यभिहते शक्तपा तदेहानिर्गता सरित् ॥ ३२॥
नपा साप्लावितः पुत्री महादेवस्य संयुगे।
कथञ्चित्सा नदी सुद्धा समं पूरो गिरि ययौ ॥ ३३॥
श्रुत्वाऽर्णघजो ज्यरतः फटककदम्यस्य फर्कशं विस्तम् ।
सुस्परपचनषिदग्धमपि कोकिलापति न सस्मार ॥ ३४॥
शरः किरन्तं दहनमसिना पर्वरोऽवधीत् ।
कृमाण्डो निहतो मूर्ध्नि सर्परोग्णाऽथ मुष्टिना ॥ ३५ ॥

·त्रयोदशोऽध्यायः शङ्करेण दैत्यपराभवकरणम् * पातालकेतुनाहासोमुद्गर समाहतः । तस्य देहाद्विनिष्क्रम्य हस्ती मुद्गरमाभुनक् । शुण्डायां मुष्टिघातेन हत: पातालकेतुना । आयुर्जर्जर वक्रे भृङ्गीशं रोमकण्टफः॥ भृङ्गीशोऽपि रणाद्वीतस्त्वरन्नेव गिरि ययो । सहसाधूम्रवर्णश्च शुभ्रः केतुमुखेऽपतत् गणं गिलितधान्देश्यो महाकायो महाननः । हाहाकारो महानासीद् मिलिते केतुनारणे जुम्भस्य निशितैर्वाणश्छिन्नाङ्गोऽथ विनायकः । शुण्डादण्डं परशुना तस्य विच्छेद दन्तिनः ॥ ४० ॥ जुम्भासुरो जघानाथ शत्त्यालम्बोदरोदरम् । मूपकोऽपि शरैमिन्नः प्रधिवेश गुधामुखम् विनायकः प्रहारातों विललापाकुलो रणे । हामातस्तातहाभ्रातर्हामूषक ममप्रिय ६४२ गणेशनन्दितं श्रुत्वा भगवत्या तयातदा । समेत्य कूटादन्यस्मात्पार्वत्योनः शिवस्तदा हेरम्वो पध्यते दैत्यैः स्कन्दोऽपि चिनिपातितः । शिव ! कि फ्रीडसे शैले रक्षपुत्री गणानपि ॥ ४४ ॥ सदा शूलादिशस्त्राणां धृतानामध वै क्षणः । अथ गौर्यायवः श्रुत्वा धीभई शिवोऽवधीत् ॥ ४५ ॥ वृपः सजीयतां शीघमित्युक्तस तदाऽकरोत् । ययन्धमुकट तस्यश्यङ्गयो स्करप्रभम् फण्ठे पण्टाशतं यदुध्या फर्णयोदर्पणो धृती स्किन्धे च किङ्किणीजालं चरणे नूपुरंमदत पुच्छे चामरसाहस्रं तस्य पाशाएक मुखे । कल्याणी च तदा देवीशर्वपायें व्यवस्थिता पाशाष्टफेन संयुक्ता तत्र खड्गधराऽम्बिका। न्यस्तानि सर्वशस्त्राणि सवृपःसजितोयभी पात्या भूपितः सोऽय निजया घण्टमालया। कृतं च तिलकं देश्या प्रोतः सत्कृतिपूर्यकम् ॥ ५० ॥ हरस्त्वया न मोक्तव्यो पेन्द्ररणसङ्कटे । आगन्तव्यमरीविस्था शम्भुना सह सगरे। इति ध्रुत्या पचो देष्या हरो घृपमधारहत् । धृत्याऽऽयुधसदनं तु निजालङ्कारभूषितः रणं गच्छामि तां प्राह पार्यती प्रतिसादरम् । त्वं तिष्ठसिस्यरूपेणपकाधिपपिप्तस्पदा मामिनी सुरभिप्राया दानपा हि समागताः। तस्मात्ययात्मनेयारमा रक्षणीयोवगनने प्रत्युत्या पृषभारूदो पयाँ रदोरणाङ्गणम् । शिरमहाजसाहनः ·• पाणुराणम् (Haman rary गुनंग पागल महंगण राणे यानि ful Farगुनम को पानीमा भिर्ग पूर्भटेपाल मनि पनुदंरः ॥ १७ ॥ जागा tamit गणेः सह । द्रष्टया जगम्नेि नया महेगान गम्तिम् Anारणप्रमामयोः । योन्मियो गजन्समोऽय भाषणः । सोमाली महाकालः मालमती महायमः । मायापुरतध पुग्ली स्पर्णन्तिम ta गदीशो माना गप्माण्डो गुमन्नोमयः । पूर्ण रणे माः प्रामास्ते रणसङ्कटम् ॥ १॥ रोपम्प पुरतो देत्या युगपुस्ते मदापलाः । गणदानपयोद्धानां समामोऽभूमयापदः तो गणानां पिद्राय्य सेन्यं ते च महायलाः । रणे संवेटयामासुः शरीः सर्वतःशिपम् डालः पुन्तर्गदाभिध मुद्गरः परिचरपि । इन्द्रियाणि यथात्मानं विषयः पच पचमिः जधानाथ रणे दैत्याश्यम्भुर्याणः सुदारणः । यथायमेधः पापानि हन्ति मानेन तत्क्षणात् ॥६५॥ इति धीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे युधिष्टिर. मारदसंपादे जालन्धरोपाख्याने श्रीमहादेपरणसमागमनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥१३॥ चतुर्दशोऽध्यायः शिवजालन्धरयोपोरसयामवर्णनम् । नारद उवाच ततो जालन्धरः श्रुत्या दैत्यकोलाहलं रणे । आजगाम रथारूढो यत्र देवः सदाशियः सारथि षड्रोमाणं कोपात्सत्परमब्रवीत् । साम्प्रेषय रथं शीघ्रं सहस्रहययोजितम् ॥ तापस शीर्याजटामस्मास्थिभूषितम् । पारूदस्य का शक्तिपङ्गोयुद्धमयासह ·- चतुर्दशोऽध्यायः ] . मायाशङ्करस्य जालन्धरस्थ पार्वतीम्प्रत्यागमनम् * इत्युक्त्या खहरोमाणमामाप्य य तथोक्तः । गृहीत्या कामुकं घोरं रथेनाधावत द्रुतम् तं रुरोध तदाऽऽयान्तं धीरभद्रः शितैः शरैः। निरुच्दासीरतेनापि स फायेन शरैर्वृतः देवैर्यद्यपि तुल्योऽभूभूनेशस्य परिप्रहः । तथापि कि कपालानि तुलांयान्ति फलानिधेः विव्याध मणिमद्रोऽपि शरःसागरनन्दनम् । पाशेन मणिभद्रं तु हत्योधावेश्वर पवः एहि योदुधु महादेव! शस्त्राम्यासोऽस्ति ते यदि । त्वं मो प्रहर न त्वाऽहमादौ इन्मि जटाधरम् ॥ ८॥ इतिग्रुपन्तं तं गर्घाद्वीरभद्रोऽथ सायकः । पूरयामास समुद्धो यथा प रविःफरः ।। मणिभद्रोऽथ गदया सैन्यं तस्य समाइनन् । स्योपरि रथं पीर ! नुरगं नुरगोपरि ।। गजोपरि गजंत्या पातयामास भूतले ! रक्तपारुणाभूमिःसाता दुर्गमा क्षणात् ॥ शैलाध गणमुख्याश्च दानपाअनुराहये । पतन्ति दानपामारा गतप्राणा महीतले । रुण्डदोर्दण्डमुण्देध फरिष्ठकरोषभिः । पतन्ति दानपा:शराःपूरिता घसुधा नृप ॥ एवंपियं रणेप्ट्या हरमत्यन्तयम् । भुवने व तथान्यानि दृश्यांलक्षणानि सः। तेजोऽन्यदेवनक्षप्रशशाङ्कसकलादिषु । उद्याटितजगत्कोशमन्यदेव रवेर्महः ॥ १५ ॥ ममः पुनचिन्तितपांस्ततो जालन्धरो नृप। नद्रष्टा सा मया गौरी यां मामाहाति नारदः ॥ १६॥ साम्प्रतं शाश्वते स्थाने फयं द्रक्ष्याम्युमां स्थिताम्। तां हि द्रष्टुं प्रजाम्यादी पञ्चायोत्स्यामि शम्भुना ॥१७॥ चिन्तयित्येति मनसा देस्य प्राहार्णपात्मजः । शुभं चण्डजयेधीर ममतुल्यपराक्रम : धृत्वा मत्सहश रूप सइमाम कर्तुमर्हसि तव युद्धस्यमारोऽयं शियिरस्य दलस्य । महं यास्यामि तो द्रष्टुं गौरी मन्चित्तहारिणीम् । इत्युक्याऽप ददौ तस्मै स्याहादुत्तार्य मण्डनम् ॥२०॥ पर्मशस्त्रादिकं दस्या रथसारघिसंयुनम् । दुपारणेन सहिनः सैन्य मुल्योदधे मुतः । मलक्षितस्ततोगत्या गुगुणां पार्थिप मानसीसरशेलम्य हररुप धार स त्या दुरणो मन्दिनासदर्श तथा मधापरतलं मलन्दिनी । २३- ·• पापुराणम् [६ उमरगा minit गोरी राधीन महिनामा Amमिन धमालय मन्दिनः ॥ २५॥ rमाममाया मपानी पिगिगामगा। HARE जयापागा मागुम्न सम्मास्पिता:। of गया परन्तु सुपिताः । किंजा तग देश केन स्यं सहरेजितः पार कर गाय गंसारीप प्ररोदिति। रगुणः प्रदी साम्यो मूग्णानि पाएगा ॥ २७ ॥ सापं नकरायासुमिप्रभृतीनि या गणेशस्यन्दशिरसीछिन्नेकुक्षी विलोसमा दास्फम्य दागणेति दाण्देत्यग्यिकाऽग्दम् । तम्याः सम्पस्सनः सर्या रुगदुः शोफफर्शिताः ॥ २६ ॥ अत्राप्रपीजयां गन्दी त्पमेनं परिपालय । मणिभद्रो परिमदः पुष्पदन्तध घीर्यवान् । दामनो धूमतिमिरः कृष्माण्डाद्या रणे हताः । चण्डी भृगी(गी) किरीटिश्च महाकालध शृहली ॥३१॥ चण्डीशो गुप्तनेयध कालायाश्च हतारणे । विनायकस्य स्कन्दस्य शिरसीभ्रमता मया दृष्टे महारणे देयि इत्युक्त्याथपुरोऽक्षिपन् । तच्छ्रत्यानन्दिनेवाक्यं शिरसी गृहा पुत्रयोः पार्वती पिललापोच्चैः पुत्र पुत्रेति जल्पती । तारकारे ! कथं युद्धे हतस्त्वं सिन्धुस्नुना त्वं हि त्रिवासरो देवः सैनापत्येऽभिषेचितः । तदा त्वया कथं धीर! तारकाख्यो निपातितः ।। ३५ ॥ नीलकण्ठेन किं त्यक्तो यतस्त्वं पतितो भुधि। स्नुपामुखं न द्रुष्टं च मया पुत्रावभाग्यया ॥ ३६॥ न भोगा घत्स! ते भुक्ताःसंसारस्यापि येऽभवन् । तात! हेरम्य ! विघ्नेश! लम्बोदर ! गजानन ॥ ३७॥ रणाणे केन पुत्र सिद्धः पयोनिपातितः । पाहनोऽसौ फुतो घत्समूपक केनहिसितः सि देवेशहरस्त्वं मा भयं कुरु .

·ततः । दशोऽध्यायः] * मायाशङ्करस्य पार्वत्या सह संवादः * भकगतो देव हतो जालन्धरेण धै। शरजर्जरदेहस्य किं करोमि प्रियं तव ॥ ४०॥ श्रुत्वा पवो देव्या निःश्वस्योचाव शङ्करः। दीर्घ विनिहती पुत्री वृया शोचसि किं प्रिये ! ॥४१॥ ना तेऽङ्गसङ्गेन देवि ! मां त्रातुमर्हसि । शङ्करस्य वचःश्रुत्वा समयोचितमातुरम् प्रत्युवाचाम्बिका देवं यभावे नोवितं यवः ।। ४२ ।। महाविषादे पतिते भये व कृते समाधी घमने महाग्यरे । श्राद्धे प्रयाणे गुरुवृद्धसन्निधौ रति बुधाः शङ्कर ! पर्जयन्ति ॥ ४३ ।। फथं मां दुःखदुःखाता पुत्रशोकेन पीडिताम्। म्लानां वाष्पपरिम्लानां सम्प्रार्थयसि चातुराम् ॥ ४४ ॥ भवान्या इति पापानि श्रुत्वा मायामहेश्वरः । उवाच स्वार्थमुद्दिश्य गीर्या रूपेण मोहितः ।। १५ ।। स्यातियुक्तस्य न यच्छन्ति रतिस्त्रियः । तथैव रोरवेघोरे पतिप्यन्ति न संशयः ।। गणशून्यः पुत्रशून्यो घीशून्योऽहं परानने !। साम्प्रतं गृह्यशून्योऽहं सर्वशून्योऽस्मि भामिनि ! ॥१७॥ सजीवितविहीनोऽहं त्वां प्रष्टुमिह चागतः। रुघगृहं तु प्रविश्याशु त्यजामि प्रकृति स्थकाम् ॥ १८ ॥ उत्तिष्ठ नन्दिन्संयावस्तीर्थ भव पुरःसरः । त्वं याहि स्वेच्छया कान्ते! प्रकृति स्यां परित्यज ॥१६॥ आयामहेशस्य धवः श्रुत्वाऽम्विका ततः । दीर्घ दथ्यो महाश्यासं शोकेन चजडीरता + परमेशोभे किश्चिन्नोषावसा क्षणम् । यया संमोहितं सर्व जगत्स्थावरजङ्गमम् संघ संमोहिता तेन न जाने दुःखमात्मनः ।। ५१ ।। श्रीपाद महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहनया संहितायां पप्टे उत्तरखण्डे नारद- युधिष्ठिरसंघादे जालन्धरोपाख्याने मायामाहेशस्य गौरीसमीपगमनं नाम चतर्दशोom... - . ......

·पञ्चदशोऽध्यायः वैष्णुना जालन्धरकृतपार्वतीच्छलं परिज्ञाय वृन्दाहरणविषयकोयोगकरणम् । युधिष्ठिर उवाच । ति मायामहेशेन मोहिता गिरिजा यदा । अतःकि समभूग्रह्मस्तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ नारद उवाच। जीराब्धौ तु शयानस्य चुक्षोभ हृदयं हरेः । अकस्मादेव राजेन्द्र ! नयनेऽशुपरिप्लुते इष्टुवा यन्महदुत्पातलक्षणं भगवांस्ततः । उत्थाय शेषपर्यङ्कान्मां च घायुं विलोक्य व कि कार्यमिति गोविन्दस्तन्नागारिमथास्मरत् । स चाने स्मृतिमात्रेण तस्थौ बद्धाञ्जलिः प्रभोः ॥ ४ ॥ विनतानंदनं दप्ट्या पुरतःप्राद केशवः । सुपर्णः तत्र गच्छत्वं यत्र युद्ध प्रवर्तते ॥५॥ इतो जालन्धरोपीरोहरो घा तेन मोहितः। दृष्ट्या तं शीघ्रमागत्य कथयस्य ममाखिलम् ॥ ६ ॥ जालन्धरेशयोयुंदं द्रष्टुं शक्तस्त्यमेव हि । फोऽन्यो महाहये यस्मिनात्याऽऽयाति शरीरपान ॥७॥ कदाचिदुदुर्गमं सत्र युद्ध शस्त्रास्त्रवृष्टिभिः । अथ त्वं याणसशारं गत्या पिहितविप्रहा सन्दश्य पार्यतीति शीममायानुमईसि। दैत्यमापानिरासायं पिचिन्त्य भगपांस्स्थान् ॥ १॥ गुटिको सर्वसिद्धां च गरजाय दो हरिः। अनया म भ्रमो पीर! येन्युक्त्या मुझेऽशित् ॥ १०॥ एवं सम्प्रेरित-पत्री हरिहरवा प्रदक्षिणम् । निधकाम समापिश्यजगामामुनगवान् सत्यारपंपोरदत्यस मुसहम् । पथानमिटेनासौन किचिसातवानिकल तस्मातुप्यस्य येन गतोऽसी मानसोत्तम् । शैलं तुगतरं दुर्गमगायं ममतामपि ॥

·पञ्चदशोऽध्यायः] . छारूपेण हरिणा पृन्दासमीपे गमनम् . पिलोक्यन्न दशे गौरीस्थान पतराट् । तत्रागत्य मुजङ्गारियनि संश्रुतवान्किल गत्या समीपे ददशे मापापशुपति ततः । गरुहो गुटिकांक्षिप्य मुखेन भ्रममाप सः॥ झारपा बुद्ध्याऽप दैत्योऽयमिति नायं कृपध्वजः । हा ममिति चोक्त्या व रुदन्नागत्य पार्णयम् ॥ १६ ॥ फथयामास वृत्तान्तं पुरत: फैटभद्विपः । देव जालन्धरणाय हरी देवो चिडम्वितः१७ उमाप्रतारिता तेन पापेन च्यापिणा । सुरस्त्वं यदि गोविन्द समरंप्रति यातः ।। मायायुद्ध तु देवेश कुरु जालन्धरंप्रति । तस्य राशी मयादृष्टा पीठे जालन्धरे शुभे । मासादभूम्यो कीडन्ती पाद्यगीतादि पत्तनः । सा सुन्दरतरा गौर्या रामोवंश्योः शतादपि ॥२०॥ नेदानी मानुलोके न पातालेषु तत्समा । भार्या सेन समावेश्या नारीणां का फयाहरे यस्ता स्पृशति देन सरताय पुमान्मवेत् । तप श्यालफपत्नी व हर त्वं तारममियाम शङ्करस्योपकारं च कुरु चैवात्मनः सुखम् ॥ २२ ॥ नारद उपाय थुत्या साय॑स्य पचन तं निर्भत्स्य रमाप्रियः । सम्यग्थ्ययस्य धोपा पिससर्ज द्रुतं द्विजम् ॥२३॥ ध्रि प्रतार्य सम्पमय पीतवाससा निर्गतोऽन्येनरूपेण योगमायापलेन च। पृन्दारिफानुरागेण मोहितो मधुग्दनः । पारिनु गन्तं प्रतिच्छन्नं युधिधिर शेषोऽप्यन्यतमेनासी रूपेणगस्य केशपम् । अगार मनपा स्वं तिष्ठ मामनुमानुपसि- मिकरोमि गच्छामि पूदि कार्य जनार्दन !। सदा तपमुहुएषा भोल्पामीनि मरमुग्यम् ॥२७॥ भीभगवानुवाच । जालन्धरस्थिप रम्या दरिये हरकारणान्। पायाभोपकाराय सम्माय स्पारमनस्सनुम । २८॥ पहियामोपर योनिझमम् । दासिस्रमियुगया तो, . 44 ·[६ उत्तरखड़े ५० पामपुराणम् . ततो विष्णुध शेषच जटावल्कलधारिणों । आश्रमं वक्रतुःपुण्यं सर्वकामालपदम् । योशिप्या:प्रशिष्याश्च बभूवुःकामरूपिणः । सिंहव्याघ्रवराहाच अक्षयानरमर्कटाः । पथ तस्मिन्यने वृन्दा मन्त्रेणाकर्षयद्धरिः। तस्या हृदयसन्तापं चकार मधुम्दनः ।। तस्मिन्नन्तरे राज्ञी तापमुग्रमुपागता । चामरावालयामास दिव्यस्त्रीकरचालिनान् । प्रियस्यागमनं तन्वी चिन्तयन्ती मुहमहुः । चन्दनागुरुलिप्ताङ्गी मूर्छ याति हि सत्वरम् ॥ ३४ ॥ तुर्ययामे विभाषर्याश्चतुर्दश्यां नृपाइना । स्थप्नं ददर्श भयदं धैधव्यमयसूचकम् - जालन्धरशिरःशुष्कं मर्दितं पाण्डुभस्मना । गृध्रेणकृप्टनयनं छिन्नकर्णाप्रनासिकम मुक्तकेशी फरालास्या कृष्णवर्णारुणाम्बरा । चखाद कालीरतास्या हस्तेविधृतम्बई ईदृशं ददृशेस्वप्नं तयात्मानं विडम्बितम् । दैत्यक्षयगुणोपेतं सायददर्श नृपाङ्गना। ततः प्रबुद्धाऽसुरराजपत्नी गीतेन पायेन च मागधानाम् । गेयप्रयन्धः स्तवनैचोभिवंशस्तवैःकिग्पुरुषप्रपाठितः ॥ ३६६ सतम्तान्सकलाञ्छान्तान्धनंदत्त्वा प्रसादजम् । निवार्य विप्रानाहूय स्वप्नदृष्टंन्यवेदयत् । तं स्वप्नंग्राह्मणा ध्रुत्वातामूचुःशास्त्रपार द्विजा ऊचुः। देघि दुःस्वप्नमत्युप्रमचिन्त्यं भयदायकम् । देहि दानं द्विजातिम्यो शचिन्त्यभयनाशकम् ॥ ४१ !! धेनूर्यासांसि रत्नानि गजांधामरणानि च । प्राह्मणाः परिसन्तुणाःसिपिनुस्ता नृपस्त्रियम् ॥ ४२ ॥ अभिविनाऽपि सा वृन्दा उपरेण परितप्यते । विरहस्य विनयरान्प्रासादमगम हरस्थिताऽपि स्यपुरंदा दीनमङ्गला।ततः स्वकर्मणा राजन्नाष्टा हरिणा म शशाक गृहन्यातुं ततो रानी पनं ययौ । रथमभ्यतरीयुक्तं स्मरसूतीसतीपद- समासनामयी माता सोमायफाननम् । नानावृक्षममायुनं ननापक्षिगणान्वितम् ॥ ४६॥ .

·पहात सखी पुग्दा जगादण्याहिनीम् । रथं प्रेषय मे शीघं स्मरदूति: गृहमति शोऽध्यायः] * दुस्वप्नदर्शनानुतप्ताया वृन्दाया धनगमनम् * पुष्पमत्रयणोपेतं स्वर्गनारी विभूषितम् । मन्दानिलप्रवेशोऽस्ति यत्र नान्यस्य फस्यचित् ॥१७॥ नन्दिारिका दृष्ट्या सस्मार पतिमात्मनः। कथं जालन्धरं पोरं वक्ष्यामि प्राप्तमप्रतः मात्र न सुख लेमे पिवेशान्यतमं धनम् । सखी रयसमायुक्ता विष्णुमायापिमोहिता पिलोकायामास विपिनं तरसङ्कलम् । उरुषाराणसंरुद्धं कुरङ्गाक्षी भयावहम् ।। सिंहन्यानमयाकीर्ण गालव्यालसेवितम् । द्रुमःस्पृशच्छिखाकाशेणुहासु ध्यान्तपूरितम् ॥ ५१ ॥ पनं विलोक्य सा भीमं चकिता चपलेक्षणा। पर दिसत वसाद निपुरमा प्रसादन। न स्मरदूतिरुवाच । नाहं जानामि दिमागंन यामिक रथं सखि। धान्ता अश्व्यः प्रवर्तन्ते मार्गधात्र न विद्यते ॥ ५३॥ प्रेरितो देयकेनापि स्पन्दनो पातु यत्र च । अत्र फोऽपिघमासादो मक्षयिष्यति नान्यथा ॥ ५४॥ ता सा दुततरा शीघ्रमपाहयात् । स रयोगतःप्रानो पत्र सिद्धा मुशयिता: सिदाध हश्यन्ते फाननं यमयायहम् । म यन्त्र प्रयलोपायुनं शाद-पक्षिणामपि प्रतेजप्रकाशोऽस्तिम जलं प्रदिशदिशः। तत्र प्राप्तरपस्यापि लक्षणोऽभूद्विपर्ययः mतयों मपात न ध नेमिः। मधलन्ति पताकास्ता घण्टिका न फणन्ति ॥५८॥ मनन्ति महापण्या ध्यजस्तम्भे नियेशिता। पिलोपि प्राह ता पृन्दा सतीप्रति ५६ ॥ काम्यामो पामसिंहमयं पनम् । न गृहनगं गये ममजान पनेसधि म्मानिरुपाय। श्रणुप देवि ! परपस्य पुरोलातिगमः । विना स्पिना वरम RS

·ततस्ताधाश्विनीःसर्घा भक्षयामास राक्षसः । सेन रामीधृता हम्ने सिहेनणयपरिष॥
तामुपाच सतो रक्षःप्राणस्ते कारणं यदि। तवमर्ता हतः सस्ये हरेणेति श्रुतं मया
.पामगुराणम्
[
हपसातोम गायन्ति गुरषो महिला netn
सम्पागनम शुषा सपना सा अपाड़ना।
दिया हा पसन्या स्पन्दनालीममुगिना
स्मिनात प्रामो रासो मीपणापतिः । त्रिपादपशाना समनेत्रोऽतिदानः
पिनो व्याप्रकर्ण सिंहासन्धस्तानः 1 पिहङ्गेशसमाःफेशा लम्पन्न गधिरामयाः
तहट्पा पम्फोही सहसा समपाऽमयन् ।
मेटेकराम्पामाच्याच नफापे कदलीय सा॥१५॥
प्रतिहारी प्रतोद मुस्ययत्या राशीममाषत ।
भीता मात्रादिदेघि त्यमय धापति मशिनुम् ।।६।।
पतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो राक्षसो रथसन्निधौ । रथमुत्क्षिप्य हम्ननभ्रामयंधाविनीयुतम्
सारासी पतिता भूमी मृगी व्याघमयादिय ।
स्मरदूती तरीमूले च्छिन्नाऽशोकलता यथा ॥ १८ ॥
--
.
मामासाद्याध भर्तारं चिरंजीयाकुतोभया ।
पिवाथ पारणी खाद्वी महामांससमन्विताम् ।
'पृप्यन्तीति धचो राशी गतसत्त्येव चामघत् ॥ ११ ॥
इति श्रीपादो महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यांसंहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे नारयुधिष्ठिर
संवादे जालन्धरोपाख्याने श्रीमन्माघधमायाकथनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥

·। पोडशोऽध्यायः विष्णुना तापसवैपधारणम् । नारद उवाच। 'रायणस्तदा देवो जटा पल्कलधार्यध । द्वितीयोऽनुवरस्तस्य ह्यापयी फलहस्तवान् तो दृष्या स्मरदूी सा विललाप मृगेक्षणा। तच्छ्रुत्वा धचनं तस्याः मोचतुस्तां च तावुभी ॥२॥ यं मागच्छकल्याणि त्वामायां पातुमागती। धनं घोरं प्रविष्टासि फयंदुष्टनिषेवितम् धमाभ्वास्य तां तन्यौं राक्षसं प्राहमाधवः । मुञ्चेमामधमाचार मृदङ्गीं चारुहासिनीम् रे मूर्ख दुराचार किं कर्तु त्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं फर्तुभुद्यतः विपुण्यप्रभावेपं हस्येतां मण्डनंमुचः। अद्यालोकं निरालो फन्दपं दर्पयर्जितम् ॥६॥ करिष्यत्यधुना त्वञ्च हत्वावृन्दारिकांचने । तस्मादिमांविमुचाशु सुखप्रासाददेवताम् इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोवयाचैव मत्फरात् ॥ ८॥ इत्युक्तमात्रे पचने माधवेन धेक्षितः । पपातभस्मसाद्भूतस्त्यवत्वा वृन्दा सूदूरतः ॥ अयोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं फारुण्यजलधिर्यनाइमिह रक्षिता ॥ १०॥ शारीरं मानसं दुःखं सन्तापं तपसांनिधे। त्वया मथुरयावाचा हप्तं राक्षसनाशनात् ॥ तपायो तप: सौम्य ! फरिप्यामि तपोधन!,१२॥ । सापस उधावा भरद्वाजात्मजवाहं देवशति पिश्रुतः । विहाय भोगानखिलान्वनं घोरमुपागतः ॥१३ अनेन बटुना साध ममशिष्येण कामगा। यहुशासन्टिवान्येऽपिमच्छिया: कामरूपिणः, त्वं चेन्ममाश्रमे स्थित्या चिकीर्षसितपःशुभे। एहि सायपरंयामो एनंदूरस्थितं यतः ·पायुपगम् सामा पियानो म गालि गुपो मगपिहला ॥१॥ शम्पाराशयम शुन्धा सन्त्रासा सा मृपाहना। पाहार पगण्ठम्य स्यग्दनायीमागिता मिलती प्रामो रासो भाषणादतिः । विदामा मानेोऽतिदारण: पिनो ज्याप्रकर्णध सिंदस्मान्धातथाननः । पिहोंशसमा:पेशा लम्यन्ने अधिराममा सदपा पम्फोशाही सहसा समगाऽमयत् । मेटेकरापामालाप चकरपे कदलीप सा ॥५॥ प्रतिद्वारी प्रतोदं तु स्पयरपाराशीममापत । भीता मा त्राहि देवि त्यमयं धापति मशिनुम् ॥६॥ पतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो राक्षसो रथसन्निधौ । रपमुत्क्षिप्य दम्तनभ्रामयंधाविनीयुतम् सा राशी पतिता भूमी मृगी व्याममयादिय । स्मरदूती तरो ले च्छिन्नाऽशोफलता यथा ॥ १८ ॥ ततस्ताधाविनी:सर्या भक्षयामास राक्षसः । तेन राशीता हस्ने सिंहनणययूरिष। सामुयाच ततो रक्षःप्राणैस्ते कारणं यदि । तवभर्ता हतः सत्ये हरेणेति श्रुतं मया । मामासाद्याध भर्तारं चिरंजीवाकुतोभया । पियाय पारुणी स्वाद्वी महामांससमन्विताम् ॥ पन्तीति पचो राशी गतसत्त्वेव वामपत्॥ ७१ ॥ इति श्रीपादो महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे नारयुधिष्ठिर संवादे जालन्धरोपाख्याने श्रीमन्माधधमायाकथनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥ . -- ·। पोडशोऽध्यायः विष्णुना तापसवेपधारणम् । नारद उवावा नारायणस्तदा देवो जटा पल्कलधार्यथ । द्वितीयोऽनुचरस्तस्य धापया पालापान तो एषा स्मरदूती सा विललाप मृगेक्षणा । तत्था पचनं तस्याः प्रोचतुस्तां च तावुभौ ॥२॥ भयं मागच्छकल्याणि त्यामाधां धातुमागती। धनं घोरं प्रविष्टासि फयंदुष्पनियेवितम् परमावास्य त सन्धों राक्षसं प्राहमाधवः । मुञ्चेमामधमाचार मृवहीं चारुहासिनीम् रे मूर्ष दुरावार कि कर्तुत्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं कर्तुमुद्यतः भवपुण्यप्रभावेयं हस्येता मण्डनंभुधः। अद्यलोकं निरालो फन्दपं दर्पयजितम् ॥६॥ फरिष्यत्यधुना त्यच इत्यावृन्दारिकांचने । तस्मादिमांविमुञ्चाशु सुखप्रासाददेवताम् इति श्रुत्वा हरेषाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोचयायैव मत्फरात् ॥ ८॥ इत्युक्तमात्रे पचने माधन धेक्षितः । पपातभस्मसाद्भूतस्त्यवत्वा वृन्दां सूदूरतः । अयोवाव प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कावं काहण्यजलधिय॑नाहमिह रक्षिता ॥ १०॥ शारीरं मानसं दुःखं सन्तापं तपसांनिधे त्यया मधुरयावावा हतं राक्षसनाशनात् ॥ सवाधमे तपः सौम्प! फरिष्यामि तपोधन ! १२॥ तापस उपाचा भरद्वाजात्मजचाहं देवशर्मेति विश्रुतः । विहाय मोगानखिलान्यने घोरमुपागतः ॥१३ अनेन बटुना साधममशिष्येण कामगा: पहुशासन्तिधान्येऽपिमच्छिम्याः फामरूपिणः, त्वं चेममाश्रमे स्थित्या विकीर्यसितपाशुभे । एहि पश्यपरंयामो घनंदूरस्थितं यतः ·पागुराणम् उमरबन्दे पानी at यी मामी दिशा मन निशाना सारंगा माघिण! DEM प्रनाnिyms सय धानुगायो । मानूनी मामठे यो प्रशीभेनियादिनी । भात गमालकोऽपि पापाहतिर्मने । जाल प्रसारयामास सरावानीपपूरितम। कोषमा राजा पापगायफः । जालान्तुलना जीयानुपाहरण मुमोनर । रामपाय: स्त्रियोदयया माती जगाद साम्। देपि मामतुमायाति करे गृहातु मो समी पृला तयोक्तं श्रुत्यन पिस्ताम्यं ध्यलोफयम् । पीता त भययातेन निघूता सिन्धुजप्रिया ॥ २१ ॥ नाप पिफलं मनं स्मरत्या समंधने । घिदयन्ती समंसमया सापसाश्रममागता ॥ सा हापसपने सस्मिन्ददर्शात्यन्तमदुभुतम् । पक्षिणःकाञ्चनमण्यान्नानाशब्दसमानुल्लान ॥ २३ ॥ सा पश्यनेमण्दमादयां पापी तु स्वर्णभूमिकाम् । क्षीरंघहन्तिसरितःपन्ति मधुमूरहः शर्कराराशयस्ता मोदकानां च संचया भक्ष्याणिपादुसर्वाणि यहन्यामरणानिय यशस्त्राणिदिव्यानि नमसःसंपतन्ति च । ग्रीडन्ति हरयस्तृमा उत्पतन्ति पतन्ति व मऽतिसुन्दरं वृन्दा तं ददर्शतपस्थिनम् । व्याघ्रचर्मासनगतं भासयन्तं जगत्त्रयम् ॥ तमुपाव विभो पाहि पाहि पापाद्धिफादध । तपसा कि व धर्मेण मानेन च अपेन व भीतत्राणात्परंनान्यत्पुण्यमस्तितपोधन! । एवमुक्तयती भीता सालसाङ्गीतपस्विनम् तात्मा स दुरात्मा सर्वजीवप्रवन्धकः । वृन्दादेवी भयत्रस्ता हरिफण्ठे समाश्लियत् ॥ ३० ॥ सुखस्पर्शभुजाभ्यां साऽशोकघल्लीयलिङ्गिता । तालिड़नभावेन पुनरेष भविष्यति । शिरःसर्घाङ्गसंपन्न त्वभर्तुरधिकं गुणः। अथ त्वं प्रमदे गच्छपत्यर्थ चित्रशालिकाम् मा चित्रशालामित्युक्त्या विवेश मुनिना तदा । दिव्यपर्यमारूदागृहाकान्तस्यतच्छिर चाराधरपान सा मिमी)लिताश्यतिलोलुपा।

·षोडशोऽध्यायः] * मायाजालन्धरण विष्णुना वृन्दारतिकरणम् * यावत्तापदभूदाज पं जालन्धराकृति ॥ ३४॥ तत्कान्तसदृशाकारस्तद्वक्षास्तहदुन्नतिः । तदाक्यस्तम्मनोमावस्तदासीजगदीश्वरः ।। अथ सम्पूर्णकार्य त प्रियं धीक्ष्य जगादसा। तबकुर्वे प्रियंस्वामिन्यूहित्वंस्वरणं च मे वृन्दा पचनमाकर्ण्य प्राह मायासमुदजः । शृणु देवि यथायुद्ध वृत्तं शम्भोर्मया सह ॥ प्रिये ! रुदेण रौद्रेण छिन्नं चकण में शिरः। तापत्यत्सिद्धियोगाच्च त्वदूतेन महारणात् ॥ ३८ ॥ छिन्नं तदा धानीतं जीवितं तेऽङ्गसङ्गतः । प्रिये ! त्वं मद्वियोगेन बाले ! जातासि दुःखिता ॥३६॥ क्षन्तव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्यांत्यक्त्धारणंगतः । इत्यादिवचनस्तेनवृन्दा संस्मारितातदा ताम्बूलेध घिनोदेश पस्त्रालङ्करणः शुभैः । अथ वृन्दारिकादेवी सर्वभोगसमन्धिता प्रियं गादं समालिङ्ग्य चुचुम्ब रतिलोलुपा। मोक्षादप्यधिकं सौख्यं पृन्दामोहनसंभवम् ॥ ४२ ॥ मेने नारायणो देवो लक्ष्मीप्रेमरसाधिकम् । वृन्दावियोगजं दुःखं घिनोदयति माधये तत्क्रीडा चारुपिलसद्वापिका राजहंसके। तटूपभाधाकृष्णोऽसौ पदायां घिगतस्पृदः ॥ ४५ ॥ अभूवृन्दावने सस्मिस्तुलसीरूपधारिणी । वृन्दाङ्गस्येदतो भूम्यां प्रादुर्भूतातिपापनी घृन्दास चेदमनुभूपसुग्वं हरिः। दिनानि कतिचिन्मेने शिवकार्य जगत्पतिः ॥४६॥ एकदा सुरतस्यान्ते सा स्वफण्टे तपम्धिनम् । वृन्दाददर्श संलग्नं द्विभुज पुरुषोत्तमम् तं दृष्ट्या प्राह सा फण्ठाद्विमुख्य मुजयन्धनम् । फर्य तापसरूपेण त्वं मां मोहितुमागतः ॥४८॥ निशम्य पचनं तस्याः सान्धयामाह तो हसि। णु पृन्दारिके ! त्वं मा पिद्धि लक्ष्मीमनोहरम् ॥ ६ ॥ रुपमर्ताहर जेतुं गौरीमानयितुं गतः । अहं शिषः शिषधाई पृथश्चयेन ध्ययस्थिती। जालन्धरोह समये मज मांमधुनाऽनये!" .

·. };"...पामपुराणम् [६ उत्तरखण्डे " नारद उधाचा... इति पिष्णोपचा धुत्या विषण्णयदनामयत् । ततो वृन्दारिकाराजन्कुपिता प्रत्युवाचह रणे पद्धोऽसि येन त्वं जीपग्मुक्तः पितुर्गिरा। विविधैः सहतोरत्नयुक्तस्यहतावधूः पतिधर्मस्य यो नित्यं परदाररतः कथम् । वरोऽपि कृतं भुङ्क्ते कर्मत्याहुर्मनीषिणः। अहं मोहं यथा नीता त्वया माया तपस्विना । तथा तय पधूं मायातपस्वीकोऽपि नेष्यति ॥५४॥ इति शप्तस्तथा विष्णुजंगामादृश्यतां क्षणात् । सा चित्रशाला पर्यङ्कः स च तेऽथ प्लवङ्गमाः ॥ ५५ ॥ नष्ट सर्व हरी याते धनं शून्यं विलोक्य सा। वृन्दा प्राह सखीं पश्य जिलं तद्विष्णुना कृतम् ॥ ५६ ॥ त्यकं पुरं गतं राज्यं फान्तः संदेहतां गतः। अहं घने विदित्यैतत्व यामि विधिनिर्मिता मनोरथानां विषयमभून्मे प्रियदर्शनम् । प्राह निःश्वस्य चैचोष्णराजी वृन्दातिदुःखिता मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी ॥५६॥ तस्यास्तथोक्तमाफर्ण्य इति कर्त्तव्यतां ततः। घने निश्चित्य सा वृन्दा गत्वा तत्र महत्सः॥६॥ विहाय दुःखमकरोद्गात्रक्षालनमम्बुना । तीरे पद्मासनं यध्या कृत्या निर्विषयं मनः शोपयामास देहं स्वं विष्णुसलेन दूषितम् । तपश्चवार साऽत्युप्रं निराहारा सखी समम् ॥ ६२॥ गन्धर्वलोफतो वृन्दामथागत्याप्सरोगणः । माह याहीति कल्याणि! स्वर्गमा त्यज धिप्रहम् ॥६॥ गान्धर्य शस्त्रमेतत्रिभुयनषिजयि श्रीपतिस्तोपमन्य, नीतो येनेह पृन्दे! त्यजसि कयमिदं पुः प्राप्तकामम् । :ते विद्धि ट्राली पवारइतं पुण्यलम्यस्य भूग.

·घोडशोऽध्यायः] # वृन्दादेहत्यागस्थलस्य वृन्दावनत्वमाशिवर्णनम् .
स्वर्गस्य त्वं भवाद्य दुतममरपनं चण्डि ! भन्ने! मज त्यम् ॥ ६४ ॥
श्रुत्वा शास्त्रं घधूनां जलधिजदयिता पाक्यमाह प्रहस्य
स्वर्गादाहृत्य मुक्ता त्रिदशपतिवधूश्वातिवीरेण पत्या!
आदी पात्रं मुखानामहममरजिता प्रेयसी तद्वियुक्ता
निर्दु या तद्यतिप्ये प्रियममृतगतं प्राप्नुयां येन चैच ॥ ६५ ॥
इत्युच्या ससखी वृन्दा घिससर्जाप्सरोगणान् ।
तत्प्रीतिपाशवद्धास्ता नित्यमायान्ति यान्ति च ॥६६॥
योगाभ्यासेन वृन्दाऽय दाध्या ज्ञानामिना गुणान् ।
विषयेभ्यः समाहृत्य मनः प्राप ततः परम् ।। ६७॥
द्वधा वृन्दारिका तत्र महान्तशाप्सरोगणा: । तुष्टुवुर्नभसन्तुष्पा धपुः पुष्पवृष्टिभिः
शुप्फकाप्टचयं एत्या तत्र वृन्दाकलेघरम् । निधायाग्निं च प्रज्याल्य स्मरदूतीविवेशतम्
दग्धवृन्दागरजसाविम्बतद्गोलकात्मकम् ।
छत्या सदस्मनः शेष मन्दाकिन्या विविक्षिपुः । ७०
यत्र पृन्दा परित्यज्य देहं ब्रह्मपथं गता । मासीवृन्दावने सत्र गोवर्धनसमीपतः॥७॥
देव्योऽथ स्वर्गमेत्य त्रिदशपतिवधूसत्यसंपतिमाहु-
दधीभ्यस्तनिशम्य प्रमुदितमनसो निर्जराधाच सर्वे।
शत्रोदत्यस्य हित्वा प्रबलतामयं भीमभेरी निजम्नुः
श्रुत्या तत्रासनस्यः परिजननियहोऽधाप शोभा शुभस्य ॥ ५२ ।।
इति धीपाने महापुराणे पशचाशत्साहल्या संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे जालन्धरो.
पारुपाने पृन्दाया प्रलपदमातिनाम पोडशोऽध्यायः ॥१६॥

·सप्तदशोऽध्यायः भागाशिस्य जालन्धरस्य परीक्षार्थ पाल्पायसीपणम् । मुधिधिर उपाय। जालगरी गोरी पपरो गुने हया मकार मितपसन्म कथय चिम्नरात् मारदउयाचा माशिपस्त प्रार्यय गिरिजा प्रति । सतः सा गुशुभे राजन्फिश्चिन्नोपाय तं प्रति ॥ २॥ मनातुरप देपस्य प्राप्तस्य तपसा मशाग युकमिति निधित्य पार्यती नाद तं नृप सान प्रतीफारं दृष्ट्या तस्य प्रपश्यतः । निर्गता तत उत्थाय ददर्शाफाशयाहिनीम् गङ्गा पासोयितां मत्था भपानी तपसे ययौ । पुराऽपितपसाधोमयेशःसाम्प्रतंतथा त्यमजचिन्तयन्ती सखीभिः सहिता ततः । पुरः क्षीरनिमां राजन्पार्वतीगगनात्परम् मन्दाकिनी दर्शाध पतन्ती मानसोत्तरे। हारमालामियायान्तीं विधिक्ता गगनत्रजः मन्दाकिन्याः पयः पूरो हाराष्टः स्वर्गतो यथा । श्रुतीनां प्रधारेय ब्रह्मणो बदनच्युता दृश्या मुमोद तां गङ्गा नात्या चालिसमन्विता । संपूज्य स्वतनुं पश्यान्निविष्ठा स्वर्णदीतटे ॥ ६ ॥ परस्परमधालोका गौरी प्राह सखीं जयाम् । त्वं गच्छ मदपुः कृत्या तत्समीपं सखि! त्वर ॥१०॥ जानीहि तत्त्वं कि शम्भुर्यदि घाऽन्यो भविष्यति । यद्यसो त्वां समालिङ्ग्य कुरुते चुम्वनादिकम् ॥ ११ ॥ तदा मायां समास्थाय जानीहासुरमागतम् । यदि चेत्त्यां प्रतिपान्मन्निमित्तं शुभाशुभम् ॥ १२ ॥ असंशयं पिनाकी स्यानागत्याभिधेहि माम् ।

·सप्तदशोऽध्याय: * चण्डमुण्डप्रेषितस्य रक्तलोवनस्य जालन्धरसमीपेगमनम् * ५६
इत्यादिष्टा जया देव्या गता गङ्गा धरान्तिकम् ॥ १३ ॥
तामायान्ती स दृष्ट्वा च भृशं मन्मथपीडितः ।
चकारा लिङ्गनं तस्या गौरीरूपेण भावयन् ॥ १४ ॥
ततो जालन्धरः सद्यो वीर्य स्वं प्रमुमोचह । अल्पेन्द्रियश्च संजातो वेगतः कुरुनन्दन ।।
तया स प्रोदितो दैत्य न त्वं रुदो भविष्यसि ।
अल्पवीर्योऽधमाचारो नाहं गौरी हि तत्सखी ॥ १६॥
इत्युक्त्वा निजमास्थाय रूपं सा प्राह ते पुनः । अनेन यतपापेनहतस्त्वं हि पिनाकिना
इति शात्याच सा प्राप्ता तत्र गत्वाऽवधीदुमाम् । देवि! जालन्धरोह्येपन शम्भुस्तयघल्लभः
ततो भयार्ता हरपालभाऽभूद् द्रुतं विवेशाय सरोजमध्ये ।
सख्यो भ्रमर्यः कमलेषु जाता भयेन जालन्धरजेन राजन् ! ॥ १६ ॥
अत्रान्तरे धनगतामदृष्ट्या तां नृपाङ्गनाम् । भीतास्तु रक्षकास्तस्या सत्वरं रणमाययुः
ततः शुम्भेन ते पृटास्तं नत्योचुः ससाध्वसाः ।
आत्मनः परिहारार्थ विष्णुमित्पसुरेश्वरम् ॥ २१ ॥
श्रुत्वा वृन्दां हतां त्रस्तो रुद्रात्यक्त्वाऽथ सङ्गरम् ।
शुम्भेन प्रेषिती चण्डमुण्डो जालान्धरं प्रति ॥ २२ ॥
मानसोत्तरमागत्य दानपी घेणवत्तरी । हररूपधरं दैत्यमसतुर्घिटपान्तरे ॥ २३ ॥
किं तया नृपशार्दूल विदेशगतया श्रिया । अरयो यो न पश्यन्ति बन्धुभिर्यान भुज्यते
जितः शुम्भो हतं सैन्यं देवरदेण ते रणे। पहोहिकुरु सङ्ग्रामं न त्वंप्रामावि पार्वतीम्
पक्षाननस्य मर्षीि फयं प्राप्नोति जम्युफः ।
अन्धकारः कथं राजन्माप्नोति सपितुः प्रमाम् २६॥
तप जालन्धरात्पीठाधृता रानी मुरारिणा । इति संधूयते धार्तातस्मात्यकुरु सहरम
रणे शयं पिजिस्याशु भय सर्वधरोवरः । अथवा शिवनारायः खण्डितोयासि तत्पदम्
इति जालन्धरः श्रुत्या भापितं पण्डमुण्डयोः ।
निससार गिरेस्तस्मात्सशोध रचलीवनः ॥ २६॥

·RDINE ,SHमापुराणमsrati [ ६ उत्त चण्डमुण्डी समावास्य त्यक्त्या रूपंहस्य... गजालन्धरो मार्गे दुर्धारणमुपांच ॥ ३०॥ पश्य दुर्धारणेदानी तत्र यद्विष्णुना कृतम्। • मायामाश्रित्य सा राशी वृन्दा नीताऽऽत्मनः पदम् ॥ ३१ ॥ गृहे स्थितस्य जामातुविश्वसेन्नैप बुद्धिमान् । नूनं तस्मै प्रदत्त्वा व कन्यका विसृजेद् बुधः ॥ ३२॥ जामातरं गृहे नव स्थापयेत्सर्वथा नरः । धनदारादिकं सर्वस गृह्णाति शनैःश दुर्चारण उवाच। राजन्यत्क्रियते फर्म तत्तथैव तु भुज्यते । त्वं हतुंमागतो गोरी हरिणा ते हता तस्य स्पष्टं पवः श्रुत्या क्षणं मौनी व्यचिन्तयत् ॥ ३४ ॥ .. जालन्धर उधान। प्रियामि हरं जेतुमथवा हरिमुल्यणम् । कार्यद्वये समुत्पन्ने यत्परं सत्प्रकथ्यता दुरण उवाच । यदि यासि हरि सेतुं हरः पृष्ठे हनिष्यति । हनिष्यन्ति रणे शूरा यातुं रुद्रो न दार तस्मात्पशुपति जित्या कृत्या त्वं पश्यमारमनः । पचारप्रयादि गोविन्द यदि जानासि सत्पदम् ॥ ३७॥ अधुना सत्वरं पीर यादि दैत्यान्महायलान् । रणं कुरु महाघोरं यथा सन्यसे । देशफालोचितं श्रुत्या दुरणपयस्तदा। पयो जालन्धरो योद्धु सहस्रेण योनि इति श्रीपाद महापुराणे पश्चाशसाहस्य संहितायां पष्टे उत्तरखण्टे जालन्धरी न्यरम्य मायापपरित्यागो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥१७॥ - ·अष्टादशोऽध्यायः जालन्धरस्य शङ्करेण सहयुद्धम् नारद उपाचा अथ जालन्धरोऽपश्यत्कयन्वयभीपणम् । रणं रुधिरमांसोधमजामेदोऽस्थि दुर्ग सत्र जालन्धरो दैत्यः प्रियाहरणदुःखितः । रणे पिलोकयामास वृपस्थं पार्वतीपतिम् ॥ २॥ घोरा हि भोगेन विभूषिताङ्गं जटाकलापे शशिभूषणाङ्कितम् । नेत्रानिकीलोपरिशोभिताङ्ग घिना रणं सम्प्रददर्श सिन्धुजः ॥ ३॥ ती स्वरथमारहा समुदतनयस्तदा । संहएः प्राह तं शुम्भं तापसो न हतस्त्यया बाह जालन्धरं शुम्भस्तपस्तेन महत्तम् । हन्तुं न शक्यतेऽस्माभिर्हरः सङ्ग्रामदुर्जर इति शुम्भोक्तमाकर्ण्य सिन्धुजः क्रोधमूछितः । हरं पद्मसहस्रण दैत्यसैन्येन संवृतम् ॥ ६ ॥ गृहीत्वा फालकेदारं धनुर्जालन्धरो ययो। याणांस्तीक्ष्णानतिस्थूलालोहस्तम्भांस्तथा यहून् ॥ ७॥ मोच युधि दुर्धोघर्षन्मेघ इयागमे । आयान्तं रुरुधुः सिन्धुसून शम्भुगणा युधि । तो रुद्रेण रौद्रश्च शरोघेस्ताडियो रुपा । रुद्रयाणैस्तदा तस्य कयचं भुवि पातितम संघर्माऽपियमीसोऽथ मेघमुक्तो यथाऽचलः। पुनर्जालन्धरस्याङ्गं शम्भुना कीलितं शरैः धिरं यहु सुस्राव जालन्धरशरीरतः । तेनाशु रुधिरोघेण प्लाविता सकला मही ॥ तो देपामयं जग्मुर्दानवाश्च चकम्पिरे । त्यक्त्या ते प्रमथा घीरा रणभूमि प्रदुद्रुवुः ॥ का इव परामूर्तिः प्रसृता सर्वतोऽपि च । गथाहार्णवजो रुदं धनुर्धरवरो हासि ।। इदानीं तत्करिष्यामि येन गच्छसि संक्षयम् । इत्युक्त्वा फालकेदारं सशरं प्रतिगृह्य तत् ॥ १४ ॥ 1 ·पतुःशराम सारणि तिलशः शरः॥१८॥ • पापुराणम् 1 उत्तम मायामास शमनायियः शिषम् । fimunोटीमिः पूरिलागो रणे पी । १५ ॥ Mare ifrप महागिरिः बायकोगुनेपणिई दया ध्यान महेश्वरम् । APEET कोपामालन्धरमघायत । मपीटपदमेयारमा गमुद्रतनयं यली ॥१७॥ भारी मंसी पिण्यापाणः सहप्रशः । फार पोरमाम्य सिधुसूनुः प्रतापपान । पीरमद्रोश पियो दायानगदयाधिनम् नप गया सोऽपि तं हत्या पातपातुपि । गदामदापतितमालोकाति पिमूर्डितम् । निमोsय समरे जालन्धरमधापत । प्रतियुद्धं तमायान्तं दृष्ट्या दैत्यो मदारणे । शरध्यरतोपकरणे स धफार मदीसुतः । भय मूछी परित्यज्य उत्तम्या सिंदयानदन । पीरभद्रस्ततः कोपागमणिमद्रः प्रतापवान् । जमतुः पर्वताग्यो ती व्योमस्थं तटिनीसुतम् ॥ २३॥ तरङ्गे पतितो दृष्ट्या पर्यतो विनिनय च । जघान मुष्टिपातेन धीरभद्रो नदीसुतम् ॥ मणिभद्रधरणयोधृत्या सागरनन्ददम् । स्यन्दनाद् भ्रामयामास तदद्गुतमियामयत् ॥ मणिभद्रगृहीतोऽपि दैत्यराट् स महायलः ! इत्या वरणघातेन मणिभद्रमपातयत् ॥ २६ ॥ जालन्धरो महायाहुीरभद्रं च मुटिना । अथागतः परिवृतोगणैर्दैनन्दिकेश्वरः ॥ २७ ॥ शुम्भस्तमागतं दृष्टया रुरोध सह सैनिकः । द्वन्द्वयुद्धरथाजग्मुर्गणा दैत्यैः परस्परम् ॥ शुम्भः शिलादर्ज राहुमहाकालं रणे ययो । कोलाहलं निशुम्मोऽथ केतुः कालमधावत शैलोदरो गुहं जम्भो माल्यवन्तं महाबलः । महापावों ययौ चण्डं चण्डीशो रोमकण्टकम् ॥ ३० ॥ विकटास्योऽथ चै भृङ्गिमुरुनेत्रो विनायकम् । एवं दैत्येश्वरैः साद्धं गणानामधिपाययुः अथशुम्भायुधैर्याणैः प्रहतश्च शिलादजः । चूणींचकारादिङ्गः कपितुण्डो महत्तः। शुम्भस्तेनादितः शक्या शिलाद च जघान तम् । महाकाले उ.यानाथ तं राहुं रणमूर्द्धनि ·MA --- अष्टादशोऽध्यायः] जालन्धरसैनिकानां धीरभद्रादिभिः सह युद्धम् * शतयाऽय तस्य इतवान्स्यन्दनं समहाद्रिणा। कोलाहलो हतः शक्त्या निशुम्भेन प्रतापपान ॥ ३४ ॥ शक्किं गृहीत्या घनद्रथ सारथिना सह । घिरधनाथ दैत्येन भृशं कुद्धेन संयुगे ॥३५ कोलाहलोऽसुरेन्द्रेण सहस्रफणिना हतः । तं हत्या वातिवेगेन रथं चान्यमुपागतः ॥ फणिचप्रहतः सवये क्षणान्मूछां विहाय च । स्थरथाच्छीघ्रमुत्तीर्य गृहीत्या खड्चर्मणी ॥ ३७ ॥ सर्व चक्रे निशुम्भल्य साधायसिनाथम् । पुनः स्परथमारहा दैत्यं पाणैरताडयत् ॥ निशुम्भोऽप्यतिरोपाच तत्पराक्रमविस्मितः। शतया महायलस्तस्यरथं सावन्यपूदयत् कोलाहलो रोऽधावनिशुम्भ धिरयो चली । गतः स सरथं चके विरजं भुजबन्धनात् केतुपुच्छं गृहीत्वा च भ्रामयामास चाम्बरे। कालनिक्षेप सोऽप्यदि स चिच्छेद गिरि जवात् ॥ ४१ ॥ तं नगं चूर्णितं दृष्ट्या ताडयामास मुष्टिना । कालश्चूर्णितसर्याङ्ग-केतुना प्रायदयात् शेलोदरस्तथा स्कन्दं जघान गयोरसि । पडाननोऽपितं शस्या हत्वा भूमावपातयत् ॥ ४३।। शक्तिप्रहारेण मृतं दानयं धीक्ष्य पण्मुखः । जगर्ज तत्र वैचित्र्यं यथा कोचे विदारिते माल्यवानथ याणीधैर्जम्ममभ्यर्दयद्रणे । जम्भोऽपि सायकैस्तीक्ष्णमित्त्वा तं मूच्छितं जही ॥४५॥ महापायों रयं धृत्या याणौधैर्याजिवजितम् । लीलयव चखे नीत्वा व्यश्वं चण्डमपातयत् ॥ ४६॥ घ्यश्च रथं विलोक्याथ ततश्चण्डोऽग्रहीद्जम् । आपतन्तं महापाव चण्डस्तं. गदयाऽहनत् ॥४७॥ अचिन्त्येव गदापातं सोऽसुरो भृशदारुणः । प्रहत्य मुटिना चण्डं पातयामास भूतले पण्डीश शस्त्रामिहतोरोमकण्ठोमहासुरः । चण्डीशं पादयोधृत्वा रथमूर्ध्निन्यपातयत् पपात सहसा भूमी ययो. भीषणेक्षणः । उस्नेत्रेण समरे हतो लग्योदरः शरैः ॥५०॥ - - ·२ • पाझपुराणम् [६ उत्तरखण्डे शीघे संपूरयामास शरैर्नानाविधैः शिवम् । शियः सहस्रकोटीमिः पूरिताको रणे यभो ॥ १५ ॥ हङ्गमैर्यथाकाशं वृक्षैरिव महागिरिः । दैत्यमुक्तस्तुतैर्याणैर्दष्ट्या व्याप्तं महेश्वरम् ॥ रभद्रस्तथा कोपाजालन्धरमधावत । अपीडयदमेयात्मा समुद्रतनयं बली ॥ १७ ॥ जालन्धरोऽथ संक्रुद्धो विध्यन्याणैः सहस्रशः । धनुः शरानथं छत्रं सारथि तिलशः शरैः ॥१८॥ चकार धीरभद्रस्य सिन्धुसूनुः प्रतापवान् । पीरभद्रोऽथ पिरथो हतवान्गदयाधिजम् जयध गदया सोऽपि तं हत्वा पातयद्भुवि । गदाप्रहारपतितमालोकाति पिमूर्छितम् ॥ मणिभद्रोऽथ समरे जालन्धरमधावत । अतिक्रुद्धं तमायान्तं दृष्ट्वा दैत्यो महारणे ॥ शरव्यस्तोपकरणं स सफार नदीसुतः । अथ मूछी परित्यज्य उत्तस्थी सिंहवन्नदन् । पीरभद्रस्ततः कोपागमणिभद्रः प्रतापवान् । जमतुः पर्वताम्यां तो व्योमस्थं तटिनीसुतम् ॥ २३ ॥ सदङ्गे पतितो दृष्ट्या पर्वतो विनिनय व । जधान मुष्टिपातेन धीरभद्रो नदीसुतम् । मणिभद्रश्चरणयोधृत्या सागरनन्ददम् । स्यन्दनाद् भ्रामयामास सदगुतमिधाभवत् ॥ मणिभद्रगृहीतोऽपि दैत्यराट् स महायलः । हत्या घरणघातेन मणिभद्रमपातयत् ॥ २६ ॥ जालन्यरो महायाहुषीरभदं च मुष्टिना । अथागतः परिवृतोगणेदनन्दिकेश्वरः ॥२७॥ शुम्मस्तमागतं दृपया रुरोध सह सैनिकः । द्वन्द्वयुद्धरथाजग्मुर्गणा दैत्यः परस्परम् ॥ शुम्मः शिराद राहुमहाकालं रणे ययौ । कोलाहल निशुम्मोऽथ केतुः फालमधावत शैलोदरी गुहं जम्मो माल्यपन्तं महायलः । महापायों पयो चण्डं चण्डीशोरोमकण्टकम् ॥३०॥ विकटाम्योऽथ ये भृत्रिमुग्नेत्री पिनायकम् । एवं दैत्येश्वरः सा गणानामधिपाययुः अयशुम्मायुधैर्णिः महतध शिलादमः । षीदफारादि: फपिनुण्डो महत्तः । शुग्मस्तनादितः शना शिलाद य जपान तम् । महाका उघानाथ तं राई रणमूर्द्धनि

·-
--
अष्टादशोऽध्यायः] * जालन्धरसैनिकानां धीरभद्रादिभिः सह युद्धम् *
शक्याऽथ तस्य इतवात्स्यन्दनं समहाद्रिणा ।
कोलाहलो हतः शक्या निशुम्भेन प्रतापमान ॥ ३४ ॥
शक्ति गृहीत्वा हाहनद्रथं सारथिना सह । विरथेनाथ दैत्येन भृशं मुद्धेन संयुगे ॥३५
कोलाहलोऽसुरेन्द्रेण सहनफणिना हतः । तं हत्वा चातियेगेन रथं चान्यमुपागतः ॥
फणिचकहतः सङ्खये क्षणामूछी विहाय च ।
स्वरथाच्छीघ्रमुत्तीर्य गृहीत्या खड्गवर्मणी ॥ ३७॥
सर्व चक्रे निशुम्भस्य सरधाद्यसिनापृथक् । पुनः स्परथमारुह्य दैत्य वाणैरताडयत् ॥
निशुम्भोऽप्यतिरोपाच तत्पराक्रमविस्मितः शत्यामहायलस्तस्यरथं साश्व न्यपूदयत्
कोलाहलो रणेऽधावनिशुम्भ चिरथो बली । गतः स सरथं चक्रे पिरजं भुजवन्धनात्
केतुपुच्छं गृहीत्वा व भ्रामयामाप्त चाम्बर ।
फालश्चिक्षेप सोऽप्यदि स चिच्छेद गिरि जवात् ॥४१॥
तं नगं चूर्णितं दृष्ट्या ताइयामास मुटिना । कालश्चूर्णितसर्वाङ्गकेतुना प्रायद्वयात्
शैलोदरस्तथा स्कन्दं जघान गयोरसि ।
पडाननोऽपि तं शक्या हत्या भूमावपातयत् ॥ ४३ ॥
शक्तिमहारेण मृतं दानव पीश्य पण्मुखः । जग तत्र पैचिश्यं यथा को विदारिते
माल्यवानथ याणीधैर्जम्ममभ्यर्दयद्रणे ।
जम्भोऽपि सायकस्तीक्ष्णभित्त्या तं मूच्छितं जही ॥ ४५ ॥
महापाो र धृत्या पाणीधर्वाजिर्जितम् ।
लीलयच च खे नीत्या व्यश्वं चण्डमपातयत्। ४६ ॥
ध्यश्च रथं विलोक्याथ ततश्चण्डोऽग्रहोदजम् ।
आपतन्तं महापाश्च चण्डस्तं गदयाऽहनन् ॥ ४॥
अचिन्त्येव गदापातं सोऽसुरो भृशदारुणः । प्रहत्य मुष्टिना वण्डं पातयामास भूतले
चण्डीश शस्त्राभिहतोरोमकण्ठोमहासुरः । चण्डीशं पादयोधृत्वा रपमूनि न्यपातयत्
पपात सहसा भूमी ययौ उभीषणेक्षणः । उस्नेत्रेण समरे हतो लम्बोदर शरैः ॥५०॥

·• पापुराणम्.
मायामास शबानाविधः शिणम् ।
शिपकोमि: रिणवीरने पाणी
हमेगका योग्य महागिरिः । देवगुग:
गुण
वीरमा कोपामारामघापy weयमेगाम
मालम्भमन्यो पियाणाणेः राप्रशः ।
धनुः शराम सारगि शिलाः शरैः॥१८
कार पोरणम्य सिम्युम्नुः प्रतापया । पीरमा
तप गया सोऽपि त दत्या पातपपि । गदागदारपति
मणिमयोऽय समरे जालन्धरमघापत । मतिय तमाया.
शरयसोपकरण स मकार मीसुतः । मय ममी परिक
पीरभद्रम्ततः फोपागमणिभद्रः प्रतापपान् ।
जामतुः पर्यताम्यां तो ध्योमस्य तटिनीसुतम्।
सदहे पतितो दृष्ट्या पर्यतो विनिनय च । जघान मुटिए
मणिभद्रधरणयोऽत्या सागरनन्ददम् । स्यन्दनादु भ्रार
मणिभद्रगृहीतोऽपि दैत्यराट् स महायलः ।
हत्या चरणघातन मणिमद्रमपातयत् ॥ २६ ।
जालन्धरो महायाहीरभद्रं च मुष्टिना । अथागतः परिम
शुम्मस्तमागतं दृष्टया रुरोध सह सैनिकः । द्वन्द्वयुद्धरण
शुम्भः शिलादर्ज राहुमहाकालं रणे ययौ । झोलाहलं नि
शैलोदरो गुहं जम्भो माल्यवन्तं महायलः।
*णीनण्डं चण्डीशो रोमकण्टक'

·अष्टादशोऽध्यायः • शङ्करेण कृत्योत्पादनम् * दृष्ट्या भयान्वितः सेना विकीर्णा च तथा रणे॥ ६८ ॥ ततःकाव्यं स सस्मार मनसा परमगुरुम् । स्मृतस्तेन त्वरप्राप्तःकविर्जालन्धप्रति ॥ स्वस्तिरुत्वा जगादाथ भार्गवःसिन्धुनन्दनम् । किं करोमि महाराज तयकार्य महावल नारद उवाच। इति काव्यधाश्रुत्या भार्गवं बहुमानयन् । नत्वा गुरुमुवावाथ राजा जालन्धास्तथा राजोवाच । जीवयेतान्मृताम्छुक दैत्यान्सर्वान्समन्ततः । इत्युकः सिन्धुजेनाजी सैन्यं तत्र व्यलोकयत् ॥ ७२ ॥ पञ्चविंशत्सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः । दैत्याङ्गरथसंकीर्णमुपर्युपरि पार्थिव ! ॥७३ उच्छ्रये पवनवतियोजनानां महींचिताम् । योधवाहनदेहाचैरिध पूर्ण धरा ततः ॥ मन्त्रोदकेन चाभ्युक्ष्य दैत्यानुत्थापयत्कधिः । यावद्रुद्रो जटाजूटं ययन्धभुजगदम् ॥ तापत्काव्येनतत्सन्यमन्त्रेणोत्थापितं नृप । व्याघान्यथाकेसरिणोगजेन्द्राधाकरान्यया आगतान्दानवान्दृष्ट्या चिन्तयामास शङ्कर । किमेतदिह संजातं मृतान्सृजति कुत्रचित् ॥ ७ ॥ ददर्श चिन्तयन्काव्यमिति तस्मिन्रणेभवः । जीवयन्तं रणे दैत्याधावन्तं घेगवत्तरम् ॥ सतःकुद्धो महादेधःशुक्रहन्तुं मनोदधे । त्रिशूलिनमनुशाय रहश्योपाच तं कपिः ॥ ७ ॥ ब्राह्मणोऽहं कथं हंसि सर्व विद्याविशारदम् । ब्रह्महत्या मयि हते तव रुद्र! भविष्यति ॥ ८॥ इति ध्रुत्या कवेर्धाक्यं शूलं तत्याज शङ्करः। स्मृत्वा तत्पूर्ववृत्तान्तं यलग्नं ब्रह्मणःशिरः ग्राह्मणो न हि इन्तन्यो हरन्प्राणानपि मियान् । अयं तु जीपयन्दैत्यान्निग्राहाः सर्वथा मया १८२॥ तस्मादेनं क्षिपाग्याशु खीयोनी दैत्यजीवनम् । एघमुक्तपतः शम्मोस्तृतीयनयनाद द्रुतम् ॥ ३॥ छत्या पिपासाचात्युमा मुक्तकेशी महोदरा। .. - %3D .

·। .पाणुराणम. ६ उत्तरमा मी योनिया लोगममीणा मानापपेशिनिया प्रोगसामनपीडियः। सापत्य धामपागा म्यपोनी शिष दुर्मतिम् ॥ ५॥ पापालघर मिसापदेन भगे पहादसे मान्लयोदेश्ये पशान्निासीयं मोयय। दरणोगति सा एरया गार्गय समधापरा । पपातमी तो नपा फपित्याः प्रदुइयुः केशेष्यालय पुग्पाना मामालिङ्गय मार्गयम् । योनी धार सा घस्या दसन्ती जयनन्दन । ८८॥ भगेविप्नंगुहदपायापरजालन्धरोऽमुरः। संदधेमागंणान्तापत्सायाश्यतांगता इति धीपा महापुराणे पनपश्चाशरसादस्यां संदितायो पष्टे उनरगाण्डे युधिष्टिर. नारदसंपादे जालन्धरोपाण्याने शुक्रायोनिप्रयेशी नामाष्टादशोऽध्यायः ॥१८॥ एकोनविंशोऽध्यायः दैत्यानां शिवगणैः सह युद्धवर्णनम् । श्रीनारद उवाच। अथ जालन्धरःप्राह रक्षात्मानमितःशियम् । शियाद्यत्या क्षिपाम्याशु यत्रास्तेमधुसूदनः पश्चाद्ब्रह्माणमाकृष्य पातयिष्यामि सागरे । धृतेषु युप्मासु यदा सदा सर्वेश्वरो हाधम् इत्युक्त्या सैन्यसंभारं न्यस्य शुम्भासुरादिषु । भटैगप्तं निशुम्भाश्चतुरङ्गमनन्तकम् शुम्भो निशुम्भःफेङ्कारो फेरुण्डो धूम्रलोचनः । केतुर्थिडालजय राहुर्दुर्धारणा यमः कालासुरोऽथ लवणो भूमिरेतोऽन्धकासुरः। रकवीर्यादयश्चण्डी चामुण्डी दैत्यपुङ्गघाः ॥ ५॥ सर्वानवोधतान्दृष्ट्या सख्ये दानवपुङ्गवान् । रुरुधः समरे राजाधीरभद्रादयो गणाः ॥६॥ -

·एकोनविंशोऽध्यायः * बालन्धरेण मायापार्वतीनिर्माय शिवसम्मुखीकरणम् *.६७
तो युद्धमभूदोरं तुमुलं लोमहर्पणम् । पतन्ति प्रमथा यत्र दैत्याचापि झतातुराः।
अथ शुम्भादिमिदैत्यैः सर्वशस्त्रैर्महामृधे। हतापेतुर्गणाश्चान्ये पलायांचक्रिरे नृप!॥
बाणान्विजित्य समरे रुरुधुर्दानवाः शिवम् । पर्पन्तः शरधारामिना मेरुगिरि यथा ॥
सतः पिनाकमाकृष्य घृपभोपरि भैरघः । जघान याणानियहेर्दानवान्समराङ्गणे ॥१०॥
तीक्ष्णाग्रस्तु क्षुणोधनपानहनवली । केचिन्नन्दिप्रहारेण पेतुः सङ्ग्राममूर्धनि ।
वाणश्च जर्जरान्कृत्या शुम्भादीन्वृषभध्वजः ।
शेपं सन्यं जयानाशु शस्त्रास्त्रैः समराङ्गणे ॥ १२ ॥
गजेनरेहर्याप्तं पतितः समराङ्गणम् । बभूव पननिभिन्नः पर्वतैरिव भूतलम् ॥१३॥
अथ मायामयीं गौरी विदधे सिन्धुनन्दनः । सौन्दर्यगुणसंपन्नां सर्वालङ्कारभूपिताम्
जयां मायामयीं कृत्वा समुवाचाधिनन्दनः । गच्छ त्वं पुरतो रुद्रं विमोहयरणे द्रुतम्
इत्युक्त्यादैत्यपतिना ययो मामामयी जया । रणे गत्या शिवस्याने मुनकेशी रुरोदह
पृष्टा हरेण सा प्राह मानसोत्तरपर्यतात् । हता तव प्रिया देव ! पार्वतो सिन्धुसनुना
थुत्वेति पचनं तस्यास्तामुवाच धूपध्वजः ।
जये ! त्वमेहि पमं त्वां हरिप्यन्ति दानवाः ॥१८॥
सतो वृषभमाह्य जया चालिङ्गय शङ्करम् । प्राहमयामिपार्यत्या न जीवामि चिना हर
चन्द्रशम्भुजटाविष्टं गृहीत्वा वृपभाद् द्रुतम् ।
अवारोइत सामाया मायास्वत्तोरणं ययौ॥२०॥
सतो गोरी हतां श्रुत्या चिन्तयामास शङ्करः । दैत्यमायापरिष्वको नात्मानं युयुधेनृप
पतस्मिन्नन्नर प्राप्तः सेन्येन महताकृतः ।
मायामुडानी स्वरये निधायार्णवतः शिवम् ॥ २२ ॥
जालन्धरजये तासीद्वादिनिस्पतः । सवाल पमुधा येन प्रतिनेदुमहीधराः ॥२३॥ .
दरस्य दर्शयामास पार्वती सिन्घुनन्दनः । द्रोऽभ्यरिरथस्थां सां ददर्श निजपालमाम् !
वियोगविधुर धोना तन्वीमातुरलोचनाम् ।
हा नाथ प्रिय देति प्रजसन्ती पुनः पुनः ॥ २५ ॥

·f..
.
'पाभपुराणम्
[६ उसरक्षण
प्रौढरिरये दया पाखंण्डिस्था यथाश्रुतिम् ।
गौरी ध्यौ तथा स्थाणुः कथं प्राप्या प्रिया मया ॥२६॥
'पिललाप ततः शम्भुदैत्यमायाविमोहितः । मोदो मे दानवैःकान्ते हतासित्वं कर्यनि-
शोकमोहप्लुप्तं दृष्ट्वाशङ्करं सागरात्मनः । जगाद महसन्याक्यकश्चित्कारुण्यवान्य
सर्वप्रमाणशून्योऽसि स्मरङ्गारधर्जितः ।
ईश्वरोऽपि घराकस्त्वं संजातोऽम्बिकया धिना ॥२६॥
मा रोदीदि पिरूपाक्ष ददामि तय घल्लभाम् ।
रक्षितोऽसि मया द! गृहीत्वा पार्वती रणात् ॥३०॥
इत्युक्या गिरिरंतूर्णमुत्तार्य स्परथादुमाम् । सैन्यं संप्रेषयामासशङ्कराभिमुलं किल =
हरोऽपि वृषभेणाशु सत्सैन्यं समधापत । ग्रहीतुं पार्वती पाहि त्राहित्राहीति अल्पतीमा
यावद् गृङ्गाति तां गौरी फरेण वृषभध्वजः ।
तापच्छुम्भासुरःशी गृहीत्या धाग्यरे स्थितः ॥ ३३ ॥
झालं मुमोच पलपान्हन्तुं शुम्भासुरं हरः । शुम्भन सा परित्यक्ता शूलोपरि पपातह ॥
रुदन्ती चारसाही त्यक्ता शूलेन संयुता । पतिता शङ्करस्याप्रे तथेत्युक्त्या ममार व
भायागौरी मृतां दृष्ट्या शोफमोहपरिप्लुमः । हा प्रियेति रुग्रुदः पपातमुधि मूद्वितः
क्षण संसामयाप्याथ रणभूमायुमापतिः । शशाप शुम्भप्रमुखागोरी युभान्हनिष्यति
नारद उपाय।
मध गुम्मादयो देस्पारणे देव्या निपातिताः । महेश्वरस्य शापेन गते मन्यन्तरे प! ॥
शपित्या ताप रोदाय जल्पलिगत्य शङ्करः।
क. गताऽसि प्रिये ! स्पस्या दुःखि मोरगाणे : ३३
रतिस्पनया वियोगातः धीफण्ठोऽहं त्वया इतः |
पामुदेषोऽपि मोत्यक्तं न जानाति स्यया प्रिये !॥४०॥
यो दसम्यामिक शिरो देपि गुतं त्यया।
भूषणे दिमती माया अपं स्पासि मा पुनः ॥४॥

·ar
एकोनविंशोऽध्यायः ] * मोहितशिवं ग्रहाश्तबोधनम् *
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ चाङ्गि गिरिजेमांप्रयोधप । अत्रान्तरे शिवं ज्ञात्वादैत्यमायापिमोहितम्
देवतागणमध्यस्थो यन्तरिक्षादुपागमत् । पिलपन्तमुपाचेदमदृश्यः कमलासनः ॥४३
ब्रह्मोघाव।
शोकमोहपितृमातृविजितोऽसि दुःखं सुखं सुतकलत्ररिपुर्न वास्ति।
ऽसि नैघ जनकेत जानिध्यमाशस्त्वं मन्यसे अपिणच कुतो विनोहः ॥ १४ ॥
सोऽसि नाथ बहुथा कृतविग्रहोऽसि सूर्यों यथा जलधियीचिपु दृश्यमानः ।
नेिन यान्ति यमिनस्तव पादमूलं रूपं परं दुरपयोधमयाव्यमेव ॥ ४५ ॥
1 प्रिया तप समानतया विपन्ना जालन्धरेण रचितां जहि देवमायाम् ।
पार्वती कमलकोशगता हि शामो युध्यस्य वैरिनिवहं जहि पाहि चास्मान् ॥१६॥
श्रुत्वेति ब्रह्मणो पाक्यमवबुद्धो महेश्वरः ।
ज्ञात्वा तदानीं मायां मुमोव महतीं शिलाम् ॥४॥
॥ जघान समरे दैत्यफोटिशतत्रयम् । तता पममारुह्य क्रोधेन महता नृप ! ॥४८॥
पिनाकं सन्धाय धूर्जटिर्जगृहे शरान् । अथ मायापरित्यक्तं शर्यमालोमसिन्धुजः
रेशमोहन मायाजालमत्यद्भुतं नृप । अन्यदाविश्वकाराशु भृशं मायामहाबलम् ।।
जालन्धरः कोटिभुजो बभूव वृक्षास्त्रशस्त्रपुयुधे वृपाडुम् ।
अधान्तराले पृथिवीं चकार समुद्रसूनुगिरिधातुमण्डिताम् ।। ५१ ॥
वतायतनरम्पर्मानापुष्पसमाकुलः । मण्डितां नृपभूमि च चकारोदधिनन्दनः ।
नृत्यन्ति यत्राप्सरसो मेनकाया मनोहराः॥ ५२१
विस्मृत्य शम्भुस्तदपास्य कामुकं सद्यः प्रतस्थे वृपभोपरि स्थितः ।
पादितगीते पि मोहितो भृशं देत्येन्द्रमायामयताण्डयेन सः ॥ ५३ ॥
घिमोहित वीक्ष्य वृपस्थितं हरं नित्यं समुद्रः सह ताण्डयेन ।
गीतेन धायेन च मृत्यलीलया ननाद रूपी तरसा विमोहितम् ॥ ५४॥
अन्तून्क्षिप्त्योदधौ साध सहयं स ततोत्सवः ।
सवता देवताः सर्वाः धनन्दिप्रमुखा गणाः ॥ ५५ ॥

·•ाणम् Maiमामीणोमि माहिलो माया frmaमोगामागुणों की मात्रा जारगि पणा माम! जालपर हम मानी। गि फणस्य पानातरगृपाऽऽरमानी ॥५॥ मात्र शीप्रमाजगाम महारणम् | तमान शिक्षा सामन्यसमानः। रोय रे रामाशी बालाजुमाम्य गुपितध्याप्ती धिमंदारफायर ই যায়গা থানঃ মামা যা খা মাঘলা আকাম কুণ। शुग्मादपसरा देरपा राष्ट्रप्रभृतये । निरीक्ष्य संघाला पाताल पिपिशुमेगाव सेना मटागनेकांध इताहय्या माधे। शुम्मादीदशेपास्तान्हप्पाऽऽत्मानं पलायितान् ॥२॥ तदा जालन्धरः समय एफो गिरिरिय स्थितः । परमार्थ रदकर हटः साक्षाद्विलोकयन् ॥६॥ सतो जालन्धरः माह महादेवं महस्य च । संहर येन त्वं दहसे सवरावरम् ॥४॥ शस्त्रेण कुरसंग्राम त्यतया योगयलं निजम् । इति जालन्धरपकः श्रुत्थोपाय ततःशिवः परं घरय दैत्येश प्रीतोऽस्मि तय फर्मणा । दिक्षमपि मर्प इप्ट्या यन्निर्मयोऽधुना अपि ग्रहाण्डमखिलं मटूपस्यास्य दानध! । तेजसोपीक्षणेनालं तत्र त्यमसि निर्भयः नारद उवाचा इति शम्भोः प्रसादं च मत्या संसारनिःस्पृहः । जालन्धरोहराये मुक्ति सायुज्यता पराम् ॥ ६॥ श्रीमहादेव उवाव। दिव्यं देहमिदं दैत्य ! भोगसिद्धियुतं तव । वृन्दामनोहरं रम्यमिहस्थं कालमश्नुते । मुहृतं परमात्मानं तमेकाकिनमव्ययम् । अवुद्ध्या त्यजसे मूर्ख कयं त्वमुक्तिमिच्छसि घृन्दा तव प्रिया राशी हुता सा योगमायया। ब्रह्मस्वरूपं विज्ञाय प्राप्तातत्परमं पदम् इदानी दुलमा सा च तत्पदं चैध दुर्लभम् । स्वर्गापवर्गयोमध्ये संसार घरमाप्नुहि ·एकोनविंशोऽध्यायः] * शिवजालन्धरयुद्धम् । जालन्धर उवाच । देवमुक्तिपदं लम्यं कृतकृत्येन केनचित् । इदानी कृतकृत्योऽस्मि पत्त्वां पश्येत्वया इतः शिव उपाय। मत्स्थानं परमं क्षेत्रं यदि त्वं गन्तुमुत्सुकः । तहि मां कोपयस्याशु दैत्यं हत्वाद्वैःशरैः ततोऽहं त्वां हनिष्यामि मत्स्थान यास्यसेऽनघ। महेश्वरपवः श्रुत्वा प्राह जालन्धरः शिवम् । त्ययि सर्वजगत्पूज्ये पूर्व न प्रहराम्यहम् नारद उवाच। एवमुक्तो जघानाशु सिन्धुजं विशिखैः शिवः । ते शराः सिन्धुपुत्रस्य देहलना विभान्ति च ॥ ७ ॥ यथा लोहगिरिप्रान्ते येणवी घहिदीपिताः । जालन्धरो हरस्याएं पूरयामास मार्गणैः तैः शरैः शुशुभे रुद्रो यथा खं खेचराकुलम् । जालन्धरेशयोयुद्धं तथा द्वन्द्वमभून्नृप । हरादन्यो नहन्ताऽस्ति न सोढाऽन्योऽर्णपात्मजात् । गिरिकोरिसहस्रस्तु सदा पृथ्वीपुटोद्धतः । ७६ । पूरयामास समरे सिन्धुजः पार्वतीपतिम् । ततः शूलेन निहतो रुद्रेणोरसि दामयः । निःससार मुखात्तस्य ज्वरो जन्मो भयङ्करः । सचवीरज्यरोनामसिंहधकत्रोनराकृतिः दैत्यदेहाद्विनिष्कान्तं दृष्ट्या सिंहमुख ज्वरम् । हुङ्कारमकरोद्धोरं शारभस्तत्र निर्ययों। शिवस्य निःसृतेनासौ शरभेण निपातितः । अजेयं शङ्करंट्या वृपभेन्द्रेण संयुतम् ॥ माययो अपमाभ्याशे तरसासागरात्मजः । वृष पुच्छे गृहीत्या च भ्रामयामास चाम्बरे. जालन्धरो महायाहुभिक्षेप दिमपगिरी । तनस्त्रिशूलमत्युग्रं मुमोच गिरिजापतिः । तद्धस्तेन गृहीत्वा च दैत्येशः शिवसन्निधौ । रथारूढो धनुर्गा कालवेदारमब्धिजः प्रपामास चिशिवः शिवमुतिले स्थितम् । उप्रः शस्त्राग्राञ्छित्त्वायाणैरथमचूर्णयत् दशयोजनविस्तीर्ण सारथ्यावसमन्वितम् । जालन्धरोऽपि विरयो ह्यभ्यधावन्मृधे शिवम् ।। ८८॥ तयोर्यद्धमभूयोरमद्भुतं लोमहर्षणम् । तदृष्ट्याऽकाण्डकल्पान्तशड्डया तत्रसुः सुराः ।। . ।

·[: [६ उत्तरखण्डे और • पानपुराणम् । सर्यास्नस्तापदन्योन्यं जनतुर्मामयियामी । पति पृथ्वी पालयन्ती फम्पयन्तो नमः स्वनैः १० ॥ यात्पर्ट पलं प्रष्ट्या दानयेन्द्रस्य शङ्करः । शस्त्रजालं जहाराशु योगमायावलेन सः त: कोटिभुजी दैत्यो दंष्ट्रामीपणलोचनः । शस्त्रहीनोऽपि तरसा धायमानी हरं ययं शालफरयन्धेन पयन्ध समरे शिवम् । ततस्तस्य कृपाणेन चिच्छेद फरकाननम् । सिन्धुजेन भुजाफ्रान्तो रुद्रोऽभून्नीललोहितः । लीलया योधयामास रणेऽसौ सिन्धुनन्दनः ॥ १४॥ महतोऽपि युयुधे स्पर्भानुः शिरसा यथा । नियुद्धेन नदीसूनुस्तोपयामास शङ्करम रंतुष्टोऽप्रयीच्छम्भुधरं घरय दुर्लभम् । जालन्धरेण सोऽप्युक्तस्त्वं मे देशात्मनःपदम दोनारदीनस्य नावां कर्तुमर्हसि । शीघ्रं प्रयच्छमे सिद्धिं नोचेवा संहराज्यहम इत्युक्त्या स भुजो भूत्या जम्ने तं मुष्टिनोरसि। मातः सुदर्शन चक्र पुरा यन्निर्मितं स्वयम् ॥१८॥ गदुहीर्य तद्धस्ते गृहीत्याऽतोलयद्रुषा । सूर्यकोटिसहस्राभं प्रसन्तं सबरावरम् MEE धोण विच्छेद शिरो जालन्धरस्य च । ततस्तच्छीर्षमुत्प्लुत्य गगने शतयोजनम् हाशतफरालास्यं स्व मिनयनं च यत् । ध्याघ्रगत्या ततो यातं सदनं ब्राह्मणो नृप । : स्वर्ग ततो दृष्ट्या मृडः शीर्षमघायत । प्रयत्तदुधिरं भूरि प्रकुर्षविरपस्यनम् ॥१०२ ततो दिशः प्रनाम्ता गगनं पिलयं गतम् । मतेजसा प्रफाशोऽस्ति पचाल यसुधा भयात् ॥ १०३॥ मतभिनपाना रदधणधिरः। द्विधा भूपाऽथ राजेन्द्र ! पपात दिमयगिरी -मालधरल्याणु शिरसः शकले फिल । पिशनः सर्वभूतानां पश्याम पृषाफपी उपप्टारसमुडमूना देत्याः सहस्रशःतमाम्नेन पण करिशालिना। परका तन्नन दधिरणम् । पुनः पुनः समुद्भूतानम्य कण्ठाय दानवाः पुन पटना सिनाधण शाभुना । मंदसा मिन्धुपुत्रम्य पूरिका सकला मदी। मेदिनी मेरमा स्यानि भामा तु पापिय!।

·एकोनपिशोऽध्यायः] * शङ्करेण योगिनीनां परदानम् * यत्र दैत्यवरस्यास्य शोणितं शैलतां गतम् ॥१०॥ कैलासस्योत्तरे भागे तत्राभूच्छोणितं पुरम् । अथ मांसचयान्दृष्ट्या सर्वतो व्याप्य तिष्ठतः । ११०॥ ता सस्मार देवेशचतुःपष्टिगणं रणे। विज्ञानस्मरणाद्देव्यः संप्रातः शङ्करान्तिकम् कृताञ्जलिपुटाःप्रोचुः शिव! किं करपामहे ॥ ११२॥ महादेव उवाच । य एते दैत्यमांसस्य राशयो गिरिसन्निभाः । भक्षयध्वं युताः शीघं दत्तानुकरमयातुवः प्राली माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा । पाराही चैव माहेन्द्री सर्वाः स्वगणशोभिताः ॥ ११४॥ एवं शङ्करनिर्दिष्टा देव्यस्तामांससंचयान् । रेणचक्षुषाऽऽलोक्यनिन्युधादर्शनं क्षणात् अथ जालन्धरवपुः क्षीणं कान्तं तु शक्तिभिः। ताभिस्ते शरीरे तु तस्य देहाद्विनिःसृता ॥ ११ ॥ ममा सा शङ्करं प्राप्ता जगामादर्शनं क्षणात् । तत्तेजः सूर्यसडूशं लयं प्राप्तं महेश्वरे ॥ एवं सपिलयं प्राप्तस्त्रिदशारिस्त्रिलोचनात् । घृणुध्वं व घरं सर्वाः प्रीतः प्राहमहेश्वरः। सदा ताः सर्वयोगिन्यः पप्रच्छुर्जगदीश्वरम् । मत्र्यलोकेषु ये लोकाभोगमोक्षधरेप्सवः पूजयिष्यन्ति ते नित्यं स्वगृहे योगिनीगणम् । तत्तपां चातिंस सिध्यतां त्वत्प्रसादतः ॥ १२०॥ महादेय उवाच। यः कश्चित्पूजयेन्नित्यं भक्तिभावसमन्धितः । युष्मद्गणं च तस्याहंघरदोऽस्मिधरातले मद्भक्तः केशवस्यापि द्वेष्टि यो योगिनीगणम् । भैरपोऽहं तदातस्यहरिष्ये मुटने कृतम् इति दत्तपरा हा योगिन्यो विभुना मृधे । अत्रान्तरे भवानी ता सस्मार वृषभं हरः स्मृतमात्रा पार्वती सा वृषमश्चागमत्क्षणात् । सखीगपासमायुक्ता संमाताहरघहमा संत्यक्त्या भ्रामरी मूर्ति हरेस्या समारहत् । गिरिजासहितो राजन्महशोमुमुदे ततः गिनीः प्रत्युवाचेदं पियध्यं रुधिरं पु।

·*पागण.
माया
माTerrit RNA
antarनया गिरयो महा।
गोहाना मनाममा १२७॥
Maracte: TI
मीरया मामाकTAI:मागिनीगणा ॥ १२॥
प्रमापि मागानि का माशिपिएफ।
मालपोदरपोमोनिति ॥ १२॥
যায় বসুন্ন ঈসা গলা। মা মসসা ঈশষলিম মই
दिशप्रसेतुः सुरगियों मरिया प्रपनुमपि पुषपः ।
सामिरेकस्य तम्य निम्म्यनामेगादिता दुग्नुभयोऽपि यदिरे १३१॥
उपरि परिमलान्धः मुम्या संपत्तद्विसंधुफरनिकुरप्रेमामाना मरेण ।
अपिरलमधुधारासारमंसिनभूमिः सदमि मुरपिमुक्ता प्रापतत्पुश्पवृष्टिः
इने सदा सिन्धुमुने दरेण नागवयात स्त्रिजगतदा पी।
प्रसूननिनूनुस्तदाऽगना जगुध यक्षाः सुरफिनायाः ११३॥
शम्भुरिजयोस्थितेन यशसा फाराङ्गीतिगिरि
स्वं भेजे मुरसिद्धचारणाणः संस्तूयमानः सदा।
गौरी चापि जगाम चाशु गिरितः श्वेत सषीसंघृता,
संवारत्वमिसेवनं सुमनसां वर्षेण देवाइनाः ॥ १३४
देवासी करुणामयः सुरगणान्स्ये स्के पदे स्थापय-
प्रादादन्यदपि स्वकं पसु सतो झात्वा पतिः शङ्करः।
कि वक्तव्यमतः परं यदि मवेदीशानुकम्पा परा,
कोऽयं पा त्रिदियो धरातलमिदं स्यादात्मसात्सर्वतः ॥१३५॥
देवाः स्वराज्यमासाद्य यथा पूर्व चकाशिरै।
धुभुतुर्यज्ञभागांस्तै लोकपालत्यमाश्रिताः ॥ १३६ ॥

·एकोनपिंशोऽध्यायः] * वृन्दाप्रसङ्गेन तुलसीप्रशंसावर्णनम् * मारद उवाच। इति जालन्धरस्योक्तं यथायदनुपूर्वशः । चरितं लोकपीरस्य राजनरपद्भुतं तच ॥१३॥ विष्णुस्त्यजति नाथापि क्षीराब्धि यद्वशो नृप!। सर्वोऽपि मुळे स्वं फर्म कर्म तद्वियसंशयम् ।। १३८ ॥ तुभ्यं दुःखनिरासाय प्रोतमाख्यानमुत्तमम् । यावद्देहोऽस्ति फर्माणि सुखदुःखानि कर्मतः ॥ १३६॥ देही भुङ्क्ते घशोराजस्त्राणं न ज्ञानतः परम् । कृष्णादीनां देहबन्धे सुखदुःखादिधर्तते तोतरेषां कि पापं ये चैराग्यपराङ्मुखाः । ज्ञात्वेशी कर्मगतिसर्वेभ्यो यलबत्तमाम धीरो भय प्रतीक्षस्य शुभकर्मागर्म पुनः । शझिन्धा तु समये स्वं राज्यं पुनराप्स्यसि इतिहासमिमं श्रुत्वा न दुःखैः परिभूयते । धर्मार्थकाममोक्षाश्च यथायात्र कीर्तिताः स्थग्यं पापहरं पुण्यं शोकमोहधिनाशनम् । ब्राह्मणो ज्ञानमाप्नोति राज्यं प्राप्नोति क्षत्रियः॥ १४४। येश्यश्च यहीं संपत्ति थुत्या शूदः सुखं लभेत् । यो राजा म्रदराज्योऽपि रतः सन्नेव सत्पथि ॥ १४५ : सराज्य पुनराप्नोति ध्रवणानित्यमस्यतु । आकर्यतत्सतां राजकाव्यमन्यन्नरोचते फलं च फोफिलालापं रूक्षं ध्याशस्तं यथा । आख्यानमेतदनपं श्रुत्या सजनहत्प्रियः हिरण्यतिलपस्त्राद्यैर्धेनुभूमिप्रदानतः । संतोषयेद्वारकं तु तस्मिस्तुष्टे फलं लभेत् । देवता प्रसीदेयुरचिते पाचके गुरी । अन्नदानानि दयाश प्रामणेभ्यः प्रपूजयेत् । जापते विजयी नित्यं पुत्रपौत्रसमृद्धिमान् । जायते विष्णुलोके या पोत्याम्यानमुत्तमम् ॥ १५०॥ इति व्याजेन भोभूप तुलस्युत्पत्तिकारणम् ।येण्यन्ति नरश्रेष्ठा न तेपातकं चित् तुलसीमाहात्म्यमिदं पवित्रं पापनाशनम् । श्रुत्वा तु लमते मोक्षमुनया चैव न संशयः स्यगृहे रोपिता चैव तुलसी पापनाशिनी । दर्शनादग्रहहन्याऽपि नश्यते नात्र संशयः कार्तिक ष मातु तुलस्पूजयेदरम्। पेशाले तु पिशेषेण पूजनं यहःस्मृतम् ·७६: [ ६ उत्तरमण्ड एकेनेच प्रदक्षिणेन सफल पापं गतं.पै.सदा, 1. ये शूदा भुपि सन्ति दाननिरताः फालेन शुद्धिं गताः। . तेऽपि स्युः सुरपूजनातनवः पापाच्च दुरं गता, ये विष्णुजनाच दुर्लभतरा धस्मिन्कली साम्प्रतम् ॥ १५५ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पप्ठे उत्तरखण्डे जालन्धरोपाख्याने थ्रीजालन्धरवधनामैकोनर्षिशोऽध्यायः ॥ १६॥ विंशोऽध्यायः श्रीशैलमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाव। शिल: पर्वती रम्यः कुन तिष्ठति नारद । किं तत्र पर्तते तीर्थ फस्य देवस्य पूजनम् कस्यां दिशि समाख्यातो लोकेषु च पदाधुना ॥१॥ नारद उवाच 2णु राजन्प्रपश्यामि श्रीशैलं पर्वतोत्तमम् । यं धृत्या मुच्यते लोको यालइत्यादिपातकात् ॥ २॥ स्पर्षतपरं रम्यं मुनिमिधोपसेपितम् । नानादुमलताफीर्ण मानायुप्पोपशोमितम् । सफोपिल्टरद्पादमयरध्यनिनादितम् । श्रीवृक्षध कपिरा शिरीय राजवृक्षः ५४ रिजातकयुमेध कदम्योदुम्तया । नानापुष्यः सुधासितं तद्वन गिरी। मामिमं विपक्षीमिः सशिष्यामिः मुप्तैयितम् । केनिम्यासयुनाथ केबिटु प्याश्यानपान Teभुशास्त्र भागटान:स्थिता: परे। शिषध्यानाला केवियिविणारायणाः সে ৰিণয়ন না: গাফিলখি ·- एफधिशोऽध्यायः] * हरिद्वारमाहात्म्पवर्णनम् * एकपादाः स्थिताः केचित्केवित्पद्मासने स्थिताः। केचिच्चैव निराहारास्तपस्तेपुः सुदुष्करम् ॥ ६ ॥ आश्रमाणि च पुण्यानि नद्यध विविधाः शुमाः । देषखातात्यनेकानि तडागानि यहूनि च ॥ १० ॥ पर्वतोऽयं महाराज दृश्यते किल सर्वतः । मल्लिकार्जुनको राजन्यत्र तिष्ठति नित्यशः तच्च शिखरं रम्यं पर्वतोपरि शोभितम् । शङ्गदर्शनमात्रेण मुक्तिरेव न संशयः ॥१२ दक्षिणांदिशमादित्य पर्तते पर्वतोत्तमः । अत्र गड्डा महारम्घा पातालास्या समन्धिता तत्र व स्नानमात्रेण महापापैः प्रमुच्यते । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्या धाराणस्यां मृती ध्रुवम् ॥ १४ ॥ केदार हुदकं पीत्या पुनर्जन्म न विद्यते । तापसानां महत्स्थानं योगिनां च तयध च तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दर्शनं तस्य कारयेत् । अयं विज्ञानदेयोऽसी महापातकनाशनः । सिद्धं पुरं च नगरं रम्यं स्वर्गसुखापहम् । नित्यमप्सरसोयत्र (आ)यन्ति च रमन्ति व अतः पर्वतराजोऽयं दर्शने सौख्यकारकः । तस्य तैर्दर्शनं फापं मुक्तिमिप्यन्ति ये नराः इति श्रीपाने महापुराणे पशपञ्चाशसाहस्यां संहितायो पष्टे उत्तरखण्डे श्रीशेलोपाख्याने विशोऽध्यायः ॥२०॥ एकविंशोऽध्यायः हरिद्वारमाहात्म्पवर्णनम् । श्रीमहादेय उपाय। हरिद्वार महापुण्यं नृणु देषिसत्तम । यत्र गहा पहत्येय तत्रोक्तं सार्थमुत्तमम् ॥१॥ यत्र देया घसन्तीद भूषयो मनपस्तथा । यत्र देयः स्ययं साक्षात्शयो नित्यमाधित: 'पुरातु तत्र भोपास ती जात महउदा यस्य दर्शनमात्रेण दृरतो याति पातकम् ।।

·.पामगुराणम् [६हारपण्डे nxnा महार जाता पुण्यनिर: । पिाणुगोदको जाता धरणस्पर्शनात्ततः भागीरथेन गोपिग्मानीमा उमापूर्णजानां तु शास्नेन महारमना । मारदाउपागा फोऽग देष! समारयानो मगीयो महातपाः येन सी समानीतं लोकानां दिमकारणात् ॥६॥ गगासी मदरपुण्यं सर्यपापमणाशनम् । लोफा:सयें पदन्त्येयमेनतीर्घातमीसमम् । गडा गति यो पूयायोजनानां शतैरपि । मुख्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति फर्य तेन समानता कि कार्य पद सुमत ! महादेव उपाय। येन यथाऽऽनीता गङ्गाद्वारेऽतिशीगने । तत्सयं संप्रयत्यामि समानुमामयोगतः । पूर्वमासीद्धरिश्चन्द्रस्त्रैलोक्ये सत्यपालकः । रोहितस्तस्य पुत्रोऽभूदेको विष्णुपरायणः तस्यापि च वृकः पुत्रो धर्मिष्ठः सत्पथ स्थितः। तस्य पुत्रः सुबाहुश्च जातोऽस्मिन्ये कुले तदा ॥ १२ ॥ तस्य पुत्रो गरो नाम नात्यन्त धार्मिकोऽभवत् । कदाचित्कालयोगेन दुःखीजातोऽत्र कारणात् ॥ १३ ॥ राजा प्रच्याधितो राज्याल्लोकंचाधर्मकारणात् । स्वकुटुम्ब गृहीत्या तु गतोऽसौ भार्गधाश्रमे ॥१४॥ रक्षितो मार्गधेणाथ कृपया तत्र धै तदा । तत्र पुत्रो ह्यभूतस्य सगरो नाम वै द्वित! धवृधे धाश्रमे पुण्ये भार्गवेणाभिरक्षितः । उपपीतादिकं सर्व क्षत्रियस्य तदा वृतम् ॥ शास्त्राणां च तथाऽभ्यासो वेदानां तु तथैव च । आग्नेयास्त्रं ततो लम्ध्या भार्गवात्सगरो नृपः ॥ १७॥ जधान पृथियों गत्या तालजङ्घान्सहैहयान् । सशकान्पारदांश्चैव जधान स महातपाः नारद उपाय। सगरस्याच पद शङ्कर विस्तरात् ! सूर्यवंशी महाराज घिस्यातःस महापली . "- ·कपिशोऽध्यायः] * गडोत्पत्तिप्रसझेन सगरवृत्तान्तवर्णनम् * महादेव उपाय। गरस्य व्यसने सात हृतं राज्यमभूत्किल । हैहयस्तालजलाःशकःसाद्धं च नारद! ॥ यघनाःपारदाधेप काम्बोजा पहयास्तथा । पने पञ्चगणा ब्रह्मन्हहयाथै पराकमन् । हतराज्यस्ततो राजा सगरोऽथ धनं ययी। पल्या चानुगतो दुःखी स वै ग्राणानयाराजत् ॥ २२ ॥ तस्य पत्नी तु फल्याणी सगर्भाचतान्विता। सपल्या भार्गवस्तस्य वृत.पूर्व सुतेप्सया ॥ २३ ॥ सा तु भर्तृवितां कृत्या घने तं प्रारोदह । ओर्वस्तां धारयित्वाचगरपत्नीं तु नारद न्यवेदयत तत्पुत्रं धर्मिष्ठं सात्विक प्रियम् । निवेदिते ततो याले मरणात्सा क्यवर्तत ततो मासद्वये जाते घवृधे तस्य चाश्रमे । जातकर्मादि योगश्च ओर्वेण च तथारतः ॥ उपचीतादिकं सर्व जातं तत्र महामुने ! । तत्र वेदादिकं सर्वं पठितं चौर्चयोगतः ॥२७ अध्याप्य घेदशास्त्राणि ततोऽस्त्रं प्रत्यपादयत् । आग्नेयं तं महाभाग अमरैरपि दुःसहम् स तेनालयलेनाजी बलेन व समन्धितः । हैहयान्व जघानाशु संक्रुद्धास्ववलेन च ॥ आजदार व लोकेषु सच कोतिमपाप सः। ततःशका सयवनाकाम्बोजापहवास्तथा हन्यमानास्तदा ते तु घसिष्टं शरणं ययुः। पसिष्ठोऽपि च तान्कृत्या समये स महाद्युतिः ॥ ३१ ॥ सगरं धारयामास तेषांदत्वाऽभयं नृपः । सगरस्वां प्रतिक्षां तु गुरोर्वाक्यं निशम्य च धर्मांश्च चिकृतांस्तान्कृत्या पूरयत्स तु। अद्धं शकानां शिरसो मुण्ड रत्या व्यसर्जयत् ॥ ३३ ॥ यवनानां शिरःसर्व काम्बोजाना तयच च । पारदा मुण्डकेशाश्च पहवाःश्मश्रुरक्षकाः ॥ एवं विजित्य सन्वैि कृतवाधर्मसङ्ग्रहम् । सर्वधर्मजयी राजा विजित्येमां घसुन्धराम् अश्वं संस्कारयामास घाजिमेधाय पार्थिवः तस्य वारयतःसोऽश्वःसमुदेपूर्वदक्षिणे घेलासमोपेऽपहतो भूमिचेच प्रवेशितः । स तं देशं तदा पुत्रःखानयामास सर्वतः ।। नाश्वं प्रापुस्तदा ते वै खन्यमाने महार्णवे । कमादिपुरुष ददृशुस्ते त्वरान्यताः ।

·पापा sammtart atisमितिमापन II II गाय बिना विनर पासप्राति Amirmfret मा धर्मग्यार A man !!प्राय ने मायान्दरिगमगमगम artist Taitanyन गिगुः । मानगा मेन तर MAmaiधिक सो समापदायमान । मानपान सममहापर রবিবার রায় দ্বিােথা ত থ সহযুগিড়ি संपार गहोरपराग रामायणायणन मामकपिEAN. द्वाविंशोऽध्यायः गङ्गायाः पृथ्वीतले गमनवृत्तान्तवर्णनपुरःगरं हरिद्वारप्रशंसापर्णनम् । नारद उपाचा सगरस्यात्मजा पीरा:फर्थ जाता महापलाः । यियातापसिाम्रा विज्ञानेश्वर सदर श्रीपार्यतीपतिस्पाय। हे पलायो सगरस्यास्तां तपसा दग्घफिल्यिो। प्रौर्यस्ताभ्यां घरं मादातोपितो मुनिसत्तमः ॥२॥ पटि पुषसत्राणि एकापने तरस्थिनाम् । एफावंशधरं त्येक यथेष्ट परशालिनी १२० तत्रैका सुपुये तुम्यां पुधामन्यस्य.) यहूनथ । ते तु सर्वेऽपि धात्रीमियद्धितास्तु यथाक्रमम् ॥ ४॥ घृतपूर्णेषु कुम्भेषु फुमारा:प्रीतिपर्धनाः । फपिलानां तु दुग्धानि धान्यस्तानप्यपाययन तेनैव दुग्धयोगेन पृथुस्ते महायलाः । एकापञ्चजनो नाम पुत्रो राजा यभूष ६॥६॥ ततःपञ्चजनस्यासीदंशुमानाम धीर्यवान् । दिलीपस्तनयस्तस्य पुत्रीयस्य भगीरथः ।। 'यस्तु गङ्गो सरिच्छेमामानिनाय च सुनतः । अधिमेना समानीय दुहित्यमकल्पयत् ·दाविंशोऽध्यायः] * गङ्गायाः पृथ्योतलगमनवृत्तान्तवर्णनम् । नारद उवाच । कथं गङ्गा समानीता कि सपस्तेन धै कृतम् । सत्सर्वमे समाचक्ष्य सुक्तोऽसिदयानिधे महादेष उपाय। पूर्वज्ञाना हितार्थाय गतोऽसौ हैमके गिरौं । तत्र गत्या तपस्तप्तं धर्षाणामयुतं तदा आदिदेषःप्रसन्नोऽभूयोऽसी देषो निरञ्जनः । तेन दत्ताइयं गड्डा आकाशात्समुपस्थिता तत्र विश्वेश्वरी देवो यत्र तिष्ठति नित्यशः। गङ्गां दृष्ट्याऽऽगतां तेन गृहीता जाहवी तदा ॥ १२ ॥ जटाजूटे च संधार्य पर्षाणामयुतंस्थितम् । न निःसृता सदा गङ्गा शस्यैप प्रभावतः विवारितं तदा तेन क गता मम मातुफा । स ध्यानेन पिवार्येवं गृहीता चेश्वरेण तु ततः केलासमगमत्स तु भगीरथो नृपः। तत्र गत्या मुनिश्रेष्ठ ! हाकरोदुल्यणं तपः ॥ आराधितस्तदा तेन दत्तधानहमापगाम् । एक देशं परित्यज्य दत्ता त्रिपथगा तदा । स गृहीत्या गतो गङ्गा पाताले यत्र पूर्वजाः । अलकनन्दा तदा नाम गङ्गायाः प्रथमं स्मृतम् ॥ १७॥ हरिद्वारयदाऽऽयाता विष्णुपादोदकी तदा । तदेव तीर्घ प्रधरं देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्तीयं च नरः स्नात्या हरिदृष्ट्या विशेषतः । प्रदक्षिणं ये कुर्वन्ति न चैते दुःखमागिनः ॥ १६ ॥ ब्रह्महत्यादि पापानां राशयःसन्त्यनेकशः । घिलयं यान्ति ते सर्वे हरेर्दर्शनतःसदा ॥ एकदा केशवस्थाने हरिद्वार छहंगतः । तस्मात्तीर्थप्रभाघाच जातोऽहंविष्णुरुपवान् ।। ये गच्छन्ति नरश्रेष्ठास्ते ये यान्ति हनामयम् । चतुर्भुजास्तु ते लोकानरानार्यश्च सर्वशः बैकुण्ठं यान्ति ते सर्वे हरेदर्शनमात्रतः ।ममाप्यधिकतीर्थ तु हरिद्वार मुशोभनम् ॥२३ तीर्थानां प्रवरं सीयं चतुर्वर्गप्रदायकम् । फलो धर्मकरं पुंसां मोधदं चार्थदं था। यत्र गङ्गा महारभ्या नित्यं यहति निर्मला। पत्तत्कयानकं पुण्यं हरिद्वाराख्यामुत्तमम् ॥ २५ ॥ उक्तं च शृण्वतां पुंसां फलं हते यागे गोसहस्र तथैव ·पामपुराणम् [६ उत्तरखण्डे तत्पुण्यं लमते पिद्वान्हरेर्दर्शनमात्रतः । गोहन्ता ब्रह्महा चैव ये चान्ये पितृधातकाः ॥२७ एवं विधानि पापानि यहून्यपि च चे द्विज । पिलयं यान्ति सर्वाणि हार्दर्शनमात्रतः । इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे उमापति. नारदसंवादे हरिद्वारमाहाल्ये गङ्गोत्पत्तिपूर्वकं हरिद्वारमाहात्म्यं नाम द्वाविशोऽध्यायः ॥ २२॥ . त्रयोविंशोऽध्यायः गङ्गामाहात्म्यवर्णनम् । महादेव उचास। गाई पक्ष्यामि माहात्म्यं यथोकं मुनिसत्तम!। यस्य थवणमात्रेण अचं नश्यति तत्क्षणात् ॥१॥ गङ्गा गनेति यो धूयाद्योजनानां शतैपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गति घरणारजसमुद्भूता गड्डा नामेति विश्रुता । पापानां स्यूलराशीनां नाशिनी चेति नारद! ॥३॥ नर्मदा सरयूधय तथा येवती नदी । सापी पयोगी चन्द्रा व विपाशा फर्माशिनी पुप्या पूर्णा तया दीपा पिदी सूर्यनन्दना । सहयपदानात्तु यत्फलं लभते भूयम् । तत्पलं समवाप्नोति गङ्गादर्शनतः क्षणात् । इयं गङ्गा महापुण्या ग्रहाना विशेषतः तेषां निरपयुक्तानां गङ्गा पापापहारिणी। चन्द्रसूर्योपरागे घ परफलं विद्यतेऽनय! | तत्पर समाप्नोति हादरनमात्रतः। यथा सूर्योदये तात तमो गच्छति दूरतः १८० तथा गदग्प्रमायेण पिलपं यातिपातकम्। मान्य सर्वदा मौके पविा पापनाशिनी परयाका सननं विष्णुना निर्मिता पुरा।दिथ्यमा नुजननी दानाना पानीमा

·সুবিধা: • পান্তাব্যাপি
यानिmar'नरी!
খণি : ৪াম মাসি
মা বিন লাখ। যা গয়া বাসা বহু গুণী ।
বাবা বাবা গিয়াস পায়
খালা প্লিব সামি খালু সুনিল !
पत्र नमिलो पामि गाना।
বনাম বডি মামা,
খলিলুম, বালি গালগার !
* অদিবি এম বস। লা ম বিনু ইসহায় সমু।
যাব এমনি মুখ নুমামাহালিমালিশসা:।
যাথষ্ট নং মনোবাসার বাসিনি মুখি:৫৭
শাসি: নাৰি শনিশা বা সনি বানসাবি।
সাম লাম মামিলুলামি দিয়াে মাথায় থিসালো
ভাাাাশিস মাহিসনা ধর্ম যাঃ এস,
যক্তিযেমথ প্রথমা বিশি।
পান নলদানি হসবি থিসার্ট,
मरमाननि मापनः प्रीति मानिमित्रम् 104
विसं तु परमानदायिनि भगृहाण में गहें पास नमोऽस्तु ते १८
বাগো গুলি,
ওয়েবি নুনু আমাণান্যা।
মধ্য অগাল মরি বাংলা,
পর শানিংগি খামগি মুদিস থি! সব !
য: বিশ্বশিখিমঃগলস:সলাগিদ
হালিমাৰিসৰীয় গয়ানি।

·. • पाता. पुणे ममने yिarthiनमा | हम राणे गाने तिला! गमिपानिपानिपतमaaila मानिनिमार vিার্ট মা পাটাগো বােথা লা গুদ भावामा निमाहाणे गोnिitarमहागाम प्राधियोmm२२. प्रयोविंशोऽध्यायः गहामाहाम्पवर्णनम् । महादेप उयाय। पार पक्ष्यामि माहाटम्यं यथाम मुनिसत्तम!। यस्य ध्यणमात्रेण भघं नश्यति सरक्षणात् ॥१॥ गङ्गा गङ्गेति यो यूयायोजनानां शतेपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो पिष्णुलोकं स गम धरणाजसमुद्भूता गङ्गा नामेति पिध्रुता । पापानां स्थूलराशीनां नाशिनी चेति नारद! ॥ ३ ॥ नर्मदा सरयूधैप तथा येवती नदी । तापी पयोष्णी चन्दा व विपाशा फर्मनादि पुष्या पूर्णा तया दीपा विदीपा सूर्यनन्दना । सहस्रवृपदानात्तु यत्फलं लभते ध्रुवन् । तत्फलं समवाप्नोति गङ्गादर्शनतः क्षणात् । इयं गड़ा महापुण्या ग्रहानानां विशेगत तेषां निरययुक्तानां गङ्गा पापापहारिणी। चन्द्रसूर्योपरागे च यत्फलं विद्यतेऽनघ!। तत्फलं समवाप्नोति गङ्गादर्शनमात्रतः। यथा सूर्योदये तात तमो गच्छति दूरतः ।। तथा गङ्गाप्रभावेण विलयं याति पातकम् । मान्येयं सर्वदा लोके पवित्रा पापनाशिनी । कल्याणरूपा सततं विष्णुना निर्मिता पुरा । दिव्यरूपा तु जननी दीनानां पानीस्मृत ·अोपिशोऽध्यायः] • गड्डायमुनाकाशप्रयागस्तोत्राणि * देवानां च यथा विष्णुस्तथा गड्डोत्तमा नदी । ये कुर्वन्ति नराः स्नान माघमासे: निरन्तरम् ॥ ११ ॥ तेरा विद्यते दुःसं करपानां च शतप्रयम् । यत्र गङ्गा च यमुना यत्रचैव सरस्वती ॥ सब स्मात्या व पीत्वा च मुक्तिभागी न संशयः ॥ १२॥ त्वद्वाती प्रियतो प्रवीमि यदई सास्तु स्तुतिस्ते प्रभो! यद्गुझे तब तन्निवेदनमयो यद्यामि सा प्रेष्यता। यच्छन्त: स्थपिमि त्वदतियुगले दण्डप्रणामोऽस्तु नः, स्वामिन्यस्म करोमितेन स भवान्विश्वेश्वरप्रीयताम् ॥१३॥ टेन पन्दितेनापि स्पृप्टेन र धृतेन के । नरा येन विमुच्यन्ती तदेतद्यामुनं जलम् ॥ ताप भ्रमन्ति भुवने मनुजा भयोत्थदारिदयरोगमरणव्यसनाभिभूताः । यावजलं तव महानदिनीलनीलं पश्यन्ति नो दधति मूर्धसु सूर्यपुत्रि ! ॥१५ यत्संस्मृतिः सपदि कन्तति दुष्कृती, पापावली जयति योजनलक्षतोऽपि । यन्ताम नाम जगदुच्चरितं पुनाति दिल्या हि सापथि दृशो मविवाऽद्य गङ्गा मालोकोत्कान्तितेन प्रमुदितमनसा घम यस्याः प्रयातं, सत्यस्मिन्कृत्यमेतामय प्रथमती जशिवास्पर्गसिन्धुम् । स्नानं सन्ध्यानिवापः सुरयजनमपि प्राद्धषिप्राशनार्य, सर्व सम्पूर्णमेतद्भवति भगवतः प्रीतिदं नातिचित्रम् ॥ १७ ॥ वि त्वं तु परब्रह्मरमानन्ददायिनि । अघ्रं गृहाण मे गड़े पापं हर नमोऽस्तु ते ॥१८ साक्षामंदोघं मुररिपुचरणाम्भोजपीयूपसार, दुखस्याम्धेस्तरित्रं सुरमनुजनुतं स्वर्गसोपानमार्गम् । सबा होहारिपारि प्रवरगुणगणं भासि या संवहन्ती, तस्यै भागिरथि श्रीमति मुदितमना देवि ! कुर्वे नमस्ते ॥ १६॥ स्यः सिन्ध्रोदुरितालिमजनतासन्तारणिप्रोल्लसत्- कल्लोलामलकातिनाशिततमःस्तोमे जगत्वावनि! - .

·.[६ उत्तर ८२ * पाभपुराणम् * तत्पुण्यं लमते पिद्वान्हरेर्दर्शनमात्रतः । गोहन्ता ग्रहाचैव ये चान्ये पितृघातकाः । एवं विधानि पापानि यहून्यपि च वै द्विज । विलयं यान्ति सर्याणि हरेर्दर्शनमाड इति श्रीपाद्मे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति नारदसंपादे हरिद्वारमाहात्ये गडोत्पत्तिपूर्वकं हरिद्वारमाहात्म्यं नाम द्वाविशोऽध्यायः॥ २२॥ त्रयोविंशोऽध्यायः गङ्गामाहात्म्यवर्णनम् । महादेव उवाच । गाई पक्ष्यामि माहात्म्यं यथोक्तं मुनिसत्तम । यस्य श्रवणमात्रेण अघं नश्यति तत्क्षणात् ॥१॥ गङ्गा गङ्गेति यो चूयायोजनानां शतैपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं सगळ धरणाजसमुद्भूता गङ्गा नामेति पिव॑ता । पापानां स्थूलराशीनां नाशिनी चेति नारद! ॥३॥ नर्मदा सरयूधैप तथा येयी नदी । तापी पयोष्णी चन्दा च विपाशा कर्मनाश पुप्या पूर्णा तथा दीपा यिदीपा सूर्यनन्दना । सहस्रपदानात्तु यत्फलं लभते प्रथम तत्फलं समाप्नोति गङ्गादर्शनतः क्षणात् । इयं गहा महापुण्या ग्रहाना थिरी तयां नित्ययुक्तानां गला पापापहारिणी। बन्दसूर्योपरागे व याफलं विद्यतेऽनघ सत्पलं समपाप्नोति गङ्गादर्शनमात्रतः । यथा सूर्योदये सात तमो गच्छति दूरतः। तथा गङ्गाप्रमायेप पिलयं याति पातकम् । मान्येयं सदा मोके पपिपापनाशिनी ।। बरयानापा सनन विष्णुना निर्मिता पुरा । विध्यापा., ·पोषियोऽध्यायः ] गङ्गायमुनाप्रयागकाशीस्तोत्राणि : यत्सेवया देव देवतादि देवर्षयः प्रत्पइमामनन्ति । स्वर्ग व सर्वोत्तम भूमिराज्यं स तीर्थराजो जयति प्रयागः ॥२६॥ एनासि हन्तीति प्रसिद्धवार्ता नाम प्रतापेन दिशो द्रयन्ति । यस्य त्रिलोकी प्रतता यशोभिः स तीर्थराजो जयति प्रयागः ॥३०॥ धत्तेऽमितश्चाभरचारकान्तिसितासिते पत्र सरिद्धोये। आधो घटउत्रमिवातिभाति स तीर्थराजी जयति प्रयागः॥१॥ ब्राझीनपुत्रीत्रिपधास्त्रिवेणीसमागमे साक्षतयागमात्रात् । यत्राप्लुतान्ब्रह्मपदं नयन्ति सतीर्थराजो जयति प्रयागः ॥ ३२ ॥ केरोविजन्मकोटिप्रजति सुवचसा यामियामीति यस्मिन् , केपवित्मोपितानां नियतमतिपतेद्वर्पवृन्दं धरिष्ठम् । यत्याप्तं भाग्यलक्षेभवति भवति नो पासवाचामवाच्यो, दिष्टया वेणीविशिष्टो भवति दृगतिथिः करप्रयागप्रयागः ॥३३॥ लोकानामक्षमाणां मखतिषु कली स्वर्गकामर्जयस्तु- त्यादिस्तीर्थचोमिः कथममरपदप्राप्तिचिन्तातुराणाम् । अग्निष्टोमाश्वमेधप्रमुखमखफलं सम्यगालोच्य साङ्गं ब्रह्मायेस्तीर्थराजोऽभिमतद उपविष्टोऽयमेव प्रयागः ॥ ३४॥ मया प्रमादातुरतादि दोपतः सन्ध्याविधिों समुपासितोऽभूत् । चेदत्र सध्या चातोऽप्रमादतः सन्ध्यास्तु पूर्णाऽखिलजन्मनोऽपि मे ॥३५॥ अन्यत्रापि प्रगर्जन्महिमनितपसिप्रेमभिर्विप्रकृऐ, ात: संकीतितो योऽभिमतपदविधाताऽनिशं नियंपेक्षम् । श्रीमत्पांसु त्रिवेणीपरिटमतुलं तीर्थराज प्रयागं, गोलङ्कारप्रकाशं स्थयममरवरेश्वाचितं तं नमामि ॥ ३६ ॥ अस्माभिः सुतपोऽन्यतप्तकिमही ऐज्यन्त किंधाध्वराः, पात्रे दानमदायि कि बहुषिधं किंवा सुराधार्चिताः।

·८४ - .यामपुराणम् . गई। पि! गुनाहि रमाका हागारमम् । मा शरणाग शरणदे! या मोमीनिम्॥२॥ रंदो मानसाम्पसे किगु मगेम्स मयान्नारका, रिफ से भीतिरिमिमितिमारने नारकी। मा मैगी शृणु मे गतिपदिमा मालम्पादिनी, प्र निरयः फर किमपर किम पनम् ॥२१॥ रुपैशादि प्रसंसामुदमनुमपिनमा पत्र शोक, स्पापों पीश्य हटा पियुम्सुम्पतिवानिर्मभायनेन । मीरे धीजानुपाये यमनियमात ना ये तायपीने, देपत्य से लभन्ते स्फुटमशुमस्तोऽन्यत्र घेदाप्रमाणम् ॥ २२ ॥ पुढे! सहमतिरेयं भवतु तयससे मानसे म्चम्ति तेऽस्तु, मास्तां पादौ पदस्थो सततमिहयुयो साधुहटी चदरी । पाणि! प्राणप्रियेऽधिप्रकटगुणयपुः प्राप्नुदि प्राणयुष्टि, यस्मात्सवैभवद्धिः सुखमतुलमहं प्राप्नुयां तीर्थपुण्यम् ॥ २५ ॥ थीजाहवीरपिसुतापरमेष्ठिपुत्रीसिन्धुत्रयामरणतीर्यवरप्रयाग! सर्वेश! मामनुगृहाण नयस्व चोर्ध्वमन्तस्तमो दाविधंदलयस्व पागीशविण्यीशपुरन्दराद्याः पापमणाशाय पिदाविदोऽपि । भजन्ति यत्तीमरनीलनीरं सतीर्थराजो जयति म्यागः ॥२५॥ कलिन्दजासङ्गमवाप्य यत्र प्रत्यग्गता स्वर्गधुनी धुनोति । अध्यात्मतापत्रितयं जनस्य स तीर्थराजो जति प्रयागः ॥२६॥ श्यामो जराश्यामगुणो वृणोति स्वच्छायया श्यामलया जनाना श्यामः श्रम कृन्ति यत्र दृष्टः स तीर्थराजोजयति प्रयागः ॥२७॥ महादयोऽध्यात्मकृति विहाय भजन्ति पुण्यात्मफमागधेयम् । पत्रोशिता दण्डधरः स्वदण्ड स तीर्थराजो जति प्रयाग: २८ ·८७ चतुर्विशोऽध्यायः * प्रयागतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् * फ्यानं समतीत्य दुस्तरमिमं दूराहक्षीयस्तरं, क्षुद्रव्यात्रतरभुकण्टकफणिप्रत्यर्थिभिः सङ्कुलम् । आगत्य प्रथमव्ययं कृपणवाग्याचेजनः कं पर, थीमद्वारि गदाधर ! प्रतिदिनं त्वां द्रष्टुमुत्कण्ठते ॥ ४५ ॥ सर्वात्मनिजदर्शनेन व गयाधान ये देवताः प्रीणन्धिश्वमनीहयत्कमिहीदासीन्यमालग्यसे । कि ते सर्वद निदर्यत्यमधुना कि पा प्रभुत्वं फले, सिंघा सत्यनिरीक्षणं नृषु चिरं कि चाऽस्य सेवाचिः ॥ ४६॥ गदाधर ! मया थाद्धं संवीण त्यत्प्रसादतः । अनुजानीहि मां देव गमनाय गृहं प्रति ।। चतुर्णा देवतानां च स्तोत्रं स्वर्गादायकम् । श्राद्धफालेपठेन्नित्यं नानकालेतुपःपठेत् सर्वतीर्थसमं स्नानं श्रयणात्पठनाजपात् । प्रयागस्य न गवाया यमुनाया:स्तुतेजि ॥ प्रषणेन घिनश्यन्ति दोषाधेष तु कर्मजाः ॥ ४६॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपश्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखपडे उमापति- नारदसंपादे गङ्गाप्रयागयमुनास्तुति म प्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥ चतुर्विशोऽध्यायः प्रयागतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् । महादेष उपाय! प्रयागतीमाहारस्य प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतम् ! महादानपराः पुण्यफर्माणोयत्र सन्तिदि पर गङ्गाध यमुना पत्र वैध सरस्पती । देवतीर्थप्रधरं देवानामपि दुर्लमम् ॥२॥ दर्श त्रिषु लोकेषु भूतं न च मधिप्यति । महार्णा च यथा सूर्यो नक्षत्राणो यथाशशी शीर्थानामुत्तमं ती प्रयागाख्यमनुत्तमम् । प्रात:काले तु भोपिद्धन्प्रयागे स्नानमाचरन् - ·•पा. Feniविकिमिमिमा, main from ARI भाdishIRETRY inferift. fristiaft ani fars get ritirofomitratti EART: पर्न नमायके पhिter, মামা মাসাঃ স ম গাঁথা। जापान: पपगगन पीलिमा यामा। तामाग्मा गगन drishnाणी मारेषा फारयां विधानुममपि विष्णभूमी मीनिगमनागमोम पानी गुमपितानि पुरातनानि मियानि वोजिनकाममामि तक 10 किमीत्या दुरितम जारिपमु मुदा पुष्यगण्यः त कि पिशायरानान्मदेन महता दोगदिशदिन फिम्। फिगण धनादयादघनता तापेन फि. भोजना, मात्या श्रीमणिकर्णिकापपसि चैद्विभ्येयने : ४१॥ अल्पस्फीतिनिरामयापि तनुता प्रध्यक्ताश्यारमता- प्रोत्साहाययलेन फेवलमनो रागद्वितीयेन यत् । यमाप्यापि मनोरयैरपिपयास्थ प्रवृत्तरपि. प्राता सापि गदाधरस्य नगरी सद्योऽपवर्गप्रदा ४२॥ मन्ये नात्मशतिर्नपूर्वपुरुषमाप्तेर्यलं वात्रय- न्नापीदं स्वजनमाणमचलं किं स्यापतापादिकम् । या दुष्पापण्याभयागयमुनाकाशीसुपागमात्: प्राप्तिस्तत्र महाफलो विजयते श्रीशारदानुग्रहः । ४३ ॥ या धाडसमये दूरात्स्मृतोऽपि पितृमुचितः। तंगयायां स्थितं साक्षान्नमामि धीगदाधरम् ॥४ा ·८७ चतुर्विशोऽध्यायः] * प्रयागतीर्थमाहात्म्यवणनम् * पन्धानं समतीत्य दुस्तरमिमं दूरादयीयस्तरं, क्षुद्रव्याघ्रतरभुफण्टकमणिप्रत्यार्थभिः सङ्कुलम् । आगत्य प्रथमव्ययं कृपणवाग्याचेञ्जनः कं पर, थोमवारि गदाधर! प्रतिदिनं त्वां द्रष्टुमुत्कण्ठते ॥ ४५ ॥ सर्यात्मझिजदर्शनेन च गयाश्राद्धेन ये देवताः, प्रीणन्विश्वमनीचत्कथमिहोदासीन्यमालम्बसे । कि ते सर्वद निदर्यत्वमधुना कि घा प्रभुत्वं कलेः, किं पा सत्त्वनिरीक्षणे नृषु विरं किंधाऽस्य सेवारुचिः ॥४६॥ गदाधर मया श्राद्धं संवीणं त्वत्प्रसादतः । अनुजानीहि मां देव गमनाय गृहं प्रति ।। चतुर्णा देवतानां च स्तोत्रं स्वर्गादायकम् । श्राद्धकालेपठेन्नित्यं स्नानकालेतुपःपठेत् सर्वतीर्थसमं स्नानं श्रवणात्पठनाजपात् । प्रयागस्य व गङ्गाया यमुनाया:स्नुतेजि ॥ श्रयणेन विनश्यन्ति दोषाश्चैव तु कर्मजाः ॥४६॥ इति श्रीपाने महापुराणे पशुपचाशत्साहस्यां संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे उमापति. नारदसंपादे गङ्गाप्रयागयमुनास्तुति म प्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥ चतुर्विशोऽध्यायः प्रयागवीर्थमाहात्म्पवर्णनम्। महादेव उपाच । प्रयागतीर्थमाहात्म्य प्रयस्यामि यथाश्रुतम् । महादानपराः पुष्पफर्माणोयत्र सन्तिहि पत्र गङ्गाष यमुना यत्र चैप सरस्वती । सदेवतीप्रघरं देवानामपि दुर्लमम् ॥२॥ दिशं त्रिपु लोकेषु भूतं न च भविष्यति । महाणां च यथा स्यों नक्षत्राणां यथाशशी तीर्थानामुत्तमंतीयं प्रयागाख्यमनुत्तमम् । प्रातःकाले तु भोषिद्धन्ययागे स्नानमाचरेत्

·.
* पामपुराणम्
[६ उत्तरखण्डे
महापापाद्विनिर्मुकः स याति परमं पदम् ।
देयं किंचिद्ययाशक्ति दारिदयाभावमिच्छता ॥५॥
नरस्तत्र गत्वाचे प्रयागे स्नानमाचरेत् । धनिको दीर्घजीवी व जायते नात्र संशयः
घटस्याक्षस्य दर्शनं कुरुते नरः । तेन दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति ॥ ७ ॥
स वाक्षयषटः ख्यातः कल्पान्तेऽपि च दृश्यते ।
शेते विष्णुर्यस्य पत्रे अतोऽयमव्ययःस्मृतः ॥ ८॥
। पूजां प्रकुर्वन्ति मानवा विष्णुवल्लभाः । सूत्रणाच्छादितस्त्या पूजां चैवतु कारयेत्
घयाख्यस्तत्र देवः सुखं तिष्ठति नित्यशः । तस्य वै दर्शनं कायं महापापैः प्रमुच्यते
यत्र देवाच ऋपयो मनुष्याश्चापि सर्वशः।
स्वस्थस्थानं समाश्रित्य तब तिष्ठन्ति नित्यशः॥११॥
गोप्नो पापि व चाण्डालो दुष्टो या दुष्टचेतनः ।
यालयाती तयाऽघिद्वाम्रियते तत्र घे यदा ॥ १२॥
धेि चतुर्मुजो भूत्या चैकुण्ठे यसते चिरम् । प्रयागे तु नरो यस्तुमाघस्नान करोतिय
'सस्य फलसस्याम्ति पृणु देयर्पिसत्तम । पापो नाराइतिप्रोक्ताःसर्वलोकेषु शुश्रुम
तेन नारायणः प्रोकर स्नातानां भुक्तिमुक्तिदः ।
प्रदाणां च यथा मूर्गे नक्षत्राणां यथा शाशी ॥१५॥
मासानां हि तथा माघः श्रेष्ठः सर्येषु कर्ममु।
मफरमधेरपी माधेशात:काले तयाऽमाले ॥१६॥
'गोपदेऽपि अले स्नान म्यगंदं पापिनामपि।
योगोऽयं दुर्लमो पिलुम्लोषये सचराचरे ॥ १७ ॥
अस्मिन्योपसमापनानायादपि दिनत्रयम्। पक्ष पा सायाप्याम्नानस्यग्मपागजम्
चन्द्रयाने सोऽपि बुले वायससमायाराध ये जीयालयेय मनुमादयः
প্রাণ মাহি ব্যস্ত থালি বধিা।
पसिधादपमत्र घरपासनकादयः॥ २० ॥

·चविंशोऽध्यायः] * तुलसीशालग्राममाहात्म्यवर्णनम् . उपि प्रयागज तीर्थ सेवन्ते व पुनःपुनः। यत्र विष्णुश्च रुद्रश्च यत्रेन्द्रश्च तथा पुनः ।। उपि सर्वे वसन्तीह प्रयागे तीर्थक्षत्तमे। दानंतत्र प्रशंसन्ति नियमांध तधैच च ॥२२ तत्र स्नात्वा व पीत्वा च पुनर्जन्म न विद्यते ॥ २३ ॥ इति श्रीपाद्मे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पच्छे उत्तरखण्डे उमापतिनारदसंघादे प्रयागमाहात्म्ये यतुविशोऽध्यायः २४ ॥ पञ्चविंशोऽध्यायः तुलसीशालग्राममाहात्म्पवर्णनम् । महादेव उपाचा शृणु नारद ! पक्ष्यामि माहात्म्यं तुलसीभवम् । यच्छुत्या मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात् ॥ १॥ 'पत्रं पुष्पं फलं मूलं शाखात्यस्कन्धसंक्षितम् । तुलसीसंभव सर्व पायनं मृत्तिकादिकम् ॥ २॥ शरीरं दाते येषां तुलसीकाएपहिमा । दरया व तुलसीकाष्ठं सर्वाङ्गेपु मृतस्य चै॥ पश्चायः कुरुते दाहंसोऽपि पापात्प्रमुच्यते । मरणे यस्थ संप्राप्तं फीर्तनं स्मरणं हः ॥ तुलसीदारुणादादो न तस्य पुनरावृतिः । यक तुलसीकाप्टं मध्ये काष्टातस्य हि ॥५॥ दाइकाले भवेन्मुफिः कोटिपापयुत्तस्य च । गङ्गाम्मसाभिषेकेण यान्ति पुण्यानि पुण्यताम् ॥ ६ ॥ तुलसीकाएमित्राणि यान्ति दारूणि पुण्यताम् । मुलसीफॉप्टसंमिश्रा याघरमम्पलते चिता ॥७॥ दान्ति तस्य पापानि कल्रकोटिकतानिये । दहमानं नरं दृष्ट्या तुलसीकाष्टपहिना ।

·मिने rinterarms गतिः। भामको रिसायन मुकोगनि जनार्दनम् जय राम साहना। गानिमानदेया: निति गुमानिन.. मापरपणमस गीतं गायरित गाया, जाणे गोमणिःगुष्टः वाम्मुना सह । १५॥ गृहरिधान कर शॉरिण: मीरपाऽम्य माहनः । मायरसपापानि पश्यता प्रिदिपीकमाम् ॥१२॥ हरिसर्य कारपिरपा जपशापुर मम । ज्याने या गायन सुरसीकाठपाय पर मसाने पादारी पातकंमृणा होम कुर्गति ये यिनाम्नुलमीफाष्टपतिना सिपधे सिपथै तिले पापि भग्निष्टोमपलंम्मेत्र । यो ददाति हरे तुलसीफाष्टसंभषम् ॥ १५ ॥ तमन्तुसम पुण्य लमते गोशतं पदम् । नयेयं पचते यातु तुलसीफाप्टपहिना १६ उपतुल्यं मयेइत्तं तदन्नं फेशयम्य दि । तुलसीपायरेनाथ यो दीपं कुम्ने हरेः ॥ १७॥ दीपलक्षसहस्राणां पुण्यं स लभते फलम् । न तेन सहशो लोके प्यो भुवि दृश्यते नः प्रयति कृष्णस्य तुलसीफाष्टचन्दनम् । स जायरी रुपापात्रं विष्णोCडयसत्तम तुलसीदागजातेन चन्दनेन फलौ हरिम् । पिलिप्य भक्तितो नित्यं रमते हरिसन्निों तुलसीपङ्कलिप्ताङ्गः कुस्ते विष्णुपूजनम् । पूजाशतदिनकाहा लभ्यते गोशतं फलम् ॥ २१ ॥ विलेपार्य तु कृष्णस्य तुलसीकाठचन्दनम् । मन्दिरे तिष्ठतेयापत्तावत्पुण्यफलं शृण । तिलप्रस्थाष्टकं दत्त्वा यत्पुण्यंप्राप्नुयानरः । तत्फलंजायतेपुंसांप्रसादाच्चक्रपाणिनः योददातिपितृणां तु पिण्डे तुलसिसंभवम् । दलं संजायतेतृप्तिःपत्रे पत्रे शताब्दिफा तुलसीमूलमृद्भिश्च स्नानं कुर्याद्विशेषतः । तेन तीर्थे कृतं स्नानं यापचाड़े च मृत्तिका तदीयया तु मधुर्या पूजनं च फरोति यः। नानापुप्पैः कृताःपूजा यावच्चन्द्रदिवाकरौ वतिष्ठत नुलसीवृक्षवाटिका । दर्शनात्स्पर्शनाच्चैव ब्रह्महत्यादिपातकम् ।

·. पञ्चविंशोऽध्यायः] * तुलसोशालग्राममाहात्म्यवर्णनम् । तत्सर्व घिलयं याति दर्शनेनेव नारद!॥२७॥ महादेव उपाय। अथान्यत्ते प्रपश्यामि शृणुष्वैकाप्रमानसः। न कस्यापि च कथितं शृणु देवर्षिसत्तम यत्र यत्र गृहे प्रामे घने घा तुलसी भवेत् । तत्र तत्र जगत्स्वामी प्रीतात्मा च पसेद्धरि ॥२६॥ गृहे तस्मिन्न दारिद्रयं नायोगो धन्धुसम्भवः । न दुःखं नभयं रोगस्तुलसी यत्रतिष्ठति सर्वत्र तुलसी पुण्या पुण्यक्षेत्रे विशेषतः । संनिधौ तम्य देवस्थ रोषणाधिपीतले तेषां विष्णुपदं नित्यं तुलस्यारोपणे कृते । उत्पातान्दारुणानोगान्दुनिमित्तान्यनेकशः तुलस्याम्पवितो मस्या हन्तशान्तिफरो हरिः। तुलसीगन्धमादाययत्र गच्छति मारतः दिशो दश च ताः पूता भूतनामश्चतुधियः । यस्मिन्गृहे मुनिश्रेष्ठ तुलसीमूलमृत्तिका सर्वदा तत्र तिष्ठन्ति देवताध शियो हरिः । तुलसीवनजा च्छाया यत्रयत्र भवेद् द्विज तर्पणं कुश्ते तत्र पितृणां दत्तमक्षयम् । तस्यमूले स्थितो ब्रह्मा मध्ये देवो जनार्दनः ॥ मार्या पसते रदस्तुलसी तेन पायनी । बिना यस्तुलसी कुर्यात्सन्ध्याकाले तु मार्जनम् ॥ ३७ ॥ तत्सब राक्षसहृतं नरकं च प्रयच्छति । तुलसीपत्रगलितं तोयं यः शिरसा वहेस् ॥३८ गडाफलमवानोति शतधेनुफलं लभेत् । शिघालये विशेषेण रोपयेनुलसी यदि ॥३६॥ थीजसङ्ख्यायसेत्स्वर्गे प्रत्येकं युगसङ्ख्यया । उमया तु पुरादेयि शङ्करार्थं हिमालये रोपिताः शतवृक्षास्तु तुलस्याः प्रणतोऽस्म्यहम् । पर्वण्यघसरे यस्तु धाधपणे वाथ रोपयेत् ॥ ४१ ॥ संकान्तिदिवसे वैव तुलसी चातिपुण्यदा। तुलसी पूजयेन्नित्यं दरिद्र ईश्वरी भवेत् सर्वसिद्धिकरा मूर्तिः कृष्णः कीर्ति ददाति व । शालग्रामशिला यत्र तत्र संनिहितो हरिः ॥ ४ ॥ तत्र स्वानं च दानं च पाराणस्याः शताधिकम् । कुरुक्षेत्रं प्रयागं च नैमिषारण्यमेव च तस्य कोटिगुणं पुण्यं शालग्रामशिलार्चनात् ।

·पारामा उस marममी arrifyा यहि कमि ॥४॥ গালাগা ল গ গ নয় । ॥ল্লাশি অফিসি ল; रागागा मालामशिलागंना ka धीपा महापुराणे TITATRITIो महिना पछेउमा समापति. মায়াই মায়ামামা গা ধঘিাঁথি: খ पड्विंशोऽध्यायः तुलसीनिरामयतविधिमाहात्म्यवर्णनम् । मारद उपाय। पर्य तुलस्यामाहात्म्यस्यत्प्रासादातं मया (साम्प्रतंतु समावस्य त्रिरात्रंतुलसीयतम् सदाशिव उपाच । Pणु विप्र महायुद्धे प्रतमेतत्पुरातनम् । यत्या सर्वपापेभ्यो मुभ्यते नात्र संशयः । पुरारयन्तरे फल्पे राजा हासीत्प्रजापतिः तस्यभार्या व पिण्यावाचन्द्ररूपा महासती साये प्रतमिदं च सर्वकामफलप्रदम् । विरात्रं तु प्रतं तस्या धर्मकामार्थमोक्षदम् ॥ सफलं जीवितं तेषां यः श्रुतं तुलसीवतम् । कार्तिक शुक्लपक्षे तु नपम्यां चैव नारद । नियमस्थो यती तिष्ठेदभूमिशायीजितेन्द्रियः । प्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्यशुचिः संयतमानसः स्वपेनियमपूर्व तु तुलसीपनसंनिधौ । ततो मध्याह्नसमये नद्यादौ विमलेजले ॥ ७ ॥ स्नानं कृत्वा पितृन्देयास्तर्पये विधिपूर्वकम् । सौवर्ण कारयेद्देवलक्ष्ग्यासद जनार्दनम् पित्तशाट्यं न फर्तव्यमात्मनः श्रेयमिच्छता पस्त्रयुग्मं ततः कार्य पीते शुक्लेवघाससी निघाहाणामारम्भ शान्तिक विधिपूर्वकम् । धपयित्वा च तत्र.वैष्णचं होममावरेत् द्वादश्यां देवदेवेशं पूजयित्या प्रयत्नतः । अत्रणं शुद्धकलशं स्थापयविधिपूर्वकम् ॥११॥ पञ्चरत्नसमोपेतं पलवैश्वोषधीयुतम् । तस्योपरि न्यसेत्पात्रे लक्ष्या सह जनार्दनम् ।। मूले मन्त्रैर्वेदपुराणको । पयसा केवलेनैव सिञ्जयेत्तुलसीधनम् ।

·३ पञ्चामृतेन संस्नाप्य देवदेवं जगद्गुरुम् ॥ १३ ॥ योऽनन्तरूपोऽखिलविश्वरूपो गर्भोदके लोकविधि विभत्ति । प्रसीदतामेष स देवदेवो यो मायया विश्वरदेष देघः ॥ १४ ॥ । प्रार्थना मन्त्रः गच्छाच्युत देवेश तेजोराशे जगत्पते। सदैवतिमिरध्वंसी पाहि मां भवसागरात् आवाहनमन्त्रः वामृतेन सुस्नाग तथा गन्धोदकेन च । गङ्गादीनां च तोयेनस्नातोऽनन्तः प्रसीदतु॥ स्नानमन्त्रः खण्डागुरुकर्पूर कुङ्कुमादिविलेपनम् । भक्त्या दत्तं मया देव लक्ष्म्या सह गृहाणये ॥ पिलेपनमन्त्रः अयण ! नमस्तेऽस्तु नरकार्णवतारण!। त्रैलोक्याधिपते तुभ्यं ददामि पसने शुभे घनमन्त्रः दर नमस्तेऽस्तु त्राहि मां भवसागरात् । ब्राह्मसूत्रं मया दत्तं गृहाण पुरुषोत्तम !" उपवीतमन्त्रः पणिवसुगन्धीनिमालत्यादीनिवप्रभो। मयादत्तानिदेवेशप्रीतितः प्रतिगृह्यताम् । पुष्पमन्त्रः = गृहातां नाथभक्ष्यभोज्यः समन्धितम् । सर्वैरसैः सुसंपन्नं गृहाण परमेश्वर !॥ नैवेद्यमन्त्रः नि नागपत्राणि कपूरसहितानि च । मया दत्तानिदेवेश ताम्बूलं प्रतिगृह्यताम् ।। साम्बूलमन्त्रः त्वाऽगुरु भच्या गुग्गुलं घृतमिश्रितम् । एवं पूजा प्रकर्त्तव्या वृतेन दीपमावरेत् नधं मुनिशार्दूल दीपं कृत्वा समाहितः । लक्ष्मीनारायणस्याग्ने तुलसीपनसनिधी तत्र प्रदातव्यं देवदेषाय चक्रिणे । नयम्यां नालिकेरेण पुत्रार्थमर्घमुत्तमम् ॥२५॥ न्यां पीजपूरं तु धर्मफामार्थसिद्धये । एकादश्यां दाडिमेन दारिदयं नाशयेत्सदा । । -- , ·* पाद्मपुराणम् सप्तधान्येन संयुतं घंशपात्रेण नारद । फलसप्तकसंयुक्त पत्रं पूगसमन्वितम् ॥ घस्त्रेणाच्छादितं कृत्वा देवस्थान निषेदयेत् । मन्यणानेन विप्रेन्द्र गुप्वकाग्रम तुलसीसहितो देव सदा शहेन संयुक्तम् । गृहाणायं मया दत्तं देवदेव ! नमोऽस्तु अर्थमन्त्रः एवं संपूज्य देवेशं लक्ष्यासह जनार्दनम् । प्रार्थयेदेवदेवेश वतसंपूर्तिसिद्धये ॥ ३ उपपितोऽहं देवेश कामकोधिचर्जितः । मतेनानेन देवेश त्यमेव शरणं मम ॥३ गृहीतेऽस्मिन्यते देव! यदपूर्ण कृतमया । सर्वतदस्तु संपूर्ण त्वत्प्रसादाजनार्दन । नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते जलशायिने । इदं चतं मया वीणं सादात्तव केशव! ॥३ प्रज्ञानतिमिध्वंसिन्धतेनानेन केशव । प्रसादसुमुखो भूत्या ज्ञानदृष्टिप्रदो भव ॥ ३५ ततो जागरणं रात्री गीतपुस्तकवावनम् । नादत्यफलाभिः पुण्यारपानः सुशोभन: ५ ३५ ५ विमातायां तु शर्वर्यामुदित विमले रपौ। निमन्ध्य बाह्मणान्मच्या श्राद्धं कुर्याच्च वैष्णवम् ॥ २६ ॥ भोजयित्वा यथा फार्म पायसेन घृतेन च । साम्यूलपुष्पगन्धादिदक्षिणामिः समन्धितम् ॥ ३७॥ उपयोतानि घासांसि दस्था मालां च चन्दनम् । दाम्पत्यत्रितयं भोग्यं पल(प्र) भूषणकुङ्कमैः ॥ २८ ॥ पात्राणि शनया च पिरुदः परिपश्येन् । नालिरध पकानेर्यस्ध विविधैः फले सपत्नीपं. गुरपत्र पत्राणि परिधापयेत् । पिभूषणानि दिव्यानि गन्धमाल्यैः पूजयेत्॥ ५ ॥ सोपहरमंयुकां गांदयाच्च पम्पिनीम्। सदक्षि सपात्र घसम्म निःणु ४० तापु पापुष्पं ग्रानानां नापने मृताम् । सम्पर्क सलमेरसयं देवदेवप्रसादतः , त्या विपुलामोगासयामारमनtrमान | ·६५ सप्तविंशाऽध्यायः * दानेषु मुख्यस्याग्नदानस्यप्रशंसावर्णनम् * वैष्णवं पदमाप्नोति अन्ते विष्णोः प्रसादतः ॥ ४३ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसंबादे तुलसीत्रिरात्रपतवर्णनं नाम पड्दिशोऽध्यायः ॥२६॥ सप्तविंशोऽध्यायः दानेषु मुख्यस्पान्लदानस्यप्रशंसावर्णनम् । नारद उधाचा गुणाधिकेभ्यो विप्रेभ्यो दातुकामोऽपि मानधः । कानि कानि च लोकेऽस्मिन्दद्यात्सव तथा पद ॥१॥ महादेव उवाच । लोके तत्त्वंहि संज्ञाय शृणु देवर्षिसत्तम । अन्नमेव प्रशंसन्ति सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् ॥२॥ तस्मादनं विशेपेण दातुमिच्छन्ति मानवाः । अग्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति अनेन धार्यते विश्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । अन्नपूर्जस्कर लोके प्राणाहले प्रतिष्ठिताः दातव्यं भिक्षते चान्नं ब्राह्मणाय महात्मने । कुटुम्ब पीडपित्याऽपि आत्मनो भूतिमिच्छता ॥५॥ नारदासो विदाश्रेष्ठो यो दद्यादन्नमर्थिने । ब्राह्मणायातरूपाय पारलौकिकमात्मनः || आत्मीयभूतिमन्धिच्छन्काले द्विजमुपस्थितम् । धान्तमध्यनिवर्तन्तं गृहस्थं गृहमागतम् अमदः प्राप्नुते विद्वन्सुशीलो पातमत्सरः। शोधमुत्पतितं हित्वा दिवि ह च यत्सुखम् ॥ ८॥ न चामिनिन्देदतिथि न द्रुह्याच्च कथाश्चन । ब्रह्मविदेऽप्येदानं तच्च दान विशिष्यते शान्तायादृष्य आनमध्यनिर्तिने । यो दद्यादपरिक्लिएस्सर्वधर्ममवाप्नुयात् ॥१० पितृदेवांस्तथा विधानतिर्थांश्च महामुने । यो नरपाणयेतान्नस्तस्य पुण्यमनन्तकम्।

·No text on this page.

·अधाविशोऽध्यायः - पानीयादिदानानां प्रशंसावर्णनम् * कूपाः प्रवृत्तपानीयाः सुप्रवृत्तस्य नित्यशः ॥२॥ सच तारयते वंशं यस्य खातजलाशये । गायः पिबन्ति विप्राश्च साधयश्च नराःसदा निदाघकाले पानीयं यस्य तिष्ठति नारद! दुर्ग विषमच्छंच न कदाचियाप्यते ।। तडागानां च वक्ष्यामि कृतानां ये गुणाः स्मृताः । त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजितो यस्तडागवान् ॥ ५॥ अथवा मित्रसदनं मित्रमैत्रीविवर्धनम् । कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तडागानां निवेशनम् ॥ धर्मस्थास्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणः । तडागं सुकृतं देशे क्षेत्रमध्ये महाश्रयम् ॥ चतुर्विधानां भूतानां तडागस्योपलक्षयेत् । सडागानि च सर्वाणि दिशान्ति धेय उत्तमम् ॥ ८॥ देवा मनुष्या गन्धर्धाः पितरो नागराक्षसाः । स्थावराणि च भूतानि संथ्रयन्ति जलाशयम् ॥ ६ ॥ घर्षामती तडागे तु सलिलं यत्र तिष्ठति । अग्निहोत्रफलं तस्य जायते नात्र संशयः ॥ हेमन्त शिशिरे चैव सलिलं यस्य तिष्ठति । गोसहस्रफलं तस्य लभते नात्र संशयः ॥ घसन्तेऽपि तथा ग्रीष्मे सलिलं तिष्ठतेयदि । अतिरात्राश्वमेधाभ्यां फलमाहुर्मनीषिणः अर्थतेषां तु वृक्षाणां रोपणे च गुणाञ्णु ! अतीतानागती चोमो पितृवंशी महामुने तारयेद्ववृक्षरोपी च तस्मादवृक्षांस्तु रोपयेत् । पुत्रपौत्रामवन्त्येते पादपा नात्र संशयः परलोकं गतः सोऽपि लोकानाप्नोति चाक्षयान् । पुष्पैः सुरगणान्सर्घान्पश्चापि तथा पितृन् ॥ १५ ॥ छायया चातिधीन्सर्याम्पूजयन्ति महीरहाः । किन्नरोरगरक्षांसि देषगन्धर्वमानधा: तथा कृषिगणाश्चैव संश्रयन्ति महीरहान् । पुष्पिताः फलवन्तश्च सर्पयन्तीह मानवान् इहलोके परे वैष पुत्रास्ते धर्मतः स्मृताः । तडागवृक्षरोपाश्च इष्टयज्ञाश्च ये द्विजाः । पते स्वर्गान्नहीयन्ते येधान्ये सत्यपादिनः। सत्यमेव परं ब्रह्म सत्यमेव परन्तपः ॥ सत्यमेव परो यमः सत्यमेवरं श्रुतम् । सत्यं देवेषु जागति सत्पं च परमं पदम् । सपो यज्ञाच पुण्यं च तथा देवर्षिपूजनम् । - . - - ·* पाहपुराणम् * [६ उत्तरखा आयो घिधिश्च विद्या च सर्व सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ २१ ॥ सत्यं यक्षस्तथा दानं मन्या देवी सरस्वती ' प्रतवर्या तथा सत्यमोङ्कारः सत्यमेवर सत्येन पायुरम्येति सत्येन तपते रधिः । सत्येन चाग्निदहति स्वर्गः सत्येन तिष्ठान पूजनं सर्वदेवानां सर्वतीर्थावगाहनम् । सत्यं व घदते लोके सर्वमाप्नोत्यसंशयः ॥२॥ अश्वमेधसहलं च सत्यं व तुलया धृतम् । सर्वेषां सर्वयज्ञानां सत्यमेव विशिष्यते । सत्येन देवाः प्रीयन्ते पितराऽप्यपयस्तथा । सत्यमाहुः परं धर्म सत्यमाहुः परंपदम सत्यमाहुः परं ब्रह्म तस्मात्सत्यं वदामि ते । मुनयः सत्यनिरतास्तपस्तप्त्या सुदुष्करम् ॥ २७ ॥ सत्यधर्मरताः सिद्धास्ततः स्वर्गमितो गताः । अप्सरोगणसधुधिमानः परितोवृताः घक्तव्यं च सदा सत्यं न सत्याद्विद्यते परम् । अगाधे विपुलेसिद्ध सत्यती शुचिहदे स्नातव्यं मनसा युक्तः स्नानं तत्परमं स्मृतम् । आत्मार्थे चा परायें पा पुत्रार्थ पाऽपि मानवाः ॥ ३०॥ अनृतं येन भाषन्ते तेनराः स्पगंगामिनः । घेदायक्षास्तथामन्याः सन्ति पिपुनित्यशः न भान्युज्झितसत्येषु तस्मात्सत्यं समाचरेत् ॥ ३१ ॥ नारद उधावा तपसा में फलं पूदि पुनरेप विशेषतः । सर्वेषां चैव पर्णानां ग्राह्मणानां तपोयलम् । महादेव उवाच। प्रपक्ष्यामि तोऽध्यायं सर्वकामार्थसाधकम् । मुरं द्विजातीनो हमे निगदतः ZY तोधिपामं प्रोक्त पसा पिन्दने फलम् । तोरतोदि यो नित्यं मोदते सद देवतः तपसा प्राप्यनेम्बर्गस्तपसा मापत यशः । तपसा मोसमायोति तासा बिन्दसे महत् । ३५॥ शामिनपतिः सामापं करमेय च । सा समते सर्य मनसा पदिष्यति। मातरतामो यान मोकदारन । पलाय निविदास्थाय पुरवातप्यते । मास समाप्नोति पर मानःशुपः परदारीय प्रधानमः

·अष्टाधिशोऽध्यायः] * इतिहासपुराणपठनमाहात्म्यवर्णनम् *
तपसा तरते सर्व सर्वतश्च विमुख्यते । अपि सर्वेश्वरः स्थाणुविष्णुश्चैव सनातनः ।
ब्रह्मा हुताशनः शको ये चान्ये तपसाऽन्विताः ।
पडशीति सहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ॥ ४० ॥
तपसा दिधि मोदन्ते समेता देवतैः सह । तपसा प्राप्तवानाज्यं प्राकः सर्वसुरेश्वरः ।
तपसा पालयन्सर्वे स्वं स्वं लोकं च लोकपाः । सूर्यचन्द्रमसी देवी सर्वलोकहितेरती
तपसच प्रकाशन्ते नक्षत्राणि ग्रहास्तथा । सवं च तपसाऽभ्येति स च मुखमश्नुते
तपस्तपति योऽरण्ये घनमूलफलाशनः । योऽधीते श्रुतिमेचादी समं स्यात्तपसा मुने।
श्रुतेरध्यापनात्पुण्यं यदाप्नोति द्विजोत्तमः । तदध्यायस्य जप्याय द्विगुणं फलमश्नुते
जगद्यथा निपलोकं जायते शशिभास्करी । चिना तथा पुराणं हि ध्येयमस्मान्महामुने
तप्यमानस्तपो शानं यो धारपति शाखतः।
संबोधयति लोकं च तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ ४७॥
सर्वेषां चैव पात्राणां श्रेष्ठं पात्रं पुराणपित् । पतनात्त्रायते यस्मात्तस्मात्पात्रमुदाहृतम्
धनं धान्यं हिरण्यं पा पासांसि विविधानि च ।
ये यच्छन्ति सुपायाय ते यान्ति च परां गतिम् ॥ ४६॥
সব বিশ্ববিদরাণঘায় মামলা।
यः प्रयच्छति मुख्याय सत्पुण्यस्य फलं शृणु ५०॥
अक्षयं सर्वलोकानां सोऽश्वमेधफलं लभेत् । महीं ददाति यस्तस्मै कष्टोफरपती शुभाम्
सतारयति-प यशान्दशपूर्वान्दशापरान् । विमानेन च दिव्येन विष्णुलोकं सगच्छति
न योस्तुधिमायान्ति देवा मोक्षणरपि । यलिभिः पुष्पपूजाभिर्यथा पुस्तकवावनः
विष्णोरायतने यस्तु कारयेद्धर्मपुस्तकम् । देव्याः शम्भोगणेशस्य अर्कस्य च तथापुनः
राजसूयाश्वमेधाम्यां फलं प्राप्नोति मानवः ।
इतिहासपुराणाभ्यां पुण्यं पुस्तकधावनम् ॥ ५५ ॥
सघन्किामानवाप्नोति सूर्यलोकं भिनत्ति सः ।
सूर्यलोकं च भित्त्वाऽसौ ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥५६॥

·.पामगशा. 16 स्थिरपा करताप नागपनि भूगले | घसाहनम्य यत्फलं समु पप समपाप्नोति देषाने यो जब पढे । तम्मासयंपानेन कार्य पुस्तक इतिहासपुराणाभ्यो पिरणोपराने शुभम् । गायत्प्रीतिकरं विष्णोम्तयाज्ये दियोकसाम् ॥ ५ ॥ इति धीपाने मदापुराणे पशपधाशासाहत्यां संदिमायां पठं उत्तरखण्डे पतिनारदसंघादे पृक्षापासरोपरतपोऽध्ययनधर्मध्याख्यानमाहात नामाधारिशोऽध्यायः ॥ २८॥ ऊनत्रिंशोऽध्यायः इतिहासपुराणपठनप्रशंसावर्णने घरापालवृत्तान्तरणनम् । महादेव उपाय। सत्राप्युदाहरन्तीममितिदासं पुरातनम् । पुराणं परमं पुण्यं सर्वपापहरं शुभम कुमारेण व लोकानां नमस्कृत्य पितामहम् । प्रोक्तं चेदं ममाख्यानं देव ब्रह्मस सनत्कुमार उपाय गतोऽहं धर्मराजानं द्रष्टुं संपूजितो मुदा । श्रुतिभिः परया भक्या तेनोक्तोऽस्मि सुखासने ॥३॥ मया तत्रोपधिप्टेन दृष्टंकिविन्महागुतम् । काञ्चनेन घिमानेन वैडूर्यकतवेदिना। मणिमुक्ताविचित्रेण किङ्किणीजालशोभिना । आगतं पुरुवं तत्र आसनाद्देषसत्तम ससंभ्रमं समुत्थाय दृष्ट्या धर्मः स्वयं विभुः। गृहीत्वा दक्षिणे पाणी पूजितोऽघेण चे ततः ॥ ६ ॥ शिरस्यानाय देवेशः पुरः स्थाप्यः ततः परम् । पूजयित्वा तु तं धर्म इदंषाकामुपा धर्मदशिन्प्रीतोऽस्मिदर्शनात्तव । समीपेममतिष्ठस्पकिविज्ञानं पदर ·नत्रिंशोऽध्यायः] * धरापालवृत्तान्तवर्णनम् * पुनर्यास्यसि तत्स्थाने यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः । इत्युक्ते च ततश्चान्यो विमानयरमास्थितः ॥ ६॥ जागतः पुरुषो देवो यत्र तिष्ठति धर्मराट् । स पूजितो धिमानस्थः प्रश्रयावनतेन च मपूर्व तथोक्त्वा तु यथापूर्व नरः स्वयम् । किमनेन कृतं कर्मयस्य तुभवान्भृशम् त्र मे कौतुकं जातं कृता हि स्वयमेव तु । यदस्य भवता पूजासविस्मयमनन्तरम् ॥ -थैवास्य कृता पूजा द्वितीयस्य नरस्य तु । मेनेऽहं शुभफर्माणो पिमानं घरसत्तमौ ।। यस्त्यमाभ्यो स्वयं पूजां कुरुपे धर्मकारणात् । ब्रह्मविष्णुशिवायैस्तु पूज्यसे त्वं सदाऽनिशम् ॥ १४ ॥ यस्यदक्परमं पुण्यं किमेती कर्म चक्रतुः । कथ्यता मम सर्वज्ञ फलं दिव्यमवापनुः ।। तच्छुत्वा स तु मां प्राह शृणु फर्मानयोः कृतम् । यत्कृत्वा चाहती यातो तच्छणुष्व महामते ! ॥ १६ ॥ धर्म उचाचा -- । । - - वैदिश नाम नगरं पृथिव्यामस्ति विभूतम् । तत्राभूत्पृथिवीपालो धरापाल इति श्रुतः फस्सिन्काले पुरा देवी शशाप स्वगणं क्रुधा । मदतेऽत्र परा नारी भतुर्यन्मे निवेशिता तस्माद्वादशवर्षाणि जाकस्त्वं भविष्यसि । इत्युक्तः सवयनामजम्युकोमेदिनीतलम् येतसीवेत्रवत्योस्तु सहमे लोकविश्रुते । शापान्तो भपिता पुत्रइत्युक्तं गिरिकन्यया ॥ तत्र चानशनं इत्या क्षेत्र प्राणांस्ततोऽत्यजत् । दिव्यरूपपपुर्भूत्वा जगाम विष्णुसन्निधौ ॥ २१॥ तत्राथपं महद् दृष्ट्या घरापालो महीपतिः । विष्णोरायतनं हत्या क्षेत्रे प्राणांस्ततोऽत्यजत् ॥ २२ ॥ दिव्यरूपयपुर्भूत्वा स्थापयामास तं प्रभुम् । सस्मिन्पुरे नरान्सर्यान्सन्नियोग्यास्य धीक्षणे ॥ २३ ॥ शुभमायतनं विष्णोस्तस्मिन्ग्रामे सदा जनः। पूर्ण तु ब्राह्मगादीनांपूजयित्याकदम्बकम् इतिहासपुराण पाचकं तु विशेस्तः । पूजयित्वा द्विजनेष्ट विद्याभ्रेष्ठं महामतिः ॥ - . -

·.पामपुराणम्
६ उतरवण्डे
पुन्स चापि संपूज्य गन्धपुष्पादिभिः कमात् ।
NAERमाइ राजाऽसौ पापर्क पिनयान्धितः ॥२६॥
पायतन विष्णोः कारित म सास चातुर्यर्थमिदं शापि प्रोतुफामकदम्यक
शिष्ठीह द्विजष्ठ कुरु पुस्तफयाचनम् । यापत्संघासरं विप्र गृत्तित्यमुत्तमाम्
स्वर्णनिष्कशतं घात्र ततो दास्ये तथापरम् ।
पूर्ण वर्ष द्विजश्रेष्ठ! प्रेयोऽमदमात्मनः ॥ २६ ॥
एवं भवतितं सत्र पुण्यं पुस्तफधावनम् । पर्णसङ्गतमा तु तथा व मुनिसत्तम! १३०
भयायुषः क्षयाचार्य कालधर्ममुपेयिवान् ।
मया चास्य विमानं हि विष्णुना प्रेरित दिघः ॥ ३१॥
इत्येषा फर्मणां व्युटिः पुण्यमास्यानसंज्ञकम्।
श्रुतं पार्न महत्पुण्यं पवित्रं पापानाशनम् ॥ ३२॥
गन्धपुष्पोपहारस्तु न तुप्टिर्जायते तथा । देवानामिह सर्वेषां पुराणवणायथा ॥३३
स्वर्णरत्नादिधस्तूनां पत्राणां वापि कुरस्तशः ।
प्रामाणां नगराणां च दानात्तुधिर्भवेन्नहि ॥ २४ ॥
यथा स्याद्धर्मश्रवणानीतिः सर्वदिवौकसाम् । इतिहासपुराणानां श्रयणे मुनिसत्तम!॥
यथा स्यान्मे महाप्रीतिः साध्ये सर्वार्थकामिके।
कन्यादाने महाप्रीतिर्मम स्यान्मुनिसत्तम ! ॥ ३६॥
न तथा रोचते सा च यथा पुस्तकवायनात् । अथ कि यहुनोचेननान्यत्प्रीतिकरं मम
पुण्याख्यानमृते विप्र गुह्यमेतत्प्रकीर्तितम् । यश्चायमपरो घिन इहायातो नरोत्तमः ।
संगत्यानुगतश्चायं धर्मश्रवणमुत्तमम् । श्रुत्वा भक्तिरभूदस्य भ्रद्धया परमात्मनः ॥ ३६॥
कृत्या प्रदक्षिणं तस्य धायकस्य महात्मनः ।
एप विप्रो मुनिश्रेष्ठ! ददी स्वर्णस्य मायकम् ॥४०॥
-नान्यदानं फदा चके लोभाषिष्टेन चेतसा 1 पात्रदानात्फलप्राप्तिस्तस्यजातान संशयः
इत्येतत्कथितं कर्म माम्यां चैव महामुने ॥४२॥

·शोऽध्यायः] * गोपीचन्दनमाहात्म्यवर्णनम् * महादेव उवाया एतत्पुण्यस्य माहात्म्यं ये शृण्वन्ति मनीषिणः । न तेषां दुर्गप्तिः कच्चिजन्मजन्मनि जायते ॥४३॥ ते श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहत्यांसंहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापतिनारद- संचादे शास्त्रव्याख्यामहिमानामैकोनत्रिंशोऽध्यायः ॥ २६॥ त्रिंशोऽध्यायः गोपीचन्दनमाहात्म्यवर्णनम् । महादेव उवाच । थान्यत्संप्रवक्ष्यामि शृणु देवर्पिसत्तम । गोपीचन्दनमाहात्म्यं यथादृष्टं श्रुतं मया ॥ बाह्मणोषाऽथवेश्यो घा शूद्रोवाप्यथ बाहुजः । गोपीचन्दनलिसाङ्गोमुच्यते ब्रह्महत्यया तेलकं कुरुते यस्तु गोपीचन्दनसंभवम् । मद्यपानादि दोषैस्तु मुच्यते नात्रसंशयः॥ गोपीचन्दनलिप्ताङ्गो वैष्णधो विष्णुतत्परः । सर्वदोषैःप्रमुच्येत यथा गङ्गामसा पुनः ब्रह्महा मद्यपानी व स्वर्णस्तेयी तथैव च । गुरुतल्पगमोवाऽध दो पायथ चै द्विजः। स सद्यो मुच्यते पापादाजन्मशत कारणात् । द्वादश तिलकं प्रोक्तं सर्वेषां ये विशेषतः ॥ ६॥ वैष्णवानां ब्राह्मणानां कर्तव्यं भतिमिच्छताम् । दण्डकारं ललाटे स्यात्पनाकारं तु पक्षसि । बेशुपत्रनिभं याहुमूलेऽन्यहीपकाकृति । उच्चश्चकाणि चत्वारि याहुम्ले तु दक्षिणे । नाम मुद्राद्वयं नीचेः शङ्खमेके तयोरपि । मध्ये तत पाययोस्तु दे द्वे पोच धारयेत् यामेऽपि चतुरशङ्खानाममुद्रे च पूर्ववत् । चक्रमेकं गदे द्वे तोरिति विभेदतः ।। ललाटेच गदामेका नाममुदा तथा हदि।

·.पामपुराणम्
पुस्तक चापि संपूश्य गन्धपुष्पादिमिः प्रमात् ।
ततस्तमाह राजाऽसौ पाचर्फ यिनयान्यितः ॥२६॥
विष्णोः पारितं च सयामतः । चातुर्वर्णमिदं मापि धोनुकामरदम्यकम्
द्विजश्रेष्ठ कुरु पुस्तफयाचनम् । यापत्संवत्सरं विप्र गृवृतित्यमुसमाम् ।
स्वर्णनिष्कशतं चात्र ततो दास्ये तथापरम् ।
पूर्ण पर्षे द्विजश्रेष्ठ! श्रेयोऽर्थमहमात्मनः ॥ २६ ॥
सतं तत्र पुण्यं पुस्तफपाचनम् । पर्षसङ्गतमात्रे तु तथा व मुनिसत्तम! ॥३॥
मथायुपः क्षयाचार्य फालधर्ममुपेयिवान् ।
मया चास्य विमानं हि विष्णुना प्रेरितं दिघः ॥ ३१॥
इत्येपा फर्मणां ध्युष्टिः पुण्यमाख्यानसंझकम् ।
श्रुतं पानं महत्पुण्यं पवित्रं पापानाशनम् ॥ ३२॥
पोपहारस्तु न तुप्टिर्जायते तथा । देवानामिह सर्वेषां पुराणश्रषणायथा ॥३३
स्वर्णरत्नादिधस्तूनां पत्राणां चापि कुत्स्नशः ।
प्रामाणां नगराणां च दानात्तुष्टिर्भवेश्नहि ॥ ३४॥
माद्धर्मभ्रषणात्मीतिः सर्वदिवौकसाम् । इतिहासपुराणानां भ्रषणे मुनिसत्तम!।
यथा स्यान्मे महाप्रीतिः साध्ये सर्वार्थकामिके।
कन्यादाने महाप्रीतिर्मम स्यान्मुनिसत्तम ! ॥३६॥
रोचते सा च यथा पुस्तकवाचनात् । अथ किं बहुनोत्तेननान्यत्प्रीतिकरंमा
यानमृते विप्र गुह्यमेतत्प्रकीर्तितम् । यश्चायमपरो विप्र इहायातो नरोत्तमः ।
नुगतश्चायं धर्मश्रवणमुत्तमम् । श्रुत्वा भक्तिरभूदस्य श्रद्धया परमात्मनः ॥ ३६
कृत्वा प्रदक्षिणं तस्य पाचकस्य महात्मनः ।
एष चिनो मुनिश्रेष्ठ! ददौ स्वर्णस्य मापकम् ॥ ४० ॥
दानं फदा चने लोभाविप्टेन चेतसा । पात्रदानात्फलप्राप्तिस्तस्पजातान संशर
इत्येतत्कथितं कर्म माभ्यां चैव महामुने ॥४२॥

·१ ऽध्यायः] * गोपीचन्दनमाहात्म्यवर्णनम् * १९३ महादेव उवाच। एतत्पुण्यस्य माहात्म्यं ये शृण्वन्ति मनीषिणः । न तेषां दुर्गतिः कच्चिजन्मजन्मनि जायते ॥४३॥ नीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यांसंहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापतिनारद- संघादे शास्त्रव्याख्यामहिमानामेकोनत्रिशोऽध्यायः ॥ २६॥ त्रिंशोऽध्यायः गोपीचन्दनमाहात्म्यवर्णनम् । महादेव उवाच । यसंप्रवक्ष्यामि शृणु देवर्षिसत्तम । गोपीचन्दनमाहात्म्यं यथादृष्टं श्रुतं मया ॥ नोवाऽधवैश्यो या दोचाप्यथ बाहुजः । गोपीचन्दनलिप्ताङ्गोमुच्यते ब्रह्महत्यया कुरुते यस्तु गोपीचन्दनसंभवम् । मद्यपानादि दोषैस्तु मुच्यते नात्रसंशयः॥ बन्दनलिप्ताङ्गो पैष्णयो घिष्णुतत्परः । सर्वदोपःप्रमुच्येत यथा गङ्गामसा पुनः मद्यपानी च स्वर्णस्तेयी तथैव च । गुरुतल्पगमोयाऽथ शूदो पाप्यथ ये द्विजः।। स सद्यो मुच्यते पापादाजन्मशत कारणात् । द्वादश तिलकं प्रोत्रं सर्येयांचे विशेषतः ॥ ६॥ घेणघानां ब्राह्मणानां फर्तव्यं भूतिमिच्छताम् । दण्डकारं ललाटे स्यात्पनाकारं तु पक्षसि ।। निभं पाहुमूलेऽन्यदीपकाहति । उच्चधकाणि चत्वारि याहुमूले तु दक्षिणे ॥ नादयं नीचः शङ्कमेकं तयोरपि । मध्ये तत पार्चयोस्तु देव पोच धारयेत् पे चतुलानाममुद्दे च पूर्ववत् । चक्रमेकं गदे वे शतयोरिति विभेदतः । ललाटेच गदामेको माममुद्रा तथा हदि ।

·[उचरसण्डे
* पामपुराणम्
श्रीणि प्रीणि च चक्राणि मध्ये शवायुमायुमौ ॥ ११ ॥
दि पायें स्तनादूध्वंगदापनानि पाहुयत् । प्रीणि चत्यारिवाणिकर्णमूले द्वयोरधः
कमेकं सदन्येषु.तिलकेषु च धारयेत् । सम्प्रदायजमुद्रा तु धायां शिष्टानुसारतः ॥१३
यथारच्यथवा धार्या न तत्र नियमो यतः।
आचाण्डालाद्विशुद्धयन्ति तिलफस्यैध धारणात् ॥ १४ ॥
चाण्डालादधिकं मन्ये वैष्णघानां हि निन्दकम् ।
सब विष्णुप्समो शेयो नात्र कार्या विचारणा ॥ १५ ॥
ष्णपो ब्राह्मणो यस्तु विष्णुध्यानेषु तत्परः । नान्तरं तस्यय ज्ञयंस वै विष्णुर्भवेदिद
दूचकवरो विप्रो वेदाध्ययनतत्परः । स वै नारायण इति वेदे चैव तु पठ्यते ॥१७॥
विक्रधरो विप्रः पक्तिपापनपाचनः । तस्य भक्तियुतो ब्रह्मन्महापापः प्रमुच्यते ॥
तुलसीपत्रमालां घा तुलसीकाष्ठसंभवाम् ।
धृत्या ये ब्राह्मणो भूयान्मुक्तिभागी न संशयः ॥ १६ ॥
प्णुरूपो यतो विप्रो पैष्णयः स इहस्मृतः । पञ्चत्ये यस्यतिलकं गोपीचन्दनसंभषम्
विमानं स समाम्हा याति विष्णोः परं पदम् ।
फली नारद पश्यामि तिलर्फ गोपिचन्दनम् ॥ २१ ॥
कुर्वन्ति नरश्रेष्ठा न तेरादुर्गतिः कयित् । शङ्ख चैव तथा दक्षिणे चापि सयके
ते धृत्या पिशेपेण महापापैः प्रमुच्यते । मद्यपानरता ये च ये च स्त्रीयालयातकाः॥
म्यगमका ये हश्यन्ते भुपि पाडघ । भक्तानां दर्शनादेष मुक्तिस्तेषां न संशयः॥
संसारे तुपसारेऽस्मिन्कुमो ये पैप्पा जनाः ।
मदं हिष्णपो जातो विष्णोर्मतिसादतः ॥ २५ ॥
यो निएसता हात्र रामरामेति संजपन् । तेन पुण्यादियोगेन शिया मात्र संशयः
धोग महापुराणे पचपचारात्माहत्या संहितायां पष्टे उत्तरमा
...: ::गोपीचन्दनमाहात्म्यं माम त्रिशोऽध्यायः॥ ३०॥

·एकत्रिंशोऽध्यायः कार्तिकशुक्लकादश्यां दीपव्रतविधानवर्णनम् । नारद उपाय। ग्रान्संवत्सराख्यस्य दीपस्य विधिमुत्तमम् । सर्वव्रतप्रधानस्य माहात्म्यं प्रयदस्य में येन प्रतानि सर्वाणि कृतान्येव न संशयः । सबकामसमृद्धिश्च सर्वपापक्षयो भवेत् ॥ महादेव उवाच । पदामि तय देवर्षे रहस्यं पापनाशनम् । यच्छुत्वा ब्रह्मदा गोनो मित्रानो गुरुतल्पगः ॥ विश्वासघाती क्रूरात्मा मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम्। शतं कुलानामुद्धृत्य विष्णोलोकं स गच्छति ॥४॥ तदहं कथयिष्यामि दीपप्रतमनुत्तमम् । संवत्सरप्रमाणस्य विधि माहात्म्यमेव च । हेमन्ते प्रथमे मासि प्राप्य होकादशी शुभाम् । ग्राहो मुहत्तेवोत्थाय फाममोधयिषजितः नदीसंगमतीर्थेषु तडागेषु सरित्सु च । स्नानं समाचरेत्तत्र गृहे या नियतात्मवान् ॥ स्नातोऽहं सर्वतीय तत्स्नानं देहि मे सदा ॥ ८ ॥ स्नानमन्त्रः । देपानिपतच संतl कृतजप्यो जितेन्द्रियः । ततः संपूजयेद्देवं लक्ष्मीनारायणं प्रभुम् पञ्चामृतेन संस्नाप्य ततो गन्धोरकेन च । स्नातोऽसि लक्ष्म्यासहितोदेवदेव जगत्पते मो समुद्धर देवेश घोरात्संसारयन्धनात् । ततः सम्पूजयेद्देवं लक्ष्म्या स६ जनार्दनम् । मन्त्रैस्तु घेदिकभत्तया तथा पौराणिकरपि । अतो देवेति सूक्तेन पौरुषेणापिघा पुनः -नमा मत्स्याय देवाय फर्मदेवाय घे नमः । नमो पाराहदेवाय नरसिंहाय घे नमः ॥१३ पामनाय नमस्तुभ्यं पशुरामाय ते नमः । नमोस्तु रामदेवाय विष्णुदेवाय ते नमः। मोऽस्तु युद्धदेवाय फलिकने च नमोनमः । नमः सर्यात्मने तुभ्यं शिर इत्यभिपूजयेत् केशवादीनि मामानि तेर्षा संपूजयेद्धरिम् ॥ १५॥ 1 ·•पामपुराण. [ उसमरे मापनिासो दिगः सुरमिापयामागिः । धूपोऽय देवयेगा ममन्ने प्रतिगृहाताम् । पूपमात्रः। বীমাসি পী: কবি মখনি। মান্নান #বা ৪ সনান। दीपमात्रः। पपमिदममा देपदेष! जगरपणे ! मया सह रहाण र परमागमुक्तमम् । यद्यमन्त्रः मध्य पधारातो मस्या एवं ध्यात्या जनार्दनम् । पन्देन घेय हस्तेन शोमादाय बोदकम् ॥ १९॥ ग्मान्तरसदण यन्मया पातर्फ एतम् । तत्सर्य नाशमायातु प्रसादातप केशय! अर्थमन्त्रः । त: कुम्भ मर्ष शु_ पुषपूर्ण समानयेत् । लक्ष्मीनारायणम्याने तेलपूर्णमयापि पर। स्योपरि न्यसेत्या सानं मृण्मयमेव च । नपतन्तुसमां पतितस्मिन्पात्रे तु निपेत् ततः प्रयोधयेदोपं स्थाप्य कुम्भं सुनिश्चलम् । पुष्पगन्धादिभिः पूज्य ततः संकल्पयेच्छुविः ॥ २३ ॥ त्रेणानेन देघर्षे असमीरेषु धामसु । कामो भूतस्य भव्यस्य सम्राडेको विराजते । पःसंवत्सरं यावन्मयाऽयं परिकल्पितः । अग्निहोत्रमविच्छिन्नं प्रीयतां मम केशवः ततो जितेन्द्रियो भूत्वा श्रुतिज्ञानपरायणः । नालपेत्पतितापापांस्तथा पाखण्डिनो नरान् ॥ २६ ॥ श्री जागरण गीतं नृत्यवाद्यादिकेस्तथा । पुण्यपाठश्च विविधधर्माख्यानरुपोषणः। ।: प्रभातसमये कृतपूर्वाहिकक्रियः । ब्राह्मणान्भोजयेद्गत्या यथाशक्या प्रपूजयेत् ।। यं च पारणं कृत्वा प्रणिपत्य विसर्जयेत् । एवं संवत्सरं यावदहोरात्रं दृढव्रतः। पलसुवर्णेन तदर्भार्द्धन पा पुनः। पतिस्तु राजती प्रोक्ता द्विपला द्धिकापिया। पां तथा फम्भ ताम्रपानसमन्वितम । लक्ष्मीनारायणोदेवीयथा शक्या हिरण्मयः ·. एकत्रिंशोऽध्यायः] * दीपदानफलवर्णनम् * ततो निमन्त्रयेद्विद्वान्ब्राह्मणान्साघुसत्तमाम ॥ ३२ ॥ द्वादशोत्तमपक्षे तु विप्रान्षण्मध्यमे तथा । अन्यथा कारयेत्त्रीन्या एकं कर्मकरं द्विजम् सपत्नीकं द्विजं शान्तं क्रियावन्तं विशेषतः। इतिहासपुराणझं धर्म मृदुमेव च ॥३॥ पितृभक्तं गुरुपरं देवब्राह्मणपूजकम् । पाद्यार्घदानविधिना वस्त्रालङ्कारभूषणः ॥ ३५ ॥ संपूज्य परल्या सहितमे भक्त्या च पूर्ववत् । लक्ष्मीनारायणं देवं दीपतियुतं तथा ताम्रपात्रोपरि स्थाप्यघृतकुम्भेन संयुतम् । ब्राह्मणायततो दद्याद्धधात्या नारायणपरम् मन्त्रेणानेन देवर्षे! तमहं कथयामि ते ॥३७ ।। थपिद्यातमसा व्याप्त संसारै पापनाशनः । ज्ञानप्रदो मोक्षदश्च तस्मादत्ता मयाऽनघ इति दीपमन्त्रः । दक्षिणां च यथाशक्त्या दत्त्वा चिप्राय भक्तिः । भोजयेद् ब्राह्मणान्पश्चाद् घृतपायसमोदकैः ॥ ३६॥ पस्त्रैराच्छादयेत्पश्चात्सपनीकं तथा द्विजम् । शय्यां सोपस्करां दद्याद् धेनुं चैघ सचत्सिकाम् ॥ ४०॥ तेभ्यस्तु दक्षिणां दद्याद्ययाचित्तानुसारतः । सुहृत्स्यजनयन्धुंध भोजयेत्पूजयेत्तथा ॥ ४१ ॥ एवं महोत्सवं कुर्याद्दीपवतसमापने । ततो विसर्जयेत्पश्चात्पणिपत्य क्षमापयेत् ॥४२ एवं कृते तु यत्पुण्यं तथा सांकान्तिश्च यत् । संपत्सराख्यदीपस्य तत्फलं प्राप्यते नरः॥४२॥ मासयतेश्च यत्पुण्यं तत्पुण्यं प्राप्यते नरः । संवत्सरस्य दीपस्य मतेत सरितेन च। पानवतर्यथा सायर्यश्च योगवतस्तथा । सत्फलं समवाप्नोति दोपे सांपस्सरे छते गोभूहिरण्यदानानि गृहादीनां विशेषतः । यत्रुलं समते विद्वस्तित्फलं दीपदो भयेत् दीपदःकान्तिमाप्नोति दीपदो धनमक्षयम् । दीपदोकानमाप्नोति दीपदापरमंसुषम् । दीपदानान्च सौभाग्य विधमत्यन्तनिर्मलाम् । मारोग्यं परमामृद्धिलमते नात्रसंशयः दीपदः सुभगा मा सर्वलक्षणसंयुताम्। 1 ।

·1६ उत्तरखण्डे * पासपुराणम् * धुवान्पोत्राप्रपौत्रांश्च सातति चाक्षयां लभेत् ॥ ४६H ब्राह्मणापरम ज्ञान क्षत्रियो राज्यमुत्तमम् । वैश्यो धनपशन्सर्वाञ्छूदासुखमवाप्नुयात् कुमारीवापि भर्तारं सर्वलक्षणसंयुतम् । प्राप्नोति परमायुश्च पुत्रान्पोत्रांच पुष्कलान् वैधव्यनेय युपती कदाविदपि पश्यति । न वियोगमवाप्नोति दीपदानप्रमावतः ॥५२॥ नाधयो व्याधयश्चैव जायले दीपदानतः । भयात्प्रमुच्यते भीतोपद्धो मुच्येत यन्धनात ब्रह्महत्यादिभिःपादयत्रतपरायणः । मुच्यते नात्र संदेहो ब्रह्मणो वचनं यथा १५४ ॥ चान्द्रायणानि क्राणि चरितानि न संशयः । येन सांवत्सरोदीपो घोधितः शाश्वतो हरेः ॥ ५५ ॥ धन्याम्ते महात्मानस्तैःप्राप्तं जन्मनःफलम् । यः संपूज्य हरिभक्या दीपः सांवत्सरकृतः । ५६ ॥ येऽपि संघर्तयन्तीह दीपति शल या । ते यान्ति परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् ये च तैलं घ यति व यथाशक्या प्रदीपके । प्रक्षेपयन्ति सततं ते यान्ति परमगतिम् गच्छन्तं दीपकं शान्ति न शक्नोति प्रयोधितुम् । कथयत्यन्यलोकानां तेऽपि सरफलमागिनः॥५६॥ म्ती स्तोकं च मिक्षित्या तैलंदीपार्थमेयर। करोति दीपक विष्णोः पुण्यं तेनापि लभ्यते ॥ son दीप मज्याल्यमानं तु यः पश्यत्यधमो नरः। एमावन्दिपुरोपिणोपिष्णुलोकमवाप्नुयात् 14ta दीपमायालने युनियो दधातुरम्पयम् । सपंपापविनिर्मकोपिष्णुलोकमयागुणात् अत्राप्युदाहाम्तीममिरिहार्य पुरातनम् । यम थपणमात्रेण मुग्यो मकिरिया। सरम्पत्यामटे गये सिद्धाधम इति धुनः तत्रोपास दिन.पूर्य कापिलो नाम येषित সাখাওনিসী হিমঘ। খি ব র ল সনিম प्रोपपासनियमविष्णुमारापासौ । यि विधियाही पोप , समारायच लंम्पद तप प्रारम् । द गाय पापा बोधरितुश्य।

·। । एकत्रिंशोऽध्यायः] * कपिलब्राह्मणस्यवृत्तान्तवर्णनम् * १०६ एवं प्रवर्त्तमानस्य कपिलस्य महात्मनः । मार्जारस्तीक्ष्णदंप्रस्तु मूपकान्भक्षयेत्सदा ॥ तत्रागच्छति भक्ष्याथं मूषकानामहर्निशम् । कृत्वा ध्यानं स भक्ष्यार्थ नित्यं नारायणानतः ॥ ६॥ मक्षिता यहवस्तेन मूषका द्विजवेश्मनि । ये ये तैलार्थमायान्ति पयपाहरणाय च ॥ तांस्तांस्तु भक्षयत्येव मूपकान्ध्यानतत्परः । एवं प्रवर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् एकादश्यां स कपिलो ब्राह्मणः स्वगृहे शुचिः। सोपचासः सपत्नीकः पूजयामास घाच्युतम् ॥ ७२ ॥ ततो जागरणं चक्र स्तुतिनृत्यपरायणः । अर्धरात्रे तु संप्राप्ते निया मोहितो द्विजः।। मार्जारश्यागतस्तत्र तीक्ष्णदंनो लघुक्रमः । मक्षयामासनैवेद्यं गृहकोणेस्थितःसदा ॥४ मद्राक्षीमूषिका क्षुद्रां तैलपानार्धमागताम् । मन्दतेजसि दीपे तु पय॑पाहरणोविताम् समुत्पत्य पदाक्रम्य तदा सा यिलमाधिशत् । तस्याः पादेन वै पा दीपः संयोधितो भृशम् ॥ ७ ॥ तेलपात्रं च नमितं सुप्रकाशोऽभवत्तदा । ब्राह्मणोऽपि जजागार त्यक्त्या निद्रां पिमोदिनीम् ॥ ७॥ मार्जारोऽपि च तां रात्रिमजानच्चारभक्षकः । ततः प्रभाते चिमले कृत्या नित्यक्रिया दिजःnten ततध पारणं चक्रे पियो पन्धुजनःसह । एवं प्रवर्तमानस्य फपिलस्य महात्मनः ॥m पभयुःपुत्रपौत्राश्च धनधान्यमनुत्तमम् । भारोग्यं परमामृद्धिमवाप महतीं श्रियम् ॥८० दीपयतप्रभायेण कपिलो मोक्षमागतः । संभेव मण्डलं पुण्यं सपितुःशशिनस्तथा । दीपज्योतिःस्परूपेण परमात्मनि युनयान् । मूपिकापि च कालेन ममार बिलमभ्यतः पिमानयरमासाथ पिष्णुलोकं जगाम सा। मार्जारोऽपि च कालान्तं मृतः स्वगं जगाम सः पिमानपरमामा देषगाधर्षसेषितम् । भप्सरोमि-परिपृतो विद्याधरगतः ॥ ८४ म्सूयमानो महातेजा जयशम्नादि महल ।स्दयमानः सधै नागपिप्णुलोक जगाम सः - ·•पामपुराणम् . [६ चरखण्ड फल्पकोटिसहस्राणि फल्पकोटिशतानि च । भुक्त्या च विपुलाभोगांस्ततो राजाऽमय भुवि ।। ८६ ॥ सुधर्मानाम धर्मात्मा देववाहणपूजकः । रूपवान्सुमगधैव महावलपराक्रमः ॥ ८ ॥ तस्य प्रियतमा मार्या सर्वलक्षणसंयुना। भर्तृभका तथा शीला नासा सा रूपसुन्दरी ॥ ८८॥ सर्षासांचैप नारीणांमध्ये सासुभगाऽभवत्।पुत्राश्च यहचोजातास्तथा दुहितरोधनाः पषं विहरतोस्तइद्दम्पत्योःप्रीतिपूर्वकम् । आगत.फात्तिकोमासो हरिनेत्राययोधकत् तस्मिन्दीपा:प्रयोध्यन्ते नारायणपरायणः । कृचान्द्रायणादीनि प्रतानि नियमास्तथा ॥ ११ ॥ क्रियन्ते विष्णुभक्तश्च संसारमयीमिः । अथ प्रयोधिनीं प्राप्य राजा राशीमयावधीत् ॥१२॥ मद्रे! प्रयोधिनी पुण्या विष्णोनामिसरोरुहे। फरिष्याम्यद्य पूजां च सोपवासो जितेन्द्रियः ॥ ३ ॥ स्नात्या च पुरफर तीर्थे पुण्डरीकाक्षमच्युतम् । पूजयिष्यामि देवेशं लक्ष्या सह जनार्दनम् ॥ १४ ॥ इति सा पामिनं श्रुत्या मर्तुःप्रियहितरता । उपाय धयनं गुह्य मोरं चारहासिनो रूपमुन्दर्यपाय ! ममापि हदये फामासमुत्पन्नो नराधिप । उपसौन्दर्ययालाच हृदये मम पर्सी। पुष्करं प्रथम तीवं गन्तुमिच्छे स्पया सह । ततो राजा तगासार्द्धमागतापुस्कर सदा हायपरयन्देश समागत्य पुरोहितः । तत: पात्या तथा ध्यास्तपपितृदेवताः ॥१८॥ मयामास देवेश पुण्डरीकाक्षमच्युतम् । दीपमालाकुले तत्र सर्यतः सुमनोहर दर्श लिखितंत्र माहारं देवतासये। संदृष्ट्या मारतं कर्म जन्म स्मृत्वा भूपस्तदा।

·१११ एकात्रंशोऽध्यायः ] * मार्जारमूपिकवृत्तान्तवर्णनम् * मुखपङ्कजमालोक्य प्रियायाः प्रजहास च ॥ १० ॥ रूपसुन्दर्युवाच । मम सन्मुखमालोक्य भर्तः! कि स्मितकारणम्। कथयामास हृष्टात्मा प्राकनं कर्मणः फलम् ॥ १०१ ॥ राजोवाच। अहमासं पुरा देवि मार्जारो ब्राह्मणालये । भक्षिता मूषकास्तत्र मया शतसहस्रशः॥ ततो नारायणस्याग्रे दीपः संरक्षितो यतः । व्याजेनापि मया देवि! प्राप्तं तत्कर्मणः फलम् , विष्णुलोकमनुप्राप्य राज्यं प्राप्तं मयाऽधुना ॥१०॥ रूपसुन्दर्युवाच । ममापि स्मरणं जातं प्राकृतस्य च जन्मनः । मूपिका चाह मप्यासं क्षुद्राब्राह्मणवेश्मनि कात्तिके व प्रबोधिन्यां मन्दीभूते च दीपके । पय॑ग्राहरणार्थाय निर्गताऽहंतदा बिलात् नया नारायणं देवं पूजितं कुसुमैस्तथा। निद्राभिभूतं विप्रं च पति कृष्टा मया तदा उत्थितस्त्वं यदा तत्र मां ग्रहीतुं कृतक्षणः । दृष्ट्वा त्वां च प्रनष्टाऽहं प्रविष्टा विलमध्यतः ॥ १०७॥ वेशन्त्या मम पादेन दीपयत्तिविजृम्भिता । तेलपात्रं च नमितं तेनाहं सुखमागिनी ॥ नमिया राजराजेन्द्र दीपं चैव प्रकाशितम् । इदानों च मया प्राप्तं रूपलावण्यमुत्तमम् त्वं च भर्ता तथा राज्यं पुत्राश्वंषिधं सुखम् । दीपप्रबोधनाजातं ज्ञानमत नमत्यन्तदुर्लभम् ॥ ११०॥ स्मात्सर्वप्रयत्नेन दीपवतमनुत्तमम् । आयां हि परया भक्त्या कुर्यश्चैव विशेषतः ॥ देतत्कर्मणः प्राप्तं फलं राज्यादिसम्पदः । पूर्वजन्मस्मृतं वापि सर्वपापक्षयस्तथा तस्मात्सर्वप्रयलेन घिधिमन्त्रादि पूर्वकम् । दीपवतं कृतं पुम्मिः पुण्यमाचन्दतारकम् ॥ ११३ ॥ ति श्रुत्वा पवो राजाचक दीपवतं तदा। प्रिययो सह देवर्षे सम्यक्छदासमन्धितः ·पासपुराण पुण तशा दीपयने नुनी | HIT मुनि. देवानलमाः या दीयाय मादर येण्यतिमरा मुषि। सर्वपापपिमिर्मुगः प्रयान्ति हरिमन्दिरम् ॥ ११ पेग पुयंति पुत्रियो पा मनिताराः | होस पापनिर्मका गान्ति ग्राम सनातनम् ॥ ११७ ।। मेद पिदन्यायित से घिमुकिदम् । मर्यसौग्यम धन्यं महायतमिदं सर २१८ मेरोगा विनश्यन्ति यथा पापप्रमापजाः। आधयो स्थायः स मश्यन्ते हि ते क्षणात् ॥ १५॥ म दारिद्रय न शोफंचन मोहोन य पिम्रमः । गृह लक्ष्मीः समायानि जन्मजन्मनि पाइर !१२०॥ निपाो महापुराणे पश्चाशत्साहस्य संहितायां पठे उत्तरसपढे उमापति नारदसंवादे दीपयतमाहात्म्यं नामकत्रिंशोऽध्यायः ॥३१॥ द्वात्रिंशोऽध्यायः हरिश्चन्द्रसनत्कुमारसंवादे जन्माष्टमीप्रवविधानवर्णनम् । नारद उवाचन व! जगन्नाथ ! भक्कानामभयपद । प्रतं यूहि महादेध ! कृपांत्या ममोपरि ॥१॥ श्रीमहादेव उपाय। सार्वभौमः पुरा हासीचरिश्चन्द्रो महीपतिः । तस्य तुष्टोऽददाद् ब्रह्मा पुरी कामदुधां शुभाम् ॥२॥ रलमयी दिव्यां यालार्कसदृशप्रमाम् । तत्र स्थितो महीपालो सप्तद्वीपां वसुन्धराम यामास धर्मेण पिता पुत्रमियोरसम्, प्रभूतधनधान्यस्तु पुत्रदौहिनधान्नुप।।

·- दारिशोऽध्याप.] •हरिभद्रम्पपूर्वजन्माणान्तपर्णनम् . सालमा गई पर पिम्मएमागतः । म ताराममा पूर्व रा फास्य फिहिगित् म मरगयपिमानमधिदितम् । कम्मेह पर्मणो प्युटिपनादं मुरराष्टिय ॥६॥ निमितापरी भूपा पिमानपामालितः ददर्श पानिपपरो मे शिसरितां परम् ॥ तबगानमारमासो हितीयप माम्मरः । मासीनं पयंतपरे शैलप दिरण्मये । समयमा निगराणम् ।एगा पाताद्राजा मष्टुफामोश पिम्मयम् पपन्दे गरणी हग्ननापि सननिमः । सुग्गोपपिष्टम्नु नृपः पप्रच्छ मुनिपुङ्यम् भगमगदुर्लमा सो सम्पयं पया मम । मंणायन सभ्यत फाई पूर्णजन्मनि । तस्य फयप मे सर्यमनुप्राहोऽस्मि ते यदि सनन्तुमार उपाय। 2णु राजापस्यामि पूर्वमाप फारणम् । येन ए या विशेषेण तप चानुप्रदोऽमपत् रपमासी:पूर्वजनुणिमुपैश्पःसम्पयापानिः। भ्यं फर्म ते परित्यक्तं ततस्स्यक्तस्तुपान्धयः सायं पृत्तिरिक्षीणो मार्पयानुगतम्तया । निर्गतः स्यजनांस्यपत्या परप्रेषणलिप्सया नवप्रेषणदो हासीरफाले दुर्मिक्षादिनः । ततः कदाचिनदने सरधोत्पुलहुजम् ।। दृष्ट्वा तत्र एतो मापो टीपः पजानिये । एतापपत्यापुष्पाणि तान्यादाय पदे पदे मास्थिती नगरी पुण्या नाना पाराणसी शुभाम् । ततो विक्रीणतः कधिलेप गृहाति पङ्कजम् ॥१७॥ सन्मटान्निर्गत: फश्चिचत्रेप प्राङ्गणोस्थितः । तत्रस्थाने प्रविशता ध्रुतो पादित्रनिस्वनः कस्मिथ धूयतेवर पादित्रस्य घ निस्यनः । इतिपृष्टे तदातूर्ये तेनोक्त प्रस्थितोऽन्तरम् काशिराजस्नु पिण्यात इन्द्रद्युम्नस्तु पार्थिवः । तस्यास्ति दुहिताख्याता नामा चन्द्रावती सती ॥ २०॥ पोपिता महाभागा जयन्तीमष्टमी शुभाम्। तत्रागतोऽसौ वैश्यस्तु यप्रतिष्ठतिसाशुभा नंतुष्टचित्तः स तदा हर्षस्तत्रागतो महान् । तत्रस्थानत्वया दृष्टो देववैतानिको विधिः मादित्यसहितो यत्र पूज्यते भगवान्हरिः । तदन्या प्रत्ययापन्यासहपुप्पार्चनं कृतम् स्तु प्रकरस्टत्र कृतः पुष्पमयस्तथा । तं दृष्ट्या विस्मता साह केनेहाभ्यर्चनं कृतम् ·* पामपुराणम् * [६ उत्तरला ज्ञात्या तत्कर्म तत्सर्व कृतं संरक्षण तथा । ततस्तुष्टा तु सा तुभ्यं ददो वित्तं बहुस्वयम् ॥ २५ ॥ त्वया वित्तं नोगृहीतंभोजनायानुमन्त्रितः । न गृहीतं भोजनं च न च वित्तं त्वयात आदित्यो विष्णुसंयुक्तः पूजितोऽसी यथाविधि । ततःप्रभातसमये रक्षमाणस्तया सदा ॥ २७॥ विधम्मयित्वा तान्सन्निर्गतोऽसि यधेच्छया। तदेतदन्यजनुपि सुकृतं वार्जितं त्वया ॥२८॥ पञ्चत्वं च त्वया प्राप्त स्वीयकर्मानुयोगतः । तेन पुण्येन मदता विमानमागमत्तदा । तत्फलं भुज्यते भूप! पूर्वजन्मस्तं च यत् ॥ ३०॥ हरिश्चन्द्र उवाच । केनय च विधानेन कस्मिन्मासे च सा तिथिः। फर्तव्या तन्ममाचक्ष्य अनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ ३१॥ सनत्कुमार उधाव। गुप्याच हितो राजन्कय्यमानं मया तप । धावणस्य तु मासस्य कृष्णाष्टम्यां नराधिप! ॥ १२॥ रोहिणी पदिलभ्येत जयन्ती नाम सा तिथिः। भूगो भयो महाराज! मयजन्मनि कारणम् ॥ ३३ ॥ মিখানা যযামি যাল্লা মঃ। যােম্বাঘিয়ারি उपोपिलप्ततः एम्या म्नान करणतिः सदा व्यापदम पुग्मं पश्चारनसमन्वितम् অসমাপিছযমৃণালয় খান মল রবি শাবনীপ্লা सम्योपरिन्यसेरपा माषणं लक्षणाधिनम्। सापपी पिपना पशो मन्दगहिनीम् ॥२७॥ प्रासमां तु पुत्रस्य ननं ये पिम्मिताननाम् । पिवमान म्न मारपर पाणिमा मा गुणात माहोपर्ण कारयेय यापानिध वियते। - ·प्रयस्त्रिशोऽध्यायः] * पृथ्योदानयस्त्रदानयोःप्रशंसावर्णनम् , द्विनिष्कमात्र फर्तव्यं यदि शक्तिध पिद्यते । त्रिलोहेनैव कर्तव्यं सौवर्णनाथ था पुनः॥ सद्धय रोहिणी कुर्यात्सोवणी राजतः शशी । अष्टमात्रस्तु शशी रोहिणी चतुरङ्गुला ॥४१॥ फर्णयोः कुण्डले दद्यात्कण्ठाभरणकं गले । एवं कृत्या तु गोविन्दं मात्रा साधं जगत्पतिम् ॥ ४२ ॥ सोरादिस्नपनं कृत्वा चन्दनेनानुलेपयेत् । श्वेतवस्त्रयुगच्छन्नं पुष्पमालोपशोभितम् ।। नये_विविधर्भक्षः फलैर्नानाविधरपि । दीपं च फारयेत्तत्र पुष्पमण्डपशोभितम् ॥४४॥ गीतं नृत्यं च पायं चकारयेद्भक्तिमान्युधैः । एवं कृत्या विधानं तु यथाविभवसारत गुरं संपूजयेत्पश्चात्पूजां सत्र समापयेत् ॥ ४५ ॥ दति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति. नारदसंबादे जन्माष्टमीवतं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ॥ ३२ ॥ प्रयस्त्रिंशोऽध्यायः पृथ्योदानवस्त्रदानयोः प्रशंसावर्णनम् । महादेव उवाच। ट्या शतक्रतुं सिद्धं समाप्तवरदक्षिणम् । मयया जातसंकल्पः पर्यपृच्छद् वृहस्पतिम् नगवन्केन दानेन सर्वतः मुखमेधते । यदक्षयं महाचं व तन्मे चूहि महातपः ॥२॥ -वमिन्द्रेण चोऽक्तोसी देवदेघः पुरोहितः । प्रहस्य तं महाप्राज्ञो वृहस्पतिमुवावद । हरण्यदानं गोदानं भूमिदानं व पासव! । एतत्प्रयच्छमानस्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ वर्ण रजतं वस्त्रं मणिरत्नं च पासघ ! । सर्वमेव भवेद्दत्तं घसुधां यः प्रयच्छति ॥ फालयां महीं दत्त्या सवीजां सत्यमालिनीम् । यावत्सूर्यः कृतालोकस्तायत्स्वर्गे महीयते ॥ ६॥ .

·• Terror. मेरो पाप पुणे परिसितः अपि गोमममाग भूमिदानेन शुस्यति मदनी शिरण्यानिधनम् । दश साम्येय गाम लक्षणम् গীয় যুব সিম্মামি। গায়ানা সমম নির पिप्राय दधान गुणान्विताय गोगुमाग प्रजिमेन्द्रियाय। पापमही शिष्यति सागरान्ता तायता सम्य मवेदनन्तम ॥१॥ पशुपतिना शालयितुः प्रसति । एवं ने ममिदान सम्ये सम्ये प्रति । पजानि रोदन्ति प्रवीमि मदीतले । एवं फामाग्रीहन्ति भूमिदानसमन्वितः अगदाः सुपिनो नित्यं पनदी पपान्मयत । सनरः सयंदो भूयो यो ददाति पसुन्धराम् ॥ १३॥ गर्मिरते पत्सं क्षीरमुस्मृज्य सारिणी । पयं दत्ता सम्राक्ष भूमिमाति भूमिदम् । मद्रासनं छवं पराग्यवरयारणाः । भूमिदानस्य पुण्यम्य पलं स्वर्गः पुरन्दर ! देत्यो परुणो धम्रियासोमो हुताशनः । शलपाणि मायानमिनन्दन्ति भूमिदम् आस्फोदयन्ति पितरो पर्णयन्ति पितामहाः। भूमिदाता फुले जातः स नस्त्राता भविष्यति ॥ १७ ॥ ण्याहुरति दानानि गापः पृथ्वी सरस्वती । नरफादुरन्त्येने अपवापनदोदनात् ॥ िित तारयन्त्येते विद्वद्धिविप्रधारणः । प्रावृता घनदा यान्ति ना यान्ति स्वपनदा तृप्ता यान्त्यनन्नदातारः क्षुधिता यान्त्यनमदा: काङ्क्षन्ति पितरः सर्वे नरफादयभीरपः ॥ २० ॥ गयां यास्यति यः पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । एटच्या यहयः पुत्रा योकोऽपि गयाँ प्रजेत् ॥ २१॥ जित पाश्वमेधे न नीलंघा वृषमुत्सृजेत् । लोहितो यस्तु धनुनपुच्छाग्ने यस्तु पाण्डर वितः खुरविषाणाभ्यां सनीलो वृप उच्यते । नीलपाण्डुरलालस्तोयमुदरते तु यः रष्टि पर्षसहस्राणि पितरस्तेन सर्पिताः । यच्च ङ्गगत पर्दूकुलं; तिष्ठति बोधृतम् पितरस्तस्य वानन्ति सोमलोक महाधुतिम् ।

·प्रयस्त्रिशोऽध्यायः] * ब्राह्मणधनहरणे दुर्गतिप्राप्तिः * भासीदाको दिलीपस्य नृगस्य नहुपस्य च ॥२५॥ अन्येषां तु नरेन्द्राणां पुनरन्यो न गच्छति । बहुभिर्वसुधा दत्ता राजभिः सगरादिभिः ॥ २६ ॥ यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम् । ब्रह्मलो पाथ स्त्रीहन्ता बालनः पतितोऽथवा ॥२७॥ गयां शतसहस्राणि हन्ता तत्तस्य दुष्कृतम् । स्घदत्तां परदत्तां वा योहरेन्तु घसुन्धराम् सच विष्ठामिभूत्या पितृभिः सह पच्यते । पष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गेतिधति भूमिदः प्रहर्ता चानुमन्ता च ताव_ नरकं प्रजेन् । भूमिदाद्भूमिहतुश्च नापरः पुण्यपापवान् ॥ ऊर्ध्वाधस्ती च तिष्ठते यावदाभूतसंलयम्॥३१॥ अग्नेरपत्यं प्रथम सुवर्ण भूर्वप्णवी सूर्यसुतास्तु गावः । तेषामनन्तं फलमश्नुपीत यः काञ्चनं गां च महीं च दद्यात् ॥ ३२ ॥ भूमि यः प्रतिगृहाति यश्च भूमि प्रयच्छति । उभी तो पुण्यकर्माणो नियती स्वर्गगामिनी ॥ ३३ ॥ अन्यायेन हता भूमियनरैरपहारिता । हरन्तो हारयन्तश्च हन्युस्ते सप्तमं कुलम् ॥३॥ हरेद्धारयते यस्तु मन्दबुद्धिस्तमोवृतः । स यद्धो धारुणः पार्शस्तिर्यायोनिषु जायते। अश्रुभिः पतितस्तेषां दानानामयकीर्तनम् । ब्राह्मणस्य हृते क्षेत्रे हतं त्रिपुरुषं कुलम् ।। चापीकूपसहस्रेण अश्वमेधशतेन च । गर्वा कोटिप्रदानेन भूमिहर्ता न शुध्यति ॥ ३७॥ कृतं दत्तं तपोऽधीतं यत्किविधर्मसंस्थितम् । अर्धाङ्गुलस्प सीमाया हरणेन प्रणश्यति ॥ ३८॥ गोतीयं नामरध्यां च श्ममशानग्राममेव च ।संपीड्य नरकं याति यापदाभूतसंप्लवम् पञ्चकन्यानृते हन्ति दश हन्ति गवावृते । शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते ॥४०॥ हन्ति जातानजातांध हिरण्यार्थेऽनृतं यदन् । सर्व भूम्यन्ते हन्ति मास्मभूम्यनृतं पद प्रलस्ये नोरति कुर्यात्प्राणेः कण्ठगतैरपि । अग्निदग्धाः प्ररोहन्ति ब्रह्मदग्धो न रोहति अग्निदग्धाः प्ररोहन्ति सूर्यदग्धास्तथैव च । राजदण्डहताश्चैव ब्रह्मशापहता हताः ।

·* पाद्मपुराणम् * [६ उत्तरखण्डे प्रहास्येन च पुष्पानि अङ्गानि व मुहुर्महुः । कार्यकाले विशीर्यन्ते सिकतामित्तयो यथा ब्रह्मस्थहरणं कुर्वन्नरो यातिह रोरधम् न पिपं विषमित्याहुब्रह्मस्वं विषमुव्यते ॥१५॥ घिपमेकाकिन हन्ति ब्रह्मस्वं पुत्रपौत्रकम् । लोहचूर्ण चाश्मचूर्ण घिर्ष संजस्येन्नरः । ब्रह्मस्वं त्रिषु लोकेषुकः पुमाञ्जरयिष्यति । ब्रह्मस्वेन तु यत्सोपं देवस्वेन तु या रति सद्धनं कुलनाशाय भवत्यात्मविनाशनम् । ब्रह्मस्वं ब्रह्महत्याच दरिद्रस्य तु यद्धनम् । गुरुमित्रहिरण्यं च स्वर्गस्थमपि पीडयेत् । श्रोत्रियाय कुलीनाय दरिदाय च वासय ! ॥४En संतुष्टाय धिनीताय सर्वस्वसहिताय च । घेदाभ्यासतपपोशानेन्द्रियसंयमशालिने । ईदृशाय सुरश्रेष्ठ यहत्तं हि तदक्षयम् । आमपात्रे यथान्यस्त क्षीरं दधिपतं मधु ॥५१॥ मिनत्ति पात्रं दौर्बल्यान व पात्रं विनश्यति । पर्व गांव हिरण्यं च यतमन्नं महीं तिलान् ॥ ५२॥ अघिद्वान्प्रतिगृह्णातिमस्मीमपति काप्टवत् । यस्तडाग नकुर्यात्पुराणं चापि बानयेत् सर्व पुलं समुद्धृत्य स्वर्गलोके महीयते । पापीकृपाडागानि उद्यानप्रमवाणि च । पुननीतानि संस्कार ददने मौक्तिकं फलम् । निदायकाले पानीयं यस्य तिष्ठति पासप स दुगं विषम कृषं न फदाचिदवाप्नुयात् । एकाहं तु स्थित तोयंपृथिव्यां देयससम कुलानि सारयेत्तस्य सहपूर्वापराप्यपि । दीपालोकप्रदानेन पपुष्मान्स मयेन्नरः । दक्षिणाया प्रदानेन स्मृति मंधां च पिन्दति हत्याऽपि पात: फर्म या दद्यादनुसन्धिने ।। ५८॥ मालगाय पिशेण न स पाहिलिप्यते । भूमिर्गावस्तथा दास: मसल प्रहता या मनिपेदयते यन्तु तमाहयातकम् । उपस्थित पिपाई च यज्ञे दाने घ पासपा मोहाच्चरति विप्नं यः स मृतो जापने कृमिः। धनं पन्दति दानेन जीवितं जीयरक्षणात् ॥१. कपमारोग्यमलालमनुते । पसनाशनापूमा म्यर्गः सत्येन एम्यते ।। प्रायोपरेरामायं सत्र मुखमरमुने । मुखातयः शादीशायो सुगामी यमानः

·मस्त्रिंशोऽध्यायः] *रोहिया शनिगमनप्रतिरोधे दशरथप्रयत्नः *
रूपी विषयणमायी पायुपीत्यामतुं लभेत् । नित्यस्नायी भवेदक्षःसन्ध्यावेदजपान्धितः
अहिंस्रो यातिय राज्यं नाकपृष्ठमनाशकम् । अग्निप्रवेशी नियतं ब्रह्मलोके महीयते ॥
रसानो प्रतिसंहारे पशून्पुत्रांच विन्दति । नाके विरं सघसति उपचासी व यो भवेत्
सततं भूमिशायी यः स लभेदीप्सितां गतिम् । धीराशनं चीरशयं धीरस्थानमुपासतः
अक्षयास्तस्य लोकाः स्युः सर्वकामगमास्तथा ।
उपचासंच दीक्षां च अभिपेकं च पासव ॥६॥
कृत्या द्वादशवर्षाणि धीरस्थानाद्विशिष्यते । पावनं चरते धर्म स्वर्गलोके महीयते ॥
वृहस्पतिमतं पुण्यं ये पठन्ति द्विजोत्तमाः । तेषां वत्वारि पर्धन्ते आयुर्विद्यायशोयलम्
नारद उवाच।
इतीन्द्राय वृहस्पतिप्रणीतं धर्मशास्त्रकम् । महां भक्ताय सम्प्रोक्तं महेशेनाखिलं नृप!"
इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति.
नारदसंवादे धर्मकथने त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३॥
चतुस्त्रिंशोऽध्यायः
रोहिण्या शनिगमनप्रतिरोधे दशरथप्रयत्नः ।
नारद उचाचा
शनिपीडा कथं याति तन्मे पद सुरोत्तम । त्यन्मुखाच्यते यद्वे तेन जन्तुः प्रमुच्यते
महादेव उवाच।
देवर्षे! शु वृत्तान्तं येन मुध्येत बन्धनात् । प्रहाणां ग्रहराजोऽयं सौरिः सर्वमहेश्वरः
अयंतु देषो विख्यातः कालरूपी महाग्रहः । जटिलो धनरोमा व दानवानां भयङ्करः ॥
तस्याख्यानं च लोकेऽस्मिन्प्रथितं नास्ति वै प्रभो!।
भया गुप्तं विशेषेण नोक्तं हि कस्यवित्कदा ॥ ४॥

·। उताबारे
पुरोऽनिमितोमा गुराम महाr: साainfring
हगिका Rahmiritten |
atterपान शानिमाम्यति गाम
पदमागु उगमपदम् । माणा गुमि ति गुम्॥
एyimो परमप्रिमिः शानिमः
খার বিমা সাপিস ৫
जगमगाया पोरजामपदादिकम् । प्रतिमांना मोफर एर समागमः
I सनगरा मामा मuitar: मानसः | रामा पसियामुलाधितान
सम्बिधान पिमानि
प्रत
मादिनिजोममा ११
पसिष्ठ उयाग।
प्रामापत्यशमिदं रिमरिमाने पुनः प्रजाः ।
अयं योगो समाध्यस्तु प्रसारावादिमिम्तया ॥ १२ ॥
संचिन्त्य मनसा सादम परम महन् । समादाय धनुर्दिव्य दिव्यायुधसमन्वितम्
पारस्य वेगेन गतो नक्षत्रमण्डलम् । सपादं योजने लक्षं सूर्यस्योपरि संस्थितम् ।
रोहिणीपृष्ठमाम्याय राजा दशरध: पुरा।
रतु फाचने दिध्ये मणिरत्नविभूषिते ॥ १५ ॥
वर्णहयेयुक्त महाकेतुसमुळ्ये । दीप्यमानो महारत्नेः फिरीटमुकुटोरम्बलः ॥१६॥
यनाज स तदाऽऽफाशे द्वितीय इप मास्करः।
माफर्णपूर्णवापे तु संहारास्त्रं न्ययोजयत् ॥ १७ ॥
रास्त्रं शनिईट्या सुरासुरभयङ्करम् । इसित्या सनयात्सोरिरिदं पचनमब्रवीत् ।।
शनिरुधाव।
तय राजेन्द्र पर रिपुभयङ्करम् । देवासुरमनुष्याध सिद्धविद्याधरोरयाः ॥ १ER
बिलोकिता राजभस्मसाच्च भवन्तिते । तुष्टोऽहंतव राजेन्द्र तपसा पौरुषेणव
घरं ब्रूहि प्रदास्यामि मनसा यत्किमिच्छसि ॥२०॥

·- उनुस्विशाऽध्यायः] शनिना दशरथाय परत्रपप्रदानम् - १२१ दशरथ उपाय। रोहिणी भेदयित्वा तु म गन्तयं कदाचन । सरितः सागराःयापद्यावचन्द्रार्फमेदिनी याचितं तुमपा सारे! मान्यमिच्छामि ते घरम् । एपमस्तु शनिः माह परं दत्वा तु शाश्वतम् ॥ २२ ॥ पुनरेयाप्रीत्तुष्टो घरं घरय सुमत !। प्रार्थयामास हटात्मा परमन्यं शनेस्तदा ॥ २३ ॥ न भेत्तव्यं दि शफट त्वया भास्करनन्दन । द्वादशाब्दंतु दुर्भिक्षं न फर्तव्यं फदाचन ।। शनिख्याच बादशान्दं तु दुर्मिक्षन कदाचिदविष्यति । कीतिरेषा त्वदीया च त्रैलोक्येषिचरिष्यति परद्वयं तु सम्प्राप्य हएरोमा च पार्थिवः । रथोपरि धनुर्मवत्या भून्या चैव कृताञ्जलिः ध्यात्या सरस्वती देवी गणनाथं विनायकम् । राजा दशरथः स्तोत्रं सौरेरिदमधाप्रपीत् ॥ २७॥ दशरथ उवाच नमः कृष्णाय नीलाय शितिकण्ठनिमायचा नमःकालाग्निरूपाय कृतान्ताय च च नमः ॥२८॥ नमो निमासदेहाय दीर्घश्मश्रुजटाय च । नमो विशालनेत्राय शुष्कोदर भयाकृते ॥२६॥ नमःपुष्कलागात्राय स्थूलरोम्पोऽथ वै नमः । नमो दीर्घायशुष्काय कालदंष्ट्र नमोऽस्तुते नमस्ते फोटराक्षाय दुनिरीक्ष्याय वै नमः । नमो घोराय रौद्राय भीषणाय फपालिने नमस्ते सर्वमक्षाय धलीमुख नमोऽस्तु ते । सूर्यपुत्र नमस्तेऽस्तु भास्करे भयदाय च ॥ अधोद्दष्टे ! नमस्तेऽस्तु संवर्तक ! नमोऽस्तु ते । नमो मन्दगते ! तुभ्यं निस्त्रिशाय नमोऽस्तु ते ॥ ३३ ॥ तपसा दग्धदेहाय नित्यं योगरताय च । नमो नित्यं क्षुधार्ताय अतृप्ताय च ये नमः ॥ ज्ञानवर्णनमस्तेऽस्तु कश्यपात्मजसूनवे। तुष्टो ददासि घे राज्यं रुष्टो हरसि तत्क्षणात् ।। ३५ ॥ देवासुरमनुष्याच सिद्धविद्याधरोरगाः । त्वयाविलोकिताःसर्वे नाशं यान्ति समूलतः

·[उचरक्षण
१२२
* पाद्मपुराणम्
प्रसादं कुरु मे देघ घराोऽहमुपागतः । एवं स्तुतस्तदा सौरिग्रहराजो महाबलः ॥३७॥
अत्रवोच्च पुनर्वाश्यं दृष्टरोमा तु भास्करिः ।
तुष्टोऽहं तव राजेन्द्र स्तनानेन सुव्रत । घरं ब्रूहि प्रदास्यामि स्वेच्छया रघुनन्दन !"
दशरथ उवाच।
अद्यप्रभृति ते सौरे पीडाकार्या न कस्यचित् । देवासुरमनुष्याणां पशुपक्षिसरीसृपाम्
शनिरुवाय।
गृहन्तीति प्रहाःसर्वेग्रहाःपीडाकराःस्मृताः । अदेयंयावित राजन्किविद्युक्तं पदाम्यहम्
त्वया प्रोक्तमिदं स्तोत्रं यः पठिप्यति मानवः ।
एककालं द्विकालं वा पीडामुक्तो भवेत्क्षणात् ॥ ४ ॥
देवासुरमनुष्याणां सिद्धविद्याधरक्षसाम् । मृत्यु मृत्युगतो दद्यां जन्मन्यन्ते चतुर्थ के
यः पुनः श्रयायुक्तः शुचिर्भूत्वा समाहितः । शमीपत्र:समभ्यय प्रतिमा लोहजो मम
मापोदनतिलमिधं दद्यालोहं च दक्षिणाम् ।
कृष्णां गां वृषमं चाऽपि यो वे दद्याद द्विजातये ॥४४॥
महिने तु विशेषेण स्तोत्रेणानेन पूजयेत् । पूजयित्वा जपेत्स्तोत्रं भूत्पावैध कृताञ्जलिः
तस्य पीडां न चैवाई फरिप्यामि पावन । गोचर जन्मलग्ने घा दशास्वन्तर्दशासुस
रक्षामि सततं तस्य पीडांचापि ग्रहस्य । अनेनैव विधानेन पीडामुक्तं जगतयेत् ।
पवं युच्या मया दत्तो परस्ते रघुनन्दन । परत्रयं तु संप्राप्य राजा दशरथस्तदा ॥४८॥
मेने हतार्यमात्मानं नमस्सत्य शनधरम् ।
शनिना चाम्यनुभाती रथमारय घेगवान neen
स्यस्थानं गतयाप्राजा प्रामधेयोऽभवत्तदा । यद प्रातल्याप शनिपारे स्तयं पटे।
पटयमानमिदम्तोत्रं धयायः गणोति च। नरः स मुव्यते पापात्स्यालोके महीयने
रामा पारधेनोक्तं शन:नोत्रं च शारदम् । परमायुकरं थत्यं सर्पपीपिनाशनम् ।
कान्तिदं पुत्र र प्रदशानिफर परम्।
दशं मासिलोरस्मिन्पायनं मुवि दुर्लभम् ॥१३॥

·पवत्रिशोऽध्यायः विस्पृशेकादशीयतविधानम् , वृद्धाख्ये नगरे रम्ये तत्र तीर्घ हानुत्तमम् । धाघणेमासि गन्तव्यं तम्मिस्तीर्थे हानुत्तमे पसन्ति ब्राह्मणा यत्र वृद्धाख्यं च पुरं महन् । शनेः सरोघरं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् वत्र गत्या नरश्रेष्ठ स्नानंवैध समाचरेत् । ग्रहपीडा घिनश्यन्ति इत्येवं ग्रहाणो पचः। चनुरशीतिसहस्राणि तीर्थानि तत्र या प्ररे । नगरं पृद्धसमं तु कथितं मामूनवे १५७ मद्देशेनैव रचितं यत्र सायं तु घर्तते । ५८॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशासाहम्या मंदितायां पठे उत्तरराण्डे उमापतिनारद- संपाद दशरथकृत शनिम्ता गाम चतुम्प्रिशोऽध्यायः ॥ ३४॥ पञ्चविंशोऽध्यायः माधवजाहीसंपाद विस्पृशंकादशीप्रतविधानम् । मारद उपाचन शिल पतं हि सयाविशेषतः । पत्यामुच्यने लोक शर्मन: क्षणा महादेय उपाय। सर्वपापौघशमनं मदाःगपिनाशनम् | गणरुणापतारं स्वं विष्णशागपं महायणम् । काम सम्पदाणां मुनिम्पदाणों तु मोक्षयम् । रिम्साय मर पिन ! रणुष्प पदतो मम ।। प्ररयामनितानफरिफाले. मरायःसिमा किरोति महामुने । पुरारणे जीणे पर्यपापभयो भन्। विमानाममात्रेमीयते मात्र गंगया। माग पुराणानं भवताकोरिमिः । एभियसप पतिशिशोरपित मांशी भपनि विभिशा महता पनि। मोशायदेपनाएका वेबपी विपि... EिR दिसायंकामिका नि।

·निरपणे • पागणम् ममिप्रदरन्द्रियाणा शिारय मासोदिset पिरप्रियुमानो ध्यानधारणमिनाम् । बाममोगप्रममामांत्रिय मोशायिनी महां प पुरा प्रोमा गनुकत्रम्य माग सागंदे प्रणमाना मध्यमाने सुप्रक्रिया विष्णूशा ये करिष्यन्ति पिपरवियुताः । सेगमपि मया दतो मोशासायपिजिनाम् ॥ १५ ।। फाममोगमसकाना निस्पृशा मोक्षदायिनी । यहुमिनिसहश नेयं च महामुने! ॥ फात्तिके शुगपशेतु निस्शा आयने यदि । सोमेन सोमजेनापिपापकोटिविनाशिनी यस्या उपोषणस्तो हत्यायुक्तमहेशितुः । वस्तादग्रयकरालं नु ताक्षणात्पतित मुवि फलिफल्मप कोटयोघेर्मुक्ता देवी त्रिमार्गगा । उपदेशामायस्यविस्तासमुपोषणात् हत्याटो पाहुपीर्यस्य पूर्वजाता महामुने । गता भृगूपदेशेन विस्पृशा समुपोषणात् । शतायुधेन पिप्रेन्द्र निहतो ब्राह्मणो धने । ग्राहत्यायिनिमंकस्विस्पृशासमुपोषणात् । जीयोपदेशाच्उकस्य हत्या न मुनिसंभया । विनप्दा मुनिमुख्येन्द्र त्रिस्पृशा समुपोषणात् ॥ १८॥ ब्रह्माहत्यादि पापानि निस्पृशा समुपोषणात् । घिलयं यान्ति विप्रेन्द्र पापेप्यन्येपु फा फया ॥१६॥ न प्रयागे न काश्यां तु गोमत्यां कृष्णसलिघौ। मोक्षो भवति विप्रेन्द्र त्रिस्पृशा यदि नो कृता ॥२०॥ मरणारच प्रयागे तु गोमत्यां कृष्णसलिधौ। स्नानमात्रेण गोमत्यां मुक्तिभवति शाश्वती ॥ २१ ॥ गृहेऽपि जायते मुकिलिस्पृशा समुपोषणात् । विषयवर्तमानस्यकामभोगान्धितस्यव निवृत्तपिपस्यापि मुक्तिः साङ्ख्येन दुर्लभा । तस्मात्पुरुष्य विप्रेन्द्र त्रिस्पृशां मोक्षदायिनीम् ॥ २३ ॥ नारद उवाया ...। मुक्तिदंयद्विजातीनां त्वया पोल ममाधुना ·महादेव उवाय। बाह्रव्य सा पुरा विप्र निस्पृशा माधवेन तु । प्राचीसरस्वतीतीरे कथिता त्यनुकम्पया जाह्नव्युवाच । कलिकल्मपकोट्योधैर्ब्रह्मत्यादिकर्युताः । कलिकाले हृषीकेश स्नानं कुर्वन्ति मजले ॥ तेषां पापशतैर्दोघेहो मे फलुपीकृतः । कथं यास्यति मे देव पातकं गरुडध्वज ॥२७॥ प्रावीमाधव उवाच । कथयामि न संदेहः पुत्रि मारोदनं कुरु । श्यामो घटस्तु मे स्थानं प्राचीदेवी ममाग्रतः पहते ब्रह्मतनया दृष्ट्वाग्रे च सुरेश्वरीम् । स्नानं कुरुप्य नित्यं त्वं त्वत्र पूता मविप्यसि ॥ २६ ॥ न्यत्र ब्रह्मसुत्रा प्राची तत्राहं नात्र संशयः । तीर्थकोटिशतैर्युक्तः सुरैः सह घसाम्यहम् ॥ पवित्र मत्प्रियं स्थानं हत्याकोटिविनाशनम् । संतुष्टेन मया दत्तं यस्मात्प्राणाधिकाऽसि मे ॥ ३१ ॥ तीर्थकोटिसहस्राणि नित्यं तिष्ठन्ति जाहवि । प्राचीसरस्वती सोये सर्वदेषममाशया ब्रावधात्सुरापामाद्गोयधावृषलीचधात् । ब्रह्मदेवस्वहरणान्माता पित्रोस्स्यपूजनात् चक्रियानाद्गुरुद्रोहादभक्षस्य व भक्षणात् । सर्वपापस्य फरणात्प्राची ब्रह्मसुता सुते व्यपोहयति पापानि सकृत्स्नानेन मेऽग्रतः । फुरु स्नानं सरिठे विपापा त्वं भविष्यसि ॥ ३५॥ जाह्नव्युवाच। नाहं शनोमि देवेश भागन्तुं नित्यमेव हि । अतिदूरे च तत्तीधं तत्र गन्तुं न पार्यते ॥ फर्य नश्यन्ति पापानि कथयस्वेह माधय ॥ ३६॥ प्राचीमाधय उवाच। न शोपि यदा गन्तुं नित्यमेवहि जाहथि । तदान्यत्संप्रवक्ष्यामि यस्मान्मत्पादसंभया सरस्वत्यधिका या च तीर्यकोटिशताधिका । मखकोट्यधिकाधाऽपि प्रतदानाधिका च या ३८॥ . 1 - ·[६ उचरखण्डे • पापपुराणम् * जपहोमाधिका या च चतुर्वर्गफलप्रदा । साङ्ख्ययोगाधिका या च त्रिस्पृशा क्रियतां शुमा ॥ ३६॥ यस्मिन्मासे समायाति सिताच यदि पासिता। कर्तव्या सा सरिच्छेप्ठे कृते पापात्प्रमुच्यते ॥ ४० ॥ जाहव्युधाय। कीदृशी त्रिस्पृशा देव ममाख्याहि सुमाधव । ईदृशो महिमा यस्यास्त्वया प्रोक्तो ममाधुना ॥ ४ ॥ दशम्येकादशी भद्रा दिनकस्मिन्यदाभवेत् । त्रिस्पृशा सा भवेद्देव धान्यथा पद मे प्रभो ॥ ४२ ॥ कृष्ण उपाव। आसुरी प्रिस्पृशा देवी या त्वया परिकीर्तिता। पर्जनीया प्रयत्नेन वृत्तिहीनो यथा पतिः ॥ ४३ ॥ असुराणां तु सा प्रोक्ता आयुर्यलविनाशिनी । पर्जनीया प्रयत्नेन यथानारी रजस्पर स्पजाति बपरित्यज्यागतासाऽधमजातिपुसेिवत्या विशेपेण दशमीयुक्तं विमदिन यथा रजस्थलासगाद् दुष्यन्त झानपर्जिताः । तथैव दशमीयुक्त महिनं दूषितं मण दत्यायुतरानं हन्ति त्रिस्पृशा समुपोषिता । एकादशी द्वादशी व रात्रिशेपे त्रयोद त्रिस्परम सा तु पिया दामी सहिता नहि। रस्याऽपराध मुच्येत प्रायधिसे कूते नरः॥४८॥ दरामीयधनं दोन क्षमामि मुरापगे। भुन हालादलं तेन पिस्य भक्षण हा दार्मामिटीनं येन कृतमेकादशीवणम् । इति मत्या न फर्य मदिन दशमीयुगा जग्मको रिष्त पुष्पसरतानं याति मक्षयम् । पातयेत्म्पकुलं म्यांमयने रोषादिकम् म्वदेई शायपिया नु कर्तव्यो मम पासः । मोत्याया पिना धान्द्रयमादिषु संयुना। ५२ ॥ 'सर्प यानि एकादरयुशवासिनाम्। संदीनु पिरोण मंदे समुपरिणत

·ममाया च कर्त्तव्या द्वादशी पल्लभा मम ॥ ५४॥
जाह्नव्युवाच ।
रेप्येऽहं जगन्नाथ त्रिस्पृशां धचनात्तव । सर्वपापविनिर्मुक्ता भविष्यामि तयाज्ञया ।
श्रीकृष्ण उवाच।
स्थानंगच्छ भद्रं ते न भी कार्या कदाचन । तब देवि सरिच्छ्रेष्ठे न पापं संक्रमिप्यति
स्नात्वा सरस्वतीतोये येऽर्चयित्वा च माधवम् ।
प्रणमन्ति जगन्नाथं ते यान्ति परमां गतिम् ॥५७ ॥
जाहव्युवाच ।
धानं ब्रूहि मे ब्रह्मसर्वस्वेन करोम्यहम् । प्रसादयामि देवेशं दामोदरमनामयम् ॥
प्राचीमाधव उवाच ।
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि त्रिस्पृशाया विधानकम् ।
यं श्रुत्वाऽपि सरिच्छेठे ! मुच्यते पातकैर्नरः ॥५६॥
रेन चपलार्धन तदर्द्धनापि पापगे । प्रतिमा मम सौवर्णा कार्या विमघसारतः ॥६०
ताम्रमय कार्य तिलस्तु परिपूरितम् । सजलं तु घटं शुभ्रं पञ्चरत्नसमन्वितम् ।।
टितं पुष्पमालाभिःकर्पूरागुरुषासितम् । न्यसेद्दामोदरं पश्चात्स्नापयित्या बिलिप्यच
रिधानं ततः कार्य पस्त्रयुग्मेन चान्वितम् । मन्त्रैस्तु पूजनं.फार्य पुराणः समुदीरित
पुष्पैः कालोद्भवः शुभैः कोमलस्तुलसीदलैः ।
छत्रं तु विष्णवे दद्यात्पादुकाभ्यां सुसंयुतम् ।। ६४ ॥
नेवेचानि मनोहानि फलानि सुयहून्यपि । उपवीतं तु दातव्यं सोत्तरीयं नवं दृढम्
गयं दापयेद्दण्डं सुरूपं सोन्नतं गढम् । दामोदराय ये पादौ जानुनी माधपाय च ॥
शंकामप्रदायेति कटिं पामनमूर्तये । पद्मनाभाय नाभि तु जठरं विभ्यायोनये ॥ ६७ ।।
उदयं शानगम्याय कण्ठं कुण्ट्यासिने । सहस्रबाहये थाह चक्षुषी योगरूपिणे ।
सहस्रशीर्षा शिरसि सर्याई माधयाय च ॥६॥
संपूज्य विधियदपत्या याद, विधानतः ॥६६॥

·[मागाई धूपदीप • पापपुराणम् सेण मालिोरेण शवोपनिने महि । गणिनेनैप होमगारपि। म्गृती हामि पानि पनि नि जनाईन । उम्पन युनिमियानि मनमा पिगिन्तिमम् नारकंतु देय मां दुर्गनिमागपम् । यम्ममममहादेव पति पारलौकिका मन देवेश मा रक्षा गृहाणा नमोना हापिसदेपास्नु दामोदर ममोपरि। घनये यांनीगजन रातः । शीरि सरिक भ्रामयेद्वारिज हरेः ॥१ घरपा पिधानमेतदि पूजयेत्स्यगु ताः । दपारसुपणं यात्राणि सीणा मैप फम्मुकम् ॥३५॥ उपानही मुछ न मुद्रिा न फमण्डलम् । भोजनं चेष ताम्बूलं सप्तधान्यं च दक्षिणाम् ॥4॥ गुरं संपूज्य देवेशं कुर्याजागरणं हटे। गीत नृत्यसमायुक्तमुपवारसमन्वितम् ॥७३॥ निशान्ते चैय देयाय दत्त्वा चायं विधानतः । स्नानादिकां किया त्या भुञ्जीयाद्वाडवैःसह ॥ ८ ॥ शिव उवाच। द्विजेतत्त्रिस्पृशाख्यानमद्भुतं रोमहर्पणम् । श्रुत्वा तु लमते पुण्यंगगास्नान समुद्भवन अश्वमेध सहस्राणि पाजपेय शतानि च । तत्फलं समवाप्नोतित्रिस्पृशा समुपोषणात् पितृपक्षो मातृपक्षस्तथा चैवात्मपक्षकः । तैःसर्वेः सहसंयुक्तो विष्णुलोफे महीयते ॥ तीर्थकोटिषु यत्पुण्यं क्षेत्रकोटिपु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति त्रिस्पृशासमुपोषणात् ॥ ८२ ॥ ब्राह्मणाये ऽपि कुर्वन्ति क्षत्रियाः कृष्णमानसाः । वैश्या पा शूद्रजन्मानो ये तथा वान्यजातयः ॥२॥ ते सर्वे मुक्तिमायान्ति भुवं त्यक्या द्विजोत्तम!। मन्त्राणां मन्त्रराजोऽथ यथा स्याद् द्वादशाक्षः ॥ ८४॥ प्रतानां च तथा चैषा येन चै त्रिस्पृशा कृता ।

·पञ्चत्रिशोऽध्यायः] * निस्पृशैकादशीव्रतविधानम् * १२६ ब्रह्मणा च कृता पूर्व पश्चाद्वाजर्षिभिः कृता ॥८५ ॥ अन्येषांकाकथावत्सविस्पृशामुक्तिदायिनी । अनेन विधिना ब्रह्मस्त्रिस्पृशासंभवतम् यः करोति नरो भक्त्या शृणु पक्ष्यामि तत्फलम् । गगावगाहने व्रहान्याराणस्यां तु यत्फलम् ॥ ८७ ॥ मन्वन्तरसहस्रेस्तु त्रिस्पृशाकारको हि तत् । प्राच्या च यमुनास्नाने चर्यकोटिभिः फलम् ॥ ८८॥ तत्फलं समवाप्नोति त्रिस्पृशावतकृन्नरः । यत्फलं तु कुरुक्षेत्रे सूर्यग्रहणकोटिभिः । हेममारशतैर्दानै स्त्रिस्पृशाफरणेन तत् । पापकोटिसहस्राणि हत्याकोटिशतानि च ॥ पकेनेवोपयासेन क्रियते भस्मसाद्रुतम् । त्रिस्पृशाया व्रतं यत्तु अगतीनां गतिप्रदम् ॥ गतिमिच्छन्ति विप्र महापापशतानि च । स्वयं कृष्णोन कथितं पाराशर्यस्य चाग्रतः ॥ १२॥ प्रकाशयति यश्चेदं लिखित्वा वैष्णवं द्विजे । पापौघेर्ग्रथितस्यापि तस्यमुक्तिर्भविष्यति पुण्यैरवाप्यते विद्वन्मन्वन्तरशतैरपि । त्रिस्पृशा दुर्लभा लोके प्राप्यते नैव मानवैः ॥६४ कली ये त्रिस्पृशां लध्वा न कुर्वन्ति नराधमाः । तेषां जन्मफलं चैच जीवितं विफलं भवेत् ॥१५॥ प्रेतत्वं तैः समुत्तीर्ण विना श्राद्धर्धिनासुतः । कृता यैस्त्रिस्पृशा विद्वन्सत्याप्य फली युगे ॥ १६ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे उमापतिनारदसंघादे त्रिस्पृशाख्यानं नाम पञ्चत्रिशोऽध्यायः ॥ ३५ ॥ --.. -

·पत्रिंशोऽध्यायः
उन्मीतन्कादशीग्रतविधानम् ।
महादेष उपाय।
भारपा प्रपयामिन्माननीमनुतमाम् । गम्याः प्रयममाणजन्मर्मसाधनात्
पापारमा मुमते पाणे: पालोके महीयते । देवता: पिसोय तम्या गनिमयानुयुः
विपायों मत पियो सर्पफरमानवाप्नुमातम्या यता संदेश: म्यर्गलोके महीयते
म्याधाता प्रस: शियलोके महीयते ।
मतारयं पुर भोराजन्यैष्णयानां तु गजनम् ॥ ४॥
वैष्णपान नु ये राजन्सयो कुर्यन्ति नित्यशः।
तर दण्डं च कुर नो या तो नराधिय!॥५॥
मोजनानन्तरं ते मोजनं कुरते नृप । सेरेय पूजितो विष्णुमतया तु प्रपूजितः ।
মান্নামালামু বোম্বলি মহমু। যে গান্তি মূত্যন্তই লিসেনি:
धूपशेष तु ध विष्णोक्या मजसि भूपते । मारातिक सदारत्या भकानां घेदयेतंय!
शङ्खोदकं हरे नि भ्रामयित्या तु मक्तितः ।
नित्यं विपि शिरसि शेयं यच्छसि वैष्णवान् ।
नैवेद्यं प्रत्यहं त्या सर्वोपस्करसंयुतम् । विष्वक्सेनाय दत्त्या पै स्थयं भुनक्षिघाइव
विष्णोनिवेदितं चान्नं वैष्णवैः सह भुज्यते । -
नित्यं नामसहस्त्रेणीभक्या स्तापि जनार्दनम् ॥ ११ ॥
दीपार्घदानं विष्णोःपुष्पे गीतनर्तनम् । श्यामाकुरैः यूजयसे पूज्यन्ते नृपसत्तम !
श्यामाकुरै सदा वत्सपूजनं चातिदुर्लभम् । पृथ्वीशनसमं पुण्यं दूर्वया पूजनेते ।
अतो वै नास्ति लोकेऽस्मिन्दूर्वायाः सदृशं भुधि ।
तथा वै पूजनं कार्य विष्णु सायुज्यमिच्छता ॥ १४ ॥

·पदिशोऽध्यायः] • उन्मीलन्येकादशीव्रतविधानम् , मतस्त्वं कुरुषे नित्यं पूजनं दूर्वया सह 1 यवाक्षतविशेषेण पूजनं कुरुषे न पा ॥१५॥ पक्षे पक्षे नृपश्रेष्ठ विधिववादशीव्रतम् । यत्कृतं तु महाराज महापापप्रणाशनम् ॥१६ मोक्षदं सुखदं चैव तथाऽऽयुष्यप्रदं सदा । एतद्विष्णुयतं प्रोक्तं वैष्णयानां तु मोक्षदम् गृहस्थानां तु सुखदं यतीनां मुक्तिदायकम् । सर्वरोगादिशमनं पचित्रं कायशोधनम् ॥ मतमेतच कुरुपे नोवाचैव नराधिप । दशमीवेधरहितं कुरुषे जागरान्चितम् ॥ १६ ॥ तुलसीपत्रनिकरेनित्यं पूजयसे हरिम् । गोपीचन्दनजं पुण्ड भाले था नृपसत्तम! ॥ धारितं सर्वलोकानां पवित्रीकरणं नृप । अतस्त्वं च धारयसे गोपीचन्दनसंभवम् ।। ब्रह्मदा हेमहारी व मद्यपानी तथैव च । अगम्यगो महापापी तथा ह्यनृतभापितः ॥ २२ ॥ ते सर्वे मुक्तिमायान्ति तिलकधारणादृताः । विमर्षि कण्ठे नित्यं त्वं धात्रीफलसमुद्भवाम् ॥ २३ ॥ मालां मुख्यायुतसमां तुलसीपत्रसंभवाम् । शालग्रामशिलायुक्तां द्वारकायां समुद्भवाम् नित्यं पूजयसे भूप भुक्तिमुक्तिफलप्रदाम् । पद्मसंशं पुराणं वै पठसे पुरतो हरैः ॥२५॥ चरितं दैत्यराजस्य प्रहादस्य च भूपतेः । पासरं वासुदेषस्य सवेधं कुर्वतोनरान् ।। नेवारयसि भूपालशास्त्रं दृष्ट्या प्रयततः । सवेधं पासरं विष्णोर्यस्मिन्राष्ट्र प्रवर्तते लेप्यते तेन पापेन राजा भवति नारफी । वेधं चतुर्विधं त्यक्त्या समुपोष्य हरैदिनम् कुलकोर्टि समुद्धृत्य विष्णुलोके महीयते ॥ २८ ॥ भूमिपालेन सम्पृष्टो पसुनाथेन गौतमः । यथोवाच तु माहात्म्यं तन्मे निगदतः शृणु । गौतम उवाच । शृणुभूपाल पक्ष्यामि वैष्णवाख्यं महावतम् । श्रुत्वा पापिनः सर्वे मुक्तिमायान्ति तत्क्षगात् ॥ ३०॥ द्वादशीसंभवं पुण्यं मयाऽऽख्यातं न फस्यचित् । वैष्णवोऽसि महाराज! भक्तो भगवतो नृणाम् ॥ १॥ णावं तु महागुहां तव्रतं त्वं निशामय । उन्मोलनी नाम पुरा भक्या मे माधयेन तु

·तरमा
२
• पामगुराणम् .
Fram शुभाने का मामला ! पकाशीरा प्रमारिका मयेत् ।
पतालमीया पिकण रिप्रिया।
लोय यानिशीयानि पुण्यापायनानि ॥३४॥
कोटांशेने तुल्यागि मगायेदाम्सासिना
उग्मीलमीस किचिन्न भूत म गयियति ५॥
ग्यागो म कुरक्षेत्र म काशी गपुष्परः । शलो दिमागली मेयःम मर्गन्धमादनः ।
गेलो गीलनिषधी न पियो ने मिलम् ।
गोदापरीनकारी गन्द्रमागा म येदिका ॥७॥
नसापीमपयोणी सिमा नेप गायना।
चर्मण्यती न सरयूधन्दमाग नगडिफा ॥१८॥
गोमती च पिपाशा च शोणास्य महानदः । फिमत्र पानक्तेिन भूयो भूयो नराधिप
एमीलीसमं किंचिन्न देपः फेवात्परः । उन्मीलनीमनुप्राप्य यः प्रतकेशवार्चनम् ।
पापचमसमूहस्य राशय: पतिता क्षणान् ।
यस्मिनमासे महीपाल! तिथिमीलनी भवेत् ।। ४१ ॥
सन्मासनाना गोविन्दः पूजनीयः प्रयत्नतः । जातरूपमयः कार्योमासनाना तु माधवः
स्वशत्या विश्वरूपस्तु श्रद्धाभकिसमन्वितः । पपित्रोदकसंयुक्तं पञ्चरतसमन्धितम् ॥
गन्धपुष्पाक्षतर्थक्कं कुम्भं दामभूषितम् । पाच सोदकं काय गोधूमैश्वापि पूरितम्
नानारत्नेश संयुक्त नानागन्धः प्रपूजितम् । मल्लिकामोदसंयुक्त जातीपुष्पैः प्रपूजितम्
श्वेतास्यस्तण्डुलैचैव पूरणीयः प्रयत्नतः । प्रदद्यालयुग्मं तु उपवीतं तु सोत्तरम् ।
उपानही तु राजर्षे श्वेतं छत्रं व सुन्दरम् । भोजन जलपात्रं च सप्तधान्य तिल सह ॥
रूप्यं चैव तु कार्पासं पायसं मुद्रिका हरेः । धेनुर्वाऽत्र तु दातव्या घत्सालङ्कारसंयुता
सुषर्णयङ्गी रौप्यखुरी साम्रपृष्ठी तथैव च।कांस्यदोहा रत्नपुछी दयाद गुप्ता
शा सोपस्करां दद्यात्सायवे भक्तिपूर्वकम् ।
धूपं दीपं तु नैवेद्य फलपत्रं निवेदयेत् ॥ ५० ॥

·।
पत्रिंशोऽध्यायः] * उन्मीलन्येकादशीव्रतविधानम् *
पूजनीयो महाभमन्त्रैरेभिस्तु केशवः । तुलसीपत्रसंयुक्तः पुष्पैः कालोद्भवैस्तथा ॥
मासनाम्नेष चरणौ जानुनी विष्णुरूपिणे । गुह्ये तु गुह्यपतये फटी चे पीतवाससे ॥
ब्रह्ममूर्तिभृतेनामावुदरे विश्वयोनये । हृदये ज्ञानगम्याय कण्ठे वैकुण्ठमूर्तये ॥ ५३॥
ऊर्ध्वगाय ललाटे तु याही दक्षान्तकारिणे । उत्तमाङ्गे सुरेशाय सर्घाङ्ग सर्वमूर्तये ।।
स्वनाम्ना चायुधादीनि पूजनीयानि भक्तितः ।
अर्घदानं प्रकर्तव्यं नालिकेरादिभिः समम् ॥ ५ ॥
शवोपरिजलं कृत्या गन्धपुप्पाक्षतान्वितम् । सूत्रेण वेष्टितं कृत्वा दद्यादधं विधानतः
देवदेव महादेव ! श्रीकेशव ! जनार्दन ! । सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु पुण्यराशिविपर्धन ॥
शोकमोहमहापापा-मामुद्धर भवार्णवात् । सुकृतं न कृतं किंचिजन्मकोटिशतैरपि ॥
तथापि मां महाम्वामिन्समुद्धर भवार्णपात् । व्रतेनानेन देवेश ! ये चान्ये मम पूर्वजाः
वियोनिञ्च गताश्चान्ये पापमृत्युवशं गताः ।
ये भविष्यन्ति येऽतीताः प्रेतलोकात्समुद्धर ॥ ६॥
आर्तस्य मम दीनस्य मक्तिरव्यभिचारिणी।
दत्तमचं मया तुभ्यं भक्त्या गृह्णीप्य माधय ! ॥६॥
दत्त्वाचं ध्पदीपायेनैवेद्यैर्विष्णुसंभवः । स्तोत्रैनीराजनीतभृत्यःसंतोषयेद्धरिम् ॥६२
पस्त्रेनिश्च गोदानर्भोजमेस्तोषयेद्गुरुम् । तथा तथा विधातव्यं गुरुवंप्रीतिमाप्नुयात्
लोकानां तारणार्थाय धात्रा सृष्टो गुरुय॑तः ।
अतो वै गुरुपूजा व कर्त्तव्याचे प्रयततः ॥ ६४॥
माहितं यो नाशयति स्वहितं दर्शयेत्सदा । स गुरुः स च विज्ञेयः सर्वधर्मार्थकोविदः ।
भकुर्वन्वित्तशाटयं तु गुरवे तं मिवेदयेत् । गुरोनियेदिते भूप! परिपूर्ण भवेद् प्रतम् ॥
एल्या दिवातनं कर्म भोजनं प्राह्मणैः सह । फर्त्तव्यं नृपशार्दूल! दिनं नेयं कथानकः
अनेन विधिना यस्तु कुर्यादुन्मीलनीयतम् । फल्पकोटिसहस्राणि पसतेविष्णुसन्निधौ
इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति-
नारदसंघादे उन्मीलनीयतं नाम पत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३६॥

·समरिंशोऽध्यायः
पादिन्यकादमीवरधानम् ।
aptart frfArtire IT arjeray
भीमहा माया
লগ্ন খাথি গা ধুলা মাদা। লা লিসিন =
परपमेयुगुल्या दिनी
मारद उपाग।
पूजाविधि शामि साप देपसमम पातु महादेपा महामन्तममा
मदादेय उयाग
पूजापिधि प्रपश्यामि सामन द्विमनन्दन ।
पूजिते धार्यिते विष्णी पलं प्राप्नोत्यमायम् ॥ ४॥
येन पूजाविधानेन नुप्टिं प्राप्नोति माधयः | भतणं जलाणं च कुम्म चन्दननर्मि-
पचासमायुक्तं पुष्पमालामिटितम् । स्थाय साधमयं पा सगोधूमं घटी
सौपर्ण फारयेदेयं माससंजामिनामकम् । पञ्चामृतेन विधिना स्नपनं सुमनोरम
फारयेदेवदेवेश जगन्नाथ जगत्पतिम् । पिलेपनं तु फत्तंध्यं कुश्मागावन्दनः ।
यस्त्रयुग्मं च दातव्यं उभोपानहसंयुतम् । पूजयेद्देयताधीश कुम्मपात्रोपरि स्थित
पानामाय चै पादौ जानुनी पिश्यमूर्तये । अरू चे ज्ञानगम्याय कटी ज्ञानप्रदाय
उदरं विश्वनाथाय हृदयं श्रीधराय च।
फण्ठं कौस्तुमफण्टाय याहू क्षत्रान्तकारिणे ॥ ११ ॥
ललाट व्योममूज़ तु शिरो चे सर्वरूपिणे ।
स्पनाना चैप कमलं सर्वाङ्गी दिव्यरूपिणीम् ॥ १२ ॥

·। सप्तत्रिंशोऽध्यायः] पक्षपदिन्येकादशीग्रतविधानम् * एवं विधिपत्संपूज्य ततोऽयं दापयेत्सुधीः । नालिकेरेण शुभ्रेण देवदेवस्य चक्रिणः अनेनेवादानेन संपूर्ण जायते बातम् । संसारार्णयमग्नं मां समुद्धर जगत्पते ! ॥१४॥ त्वमीशः सर्वलोकानां त्वं साक्षाच्च जगत्पतिः । गृहाणाघ मया दत्तं पद्मनाम नमोऽस्तु ते ! ॥ १५ ॥ नेवेद्यानि सुहृद्यानि षड्रसानि विशेषतः । देयानि तु विशेषेण केशवाय सुभक्तितः ॥ नागपत्र सकपूरं दद्याद्देवस्य भक्तितः । घृतेन दीपकं कुर्यात्तिलतैलेन चा पुनः ॥ १७ ॥ छत्या सम्यग्विधानेन गुरोः पूजा प्रकारयेत् । पत्राणि चैव चोष्णीपं कञ्चुकं च प्रदापयेत् ॥ १८ ॥ दक्षिणां च यथाशक्या गुरवे संप्रदापयेत् । भोजनं चैव ताम्बूलंदत्त्वा वा प्रदापयेत् स्वचित्तस्यानुसारेण यथाशक्त्या तु निर्द्धनैः । कार्यासम्यक्प्रयत्नेनद्वादशी पक्षवद्धिनी ततो जागरणं कुर्याद्गीतनृत्यसमन्वितम् । पुराणपाठसहितं हास्याहादसमन्धितम् ॥ २१ ॥ स्तुवन्ति च प्रशंसन्ति जागरं चक्रधारिणः । नित्योत्सवोभवेत्तेषां गृहे चै दशजन्मसु अतो धन्यतमा चेयं कर्तव्या पक्षवर्धिनी। कृत्या तु सकलं पुण्यं फलं प्राप्नोत्यसंशयम् ॥ २३ ॥ पक्षवधिनीमाहात्म्यं ये शृण्वन्ति मनीषिणः। तेः कृतं सत्कृतं सर्व याचदाभूतसंप्लवम् ॥ २४ ॥ पञ्चाग्निसाधने पुण्यं यच्च स्यात्तीर्थसाधने । तत्पुण्यं समवाप्नोति विष्णोर्जागरफारणात् ॥ २५ ॥ पक्षवर्धिनिका पुण्या पवित्रा पापनाशिनी । उपवासकृतां विप्र हत्याकोटिविनाशिनी पसिष्टेन कृता पूर्व भारद्वाजेन चै मुने । ध्रुयेण नाम्वरीपेणतेयं विष्णुघल्लभा ॥ २०॥ इयं काशी समापुण्या इयं वै द्वारका समा । उपोषिताच भक्तेन घाञ्छितञ्च ददात्यसो इयं धन्या धन्यतमा हत्यायुतविनाशिनी । कर्त्तव्या तु विशेषेण वैष्णवैनितत्पर॥ अहो सर्वेश्वरो देवः संसेव्यो ध्रततत्परः । किमन्दबहुनोक्तेन फर्तव्यं नतमुत्तमम् ।।

·.पाम्गणम्
गाव
पासपीः ति पर पितः । ये पते माकानी ।
পাই যা চান পাল জানাবি। হার্ণিয়ানাগা মানুষ
খি গাই গাপ্তা হগয়া সা পালাঃ মানি
লাখাে গাঙ্গিমা শা শাসিয়াল্লোয় ।
अष्टत्रिंशोऽध्यायः
एकादश्यां जागरणमाहात्म्पवर्णनम् ।
महादेव दपाच ।
शृणु मारद पश्यामिमाहात्म्यं जागरस्य ।
यच्छत्या मुक्तिमाप्नोति महापापी न संशयः ॥ १॥
नारद उपाचा
महो विश्वेश्वरो पिष्णुः पवित्रीकरणः सदा!
तस्योपपासमाहात्म्यं श्रुतं हित्वन्मुखाग्थ्यि ।। २ ।।
तथाऽपि श्रोतुमिच्छामि माहात्म्यं जागरस्य तु ।
कीदृग्जागरमाहात्म्यं रात्री भक्तिस्तु कीदृशी ॥३॥
प्रहरेषु च या पूजा यद विश्वेश्वर प्रभो । त्वं लोकेषु सदा पूज्यस्त्वं हि देको जनार्दनः
यं हि विश्वेश्वरी देखो यती भक्तिर्जनार्दने । सर्वेषां चैपभकानां त्वंब धेष्ठ उमापतिः
लोकेऽस्मिन्सर्वदा भक्त्या तपाख्या पर्तते सदा ।
प्रतो येन प्रकारेण लोकानां मुक्तिरेव च । विश्वेश्वर पद त्वं तु माहात्म्यं जागरस्यतु
महादेव उपाय।
एकादश्यां जनो विष्णु रात्री संपूज्य भक्तितः ।
कुर्याजागरण विष्णोः पुरतो वैष्णवैः सह ॥ ७॥

·मानिसोऽध्यायः] एकादश्यां जागरणमादाम्पयर्णनम् ।
गीतं पापं या नृत्य पुराणपटनं तया । धूप दीपं च नयेचं पुष्पं गन्धानुलेपनम् ॥८॥
फलाम तथा दादानमिन्द्रियसंपमम् । सत्यापितंच विप्रेन्द्र पचोयुक्तप्रियान्वितम्
पिनिय मुदा पुनो यः परोसि मरः सदा । सर्वपापविनिर्मुक्तो जायते विष्णुपातमः
रात्री आपरणे प्राप्त निदा पुर्वन्ति वैष्णपाः ।
हारित योपपासन्ततं पे यिष्णुमंशपम् ॥ ११ ॥
ये पूर्यन्ति मराः मान जागरे पिष्णुमंरके । जागरं रुष्णमायेन न स्थपन्ति कदाचन
एलाय नाम मनसा पदन्तिय पुनः पुनः । तेतु धन्यतमा शेया अस्यांरात्री विशेषतः
सक्षणे तु गोदानं घटा चय चतुर्गुणम् । प्रदरे फोटिगुणितंचतुर्यामेप्यसङ्ख्यफम्
जागरे निमिपात शवाने पिशेषतः ।
तत्फलं फोटिगुपितं तम्य साया न विद्यते ॥ १५॥
गर्ननं कुस्ने यातु करायाने नरोत्तमः । न फलं दीयते तस्य आजन्ममरणान्तिकम् ।।
साधरं चैय सात्साई पापालापादिपजितम् । प्रदक्षिणसमायुक्तं नमस्कारपुरःसरम् ॥
नीराजनसमायुक्तमनिर्यिपणेन चेतसा । यामे यामे महाभाग फुर्यादारार्तिकं हरेः ॥१८
पपिशगुणसंयुनमेकादश्यां च जागरम् । यः फरोति नरो भत्तया न पुनर्जायते भुवि
य एवं फुरले भतया पित्तशाट्यविवर्जितः । जागरं धासरे पिणोलीयते परमात्मनि
पनपान्वित्तशायन यः करोति प्रजागरम् । तेनात्मा हारितो नूनं कितवेन दुरात्मना
विष्णुजागरणे
प्राप्त उपहास फरोति यः । पष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः ।।
वेदपिप्राह्मणो यस्तु नर्तनेन विशेषतः । उपहासपरः प्राप्तः स पै चाण्डाल उच्यते ।।
निभियं निमिपावा यः करोति प्रजागरम् ।
धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राप्नोति पदमव्ययम् ॥ २४ ॥
वेदशास्त्ररतो नित्यं नित्यं पे यशयाजकः । रात्री जागरणेप्राप्त निन्दा कुर्वन्यजत्ययः
म पूजां प्रकुर्वाणो विष्णुनिन्दासु तत्परः । एकविंशत्कुलेनैव नरकं प्रतिपद्यते ॥२६॥
विष्णुः शिवः शिवो घिष्णुरेकतिद्विधा स्थितः ।
तस्मात्सर्वप्रकारेण नैव निन्दा प्रकारयेत् ॥ २७ ॥

·[६ उत्तरखण्टे * पामपुराणम् लभुजङ्गेन स्पपन्ति मधुहाहनि । कुर्वन्ति जागरं नैव मायथा ते व मोहिता कादशी येषां फली जागरणं विना । ते घिनटा नसंदेहो यस्माजीवितमधुषम् त्रियुग्मं तु दत्त्या घे धैष्णवं पदम् । एतं ये नैव पश्यन्तिपापिनी हरिजागरम् वायकस्याय गीतं नृत्यं तु फारयेत् । पावके सति देवर्षे पुराणं प्रथम पठेन् सहस्रस्य पाजपेयायुतस्य च । पुण्यं कोटिगुणं वत्स विप्योजांगरणे कृते ।। मातृपक्षे भार्यापक्षे तु पाडय । कुलान्युद्धरते चैतान्त्याजागरण हरेः दिने बिद्धे जागरं पूजनं हरेः । वृथा दानादिकं सर्व कृतग्नेषु क्तं यथा ॥३४॥ उपोपणदिने विद्ध प्रारब्धे जागरे स्थितिम् । विहाय स्थान तद्विष्णुः शापं दत्त्वा प्रगच्छति ॥ ३५॥ पासरे विष्णोर्ये कुर्वन्ति प्रजागरम् । तेषां मध्ये तु तुटः सन्मृत्यं तु कुरतेहरिः नानि कुरूने जागरं फेशयाग्रतः । युगानि तानि तापन्ति विष्णुलोके महीयते ।। नानि घसते विना जागरणं हासहस्राणि रोरधान निचलते श्यां शयानन्तु धिना जागरणं हरेः । भूकपत्तिष्ठते यो ये गानं पाठं न पापोत् न्मनि मूकत्वं जायते जागरे हरेः । यो न नृत्यति मृढात्मा पुरतो जागरे हो। पटुत्वं तस्य जानीयात्सप्तजन्मनि पाहय । य. पुनः कुरते गीतं नृत्यं जागरणं हरेः पदं मदीयं च सत्यं ये गस्य वैष्णयम् । यःप्रशेषयते लोकान्विष्णोर्जागरणेरतः परंतु धैकुण्ठे पितृभिः मह पैष्णपः मिति प्रयच्छने यस्तु हरेजांगरण प्रति सहमाणि येतदीप पसेलर। परिकशिप्रियते पाप कोटिजन्मनि मानवे । rwaगरे सयं राशनश्यति याच्या शालग्रामशिलाने में प्रकृति प्रमागरम् । या पामे पलं प्रोन कोटयन्दपसमुद्यम् । संप्राजे पासरे पिणीय म कुर्वन्ति आगम् ॥ ४६॥ पणा स्याल रणपानांच निन्दपा। कीतिलाशा MERE: 4 संपदा पुनः ।

·- भविंशोऽध्यायः] • पकादश्यां जागरणस्य माहात्म्यवर्णनम् . १३६ शायुतेन लभ्यन्ते द्वादशी जागरं पिना। मतिनं जायते यस्य द्वादश्यां जागरं प्रति ॥ महि तस्याधिकारोऽस्ति पूजने फेशपम्य हि । यावत्पदानि चलति केशपायतनं प्रति अश्वमेधसमानि स्युर्जागरायं प्रगष्ठतः । पादयोः पतितं यावद्धरण्यां पांसुगच्छताम् ॥ ५० ॥ गवर्षसहस्राणि जागरी घसते दियि । तस्माद्गृहात्प्रगन्तव्यं जागरे पेशवालये ॥ कलौ मलविनाशाय द्वादशीद्वादशीषु च । परापवादसंयुक्तं मनः प्रासादर्जितम् ॥ ५२ शानद्दीनमगान्धर्व सपा दीपविवर्जितम् । त्योपचाररहितमुदासीनं स निन्दनम् ।। फलियुक्त विशेषेण जागरं नवधा मतम् । सशास्त्रं जागरं यच्च नृत्यगान्धर्वसंयुतम् ॥ ५४॥ सपाय सालसंयुक्तं सदीपं मधुभिर्युतम् । उच्चारस्तु समायुक्तं यथोक्तभक्तिभावितः ॥ प्रसन्न तुष्टिजननं संमूद लोफरञ्जनम् । गुणादशभिर्युकं जागरं माधप्रियम् ॥५३॥ फर्तव्यं सत्प्रयत्नेन पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । किंवतैर्यहुभिधीर्णस्तीर्थचासेन तस्य किम् ॥ १७ ॥ द्वादशीपासरे प्राप्त न कुर्याजागर हरेः । प्रयासेन त्यजेयस्तु पधि स्पिन्नोऽपिवाडय जागरं घासुदेवस्य द्वादश्यां तु समे प्रियः । मद्भक्तो न हरेः कुर्याजागरं पापमोहितः व्यर्थ मत्पूजन तस्य मत्पूज्यं यो न पूजयेत् । न शेवो न च सौरोऽसौ न शाको गणसेवकः ॥६॥ यो भुङ्क्के पासरे विष्णोर्शेयः पश्यधिको हिसः। विप्रियं च कृतं तेन दुष्टेनेध व पापिना ।। ६१ ॥ मदतियलमाश्रित्य यो भुङ्क्ते वै हरदिने । स बाह्याभ्यन्तरं देहं वेष्टितं पापकोटिभिः मुच्यन्ते पासरे विष्पोय कुर्वन्ति प्रजागरम् । कूर्परं यमदूतानां दत्तं तेन यमस्य च ॥ छत्वा जागरणं विष्णोरपिद्धं द्वादशीवतम् । वर्गापेक्षा मुनिश्रेष्ठमुक्ता तेनैव संशयः॥ पाञ्छितं नारकं सौख्यं विद्धं कृत्वा हरेर्दिनम् । निहताः पितरस्तेन देवानां चे वध. कृतः ॥६५॥. 1

·१४
-
* पारगम्.
हयात
रानम् ।
गोमायामा याने समान
ritrimना imation I graturदेशी जागाणे for: ।
परमरित्राणिमागणार!
गुनो मार्य संप्रायः ॥८॥
पयाधिविधानगरपामा । मागील पान करने जागर हो।
निमिरेनिमिरे पुणे कोशिस गम् । अनुमिममना पूर्ण मापनन हो।
घरी जागर गौ सालीपाधिषी मयं । यानि कामिग पापानिया समानिय
সানি যিন্ত
যায়। ধস: সহঃ ই সদাগানিঃ
এয়া মই সা: ঘাম। সধ যুদ্ধ মথ ৪মি ব্যথা।
सालमाममदाक्षेत्रमयंदारण्यमेय गावीपर मारामानि यदि ॥ ७॥
पमा पेदाध स्पारो पनन्ति रिजागरम् ।
गङ्गासरस्थती तापी यमुना घशानदुका n sen
चन्द्रमाणा पितस्ता घनघः सर्याम्नु तत्र ये।
सरांसि च हदाः सर्ये समुद्राः सर्प पप दिnix
एकादश्यां दिगभ्रेष्ठ गप्यन्ति कृष्णजागाम् ।म्पृहणीयाहि देवानां ये नगरपाजागरे
नृत्यन्ति गोतं कुर्यन्ति धीणापायप्तिाः । एवंजागरणहत्या संपूज्य च महाहरिम्
द्वादश्यां पारणं कार्य म्यशन्यायप्पावैः सह।
Pणु ब्रह्मन्प्रवक्ष्यामि द्वादशीमाहात्म्यमुत्तमम् ॥an
द्वादशी तु सदा ज्ञेया पुत्रदामाक्षदायिनी । प्रातः स्नात्याहरि पूज्य उपचास समयित्
अज्ञानतिमिरान्धस्य व्रतेनानेन केशव । प्रसीद सुमुखो भूत्वा मानष्टिप्रदोमव ८२५
पारणं च सतः कुर्याद्यथासंभघमप्रतः । अत अध्यं ययेष्ठं नु कारयेच्य यथाविधि।
यदा तु द्वादशी स्थल्पा पारणे न भवेद् द्विज!।
तदा रात्री तु कर्तव्यं पारणं मुक्तिमिच्छता ॥८॥

·अनसत्यारिगोश्यायः] • जयापिजयाजयन्त्येकादशीमाहात्म्यम् . सदा न रात्रिदोषः म्याग्निपिद्धं न भयेकचित् । पदुक्तं निशिन स्नायान्महानिशि न भोजयेत् ॥ ८४ ॥ सत्पूर्वपरपामाभ्यां दिनयत्फर्म फाग्येन् । यदा भवति स्वल्पा तु द्वादशी पारणेदिने । उष:काले द्वयं कुर्यात्मातमाध्याहिक सथा । द्वादशी साधिता येन नरेण भुपि सर्वदा तस्या पुण्यमदं यक्तं न ममों विशक्तः । साधयित्वाऽपिलान्कामान्प्राप्नुयुध महाजनाः ॥ ८७ ॥ अम्बरीरादयः सर्ये ये भताभुपि विध्रुताः। द्वादशी साधयित्या तु तेगता विष्णुसद्मनि सत्यं सत्यं पुनः सत्य यदुक्तं तु मया तय । नास्ति विष्णुसमो देवो न तिथिादशी समा ॥ ८६ ॥ अत्र दत्तं च भुतं च तथा पूनादिकं च यत् । सत्सर्य पूर्णतां याति पूजिते माधये सति ॥ १० ॥ किंपुनयंदुनोक्तेन भक्तानां पलभो हरिः । प्रददात्यखिलान्कामान्यावदाभूतसंप्लघम् ॥ द्वादश्यां चैव यदत्त तत्सघं सफलं भवेत् । कुरक्षेत्रेषु यदत्तं निष्फलं नैव जायते । तद्वच्च द्वादशीदत्तं भवेद्देवर्षिसत्तम!॥ १२॥ इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापतिनारदसंघादे द्वादश्यकादशीजागरणमहिमा नामाष्टात्रिंशोऽध्यायः ॥ ऊनचत्वारिंशोऽध्यायः जयाविजयाजयन्त्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । महादेव उवाच। एकस्मिन्समये पुत्र ! गतोऽहं विष्णुसन्निधौ । तत्र पृष्टं मयापूर्वमाहात्म्यं द्वादशीभयम् । यच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वेभुक्त्वाभोगान्दिवंययुः .

·mmigranा नि ,
गौ मागिताका
irriJAमादिगंकोगुलमान
पणrainrarian
गुमेन पा रहार
गंपनियषिurryामाकारगर ।
मिमिशिनिकोटिन गम्।।
पुरले जागर गत्री साठीrinा
कृष्णादमागरातानि पिल पान्ति पराः ।
पकता देपदेयम्य मारपतगः I
शालाममाक्षेत्रमारण्यमेप पोकर ग
यमा पेदाप गापारोमान्तित
गडासाम्यती तापी यमुना यश
चन्द्रमागा पित्तस्ता गम सांग

·उनचत्वारिंशोऽध्यायः] • एकादशीदिनेनतकमुक्कोपपासानांफलवर्णनम् . पञ्चमेनाश्वमेधेन यदा स्नातो युधिष्ठिरः । पर्यपृच्छत धर्मात्मा कृष्णं यदुकुलोद्वहम् ॥ युधिष्ठिर उवाच । उपवासस्य नकस्य त्वेकभुक्तस्य मे प्रभो । फि पुण्यं कि फलं तस्य ब्रूहि सर्व जनार्दन श्रीभगवानुवाच । हेमन्ते चैव संप्राप्ते मासे मार्गे च शोभने । कृष्णपक्षे व या पार्थ द्वादशी तामुपोपयेत् दराभ्यां चेकमक्तश्च शुद्धचित्तो दृदयतः । नक्तं चैव तथा ज्ञात्या दशम्यां नियतः सदा दिवसस्याप्टमे भागे मन्दीभूते दियाकरे । नक्तं च तद्विजानीयान्न नक्तं निशि भोजनम् नवदर्शनान्न गृहस्थस्य विधीयते । यतेर्दिनाष्टमे भागे रात्री तस्य निषेधनम् ॥ ततः प्रभातसमये कृत्याच नियम वती। मध्याह्ने घ तथा पार्थ! स्नानं शुचिः समाचरेत् ॥ २४ ॥ अधर्म कृपके स्नानं पाप्यां स्नानं च मध्यमम् । तडागे चोत्तमं स्नानं नद्यां स्नानं ततः परम् ॥ २५ ॥ नीड्यन्ते जन्तयो यत्र जलमध्ये व्यवस्थिते । तत्र स्नाने कृने पार्थ पापंपुण्यं समं भवेत् गृहे चैवोत्तमं स्नानं जलं चैव विशोधयेत् । तस्मात्तु पाण्डवश्रेष्ठ गृहे स्नानं समाचरेत् ॥ २७॥ वान्ते रथकान्ते विष्णुकान्ते घसुन्धरे । मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम् कोघलोमीपरित्यज्य चैकवित्तोढवतः । नालपेतान्त्यजं चैव तथा पाखण्डिनो नरान् मेथ्यावादरतांश्चैव तथा घ्राह्मणनिन्दकोन् । अन्यांश्चैव दुराचारानगम्यागमनेरतान् रदव्यापहारांश्च परदारामिगामिनः । केशवं पूजयित्वा तु नैवेद्यं तत्र कारयेत् ॥३॥ पं दद्याद्गृहेतत्र भक्तियुतेन चेतसा । तहिने घर्जयेत्पार्थ निद्रां चैव तु मैथुनम् ॥ धर्मशास्त्रविनोदेन दिनं सर्व निवारयेत् । रात्री जागरणं कृत्वा भक्तियुक्तो नृपोत्तम विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्प्रणिपत्य क्षमापयेत् । यथा कृष्णा तथा शुक्ला विधिनैवं प्रकारयेत् ॥ ३४॥ काशी द्विनः पार्थ विभेदं नैव कारयेत् । एवं हि कुस्ते यस्तु शृणु तस्य हि यत्फलम् - -- ·१४४ पामपुराणम् [६ उत्तरखण्ड शखोद्धारे मा स्नात्या दृष्ट्या देवं गदाधरम् । एकादश्युपपासस्य फलां नाईति पोडशीम् ॥३६॥ संक्रान्तिषु चतुलझं यो ददाति नृपोत्तम । एकादश्युपवासस्य फलां नाईति पोडशीम प्रभासक्षेत्रे यत्पुण्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः। तत्फलं जायते नूनमेकादश्युपवासिनः । फेदार चोदकं पीत्वा पुनर्जन्म न विद्यते । तथाचैकादशी पार्य गर्मचासायडरी ॥३६ अश्वमेधस्य यज्ञस्य पृथिव्यां यत्फलं लभेत् । तस्माच्छतगुणं पुण्यमेकादश्युपयासिनः तपस्विनो गृहे यस्य भुखते व द्विजोत्तमाः । तत्फलं जायते नूनमेकादश्युपवासिनः । गोसहस्रेण यत्पुण्यं दवा वेदान्तपारगे । तम्माच्छतगुणं पुण्यमेकादश्युपवासिनः । येषां देहे त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । पसन्ति तेषां ते तुल्या एकादश्युपवासिनः । ते नराः पुण्कर्माणो ये भक्ता हरिपूजकाः । एकादशीमतस्यापि पुण्यप्तस्या न विद्यते पतत्पुण्यं भवेत्तस्य यत्सुरपि दुर्लभम् । एतम्मादपुण्यं तु प्राप्यते नकमोजनात् । नतस्याधं भवेत्युण्यमेकमक्तेन देहिनाम सावगर्जन्ति तीर्थानि दानानि निपमानि च ॥४६॥ यावन्नो पोपयेजन्तुर्वासरं विष्णुवलमम् । तस्मात्यं पाण्डयश्रेष्ठ ! मतमेतत्समायर पुण्यसङ्ख्यां न जानामि यर पृच्छसि पाण्डया! एतद्धिकधितं पार्थ यद्गोप्यं प्रतमुत्तमम । एकादशीसमं नास्ति रुतं यज्ञसहस्रकम् ॥ युधिष्ठिर उवाच । उत्पन्ना सा कथं देव पुण्या चैकादशी तिथिः। फपं पवित्रा विश्वेऽस्मिन्कय घे देवता प्रिया || ४६ श्रीमगयानुधावा पुरा तयुगे पार्थ मुरनामा तु दानवः । अत्यगुतो महारौद्रः सर्वदेवमयहरः । ५० ॥ दोऽपि निर्जिनम्तेन सर्यदेपास्तया मृप। महापुरैण सेनय मृत्युना च दुरात्मना। म्यागान्निाम्नेन विवान्ति महीतले । सराहामयभीताध सर्य गत्या महेश्वरम् कथितं सर्वमीश्वरस्यापि चाप्रत स्वर्गलोकारिध्रष्टा विचरन्ति महीतले ।

·उनसत्वारिंशोऽध्यायः] • मार्गशीर्ष कृष्णपक्ष एकादश्युत्पत्तिः ।
मर्येषु संस्थिता देपा न शोभन्ते महेश्वर । उपायं ब्रूहि मे देवह्यमरायान्ति को गतिम्
महादेव उघाव।
देवराज ! सुरश्रेष्ठ! यत्रास्ते गरुडध्वजः । शरण्यश्च जगन्नाथ परित्राता परायणः ।
नत्र गच्छ सुरश्रेष्ठ स पो रक्षा घिधास्यति । ईश्वरस्य पवः श्रुत्या देघराजोमहामतिः
त्रिदशैः सहितो यत्र गतस्तत्र युधिष्ठिर!।
लमध्ये प्रसुप्तं तं दृष्ट्या देयं गदाधरम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा इन्द्रः स्योत्रमुदैरयत्
इन्द्र उपाय।
नमो देवदेवेश! देवदानघपन्दित ! । दैत्यारे! पुण्डरीकाक्ष! त्राहि नो मधुसूदन
सुराः सर्वे समायाता भयभीताश्च दानवात् ।
शरणं त्यां जगन्नाथ! त्राहि मां भक्तवत्सल !॥५६॥
हि नो देवदेवेश त्राहि त्राहि जनार्दन । त्राहि वै पुण्डरीकाक्ष ! दानवानां विनाशक
त्समीपं गताः सर्वे त्वमेव शरणं प्रभो । शरणागतानां देवानां सहायं कुरु वै प्रभो
त्वं पतिस्त्वं मतिदेव त्वं कर्ता त्वं च कारणम् ।
त्वं माता सर्वलोकानां त्वमेव जगतः पिता॥ ६॥
पिन्देवदेवेश शरणागतवत्सल !। शरणं तव चायाता भयभीताश्च देवताः ॥६॥
ता निर्जिताः सर्वाः स्वर्गभ्रष्टाः कृताःप्रभो!। अत्युओणहिदैत्येनमुरनाना महौजसा
महादेव उपाय।
इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुर्यचनमवधीत् ॥ ६५ ॥
श्रीभगवानुवाच ।
कीदृशो दानपः शक्र ! किं रूपं कीदृशं बलम् ।
क स्थानं तस्य दुष्टस्य किं घीर्य कः पराक्रमः ।।
किं घरं तस्य दुष्टस्य ममाख्याहि महामते ! ॥ ६६ ॥
इन्द्र उवाच।
पभूध देवेश ! ब्रह्मवंशसमुद्रपः । तालजस्तु नान्ना च अत्युनोऽपि महासुरः॥६॥

·उत्तरखण्टे . ०पामपुराणम् तस्य पुत्रो हि पिण्यायो मुरगामेनियानयः । मयुरफटी महागीयों देपनाना मगर पुरी चन्द्रापसी माम्ना रात्र गाने पसरपसी। निजिता देपणाः सर्याः म्यगारोन विषासिता. नोऽन्यो रोपिराम्रोग पातीय दुताशनः । चन्द्रों घसी पान्या पायुर्परुण पर च सर्यमारगरने सेन सत्यं सत्यं जमाग । देपलीक तस्तन सम्यानपिजिनः । तस्य सद्वचनं श्रुत्पा फोपमागो जगाईमः । इनिध्ये दानयं दुष्ट देवनानां मयगुरम् । त्रिवः सहितो देपो गतश्चन्द्रापती पुरीम् । दृष्टो देयेस्तु दैत्येन्द्रो गर्जमानः पुनः पुनः सेन सय मिसा देपा गताधेप विशोदशादर निरीक्ष्य प्रोपाच तिष्ठतिष्ठति दानवः। भगवानप्रधीतं च फोघसंरतलोचनः ॥ ४॥ श्रीभगयानुपाय। रे दानप दुराचार ! ममयाहुं निरीक्षय । ततस्ते सम्मुखाः सर्वे विष्णुना दुष्टदानवाः । हता पाणः पुनर्दिव्यै जाताच मयविहलाः। चर्फ मुक्तं च कृष्णेन देत्यसैन्येषु पाण्डप ! तेन च्छिन्नास्तु शतशो यहयो निधनं गताः । एकोऽपिदानस्तत्र युध्यमानोमुहुर्मुहु- नष्टाः सर्वे सुरास्तेन निर्जितो मधुसूदनः । निर्जितं तेन दैत्येन याहयुद्धमजायत। याहुयुद्धं कृतं तेन दिव्यं घर्षसहस्रकम् । विष्णुश्चिन्तां प्रपन्नश्च नष्टाः सर्घाश्च देवता विष्णुश्च निर्जितस्तेन गतो यदरिफाश्रमम् । गुहा सिंहायती नाम तत्र सुप्तो जनार्दन योजनद्वादशवती एकद्वारा घ पाण्डय!। तस्यां विष्णु प्रसुप्तं च दानयो हन्तुमुद्यत महायुद्धेन तेनैव धान्तोऽसौ योगमायया । दानवः पृष्ठतो लमः प्रविष्टः सतदागुहा प्रसुप्तं तत्र तं दृष्ट्या दानयो हर्षमागतः । इत्यं मां निर्जितं मत्या प्रविष्टं शङ्कया हरिम् ॥ ३॥ नि.संदेहं हनिष्यामि दानयानां मयङ्करम् । निर्गता कन्यका तत्र विष्णुदेहाधुधिष्ठिप सुसीमाग्या दिव्यप्रहरणायुधा । तस्य तेजोऽशसंभूता महायलपराक्रमा । दानवेन्द्रेण मुरनाग्ना धनञ्जय!। युद्धं समाहितं तेन स्त्रियाचैव प्रयारि युध्यते तत्र. सर्वयुद्धयिशारदा। हुङ्कारस्मसाज्जातो मुरनामा महासु ·सुनो अनचत्वारिंशाऽध्यायः] • पिष्णुना सस्यै घप्रदानम् # १४७ नेहते दानवे तस्मिस्तत्र देवस्त्ययुध्यत । पतितं दानवं दृष्ट्वा ततो विस्मयमागतः । विष्णुरुपाव। नायंच हतो रौद्रोह्यत्युप्रो मम शात्रयः । अत्युग्रं च कृतं फर्म मम फारुण्यतःकृतम् कन्योवाच। नदेवाध गन्धर्वास्सयक्षोरगराक्षसाः। इन्द्राधाः सकलाजित्वा स्वर्गाच्चैव निराकृताः मया दृष्टो मुरः पृष्ठे समागतः । संहरिष्यति त्रैलोक्यं सुप्ते चैव जनार्दने तस्यास्तद्वचनं श्रुत्या विष्णुर्वचनमब्रवीत् । महं च निर्जितो येन कथं सोऽपि त्वया जितः ॥ १२॥ एकादश्युवाच । त्वत्प्रसादाच्च भोः स्वामिन्महादेत्यो मया हतः ॥ १३ ॥ श्रीभगवानुवाच । नन्दं त्रिषु लोकेषु मुनयो देवता गताः । ब्रूहि भद्रेऽद्य मां त्वं यत्ते मनसि रोवते । ददामि च न संदेहो यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥ १४ ॥ एकादश्युषाचा -तुष्टोऽसि मे देव सत्यमुक्तं जनार्दन । घरमेकं तु पान्छामि हृदये व जगत्पते ! । यामि च देवेश ईप्सितं च मयाप्रभो । यदि सत्यं जगन्नाथ तिस्रो पाचो ददासिमे श्रीभगवानुवाच । सत्यं मया प्रोकं अवश्यं तव सुव्रते । तिस्रो पावो मयादत्ता नवावाक्यंभवेदिह एकादश्युवाच । चनेषु च देवेश चतुर्यगेषु साम्प्रतम् । त्रिषु लोकेषु सर्वत्र तादृशं कुरु मे प्रभो! ॥ जीर्यप्रधाना हि सर्वविघ्नविनाशिनी । सर्वसिद्धिकरी देवी त्वत्प्रसादादयाम्यहम् मामुपोप्यन्ति ये भच्या तव भक्या जनार्दन !। सर्वसिद्धिर्भवेत्तेषां यदि तुष्टोऽसि मे प्रमो! ॥ १० ॥ संचन व एफभकं करोति च तस्य वित्तं च धर्म व मोक्षं चै देहि माधव ।

·उत्तरमाई .पामगणम् विष्णुग्याना पय पदसिफगाणिजमपियति। सन्मिनोरणाम दास्यति धनाय १०२ ॥ मम मका ये लोफेये घ महास्तु झातिक धनुगपु पिण्यासास्त्रि मोतिया स्थांघशस्मिाई मन्य एकादशीयतस्थिताः । मम पूनां करिष्यन्ति मोक्षगाम्ने म संशयः ॥ १०४॥ खुसीया चाटमी धैय नयमीध चतुर्दशी । एकादशीविशेषण शिशिरेण हरिप्रिया । सर्वतीर्याधिकं पुण्यं सत्यं सत्यं न संशयः ॥ १०५ महादेय उपाय। इदं दरया परं तस्ये तिनो पावो न संशयः । हया पुधा व संजाता एकादशीमहावता शहंसि पर तस्य ददासि परमा गतिम्। त्वं हसि सर्व विनानि सर्वसिद्धिधाप्रद उमयोः पक्षयोःपार्य तुल्यैयैकादशी शुमा । न शुक्ला नेपष्णा व धिमेदं नैय कारयेर विभेदी ने कर्तव्यः समस्तयतकारिभिः । दिघा या यदि या रात्री शृणोति मतितत्परः । १०६॥ तिथिरेका भवेत्सर्वा पक्षयोरुभयोरपि । उदयकादशी स्वल्पा ह्यन्ते चैव प्रयोदशी मध्ये तु द्वादशी पूर्णा त्रिस्पृशासा हरिप्रिया । एकामुपोएयेत्तां वै सहस्रकादशीफल सहस्त्रगुणितं ह्येवं द्वादश्यां पारणे कृते । अष्टम्येकादशी पष्टी तृतीया व चतुर्दशी पूर्वधिद्धा न कर्तव्या परविद्धामुपोषयेत् । एकादशी होरात्रं प्रमाते घटिफा भवेट सा तिधिः परिहर्तव्या उपोप्या द्वादशी युता । एवंविधा मया प्रोक्ता पक्षयोरुभयोर एकादश्यां प्रकुर्घात ह्युपचास नरास्तु ये। सेयन्ति वैष्णवं स्थानं यत्रास्ते गरुडध्वजः ।।११५॥ धन्यास्ते मानवा लोके विष्णुभक्तिपरायणा । एकादश्याश्च माहात्म्यं सर्वकालेषु यः पठेत् ॥ ११६ ॥ गोसहस्रफलं सोऽपि पुण्यं प्राप्नोति मानधः।

·चत्वारिंशोsध्यायः] * मार्गशीर्षशुक्लकादशीमाहात्म्यम् * १५६ दिघा वा यदि पा रात्री ये वै शृण्वन्ति भक्तितः ॥ ११७ ॥ -सत्यादिपापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः । विष्णुधर्मसमं नास्ति गीतार्थ च नृपोत्तम एकादशीसमं नास्ति यतं पापप्रणाशनम् ॥ ११८॥ ति श्रीपाद्मे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापतिनारद- संपादे एकादश्युत्पत्ति मुरषधो नामैकोनवत्वारिंशोऽध्यायः ॥ २६ ॥ चत्वारिंशोऽध्यायः मार्गशीर्ष शुक्लपक्षमोक्षदैकादशीमाहात्म्यम् । युधिष्ठिर उवाच । दे विष्णुं विभु साक्षालोकत्रयसुखापहम् । विश्वेशं विश्वकर्तारं पुराणं पुरुषोत्तमम् च्छामि देवदेवेश संशयोऽस्ति महान्मम । लोकानांच हितार्थाय पापानां क्षयहेतवे मार्गशीर्षऽसिते पक्षे भवेदेकादशी तु या। किं नाम कोविधिस्तस्याः को देवस्तत्र पूज्यते। पतदायक्ष्य मे स्वामिन्विस्तरेण यथातथम् ॥ ३ ॥ श्रीकृष्ण उवाच । धु पृष्टं त्वया राजन्साधु ते विमलं यशः । कथयिष्यामि राजेन्द्रहरिघासरमुत्तमम् पना वासिते पक्षे द्वादशी मम घल्लमा। मार्गशीर्षात्पत्तिरिति मम देहसमुद्धा ॥ झुत्पन्ना भरतर्षभ । कथिता च मया साचै तवाने राजसत्तम!! बांचैकादशी राजस्त्रैलोक्ये सचराचरे । मार्गशीर्षेऽसिते पक्षे हात्पत्तिरिति नामतः अतः परं प्रवक्ष्यामि मार्गशीर्ष सिता तु या। यस्याः श्रवणमात्रेण वाजपेयफलं लभेत् ॥ ८॥ क्षानामेति सा प्रोक्ता सर्वपापहरा परा । देवं दामोदरं राजन्पूजयेच्च प्रयत्नतः पE रासुरवधाय ·. 14 उत्सव -- • पापुराणम् . শ্যামলি : প্লষণ: পুলি বিনিময় সীমা। মাথা খায় মারা যায়না।গে সাতে মা সূক্ষ্মীয় शृणु रामप्रपश्यामि दिया पारणियी ययाम् । यस्याः श्रयणमात्रेण सर्वपापभयो मवेत् । १२॥ अधोयोगिताय पितरी यस्य पाल: । अस्या पुण्यदानेन मो यान्ति नसंशयः पापके नारे रम्य पेरणय विभूति पानसी माम गृपः पुरयत्पालयेत्प्रडाः १४ বলি হী বিঘা বান্নাস। মামিং: মাদাহ যা ঘণ্যায় নি पर्य राज्य प्राणी रात्री म्यमम्य मध्यतः। पितस्पफीपान्सोऽपश्यदधोयोनिगतान्नुप! ॥१th एवं नया घ हासर्यान्यिस्मयायिएमानसः ॥ १७॥ राजोधाचा मया स्थपितरो दृष्टा नरकोपगता द्विजाः । तारयेति तनूज ! त्यमस्मान्निरयसागरात्' एवं ग्रुयाणास्ते नूनं रोदमाना मुदुर्मुहुः । मया दृया द्विजश्रेष्ठा एतस्माच्य न मे मुखम पतदाज्यं मम महत्सुखदायिन विद्यते। अभ्वा गजास्तथा सर्वे रोवन्ते मेन मोद्विजाः॥२०॥ न दारा न सुता महां रोचन्तेद्विजसत्तमाः। किं करोमि फगामि हदयं मेऽपरुध्यते सद्वतं तं तपोयोगं यं नैप मम पूर्वजाः । मोक्षं प्रयान्ति सद्योघे कथ्यतां च द्विजोत्तमाः! ॥२२॥ पुत्रे तु जीवितप्रायेवलीयसि महात्मनि । पिताऽस्ति नरके घोरतस्य पुत्रस्य कि फल ब्राहाणा ऊचुः। पर्वतस्य मुने राजन्निकटे धाश्रमो महान् । गम्यतां राजशार्दूल भूतं भव्यं विजानर तेप ततो वाक्यं राजा वैखानसो महान् । जगाम वाशु तत्रैव चाश्रम पर्वतस्य च ॥ २५ ॥ ग्राहयेष्टितो राजाराजमिश्च समन्वितः । आममं पिपुलं तात्य संप्रातो राजसत्ता ·। चत्वारिंशोऽध्यायः] मार्गशीर्षशुक्लेफादशीमाहात्म्यम् * तत्रग्वेदयजुर्वेदसामाध्ययनकोपिदैः । येष्टितं मुनिभिश्चैव द्वितीयमिष वेधसम् ॥२७॥ दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलं राजा घेखानसस्तथा । दण्डपत्प्रणति कृत्वा पस्पर्श वरणी मुनेः पप्रच्छ कुशलं ठस्य सप्तस्यनेयसी मुनिः । राज्ये निष्कपटकत्वं च राज्ञः सौख्यसमन्वितम् ॥ २६ ॥ राजोवाच । तव प्रसादादोस्वामिन्कुशलं मेऽङ्गसप्तके । भक्ता ये विष्णुविप्रेषु कथं तेषां सचिनता मया स्थपितरो दृष्टाः स्वप्ने च नरके स्थिताः । कस्य पुण्यस्य सामान्मोक्षं यान्ति द्विजोत्तम !॥३१॥ अयं मे संशयः स्यामिन्प्रष्टुं तं त्यामुपागतः । उपायः कश्चिदेवात्र फर्तव्यो मुनिसत्तम एतद्वाक्यं ततः श्रुत्या पर्वतोमुनिसत्तमः । ध्यानस्तिमितनेत्रोऽभूत्तपस्वी ब्रह्मसंनिमः मुहूर्तमेकं ध्यानस्थो भूपति प्रत्युवाचह । ज्ञातं हि तब राजेन्द्र पितॄणां पूर्वचेष्टितम् । पूर्वजन्मनि तातस्ते क्षत्रियो राज्यगर्वितः । सपत्न्यामृतुकाले तु राजधर्मप्रवर्तितः गतो ग्रामे तु तां त्यक्त्या कार्याथीं निजयोपितम् । तव पित्रा तु तस्याश्च न दत्तमृतुदानकम् ॥ ३ ॥ तेन पापप्रभावेण नरके पितृभिः सह । पतितो राजशार्दूल! तव तातः सुदारणे ॥३७ ततः पुनरुपाचेदं राजा वैखानसो मुनिम् । केन प्रतप्रभावेण मोक्षस्तेषां भवेन्मुने ! ॥ मुनिरुपाच । मार्गशीर्षऽसिते पक्षे मोक्षानामेतिनामतः । सर्वेश्चैतद्वतं कार्य पित्रे पुण्यं प्रदीयताम् तेन पुण्यप्रभावेण मोक्षस्तेषां भविष्यति । सत्यमेतन्महाभाग ब्रह्मणो पचनं यथा ॥ ततः श्रुत्वा स्थगृहं पुनरागतः । मार्गशीर्षस्तथा मासः प्राप्तः कटेन तेन वे मुनेर्वाक्येन तकृत्या व्रतं वैखानसो नृपः । अददात्पुण्यमखिलेः साधं पित्रे स भूमिपः ॥ ४२ ॥ दत्ते पुण्ये क्षणेनेच पुष्पवृष्टिरभूद्दियः । वैखानसस्य तातो वै पितृभिर्मोक्षमाधिशत् ॥ राजानं चान्तरिक्ष स गिरं पुण्यामुवाच । ॥ । मुनेर्वाक्यं ·उसरवादे •पामपुपणम् . स्पति स्पस्तीति रो पुत्र! मोच्य मेयं दियं गतः । एवं यः कुस्ने राजन्मोशामेफादशी शुमाम् । सस्य पानि नश्यन्ति मृगो मोक्षमपाप्नुयात् ॥ ४॥ मातः परतरा मानिन्मोक्षदेकादशी मयेत् । पुण्यसां न जानामि राजन्मे प्रिपद प्राम् ॥ ४६॥ मिन्तामणिसमा होग नृणां मोक्षप्रदापिनी । पटनारयणादस्या पाजपेयफलं लभेत् इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपशाशत्सादस्यां संहितायां पाठे उत्तरखण्ड उमापति. नारदसंपादे मार्गशीर्षशुजमोक्षदेफादशी नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४० ॥ एकचत्वारिंशोऽध्यायः पीपकृष्णपक्षसफलकादशीमाहात्म्पवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच । पीपस्य कृष्णपक्षेतु किनामैकादशीमवेत् । कि नामकोविधिस्तस्या एतद्विस्तरतोवद एतदाख्यादि मोस्वामिन्कोदेवस्तत्र पूज्यते ॥ १॥ श्रीकृष्ण उपाय कथयिष्यामि राजेन्द्र ! भवतः स्नेहबन्धनात् । तुष्टि न तथा राजन्याहुलदक्षिण: यथा मे तुधिरायाति घेकादशीयतेन । तस्मात्सर्वप्रयत्लेन फर्त्तयो परिवासरः ॥३॥ सत्यमेतन्न वै मिथ्या धर्मिष्ठानां विशारद। पोपस्य कृष्णपक्षे या सफलानाम नामतः तस्यां नारायणं देवं पूजयेच्च यथाविधि । पूर्वेणेव विधानेन फर्त्तव्यकादशा शुभा नागानां च यथा शेषः पक्षिणां पन्नगाशनः । देवानां च यथा विष्णुद्विपदानां यथा द्विजः ॥ ६ ॥ प्रतानां च तथा राजन्छष्टा चैकादशी तिथिः ।

·एकत्वारिंशोऽध्यायः ] *पीपकृष्णैकादशीमाहात्म्यम् * ते जनाश्चैव भोराजन्पूज्या वै सर्वदा मम ॥ ७H हरियासरसलीनाः कुर्वन्त्येकादशीव्रतम् । इहैव धनसंयुक्ता मृता मोक्षं लभन्ति ते ॥८ सफलायां फल राजन्पूजयेन्नामतो हरिम् । नारिकेलफलैश्चैव क्रमुकीजपूरकः ॥ ६ ॥ जम्बीरेडिमेश्चैव तथा धात्रीफलैः शुभैः । लचर्यदरी भिश्च तथाऽऽनैश्च विशेषतः ॥ पूजयेद्देवदेवेशं धूपदीपैस्तथैव च । सफलायां विशेषेण दीपदानं तु कारयेत् ॥ ११ ॥ रात्री जागरणं चैव कर्त्तव्यं सह वैष्णवः। यापन्निमेषो नेत्रस्य तायजागर्ति यो निशि ॥ १२ ॥ एकाप्रमनसो राजस्तस्य पुण्यं रणुप्प हि । तत्समो नास्ति यज्ञो वै तीर्थ घा तत्समं न हि ॥ १३ ॥ सर्वनतानि राजेन्द्र कलां नाईन्ति षोडशीम् । एवं धर्पसहस्राणि तपसानेघ यत्फलम् तत्फलं समवाप्नोति यःकरोति हिजागरम् । श्रूयतां राजशार्दूल सफलायाः फयाशुभा चम्पायतीति विख्याता पुरी माहिष्मतस्य व । यस्तस्य राजः पुत्रा:पश्चान्मारकाः तेषां मध्ये तु ज्येष्ठो चै महापापरतःसदा । परदाराभिचारी व घेश्यासतश्च मद्यपः ॥ १७॥ तु तेनैव गमितं पापकर्मणा । यसवृत्तिरतो नित्यं भूसुराणां तु निन्दकः पैष्णपानाञ्च देवानां नित्यं निन्दा करोति सः । ईदर्श तु सतो दृष्ट्या पुत्रं माहिष्मतो नृपः १६ ॥ नाम्ना तु लुम्पक इति राजपुत्रेषु चापठत् । राज्याग्निष्कासितस्तेन पित्रा चैध तु यन्धुमिः ॥ २०n स चैवं परियारस्तु त्यकच परिपन्थियत् । लुम्पफोऽपि तथा त्यक्तचिन्तयामास ये सवा २१॥ स्यकोऽहं यान्धयैःपित्रा राज्यान्निष्कासितः फिल। इति चिन्तयमानोऽसौ मतिं पापे तदाऽकरोत् ॥ २२॥ मया गन्तव्यमेपास्तु दारणे गहने घने। तस्माच्चय पुरं सर्व लुम्पयिष्यामि ये पितुः पितुव्यं ·[६ उत्तरखण्हें - * पासपुराणम् इत्येवं स मतिं कृत्वा लुम्पको दैवयोगतः । निर्जगाम पुरात्तस्मागतोऽसौ गहने धने । जीयनांतरतो नित्यं स्तेयद्यूतकलानिधिः । सर्वच नगरं तेन मुपितं पापकर्मणा । स्तेयाभिगामी नगरे गृहीतः स निशावरैः। उपाव तान्सुतोऽहं वै राशी माहिष्मतस्य च ॥ २६ ॥ सतर्मुक्तःपापकर्मा वागतो पिपिनं पुनः । आमिभिरतो नित्यं तरो फलमक्षणे। आश्रमस्तस्य दुष्टस्य यत्राभूद्विपिनेघने । अश्वत्यो धर्तते तत्र जीर्णश्च धापाविकः । देवत्वं तस्य वृक्षस्य विपिने धर्तते महत् । तष निवसंश्चैव लुम्पकः पापबुद्धिमान् ॥ २६ ॥ गते यहुतिये काले फदावित्पुण्यसंचयात । पौषस्य कृष्णपक्षे तु दशम्यादिपसे । फलानि मुक्त्या वृक्षाणां रात्री शीतेन पीडितः लुम्पको नाम पापिष्टो घरदोनो गतेक्षणः ॥ १॥ पीध्यमानोऽतिशीतेन हरिपृक्षसमीपत: । म निदान सुखं तस्य गतप्राण पामयत भाच्याच दशनराम्यमेयं मीता निशाऽखिला। मान्दयेऽपि पापिष्ठो न मे चेतना सदा ॥ १३ लुम्पको गतसंसस्नु सरमाया दिने तयारी मध्य गमेध संशलिस मुगका तती पिलोपाय प्यथित तदासनान् । म्याटरपर्ण प्रचलित अग्निप मुहुर।५॥ परमध्ये गतम्न रक्षामपारितोऽमा मातिापधागे मपय मुगमन पलानि च तदा रामनामदार समुपकः । थापासमागतम्त सायरागतो पिः। भिपिप्यति मानिस पिला धरापमानित भूणि पक्षलेम्या युवाय पन्दोमिधापतिमनुष्यता लिएका पनिनिय निधि गर में पिताप दुरात्मनः पातु पूजन मैने मान प्रपामारल्या मनुशल पुत्रमाण प्रा मम मस्यौदन पापसापym wenमुलगमा पापाली ·. द्विचत्वारिंशोऽध्यायः] * पौषशुक्लकादशीमाहात्म्यम् * राज्यं प्राप्स्यसि पुत्र! त्वं सफलायाः प्रसादतः । तथेत्युक्त तु पचसि दिव्यरूपधरोऽभवत् ।।४३ ॥ मतिरासीत्ततस्तस्य परमावैष्णवी नृप । दिव्याभरणशोभादयो लेभे राज्यमकण्टकम् इतं राज्यं तु तेनैवं घर्षाणि दशपञ्चच । मनोशास्तस्य पुत्रास्तु दाराः कृष्णप्रसादतः आशु राज्यं परित्यज्य पुत्रे चैव समयं च । गतः कृष्णस्य सानिध्यं यत्र गत्वा न शोवति ॥ ४६॥ एवं पःकुरते राजन्सफलाव्रतमुत्तमम् । इहलोके सुखं प्राप्य मृतो मोक्षमवाप्नुयात् ॥ धन्यास्ते मानघा लोके सफलायां च ये रताः । तेषां च सफलं जन्म नात्र कार्या विचारणा ॥४८॥ पटनाच्यणाच्चैय करणाच्च विशांपते ! । राजसूयस्य यशस्य फलमाप्नोति मानवः ।। इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसंबादे पापकृष्णासफल कादशी नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः ॥४॥ . . द्विचत्वारिंशोऽध्यायः पौषशुक्लपक्षपुत्रदैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उपाच । कथिता पैत्यया कृष्ण सफलेकादशी शुभा । कथयस्यप्रसादेन शुक्लपक्षस्य या भयेत् फिन्नाम को विधिस्तस्याः को देवस्तत्र पूज्यते । फस्मै तुष्टो हपीकेशस्त्वमेव पुरुषोत्तमः ॥२॥ धीकृष्ण उपाचा परशु राजन्प्रवक्ष्यामि शुल्ला पौपस्य या भवेत् । कथयामि महाराज! लोकानां हितकाम्यया ॥३n: । -- ·* पासपुराणम् . [६ उत्तरस राजकर्तव्येचा प्रयत्नतः। पुत्रदा नाम नाम्ना सा सर्वपापहरापरा । रायणोऽधिदेवोऽस्याः कामदः सिद्धिदायकः। तिः परतरा काचित्रैलोक्ये सवरावरे । शस्वन्तं करोति च नरं हरिमाणु राजन्प्रवक्ष्यामि फयां पापहरां पराम दावत्यां पुरा ह्यासीत्पुयी राजा सुकेतुमान् । स्य रास्तथा राज्ञी चम्पका नाम घर्तते ॥७॥ झिाच फालोनीतो मनोरथैः । नैवात्मजं नृपो लेमे घंशक रमेवा धर्मेण चिन्तितं यहुकालतः । कि करोमि वगच्छामि मुतप्राप्तिः कथं भवेत् न राष्ट्रन पुरे सौख्यं लेभे राजा सुकेतुमान् । साध्या स्यकान्तया साधं प्रत्यहं दुःखितोऽभवत् ॥ १० पती नित्यं चिन्ताशोकपरायणी । पितरोऽस्य जलं दत्त कयोष्णमुपमुक्ते राक्ष:पश्चान्न पश्यामो योऽस्मान्सतर्पयिष्यति । इत्येवें संस्मरन्तोऽस्य दुखिना:पितरोऽमवन् ॥ १२ ॥ नपान्धधान मित्राणि नामात्याःसुहृदस्तथा । रोनयन्त्यस्य भूपस्य न गमावा: पदातयः ॥ १३॥ एनेस्तस्य नित्यं मनसिवर्तते ! नरस्य पुत्रहीनस्य नास्ति ये जन्मनःफलम। गृहं अन्यं हदयं दुःखितं सदा । पितृदेवमनुष्याणां नानृणत्यं सुत यिना १५ पिंपलेन मुक्तमुत्पादयेन्नरः । इहलोके यशस्तैर्ग परलोके शुभागति: ta पुण्योक्ता पुत्रसन्म गृहे भयेन् । मायुरारोप संपत्तिने गेहे प्रवर्तते । पुषजन्म गृहे ये लोकानां पुण्यकारिताम् । पुण्यं विना न प्रामिविणुमनि पिना मृप। १८॥ संपशे पारि निधयादिति मे मतिः। एवं नियमानोऽमी म शाम खमते नमः माइचिन्तयाजा निशीय चिलयत्ततः । पवमानपिनासंबचिलयामास मेनुमान् ।।

·दिखत्यारियोऽध्यायः] • पापालेकादशीमादाम्यम् . मारमपात दुर्गति प चिन्तयित्वा तदानुपः । इप्पाऽऽत्मदेहं पतितमपुत्रत्वं तथैव च पुनर्विचारमयुस्या मारमनी हितकारणम् । भवामदस्ततो राजा जगाम गहनं धनम् पुरोदिनादयास न जानन्ति गत नृपम् । गम्भीर पिपिने राजा मृगपक्षिनिपेपिते ।। पिपचार तदा राजा पनशान्पिोकयन् । पटानम्वन्यायिल्यांध खजूरान्पनसांस्तथा गुलान्सपो तिन्दुम्सिलकानपि । शालांस्तालास्तमालांध ददर्श सरलान्नृपः गुरी कमभिंपलेप्मातरनगांस्तथा । शल्लकान्फरमदीध पाटलान्यदरानपि ॥२६ भशोकांध पलाशांच गालाशशफानपि । पनमाजारमहिपाम्छलफांश्चमरानपि । दपर्श मुजगाराजा पन्मीकादनि मृतात् । तथा धनगजाग्मत्तान्फलभैःसह संगतान् यूषधि धनुर्दन्तान्फरिणीयूथमध्यगान् । तान्द्रप्ट्या चिन्तयामास पात्मनः स गजान्नृपः ॥ २६॥ वेगंस पिचरमध्ये राजा शोमामपाप ह । महदाधर्यसंयुक्तं ददृशे विपिनं नृप ॥३० मार्गे शियास्ताण्पन्नुलूफयिन्तं तथा । सांस्तानृक्षमृगान्पश्यन्यम्राम घनमध्यतः ॥ एवं दशं गद्दनं नृपो मध्यगते रयो । श्रुत्तृड्भ्यां पीडितो राजा इतश्वेतश्च धापति ॥ नृपतिधिन्तयामास संशुष्कगलफन्धरः । मया तु किं कृतं फर्म प्राप्तं दुःखं यदीदृशम् मरा पे तोपिता देवा यो.पूजामिरेप च । तथैव ब्राह्मणादानेस्तोपिता मिष्टभोजनः प्रजाश्चैव सदाफालं पुत्रपत्पालिता भृशम् । फस्माद्दुःवं मया प्राप्तमीदृशं दारुणं महत् ॥ ३५ ॥ इति चिन्तापरो राजा जगामेयानतो धनम् । सुकृतस्य प्रभावेण सरोदृष्टमनुत्तमम् । मानसंस्पृश्यमानं च पथ परिशोभितम् । कारण्डैश्चकपाकैश्च राजहंसश्च शोभितम मफर्यदुमिर्मत्स्यैरन्यजलचरयुतम् । समीपे सरसस्तस्य मुनीनामाश्रमान्वहून ॥३८॥ ददर्श राजा लक्ष्मीयाछकुनैःशुभशंसिभिः । दक्षिणं प्रास्फुरन्नेत्रमथ सव्येतरःकरः ॥ प्रास्फुरन्नृपतेस्तस्यरुपयशोभनं फलम् । तस्यतीरे मुनीन्दृष्ट्या कुर्घाणान्नैगमंजपम् हरेण महतापिष्टो यभूव नृपसत्तमः । अवतीर्य हयात्तस्मान्मुनीनामग्रतःस्थितः ॥४१ पृथक्पग्वघन्देऽसौ मुनीस्ताशंसितव्रतान् । कृताञ्जलिपुटो भूत्या दण्डप पुनःपुनः - ·. 5 ·त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः मायकृष्णपक्षपटनिलंकादशीमाहात्म्यपणनम् युधिष्ठिर उवाच । साथ हप जगन्नाप मादिदेव जगत्पते । कथयम्य प्रसादेन कृपां कुर ममोपरि ॥ मायस्य एप्पाप तु फा या कादशी भयेत् । फिनामको पिधिस्तम्या पतद्विस्तरतो यद ॥ २॥ श्रीभगवानुवाच । Lणु स्यं नृपशाहूल! कृष्णा माघम्य या भवेत् । पतिला माम विग्याता सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ३ ॥ पतिलायाः रणुप्य स्वं कथा पापहरां शुभाम् । यो पुलस्त्यो मुनिश्रेष्ठो दायप्रति समुक्तपान् ॥ ४ ॥ दाल्भ्य उवाच। मयलोफमनुप्रामा-पापं कुर्वन्ति जन्तयः । ब्रह्महत्यादिपाश्च युका ये गोवधादिभिः ।। परदन्यापद्दाराध परण्यसनमाहिताः । कथं न यान्ति नरकं ब्रह्मस्तयूहि तत्त्यतः ॥६॥ अनायासेन मगपन्दानेनाल्पेन केनचित् । पापं प्रशमनं याति एतन्मे वक्तुमर्हसि ॥७॥ - पुलस्त्य उघाच। साधूसाधु महाभाग गुहामेतत्सुदुर्लभम् । यन्न फस्यचिदाख्यातं विष्णुब्रह्मेन्द्रदेवतैः ।। तदहं कथयिष्यामि त्वया पृष्टो द्विजोत्तम !। माघमासे तु संप्राप्ते शुविनातो जितेन्दियः ॥ ६॥ कामक्रोधाभिमानेालोमपैशुन्यर्जितः । देवदेवं च संस्मृत्य पादौप्रक्षाल्यपारिभिः भूमावपतितं गृह्यगोमयं तत्र मानधः । तिलान्प्रक्षिप्य कार्यासं पिण्डिफाश्चैव फारयेत् भटोत्तरशतं चैप नात्रकार्या विचारणा । ततो माघे व संप्राप्ते ह्यापाढः भवेद्यदि।

·HTr
•पामगुराणम्
WHIकाशी नियमानाः Pीमायका मरिधान त में 2
पर सुमार: प्रपत: शुभिः । नामानि कारण पुनः प्रामादित
ग्ण पुर्ण in anाये । मर्मयो नियति पुन मि
कम t sity नाम कृष्णाम्येन पुनः पुनः ।
रिहाणा पीजमा गांमागेऽपि fare! शस्त गालतिर
सानियान पूनथिया जमार्गमा
गनुरयमगतीनां गतिमंग। सागमन प्रसीद पुगेसम! :
তাজা গানৗ বিমাথা। মুন্নাথ নামল সালাম।
गृक्षाणायं मया दतं सम्या सहजगत्पते ॥११॥
इगमन्त्रः।
जये द्विप्रमुदपुम्भ प्रदापयेत् । एत्रोपानदयस्य कृष्णा मे मीयतामिति २०
तुःप्रदातव्या यथाशक्ति मिजोत्तम । तिला द्विज दयापात्रविक्षः
शन शस्ता तथा कृष्णतिला मुने । तान्प्रदद्यात्प्रयत्नेन यथाशक्तिद्विजोत्तमे !
तिलपरोहजाक्षर यावत्सयास्तिला द्विज ! ।
तापद्वर्ष सदनाणि स्यर्गलोके महीयते ॥ २३ ॥
तिलस्नायी तिलोहतों तिलहोमी तिलोदकी।
तिलदाता च भोक्ता च पतिलाः पापनाशनाः ॥२४॥
युधिष्टिर उपाय।
कृष्णा कृष्ण महाबाहो नमस्ते विश्वमापन!।
पटतीलकादशीभूतं कीदृशं फलमस्ति थे ।
सोपाख्यानं मम यूहि यदि तुष्टोऽसि यादध ! ॥ २५ ॥
श्रीकृष्ण उपाय।
जन्यथावृत्तं दृष्टं तत्कथयामिते । मर्त्यलोके पुरावासीवामप्येका व नारद !
'. नित्यं देवपूजारता सदा। मासोपचासनिरता ममभका च सर्वदा ॥२७॥

·विचत्वारिंशोऽध्यायः] * पतिलैकादशीमतधिधानम् * कृष्णोपवाससंयुक्ता ममपूजापरायणा । शरीरंक्लेशितं चैव उपयासैद्विजोत्तम ! ॥२८ देवानां ब्राह्मणानां च कुमारीणां च भक्तिः । गृहादिकं प्रयच्छन्ती सर्वकालं महासती ॥ २६॥ अतिकतरता सातु सर्वकालंतु द्विज ! न दत्ताभिक्षुकेभिक्षा ब्राह्मणा न च तर्पिताः तताकालेन महता मया वै विन्तितं द्विज ! । शुद्धमस्या शरीरं हि यतःकृच्छर्न संशयः अर्वितो वैष्णवो लोकः फायक्लेशेन वै तया । न दत्तमन्नदानं हि येन तृप्तिः परा भवेत् ॥ ३२॥ एवं ज्ञात्वा अहं पार्थ ! मत्र्यलोकमुपागतः । कापालं रूपमास्थाय भिक्षापात्रे च याचिता ॥३३॥ फस्मात्त्वमागतो ब्रह्मग्क यासि घद मेऽग्रतः । पुनरेव मयाप्रोक्तं देहि भिक्षां च सुन्दर तया कोपेन महता मृत्पिण्डस्ताघ्रभाजने । क्षितो यावदहं ब्रह्मन्पुनःस्थगं गतस्ततः ॥ ततःकालेन महता तापसी सुमहावता । सदेहा स्वर्गमायाता व्रतवर्याप्रभावतः ॥३६॥ मृत्पिण्डिकाप्रदानेन गृहं प्राप्तं मनोरमम् । संजातं चैव राज ! धान्यराशिपिवर्जितम् ॥३॥ गृहं यावन्निरीक्षेत न किचित्तत्र पश्यति । तायद्गृहाद्विनिष्फान्ता ममान्ते चागताप क्रोधेन महताविष्टमिदं वचनमब्रवीत् । मया वतैश्च कृच्छश्च उपपासैरनेकशः ॥ ३ ॥ नयाऽऽराधितोदेव सर्वलोकस्य पालकः । न तत्र दृश्यते किंचिद्गृहे मम जनार्दन । ततश्योक्तं मया तस्यगृहं गच्छ महावते । भागमिप्यन्ति सुप्तरां कौतूहलसमन्विताः देवपल्यो हि द्रष्टुं त्वां विस्मयाभिसमन्धिताः। द्वारं नोद्धाटय पिना पतिलापुण्यपावनात् ॥ ४२ ॥ यमुक्का मया सातु गताचे मानुपी तदा । मत्रान्तरे समायाता देवपल्ल्यश्च पाण्डव वामिश्च कथितं तत्र त्यां द्रष्टुं हि समागताः । द्वारमुद्धाटयस्यायत्यां प्रपश्यामशोमने - मानुप्युपाव। यदि मदर्शनं कार्य सत्यपाच्य विशेषतः । दतं मे पतिला पुण्यं द्वारोबाटनकारणात् ·११२ पापुराणम् . [६ उत्तम श्रीहरण उपमा पकापि गायरान नीलकादीपनम् । आगया भगिन रात्र प्रश्श्या मानुनी मोद्वार समुदाय हातापित मानुषी देवी गान गायों नासुरीन या इटा पूर्ण तया मारी थाहशीय माता देवीमामुपदेशेन मिनाया ने हम मानुष्या सत्यम फिक्किमलप्रदम् | कान्ति समागुता क्षणेनसमवापस धनं धापं पादिमुषण रोयमेयर । गगनं मर्ग सापानं गतिलाया:प्रभाव कपकान्तिसमायुगा सणेन समपत) अतितृष्णान संध्या वित्तशाट विधयेत् । ५९ ॥ मारमपितानुसारेण तिलान्यस्त्राणि दापयेत् । लमते वैधमारोग्यं नरो जन्मनि जन्मनि : ५२॥ म दारिद्रय न फप्रत्यं न च दौमाग्यमेव च । सामवेढे नृपयेष्ठ पतिला समुपोषणा अनेन विधिना भूप तिलदाता न संशयः । मुच्यते पातके सरलायासेन मानवः ४५६ दानं च विधिपत्पात्रे सर्वपातकनाशनम् । नानः कश्चिन्नायसःशरीरे नृपसत्तम! इति श्रीपादो महापुराणे पचपोशसाहस्यां संहितार्या पष्ठे उत्तरसण्डे उमापति- नारदसंबादे माघकृष्णापतिलकादशी माहात्म्यं नाम निचत्वारिंशोऽध्यायः ॥४३॥ चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः माघशुक्लपक्षजयकादशीमाहात्म्पवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच। साधु कृष्ण त्वया प्रोक्तामादिदेषो मवान्मभो। स्वेदना अण्डजाश्चैष उद्विजाच जरायुजाः ॥ १॥ तेषां कर्ता विफर्ता त्वं पालकः क्षयकारफः।

·ho ATM ३ चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः] माघशुक्लपक्षजयेकादशीमाहात्म्यवर्णनम् . माघस्य कृष्णपक्षे तु घटतिला कथिता स्थया२॥ शुक्ले च का भयेच फापत्य प्रसादतः । कि नाम फोविधिस्तस्याकोदेवस्तत्र पूज्यते श्रीकृष्ण उवाच। कथयिष्यामि राजेन्द्र शुक्ले माघस्य या भवेत् । जया नामेति विख्याता सर्वपाप हरापरा ॥४॥ पवित्रा पापही च कामदा मोक्षदा नृणाम् । ग्रहह्माहत्यापहन्त्री च पिशाचत्य विनाशिनी ॥५॥ नेघ तस्या मतेचीर्ण प्रेतत्वं जायते नृणाम् । नातापरतराकाचिपापना मोक्षदायिनी एतस्मात्कारणाद्राजन्कर्सच्या सा प्रयततः । धूयतां राजशार्दूल कथा पौराणिकी शुभा ॥ ७ ॥ पहजे व पुराणेऽस्या महिमा फधितो मया । एफदानाकतोके पा इन्दोराज्यं चकारद देवास्तत्र सुखेनेय निवसन्ति मनोरमे। पीयूमपाननिरता अप्सरोगण सेविताः ॥ ६ ॥ नन्दनं तु यनं तत्र पारिजातोपसेपितम् । रमपन्ति रमन्तेऽत्र अ.सरोभिदिपीकसः ॥ १.n एकदा रममाणोऽसौ देवेन्द्रस्येच्छपा नृपःमर्सयामासहपाशाकोटिनायकः गन्धर्यास्तत्र गायन्ति गन्धर्ष:पुण्यातकः । वित्रसेनस्तु तप चित्रसेनसुना तथा मालिनीति च नासा तु चित्रसेनस्प योषिता । मालिन्यास्तु समुत्पन्ना पुष्पप्रन्ती घ नामतः ॥ १३॥ पुपान्तस्य पुत्रोऽसी माल्पपामा मामतः पुष्पपात्याधरेण मायवानतिमोहितः सवारीयं पटाघ माल्यांपशीलः लापण्यरूपसंपन्न सस्यानिशाभय १५ बार तस्याध कामेन फण्ठपाशौ हलाधिप । फयते तु नयने रकान्ते पृणिते तथा फणों नु शोभनी तस्याः कुण्डलाम्यो नृपोसम !! सम्वुधीपायुता संप दियामरणभूषिता ॥१७॥ पीनोमती माँ तस्पास्तो मिकलशापिया - ·* पासपुराणम् उसरब मध्यं क्षामं च धार्थडया मुहिमहामनुत्तमम् ॥ १८ ॥ नितम्यौ स्तृितौ धास्या विस्तीर्णा जघनस्थली। धरणी शोभमानी व रक्तोत्पलसमद्युती ॥ १६॥ ईदृश्या पुष्पवन्त्या स माल्यधानतिमोहितः । शमस्य परितोषय नृत्यार्थ तीसमागतो गायमानी तु तो तत्र अप्सरोगणसेपितो। मदनाधिपरीताङ्गो पुप्पयन्ती व माल्ययान् ॥ २१ ॥ परस्परानुरागेण घ्यामोहपशमागतो 1 न शुद्धगानं गायेतां वित्तम्रमसमन्विती १२२ घद्रप्टो तथाऽन्योन्यं कामयाणपशंगती । शात्या लेखमस्तत्र संगत मानसं तयोः । तालक्रिया मानलोपात्तथा गीतविसर्जनात् । चिन्तयित्या तुमच्या हापमान सधारमनः कुपितच तयोर] शापं दास्यन्निदं जगौ । धिधियां पतितो मूढापाशामती मम युयां पिचाशी भवतां दम्पतीमाधधारिणी। मर्त्यलोकमनुप्राप्ती भुानी फर्मण.फलम् ॥ २६ ॥ एवं मययता शप्तायुमो दुःखितमानती। दिमयन्त गिरिमाप्तापिन्द्रशापादिमोहितौ । उमा पिशाचतां प्राप्ती दाणं दुःखमेव च । संततमानसो तत्र दिमागतायुभी' गन्धयंत्यमप्सरस्त्यं न जानीतो विमोदिती पीयमानो निदान देवपासक जेन ' न निशायां पुत्रं शान्ति लभेते कर्मपीडिती । परस्परं यदमानी चेन्तुगिरिगहरे । पीयमानी तु शीतेन तुगरप्रमयेण तो । दन्तय प्रकुर्वाणी रोमाशितयपुर्धरी ॥३॥ कचे पिशायः स तदा तो पत्नी स्यां पिशाचिकाम् । किमनल्प हतं पापं दाणं रीमदर्पणम् ॥ ३२॥ येन प्राप्त पिशाययं स्पेन दुपारकर्मणा । नरकं दारुण मत्यापिशाचरय यश तस्मात्सर्यप्रयत्नेन पातकं न समाचरेत् । इति चिन्तापरी तायारा दुःशफार्थ देवयोगायो:मामा माघस्यकाशी तिथिः। जयानामेति पिष्याता तिथीनामुत्तमा तिपिः ॥३५ 'मुमंशप्ताहापितितामासाने सत्र माने जानविपरित ·म्यवणनम् तो जीवयातश्च न पत्रफलभक्षणम् । अश्वत्थस्य समीपे तो सर्वदा दुःखसंयुती ।। रस्तंगतो राजंस्तथैव स्थितयोस्तयोः । प्राप्ताचैव निशाघ्रोरादारुणा प्राणहारिणी मानो ततस्तौ तु ततःसुपुपतुःक्षितौ । परस्परेण संलग्नो मात्रयोर्भुजयोरपि ॥३॥ न निद्रा नरतं तत्र नाती सौख्यमदिताम् । एवं ती राजशार्दूल ! शापेनेन्द्रस्य पीडिती ॥४०॥ तयोर्दुःखितयोनिर्जगाम निशीथिनी । मार्तण्ड उदयं प्राप्तो द्वादशी दिघसागमे ।। मया तु राजशार्दूल तयोर्मुक्तिधुता हृदि । जयायाः सुव्रतं चीण रात्री जागरणं कृतम् ॥ ४२ ॥ माग्रतप्रभावाच्च यथाजातं तथा शृणु । द्वादशीदिवसे प्राप्ते तथाचीण जयावते -योःप्रभावान्नृपते पिशाचत्वं तयोर्गतम् । पुष्पयन्ती माल्यपन्ती पूर्वरूपी बभूवतुः तनस्नेहयुती पूर्वालङ्कारधारिणी । विमानमधिरूढी तो गती नाके मनोरमे ॥४५॥ देवेन्द्रस्याप्रतो गत्या प्रमाणं चतुर्मदा । तथापिधी तु ती दृष्ट्या मघया घिस्मितोऽनवीत् ॥१६॥ इन्द्र उवाच। न केन पुण्येन पिशाचत्वं हि घां गतम् । ममशापं च संप्राप्ती फेन देवेन मोचिती माल्यवानुवाच । नुदेवप्रसादेन जयायास्तु प्रतेन च । पिशाचत्वं गतं स्यामिस्तयभक्ति प्रभावतः ॥ -श्रुत्वा तु मघया प्रत्युवाच पुनस्तथा । पयित्री पावनौजाती धन्दनीयो ममापिय पासरकारी विष्णुभक्तिपरायणी । हरिपासरसलीना ये व कृष्णपरायणाः ॥५० अस्माफमपि मास्ते पूज्याधंघ न संशयः । पिहरस्य यथासौख्यं पुष्पयन्त्या सुरालये ॥५१॥ श्रीकृष्ण उपाय। स्मात्कारणादाजन्यःघ्यो हरिघासः । जया तु राजशार्दूल ग्राहहत्यापहारिणी दानानि तेनेय सर्पपशा मशेषतः । दत्तानि कारिताप जयायास्तु प्रतं कृतम् । ।

·उत्तराखण्ड • पापुराणम् पापकोटियेसापढेकुण्ठे मोदने धुपम् । पटनाक्रघणाद्राजन्नमिष्टोमाललमेत् ॥५४ इति श्रीपाने महापुराणे पपचाशत्साहव्या महितायां गछे उत्तरपण्डे उमापति- नारपसंपादे माघशुलजयकादशीमादारम्यं नाम चतुशायारिंशोऽध्यायः neen पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः फाल्गुनकृष्णपक्षविजयामाहात्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच । फाल्गुनस्यासितेपक्षे कि नामकादशी भवेत् । कथयस्व प्रसादेन घासुदेव ममाग्रतः श्रीकृष्ण उवाच । नारदःपरिपप्रच्छ ब्रह्माणं कमलासनम् । फालगुनस्यासितेपक्षे विजयानाम नामतः । तस्याः पुण्यं द्विजश्रेष्ठ ! कथयस्थ प्रसादतः ॥२॥ ब्रह्मोवाच । शृणु नारद पक्ष्यामि कथा पापहरां पराम् । यन्नकस्यचिदाख्यातं मयतद्विजयावतम् पुरातनं व्रतं ह्येतत्पवित्रं पापनाशनम् । जयं ददाति विजया नृपाणां वे न संशयः ॥४ पुरा रामो पनं यातो घर्पाण्येव चतुर्दश । न्यवसत्पञ्चवल्या तु सहसीतः सलक्ष्मणः। तत्रय वसतस्तस्य रामस्य विजयात्मनः । रावणेनहता लोल्यादायसीता यशस्विनी तेन दुःखेन रामोऽपि मोहमभ्यागतस्तदा । भ्रमअटायुषमयो ददर्श घिगतायुषम् ॥७॥ कबन्धो निहतःपधाभ्रमताऽरण्यमध्यतः । सुग्रीवेण समं तस्य सखित्वं समपद्यत ॥ पानराणामनीकानि रामायं संगतानि च । ततो हनुमता दृष्टा लडोद्याने तु जानकी रामसंज्ञापनं तस्य दत्तं कर्म महत्कृतम्। पुनः समेत्य रामेण सर्घ तत्र निवेदितम् ॥१०॥ मथ धृत्वा रामचन्द्रो पापंचव हनूमतः । सुग्रोवानुमतेनैव प्रस्थानं समरोवयत् ॥

·पञ्चवत्वारिंशोऽध्यायः ] » फाल्गुनकृष्णपक्षविजयामाहात्म्यवर्णनम् . सौमित्र केन पुण्येन तीर्यते घरुणालयः । अगायो नितरामेष यादोभिच समाकुलः। उपायं नैव पश्यामि येनासो सुतरो भवेत् ॥ १२॥ लक्ष्मण उपाय। मादिदेवस्त्वमेवासि पुराणपुरुषोत्तमः । यकदाल्भ्यो मुनिश्चात्र पतते द्वीपमध्यतः। अस्मात्स्थानाधोजनार्धमाश्रमस्तस्य राघव !! अन्ये च ब्राह्मणास्तत्र यहयो रघुनन्दन ॥१४॥ तं पृच्छ गत्वा राजेन्द्र पुराणभृषिङ्गयम् । इति धाक्यं ततः श्रुत्वा लक्ष्मणस्यातिशोमनम् ॥ १६॥ जगाम राघयो द्रष्टुं पकदाम्यं महामुनिम् । प्रणनाम मुनि मर्मा रामो विष्णुमिपामर झात्या मुनिस्ततो रामं पुराणं पुरुषोत्तमम् । केनापि कारणेनैव प्रषिष्टो मानुषी सनु उवाच स ऋषिस्तुपः कुतो गम हशगमः ॥१८॥ राम उवाच। त्वत्प्रसादाद पिप्रप्ती नदनदीपतेः। आगतोऽस्मि ससेन्योऽत्र लड्डू जेतुं सराक्षसाम् ॥ १८: भयतधानुकूलत्यात्तीर्यतेऽग्धिर्यथा मया । तमुपायं धद मुने प्रसादं कुरा साम्प्रतम् पतस्मारमारणादेष दर्पु स्याहमिहागतः । रामस्य पवनं श्रुत्या पकदाम्यो महामुर्मा उपाय सुप्रसन्नारमा रामं राजीवलोचनम् । कर्तध्याय ते राम प्रतानां मत्तमुत्तमम् कृतेन येन सहसा विजयस्ते मषिप्यति। सट्टा जित्या राक्षसांस स्पा कीर्तिमवाप्स्यसि ॥ २३ ॥ एकाप्रमागसो भूत्या प्रतमेतत्समाचर | फाल्गुनस्यासिते पक्षे पिजयकादशीमयेत् हस्पा प्रतेम हेराम पिजयस्ते भविष्यति । निःसंशयं समुदं चं तरिष्यसि सपान विधिस्तु धूपतो राजन्नतस्यान्य फलपदः । दशम्यान्दिषसे प्राप्त कुम्ममेकं तु कारये हमपा राजते पाऽपि तानं पाप्यय मृण्मयम् । स्थापयेशोभितश्चैप जलपूर्ण सपलपम् २७ 4 .. .

·• पागपुराणम् 1.६ रावटे अधान्यापस्तस्य यघागुपरि पिन्यसेत् । सम्योपरि न्यसेदेय हेम नारायण प्रभुम् मादशी दिने प्राप्ते प्रातःस्नानं समागरे । निचलं गापयेत्युर्मकण्ठमाल्यानुलेपनैः फलेनालियरे पूजयेच्यविशेषतः । गन्धुगंध दीपे गयेषिविरपि । on भान दिनं राम मीयते सत्मयादिभिः।राशे जागरणवैध तम्याने कारयेयुः । काशयेद् घनदीपमवपक्षयतदेतये । द्वादशी दिधमे प्राप्त मार्तण्ठस्योदये सति ॥३२॥ मीत्वा कुम्भ जलोदेशे नद्याप्रसवणे तथा। ठाडगे म्यापयित्या तं पूजयित्वा यथापिधि ॥ ३३॥ धात्स देवं ते कुम्भ घालणे वेदपारगे । पुम्भेन सह राजेन्द्र महादानानि दापयेत् ॥ पनेन घिधिना राम यूथपैःसह संगतः । कुरु यतं प्रयलेन विजयस्ते भविष्यति ॥३५॥ ब्रह्मोवाच इति श्रुत्वा ततो रामो यथोक्तमफरोत्तदा । कृतेवते स विजयी यभूव रघुनन्दनः ॥३६१ प्राप्तासीता जितालका पौलस्त्यो निहतो रणे । अनेन विधिना पुत्र ये कुर्वन्तिनरावतम् . इहलोके जयप्राप्तिः परलोकस्ताक्षयः । एतस्मात्कारणात्पुत्र कर्तव्यं विजयादतम् । विजयायाध माहात्म्यं सर्वकिल्बिपनाशनम् । पटनाक्रवणाचंच पाजपेयफलं लभेत् ॥ ३६॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पठे उत्तरखण्डे उमापति- 'नारदसंबादे फाल्गुनहष्णविजयामाहात्म्य नाम पश्चचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४ ॥ पट्चत्वारिंशोऽध्यायः फाल्गुनशुक्लपक्षामलक्यकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उपाय। ध्रुते कृष्णमहाफलम् । फाल्गुनस्यार्जुनेपक्षेयन्नानी हा पदाधुना

·पद्धत्वारिंशोऽध्यायः ] * फाल्गुनशुक्लपक्षामलक्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् * १६
श्रीकृष्ण उवाच ।
धर्मपुत्र महाभाग शृणुवक्ष्यामि तेऽधना । योक्ता पृऐन मान्धात्रा पसिष्टेन महात्मना
फाल्गुनस्य विशेषेण विशेषःकथितो नृप । मामलकीयतं पुण्यं विष्णुलोकालापदम् ॥
आमलक्यास्तले गत्या जागरं तत्र फारयेत् ।
कृत्वा जागरण रात्री गोसहस्र फलंलभेत् ॥ ४॥
मान्धातोवाया
भामलको पदाहोपा उत्पन्ना द्विजसत्तम । एतत्सयं ममावश्य परं कौतूहलं हि मे ॥
फस्मादियं पवित्रा व कस्मात्पाप प्रणाशिनी ।
फस्माजागरणं कृत्वा गोसहन फलं लभेत् ॥ ६ ॥
घसिष्ठ उधार।
कथयामि महाभाग यधयमभवक्षिती। मामलफीमहावृक्षः सर्वपापप्रणाशनः ॥
एकार्णवे पुरा जाते न स्थावरजङ्गमे । नटे देपासुरगणे मनोरणराक्षसे ॥८॥
तत्र देवादिदेवेशःपरमात्मा सनातनः । जगाम ब्रह्मपरममात्मन पदमव्ययम् ॥ ६ ॥
ततोऽस्य जानती प्रामुषायशिसमप्रमः । ष्टीयनादुपिन्दुरुत्पन्नः स भूमानिपात ६
सस्माद् यिन्दोः समुत्परन स्वयं धात्री नगो महान् ।
शाखाप्रशाखायलः फलभारेण नामितः ॥११॥
सपांचव वृक्षाणामादिरोहःप्रकीर्तितः । प्रमाणाऽथ तन पधारसंगृष्टाध मा प्रताः ॥
देपदानवगन्धयक्षपक्षसपन्नगान् । यस्जदगशन्देयो म ध तयामलान् ॥ १३ ॥
भाजग्मुस्तत्र देवास्ते पत्र भात्री दरिप्रिया । सोइया ते मदामागपरं पिम्मरमागताः
म जानीम इमं वृक्षं चिन्तयन्तोऽभिसंस्थिताः ।
पचे चिन्तयतो तेरो पागुपावाशरीरिणी ॥१५॥
मामलकी गोप प्रपणे पेरणधीमतः । भस्य संम्मरपादेव लभेगोदान फारम् ।।
स्परांनाद द्विगुणं पुण्यं त्रिगुणं भक्षणासया !
तस्मात्सर्यप्रपरलेन सेम्या भामलको सदा ॥१॥

·फाल्गुने शुक्रपक्षे तु पुष्येण द्वादशी यदि भवेत्सा व महापुण्या महापातकनाशिनी
उत्तरखण्डे
• पाम्पुराणम्
सर्वपापहरा प्रोता येष्णपी पापनाशिनी।
तम्या मूलस्थमो विष्णुप्तर्षे म पितामहः ॥ १८ ॥
स्कन्धे घ भगवान्द्र संस्थितः परमेश्वरः । शापामु मुनयःसर्ये प्रशाणासु च देवनाः
पर्णेषु घासते देवा पुष्पेषु मरतस्तथा ।प्रजानां पतय.सये फलेप्येय व्यस्थिताः ॥२०॥
सर्यवेयमयीययाधात्री च फथिता मया । तस्मात्पूज्यतमाटेपा विष्णुमक्तिपरायणः
रपय ऊचुः।
फो भवान्नहि जानीमा फम्मात्कारणतां गतः ।
देवो पा यदि पा चान्यःकथयस्व यथातथम् ।। २२ ।।
घागुवाच ।
यःफर्ता सर्वभूतानां भुवनानां च सर्वशः । पिदुपामपि दुष्प्रेशस्सोऽहं विष्णुःसनातनः
तकुत्या देवदेवस्य भाषितं ब्रह्मणःसुनाः । अनादिनिधनं देवं स्तोतुं तत्र प्रवक्रमुः ।।
नमो भूतात्मभूताय पात्मने परमात्मने । अच्युताय नमो नित्यमनन्ताय नमोनमः ॥
दामोदराय कवये यज्ञेशाय नमोनमः ॥ २६॥
एवं स्तुतस्तु ऋपिभिस्तुतोष भगवान्दरिः । प्रत्युवाच महषीस्तानभीष्टं कि ददामिव
ऋषय ऊचुः।
यदि तुष्टोऽसि भगवन्नस्माकं हितकाम्यया ।
व्रतं किंचित्समाख्याहि स्वर्गमोक्षफलप्रदम् ॥ २८ ॥
धनधान्यप्रदं पुण्यमात्मनस्तुष्टिकारकम् । अल्पायासं बहुफलं व्रतानामुत्तमंग्रतम् ।
कृतेन येन देवेश! विष्णुलोके महीयते ॥ २६ ॥
विष्णुरुवाच ।
।
विशेषस्तत्र फर्त्तव्यःशृणुध्वं द्विजसत्तमाः । आमलकी व संप्राप्य जागरं तत्र फारयेद
सर्वपापविनिर्मुको गोसहस्रफलं लभेत् । पतद्वःकथितं विप्रा प्रतानां प्रतमुत्तमम् ।
अर्चयित्वाऽच्युतं तस्यां विष्णुलोफान्न मुच्यते ॥ ३२ ॥

·पट्चत्वारिंशोऽध्यायः] * फाल्गुन शुक्लकादशीमाहात्म्यर्णनम् .
ऋपय ऊचुः।
व्रतस्यास्य विधि हि परिपूर्ण कयं भवेत् ।
के मन्त्रा:के नमस्कारा देवता का प्रकीर्तिता ॥ ३३ ॥
फयं दानं कथं स्नानं कश्च पूजाविधिःस्मृतः। अर्घार्चनस्यमन्त्रंतु फथयस्वयथातथम्
विष्णुस्थाच ।
श्रूयतां यो विधिः सम्यग्यतस्यास्य द्विजर्षमाः ।
एकादश्यां निराहार स्थित्वा चैव परऽहनि ॥ ३५॥
मोक्ष्येऽहं पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भषाच्युत!।
इति कृत्या तु नियमं दन्तधायनपूर्धकम् ॥ ३६ ॥
नालपेन्पतिताधारांस्तथापापण्डिनोनरान् । दुर्वृत्तान्भिन्नमर्यादान्गुरदारप्रधर्षकान्॥
अपराहे नतःस्नानं घिधिना कारयेवुधः । नयां सडागे फूपे या गृहे या नियतात्मपान्
मृत्तिकालम्भनं पूर्वतनःस्नानं च कारयेत् । अवकान्ते रथमान्त घिष्णुकान्तेषमुन्धरे
मृसिकेर में पापं यन्मया दुरतं कृतम् १४०॥
इति मृत्तिकामन्त्रः।
स्यमयु सर्वभूतानां जीयनं तनुरसकम् । स्येदजोनिवजातीनां रसानां पतये नमः ॥
स्नातोऽहं सर्वतीर्थपु हदप्रनयणेषु च। मदीपु देवरागतेषु इदं स्नानं तु मे भये ॥४२
इति स्नानमन्त्रः।
जामदग्न्यं मुनिचय कारयित्या हिरण्मयम् । भापक्षस्य सुवर्णस्य तदर्भाधन था पुनः
गृहमागत्य पूजायाः पूजाहोमं तु फारपेत् । ततश्चामलकी गच्छेत्सर्वोपम्यारसंयुतः ।
आमलकी ततो गत्यापषिोप समता स्थापयेत्सततं कुम्भमत्रर्ण मन्त्रपूर्वकम् ।
परित्नसमोपेतं दिव्यगन्धाधिपासितम् । एत्रोपानयुगोपेतं सिमचन्दनचरितम् ।
मादामललितपीपं सर्यधूपपियूषितम् । दीपमालाल कुर्यात्सर्यत मुमनीदरम् ॥४७
तस्योपरि म्यसेत्पादिम्पलाजेः प्रपूरितम् ।
पात्रोपरिम्पसेरेवं जामदगम्यं महाप्रमम् ॥ ४॥

·पामपुराणम् (Tara पिशोकाय नम:पादी जानुनी पिघापिणे । उप्राय नमोऽप्यूफटीदामोदराय च उदरं पानामायउराश्रीपासधारिणे । समिणे पामयाई म दक्षिणं गदिने नमः ।। ५॥ चैकुण्ठाय नमःकण्ठमाभ्यं यममुखाय थे। नामो विशोकनिधये यासुदेवाय वाक्षिणी ललाट पामनायेति रामायेनि भ्रषौ ममः । सर्यात्मने तु नछी नम इत्यभिपूजयेत् इति पूजामन्त्रः ततो देवाधिदेवाय अधंवैध प्रदापयेत् । फलेन चेष शुभ्रण मक्ति युक्तेन चेनसा ॥२३॥ नमस्ते देवदेवेश जामदग्न्य नमोऽस्तु ते । गृहाणार्थमिमं दतमामलक्यासुनो हरे ! ॥ अर्थ मन्त्रः ततो जागरणं कुर्याद्गक्तियुक्तेन चेतसा । नृत्यगीध पादिधर्मास्याने.स्तवैरपि ॥५५ घेणवेश्च तथाऽख्यानः क्षपयेत्सर्वशर्वरीम् । प्रदक्षिणां ततः कुर्याद्धाच्या विष्णुनाममिः ॥५६॥ अष्टाधिकं शतंय अष्टाविंशतिरेव पा | ततःप्रमाते समये कृत्या नीराजनं हरे ॥३॥ ब्राहाणं पूजयित्वा तु सर्व तस्मै निवेदयेत् । जामदग्न्यघटे तत्र वस्त्रयुग्ममुपानहीं 11 जामदग्न्यस्वरूपेण प्रीयतां मम केशवः। ततश्चामलकी स्पृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् । ५६ ॥ स्नानं कृत्वा विधानेन ब्राह्मणान्मोजनेत्ततः । ततश्च स्वयमश्नीयात्कुटुम्पेन समावृतः एवं कृतेन यत्पुण्यं तत्सर्व कथयामि ते । सर्वतीपु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयाधिकं च लभते नात्र संशयः । एतदासर्वमाख्यातं बतानामुत्तमं व्रतम् ॥६२ एताघदुच्या देवेशस्तधान्तरधीयत । ते चापि ऋषयःसर्वे चकुःसर्वमशेषतः ॥ ६३ ॥ तथा त्वमपि राजेन्द्र कर्तुमर्हसि सनम ! व्रतमेतद्दुराधर्ष सर्वपापप्रमोचनम् प६४॥ ,इति श्रीपाने मदापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पप्ठे उत्तरखण्डे उमापति. नारदसंघादे फागुनशुक्लामलक्येकादशी माहात्म्यं नाम पट्चत्वारिंशोऽध्यायः ४४६॥ ,

·सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
चत्रकृष्णपक्षपापमोचन्यैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् ।
युधिष्ठिर उपाय।
फाल्गुनस्य सितेपो ध्रुताचामलकी तथा । चैत्रस्य कृष्णपक्षे तु किं नामकादशीमवेत
श्रीकृष्ण उवाया
रणु राजेन्द्र! पक्ष्यामि आख्यानं पापनाशनम् ।
यलोमशोऽप्रचीत्पृटो मान्धात्रा चक्रपतिना ॥२॥
मान्धातीचाच ।
भगय मोनुमिच्छामि लोकानां दिसफाम्यया चित्रस्य प्रथमे पक्षे का नाम कादशीमपत्.
को पिधिः किफलं तस्याः कथयस्य प्रसादतः ॥३॥
लोमश उवाच ।
यंत्रमास्यसि से मानायपापमोचिनी । एकादशी समाख्यातापिशाचत्यपिनाशिनी
शृणु तस्याः प्रपक्ष्यामि काम सिद्धिदां नृप।
को यिचित्र शुभदा पापानी धर्मदापिनीम् ॥५॥
पुरा त्रयोदो प्सरोगणमेयित । पसन्तसमये प्राप्त पदमाकुलिने पने ॥६॥
गन्धर्यकन्या पावित्रं रमन्ते सहमित पाकशासनमुपातिविदिपीकसः
मापरं मुखद किचिदिना क्षेत्ररणादनम् । तस्मिन्यने नमुनयम्तरन्ति बलं तपःe
मेधापिनामानगृति तत्रस्य प्रधारिणम् । भसगस्त मुनिपर मोहनायोपचामे
मन्जयोपेक्ति विधाना मायं तस्य पितवती।
बोरामा सिता तय भयादाधम सनिधी॥१॥
गायन्ती मधुरं साधु पीपाती पिपलिकाम् ।
पापाती तामपालोप पुष्पचन्दनसे पिताम् ॥१५॥

·[६ रख .पामपुराणम् . कामोऽपि पिजपाकादशी शियमतान्मुनोयरान् । हत्या:शरीरे मंयासमकरोग्मनसः सुतः ॥१२॥ एत्या भ्रयों धनुष्कोटि गुर्ण स्ट्या कामकम् । मार्गों नयने कृत्या पक्ष्मयुक्त यशाफमम् ॥ १३ ॥ फुधी हत्या पटार्टी पिजयायोपनामे । मन्जुघोषा मयासस्य कामस्यैव पापिनी ॥ मेधायिनं मुनि दृश्यासापि फामेनपोदिता । योपनोदिनदेहोऽसी मेधाज्यविधिराजते सितोपपीतसहितो दृष्टम्मर इचापरः। मेधापी पसते बासी रुपयनस्याश्रमे शुभे । मञ्जुधोपा स्थितं तर दृष्टया सा मुनिपुरयम् । मदनस्य पशंमाता मन्दम्मन्दमगायत रणदलयसंयुक्तां शिझन्नपुरमेखलाम् । गायन्ती तां मयाभूतां विलोक्य मुनिपुइया । मदनेन ससैन्येन नीतो मोहपर्श घलात् । मझुधोपा समागम्य मुनि दृष्ट्या तयाविधम् हायभावकटास्तं मोहयामास चालना। अधः संस्थाप्य धीणां सा सस्यजे तं मुनीश्वरम् ॥ २० ॥ पलितेय लतावृक्षं पातवेगेन फरिपतम् । सोऽपि रेमे तया साधं मेधावी मुनिपुङ्गवः । तस्लेिव ततो दृष्ट्या तस्यास्तं देवमुत्तमम् । शिवतत्त्वं गतं तस्य कामतत्वपशं गतः न निशा न दिनं सोऽपि रमञ्जानाति कामुकः । यहुवर्षों गतःकालो मुनेराबार लोपतः मजुधोया देवलोकगमनायोपचक्रमे। गच्छन्ती तं प्रत्युधाच रमन्तं मुनिसत्तमम् । आदेशो दीयतां ब्रह्मास्वदेशगमनाय मे ॥ २४ ॥ मेधाव्युवाच। अधैव त्वं समायाता प्रदोषादी परानने । यावत्प्रभात सन्ध्यास्यात्तावत्तिष्ठ ममान्तिके इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं भयभीता यमूब सा । पुनय रमयामास समृपि नृपसत्तम! " मुनेः शापमयाद्रीता बहुलान्परिवत्सरान् । वर्षाणां पञ्चपश्चाशनयमासान्दिनत्रयम् । सारेमे मुनिना तस्य निशार्धमिव वाभवत् । सातं पुनरुवाचाथ तस्मिन्काले गते मुनिम् । आदेशो दीयता प्रान्गन्कयं स्यगृहे मया ॥ २८३.

·चत्रण णपक्षपापमोचन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् - १७५ मेघाव्युवाच । भातमधुनावास्ते श्रूयतां पचनं मम । सन्ध्यांयापच्च कुर्वेऽहं तावत्त्वं वै स्थिरामय इति पाक्यं मुनेः श्रुत्या जातानन्दसमाकुला । स्मितं कृत्वा तु सा फिवित्प्रत्युषाच शुचिस्मिता ॥ ३०॥ अप्सरा उपाचा कियत्प्रमाणा पिन्द्र ! तप सन्ध्या गताऽनय!। मयि प्रसादं एत्या तु गत.कालो यिवार्यताम् ॥ ३३ ॥ ते तस्याययः श्रुत्या विस्मयोत्पुललोचनः । गतकालस्य विप्रेन्द्रःप्रमाणमकरोत्तदा माघ समपञ्चाशद्गतास्तरूप तया सह । चुरोध स ततस्तस्यै ज्यालामाली पभूप ६ नेत्राम्पो पिस्पुलिट्रान्स मुशमानोऽतिफोपनः । फालरूपां तु तो दृष्ट्या तपसः क्षयकारिणीम् ॥१४॥ पार्जित क्षयं नीतं तपोहदया तयासह । सकम्पोष्ठो मुनिस्तत्र प्रत्युयायालेन्द्रियः शशापाथ मेधापी स्यं पिशाची मयेति च । धिचा पापे दुराचारे कुलटे पातकप्रिये य शापेन सा दावा पिनयापनताम्धिता । उयाच पचन सुधू प्रसाद पानीमुनिम् नाद कुरा यिप्रेन्द्र शापस्यानुप्रदं कुरा । सतां संगो हि मपति पचोभिःसमभिःपदः यासद मम मापनीता घे पहुपरसराः । एतस्मात्कारणारस्यामिप्रसादं कुर मुमत मुनिस्पाय। गु में पवनं भने शापानुमकारकम् । किं करोमि स्पया पापे सपनीतं महत्तपः । वस्य कृष्णपक्षे नु भपेदेकादशी गुमा । पापमोमिनिका नाम सम्पापक्षयरी तस्या मते ते शुभे पिशाचत्य प्रयापनि । परयुसया सोऽपि मेधापी शाम पितुराधमम् ॥ ४२ ॥ गत समालोपप स्पषनारयुपायान् । रिमदिदितं पुर: रया पुण्यशयातः मंघाप्युपाय। नयेत रमिता बाप्सामा प्रायधिस प्रदि तात येन पापक्षयी मयेत् ·पामपुराणम् 18 उत्तरखण्ड प्यपन उपामा चैत्रस्य चासिते पक्षे माना ये पापमोचिनी। अस्या मते ते पुत्र! पापराशिः क्षयं प्रजेत् ॥ १५॥ पा पितुर्यापर्य एतं तेग यतोत्तमम् । गत पाप क्षयं तस्य तपायुक्ती यभूय सः म घोपा च कृत्यैतनतमुत्तमम् । पिशाचत्याद्विनिर्मक्तापापमोचिनिकायनात् दिव्यरूपधरा सागता नाके पराप्सरा ॥७॥ श्रीकृष्ण उपाच। पापमोचिनिको राजन्ये युर्वन्ति नरोत्तमाः। तेषां पापं च यत्किचित्तत्स चक्षयं मजेत् ॥४८॥ छपणाद्राजन्गोसदनफलं लभेत् । ग्रहाहा हेमदारी व सुरापो गुरुतल्पगः ॥४६ र चास्य फरणात्पापमुक्का भवन्ति ते । यहुपुण्यप्रदं होतत्करणाद्मतमुत्तमम् । श्रीपादो महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे उमापति- रिसंवादे चैप्रकृष्णकादशीपापमोचिनी नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः Must अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः चैत्रशुक्लपक्षकामदैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच। सुदेव नमस्तुभ्यं कथयस्व ममाप्रतः । चैत्रस्य शुक्लपक्षे तु किं नामैकादशी भवेत् । श्रीकृष्ण उवाच। पुष्यैकमना राजन्कयां पुण्या पुरातनीम् । पसिष्ठो यामकथयत्नाग्दिलीपाय पृच्छते दिलीप उवाच विछोतुमिच्छामि फययस्थप्रसादतः । चैत्रमासि सितेपक्षे कि नामकादशीभवेट ·ललितां स्मरन् रचत्वारिंशोऽध्यायः] # चैत्रशुक्लपक्षकामदैकादशीमाहात्म्पम् * घसिष्ठ उवाच । घि पुष्टं त्वया राजन्कथयामि तघाग्रतः । चैत्रस्य शुक्लपक्षे तु कामदा नाम नामतः ॥ कादशी पुण्यतमा पापेन्धनदवानलः । शृणुराजन्कयामेतां पापी पुण्यदायिनीम् । रा नागपुरे रम्ये हेमरत्नविभूषते । पुण्डरीकमुखानागा निवसन्ति महोत्कटाः ॥६॥ तस्मिन्पुरे पुण्डरीको राजा राज्यं चकार सः । गन्धयः किन्नरैश्चैव अप्सरोभिश्च सेव्यते ॥७॥ राप्सरास्तु ललिता गन्धर्यों ललितस्तथा । उभी रागेणसंरक्ती दम्पतीकामपीडिती माते स्वगृहे रम्ये धनधान्ययुते तदा । ललितायाथ हृदये पतिर्वसति सर्वदा ॥ ६ ॥ हृदये तस्य ललिता नित्यं धसति भामिनी। एकदा पुण्डरीकोऽय कोडते सदसि स्थितः ॥१०॥ नातं गानं प्रकुरते ललितोदयितां विना । पदयन्यस्खलजिहो यभूव मनोभावं विदित्यास्य फर्कटो नागसत्तमः । पदबन्धच्युति तस्य पुण्डरीके न्यवेदयत् श्रुत्या कर्कोटकवचःपुपरीके भुजङ्गराः । क्रोधसंरक्तनयनो यभूयातिभयङ्करः ॥ १३ ॥ शाप ललितं सत्र गायन्त मदनातुरम् । राक्षसो भव दुर्वद्ध व्यादः पुरुषादकः ॥१४ यतापतीयशोपेतो गायमानी ममाग्रतः । पवनात्तस्य राजेन्द्र रक्षोरुपो बभूव सः ॥१५ सदाननो विरूपाक्षो दएमात्रो भयङ्करः । याह योजनविस्तीर्णी मुखं कन्दरसन्निभम् चन्द्रसूर्यनिभे नेत्रे प्रीया पर्वतप्तन्निमा । नासारन्ध्रे तु विवरे अधरौ योजनायती.॥ शरीरं तस्य राजेन्द्र ! उत्थितं योजनाष्टकम् । दशो राक्षसो भूत्या भुतानः कर्मणः फलम् ॥ १८ ॥ ललिता तु तथालोक्य स्थपति विकृताहतिम् । चिन्तयामास मनसा दुःखेनमहतार्दिता कि फरोमि गच्छामि पतिः शापेन पीडितः। इति संस्मृत्य संस्मृत्य मनसा शर्म नालमत् ॥ २०॥ चचार पतिनासा ललिता गहनेवने । यध्राम विपिने दुर्गे कामरूपी स राक्षसः १२१ निण:पापनिरतो पिरूपापुरुषादकः । न सुसंलमते रात्री न दिया पापपीडितः ॥ १२- ·.पाभपुराणम् .६ उत्तरखन ललिता दुःखिताऽनप पति या साविधम् । पनाम सेनसा साम्दती महनेयने दृश्याश्रमपद र मुनिसंशान्तपिग्रहम् । शी जगाम ललिसा नमसत्याग्रतः गिता ॥२४॥ सो दृष्ट्या स मुनिः प्राह दु:निता विदयापरः। फा त्वं फस्मादिहायाता सत्यं पद ममाप्रतः ॥ २५ ॥ ललितोयाचा धीरधन्येति गन्धर्वःसुताता महात्मनः । ललितां नाम मानिद्धिपत्ययमिह चागताम मा मे पायदोषेण रासोऽभून्महामुने । रौद्ररूपो दुगचारस्तं दृष्ट्या नास्ति मे मुत्रम् ॥ २७ ॥ साम्प्रतं शाधि मा रत्यकृत्यं तद प्रमो। येन पुण्येन पिप्रेन्द्र राक्षसत्याद्विमुच्यते भूपिरवाच । चैत्रमासस्य रम्भोरु शुक्लपक्षोऽस्ति साम्प्रतम् । फामदफादशी नाम पापी ललितेपरा कुरप्य सवतं भन्ने विधिपूर्व मयोदितम् । यस्य तस्य यत्पुण्यं सत्स्यमये प्रदीयताम् दत्तेपुण्ये क्षणात्तस्य शापदोषःप्रयास्यति । इति श्रुत्या मुनेर्वाक्यंललिता हर्षिताऽभवत् उपाध्यैकादशी राजन्द्वादशीदिवसे नथा। विप्रस्यैव समीपे सदासुदेवस्य चामतः । पापमुवाच ललिता स्वपत्युस्तारणाय । मया तु तद्वतं चीर्ण कामदाया उपोषणम् ॥ ३३ ॥ तस्य पुण्यप्रभावेण गच्छत्यस्य पिशावता । ललितावचनादेव पर्तमानोऽपि तत्क्षणे गतपापस ललितो दिव्यदेहो बभूव ह। राक्षसत्वं गतं तस्य भासा गन्धर्वता पुनः । हेमरत्नसमाफी! रेमे ललितया सह । पिमानवरमारूढी पर्वरूपाधिको च तो ३६ दम्पती अत्यशोभेतां कामदायाः प्रभावतः । इति ज्ञात्वा नृपश्रेष्ठ फर्वव्यषा प्रयत्नतः । लोकानां तु हितार्थाय तथाकथिता मया ॥ ३८॥ श्रीकृष्ण उवाच। ब्रह्मइत्यादि पानी पिशावत्यधिनाशिनी ! नातः परतरा फाचित्रैलोक्ये सवावरे ·रख पठनाच्छ्रवणाद्राजन्याजपेयफलं लभेत् ।। ३६ ।। पाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पठे उत्तरखण्डे उमापतिनारद. संवादे चैत्रशुक्लकामदामाहात्म्यं नामाष्टचत्वरिंशोऽध्यायः ॥ ४८ ॥ ऊनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः पैशाखकप्णपक्षवरूथिन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच । स्यासितेपक्षे कि नामकादशी भवेत् । महिमानं फथय मे पासुदेव नमोऽस्तु ते श्रीकृष्ण उवाच । यदायिनी राजनिहलोके परत्र च । पैशाखरुष्णपक्षे तु नाम्ना चैव धरूधिनी न्या वतेनैव सौख्यं भवति सर्वदा । पापहानिश्च भवति सौभाग्यप्राप्तिरेव च दुर्भगा या फरोत्येनां सा स्त्री सीमाग्यमाप्नुयात् । लोकानां चैय सर्वेषां भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥ ४ ॥ बहरा नृणां गर्भवासनियन्तनी । परूधिग्या प्रतेनैप मान्धाता स्पर्गतिं गतः । रादयधान्ये राजानो पदयस्तथा । ब्रह्मकपालनिर्मुक्तो यभूय भगवान्भवः ॥ सहस्राणि तपस्तप्यति यो नरः । रविप्रहे कुरक्षेत्रे स्पर्णभारं ददाति यः ॥ फलमानोति परूथिन्या प्रतं वरन् । धद्धापा यस्तु कुरुते धाथिन्या प्रतं नरः लभते सोऽपि लोके परत्र च । पवित्रा पापनी होपा महापातकनाशिनी तिपदा चेय फतणां नृपससमा अवदानातृपष्ट गजदानं विशिष्यते ॥१०॥ गजदानादु भूमिदानं तिलदानं ततोऽधिकम् । तस्माप स्पर्णदानं पा भन्नदानं तमोऽधिकम् ॥ ११॥ नात्परंदानं न भूतं न भपिप्सने । पितृदेवमनुष्याणां मृप्तिरत्नेन जायते ॥१२॥ पकः ।

·No text on this page.

·. पञ्चाशत्तमोऽध्यायः वैशाखशुक्लपक्षमोहिन्येकादशीमाहात्म्यवणनम् । युधिष्ठिर उवाच । वैशाखशुक्लपक्षे तु किन्नामेकादशी भवेत् । किं फलं को विधिस्तत्र कथयस्व जनार्दन श्रीकृष्ण उवाच। इदमेव पुरापृष्टं रामचन्द्रेण धीमता । पसिष्ठं प्रति राजेन्द्र यत्त्वं मामनुपृच्छसि ॥२॥ राम उवाच। भगवछोतुमिच्छामि व्रतानामुत्तमंवतम् । सर्वपापक्षयकर सर्वदुःखनिकृन्तनम् ॥३६ मया दुःखानि भुक्तानि सीताविरहजानि तु । ततोऽहं भयभीतोऽस्मि पृच्छामि त्यां महामुने ! ॥४॥ घसिष्ठ उवाच । साधुपृष्टं त्वया राम तवैषा नैष्टिकीमतिः । त्वन्नामग्रहणेनैव पूतो भवति मानवः ।। तथाऽपि फययिष्यामि लोकानां हितकाम्यया । पवित्रं पायनानांचवतानामुत्तमंवतम् वैशाखस्य सिते पक्षे राम! चैकादशी भवेत् । मोहिनी नाम सा प्रोक्ता सर्वपापहरा परा॥७॥ मोहजालात्प्रमुच्यन्ते पातकानां समूहतः । अस्या व्रतप्रभावेण सत्यं सत्यं पदाम्यहम् अतः कारणतो राम! फर्तव्येपा भवादृशैः । पातकानां क्षयकारी महादु खपिनाशनी ॥६॥ शृणुष्वकमना राम कथा पापहारा पराम् । यस्याः श्रवणमात्रेण महापापं प्रणश्यति सरस्वत्यास्तटे रम्ये पुरी भद्रायती शुमा । युतिमानाम नृपतिस्तत्र राज्यं करोति । चन्द्रवंशोगधो नाम्ना धृतिमान्सत्यसगरः । तत्र वैश्यो निवसति धनधान्यसमृद्धिमान् धनपाल इतिख्यातः पुण्यकर्मप्रवर्तकः । प्रपाकृपमठारामतडागगृहकारकः ॥ १३ ॥ -- म ·[६ उत्तरखण्टे * पासपुराणम् विष्णुभक्तिरतःशान्तस्तस्यासन्पञ्चपुत्रकाः । सुमना द्युतिमांश्चैव मेघावी सुतस्तथा । पञ्चमो धृथ्वुद्धिश्च महापापरतः सदा । परस्त्रीसङ्गनिरतो पिटगोष्टी विशारदः ॥ १५॥ धूतादि व्यसनासक्तः परस्त्रीरतिलालसः । न च देवार्चने बुद्धि पितृद्विमान्प्रति ॥ अन्यायपती दुष्टात्मा पितुव्यक्षयगरः । अभक्ष्यभक्षकः पापी सुरापानेरत सदा ॥१७ वेश्याकण्ठे क्षिप्तवाहुर्भमन्दुएश्चतुष्यपर्थे । पित्रा निकाशितो गेहात्परित्यक्त्तश्च धान्धवः ॥ १८॥ स्वदेहभूषणान्येच क्षयं नीतानि तेन । गणिकामिः परित्यक्तो निन्दतश्च धनक्षयात् ॥ १६॥ ततश्चिन्तापरो आतो पस्त्रहीनःश्रुधादितः । कि फरोमि वगच्छामि केनोपायेन जीव्यते तस्करत्वं समारब्धं तत्रय नगरे पितुः । गृहीतो राजपुरुर्मुक्तच पितृगौरपात् ॥२१॥ पुनर्वद्धःपुनस्त्यक्तः पुनर्वद्धः स चै भटेर। धृष्टयुद्धिदरवारो नियध्य निगः ॥२२॥ फशावातैस्ताडितश्च पीडितच पुनः पुनः । न स्यातव्यं हि मन्दात्मंस्त्वया मद्देशगोवरे ॥ २३ ॥ एममुक्त्या ततो राक्षा माचितो दृढवन्धनात् । निर्जगाम मपात्तस्य गतोऽसौ गहनं धनम् ॥ २४॥ क्षुत्तृषा पीडितश्यायमितत धापति। सिंहयन्निजयानासा मृगटाकरवित्रलान् । आमिरादारनिरतो धने मिति सर्यशाफरे शासनं घरया निरङ्ग पृष्ठसंगतम् ॥२६॥ भरण्ययारिणो हन्ति पक्षिणय चतुष्पदान । थपोरांध मयूरो कतित्तिरिम्पकान् ॥ २७ ॥ पठानन्यान्दिनम्रपन्यो पृथ्युद्धिस्तु नि। पूर्वजन्मतः पातेनिमशःपाएकाईमे । दुःसयोमसमाविष्टः दीयमानी दियानिशम् । कॉन्टिन्यायाधमपद मास पुण्यागमारकनिन् ॥२६॥ माधये मासि माया मानानं तपोधनम् । पृश्युतिः शोकमारेण पानि - ·एकपक्षाशत्तमोऽध्यायः ] ज्येष्ठकृष्णपक्षातरानामैकादशीमाहात्म्यम् * तद्वस्त्रविन्दुस्पर्शन गतगपो हताशुभः । कौण्डिन्यस्थानतः स्थित्वा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ॥३१॥ धृवुद्धिरुवाच । भो भो ब्रान्तिजश्रेष्ठ दयाहत्या ममोपरि । येन पुण्यप्रभावेण मुक्तिर्भवति तद्वद ॥३२॥ कौण्डिन्य उवाच। गृणुष्धकमनाभून्या येन पापक्षयस्तप । वैशाखस्य सितेपक्षे मोहिनी नाम विधुता ॥ एकादशीवतं तस्याःकुरु मद्वाक्यनोदितः । मेरुतुल्यानि पापानि क्षयं नयति देहिनाम् बहुजन्मानितान्येपा मोहिनी समुपोषिता । इतिवाक्यं मुनेःश्रुत्वावुद्धिः प्रसन्नधीः वतं चकार विधिवत्कौण्डिन्यस्योपदेशतः। कृते व्रते नृपश्रेष्ठ ! गतपापो यभूव सः ॥३६॥ दिव्यदेहस्ततो भूत्वा गरुडोपरि सस्थितः । जगाम वैष्णवं लोकं सर्वोपद्रवजितम् इतीदृशं रामचन्द्र ! उत्तम मोहिनीवतम् । नातापरतरं किवित्रलोक्ये सचराचरे ॥३८ श्रीकृष्ण उवाच। यज्ञादि तीर्थदानानि फलां नार्हन्तिपोडशीम् । पठनाधणाद्वाजन्गोसहस्रफलं लभेव इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहस्यां संहितायां पले उत्तरखण्ड उमापति. नारदसंचादे पैशाखशुक्ले मोहिन्येकादशी नाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५० ॥ । एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ज्येष्ठकृष्णपक्षापरानामैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच । ज्येष्ठस्य कृष्णक्षे तु कि नामेकादशी भवेत् । श्रोतुमिच्छामिमाहात्म्यंतहदस्य जनार्दन ·.पागम्. भाग! सारा EिREITIET ME म नाम गजेन्द्र मा पुनायिती मोमant यानि मानु मायामिभूगोऽपि गोडाjanm पानी परम्प भागापमानापामा मनि टमारमा गुलाटक- पदई पगाला माणिकपटानादिकोमि करसास्पmमागुणा पिया माफीकमः । मागमेघनाAmma मया हरिप्रपारप पारगपरणा गुदारपनाग । सपाति मरमा म्पीयपरिषद भपग सेपगासोऽपि पारपपरपा दिय मजेता पिपापान्यास्ययं शियो गुरुनिन्दा फरोति य 11 स गदापातमको निरयं याति दाम्यम्। अपरासेयनारसोऽपि सद्गति प्राप्नुपालः१॥ महिमानमपरायाःणु राजन्पदाम्पदम् । मकरस्ये रयो माघे प्रयागे यतफल र फाश्यां यत्प्राप्यते पुण्यमुपरागे निमन्जनात् । गयायो पिण्डदानेनपितृ तृतिदो सिंहस्थिते देवगुरो गौतम्यां स्नातको नरः। फन्यागते गुरी राजन्टष्णवेणी निमजनात् ।। १३॥ यत्पलं समषाप्नोति कुम्भकेदारदर्शनात् । यदधिमयात्रायां तत्तीर्थसेवनादपि यत्फलं समवाप्नोति कुरुक्षेत्रे रविनहे । गजाश्यहेमदानेन यई एत्या सदक्षिण- हादशं फलमाप्नोति अपराग्रतसेघनात् । प्रसवसूनां गां दत्त्वा सुषणं घसुधार नरो यत्फलमाप्नोति अपराया प्रतेन तत् । पापद्रुमकुडारीयं पापेन्धनदवानलः । पापान्धकारतरणिः पापसारङ्गकेसरी । बुबुदाइप होयेषु पुत्तिका इय जन्नुषु ॥१- जायन्ते मरणायैष एकादश्यानतं चिना | अपरां समुपोध्येव पूजयित्वा त्रिविक्रमम् सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते । -~ ·द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः] * ज्येष्टशुक्लनिर्जलैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् - लोकानां च हितार्थाय तवाने कथितं मया । पठनाच्यणाद्राजन्गोसहस्रफलं लभेत् इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसंवादे ज्येष्ठकृष्णापरकादशीनामैकपञ्चशत्तमोऽध्यायः ॥ ५१ ॥ द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ज्येष्ठ शुक्लनिर्जलकादशीमाहात्म्पवर्णनम् । युधिष्ठिर उपाय। अपरायाध माहात्म्यं श्रुतं सर्व जनार्दन । ज्येष्टस्य शुक्लपक्षे तु स्याद्या तां पद मानद श्रीकृष्ण उघाव। एनां पश्यति धर्मात्मा व्यासः सत्यवतीसुतः । सर्वशास्त्रर्थतत्त्वज्ञो घेदवदाङ्गपारगः युधिष्ठिर उपाय। श्रुता मे मानवा धर्मा पासिष्ठाध श्रुता मया। द्वैपायन यथावत्वं वैष्णवान्यक्तुमर्हसि श्रीवेदव्यास उवाच। श्रुतास्तु मानपा धर्मा येदिकाश्च धृतास्त्यया। फलौ युगे नशव पन्ते ते ये फनराधिप सुषोपायमल्पधनमल्पपलेशं महाफलम् । पुराणानां च सर्वेषां सारभूतं महामते ! ॥५॥ एकादश्यो म भुशीत पक्षयोग्मयोरपि । दादश्यां नु शुचिर्भूत्यापुष्पैः संपूज्य केशयम् अन्न भुञ्जीत सत्यत्य पधाद्विधपुरःसरम् । सूनकेऽपि न मोक्तव्यंनाशांचे घ जनाधिप यायजीयं प्रतमिदं फतव्यं पुषभ । स्वर्गति प्राप्तुमिच्छद्विरत मैयास्ति संशयः ॥ मपि पापा दुराचाराः पापिष्टा धर्मवर्जिताः । एकादश्यो म मुखाना न यान्ति यमान्तिपम् ॥६॥ इति तपनं धृत्या करितोयश्यपत्रपत् । भीमसेनो महायानस्थोपाय गुरुप्रति ।।

·[६ उत्तरखण्डे -८६ * पामपुराणम् । भीमसेन उपाय। पेनामह महायुद्धे शृणु मे परमं पयः। युधिष्ठिरश्च कुन्ती च तथा द्रुपदनन्दिनी ॥१९॥ अर्जुनो नकुलश्चैव सहदेवस्तथैव च । एकादश्यां न भुञ्जन्ति कदाचिदपि सुव्रताः ॥ ते मां ध्रुवन्ति च नित्यं मा भुश्य त्वं वृकोदर ।। अहं तानत्रयं तात घुभुक्षा दुःसहा मम ॥ १३ ॥ दानं दास्यामि विधिवत्पूजयिष्यामि केशवम् । भीमसेनवचः श्रुत्वा व्यासो घचनमाचीत् ॥ १४॥ व्यास उघाच1 यदि स्वर्गमभीष्टं तेन नरकं दुष्टमेव च । एकादश्यां न मोक्तव्यं पक्षयोरुभयोरपि ॥१५ भीमसेन उवाच। पितामह ! महावुद्ध ! कथयामि तवाग्रतः । एकभक्त न शक्नोमि उपयासे कुतः प्रभो। वृको दि नाम यो पह्निःस सदा जठरे मम । अतिवेलं यदाऽश्नामि तदा समुपशाम्यति. नैकं शक्नोम्यहं कर्तुमुपवासं महामुने ! ॥ येनैव प्राप्यतेस्पर्गस्तत्कर्तास्मि यथातथम् । तदेकंवदनिधित्ययेन श्रेयोऽहमाप्नुयाम व्यास उपाचा । वृपस्थे मिथुनस्थे घायदा चैकादशी भवेत् । ज्येष्ठमासे प्रयत्नेन सोपोध्योदकजिता गण्डूपाचमनं पारि पर्जयित्योदकं युधः । उपभुधीत नैवेद ग्रतमलोऽन्यथा भयेत् । उदयादुदयं यापर्जयित्वोदकं नरः । श्रूयतां समवाप्नोति द्वादशद्वादशीफलम् ॥ २१॥ तनाप्रभातथिमले द्वादश्यांस्नानमाचरेत् । जलं सुषण दस्याच द्विजातिभ्यो यथाविधि मुजीत तात्यम्नु ग्राह्मणेः साहितो पशी । पयं कृते च यत्पुण्यमीमसेन णुष्य सन् संवत्सरे तु याधेय एकादश्यो भयन्ति हि। तासा फन्टमवाप्नोतिहार मे नाति मंशयः॥ २४ ॥ रति मां पेरायः प्राह शववऋगदायरः । सर्यापरित्यय पुमान्मामेकं शरणं प्रजेत् ।। एकादश्यां निराहारस्तानः पापात्प्रमुच्यने ।।

·पशाशत्तमोऽध्यायः] * ज्येष्ठशुक्लकादशीमाहात्म्यम् । द्रव्यशुद्धिः फलो नास्ति संस्कारः स्मार्त एव च ॥ २६ ॥ दिकस्तु कुतश्चापि प्राप्ते दुरे फली युगे । किनु ते बहुनोक्न धायुपुत्र! पुनः पुनः । (कादश्यांन भुञ्जीत पक्षयोरुभयोरपि । एकादश्यां सिते पक्षे ज्येष्ठे मास्युदकं विना पुण्यं फलमवाप्नोति तच्छृणुष्प वृकोदर !। संवत्सरे तु या प्रोकाः शुक्ला कृष्णा वृकोदर ! ॥ २६ ॥ उपोसिता हि सर्वाः स्युरेकादश्यो न संशयः । धनधान्यपदा पुण्या पुत्रारोग्यशुभप्रदा ॥ ३०॥ उपोपिता नरव्याघ्र इति सन्यं प्रवीमि ते । यमदूता महाकायाः फरालाः कृष्णरूपिण दण्डपाशधरा रौद्रा नोपसर्पन्ति तं परम् । पीताम्बरधराः सौम्याश्चमहस्तामनोजया अन्तकाले नयन्त्येते वैष्णधान्यैष्णवी पुरीम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन उपोष्योदकवर्जिता ॥ ३३ ॥ जलधेनु तदा दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततस्त्वमस्यां कौन्तेय सोपघासोऽर्चन है- कुरु सर्वप्रयत्नेन सर्वपापप्रशान्तये । स्वप्ने न मेऽपराधोऽस्ति दन्तरागतयाऽपिघा मोक्ष्येऽपरेऽहिदेवेश हाशनं पासराद्धः। इत्युच्चार्य ततो मन्त्रमुपपासपरो भवेत् ॥३६ सर्वपापविनाशाय श्रद्धादमसमन्धितः । मेरुमन्दरमात्राघं स्त्रिया पुंसा च यत्कृतम् सर्व तदस्मतां याति एकादश्याः प्रभावतः । न शक्नुवन्ति ये दातुं जलधेनुं नराधिप ! ॥२८॥ सकाञ्चनः प्रदातव्यो घटको घस्त्रसंयुतः । तोयस्य नियम योऽस्यां कुरुते पै स पुण्यभाक् ॥ ३६॥ फलं फोटिसुधर्णस्य यामे यामे श्रुतं फलम् । स्नानं दानं जपं होम यदस्यां कुरुते नम तत्सर्व चाक्षयं प्राप्तमेतत्कृष्णप्रभाषितम् । कि चापरेण धर्मेण निर्जलेकादशी विना उपोध्य सम्यग्विधियद्वैष्णवं पदमाप्नुयात् । सुपर्णमन्नं चासो पा यदस्यां सम्प्रदीय सदस्य कुशाल ·८८ [६खरखण्ड * पासपुराणम् इह लोके स चाण्डालो मृतः प्राप्नोति दुर्गतिम् । येव दास्यन्ति दानानि द्वादश्यां समुपोषिताः ।। ४४ ॥ न्येष्ठमासे सितेपक्षे प्राप्स्यन्ति परमं परम् । ब्रह्महा मद्यपः स्तेनो गुरुद्वेषी सदान्ती । मुच्यन्ते पातकः सर्वनिर्जला यरुपोषिता । विशेष शृणु कौन्तेय निर्जलकादशी दिने । यत्कर्तव्यं नरैः स्त्रीमिर्दानं श्रद्धासमन्वितः। जलशायी च संपूज्यो देया धेनुस्तथास्मयी ॥४७॥ प्रत्यक्षा घा नृपश्रेष्ठ धृतधेनुरथापि घ। । दक्षिणाभिः सुपुधानिमिष्टान्नध पृथग्विधः तोपणीयाः प्रयत्नेन द्विजा धर्मभृतांघर! । तुष्टा भयन्ति वे विप्रास्तैस्तुट्रोक्षदो हरिः मात्मद्रोहः कृतस्तैहि यैरेषा न हापोषिता। पापात्मानो दुराचारा दुशास्ते नात्र संशयः॥५०॥ कुलानां शतमागामि भतीतानां तथाशतम् । आत्मना सह तेनीतं घासुदेषस्य मन्दिरम् शान्तैर्दान्तनपररर्चयद्विस्तधाइरिम् । कुर्वद्विर्जागरं रात्री येरेषा समुपोषिता ।।०२१ अन्नं पस्त्र तथा गायो जलं शय्यासनं शुभम् । फमण्डलुस्तथा उत्रं दात निर्जलादिने ॥ ५३॥ उपानही यो ददाति पात्रभूने द्विजोत्तमे। ससावर्णेन यानेन स्वर्गलोके महीयते प्रमा यधमा मृणुयाद्नया यचापि परिफीर्तयेत् । नायुभावाप्नुन म्यगं मात्र कार्या विचारणा ५५॥ यत्पलं समिहत्यायो रामम्ने दिवाकरे । कृत्या भाई लभेन्मयम्सदस्या धपणापति नियमच प्रफनम्यो दन्नधायनपूर्यकम् । एफादश्यां निराहारो पर्जयिष्यामि ये जलम् फेरापीणनायाय मन्यदावमनाइने । दादरयां देवदेवेशः पूजनीयस्त्रिविक्रमः ॥ १८॥ गरपस्ता पुष्पपासोमिः शियदर्शनः । पूजयित्या विधानेन मायमुदीरयेत् । देपदेष ! पोश! मंसारार्णमाक!! मानेन भय मा परमो गनिमः । पेठे मासि तुपै माम! या शुक्लकादशी शुभा। मिटा समुपोप्यार अलपुरमान्सशकंगन । ११ ॥

·त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः] -आषाढकृष्णकादशीमाहात्म्यम् .
प्रदाय चिप्रमुरेभ्यो मोदते विष्णुसन्निधौ।
सतः कुम्माः प्रदातव्या ब्राह्मणानां च भक्तिः । ६२॥
भोजयित्या ततो विप्रान्स्ययं भुखीत सत्परः।
एवं यः कुरते पूर्णा द्वादशी पापनाशिनीम् ॥ ६॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम् । ततः प्रभृति भीमेन कृता होकादशी शुमा ।
पाण्डपद्वादशी नाशा लोके ख्याता यभूय ६॥ ६॥
इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्थां संहितायां पप्ठे उत्तरपण्डे उमापति-
नारदसंपादे ज्येशुगनिर्जलेफादशीमाहात्म्यं नाम द्विपशाशत्तमोऽध्यायः १५२॥
त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
आपादकृष्णपक्षयोगिन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् ।
युधिष्टिर उपाय।
भाषादसणारी नु फिनामेकादशी मयेत् । कथयम्य प्रमादेन पामुदेप ! ममाप्रतः ।।
धोरण उपाय।
मतानागुनम राजन्यथयामि तपामः । सर्वपापक्षणकरं सर्यमुनिप्रदायकम् ॥ २ ॥
भालादम्यासित पक्षे योगिनी माम मामतः । एकादशी गपभ्रेष्ठ महापातपनाशिनी ।
संसारापमनाना पोतभूना सनातनी । जगत्त्रये सारभूता पोगिनी मतकारिणाम्
जापयामि तपाऽद को पाराणिकी गुमाम्।
भारकायो राजराम: शिवमतिपरायणः५॥
तस्मात्पुणपको देममालीति नामवः । तम्य पनी गुम्पाय पिशासाशीतिनाम:
सतायो पारनामनाः कामपारापगतः । मानसारयुपनिषयमानीय स्पग चित
परनी प्रेमासनोम पेरालये गापुरेरो देपसदने परीति सिपमतम् ॥ ८॥

·ItAAE
.
मासागमाfne: ममागवने मा
गागर प्रगुपानी काशिम
मामानामाशिमोगमा गरमपान!
Farm: EिART गाय गुनः पुनः
पगिताकामी में रमने गा मा कोरिणः ।
भागामाग में गर्म गर, माहिए।
माया कालारया सोऽपि मानतोगः ॥ १२॥
मनात एप भागस्य कुमेरम्या: FATE हरया घनतः प्रायः बोधर्मरतलोवनः
प्रगुपागमपिः कोपEETATET: B
धन उपाय।
आः पाप सुपर पान्दैपहलनम् । मष्टाशगिती पियुक्तः कान्तया तया।
भस्मारम्पागादपध्यम्तो गम्प प्रमपाम!
इत्युक्त पचने सत्य तस्मारयानास्पात सः ॥१५॥
मदादुःशामिभूतच कुठेः पीडितविपदः । न सुसं दिषसे तस्य न निद्रा लभते निशि
छायायो पीडिततनिदाघेऽत्यन्तपीडितः । शिवपूनाप्रमायेण स्मृतिस्तम्यन लुप्यते
पातफेनामिभूतोऽपि पूर्व फर्मस्मरत्यसी । म्रममाणस्ततो गच्छन्हिमाद्रि पर्वतोसमम्
सत्रापश्यन्मुनिवरं मार्कण्डेयं सपोनिधिम् ।
यस्पायुर्षियते राजन्नाणो पयसा समम् ॥ १६ ॥
चपन्दे चरणी तस्य दूरतः पापफर्मकम् । मार्फण्डेयो मुनिवरो दृष्ट्वा तं कम्पिन तथा
परोपकरणार्धाप समाहूयेदमनधीत् ॥ २१॥
मार्कण्डेय उवाच
फस्मात्कुठाभिभूतस्त्यं कुतो निन्धतो घमि ।
इत्युक्तः स प्रत्युवाच मार्कण्डेयं महामुनिम् ॥२२॥

·धनुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ] • आपाशुक्लपक्षशयन्येकादशीमाहारम्यवर्णनम् . १६१ हेममान्युयाच । राजराजस्यानुचरो हेममालीति नामतः । मानसात्पभनिचयमानीय प्रत्यहं मुने! n२३ शिवपूजनघेलायां कुयेराय समर्पये । एकस्मिन्दिपसे चैय कालथापिदितो मया ॥२४॥ पत्नी सौख्यप्रसन्न शोरध्याकुलचेतसा । ततः फुद्धेन शप्तोऽस्मि राजराजेन ये मुने पुष्टामिभूतः संजातो यियुक्तः कान्तया तया। अधना तय सान्निध्यं प्राप्तोऽस्मि शुभकर्मणा ॥ २६ ॥ सास्वभावतधित्तं परोपफरणेक्षमम् । इति ज्ञात्या मुनिश्रेष्ठ मां प्रशाधि एतागसम् मार्कण्डेय उपाय। त्यपा सत्यमिह मोतं नासत्यं मापितं यतः । अतो ग्रतोपदेशं ते फथयामि शुमप्रदम् थापा कृष्णपक्षे तु योगिनीवतमावर । अस्ययतस्य पुण्येन कुष्ठं यास्यति ध्रुषम् इति पाक्यमृधेः श्रुत्या दण्डपत्पतितो भुपि । उत्थापितः समुनिना यभूवातीपहर्षितः मार्कण्डेयोपदेशेन व्रतं तेन एतं यथा। अष्टादशेष कुष्टानि गतानि तस्य सर्पशः ॥३१॥ मुनेचा ततः सम्यग्यते चोर्णेऽमत्सुखी । इदग्धिधं नृपश्रेष्ठ कथितं योगिनीवतम् ॥ अष्टाशीति सहस्राणि द्विजान्मोजयते तु यः । तत्सम फलमानोति योगिनीयतयनरः महापापप्रशमनं महापुण्यफलपदम् । पठनायणान्मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३४॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसंवादे आदष्णयोगिन्येकादशीमाहात्म्यं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥५॥ चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः आपादृशुक्लपक्षशयन्पैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच । आषाढस्य सितेपक्षे का चैवैकादशी भवेत् । किनामकोविधिस्तस्याएतद्विस्तरतोषद ·* पामपुराणम् [६ उत्तरख श्रीकृष्ण उपाय। में महापुण्यो स्वर्गमोक्षपदायिनीम् । शयनी नाम नामेति सर्वपापहरां पराम श्रवणमात्रेण पाजपेयफलं लभेत् । सत्यं सत्यं मया प्रोक्तं नातापरतरं नृण पापिनां पापनाशाय सृष्टा धात्रा महोत्तमा। . अतः परान राजेन्द्र! पर्तते मोक्षदायिनी ॥ ४ त्किारणाद्राजच्छूयतां गतिरुत्तमा 1 भवेन्नराणां धोतॄणांकथायाः श्रवणादा ( वैष्पाधा राजन्ममभक्तिपरायणाः । आपाढे पामनश्चैव फ्यते परमेश्वरः ॥६ : पूजितो येन कमले कमलेक्षण: । आपाढस्य सितेपले शयन्याय दिने सथा। तं जगत्सवं त्रयो देवाः सनातनाः । कृता चैकादशी येन हरिपासरमुत्तमम् । युधिष्ठिर उवाच। ऽस्ति महान्मेऽत्र श्रूयतां पुरुषोत्तम । कथं सुप्तोऽसि देवेश कथं चयलिमाश्रितः बभूमी संदेश कि कुर्वन्ति जनरःपरे । पतद महामर संशयोऽस्ति महात्मनः श्रीकृष्ण उवाच। राजशार्दूल कथा पापहरा परा। यस्या:श्रवणमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत् । नामा पूर्वमासीदत्यात्रेतायुगे नृप । नपंधेय मां नित्यं मद्दको मत्परायणः । तु विधियत्यो यजते मां सनातनम् । भन्या व परया राजमारमतरत्सव घिचार्य पहुधा मघोना चैव सूक्तिभिः । गुरुणा देवतः साधं यदुधापूजितोऽस्या पामनरूपेण अवतारे च पश्मे । अत्युप्ररूपेण तदा सर्वग्रामाण्डरूपिणा ॥ १५ पापडलेन जिता देत्याः सत्यमाथित्य संस्थितः । शुभस्तं पारयामास यन्नारायण इत्ययम् ॥१६॥ चना पसुधा राजन्सा,श्यपदी मया । संकल्लोइफमारेतु करे तेनेघ थापित मीतपिधं राजस्लाटणु मया कृतम् । मूलोके चरणो न्यस्य भुपलकि तु जातुन लोकप फर्टि स्पस्य महलोंके योदयम् । जनलोके पद तपोलोके तु मण्यम स्यलोके मुख स्थाप्य मस्त र्यकम् । पन्द्रसूर्यग्रहाधेय मामि विव

·चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः] * आपाढशुक्लपक्षशयन्येकादशीमाहात्म्यवर्णनम् * १९३
देवाः सेन्द्राश्च नागाश्च यक्षगन्धर्व किन्नराः ।
स्तुवन्तो वेदसंभूतैः सूक्तश्च विविधस्तथा ॥ २१ ॥
करे गृहित्वा च यलि त्रिपदैः पूरितामही । अधं च तस्य पृष्ठे च पदन्यस्तं मया तदा
गतो रसातलं राजन्दानयो मम पूजकः । क्षिप्तोऽधो दानघश्चैव किमकुवं ततः परम् ॥
विनयेनानतोऽसी वै सुप्रसन्नो जनार्दनः । आषाढशुक्लपक्षे तु शयनी हरिघासरः॥
तस्यामेका च मूर्तिम बलिमाश्रित्य तिष्ठति । द्वितीया शेपपृष्ठे चै क्षीरसागरमध्यतः
स्वपित्येव महाराज यावदागामि कार्तिकीम् । तावद्ववेत्सुधर्मात्मासर्वधर्मोत्तमोत्तमः
व्रतं च कुरुते मर्त्यः सयाति परमांगतिम् । एतस्मात्कारणाद्राजन्कर्त्तव्या व प्रयत्नतः
नातापरतरा काचित्पवित्रा पापनाशिनी । यस्यां स्वपिति देवेशः शङ्खचक्रगदाधरः ॥
तस्यां च पूजयेद्देवं शङ्खचक्रगदाधरम् । रात्री जागरणं कृत्वा भत्त्याचैव विशेषतः ।।
नास्या पुण्यस्य सङ्ख्यानं कर्तुं शक्तश्चतुर्मुखः ।
एवं यःकुरुते राजन्नकादश्या व्रतोत्तमम् ॥ ३० ॥
सर्वपापहरंचैध भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । स च लोके मम सदा श्वपचोऽपि प्रियङ्करः ॥
दीपदानेन पालाशपत्रे भुस्यात्रतेन च । चातुर्मास्यं नयन्तीह ते नरा मम घलभाः ॥३२
चातुर्मास्ये हरी सुप्ते भूमिशायी भवेन्नरः । श्रापणे घर्जयेच्छाकं दधि भाद्रपदे तथा
दुग्धमाश्वयुजि त्याज्यं कार्तिके द्विदलं त्यजेत् ।
अथया ब्रह्मचर्यस्थःस याति परमांगतिम् ॥ ३४॥
एकादश्यावतेनैव पुमान्पापैविमुच्यते । फर्तव्या सर्वदा राजन्धिस्मर्तव्या न हिचित्
शयनी बोधनी मध्ये या कृष्णकादशी भवेत् ।
सैघोपोप्या गृहस्थस्य नान्याकृष्णा कदाचन ॥ ३६॥
शृणुयाच्चैच यो राजन्कयां पापहरा पराम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
इति श्रीपाये महापुराणे पञ्चपश्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति-
नारदसंवादे देवशयन्येकादशीमाहात्म्यं नाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥५४॥

·पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रावणकृष्णपक्षकामिकैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उपाय। श्रावणस्यासितपक्षे फि मामफादशी भवेत् । तन्नः कथय गोविन्द पासुदेव नमोऽस्तुते श्रीकृष्ण उपाय। टणु राजनप्रपक्ष्यामि आख्यान पापनाशनम् । यत्प्रोकं ब्रह्मणा पूर्व पृच्छते नारदायव नारद उपाय। भगयनोतुमिच्छामि त्वत्तोऽईफमलासनाथायणस्यासितेपक्षे किमामकादशीमधेत को देयःको विधिस्तस्या:कि पुण्यं फथय प्रभो। ति तस्य पयाधुरया मा घचनमधीत् ॥ ४॥ ग्रदोषाचा एणु मारद से पच्मि लोकाना हितकाम्यया । शापणकादशी करणा कामिका नाम नामतः ॥५॥ मस्याघ्रपणमात्रेण पाजपेयपलं लभेत् । मस्या यजति देयेश शरम् ॥ धिराप हरि विष्णु मा मधुगमम् । पेशागते यो पे ताप पुण्याल गण मगहाम फारा घ नैमिलन पुष्करे । सम्पसमयाजोति पत्रले कृष्णपूजनात् ॥८॥ गोरा गुरी सिंह म्यतीपाते च दण्डके। यरपल समाप्नोतितपाल कृष्णमनात् ॥२॥ रामानोरेगा यो ददानि पसन्धराम् । कामिकामतकारी मागी समानौनी प्राधमाना यो धेर्नु पारसोपाल समाप्नोतिकाEिATE: देव भयो गीतमः । मेने सिनादेश रिगपानगा: १५ ·पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः] श्रावणकृष्णपक्षकादशीमाहात्म्यवर्णनम् * मस्मात्सर्वप्रयत्नेन कामिकादिवसे हरिः। पूजनीयो यथाशक्ति मानुषे पापभिरुभिः । ये संसारार्णवेमनाःपापपसमाकुले । तेगमुद्धरणार्थाय कमिकावतमुत्तमम् ॥ १४ ॥ मात परतरा कावित्पवित्रा पापहारिणी। एवं नारद जानीहि स्वयमाहपरो हरिः ॥ अध्यात्मविद्या निरतैर्यत्फलं प्राप्यते नः। ततो बहुतरंघिद्धि कामिकावतसेचिनाम् रात्री जागरपां कृत्या कामिकावतसरः। न पश्यति यमरौदं नैव गच्छति दुर्गतिम् ॥ १७॥ न पश्यति कुयोनि च कामिकाव्रतसेवनात् । कामिकाया व्रतेवीण कैवल्यं योगिनो गताः ॥ १८॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन फतथ्या नियतात्मभिः । तुलसीप्रभःपत्रों नरःपूजयेद्धरिम् ॥१६ न लिप्यते स पापेन पापत्रमिवाम्भसा । सुपर्णभारमेकं तु रजतं च चतुर्गणम् ॥२० तत्फलं समवाप्नोति तुलसीदल पूजनान् । रतमौक्तिकवैडूर्य प्रयालादिमिरचितः ॥२१ न तुष्यति तथा विष्णुस्नुलसीदलनो यथा । तुलसीमारी भिश्च पूजितो येन केशवः ।। आजन्म पातकं तस्य निश्चयं याति संक्षयम् ॥ २२॥ या दृष्टा निखिलाघसङ्कशमनी स्पृश पपुःपायनी रोगाणामभिवन्दिता निरसिनी सिक्तान्तकत्रासिनी। प्रत्यासत्तिविधायिनी भगवतःकृष्णय संवेपिता न्यस्ता तधरणे पिमुक्तिफलदा तस्यै तुलस्यै नमः ॥२३॥ दीपं ददाति यो मयों दिघारानं हरदिने । तस्य पुण्यस्य सत्यातुं चित्रगुप्तो न घेत्यलम् ॥ २५॥ कृष्णाग्रेदीपको यस्य ज्यलत्येकादशी दिने । पितरस्तस्य तृप्यन्ति अमृतेनदिविस्थिताः धुनेन दीप प्रज्याल्य तिलतैलेन पा पुनः । प्रयाति सूर्यलोकं च दीपकोटिं शतावितः ॥ अयं तने कथितःकामिका महिमा मया । अतो नरःप्रकर्तया सर्वपातकहारिणी। ब्रह्महत्यापहरणी भ्रूणहत्याविनाशिनी । वैष्णवस्थानदात्री च महापुण्यफलपदा २८ धुत्या माहात्यमेतस्या नर श्रद्धासमन्धितः ।

·No text on this page.

·ट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ] * श्रावणशुक्लपुत्रदैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् *
फस्मान्मम गृहे पुत्रोन जातस्तद्विपृश्यताम् ।
इति पाक्यं द्विजाः श्रुत्या सप्रजाः स पुरोहिताः ॥ ११ ॥
"मन्त्रयित्वा नृपहितं जामुस्ते महनं पनम् । इतस्ततश्च पश्यात आश्रमानुषिसेवितान्
'नृपतेहितमिच्छन्तो पशुनिसत्तमम् । तप्यमानं तपो घोरं निरालम्पं निरामयम् ॥१३
निराहार जितात्मानं जितकोधं सनातनम् ।
लोमर्श धर्मतत्त्व सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ १४ ॥
तीर्घायुपं महात्मानं सकेशं ब्रह्मसंमितम् । कल्पे फल्पे गते तस्य एक लोमविशीर्यते
अती लोमश नामायं त्रिकालशो महामुनिः ।
तं दृष्ट्या हर्षिताः सर्व भाजग्मुस्तस्य सन्निधिम् ॥ १६ ॥
प्रयान्यायं यथार्हते नमश्चकुर्यथोदितम् । यिनयायनताः सर्व ऊचुस्ते च परस्परम् ११७
अस्मद्भाग्यवशादेव प्राप्तोऽयं मुनिसत्तमः । तांस्तथा सप्रजान्वीक्ष्य उवाच ऋषिसत्तमः
लोमश उवाच ।
किमर्थमिह संप्राप्ताः कथयध्वं सकारणम् । दर्शनाधृष्टमनसः स्तुवन्तश्चैव मां किमु
असंशयं करिष्यामि भवतां यद्धितं भवेत् । परोपकृतये जन्म मादृशानां न संशयः॥
जना ऊचुः।
श्रूयताममिधास्यामो पर्य स्यागमकारणम् । संशयच्छेदनार्थाय तय सान्निध्यमागताः
पायोनेः परतरस्त्वत्तः श्रेष्टोनविधते । अतः कार्यवशात्प्राप्ता समीपं भवतो पयम् ॥
मही जिन्नाम राजाऽसीपुत्रहीनोऽस्ति सांप्रतम् । पयंतस्य प्रजा ब्रह्मपुत्रवत्तेन पारिताः
तं पुपरहितं दृष्ट्या तस्य दुःखेन दुःखिताः ।
तपः कर्तुमिहायाता मर्ति कृत्वा तु नैष्टिकीम् ॥ २४ ॥
तस्य भाग्येन दृष्टोऽसि घस्माभिस्त्वं द्विजोत्तम !"
महतां दर्शनेनेष कार्यसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥ २५ ॥
उपदेशं पद मुने रामः पुनो यथा मवेत् । इति तेषां पचः श्रुत्या मुहूतं ध्यानमास्थितः
प्रत्युषाच मुनिर्मात्या तस्य जन्म पुरातनम् ॥ २६ ॥

·No text on this page.

·॥ सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः] * भाद्रकृष्णपक्षाकादशीमाहात्म्यवर्णनम् * १६० ब्राह्मणान्वैष्णवांश्चैव गप्पादिनार्चयेत् । अतोदेवेति मन्त्रेण द्विजो विष्णौ निवेदयेत् ॥ ४२ ॥ शूद्रस्तु मूलमन्त्रेण यथाविष्णी तथा शिये । वर्षे वर्षे प्रकर्त्तव्यं पवित्रारोपणं नरः भुति मुक्ति च पाञ्छद्भिःसंसारे शोकसागरे। न करोति विधानेन पवित्रारोपणं तुयः तस्य सांवत्सरी पूजा निष्फला वैष्णवस्य तु । श्रुत्वा माहात्म्यमेतस्या नर-पापात्प्रमुच्यते । इह पुत्रसुखं प्राप्य परत्र स्वर्गति लभेत् इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यांसंहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापतिनारद- संवादे श्रावणशुक्लपवित्रारोपणीपुत्रदैकादशी नाम षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५६ ॥ सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः भाद्रकृष्णपक्षाकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच । भाद्रस्य कृष्णपक्षे तु फिनामेकादशी भवेत् । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कथयस्व जनार्दन श्रीकृष्ण उवाच। शृणुष्वकमना राजन्कपयिष्यामि विस्तरात् । अजेति नामतः प्रोक्ता सर्वपापप्रणाशिनी ॥२॥ पूजयित्वा हपीकेशं प्रतमस्यां करोति यः । पापानि तस्य नश्यन्ति प्रतस्य श्रयणादपि नातः परतरा राजलोकद्वयहिताय । सत्यमुक्तं मया होतन्नासत्यं मम भाषितम् ॥ हरिश्चन्द्र इति ख्यातो यभूष नृपतिः पुरा । चक्रवर्ती सत्यसन्धः समस्ताया भुवः पतिः कस्यापि कर्मणः प्राप्ती राज्यम्रो बभूव सः। विक्रीती पनितापुत्रौ स चकारात्मषिक्रयम् ॥ ६॥ पुल्फसस्य च दासत्वं गतो राजा स पुण्यकृत् ।

·No text on this page.

·जिनाणये । भाजगाम मुनिः फधिदात्या राजानमानुर
लणा विमाः । स तंदण्या हिमपरं ननाम नृपसत्तमः .
घा समस्याप्रतः पितः|
न्तमात्मनो दुःस्त्रसंयुतम् ॥ १२ ॥
मो विस्मयान्चितः । उपदेशं नृपतये प्रतस्यास्य ददौ मुनि
Asति शोभना । पकादशीसमायातामजा नामेति पुण्यदा
राजन्पापस्यातो भविष्यति।
सप्तमेऽहि समागता ॥१५॥
गरणं कुरु । एवमस्या ते वीणे तच पापक्षयो ध्रुवम् ।
नृपोत्तम । इत्येवं फयित्वा व मुनिरन्तरधीयत 52
पुत्वा चकार वतमुत्तमम् ।
ज्ञा पापस्यान्तोऽभवत्क्षणात् ॥१८॥
स्य प्रतस्य च । यदुःखंबहुभिर्व कत्र्यं तत्क्षयोभवेद
यास्य प्रभावतः । पल्यासहसमायोगं पुत्रजीवनमाप सः
भूद्दिवः । एकादश्याः प्रभावेण प्राप्य राज्यमकण्टकम् ।
सपरिच्छदः। ईदग्विधं व्रतं राजन्येकुर्वन्ति च मानवाः
शान्ति ते नृप । पठनावणाद्वापि अश्वमेधफलं लभेत्
पञ्चाशत्साहस्यां संदिवायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति-
कादशीमाहात्म्यं नाम सप्तपश्चाशत्तमोऽध्यायः॥ ५७॥

·अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः भाद्रशुक्लपमैकादशीमाहात्म्पवर्णनम् । युधिष्ठिर उवाच । नमस्यस्यसिते पक्षे किनामैकादशी भवेत् । कोदेवाकोविधिस्तस्यएतदास्पाहि फेशय श्रीकृष्ण उवाया कथयामि महीपाल कथामाश्चर्यकारिणीम् । कथयामास यां ब्रह्मा नारदाय महात्मने नारद उवाच। कथयस्व प्रसादेन चतुर्मुख! नमोऽस्तु ते । नभव्य शुक्लपक्षे तु किनामैकादशी भवेत् । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विष्णोरायधनाय वै ब्रह्मोवाच । वैष्णयोऽसि मुनिश्रेष्ठ साधुपृष्ट किलत्वया। नातः परतरा लोके पवित्रा हरियासरात् पमा नामेति विख्याता नभस्यकादशी सिता। हृषीकेशः पूज्यतेऽस्यां कर्तव्यं प्रतमुत्तमम् ॥५॥ कथयामि तवाग्रेऽहं कथापौराणिकी शुभाम् । यस्याः श्रवणमात्रेणमहापापं प्रणश्यति मान्धाता नाम राजर्षिविवस्ववंशसंभवः । बभूव चक्रवती स सत्यसन्धः प्रतापवान् ॥ धर्मतः पालयामास प्रजाः पुत्रानिपोरसान् । न तस्य राज्ये दुर्भिक्ष नाघयो व्याधयस्तथा ॥ ८॥ निरातङ्काः प्रजास्तस्य धनधान्यसमेधिताः । न्यायेनोपार्जित वित्तं तस्य कोशे महीपतेः स्वस्वधर्म प्रवर्तन्ते सर्वे पर्णाश्नमास्तथा। कामधेनुसमा भूमिस्तस्य राज्ये महीपतेः।। तस्वयं कुर्वतो राज्यं पहुवर्षगणागता I भर्थकस्मिथ संप्राप्ते विपाकः कर्मणः खलु पत्रयं तद्विषये न पयर्ष घलाहकः । तेन भन्नाः प्रजास्तस्य यभूवुः क्षुधयादिताः ॥१२॥ - ·[ उत्तर । ० पाम्पुराणम् स्याहास्यभाषट्कारोवाध्ययनजिताः । यभूय विषयमस्यामाणेन नेयपीडितः । भा प्रजाः समागम्य राजानमिदमन प्रजा गुः। श्रोतव्यं नृपशाल प्रजाना पमन स्पा । मापो मारा इति प्रोक्ताः पुराणेपुमनीष भयन मा भापरास्तस्मान्नारायणः स्मृतः । पर्जन्यरूपी भगयान्विष्णुःसर्यगतः हि स पर्य पुरते पृषि यऐरनं ततः प्रजाः । सदभाचे पधेट क्षयं गच्छन्ति ये प्रजाः । तथा कुरु नृपयेष्ठ योगः क्षेमो यथा राजोपाचा सत्यमुक्कं मपद्विध नमिध्याऽभिहितंकचित् । मानं ब्रह्म यतः प्रोकमले सर्व प्रतिम अन्नाद्वयन्ति भूतानि जगदन्नेन पर्तते । इत्येवं धूयते लोके पुराणे यनुविस्तरे ।। नृपाणामपचारेण प्रजानां पीडनं भवेत् । नाई पश्याम्यात्मस्तमेवं बुद्धया विचा तथाऽपि प्रयतिप्येऽहं प्रजानां हितकाम्यया । इति कृत्या मति राजा परिमेयपरिक्ष नमस्कृत्य विधातारं जगाम गहनं धनम् । वचार मुनिमुख्यश्चाप्याश्रमांस्तापसः श्रितान् ॥ २१ ॥ ददर्शाथ ब्रह्मसुतमृपिमाङ्गिरसं नृपः । तेजसा द्योतितदिशं द्वितीयमिय पद्मजम् ॥ तं दृष्ट्या हर्पितो राजा अवतीर्य स्घचाहनात् । नमश्चक्रेऽस्य चरणो कृताञ्जलिपुटो मुनिस्तमभिनन्द्याधस्वस्तिवाचनपूर्वकम् । पप्रच्छ कुशलं राज्ये सप्तस्वङ्गेषु भूपतेः । । प्रत्युवाच मुनि राजा पृष्टो ह्यागमकारणम् ॥ २६ ॥ राजोचाव। भगवन्धर्मविधिना ममपालयतो महीम् । अनावृष्टिश्च संवृत्ता नाहं वेदम्यत्रकारणम् ॥ संशयच्छेदनायात्र आगतोऽहं तवान्तिके। योगक्षेमविधानेन प्रजानां कुरु नि, तिम् ॥ भूविरुवाव। राजन्युगानामुत्तमं मतम् । अत्र ब्रह्मपरा लोका.धर्मश्चात्र चतुष्पदः ॥२६॥ निवेदयित्वा कुशलं पप्रच्छानामयं नृप । दत्तासनो गृहीताय॑ उपविष्टोऽस्य संनिधी

·--
-
अस्मिन्युगे तपोयुक्ता ग्राह्मणा नेतरे जनाः। विषये तव राजेन्द्र वृपलोऽयं तपस्यति
एतस्मात्कारणाच्चैच नवर्षति बलाहकः । कुरु तस्य वधे यत्तं येन दोपः प्रशाम्यति
राजोचाचा
नाहमेनं हनिष्यामि तपस्यन्तमनागसम् । धर्मोपदेशं कथय उपसर्गविनाशनम् ॥ ३२॥
ऋषिरुवाच।
यद्येवं तहिं नृपते कुरुष्वैकादशीवतम् । नभस्यस्यसिते पक्षे पद्मानामेति विभुता ॥३३
तस्या व्रतप्रभावेण सुवृष्टिर्भविता ध्रुवम् । सर्वसिद्धिप्रदाोषा सर्वोपद्रवनाशिनी ॥
अस्या बतं कुरु नृप समजः सपरिच्छदः । इतिवाक्यमृपेः श्रुत्वा राजा स्वगृहमागतः
भाद्रमासे सिते पक्षे पद्मावतमथाकरोत् ।
प्रजाभिः सह सर्वाभिवातुर्वर्ण्यसमन्धितः ॥ ३६॥
एवं व्रते कृते राजन्प्रववर्ष वलाहकः । जलेन प्लाविता भूमिरभवत्सस्यशालिनी ॥३७॥
ऋषीश्वरप्रभावेण लोका: सोपं अपेदिरे । एतस्मात्कारणादेवं कर्त्तव्यं व्रतमुत्तमम् ॥
दध्योदनयुतं तस्यां जलपूर्ण घट द्विजे । घस्त्रसंवेष्टितं दत्त्वा छनोपानहमेव च ॥३६॥
नमो नमस्ते गोविन्द बुधश्रयणसंज्ञक । अघिसंक्षयं कृत्वा सर्पसौख्यप्रदो भव ॥४०
भुक्तिमुक्तिप्रदश्वेध लोकानां सुखदायक । पठनाच्यणाद्राजन्सर्वपापैः प्रमुच्यते । ४१
इति श्रीपादो महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्पा संहितायां पठे उत्तरखण्डे उमापति-
नारदसंवादे भाद्रपदशुक्लपोकादशी माहात्म्यं नामाप्टपश्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५८ ॥
एकोनपष्टितमोऽध्यायः
आश्विनकृष्णपक्षेन्दिरकादशीमाहात्म्पवर्णनम् ।
युधिष्ठिर उवाच ।
कथयस्व प्रसादेन ममाने मधुसूदन । इपस्य कृष्णपक्षे तु किनामैकादशी भवेत् ॥२॥

·1६ उत्तरखण्डे * पामपुराणम् * -०४ । श्रीकृष्ण उवाच। नाश्चिने कृष्णपने तु इन्दिरा नामनामतः । तस्या व्रतप्रभावेण महापापं प्रणश्यति । नधोयोनिगतानां च पितॄणां गतिदायिनी । शृणुष्याघहितो राजन्कयां पापहगं पराम् यस्याः श्रवणमात्रेण वाजपेयफलं लभेत् । पुरा कृतयुगे राजन्यभूव नृपनन्दनः ॥ ४ ॥ इन्द्रसेन इति ख्यातः पुरा माहिष्मती पतिः । स राजा पालयामास धर्मेण यशसान्वितः॥५॥ पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्धितः । माहिष्मत्यधिपो राजा विष्णुभक्तिपरायणः जपन्गोविन्दनामानि मुक्तिदानि नराधिपः । कालं नयति विधिवदध्यात्मध्यानचिन्तक एकस्मिन्दियसे राशिमुखासीने सदोगते । अवतीर्यागमत्तत्र ह्यम्बरान्नारको मुनिः । तमागतमभिप्रेक्ष्य प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । पूजयित्वाऽथ विधिना वासने संन्यवेशयत् सुस्रोपविष्टः स मुनिः प्रत्युषाच नृपोत्तमम् ॥ ६ ॥ मुनिरुवाच। कुरालं तव राजेन्द्र सप्तस्यनेषु पर्तते । धर्मे मतिय ने तेविष्णुभकिरतिस्तथा । इति वार्य तु देवर्षेः श्रुत्या राजा तमन्नपात राजोवाच त्यत्प्रसादान्मुनिश्रेष्ठ सय व कुशलं मम । भव नुफियाः सर्गः सालास्तय दर्शनात् । प्रसाद कुरु देव ह्यागमनकारणम् । नारद उयाचा धूयतां नमशाल मानो पिस्मयप्रदम् । प्रालीकादई प्रासी यमलोक नृपोत्तम रामननाविती मनया उपविधी परात धर्मशाला: सत्यपन्तो भास्करि समुपासा पापुण्यकर्ता म यतयः समाया धावदेषस्य मया:ति तय कपिठस्नेन मदेशस्तं निशाधनेश्वर!! दमन तिमाता राना माहिष्मतापनि १५ ॥ madel मा यमसंनिधााणि चातरायेण पूर्ण जानका

·--
निहितमोऽध्यायः ] • माश्विनकृष्णपक्षेन्दिरकादशीमाहात्म्पपर्णनम् २ २०५
गंप्रपेय मां पुत्र इन्दिरापुण्यदानतः । इत्युक्तोऽहं समायातः समीपं तव पार्थिच ॥
पुः स्मरते राजनिन्दिरामतमाचर | तेन प्रतप्रभावेण स्वगं यास्यति ते पिता।
राजोपाव।
यस्थ प्रसादेन भगवनिन्दिरावतम् । विधिना केनफर्तव्यं कस्मिन्पक्षे तिथौ तथा
नारद उवाच ।
शृणु राजेन्द्र ! ते वच्मि यतस्यास्य विधि शुभम् ।
आश्विनस्यासिते पक्षे दशमी दिघसे शुभे ॥ २० ॥
सामानं प्रकुर्वीत श्रद्धायुक्तेन चेतसा । ततो मध्याह्नसमये स्नानं कृत्वा समाहितः ॥
तृणां प्रीतये प्राद्धं कुर्याद्धासमन्धितः । एकभक्तं ततः कृत्वारात्री भूमौ शयीत च
माते विमले जाते प्राप्ते चैकादशीदिने । मुखप्रक्षालनं कुर्याद्दन्तधापनर्जितम् ॥
पघासस्य नियमं गृह्णीयाक्तिभावतः । अद्य स्थित्वा निराहारः सर्वभोगविवर्जितः
श्वो भोक्ष्ये पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत ।
इत्येवं नियम हत्या मध्याह्नसमये तथा ॥२५॥
शालग्रामशिलाग्ने तुलानं कुर्याद्यथाविधि ।
पूजयित्वा हृषीकेशं धूपगन्धादिभिस्तथा ॥ २६ ॥
रात्री जागरण कुर्यात्वेशवस्य समीपतः । ततः प्रभातसमये पाप्ते पे द्वादशीदिने ।
अर्चयित्वा हरि मक्या श्राद्धं कुर्याद्यथाविधि ।
पितृणां प्रीतये श्राद्धं कुर्याद्रद्धासमन्धितः ॥ २८॥
गोधूमचूर्णर्यश्राद्धं कृतं मयं कृतं भवेत् । यत्रोदितिलांगोंधूमैश्वणकैस्तथा ॥२६
ब्राह्मणाम्भोजयेद्वाजन्दक्षिणाभिः प्रपूजितान् ।
कधुदौहित्रपुत्राद्यैः स्वयं भुजीतवाग्यतः ॥३०॥
अनेन विधिना राजकुरुवतमतन्द्रितः । विष्णुलोकं प्रयास्यन्ति पितरस्य भूपते ॥
इत्युक्त्वा नृपति राजग्मुनिरन्तरधीयत । यथोक्तविधिना राजा चकार व्रतमुत्तम् ।।
अन्तःपुरेण सहितः पुत्रभृत्यसमन्धितः । कृते ते तु कौन्तेय पुष्पवृष्टिरभूद्दिधः ॥३३॥

·[६ उत्तरवणे पामपुराणम् तत्पिता गराडारुढो जगाम हरिमन्दिरम् । इन्द्रसेनोऽपि राजहित्वा राज्यमकपटकम् ॥ ३४ ॥ ज्ये निवेश्य तनयं जगाम विदिवं स्वयम् । इन्दिरामतमादात्म्य तपाने कथितं मया पठनाच्छषणाद्राजन्सर्वपापैः प्रमुच्यते। भुक्त्वेह निखिलान्भोगाविष्णुलोके घसेच्चिरम् ॥ २६ ॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहल्या संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसंवाद आश्विन कृष्णेन्दिरैकादशीमाहात्म्यं नामकोनपष्टितमोऽध्यायः ३५॥ पष्टितमोध्यायः आश्विनशुक्लपक्षपाशाङ्कुशैकादशीमाहात्म्पवणनम् । युधिष्ठिर उवाच। कथयस्व प्रसादेन ममाप्रे मधुसूदन । इपस्य शुक्लपक्षे तु किनामकादशी भवेत् ॥१॥ श्रीकृष्ण उवाच। शृणु राजेन्द्र ! पक्ष्यामि माहालयं पापनाशनम् । शुरुरक्षे चाश्चिनस्य भवेदेकादशी तु या ॥२॥ पाशाङ्कुशेति पिण्याता सर्वपापहरा परापनामाभिधानं मां पूजयेत्तत्र मान सांभीयालयाप्त्यै स्वर्गमोक्षपदं नृणाम् । तास्तदुस्तीयं चिरं सुनियतेन्द्रियः यत्फलं समवाप्नोति सनत्या गाभ्यनम् । इत्याऽपि यदुश: पामरो मोइसमन्वितः ॥५॥ न पाति नरके नया सर्वपापहरंपरिम् । पधिम्योपानि तीर्थानि पुग्यान्यायतनानिए सानि सययाप्नोति वियोनामानु माईनस् ! • ये प्रान्ना जनादनम् ।

·२०७ प्रितमोऽध्यायः ] * आश्विनशुक्लपक्षपाशाङ्कुशैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् * । तेषां यमलोकस्य यातना जायते कवित् । उपोप्यकादशीमेकां प्रसङ्गेनापि मानवः न याति यातनां यामी पापं हत्वाऽपि दारुणम् । वैष्णवः पुरुषो भूत्या शिवनिन्दा करोति यः ॥ ६ ॥ न विन्देद्वेष्यावं लोकं स याति नरकं ध्रुवम् । शेवः पाशुपतोभूत्वा विष्णुनिन्दा करोति चेत् ॥ १० ॥ रोरवे पच्यते घोरे यावदिन्द्राश्चतुर्दश । नेदृशं पावनं किंचित्रिषु लोकेषु विद्यते । यादृशे पद्मनाभस्य तं पातकनाशनम् । तावत्पापानि देहेऽस्मिंस्तिष्ठन्ति मनुजाधिप यावन्नोपपसेजन्तुः पानाभदिनं शुभम् । अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च ॥१३ एकादश्युपपासस्य कलां नाईन्ति पोडशीम् । एकादशीसमं किंचिद्वतंलोके न विद्यते च्याजेनापि कृता यश्च न ते यान्ति हि भास्फरिम् । स्वर्गमोक्षपदा होपा शरीरारोग्यदायिनी ॥ २५॥ कलवसुतदा ह्येपा धनमित्रप्रदायिनी । न गङ्गा न गया राजन्न च काशी च पुष्करम् न चापि कौरवं क्षेत्र पुण्यं भूप हरेदिनात् । रात्री जागरणं कृत्या समुपोप्य रेर्दिनम् अनायासेन भूपाल प्राप्यते वैष्णवं पदम् । दशेष मातृके पक्षे राजेन्द्र : दशपैतृके। प्रियायादशपक्षे तु पुरुपानुद्धरेलरः । चतुर्भुजा दिव्यरूपा नागारिकवकेतनाः ॥ १६ ॥ स्त्रग्विणः पीतवस्त्राश्च प्रयान्ति इरिमन्दिरम् । बालत्वे यौवने चैव वृद्धत्वे व नृपोत्तम ! ॥ २० ॥ उपोष्येकादी नूनं नैव प्राप्नोति दुर्गतिम् । पाशाङ्कशामुपोप्येष आश्विनस्य सितेनरः सर्वपापविनिर्मुको हरिलोकं स गच्छति । दत्त्वा हेमतिलान्भूमि गामन्नमुदकं तथा ॥ उपानच्छत्र वनावीन्न पश्यति यमं नरः। यस्य पुण्यमिहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति य२३॥ स लोहमारभस्य श्वसन्नपि न जीवति । अपाध्यं दिवसं कुर्याइषिोऽपिपीचम॥ सदावरन्यथाशक्ति स्नानदानादिकाःक्रियाः । होमनानजपध्यानसत्रादि पुण्यकर्मणाम् फरोप पायन्ति मोरां तो यमयातनाम् । ।

·पामगुराणम् वीशे पनाया इलीना रोगजा. पन्त मामपालो पुण्यTiri मित्र पहुनाकन यादयधर्मेण दुर्गतिन दोहति विष धर्मांध काiपिनातित कपिन राजन्यमानः पाराशाया माहारम्प किमन्य प्रोतुमिच्छसि २८॥ श्रीपारोमहापुराणे पायाशसाहस्य संदिसायो गठे उत्तरमण्ड उमापविनाम संपाद भाधिनगुलपगारोकादशीमाहारय नाम परितमाभ्यायः॥ एकपष्टितमोऽध्यायः कातिककृष्णपक्षरमैकादशीमाहात्म्पपर्णनम् । युधिष्ठिर उपाच । यस्य प्रसादेन मयि स्नेहाजनार्दन । कार्तिकस्यासिते पक्षे किनामैकादशी भवेद श्रीकृष्ण उपाय हां राजशार्दूल कथयामि तयामतः। कार्तिक कृष्णपक्षे तु रमा नामसुशोभना । दशी समाख्याता महापापहरापरा । अस्याः प्रसङ्गतो राजन्माहात्म्यं प्रपदामि ते कुन्द इति ख्यातो बभूव तपतिः पुरा । देवेन्द्रेण समं वस्य मित्रत्वमभवन्नृप ४६ वरुणेनेच कुवरेणापि सर्वथा । विभीषणेन यस्यय सखित्वमभयप ॥५. विष्णुभकः सत्यसन्धो बभूव नृपतिः परः। तस्यैवं शासतो राजनराज्य निहतकण्टकम् ॥ ६॥ । दुदिता गेहे चन्द्रभागा सरिद्वरा । शोभनाय च सा दत्ता चन्द्रसेनसुताय वे ॥ दाचित्समायातः श्वशुरस्य गृहे नृप । एकादशी व्रतदिनं समायातं सुपुण्यदम् ।। गते व्रतदिने चन्द्रभागा त्वचिन्तयत् । किमषिप्यति देवेश मम भाऽविदुर्घला । सुधां न क्षमते सोढुं पिता चैवोप्रशासनः ।

·एकपष्टितमोऽध्यायः] * फातिककृष्णपक्षरमैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । पटहस्ताडयते यस्य संप्राप्ते दशमीदिने ॥१०॥ न भोक्तव्यं न भोकन्यं न भोकल्यं हरदिने । श्रुत्या पटइनिर्घोषं शोभनस्त्वप्रवीत्प्रियाम् ॥ ११ ॥ के फर्त्तव्यं मया फान्ते झुपायं सुशोभने । कृतेन येन मे सम्यग्जीवितं न विनश्यति चन्द्रभागोपाच। त्पितुर्वेश्मनि प्रभो! भोकव्यं नाद्य फेनवित् । गजेरश्वश्च फलभैरन्यैः पशुभिरेष व णमन्न तथा पारि न भोकव्यं हरदिने । मानवैश्च कुतः फान्त! भुज्यते हरिषासरे। दि त्वं भोक्ष्यसे कान्त ततो गर्दा प्रयास्यसि । एवं विचार्य मनसा सुद्दं मानसंकुरु शोभन उघाव। सत्यमेतप्रिये पाक्यं फरियेऽहमुपोपणम् । देवेन विहितं यद्धि तत्तथैव भविष्यति इति द्दा मतिं कृत्या चकार नियमं व्रते । क्षुथय पीडिततनुः स यभूवातिदुःखितः ।। इति चिन्तयतस्तस्य आदित्योऽस्तमगागिरिम् । वैष्णपाना नराणां सा निशा हर्षविपर्धनी १८ हरिपूजारतानां च जागरासक्तचेतसाम् । घभूप नृपशार्दूल! शोभनस्याप्तिदुःखदा । वेरुदयघेलायां शोभनः पचतां गतः । दाहयामास राजा तं राजयोग्यश्च दारुभिः । चन्द्रभागा नात्मदेहं ददाह पतिना सह । एत्वोर्ध्वदेहिकं तस्य तस्थौ जनकयेश्मनिय शोभन नृपधष्ठ! रमायतप्रभापतः । प्राप्तो देवपुरं रम्यंमन्द रावलसानुनि ।। २२ ॥ मनुत्तममनाधृष्यमसयेयगुणान्वितम् । हेमस्तम्भमयः सौधे रनवैडूर्यमण्डितः । स्फाटिकविविधाफारपिचिरुपशोभितः । सिंहासनसमारूढः सुश्वतन्त्रयामरः ॥ किरीटकुण्डलयुत्तो हारपेयम्भूषितः । स्तूयमानध गन्धर्वरप्सरोगणसेविटः ॥ २५ ॥ शोभवः शोभते यत्र राजराजोऽपरोप। सोमश ति पिण्यातो मुचुकुन्दपुरेऽभवत् ॥२६॥ तीर्थयात्राप्रसङ्गेन भ्रमपिनो ददर्श तम् । नृपजामातरं प्रात्वा सत्समीपं जगाम सः । शोभनोऽपि तदा पात्या सोमसर्माणमागतम् ।

·पाद्मपुराणम् [६ उत्तर सनादुत्थितः शीघे नमश्चके द्विजोत्तमम् ॥ २८॥ चकार कुशलप्रश्न श्वशुरस्य नृपस्य च । कान्तायाचन्द्रभागायास्तथैव नगरस्य सोमशर्मावाच। कुशलं घर्तते राजञ्छ्यशुरस्य गृहे तव । चन्द्रभागा कुशलिनी सर्वत: कुशलं पुरे। स्यवृत्तं कथ्यतां राजन्नाधय विद्यतेऽद्भुतम् । पुरं विचित्रं रुचिरं न दृष्टं केनचित्कचित् । तदाक्ष्य नृपते कुतः! प्रातमिदं त्वया शोभन उधावा कार्तिकस्यासिते पक्षे या नामकादशी रमा । नामुपोष्यमया प्राप्त द्विजेन्द्रपुरमधुव ध्रुपं भवति येने तरकुरुष्व द्विजोत्तम!॥ ३२ ॥ द्विज उपाय। कथमधुवमेतद्धि कवि भवति ध्रुवम् । तत्त्वं कथय राजेन्द्र ! तत्करिष्यामि नान्यथ शोभन उवाच। मयेतद्विहितं विप्र श्रद्धाहीनं प्रतोत्तमम् । तेनाहमध्रुवं मन्ये ध्रुचं भवति सच्णु ३३५ मुचुकुन्दस्य दुहिता चन्द्रमागा सुशोभना । तस्यै कथय वृत्तान्तं ध्रुवमेतद्धषिष्यति । श्रीकृष्ण उपाय। सत्या पवनं सस्प मुचुकुन्दपुरं गतः । आच सर्व वृत्तान्तं चन्द्रभागामतो दिक। सोमशर्मोपाय। प्रत्यक्ष दपिट फान्तस्तपदृष्टो मया शुभे! स्वर्गतुल्यमनाधृष्यं हट तस्य पुरं मधुचं तेन इलोकं भुपं मपति छत्कुरु ॥ ३७॥ चन्द्रमाणोपाय। सत्र मा नयिमर पतिदर्शनलालसाम्। मारमनो मतपुण्येन करिष्यामि पुरं भुपर। आपयोति संयोगों यथा मपति रु। • रायते हिमरपुण्यं हत्या योग पियुको पविभुत्या यह या सोमयां जाम धर्म पामदेपस्प मन्दरास्टरसन्निगे। -- ·रष्टितमोऽध्यायः] * कार्तिकाष्णपक्षरमैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् । पामदेवोऽमोत्सवं वृत्तान्तं कधितं तपोः । अभ्यपिवम्वन्द्रभागां वेदमन्त्ररयोजस्वलाम् ॥ ४१॥ मन्त्रप्रभावेण विष्णुवासरसेवनात् । दिव्यदेहा बभूगाऽसौ दिव्यां गतिमयापह। समीपमगमत्प्रदर्पोत्फुल्ललोचना । जहर्ष शोभनोऽतीय दृष्ट्वा कान्तां समागताम् हूय स्वके घामे पार्षं तसंप्रवेशयत् । अयोवाच प्रियं इच्चिन्द्रभागामियं धक: शृणु कान्त ! हितं वाक्यं यत्पुण्यं विद्यते मयि । अष्टवर्षाधिका जाता यदाऽहं पितृवेश्मनि ॥ ४५ ॥ प्रभृति यच्वीप मपा चेकादशोवतम् । यधोक्तविधिसंयुक्तं श्रद्धायुक्तेन चेतसा पुण्यप्रभावेण भविष्यति पुरं ध्रुपम् । सर्वकामसमृद्धं च यापदाभूतसप्लवम् ॥ सा नृपशार्दूल रमते पतिना सह । दिव्यभोगा दिव्यरूपा दिव्याभरणभूषिता। मनोऽपि तया साद रमते दिव्यविग्रहः । रमावतप्रभावेण मन्दराचलसानुनि ।। तामणिसमा ह्येपा कामधेनुसमायया । रमाभिधाना नृपते तवाग्रे कथिता मया । तस्पा माहात्म्यमनध ! श्रुतं सर्व त्वया नृप!। गया तवाग्रे कथितं माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ५९॥ नादशीवतानो व पक्षयोरुभयोरपि । यथा कृष्णा तथा शुक्ला विभेदं नैव कारयेत् तेकादशी नणां भुक्तिमुक्तिपदायिनी | धेनुःश्वेतायथा कृष्गा उभयोः सदशं पयः तथैव तुल्यफलदं स्मृतमेकादशीद्वयम् । बादशीव्रतानां यो माहात्म्यगुते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ।। ति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशुत्सादस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसवादे कार्तिकरुणरमेकादशी माहात्म्यं नामैकहितमोऽध्यायः ॥ ६१, ".

·द्विषष्टितमोऽध्यायः कार्विकाशपथप्रगधिन्येकादशोमादात्म्परणनन् । ঘিন্তি ওম। श्रुतं रमापा महारमा त्यसः कृष्ण पापम् । फातिगुरुपक्षे या त मे कर धारण उबाग 2णुराज प्रपश्यामि शुरु गोर्जवले तु या। सा यथा नारदायोना ग्रह्मणा लोककारिणा३२॥ नारद उवाच। ग्रझोयाच। प्रबोधिन्याय माहात्म्यं पापम्नं पुण्यपर्धनम् । मुक्तिप्रदं सुयुद्धीनां गृणुष्य मुनिसट तापगर्जन्ति तीर्थानि आसमुद्रसरांसि च । यापत्प्रयोधिनी विष्णोस्तिथि याति कार्तिके ॥ ५॥ यदुर्लभं यदप्राप्यं त्रैलोक्यम्य न गोचरम् । तदप्यप्रार्थितं पुत्र! ददाति हरिबोधिनी ।। ८॥ -उपयासंप्रयोधिन्यां यः करोतिस्वमावतः । विधिवन्मुनिशालयथोक्लभतेफर प्रबोधिन्याध माहात्म्यं पद विस्a रतो ममी या जागतिगोविन्दोधर्मक तावद्गर्जन्ति विप्रेन्द्र गङ्गाभागारथीक्षिती । यायनायाति पापनी कार्तिके हरियो अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । पकेनेवोपचासेन प्रयोधिन्या लभेन्नर । मेरुमन्दरमात्राणि पापान्युक्तानि यानिचाएकेनेवोपचासेन दहते पापनाशिनी ।। ऐश्वर्य संपदं प्रज्ञां राज्यं च सुखसंपदः । ददात्युपोषिता भक्या जनेभ्योहरियो पूर्वजन्मसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । निशि जागरणं चास्यादहतेतलराशिव ' कुस्तेयस्तु विधियत्सुकतं नम् । स्वल्पं मुनियरष्ठ ! मेरुतुल्यं मवेत्कलन ·द्विपटितमोऽध्यायः } • कातिकशुक्लपक्षप्रचोधियेकादशीमाहात्म्पपर्णनम् + २१३ विधिहीन तु यः कुर्यात्सुकृतं मेस्मात्रकम् । अणुमा तदाप्नोति फलं धर्मस्य नारद ॥ ये ध्यायन्ति मनोवृत्त्या ये फरिप्यन्ति योधिनीम् । पसन्ति पितरो हटा विष्णुलोके च तस्य वै ॥ १५ ॥ चिमुका नारकैदुःखैान्ति विष्णोः परंपदम् । कृत्वा तु पातकंधोरं ब्रह्महत्यादिकनरः कृत्पातुजागरविष्णोतिपापोभवेन्नरः । दुष्प्राप्यं यत्फलं विप्र अश्वमेधादिकमले। प्राप्यते तत्सुखेनैव प्रयोधिन्याम्तु जागरे। आप्लुत्य सर्वतीर्थेषु प्रदाय काशनं महीम् ॥ १८ ॥ यत्फलं समवाप्नोति तत्कृत्या जागरं हो। जातः स एवसुकृतीकुलतेनैवपावितम् कार्तिक मुनिशार्दूल कृतायेन प्रबोधिनी) यथाधुवं नृणांमृत्युर्धनंगातथाध्रुवम् १२० इति ज्ञात्वा मुनिश्रेष्ठ कर्तव्यं वैष्णचं दिनम् । यानि कानि च तीर्थानि त्रैलोक्ये संभवन्ति व ॥ २१ ॥ तानि तस्य गृहे सम्यग्य करोति प्रयोधिनीम् । किं तस्य बहुभिः पुण्यैः कृता येन प्रबोधिनी ॥ २२ ॥ पुत्रपौत्रप्रदा द्वेषा कातिके हरिबोधिनी। समानी च स योगी वस तपस्थी जितेन्द्रियः ॥ २३ ॥ भोगो मोक्षश्च तस्यास्ति य उपास्ते प्रयोधिनीम् । विष्णोः प्रियतरा होपा धर्मसारसहायिनी ॥ २४ ॥ यः करोति नरो भक्त्या मुक्तिभाक्सभवेन्नरः। प्रबोधिनीमुपोपित्या गर्भ न विशते नरः सर्वधर्मान्परित्यज्य तस्मात्कुर्वीत नारद । कर्मणा मनसा धावा पापयत्समुपार्जितम् तत्क्षालयति गोविन्दः प्रबोधिन्यां नु जागरे। स्नान दानं जपं पूजो समुद्दिश्य जनार्दनम् ॥ २७ ॥ नरो यत्कुरुतेवत्सप्रबोधिन्यांतदक्षयम् । येऽर्चयन्ति नरास्तस्याभक्या देवं च माधपम् समुपोप्य प्रमुच्यन्ते पापस्तः शतजन्मजः । महाव्रतमिदं पुत्र महापापोधनाशनम् ॥ प्रबोधवासरं विष्णोविधिवत्समुपोपयेत् । यतेनानेन देवेशं परितोष्य जनार्दनम् ।

·। .पापपुराणम् [६ उत्तरथः मन्दिशः सर्गःप्रयाशि रिमन्दिरम् । कसंगप्रयत्नेन र कान्तिधनापिनि ये यसमित पापं गोपचाके सातजन्मरत पा स्पर्ग या यदि धार पक्षालयति गोपिन्दधास्पामभ्यक्तिो नृणाम् । धनधान्यवहा पुण्या सर्वपापहरा परा ३॥ গীব কৈ ধুম স ময়দ্ধঘি। নানু ধ যত যদি सगुणं प्रोक्तं प्रयोधियां प्रजागरे। मानवानं जपो होमः स्याध्यायोऽभ्यर्चने हरेः ॥ ३५ ॥ सपंकोटिगुणितं प्रयोधिन्यां स्तं तु यत् । जन्मप्रभृति यत्पुण्यं नरेणोपा वृधा भपशि तत्समरसपा कार्तिक मतम् । भरत्या नियमं विष्णोः कातिक यः क्षिपेतरः ॥ ३७॥ न जन्मार्जितपुण्यस्य फलं प्राप्नोति नारद । तस्मात्सर्यप्रयत्नेन देवदेवं जन उपसेवेत विप्रेन्द्र सर्वकामफलप्रदम् । परान्नं वर्जयेद्यस्तु कार्मिक विष्णुतत्पर परान्नवर्जनाइरस चान्द्रायणफलं लभेत् । नित्यं शास्त्रविनोदेन कार्तिकं यः । स दहेत्सर्वपापानि यज्ञायुतफलं लभेत् । न तथा तुष्यते यौनं दाने र्घा जपा यथाशास्त्रकथालापैः कात्तिके मधुसूदनः ये कुर्वन्ति कयां विष्णोर्य शृण्वन्ति शुभान्विताः ॥ ४२ ॥ श्लोकाधं श्लोकपादं चा कात्तिके गोशतं फलम् । सर्वधर्मान्परित्यज्य कार्तिके केशवामतः ॥ ५३॥ शास्त्रायधारण कार्य श्रोतव्यं च महामुने। श्रेपसा लोभवुद्ध्या च यः करोति हरे कधाम् ।। ४४ ॥ कार्तिके मुनिशार्दूल कुलानां तारयच्छतम् । नियमेन नरो यस्तुणुते वैष्णवर्षी कार्तिकेतु विशेषेण गोसहस्रफलं लभेत् । प्रबोधवासरे विष्णोः शृणुते यो हरेः कयाम् ॥ ४६॥ सोपवतीदाने यत्फलं लभेन्मुने!!

·द्विषरितमोऽध्यायः] * कार्तिकशुक्लपक्षमयोधिन्येकादशीमाहात्म्पपर्णनम् - २१५ श्रुत्वा विष्णुकयां दिया येऽर्चयन्ति कथाविदम् ॥४७॥ स्यशक्या मुनिशार्दूल तेषां लोकोऽक्षयः स्मृतः। गीतशास्त्रविनोदेन कार्तिकं यो नयेन्नरः ॥ ४८ ॥ न तस्य पुनरावृत्तिर्मया द्रष्टा फलिप्रिय!। गीतं नृत्यं च पाद्यं च भव्यां विष्णुको मुने! ॥ ४ ॥ यः करोति स पुण्यात्मा त्रैलोक्योपरि संस्थितः । बहुपुष्पर्यहुफलैः कर्पूगगुरुकुङ्कुमैः हरेः पूजा विधातव्याकात्तिके बोधवासरे । यस्मात्पुण्यमसङ्ख्यातं प्राप्यते मुनिसत्तम फलैर्नानाविधैव्यैः प्रबोधिन्यां तु जागरे । शझे तोयं समादाय अघोंदेयो जनार्दने । यत्फलं सर्वतीर्थषु सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्फलं कोरिगुणितं दत्वाऽचं बोधवासरे। गुरुपूजा ततः कार्याभोजनाच्छादनादिभिः । दक्षिणाभिश्च देव तुष्ट्यर्थ चक्रपाणिनः भागवतं शृणुने यस्तु पुराणं च पठेन्नरः । प्रत्यक्षरं भवेत्तस्य कपिलादानजं फलम् ॥ कात्तिके मुनिशार्दूल स्वशक्या वैष्णवं मतम् । यः करोति यथोकं तु मुक्तिस्तस्य सुनिश्चला ॥५६॥ केतक्या एकपत्रेण पूजितो गरुडध्वजः । समाः सहस्रं सुप्रीतो भवति मधुसूदनः ।। अगस्तिकुसुमैर्देवं पूजयेद्यो जनादनम् । दर्शनातस्य देवर्षे नरकाग्निः प्रणश्यति ॥५८॥ मुनिपुष्पाचिती विष्णुः कार्तिके पुरुरोत्तमः । ददात्यभिमतान्कामाञ्छशिसूर्यग्रहे यथा विहाय सर्वपुष्पाणि मुनिपुष्पेण वेशयम् । कातिके योऽर्चयेदण्यापाजिमेधफलं लभेत् तुलसीदलानि पुष्पाणि ये यच्छन्ति जनार्दने । कात्तिके सकलं पापं घत्सऽजन्मायुतं दहेत् ॥६१ ॥ दृष्टा स्पृष्टाथवा ध्याता कीर्तिता नामतः स्तुता। रोपिता सेविता नित्यं पूजिता तुलसी शुमा ।। ६२॥ नयधातुलसी भक्ति ये कुर्वन्ति दिने दिने । युगकोटिसहस्राणि तत्वन्ति सुकृतं मुने । यापच्छाखाप्रशाखामियींजपुप्पदलेर्मुने । रोपिता तुलसीपुम्भिर्वर्धते घसुधातले ॥६॥ तेषां चशे तु ये जाता ये भविष्यन्ति ये गताः | आकल्पपर्पसाहसं तेषां वासो हरे है.

·पत्थल सर्यपुष्पेषु सर्यपत्र मारद । तुलसीदलेन चकेत कार्तिके प्राण तुल सम्प्राप्त मासिक हप्त्या नियमेन जनार्दनः । पूजनीयो महायिष्णः कोमल तुलसीदले ६७ प्ट्या मतशतेदेपावस्या दानान्यनेकाः । तुलसीदलेस्तु सरपुण्य कातिके केशयाचं इति धीपा महापुराणे पायाशसाहस्य संहितायां पठे उत्तराखण्ड उमापति. नारदसंपादे फात्तिकशुफ्लेकादशीमाहात्म्य नाम निष्टितमोऽध्याय ६२॥ त्रिपष्टितमोऽध्यायः पुरुषोत्तममासकृष्णपक्षकमलकादशीमाहात्म्पवर्णनम् युधिष्ठर उवाच। भगवछोतुमिच्छामि प्रतानामुत्तमं व्रतम् । सर्वपापहरं विष्णोः फलदं प्रतिनां वयत् पुरुषोत्तममासस्य फयां ब्रूहि जनार्दन । कोविधिः कि फलं तस्य को देवस्तत्र पूज्यठे अधिमासे व सम्माप्ते व्रतं यूहि जनार्दन । कस्य दानस्य किं पुण्यं कि कर्तव्यं वृभिः प्रभो !॥३॥ कथं स्नानं च किं जाप्यं कथं पूजाविधिः स्मृतः । किंभोज्यमुत्तमं वान्नं मासेऽस्मिन्पुरुषोत्तमे ॥ ४ ॥ श्रीकृष्ण उवाच। कथयिष्यामि राजेन्द्र !भवत: स्नेहकारणात् । पुरुषोत्तममासस्य माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ५॥ अधिमासे तु संप्राप्ते भवेदेकादशी तु या। कमला नाम सा नामा लिथीनामुत्तमा तिथिः ॥ ६ ॥ तस्या प्रतप्रभावेण कमलाभिमुखी भवेत् । ब्राह्म मुहर्ते वोत्थाय संस्मृत्य पुरुषोत्तमम् ·त्रिषष्टितमोऽध्यायः ] * पुरुषोत्तममासगैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् * २१७ मात्वा चैव विधानेन नियम कारयेद्वती। गृहे त्वेकगुणं जाप्यं नद्यां तु द्विगुणं स्मृतम् ॥ ८॥ गयां गोप्ठे सहस्रोमान्यगारे शतान्वितम् । शिवक्षेपुतीर्थेषु देवतानां वसन्निधौ लक्षं तुलस्याः सान्निध्ये हनन्तं विष्णुप्सलियो। अधन्त्यामभवत्कश्चिच्छिचशर्मा द्विजोत्तमः ॥ १०॥ तस्यात्मजास्तु पञ्चासन्कनिष्ठो दोपचानभून् । सदा पित्रा परित्यकस्त्यतः स्वजनवान्धवैः ॥ ११॥ कुकर्मणः प्रभावेण गतो दूरतरं धनम् । एफदा देवयोगेन तीर्थराजं समागतः ॥१२॥ शुन्क्षामो दीनवदनत्रिवेण्यां स्नानमाचरत् । मुनीनामाश्रमांम्तत्र विचिन्वाक्षुधयादितः ॥ १३ ॥ हरिमिनमुनेस्तत्र ददर्शाश्रममुतमम् । पुरुषोत्तममासे वै जनानां च समागमे ॥ १७ ॥ तत्रामे कथयतां का कल्मपनाशिनीम् । ब्राह्मणानां मुखात्तेन श्रद्धया कमलाधुता एकादशी पुण्यतमा भुक्तिमुक्तिरदायिनी । जयशर्मा विधानेन श्रुत्येमा कमलातिथिम् एकादशी पुण्यतमा भुक्तिमुक्पिदायिनी । व्रत शतं च तैः साद्धं स्थित्वा शून्यालये तदा ॥ १७ ॥ निशीथ समनुप्राप्ते लक्ष्मीस्तत्र समागता। परं ददामि भोचित कमलायाप्रभावतः जयशर्मोवाच । का त्वं कस्यासिरम्भोरु प्रसन्नाव कथं मम । इन्द्राणी सुरनाथस्यभवानीशङ्करस्यवा गन्धर्षी किन्नरी पाथ वधूळ चन्द्रसूर्ययोः । त्वत्सदक्षा न दृष्टा वन श्रुता व शुभानने ! ॥ २०॥ लक्ष्मीश्याव। प्रसमा साम्प्रतं जाता धैकुण्ठादहमागता । प्रेरिता देवदेवेन कमलायाः प्रभावतः ॥२१ पुरुषोत्तममासस्य या पक्षे प्रथमे भवेत् । तस्या व्रतन्त्वया वीणं प्रयागे मुनिसंनिधौ व्रतस्यास्य प्रभावेण घशगाऽहं न संशयः । तव वंशे भविष्यन्ति मानवा द्विजसत्तम । - ·[उत्तरपन .पाणुराजा. मरमासापास्यन्ति सस्य ते भाहल मया ॥२३॥ प्रसन्ना यदि में पयत पिस्सरसा या यरकामु प्रयतन्ते साध्या ये जना द्विार लक्ष्मीप्याचा श्रोतां परमं धाय पित्राणामनुत्तमम् । दुःस्वप्ननाशनं पुण्यं श्रोतव्यं यत्नतस्तत उत्तम.श्रवगायुक्तलोक श्लोकाधमेव था। पठित्या मुध्यतेसशे महापातककोदिभिः मासाना परमो मास: पक्षिणां गण्डो यथा। मदीनां च यथा गड्डा तिथीनां द्वादशी तिथिः ॥२७॥ अद्यापि निर्जरा:सर्व भारते जन्मलिप्स तमचंयन्ति पिपिधानारायपासनामयम् । ये यजन्ति सदा भनया देव नारायणं प्रभुम् । तानयन्ति सत्तं ब्रह्माया देवतागपाः येऽपि नामपरा ये व हरिकोनतत्पराः । हरिवनापरा ये च ते हतार्था:कलीयुगे । शुक्ले पा यदि घा रुष्णे भवेदेकादशी द्वयम् । गृहस्थानां भवेत्पूर्वा यतीनामुत्तरा स्मृता ।। ३१ ॥ एकादशो द्वादशी च रात्रिशेपे त्रयोदशी । तत्र तुशतंपुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणे। एकादश्यां निराहारःस्थित्वाहमारेऽहनि । भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष शरण मे भयाच्युत अ# मन्त्रं समुच्चार्य देवदेवस्य चक्रिणः । भक्तिभावेन तुष्टात्मा उपवास समाचरेत कुर्याद्देवस्य पुरतो जागरं नियतो व्रती । गीतयश्च भूत्यैश पुराणपठनादिभिः ॥३१ ततः प्रातः समुत्थाय द्वादशी दिवसे व्रती। स्नात्या विष्णु समभ्यर्च्य विधिवत्प्रयतेन्द्रियः ॥ ३६॥ चामृतेन संस्नाप्य एकादश्यां जनार्दनम् । द्वादश्यां च पयःस्नानासारूप्यमश्नुते अज्ञानतिमिरान्धस्य व्रतेनानेन केशव प्रसीद सुमुखो भूत्वा ज्ञानदृष्टिप्रदो भव ॥३८ रवं विज्ञाप्य देवेश देवदेवं गदाधरम् । ब्राह्मणाम्भोजयेद्धक्यातेभ्यो दद्याध्य दक्षिणाम् तःस्चयन्धुभिःसाधं नारायणपरायणः । त्वा पञ्चमहायज्ञानस्वयं भुञ्जीत धाम्यतः ॥ वं यःप्रयत:कुर्यात्पुण्यमेकादशी व्रतम् । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिदुर्लभम् ।

·२१
चतुःपष्टितमोऽध्यायः ] * पुरुषोत्तममासशुक्लैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् *
इत्युक्त्वा कमला तस्मै परं दत्त्वा तिरोदधे ।
सोऽपि विप्रो धनी भूत्वा पितुर्गेहं सांगतः ॥ ४२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच।
एवं यःकुरुते राजन्कमलावतमुत्तमम् । शृणुयाद्वासरे विष्णोःसर्वपापैःप्रमुच्यते ॥ ४३
इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पछे उत्तरखण्डे उमापति-
नारदसंवादे पुरुषोत्तममासस्य कृष्णाकमलकादशीमाहात्म्यं नाम प्रिपतिमोऽध्यायः-
चतुःपष्टितमोऽध्यायः
पुरुषोत्तममासशुक्लपक्षकामदैकादशीमाहात्म्यवर्णनम् ।
युधिष्ठिर उवाच।
श्रुतानि बहुधर्माणि प्रतानि च जगत्प्रभो। एकादशी समं किंचिच्छ्रुतं नैव जनार्दन ॥
पुनस्त्वेकादशीं यूहिपापनों पुण्यदायिनीम् । या कृत्यामनुजोलोके प्राप्नुयात्परमपदम्
श्रीकृष्ण उवाच।
शुक्ले पा यदि पा कृष्णे यदा चैकादशी भवेत् ।
न त्याज्या जगतीपाल मोक्षसोस्यघिषर्धनी ॥३॥
एकादशी कली राजन्भवयन्धविमोचिनी । कामदा सर्वकामानांपापानां पापहा भुपि
रविवारेऽथ मानल्ये संफमे घा नृपोत्तम । एकादशी सदोपोप्या पुत्रपौत्रविपर्धनी॥
एकादशी यतं कापि न त्याज्यं विष्णुवल्लभः ।
आयुः कीर्तिप्रदं नित्यं सन्तानारोग्यवित्तदम् ॥ ६ ॥
मोक्षदं रूपदं गजन्नित्यमेकादशी व्रतम् । ये कुर्वन्ति महीपाल भ्रया परयायुताः ५७
यथोषिधिना लोके ते नरा विष्णुरूपिणः ।
जीपमुक्तास्नु भूपाल दृश्यन्ते नात्र संशयः ॥८॥

·२२. * पामपुराणम् [ (उचरमणे गुधिष्ठिर उपाय। जीपमुकाःकथं कृष्ण यिष्णुपाक पुनः । पापमपा श्यन्ते पर कौतूहलं हि में श्रीकृष्ण उपाय। ये ग राजन्कली भराया निर्जल प्रतमुनमम् । एकादश्याःप्रकुर्वन्ति विधिद्ऐन कर्मणा न फर्य विष्णुकपास्ते जीयामुकाःकयं न हि । सर्य पापहरं पुणे प्रसमेकादशी समम् न किचिशियते राजन्सर्यकामप्र नृणाम् । एकाशनं वशम्या व नन्दायां निर्जलं गठन पारणं चैव भवायो एत्या पिष्णुसमा नराः । श्रद्धायान्यस्तु कुरते फामदाया प्रतं शुभम् ॥१७॥ पाञ्छितं लभते सोऽपिपलोफे परत च । पवित्रा पावनी होग महापातकनाशिनी। भुक्तिमुक्तिपदा चेव फर्तृणां नृपसत्तम । फामदायां विधानेन पूजयेत्पुरोत्तमम् ॥१५ पुष्पधूपादिभिधेय नैवेद्यविविधस्तथा । फांस्यमांसमसूरांध चणकान्कोद्रयातक्षा । शाकं मधु परान्नं च पुनर्भोजनमैथुनम् । वैष्णवो बतकर्ना च दशम्यां दशवर्जयेत् ॥ द्यूतं क्रीडां तथा निद्रां ताम्बूलं दन्तधायनम् । परापपादं पैशुन्यंस्तेयं हिसांतधारतिम् क्रोधं च पितथं पाक्यमेकादश्यां विवर्जयेत् । कांस्यं मासं मसूरांश्च तैलं पितथभाषणम् ॥ १६ ॥ व्यायामं च प्रवासं च पुनर्भोजनमथुनम् । वृषपृथं परान्नं व शाकं च द्वादशीदिने ॥२० अनेन विधिना राजन्धिहितायैश्च फामदा। रात्री जागरणं कृत्वा पूजितःपुरुषोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुकास्तेयान्ति परमां गतिम् । पठनाच्छयणाद्वाजन्गोसहस्रफलं लभेत इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पप्ठे उत्तरखण्डे उमापति. नारदसंवादे पुरुषोत्तममासस्य शुक्लाकामदा नामैकादशीमाहात्म्यं नाम चतुःपष्टितमोऽध्यायः ॥६॥ ।

·पञ्चपप्टितमोऽध्यायः चातुर्मास्यव्रतविधिवर्णनम् नारद उपाय। चातुर्मास्ये तु नियमा ये केचिद्बुधि विश्रुताः । तानहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्य महेश्वर चातुर्मास्ये हरीसुप्ते कर्तव्यं किं जनार्दने। पड़सानां परित्यागे नखकेशविधारणे । अन्यैश्च नियमःस्वामिन्यत्फलं तद्वदाधुना ॥२॥ सूत उवाच। एतच्छ्रुत्वा त्यसौ देवःप्रहस्थोत्फुललोवनः । प्रोवाच तं द्विजवरं नारदं तपसांनिधिम् महादेव उवाच। शृणु त्वमिह देवर्षे कथयामि सविस्तरम् । आपाढस्य सितेपक्षे एकादश्यामुपापितः चातुर्मास्यव्रतानीह गृह्णीयाक्तिपूर्वकम् । भूमिशय्यासमारूढो योगनिद्रां गते हरी॥ नयेत चतुरोमासान्यावद्भवति कार्तिकी । प्रतिष्ठा न प्रवर्तन्ते तथा यज्ञादिकाः क्रियाः॥ विवाहबतसम्बन्धा अन्यन्माङ्गल्यकर्म च । भूपयानं तथा यात्रा अन्याश्च विविधाः कियाः ॥७॥ प्रसुप्ते च जगन्नाथे त्यच्युने गरुडध्वजे । व्रतक्रियां चरेद्यस्तु तस्य व्रतफलं शृणु। अश्वमेधसहस्रेस्तु यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । चातुर्मास्य व्रतश्वीर्णस्तत्फलं समवाप्नुयात् मिथुनस्ये सहस्रांशी स्थापयेन्मधुसूदनम् । तुलाराशी गतेसूर्ग पुनम्त्यापयेद्धरिम् ॥१० 'अधिमासेतु पतिते तदा वैप विधिक्रमः । स्थापयेत्पतिमा विष्णोःशङ्खचक्रगदाधराम् पीताम्बरधरा सौयांपके स्थापयेच्छुची । श्वेतवस्त्रसमाच्छन्ने सोपधाने तु नारद । इतिहासपुराणशो विष्णुभक्तोऽथवा पुनः । नापयित्वा दधिक्षीरमधुलाजघृतस्तथा । समालभ्य शुभेगंधे पे पुष्पैर्मनोरमैः । पूजितां कुसुमै शुभ्रमन्त्रेणानेन पाडव ॥ १४ ॥ मुप्ते त्वयि जगन्नाथे जगत्सुप्तं भवेदिदम्। । TV ·१ पापपुण्णम्. [६ उत्तरवर पियुद्धस्पयि युध्येत जगरस रानाम् ॥ १५ ॥ पतिमा पिणो: शापगिया तु नारद! तस्यैपाने स्पर्ष पाना गृशीयान्नियम MEn प्री पामरो पातलो धमाधमपिभागः चनुपारिफामासान्देषस्योत्यापनापधि १७॥ पानियमानेतान्दन्तधापन पूर्पकम् । उपचासं ततारपा प्रभाते बिमले सति । नित्य कर्म धरिस्पातु विष्णोर जितात्मवान् । तेयो फलानि पश्यामि तरफतुंगो धमक १६ त्यं लभेद्विवान्पुरुगे गुवर्जनात् । तथेष सन्तति दाची तैलस्य पर्जनायकः ३२० रचर्जनादिम सुन्दराङ्गप्रजायते । कटुतैलपरित्यागी शत्रुनाशमवाप्नुयात् ॥२१॥ तैलत्यागेन सौभाग्यमतुलं लभेत् । पुष्पभोगपरित्यागी स्वर्गे विद्याधरो भवेत् ।। योगाभ्यासी नरो यस्तु स ब्रह्मपदमाप्नुयात् । फट्यालमधुरक्षारतीक्षणकापायषड्रसान् ॥ २३ ॥ यस्तु वैरूप्यं दोर्गन्ध्यं नाप्नुयान्नरः । ताम्बूलचजनाद्भोगी रककण्ठस्तु जायते । गाच्च लापण्यं सदा स्निग्धतनुर्भवेत् । फलत्यागाच्च विप्रेन्द्र बहुपुत्रच जायते पत्राशनरवान्भोगवान्मवेत् । दोषिमान्दीप्तिकरणः साक्षाद्रव्यपतिर्भवेत् ।। दधिदुग्धपरित्यागी गोलोकं लभते नए। मौनव्रती भवेद्यस्तु तस्याज्ञाऽस्खलिता भवेत् ॥ २७॥ नमवासोति स्थालीपाकस्य पूर्जनात् । प्रयमादिपरित्यागाद्धर्मस्थो धर्मनन्दनः रायणायेति जप्त्वाशतगुणफलम् । एक एक सवै स्वर्गे विद्याधरपतिर्भवेत् ।। पुष्करः स्नानमाण गङ्गाया:स्नानजं फलम् । भूमौ भुङ्क्ते सदा यस्तु स पृधिव्यधिपो भवेत् ॥ ३० चैव गृहे कुर्यादुपलेपनमार्जनम् । फलपस्थायी भरेद्विवन्यैकुण्ठे नात्र संशयः। चयाकुर्याछतमहोत्तरं नरः । ईसयुक्तविमानेन दिन्येन सह गाविस ·२२ पञ्चपटितमोऽध्यायः ] * चातुर्मास्यवतविधिवर्णनम् * गीतवाद्यकरो विष्णोर्गान्धर्व लोकमाप्नुयात् । पञ्चगव्याशनो घिद्वंश्चान्द्रायणफलं लभेत् ॥ ३३॥ नित्यं शास्त्रविनोदेनलोकान्यस्तुप्रपोधयेत् । स व्यासपीविष्ण्वप्रेतयोधिष्णुपदलभे तुलसीदलपूजां तु कृत्या विष्णुपुरं व्रजेत् । हत्या प्रोक्षणकं दिव्यं स्थानमप्सरसां लभेत् ॥ ३५॥ शीताम्बुना गृहे स्नानान्निर्मलं देहमाप्नुयात् । उष्णोदक परित्यज्य स्नानं वै पोकरं लभेत् ।। ३६ ॥ पत्रेषु यो नरो भुङ्क्ते कुरुक्षेत्रफलं लभेत्। भुत शिलायां यो नित्यं तस्य पुण्यं प्रयागजम् ॥ ३७॥ दिनत्रपजलत्यागी न रोगःपरिभूपते । ताम्रपात्रेषु भुञ्जानो नैमिपं फलमाप्नुयात् ॥३ कांस्यपात्रं परित्यज्य शेषपात्रमुपाचरेत् । अलाभे सर्वपात्राणां मृण्मयं पात्रमुत्तम स्वगृहीतःकृतैर्वापि पात्र.पालाशसंभवैः । यस्तु संवत्सरं पूर्णमग्निहोत्रं करोति वै ॥४ गर्वा भोजन विद्वान्सेवतेतत्सम स्मृतम् । चान्द्रायणसमं प्रोक्तं ब्रह्मपात्रेयुभोजने एक भोजनं विद्वन्ब्रह्मपत्रेषु भुञ्जतः । त्रिरात्रेणसम प्रोकं महापातकनाशनम् ॥ ४२ (कादश्युपपासेन यत्पुण्यं परिकीर्तितम् । सर्वदानफलं चैव सर्वतीर्थफलं लभेत् ॥४ न वापि नरके पश्येत्पद्मपत्रेषु भोजनात् । ब्राह्मणो याति वैकुण्ठेऽन्यो जनः स्वर्गमाप्नुयात् ॥४॥ (प ब्रह्म महावृक्षापापहा सर्वकामदः । मध्यमं घर्जितं पत्रं शूदजातेपोत्तम ॥ ४५ अन्नरकमाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । धर्जयेन्मध्यमं पत्रं शेषपत्रेषु भोजनम् ॥ ४६ ध्यपत्रे च यापूदी भोजनं कुरुते द्विज । कपिला ब्राह्मणे दत्त्वा शुद्धिर्भवति नान्यथ पिलां दोहयेद्यस्तु शूदो भुङ्क्ते निजेगृहे । दशवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः । कृमियोनिधिनिर्मक्तः पशुयोनिमवाप्नुयात् । कपिलां योहानधाई शूद्रो भूत्वाऽत्र पायेत् ॥ ४६॥ पन्ति तस्य रोमाणि तावद्वाणि नारद । कुम्भीपाकेषु पच्येत स नरोनात्र संशयः

·No text on this page.

·प्रश्वषष्टितमोऽध्यायः ] * चातुर्मास्यग्रतविधिमाहात्म्यवर्णनम् * तेषां कुलं धन्यतमं जाति,न्यतमा स्मृता । मधु भक्षयते यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । महत्पापं भवेत्तस्य पर्जने यन्छृणुष्व तत् । सर्वयश्च विविधैर्यत्फलं तदवाप्नुयात् ।। दाडिमं मातुलिङ्गं च नालिकरं च धर्जयेत् । देवो वैमानिकोभूत्वा हान्तेषिष्णुपदंबजेत् वित्तवान्सुभगश्चैव फुले श्रीमति जायते । यः क्षिपेदेकभक्तेन नरोमासचतुष्टयम् ॥ यावन्ति च मुहूर्नानि उदितोदितभास्करे । तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते॥ मीहीच ययगोधूमान्वर्जयेद्यस्तु मानघः । अश्वमेधादिके कृते विविध सदक्षिणे ॥ यत्फलं मुनिभि प्रोकं तत्फलं लभते नरः । धनधान्यसमायुक्तो बहुपुत्रश्च जायते । तुलसीतिलदर्भश्च ये कुर्वन्ति च तर्पणम् । तत्फलं कोटिगुणितं चातुर्मास्ये विशेषतः॥ यदा सुप्ते हृषीकेशे कुर्याच्चैतत्त्रयान्वितम् । तेऽपि युगसहस्राणि मोदन्तेषिष्णुसन्निधौ ॥ ८० ॥ पदं वा पदमधं पा ऋचांचार्धमचां तथा । विष्ण्वग्रेये प्रगायन्तिमुक्तास्ते वै नसंशयः मेधुन घर्जयेद्यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । एकमन्वन्तरं सोऽपि विष्णुलोके महीयते ॥२॥ दधि दुग्धं तथा तकं गुडं शाकं तथैवन । घर्जनादेव भो विप्र! मुक्तिभागी न संशयः स्नानमामलकेनेच ये कुर्वन्ति न मानवाः । दिने दिने महत्पुण्यं प्राप्नुवन्ति च ते मुने धात्रीफलं पापहरं प्रवदन्ति मनीषिणः । त्रैलोक्यतारणार्थाय निर्मिता ब्रह्मणा पुरा॥ सन्ध्या मौनं चरेद्यस्तुभुङ्क्ते मासचतुष्टयम् । मन्यन्तराणि चत्वारि वैकुण्ठे मोदते पुनः ॥८६॥ स्वयंपाकी नरो यस्तु भुक्ते मासचतुष्प्रयम् । दशवर्षसहस्राणि इन्द्रलोके महीयते ॥ चतुरोपार्पिकामासान्मीनंचैव समाचरेत् । स च विष्णुपुरं गच्छेद्वारं च तदनन्तरम् मौनभोजी नरो यस्तु कदाधिनायसीदति । मीनेन भुञ्जमानास्तु राक्षसास्त्रिदिवं गताः ॥ रुमिकीटसमायुक्त पकान्नमशुची भवेत् । गर्घा मांससमंज्ञेयमन्नं वापि द्विजोत्तम!॥ सदन्नमशुचि नेयं ग्रसते मानुषो यदि । एतद्वै भोजनं प्रोक्तं राक्षसानां प्रियं सदा ॥ER ...तोपितो हिं पुरा ग्रह्मा तेन दत्तं महात्मना.......

·No text on this page.

·ऽध्यायः] * चातुर्मास्यत्रतोद्यापन विधिवर्णनम् * २२७ पमेनर्यथाशक्त्या नरोत्तमः । भकृतस्नानदानं च ब्राह्मणानां व पूजनम् । वृथा गतं तु तत्सवं यावदिन्दाश्चतुर्दश ॥ ११२ ॥ नारद उवाच। . झवयं च पद विश्वेश्वर प्रभो! । येन वीर्णन गोपिन्दः परितुष्टोभवेन्नृणाम् महादेव उवाव । A- स्मृनोयुधे । वाण्डालादधिको विद्वन्यःस्वभार्या परित्यजेत् कृत्या ब्रह्मवयंविधीयते । परित्यजति यो भायां भक्कां दोपविवर्जिताम् पापकर्मा नरो लोके भ्रूणहत्यामवाप्नुयात् । स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायं देवतार्चनम् ॥ ११६ चातुर्मास्यकृतं यच्च सर्व हि चाक्षयं भवेत् । पककालं द्विकालं या पुराणं शृणुने तु यः ।। ११७ ।। .: विष्णुलोक स गच्छति । हरौसुप्ते विशेषण हरेनामपठनपन् । तत्फलं कोटिगुणितं लमते विनसत्तम!। वेगवो ब्राह्मणो यस्तु विष्णुपूजां करोति हि ॥ ११ ॥ ५ एव न संशयः । चातुर्मास्यमिदं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् 1. तु लभते पुण्यं गङ्गास्नानभयं मुने! ॥ १२०॥ महापुराणे पक्षपचाशत्साहपो संहतायां पप्ठे उतरखण्ड उमापति. नारदसंवादे वातुर्मास्यमहिमानाम पक्षटितमोऽध्यायः १६५६ . पट्पष्टितमोऽध्यायः थानुमस्पिनवोधापनविधिपर्णनम् । नारद उवाच। 'च प्राधापन पिभो । उपापने स्ने सर्व संपूर्ण भपठि भुपम् ।

·उखरम .पापुराणम् मानेन भोजयित्वा तु स्वर्ग प्राप्ता न संशयः ॥ १२॥ संजल्पन्मुखते यस्तु तेनान्नमशुची भवेत् । पापं स केवलं मुक्त तस्मान्मीनं समाचरेत् ॥ ६३० उपपाससमं भोज्यं प्रेयं मानेन नारद । पञ्चप्राणाहुतीर्यस्तु मौनमोजी नरोत्तमः। पञ्च पातकान्यस्य नश्यन्ति नानसशयः। न कुर्यात्संहितं पस्त्रं पितृकर्मपि पाडप मगुच्यते स्थितं चैव यस्त्रं तदशुनी भवेत् । फटिपृष्ठस्थिते पस्थे पुरीष कुरुते नु यः । मू या मैयुनं पापि तस्त्रं परिवर्जयेत् । पितृकर्मविशेषेण पर्जनीयं च पाइप संयंदा च मुने प्राधानां चम्पाणिनः । कर्तव्या व विशेपेण शुनिभिविजितेन्दिर संजमुनहगोशे तपशाकुसुम्भिकाः । संहितानि च पस्त्राणि पजितानि प्रयत: भानुर्मास्य हरी मुले पस्नु एतानि पर्जयेत् । नरकं न तु संगच्छेचाघवाभूमसंप्लपम् । । चातुर्मास्ये पिशेषेण सुप्ते देये जनाये। ममा ·पट्पष्टितमोऽध्यायः ] # चातुर्मास्यव्रतोद्यापन विधिवर्णनम् . तोपपेन्नियनिर्यधाशया नरोत्तमः ! अकृतस्नानदानं व ग्राहाणानां च पूजनम् । वृथा गतं तु तत्सवं याचदिन्द्राश्चतुर्दश ॥ ११२ ॥ नारद उवाच। कीदृशं ब्रह्मचर्य व वद विश्वेश्वर प्रभो ! । येन चीर्णन गोपिन्दः परितुनोभषेन्नृणाम् महादेव उवाच । स्वदारनिरतश्चैवब्रह्मचारी स्मृनोबुधः। चाण्डालादधिको विद्वन्यास्वभार्या परित्यजेत् मृतावभिगमं कृत्वा ब्रह्मवर्यविधीयते । परित्यजति यो भार्या भक्तां दोपविजिताम् पापकर्मा नरो लोके भ्रूणहत्यामवाप्नुयात्। स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायं देवतार्चनम् ॥ ११६ ॥ चातुर्मास्यकृतं यच्च सर्व हि चाक्षयं भवेत् । एककालं द्विकालं या पुराणं शृणुने तु यः ॥ ११७॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति । हरी सुप्ते विशेषेण हरेनामपठापन ॥ तत्फलं कोटिगुणितं लभते द्विजसत्तम!। वैगयो ब्राह्मणो यस्तु विष्णुपूजां करोति हि ॥ ११ ॥ स एव सर्वधर्मात्मा पूज्य एव न संशयः । चातुर्मास्यमिदं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् श्रुत्वा तु लभते पुण्यं गङ्गास्नानभवं मुने ! ॥ १२०॥ इति धीपा महापुराणे पक्षपाशसाहस्यां संहितायां पप्ठे उत्तररमण्डे उमापति. भारदसंवादे चातुर्मास्यमहिमानाम पञ्चरितमोऽध्यायः ॥६५॥ पट्पष्टितमोऽध्यायः चातुर्मास्यवदोयापनविधिवर्णनम् । नारद उवाच। चातुर्मास्यवतानां च प्रमूखयापन विभो । उसपने ते सर्व संपूर्ण भपति भूपम् ।

·पातुराना महाग उमाना मा महाभागा यतिनीधान मोह। मातु wiatna सम्मानमाम॥२॥ कामासाप मा amit R मारफागणारा जि! गरिया नियमानशागापिपा गणामिपि। सुमोरियत जगन्ना गरया मामपन्नियी ४० मापययन पापिधि गविसराय निमार्गमा पुरयागे परामूला ने पाविशेषण दियेन समितम् । भनानामुनिष्ट विजुली मायने । लाशप यो मुल नग मासमनुप्रयम् । भाजन गुनपूर्ण तु चानुपायने दिवाय इस भोजन दयामायणे नतमांजने । भयानित नया सरिरप्पं प्रदापयेत् । मा स्यजन्मुनिभ्रेष्ठ! गांव दद्यारसरिसफाम्। धात्रीनाने नरो दद्यात्स्यर्ण मारिफमेव १० पलाना नियमे चैध फलानि च प्रदापयेत् । धान्यानां नियमे धान्यमधपा शालयः स्मृताः ॥ १९॥ भूशयने शय्यां सतूला गेन्दुफान्यिताम् । ब्रह्मचर्य कृतं येन चातुर्मास्ये द्विजोत्तम पत्योर्भोजन देयमुभयोक्तिपूर्वकम् । समोग दक्षिणोपेतं स शार्क लव तथा। त्यस्नाने नरो दद्यान्निस्नेहे सर्पिसक्तयः । नसकेशवतेय ह्यादर्श परिकल्पयेत् । उपानही प्रदातव्यावुगान पियर्जनात् । आमिषस्य परित्यागात्सवत्सा कपिला स्मृता ॥ १५॥ त्यं दीपप्रदो यस्तु सौवर्ण दीपमायहेत् । तं दीपं पुतसंयुकं दद्याश्चैव द्विजन्मने ॥ प्णुभकाय, विप्राय परिपूर्णवतेप्सया। शाकस्य नियमे शाकमा सौवर्णमापकम नियमे रौप्यं दद्याइद्विजातये । नागवल्यास्तु नियमे कर्पूरं सहिरण्यकम ले द्विजश्रेष्ठ,यरकृतं नियमेन तु तद्देयं विशेषेण परलोकमतीप्सया ३१६३ पिण्टास्सिलादेगासहिग्या निवारये । मांजनेमीजन पाइयादनसमन्वित ·तपष्टितमोऽध्यायः] * यमाराधनवैतरणीवतविधानम् * गदी स्नानादिकं कृत्वा विष्णोरने प्रकारयेत् । अनादिनिधनोदेवःशङ्खचक्रगदाधरः ।। तस्याग्रे के न कुर्वन्ति यतो विष्णुस्तु पापहीं ।। २०॥ ति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चापश्चाशत्साहस्यां संहितायां पप्ठे उत्तरखण्डे उमापतिना रदसंवादे चातुर्मास्योद्यापनं नाम पट्पष्टितमोऽध्यायः ॥ ६६ ॥ सप्तपष्टितमोऽध्यायः यमाराधनवंतरणीयतविधानवर्णनम् । नारद उवाच। यमस्याराधनं ब्रूहि मद्धितार्थं सुरोत्तम ! । कथं न गम्यते देव नरेण नरकान्तरम् ॥१ श्रूयते यमलोके तु सदा वैतरणी नदी । अनाधृष्या त्यपारा च दुस्तरा यहुशोणिता ।। दुस्तरा सर्वभूतानां सा कथं सुतरा भवेत् । भयमेतन्महादेव यमलोकंप्रति प्रभो ॥३॥ तस्य निर्मोवनार्थाय धूहि कृत्यमशेषतः । भगवन्देवदेवेश कृपा छत्वा ममोपरि ॥ ४॥ महादेव उवाच द्वारपत्यां विप्र! स्नातोऽहं लवणाम्भसि । ददशे मुनिमायान्तं मुद्गलं नाम पाडव ! ॥५॥ ज्वलन्तमिव वादित्यं तपसाद्योतिताङ्गकम् । मां प्रणम्य मुनिः प्राह मुगलो विस्मयान्वितः ॥६॥ मुद्गल उवाच। अकस्मान्मूच्छितो देव पतितास्मिधरातले । प्रज्वलन्ति ममाङ्गानि गृहीतो यमकिङ्करैः बलादाकृष्यमाणोऽहं पुरुषोऽङ्गुष्ठमात्रमः यदो यमभटैर्गाद नीतोऽस्मि शमनान्तिकम्। क्षणात्सभायां पश्यामि पम पिङ्गललोचनम् । कृष्णमुखं महारीदं मृत्युच्याधिशतान्वितम् ॥ ६

·No text on this page.

·सप्तपष्टितमोऽध्यायः] * मुद्गलवृत्तान्तवर्णनम् ।
२३१.
श्रीमुद्गल उवाच ।
दूतानां धवनं श्रुत्वा उवाच मधुरं सदा । सर्व पदामि भोदूता! यथाद्ष्टं यथा श्रुतम्
.
यम उवाच।
मार्गशीर्षादि मासे तु या इमाः कृष्णपक्षजाः ।
तासु सर्वासु विधिवद् दूता वैतरणीवतम् ॥ २८ ॥
प्रतिमासं च फर्त्तव्यं यावर्ष भवेधुघम् । यत्तु कृत्या तु भो दूता मुच्यते नात्र संशयः
उपचासत्य नियमाकर्त्तव्यो विष्णुतुष्टिदः । अद्य मे देवदेवेश उपवासो भविष्यति ।
द्वादश्यां पूज्य गोविन्दं भक्तिभावसमन्वितम् ।
स्थत इन्द्रियवैकल्यादोजनं यच्च मैथुनम् ॥ ३१ ॥
तत्सर्व क्षम मे देव कृपां कृत्वा ममोपरि । एवं वै नियम कृत्या मध्याहे तीर्थमावजेव
मृद्गोमयतिलानीत्या गन्तव्यं विधिपूर्वकम् । स्नानं तत्र प्रकर्तव्यं व्रतसम्पूर्तिहेतवे
अश्वकान्तेतिमन्त्रैण स्नानं कुर्या द्विशेषतः । अश्वकान्ते रथकान्ते विष्णुकान्ते वसुन्धरे
मृत्तिके हर में पापं यन्मया पूर्वसंचितम् । तया इतेन पापेन सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥३५॥
फारशाशेव तु संभूनास्तिला वै विष्णुरूपिणः ।
तिलस्नानेन गोचिन्दः सर्वपापं व्यपोहति ॥३६॥
विष्णुदेदोद्धधे देवि महापापापहारिणि । सर्व पापं हरत्वं वै सर्वोपधि नमोऽस्तु ते॥
तुलसीपत्रक धृत्वा नामोच्चारणपूर्वकम् ।
स्नानं सुकृतिभिः प्रोक्तं फर्तव्यं विधिपूर्वकम् ॥ ३८॥
एवं स्नात्वा समुत्तीर्य परिधाय सुवाससी।
तयित्या पितृन्देषांस्ततो विष्णोस्तु पूजनम् ॥ ३६॥
संस्थाप्य चायणं कुम्भं पञ्चपलुयसंयुतम् । पञ्चरत्नसमोपेतं दिव्यनग्गन्धवासितम् ॥
सद्रव्यं जलपूर्ण च ताम्रपात्रसमन्वितम् । तत्रस्थं श्रीधरं देवं देवदेवं तपोनिधिम् ॥४१
पूर्णन विधिना राजन्कुर्यात्पूजा गरीयसीम् ।
मृगोमयादि रचितं मण्डलं कारयेच्छुभम् ॥ ४२ ॥

·न २३२ पाद्मपुराणम् F[६ उत्तरखण्डे तण्डले शुक्रधातश्चाप्यम्युपिटेच फारयेत् । धर्मराजाप्रकर्तव्यो हस्ताद्यवयवान्वित । नदी वैतरणी तानां स्थापयित्वा तदप्रतः । पूजयेच्च पृथपक्षम्यक्समापाईनपूर्वकम् । आचाहयामि देवेशं यमं वे विश्वरूपिणम् । इहाभ्येहि महाभाग सान्निध्यं कुरु केशव इदं पाधं धियःकान्त! सोपविलं हरे ! प्रभो!। विश्वोद्यानरतो नित्यं रुपां कुरु ममोपरि ॥४६॥ भूतिदाय नमःपादावशोकाय च जानुनी । अमनमःशिवायेति विश्वमूर्ते नम कटिम् ॥ फन्दाय नमो मेदमादित्याय फलं तथा । दामोदराय जठरं पासुदेवाय वै स्तनी । श्रीधराय मुखं केशान्केशवायेति चै नमः 1 पृष्ठं शार्ङ्गधरायेति चरणों. घरदाय व ५४॥ स्वनामा शचक्रासिगदापरशुपाणये । सर्वात्मने नमस्तुभ्यं शिर इत्यभिधीयते १५२ मत्स्यं कूर्म व पाराहं नारसिंह च वामनम् । राम रामं च कृष्ण व बुद्ध कल्कि नमोऽस्तु ते ॥ ५१ सर्वपापोधनाशार्थ पूजयामि नमोनमः। पमिश्च सर्वशो मन्त्रविष्णु ध्यात्वा प्रपूजयेत् ॥५२॥ धर्मराज नमस्तेऽस्तु धर्मराज नमोऽस्तु ते । दक्षिणाशापते तुभ्यं नमो महिषवाहन । चित्रगुप्त ! नमस्तुभ्यं चिचित्राय नमोनमः । नरकार्तिप्रशान्त्यर्थ फामान्यच्छ ममेप्सितान् ॥ ५५॥ न्यमाय धर्मराजाय मृत्यये वान्तकाय च चैयस्थताय कालाय सर्वभूनश्याय च। वृकोदराय वित्राय चित्रगुप्ताय घे नमः । नीलाय चेष दवाय नित्यं कुर्यान्नमोनमः । एवं द्वादशमिःपूज्यो नामभिधर्मराट् प्रभुः। येवरणि सुदुप्पारे पापभि सर्यकामदे । बदाम्येहि महाभागे गृहाणाय मया कृतम् । यमदारपणे घोरे भ्याता येतरणीनवी । सस्या उद्धरणार्थाय जन्ममृत्युजगतिगा। या दुस्तरा दुष्पतिभिः सर्पप्राणिभयापहा : ५६॥ यस्यां भयानमत्रन्तिामाणिनी यातनाय! ajeमस्तु घोरा जयादेवि नमोनमः ॥ ६॥ ।

·सप्तपष्टिठमोऽ यायः] * मुद्गलवृत्तान्तवर्णनम् * तस्यां देव हि तिष्ठन्ति या सा दैतरणी नदी। सा चापि पूजिता भत्त्या प्रीत्यर्थ केशवस्य च ॥ ६१ ॥ यस्यास्यटे प्रतिष्ठन्ति ऋषयःपितरस्तथा । सा चापि सिन्धुरूपेण पूजिता पापहारिका तरीतुं वा प्रदास्यामि सर्वपापविमुक्तये । पुण्यार्थ संप्रवक्ष्यामि तुभ्यं वैरतणीनदीम् मयासि पूजिताभक्त्या प्रीत्यर्थ केशवस्य च । कृष्णकृष्ण जगन्नाथ संसारादुद्धरस्य माम् नामग्रहणमात्रेण सर्व पापं हरस्थ मे। यज्ञोपवीतं परमं कारितं नवतन्तुभिः ॥ ६५ ॥ प्रतिगृह्णीप्य देवेश! प्रीतो यच्छ ममेप्सितम् । इदं तव व ताम्बूलं यथा शत्या सुशोभनम् ॥ ६६ ॥ प्रतिगृह्णीप्य देवेश मामुद्धर भवार्णवात् । पञ्चवर्ती प्रदीपोऽयं देवेशारार्तिकं तप । मोहान्धकारद्युमणे भक्तियुक्तो भघातिद्वत् । परमान्नं सुपक्वान्नं समस्तरससंयुतम् ॥ निवेदितं मया भल्या भगवन्प्रतिगृह्यताम् । द्वादशाक्षरमन्त्रेण यथासङ्ख्यजपेन च ॥ प्रीयतां में श्रिय.कान्तः प्रीतो यच्छतु वाञ्छितम् । पञ्चगायः समुत्पन्ना मध्यमाने महोदधौ ॥७॥ तासां मध्ये तु या नन्दातस्यै धेन्वै नमोनमः । गां संपूज्य विधानेन भयं दद्यत्समाहितः ॥ १ ॥ सर्वकामदुधे देवि सर्वान्तकनिवारिणि । आरोग्यं सन्तति दीर्घ देहि नन्दिनि मे सदा पूजिता च घसिप्ठेन विश्वामित्रेण धीमता । फपिले हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम् गावो ममाप्रतःसन्तु गावो मे सन्तु पृष्ठतः । नाफे मामुपतिष्ठन्तु हेमटङ्मय पयोमुचः सुरभ्यःसौरभेयाश्च सरितःसागरा यथा । सर्वदेवमये देवि सुभद्दे भक्तवत्सले १७५ ॥ एवं संपूज्य विधिषदद्याद् गोषु गवाहिकम् । सौरभेय्यः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः ॥७६॥ प्रतिगृहन्नु मे प्रासं गावस्त्रलोक्यमातरः। गं गदायै नमो भूत्यै सर्वपापग्रहाणये । अनेनैव तु मन्त्रेण गदा घे धारयेद्बुधः । ६ नमःपद्मनाभाय पद्मं वै धारयेत्सुधीः । चं चक्ररूपिणे षिष्णो धारणं चकजं स्मृतम् । -- ·२३५ सरवटे संगहरूपिणे गुस् ममोऽस्तु शुभकारिणे ॥ 01 प्रावणानेन भाशय गम्। मतुषामागुधागो तु भार मुनिमिम्मम् ।। ८०॥ भमिहा या नित्य यस्याय प्राण भगये सामुदावि धारणम् ॥ नन्दनेन सुगन्धेन पोषिकामन्दनेन तुधाणेच पिशेषण प्रादपाः चाण्डालाऽपि भयेनबो धारणा न संशयः। ऊर्यपुदमन साम्य समिदं धारपेयदि ॥ ३॥ स चाण्डालोऽपि शुदात्मा पूज्य पप सदा निजः । चाण्डालानां गृहे दूनास्तुन्टसी यत्र दृश्यते ॥ ८४ तप्रत्या तुलसीमाया भकिमायेन चेतला ॥८॥ महेश्वर उपाय। इति श्रुतं धर्ममुषान्मुगलो द्विजसत्तमः । फयित्वा ममाप्रे ये गतो याटिको मुने गोपिकाचन्दनं यत्र तिष्ठते थे द्विजोत्तम । तद्गृहं तीर्थ च विष्णुना भारितं किल शोकमोहीन तत्रस्तो न भवत्यशुभं कचित् । गोपिकावन्दनं यस्य विष्टति द्विज ! सशनि ॥ ८८॥ सुखिनःपूर्वजास्तेषां सन्ततिर्वर्धते सदा । गोपिकाबन्दनं यस्य वर्ततेऽहनिशं गृहे ८E गोपीपुष्करजा मृत्स्ना पवित्रा कायशोधिनी । उद्वर्तनाद्विनश्यति व्याधयो हाधयमये अतो देहे धृतं पुम्भिर्मुक्किदं सर्वकामिकम् । तावद् गर्जन्ति तीर्थानि तायक्षेत्राणि सर्वदा ॥११॥ गोपिकाचन्दनं यापन्न दृष्टं न धुतं द्विज । इदं ध्येयमिदं पूज्यं मलदोपविनाशनम् । यस्य संस्पर्शनादेव पूतो भवति मानवः । अन्तकाले तु मानां मुक्तिद पावनं परम् कि पदामि द्विजश्रेष्ठ मुक्दिं गोपिचन्दनम्। विष्णोस्तु तुलसीकाप्ठं तथा वे मूलमृत्तिका । १४॥ गोपिकाचन्दनं चैव तथा वै हरिचन्दनम् । चत्वार्यतानि संमेल्य अङ्गमुद्वर्तयेत्सुधीः ।

·भएपष्टितमोऽध्यायः] •पेप्पलक्षपमाहारम्परर्णनम् .
तेन टीयं एतं सर्व जम्बूदीपेषु सर्वदा । तिलकं कुरने पम्नु गोपिकावन्दनदयः ।
सर्वपापपिनिमको पाति पिप्णोः परंपदम् ।
पितुः धादादिकं तेन गया गस्पा नगे हम
येन या पुरेणापि विकृतं गोपिचन्दनम् ।
महा पगामी पा मारहा या
मुगनं साक्षणादेय गोपीचन्दनधारणात् ।।८
इति श्रीपाने मदापुगणे SAVAR साहय मंहितायां पर्ष उत्तरा? उमापनि
नारदसंपाद गोपीवादनमाहारभ्य समातिमोऽध्यायः its
अष्टपटितमोऽध्यायः
चप्पलगमाहात्म्परपनम् ।
मोर उपादा
रणुमार पश्यामि पेयपान पम्।
पणापा गुस्मत मोको पारिपाका
wr पल थारा भन्न मुभिरcिutane
पिग्मोर तामाप तपासम्म
पे पुण्यमा पोपः।
पमा Ker mrataula
intaमा पनि ।
FFirrariffar niral'
रावि
freenia
CINER
in-ji

·२३६ पाद्मपुराणम् . [ [६ उत्तरब तेषां कुल धन्यतमं तेषां वे.यश उच्यते । ते वै लोके धन्यतमा जाता भागवतान एक एव कुले यस्य जातो भागयतो नरः । तत्कुलं तारितं तेन भूयो भूयश्च पाडव उद्विजा भण्डजाश्चैव ये जरायुजयोनयः । ते तु सर्वेऽपि विनेया शङ्खचक्रगदाधरा- येषां दर्शनमात्रेण ब्रह्महा शुध्यते सदा । किंतु वक्ष्यामि देवर्षे तेभ्यो धन्यतमा भ वैष्णवा ये तु दृश्यन्ते भुवनेऽस्मिन्महामुने । ते वै विष्णुसमाश्चैव ज्ञातव्यास्तत्त्यकोविदः ॥ १३ ॥ कलो धन्यतमा लोके ध्रुतामे नात्र संशयः । विष्णोःपूजा कृता तेन सर्वेशं पूजनं - महादानं कृतं तेन पूजिता येन वैष्णयाः। फलं तत्र तथा शाकमन्नं घा पत्रमेय - वैष्णवेभ्यः प्रयच्छन्ति ते धन्या भुघि सर्वदा । अनितो वैष्णयो यस्तु सर्वेषां चैव पूजनम् ॥ १६ ॥ स्तं येरचितो विष्णुस्ते वे धन्यतमा मताः । तेपां दर्शनमात्रेण शुध्यते पातका किमन्यवहुनोक्तेन भूयोभूयश्च पाडय । अतो वै दर्शनं तेषां स्पर्शने सुखदायक यथा विष्णुस्तथा नायं नान्तरं घर्तते कवित् । इति ज्ञात्वा तु भोवत्स! सर्वदा पूजयेद् युधः ॥१॥ एक पप तु येचिनो वैष्णयो भुवि भोज्यते । सहन भोजितं तेनद्विजाना नात्र से इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पठे उत्तरखण्ड उमा नारदसंवादे वैष्णवमाहात्म्यं नामाएपरितमोऽध्यायः ॥१८॥ . ऊनसप्ततितमोऽध्यायः पापद्वादशीवतविधानस्यनम् । नारद उवाच। प्रयाता पदस्यममानय H ·ऊनसप्ततितमोऽध्यायः] * मरदेशस्थप्रेतकथानकवर्णनम् * .२३७ शिव उवाच। मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादशी श्रवणान्विता । सा वै सर्वदा पुण्या झुपवासे महाफला संगमे सरितां स्नात्वा द्वादशी तामुपोषितः । अयत्नात्समवाप्नोति द्वादशद्वादशीफलम् ॥३॥ वुधश्रवणसंयुक्ता या च वै द्वादशी भवेत् । अतीय महती तस्यां कृतं सर्वमथाक्षयम् द्वादशी प्रयणोपेता यदा भपति नारद । संगमे सरितां स्नात्या लभेगोदानजे फलम् जलपूर्ण तदा कुम्भं स्थापयित्वा विचक्षणः । तस्योपरि न्यसेत्पात्रं स्थापयित्या जनार्दनम् ॥ ६॥ ततस्तस्याग्रतो देयं नैवेद्यं पृतपावितम् । नयकुम्भान्सोदकांश्च दद्याच्छच्या विचक्षणः एवं संपूज्य गोविन्दजागरं तत्र कारयेत् । प्रभाते विमले स्नात्वासंपूज्य गरुडध्वजम् पूप्पधूपादि नैवेद्यःफलस्त्रैःसुशोभनः । पुष्पाञ्जलिं ततो दद्यान्मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥६॥ नमो नमस्ते गोविन्द बुधश्रवणसंयुत! । अघीघसंक्षयं रत्या सर्वसौख्यप्रदो भव ॥ अन्नं तु ब्राह्मणे पूतं वेदवेदाङ्गपारगे। पुराणग्ने विशेषेण विधियत्संप्रदापयेत् ॥१५॥ अनेन विधिना चैव नद्यास्तीरे नरोत्तमः । सर्व निवर्तयेत्सम्यगेकचित्तरतोऽपि सन् ॥ अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । महत्यरण्ये यदुत्वं भूमिदेष ! 2णुप्य तत् ।। यंध्रुत्या मानयो लोके महादुःखात्प्रमुच्यते । देशोदासरको नाम तस्य भागे व पधिमे तत्र विद्धन्मर्देशःसर्वसत्यभयङ्करः । सुतप्तसिकताभूमियंत्र दुष्टा महोरगाः ॥ १५ ॥ यत्पच्छाया द्रुमाकीर्णा मृतप्राणिसमाकुला । शमीखदिरपालाशकरीपीलुभिःसह । सत्र भीमा दुमगणाः कण्टकराविता दृतः। दग्धप्राणजनाकीर्णा यत्र भई श्यते चित् । १७॥ तथापि जीया जोपन्तिसर्वे कर्मनियन्धनात् । नोदकं नोदकाधारा पिस्तत्र वाहकाः पक्षान्तरगतःधिष्ठिाभिस्तपितःसमम् । उत्तान्तजीयनापिश्यन्ते नु सगोत्तमा तस्मिस्तथापिधे देदो फधिदेवपशाणिक । निजसार्थपरिभ्रष्ट प्रविष्टो मरुजाहले. बनामोद्धान्तहृदयाभुतभ्यां भ्रमपीडितः । फ प्राम: सजलं साहं यास्यामि नदुखोपह ·। उत्तर पामपुरान. मा प्रेमावदासी भुषाम्यालेन्धिमान । परकरामलिनो भौमानिमाप्ताद्रिदर्शनात ॥२२॥ तस्कन्धसमासटमेक विहादर्शनम् । दर्श पदुभिः प्रेते.समन्तात्परिपारितम् ॥२॥ भागमानमत्युप्रै प्रेमान्दपुरःसरम ! प्रेोऽपि दमा हो घोरामाटीमागतं नरम प्रेतस्कन्धान्मही गस्यासस्यान्तिकमुपागमत् । मणिपत्य पणिको एमि पचनमब्रवीत अस्मिन्धोतरे देशे प्रवेशो भपत.कथम् । मुयाच पणिाधीमानसाम्ररस्य मे पने। प्रवेशो देवयोगेन पूगंफर्महतेन वाला में यायतेऽत्यय बुधाय भृशं तया ॥ २७॥ प्राणान्तिफमनुप्राप्त शरीरं धमताप में। भोपायं न पश्यामि जाये येन केनचित । इत्येपमुके प्रेतस्तं पणिज पाकामयीत् । पाल शर्मा समाश्रित्य प्रतीक्षस्य मुहूर्सका रातातिभ्यो मया पश्चाद्गमिप्यसि यथा सुनम् । पचमुक्तस्तथा चके स पणिक्तृष्णयादितः ॥ ३०॥ मध्याहसमये प्राप्त मतस्तं देशमागतः । फूला सवृक्षां शीतोदांधारिधानों मनोरमाम दध्योदनसमायुकां पर्धमानेन संयुताम् । अवतार्य ततःस्वलं प्रादादतिधये तदा यथा सतप्राशनमात्रेण परांतृप्तिमुपागतः । पितृष्णो विज्चरश्चैव क्षणेन समपद्यत ॥ ३३ ॥ सतः प्रेताच संप्रातः सोऽस्मादाग क्रमादी। दध्योदनात्सपानीयात्प्रेतास्तृति परांगताः ॥ ३४ ॥ अतिथि तर्पयित्वा तु प्रेतलोकं च सर्वतःतस्पर्य स चुभुजे भुकशेष यथासुखम् । तस्य भुकवतःस्वन्नं पानीयं च क्षयं ययौ । ताधिपं ततस्तं वैषणिग्यवनमवीदा आश्चर्यमेतत्परमं चनेऽस्मिन्प्रतिभाति मे । भन्ने पानं व परमं संप्राप्तं च कुतस्तव । स्वरेने तथाऽन्नेन त्वमेतांस्तु बहूनपि । अवर्पयाकथं त्वेते निर्मासा भिलाकुक्षयः । कथमस्या सुघोरायामटव्यां च कृतालयाः । तदेतत्संशयं छिन्धि परं कौतूहलं मम ॥ ३६॥ एवमुकास पणिजो प्रेतो घचनमयोत् । वाणिज्यसकस्य पुरा जन्मातीतं ममानय । सकले नगरे नास्ति ममान्यो हिदुरात्मकः ।

·उनसप्ततितमोऽध्यायः] * मरदेशस्थप्रतकथानकवर्णनम् * धनलोभान कस्यापि दत्ता भिक्षा मया तदा ॥४१॥ सखाचैव ततश्चासीव्राह्मणो गुणवान्मम । श्रवणद्वादशीयोगे मासिभाद्रपदे ठतः ॥४२ स कदाचिन्मया साधं तापी नाम नदी ययो। तस्याश्च सङ्गम-पुण्यो यत्रासीच्चन्द्रभागया ॥ ४३॥ चन्द्रभागा चन्द्रसुता तापी चैवार्कनन्दिनी । तयोःशीतोष्णसलिले प्रविवेश सहद्विजः श्रयणद्वादशीयोगे नराश्च समुपोषिताः । चन्द्रभागासुतो येन पारिधानी ददुद्धिजे ॥४५ दध्योदनयुतां साधं संपूर्णर्वर्धमानः । छत्रोपानधुगंधस्त्र प्रतिमां च तथा हरेः ॥४६॥ प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो हरल्याने महामते । चित्तसंरक्षणार्थाय तस्यास्तीरे व्रते मया ॥ मोपचासेन दत्तैका धारिधानी मनोरमा । तत्कृत्याहं गृहं प्राप्तःततःकालेन केनचित् ॥ पञ्चत्वमदमासाद्य नास्तिक्यात्प्रेततां गतः। अस्यामटव्यां घोरायां यथा ह्यहिकुलं तथा ॥ ४६॥ श्रवणद्वादशीयोगे पारिधान्यर्पिता मया । सेयं मध्याह्नसमये लभ्यते च दिनेदिने ॥ ब्रह्मस्वदारिणःसर्वे पापाःप्रेतत्वमागताः । परदारगता:केवित्स्वामिद्रोहरताश्च ये ॥५१ भूतप्रेतजरूपेण ते जाता ह्यत्र मानवाः । देशे मरुस्थले त्यस्मिन्ममैते मित्रतां गताः ॥ अक्षयो भगवान्विष्णुःपरमात्मा सनातनः । दीयते यत्समुद्दिश्य ह्यक्षयं तत्प्रकीतितम् अक्षयेनापि चान्नेन तृप्ता एते पुनःपुनः । प्रेतस्वभाव दौर्बल्यं न पिमुश्चन्ति कहिचित् पूजयित्वाऽहमन्नस्त्वामतिथि समुपस्थितम् । प्रेतभाषाद्विनिर्मुक्को यास्यामि परमांगतिम् ॥ ५५ ॥ मया विहीनाः कित्येते धनेऽस्मिन्भृशदारुणे। पीडामनुभविष्यन्ति दारुणां कर्मयोनिजाम् ॥ ५ ॥ एतेषां तु म भाग ‘ममानुग्रहकाम्यया । प्रत्येकं नाम गोत्राणि गृढीय लिखितानिच अस्ति कक्षागता चैव तव सम्पुटिका शुभा। हिमवन्तमयासाद्य तत्र त्वं लप्स्यसे निधिम् ॥ ५८॥ गयाशीयं ततो गत्वा श्राद्धं कुरु महामते । इत्याचाप्य सो प्रेतोवणिजं च यथासुखम् re ·२४० E:::.: [६ उटरखण्डे पापुराणम् * विसर्जयामास तदा स वै प्रायात्समुत्सुकः। समासाद्य गृदं तत्र पश्चात्यायाधिमालयम् ।। ६० ॥ ततो दृष्टं निधि तत्र गृहीत्वास समma | पठांशं प्रतिगृहाथगयाशीप तोऽभ्यगात् तत्र गत्वा गयायां स श्राद्धं कृत्वा महामतिः । प्रेतानां तु यथोहिष्टं श्राद्धं सम्यग्घिधानतः ।। ६२॥ प्रत्येक नाम गोवाणि गृहीत्या पिण्डमत्यजत् । यस्य यस्य भवेताद्ध सफरोति दिने पणिक् ॥३॥ स स तस्य तदा स्वप्ने दर्शयत्यात्मनस्तनुम् । प्रवीति च महाभाग प्रसादादपतोऽनध प्रेतमा मयात्यकं प्राप्तोऽस्मि परमांगतिम् । एवं कृत्वा विधानेनगयाशीपं महामनाः पश्चाजगाम स्वगृह विष्णुं ध्यायन्पुनःपुनः मासि भाद्रपदे प्राप्ते शुक्लपक्षे तथा : श्रवणद्वादशीपोगे संगमे सरितां पुनः । जगाम स महाबुद्धिःसोपस्करसंयुतः ॥१७ संगमे सरिता नात्या द्वादशी तामुपोषितः । तय स्नात्याऽपि दत्त्वा तु पूजयित्या जनादनम्।। ६८॥ अनन्तरं वालणस्य पहारांस्तदा ददी । शास्रोकेनापि विधिना होकविहरतोऽपिसः निपर्नयामास तदा पणिजो बुद्धिमान्स थे। वर्षे पर्षे तु संप्राप्त मासि भाद्रपरे तणा भयणवादीयोगे संगमे सरितां पुनः । एवं पेशतवाल पिष्णुमुदिश्य सत्धरम् । फालेन चातिमहता पसत्यं समुपागतः । अपाप परमस्थान दुर्लभं सर्वमानयः ॥ ३२॥ कोडतेऽयापि कण्ठे पिष्णतःस सेवितः । एवं कुस्त्य भी प्राप्रपणवादशीयतर सर्वसौभाग्यद य लोक परत्र च । मुयुधिजनन धेय सर्यपार पाम् ॥ भरणद्वाश्यायोगे पायांप्रतीयम् । तस्यास्य प्रमाण विष्णुलोक गति प्रति धापा महापुराण AREसाइम्प संहितायां पष्ठ उत्सरखण्डे उमापनि । नारदमबारे अपनाशीयत मामफोनसप्ततितमोभ्यायः॥ -

·सप्ततितमोऽध्यायः
नदीत्रिरात्रव्रतमाहात्म्यवर्णनम् ।
नारद उवाच।
स्वदेव ! जगन्नाथ! भुक्मुिक्तिप्रदायक । कथयस्व सुरश्रेष्ठ ! येन दुःखं न पश्यति ॥१
महेश उघाव।
एणु घाटघ पक्ष्यामि त्रिरात्र सरित शुभम् । येन चीनुन नरको मानवानां न जायते
मायुरारोग्यमतुलं सौभाग्यं सुखसंपदम् । सन्तानं चाक्षयं प्राप्य स्वर्गलोके महीयते।।
आपादमासि संप्राप्ते नदीपूरेण संयुत्ता । सततं तोयसंस्थाने पुराणे साच विश्रुता ।
वहीं धनसंपूर्ण कर्तव्या सा तेन चा। तोर्योधैः परिपूर्णा सा सकलैःस्यानदी यदा
तं त्रिरात्रमुद्दिश्य तदा कार्य प्रयत्नतः । कृतं प्रतिपदाच्छन्दो दर्शनं तु दिनत्रयम् ।
ग्या प्राप्त नदीपूरं स्त्रीभिस्तीरजलस्य तु । अथवा तजलं कुम्भे कृष्णे कृत्या गृहं नयेत
प्रात स्नायी तथा नद्यां गत्या ह्यभ्यर्चयेत्सुधीः ।
त्रिरात्रस्योपचासस्य यथा शक्तो भवेद् द्विज! ॥८॥
अशकश्चैकभक्तेन कुर्याच्चैधाप्युपोषणम् । दीपं दद्यादपिच्छिन्नं प्रातः सायं च पूजनम्
महानदी समुथार्य नाना व वरुणं तथा।
जलमूले तु संस्थाप्य केशवं जलशायिनम् ॥ १० ॥
नमो देव्यै च गङ्गेति गौतमीति नदीति च ।
सिन्धो चैव च कावेरि सरस्वति नमोऽस्तु ते॥११॥
नापी पयोष्णी पूर्णेति महेन्द्रसुखदेति च । काश्यपी गण्डकी वैव सिन्धुनी नमोनमः
घरुणाय नमस्तेऽस्तु जलवास हरिप्रियः। यादोनाथ रसेशान कल्याणं देहि मे सदा।
गृहाणाध मया दत्तं देहि मे घाञ्छित फलम्।
कूष्माण्डालिकेच फलैः फालोवैः शुभैः ॥ १४ ॥

·४२ 18 उपरब .पामपुराणम् ये pm ram: यत् ममी आयामरा जलशायनमोऽस्तुते। गरिपालय मामी गोपिन पाली मया पाना प्रफतंगा यथाकाल समेतु। प्रामामोपचार मिमिया मिनपारणेन तु समय जलगा समानरेत् । फलता पियास्त्रीमिपालमोरपियावित्रसहितनवीसम्मपरिप्लुतः ॥१८॥ जले जले समात्या पालपुणः प्रपनन् । धान्नामाविधीय जलसपोरगि १५ हास्यगीतेध नृत्यध गृहमाग पात: | सतधान्ये. रितानि पंशपात्राणि पूजयेन् । सात पापा त्रीणि पाशगयाप्रपूरयेत् । त्रिच नीताय न पियनितमुलस्त पारणे तु षिष्यान्नहर्त चाहान्यथामवेत् । एते म्नानाचने वनोपयोज्यं नीजलम् शुन्यमानि च भोग्यानि दापयस्त्रितयं सया। सप्तपशपात्राणि सत ये मणिकास्तथा ॥२३॥ इपिध्यान्नं च भुश्रीव फट्यम्लमधुजितम् । माणन व शिलापिटंगनेन परिवर्जयेत् एवं वर्षयं कुर्याद् मतमेतद् द्विजोत्तम! पर्षत्रय समाप्यं तस्योद्यापनमाचरेत् ॥२५ कृष्णां गां कृष्णपत्रां च शिलान्दद्याच्च भारव! दम्पती परिदाप्येवं सुपणं चापि शक्तिः ॥ २६ ॥ हेमच पक्षणं कुर्यात्नदीरूपेण नारद मण्डलं धारण चैव सर्वतोभद्रमेव च ॥ २७॥ कुम्भवप्रतिष्ठाप्यसोपहार प्रतिष्टितम् । संपूज्य विधिपद्क्या ततो विप्राय दापयेत् ब्राह्मणान्मोजयेच्छक्या यथायित्चानुसारतः । गुरयेऽचितशीलाय सर्वशास्त्ररताय च एवं कृते तदा विद्वन्परिपूर्ण व्रतं भवेत् । सौभाग्यसुखसंपत्तिः सन्ततिध यदा भवेत् । न दुर्गतिमवाप्नोति विरं स्वर्ग महीयते । देवपत्नी मिराचीर्णमृपिपत्तीभिरेष च ३९६ नागसिद्धाङ्गनाभिश्च यतमेतत्पुराकृतम् । नदीविरात्रमतुलं किमन्यत्रोतुमिच्छसि । सौभाग्य सन्तति वैध निश्चयं प्राप्नुते सदा ॥ ३३॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपशाशत्साहल्या संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति -~~in नहीत्रिरात्रवत नाम सप्ततितमोऽध्यायः ३०.43 ·एकसप्ततितमोऽध्यायः भगवन्नाममाहात्म्यवर्णनम्। ऋपय ऊचुः। सूत जीयविरं सायो त्वयातिकरुणात्मना । संवादो ह्यद्भुतःप्रोको यश्चासीन्नारदेशपोः उगवनाममदिमा नारदेनमहात्मना । कीदृक्छ तः समास्याहि श्रद्धया शृण्वतां गुरो। सूत उवाच। रणुध्वं मुनयः सर्वे पुरावृत्तं वदाम्यहम् । यस्मिन्छ ते द्वितश्रेष्ठा.कृष्णे भक्तिर्विवर्धते एकदा नारदोद्रष्टुं पितरं सुसमाहितः। जगाम मेरुशिखर सिद्धचारणसेचितम्॥४॥ त्रि देवं समासीन ब्रह्माणं जगतांपतिम् । नमस्कृत्यानवोद्विमा नारदो मुनिसत्तमः। नारद उवाच। नामोऽस्य यापती शक्तिर्षद विश्वेश्वर! प्रभो! । फोक्तु नाम महिमा अव्ययस्य महात्मनः ॥६॥ बोऽयं विश्वेश्वरः साक्षादप नारायणो हति। परमात्मा हृषीकेशःसर्वजीवेषु संगतः ।। मायाविमोदिताः सर्वे भगवन्तमधोक्षजम् । नैव जानन्त्यसारेऽस्मिन्नरा मूढाः कली युगे॥८॥ ब्रह्मोवाच । अस्मिन्कली विशेषेण नामोच्चारणपूर्वकम् । भक्ति कार्या यथा पत्स तथा त्वं श्रोतुमईसि ॥६॥ Yष्टं परेषां पापानामनुकानां विशोधनम् । विष्णोनिप्णोः प्रयत्नेन स्मरणं पापनाशनम् मेथ्या क्षात्या ततः सर्व हरामधन् । सम्पापविनिर्मुको याति विष्णोः परंपदम् । घेदन्ति नरा नित्यं हरिरित्यक्षद्वयम् । तस्योवारणमात्रेण विमुच्यतेन संशयः मायभित्तावि.सर्वाणि तप.फार्मात्मकानि ।।

·•पामपुराणम्
[उतावन
पानि रोगमशेजारुणानुम्मरणे परम ॥१३॥
प्रासनिशिसाय मग समान् । नारायणमवाप्नोति सम पालन
विष्णुसंस्मरणादेव समस्तानेसंक्षये।
मुक्ति पगासि गाणिस्तस्य पिणास्तु कीर्तनात् ॥ १५ ॥
पासवेथे मनो यस्य जपदोमानादिएम विजानीयायायदिन्दाधरंग
* नाफाएगमन पुनरा गिलक्षणम् । जो पासुयस्प मुक्तिीजमनुत्तमम
तमुध पार्मसी पाप घिसन्यही ।
नमो नारायणायेति माति प्राची सरस्पती॥ १८॥
तस्मादनिश पिप्णुस्मरणात्पुरुषोत्तमः । न पाति नाकं पुत्र! संक्षीणकलिकमका
सत्यं सत्यं पुनः सत्यं मारित मम सुमत । नामोमवारणमात्रेण महापापात्प्रमुच्यते-
रामरामेति रामेति रामेति च पुनर्जपन् ।
स चापडालोऽपि पूनारमा जायते नात्र संशयः ॥ २१॥
कुरक्षेत्र तथा फाशी गया ये वारिफा सपा । सर्वतीयं कृतं तेन नामोच्चारणमा
कृष्णाकृष्णेतिकृष्णेति इति या योजपपठन् । इहलोकं परित्यज्य मोदते विष्णुसंनिधौ
दृसिहेवि मुदा विप्र सततंत्र जपपठन् । महापापात्प्रमुच्येत फली भागवतो नरः॥२३
ध्यायन्यते यजन्यस्त्रेतायो द्वापरयन् ।
यदाप्नोति तदाप्नोति फली संकीर्त्य केशवम् ।। २५ ॥
पतज्ज्ञात्वा निममा जगदात्मनि केशवे।
सर्वपापपरिक्षीणा यान्ति विष्णोः परं पदम् ॥ २॥
मत्स्यः कर्मो घराश्च नृसिंहो पामनस्तधा।
रामो रामश्च कृष्णश्च युद्धा फल्की बतः स्मृतः ।। २७ ॥
एते दशावताराश्च पृथिव्यां परिफीविताः। एतेषां नाममात्रेण ब्रह्मदा शुध्यते ।
मा पठअपन्ध्यायन्विष्णोर्नाम यथा तथा।
मुच्यते नात्र संदेहः स वै नारायणो भवेत् ॥ २६॥

·नप्ततितमोऽध्यायः] * भगवन्नाममाहात्म्यवर्णनम् * २४५ सूत उवाच वै नारदो होतद्विस्मयं परमं गतः । उपाच पितरं तत्र किमुक्तं देवसत्तम ॥ ३०॥ देवाः सहस्रशः सन्ति रुद्राः सन्ति सहस्रशः। पितरः सन्ति शतशो यक्षाश्च किन्नरास्तथा ॥ ३१॥ भूताः प्रेताः पिशाचाश्च ये केचिद्देधयोनयः । तेषां नानां च माहात्म्यं श्रुतं दृष्टं तथा न च ॥३२॥ श्रीविष्णोर्नाममाहात्म्यं यादर्श च श्रुतं मया । यस्य वै नाममात्रेण मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३३ ॥ पे तीर्थकते देव पृथिव्यामटने कृते । यस्य वै नाम महिमा श्रुत्या मोक्षमाप्नुयात् खंतु महत्तीयं तन्मुख क्षेत्रमेघ वा यन्मुखे रामरामेति तन्मुखं सर्वकामिकम् ।। ने च तस्य नामानि कीर्तनीयानि सुव्रत । तत्सवं च विशेषेण मम चूहि पितामह ब्रह्मोवाच । व्यापकोऽयं सदा विष्णुः परमात्मा सनातनः। अनादिनिधनः श्रीमान्भूतात्मा भूतभावनः ॥३७॥ यस्माद दि संजातः सोऽयं विष्णुः सदाऽवतु । सोऽयं कालस्य फालो वै सोऽयं मम तु पूर्वजः ॥ ३८॥ यः पुण्डरीकाक्षो मतिमानव्ययापुमान् । शेषशायीसदाविष्णुः सहस्रशीर्षा महाप्रभुः भूतमयः साक्षाद्विभ्वरूपो जनार्दनः । केटभारिरयं विष्णुर्धाता देधो जगत्पतिः। बाई नामगोत्रं च न घेधि पुरुषर्षभ । चेदपाद्यप्यहं तात नाई शाता फदावन ४१ अतस्त्वं गच्छ देवर्षे यत्रास्ति किल विश्वण्ट । सच तत्वं मुनिश्रेष्ठ सर्व ते कथयिष्यति ॥४२॥ पय पुरुषः श्रीमान्कलासाधिपतिः सदा । सर्वेषां विष्णुभकानामय श्रेष्ठः परात्पर पक्यो झुमाकान्तः सर्वदुःखनिबर्हणः । विश्वेश्वरो विश्वनाथः सर्वदाभक्यत्सलः गच्छ सुरश्रेष्ठ तत्सर्व कथयिष्यति। पितुर्वचनमाकर्ण्य तय गन्तुं प्रचक्रमे ४५

·[६ उत्तरखण्डे
* पानपुराणम्
विज्ञातं नाम माहात्म्य कैलासमपनं प्रति । यत्र विश्वेश्वरी देवोनित्यं तिष्ठति भूतिदः
ददर्श नारदस्तन देयं तं सुरपूजितम् । पलासशिखरासीन देवदेवं जगद्गुरुम् ॥ ४ ॥
पञ्चवक्त्रं दशभुज त्रिनेत्रं शूलपाणिनम् ।
कपालिनं सखट्याङ्गं तीक्ष्णशूलासिधारिणम् ॥ ४८॥
पिनाकधारिणं भीमं घरद वृषवाहनम् । भस्माङ्गं व्यालशोभाढ्यं शशाङ्करतशेषरम् ॥
नीलजीमूतसङ्कार सूर्यकोटिसमप्रभम् । मीडन्तं तत्र देवेशं गाँध परिपारितम ५०
तं ददर्श सुरश्रेष्ठं नारदचर्षिसत्तमः । नमश्चके तदा तत्र साधाङ्ग दण्डवत्पुनः १११
तं दृश्या तु महादेवो विस्मयोपुललोचनः । वैष्णवानां परः श्रेष्ठःप्राह पाडवसर
कस्मादिद समायाती घद देवर्षिसत्तम ! ॥५२॥
नारद उवाच।
एकस्मिन्नेव काले तु गतोऽहं ब्रह्मणोऽन्तिकम्।
श्रुतं तत्र मया देव विष्णोर्माहात्यमुत्तमम् ॥ ५३॥
ब्रह्मणा फथितं सत्र ममाप्रेदेवसत्तम । नामोऽस्य यावतीशकिः साश्रुता ब्रह्माणोमुह
धन पृष्टं मया पूर्व विष्णो मसहस्रकम् । दाहं ब्रह्मणा बोको जाई जानामिना
जानात्ययं महारदस्तस पयिष्यति । महाश्वयं तु संप्राप्य ह्यागत सन्नि
मस्मिकलियुगे घोरेऽस्पायुश्चैव मानवाः । पिपुरता नित्यं नामनिया नवे
पासण्डिनस्तथा विप्रा धोपुचिरताः सदा सध्याहीना भ्रष्टा मलिनकरित
यथापिप्रास्तथा क्षत्ता पाय पुनः पुनः । एवं शवास्तधान्येच नये भागवताना
शुदा द्विजाठिया फलो विश्वेश्वर प्रमो।
धर्माधर्मो न जानन्ति हितं याऽदितमेव था.
एवं पात्या बदं स्यामिन्नाग सलिधो सव।
पुनध नाममाय धुन घे मोमुखात् । ६१ ॥
स्वं देवः देशानां स्वं नापीमम सका।
विपुराविध पिधारमा पासा पुनः पुनः॥१२॥

·२४७ - एकसप्ततितमोऽध्यायः] * पार्वतीशियसंवादवर्णनम् * फययस्य प्रसादेन विष्णोर्नामसहस्रकम् । सौभाग्यजननं पुंसां परं भक्तिकरं सदा ॥ ब्राह्मणानांब्रह्मदं च क्षत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां धनदंनित्यंशूद्राणां सुखदायकम् तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्सकाशान्महेश्वर । त्वं समर्थोऽसि भक्तानां सर्वदा केशवप्रति कथयस्य प्रसादेन यदि गोप्यं न सुनत । इदं पवित्रं परमं सर्वतीर्थमयं सदा ॥६६॥' अतो वे श्रोतुमिच्छामि घद विश्वेश्वर ! प्रभो!। श्रुत्वा नारदवाक्यानि पिम्मयोत्फुललोचनः । रोमाश्चितस्ततो जातो विष्णोर्नामानि संस्मरन् । ६७॥ ईश्वर उवाच। एतद्गोप्यं परं ब्रह्मन्विष्णोर्नामसहस्रकम् । एतच्छ्रुत्वा नरोवत्स न लभेदुदुर्गति क्वचित कदाचिच्च गते काले पार्वती मामुपाचह ॥ ६८॥ पार्वत्युवाच। कैलासाधिपते मां कायस्थ यथातथम् । त्वं कि जपसि देवेश परैश्वर्यसमन्धितः ॥ तदा त्वं भस्मलिप्ताङ्गः कृत्तिवासाः सा कथम् । जटाधरः कथं जातो घद विश्वेश्वर ! प्रभो!॥७॥ त्वं देवः सर्वदेवानां त्वं गुरुः सर्वकर्मणाम् | त्वं पतिर्मम विश्वेश! विश्वनाथ ! जगत्प्रभो! ॥ ७१ ॥ महादेव उवाच । इति पृष्टं मम ब्रह्मन्पार्वत्या च पुनः पुनः । तदा सर्व मयाऽख्यातंतस्याश्चाने विशेषतः शृणु नारद पश्यामि यदुक्तं पार्वती प्रति । येन प्रसन्नी भगवान्मुक्तिदाता न संशयः ममायं तु पिता साक्षाबन्धुश्चैव तु सर्वदा । तस्याहं सर्वदाभक्तो ह्ययं मम पति.सदा तदहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्य गदतो.मम use|| सून उचार एवमुक्त्वा नारदाय कथयामास द्विताः । उमाये यत्पुरामोकं विष्णोर्नामसहस्रकम् महेशाच्चय तत्प्राप्त कैलासे नारदेन वै। कदाविययोगेन फैलासात्स समागत स ·२४८ पापपुराणम्. (६ उतरखर ममिपारण्यस तु तापमानुगुरम् | ARTI : सर्यप्पा त ऋषिसतम पूजा याषिशेषेण मारदाय महात्मने। भागतं नारद मारया पिलायोरपुललोचनाः ॥२८॥ पुण्यवृद्धि मनमस्ते येणया जिसनमः | पाद्यम ततः परवा त्याचारार्तिक । नियेप कलमूलानि दण्डपत्पतिता भुपि । अयुध तया: म देशेयस्मिन्मदार भपतो दर्शनं जात पवित्रं पापनाशनम् । त्वत्प्रसादाश देव पुराणानि श्रुतानि च प्रामन्येन प्रकारेण सर्वपापक्षयो भवेत् । पिना दानेन तासा पिना सार्थतपोमः । पिनादायिना ध्यानपिना चेन्द्रियनिग्रहः । पिना शाखसमूह फयं मुकिरपायर नारद उपाचा फैलासशिखरासीनं देवदेयं जगद्गुरुम् । प्रनित्य महादेव पर्यपृच्छदुमा प्रियम् । पार्वत्पन। भगवस्त्वं परो देवः सर्वज्ञः सर्वपूजितः । स त्यमय॑ते देवरिन्द्रसूर्यादिकरपि । लभन्तेऽभिमतां सिद्धि सर्वेऽभ्य परप्रदम् । स्वं जन्ममृत्युरहितः स्वयम्भूः सर्वशकिमान् ॥ ८६ ॥ सदा ध्यायसि कि स्वामिन्दिावासा मदनान्तकः। तपश्चरसिकस्मात्त्वजटिलो भस्मधूसः ॥८॥ किंवा जपसि देवेश परं कौतूहलं हि मे । अनुप्राह्यायदा तेऽस्मि तत्वं कथय सुर महादेच उवाच। नेदं फस्यापि कथितं गोपनीयमिदं मम । कि तु पक्ष्यामि ते भद्रे ! त्वं भकाऽसि प्रियाऽसि मे ।। ८६॥ पुरा सत्ययुगे देवि,विशुद्धमतयोऽखिलाः । यजन्ति विष्णुमेवैकं प्रात्या सर्वेश्वरी प्रयान्ति परमामृद्धिमैहिकामुष्मिकी पिये। यां न शासाः सुराः सर्व ऋषयः क्लेशसंयुधाः ॥२१॥ -- नेता विष्णुवहिर ·सप्ततितमोऽध्यायः] * पार्वतीशिवसंवादवर्णनम् . वेदः पुराणः सिद्धान्तभिन्नैषिभ्रान्तचेतसः । निश्चयं नाधिगच्छन्ति कि तत्त्वं कि परं पदम् ॥ १३ ॥ पुरुषदानाद्यैरश्वमेधादिभिर्मशः । वाराणसी प्रयागादितीर्थस्नानादिभिः प्रिये ॥६४ श्राद्धादिभिः पियर्वेदपाठादिभिर्जपैः । तपोभिरुनियमैर्यमैर्भूतदयादिभिः ॥ १५॥ शुश्रूपणैः सेव्यैर्धमवर्णाश्रमान्वितैः । ज्ञानध्यानादिभिः सम्यक्चरितैर्जन्मकोटिभिः यान्ति तत्परं श्रेयो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । सर्वभावैः समाश्रित्य पुगणपुरुपोत्तमम् न्यगतयो मा भोगिनोऽपि परन्तपे । ज्ञानवैराग्यरहिता ब्रह्मवर्यादिवर्जिताः ॥ सर्वधर्मोज्झिता विष्णोाममात्रैकजल्पिनः । सुखेन यां गति यान्ति न तां सर्वेऽपि धार्मिफाः ॥ ६ ॥ स्मर्तव्यः सततं विष्णुपिम्मर्तव्यो न जातुचित् । सर्वे विधिनिषेधाः स्युरेतस्यैव विधिङ्कराः ।। १०० ।। "तु ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च निरंहसः । निर्भयं विष्णुनाम्नेव यथेष्ट पदमागताः । अलब्ध्वा चात्मनः पूजां सम्यगाराधितो हरिः। मयाऽस्मादपि च श्रेष्ठं पाञ्छिताऽहं कृतात्मना ॥१२॥ : साक्षाजगनाथः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । अंशांशेनात्मनवैतान्पूजयामास केशवः । जन्पितन्द्विजान्हव्यकव्यायैः करुणामयः । ततः प्रभृति पूज्यन्ते त्रैलोक्ये सचरावर ब्रादयः सुराः सर्वे प्रसादाच्छाईधन्यनः । मां बोपाव यधा मतः पत्यः श्रेष्ठो भविष्यसि ॥ १०५॥ त्यामाराध्य तथा शम्भो महीप्यामि परं सदा । द्वापरादी युगे भूत्वा कलया मानुगादिषु ॥ १०६ ॥ स्वागमैः कल्पितस्त्वं च जनामिद्विमुखान्कुरु । मां च गोषय येन स्यात्सृष्टिरेपोत्तरोत्तरा ॥ १०॥ मोहं सृजाम्याशु योजनान्मोहयिष्यति। त्वं व रुद्रमहाबाहो मोहशास्त्राणि कारय तथ्यानि पितम्यानि दर्शयस्य महाभुज । प्रकाशंकुरु चात्मानमप्रकाशं च मां कुरु ।

·२५० ' [६ उतरवण्डे * पामपुराणम् ततस्तं प्रणिपत्याहमयोचं परमेश्वरम् । ब्रह्महत्यासहस्रस्य पापं शाम्येत्कयंवन ११ न पुनस्त्वदधिज्ञानं कल्पकोटिशतैरपि । तस्मान्मया कृता स्पर्धा पवित्र स्यां कथंहरे तन्मे कथय गोविन्द प्रायश्चित्तं यदिच्छसि । ततः प्रसन्नो भगवानपीवतत्त्वमारमा येनाहमधिकस्तस्मादभयं नगनन्दिनि । तमेव तपसा नित्यं भजामि स्तौमि विन्तये परमो विष्णुरेबैकस्तज्ज्ञानं मुक्तिसाधनम् । शास्त्राणां निर्णयस्त्येप तदन्यन्मोहनापत ज्ञानं पिना च या सुतिः साम्यं व मम विष्णुना। तीर्थादि मात्रतो ज्ञानं ममाधिक्यं व विष्णुतः ।। ११५ ॥ अभेदश्चास्मदादीनां मुक्तानां हरिणा तथा । इत्यादि सर्व मोहाय कथ्यते सति नान्यथा" तेनाद्वितीयमहिमो जगत्यूयोऽस्मि पार्वति ! ॥११६॥ पार्वत्युवाच । फथय देवेश यथाऽहमपि शङ्कर । सर्वेश्वरी निरुपमा तय स्यां सदृशो प्रभो!! महादेव उवाच साधु साध त्यया पृष्टं विष्णोर्भगवतः प्रिये !" मानो सहस्रं यस्यामि मुख्यं त्रैलोक्यमुक्तिदम् ॥ ११८५ भस्य श्रीविष्णोनामसहस्रस्तोत्रस्य धीमहादेवपिनुष्टुप्छन्दः परमात्मा देवता ही पीजे श्री शक्ति की कीलर्फ चनुर्यगंधर्मफामाधमोक्षार्थे जपे विनियोगः । पासुदेवाय पिनहे महाईसाय धीमहि, तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् ॥ भान्यास भरल्यास विधिपूर्व पदा । तत्फलं फोटिगुणितं भवत्येव न संशय धी पासुदेवः पर प्रा इतिहरये। मलपतिरिति शिरसि। महापराह शिधापाम् । पूर्पयश पत्र इति पययम्। ब्रह्मादिकायललितायत पी: पारिताशेर इस्पतम् । नमोनारायणायेति ग्यास सकारयेत् । भी नमोनारायमाप पुराय महारमने । पिगमयत्यधिष्ण्याय महादसाय धीमहि मनोदेवप्रया sit हो माय पिपई ही समय धी ·-कसप्ततितमोऽध्यायः - विष्णुसहस्रनामस्तोत्रपर्णनम् -न्नो देवः प्रचोदयात् । क्षों नृसिंहाय विद्महे श्रीश्रीकण्ठाय धीमहि । तन्नो विष्णु चोदयात् । ओं घासुदेवाय विद्महे देवकीसुताय धीमहि । तन्नः कृष्णः प्रचोदयात् हो ही है है ही हः । क्लीं कृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनवल्लभाय नमः स्वाहा । इति मन्त्रं समुच्चार्य जपेद्वा विष्णुमव्ययम् । श्रीनिवासं जगन्नाधं तस्य स्तोत्रं पठेत्सुधीः ॥ १२०॥ वासुदेयः परं ब्रह्म परमात्मा परात्परः । परंधाम परंज्योतिः परं तत्त्वं परं पदम् । शिवः परो ध्येयः परं ज्ञानं परागतिः । परमार्थ परंधेयः परानन्दः परोदयः ॥१२६ रोव्यकात्परं ध्योम परमद्धिः परेश्वरः । निरामयो निर्विकारो निर्विकल्पो नियश्रयः निरसनो निरातङ्को निर्लेपो निरवग्रहः । निर्गुणो निष्कलोऽनन्तोऽभयो चिन्त्योऽचलोऽश्चितः ॥ १२४ ।। अतीन्द्रियोऽमितोऽपारोऽनीशोऽनीहोऽव्ययोऽक्षयः। सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः सर्वदः सर्वभावनः ॥ १२५ ॥ सर्वशास्ता सर्वसाक्षी पूज्यः सर्वस्य सर्वक् । सर्दशक्तिः सर्वसारः सर्वात्मा सर्वतोमुखः ॥ १२६ ॥ वर्षापासः सर्वरूपः सर्वादिः सर्वदुःखदा । सर्वार्थः सर्वतोभद्रः सर्वकारणकारणम् ।। जतिशयितः सर्वाध्यक्षा सर्वसुरेश्वरः । पद्दपिशको महाविष्णुर्महागुह्यो महाविभुः ।। -नेत्योदितो नित्ययुक्तो नित्यानन्दः सनातनः । मायपतियोगपतिः कैवल्यपतिरात्मभूः जन्ममृत्युजरातीत:कालातीतो भयातिगः । पूर्ण सत्यः शुद्धबुद्धस्वरूपो नित्यचिन्मयः योगप्रियो योगगम्यो भवबन्धकमोवकः । पुराणपुरुषः प्रत्यक्चैतन्यः पुरुषोत्तमः ॥ १३ ॥ वेदान्तवेद्यो दुर्शयस्तापत्रयविवर्जितः । ब्रह्मविद्याश्रयो नाद्यः स्वप्रकाशः स्वयं प्रभुः ।। साँपेय उदासीनः प्रणवः सर्वत समः । सर्शनवद्यो दुष्प्राप्यस्तुरीयस्तमसः परः॥ कूटस्थः सर्वसंश्लिष्टो पाङ्मनो गौचरातिगः । सङ्कर्षणः सर्वहरः कालः सर्वभयङ्करः अनुलभ्यश्चित्रगतिमहालो दुरासदः । मूलप्रकृतिरानन्दः प्रद्युनो' 'विश्वमोहनः ।।

·[६चरघडे
.पापुराणम्
हामायो किवी परराधि सुघे सकायोऽनन्तलीलः सर्वभूतम्।
भनिफ्या सयंजीपोशी मनःपतिः ।
नियाधिमियो सोक्षः सनियोजकः । १३७३
हममाणेश्वरः सर्वभूतभूदेनायफः । क्षेत्र प्रति सामी पुरगे विश्वस्त्रभृत् ।।१३८
अन्तर्यामी विधामान्तः साक्षी त्रिगुण धरः |
योगिगम्यः पद्मनाभः शेषशायी प्रियः पतिः ॥१६॥
श्रीसशेपास्यपाजो नित्यधीः श्रीनिकेतनः।
मित्य पक्षस्थलमधी: श्रीनिधिःोधरोहरि १५००
पश्यश्रीनिला धादी विष्णु क्षीराधिमन्दिछ ।
कौस्तुभोद्वासितोरस्को माधयो जगदातिहा ॥ १४ ॥
श्रीवत्सयक्षा निःसीमकल्याणगुणभाजनम् ।
पीताम्बरो जगन्नाथी जगत्वाता जगत्पिता ।। १४२॥
बगबन्धुर्जगत्मा जगद्धाता जगन्निधिः । जगदेकम्फुरदीर्योऽनहंवादी जगन्मयः ।
धर्षमयः सर्वसिद्धार्ध: सर्वरचितः । सर्यामोधोधमो ब्रह्मन्दायुएचेतनः ॥१४॥
सम्भोः पितामहो ब्रह्मपिता शक्राद्यधीश्वरः। सर्वदेवप्रियः सर्वदेवमूर्तिरनुत्तमः ॥१४॥
देवेकशरणं सर्वदेवकदेवतम् । यहभुग्यत्रफलदो योशो यशामावनः २१५६ ॥
सत्राता यज्ञपुमान्धनमाली द्विज्ञप्रियः। द्विजैकमानदो विप्रकुलदेवोऽसुरान्तकः ।
सर्वदुष्टान्तात्सर्वसज्जनानन्यपालकः । सप्तलोकैकजठर सतलोकमण्डनः ॥१४॥
सपिस्थित्यन्तहचकी शाईधन्वा गदाधः।
शखभृनन्दकी पद्मपाणिर्गरुडवाहनः ॥ १४ ॥
निर्देश्ययपुः सर्पपूज्यस्त्रलोक्पपाचनः । अनन्तकोर्तिनिःसीमपोषः सर्वमङ्गलः ।
कोरिप्रतीकाशो यमकोटिदुरासदः । मयकोटिजगत्स्रष्टा घायुफोदिमहाबल: १५१
कोटीन्दुजगदानन्दी शम्भुकोटि महेश्वरः।
फन्दर्पकोटिलावण्यो दुर्गाकोट्यरिमर्दनः ॥ १५२ ॥

·पकसप्ततितमोऽध्यायः] • पिष्णुसहस्रनामस्तोत्रवर्णनम् - समुद्रकोटिगम्भीरस्तीर्थकोटिसमाहयः । कुबेरकोटिलक्ष्मीपाश्टफफोटिपिलासपान् ॥ १५३ ॥ हिमपत्कोटिनिष्कम्पः कोटिग्रह्माण्डपिग्रहः । कोट्यश्वमेधपापमो यक्षकोटिसमार्चनः सुधाकोटिस्यास्थ्यहेतुः कामधुपकोटिकामदः । ब्रह्मविद्याकोटिरूपः शिपिविष्टः शुविधवाः ॥ १५५ विश्वम्भरस्तीपादः पुण्यभवणकीर्तनः । आदिदेवो जगज्जेत्रो मुकुन्दः कालनेमिहा। वैकुण्ठोऽनन्तमाहात्म्यो महायोगेश्वरात्सपः । नित्यतृप्तो लसद्वापो निःशङ्को नरकान्तकः ॥ १५७ ॥ दीनानाथैफशरणं विश्वकव्यसनापहः । जगत्कृपाक्षमो नित्यं कृपालुः सजनाधयः ॥ योगेश्वरः सदोदीर्णो वृद्धिक्षयविर्जितः । अधोक्षजो विश्वरेताः प्रजापतिशताधिपः ।। शक्रयाचितपदः शम्भुब्रह्मोवंधामगः । सूर्यसोमेक्षणो विश्वभोका सर्वस्य पारगः।। जगत्सेतुर्धर्मसेतुधरो विश्वधुरन्धरः । निर्ममोऽखिललोकेशो निःसङ्गोऽद्भुत भोगपान् ॥ १६ ॥ पश्यमायो पश्यविश्वो विष्वक्सेनः सुरोत्तम । सर्वश्रेयः पतिदिव्यानयंभूषणभूषितः सर्वलक्षणलक्षण्यः सर्वदैत्येन्द्रदर्पहा । समस्तदेवसर्वस्वं सर्वदेवतनायकः ॥ १६ ॥ समस्तदेवकरचं सर्वदेवशिरोमणिः । समस्तदेवतादुर्गः प्रपन्नाशनिपक्षः ॥ १६ ॥ समस्तभयहन्नामा भगवान्विष्टाध्याः । विभु सर्वहितोदों हतारिः स्वर्गतिप्रदः ।। सर्वदेवतजीपेशो ब्राह्मणादि नियोजकः । ब्रह्मशम्भुपरार्धायुर्ब्रह्मज्येष्ठः शिशुःस्वराट् ।। पिराड् भक्तपराधीनः स्तुत्यः स्तोत्रार्थसाधकः परार्थफर्ता सत्यज्ञः स्वार्यकृत्यसदोभितः ॥ १६॥ सदानन्दः सदाभद्रः सदाक्षान्तः सदाशिकः । सदाप्रियः सदातुष्टःसदापुष्टःसदाचितः ॥ सदापूतः पावनाग्यो वेदगुह्यो वृषाकपिः । सहस्रनामा प्रियुगश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्भुजः ॥१६६ नारायणो मुझकेशः सर्वयोगधिनिःसृतः ।। १७०॥ वेदसारो यज्ञसारः सामसारस्तपोनिधिः । । - ·३ .. पाद्मपुराणम् [[६उचरखण्डे साध्यः श्रेष्ठः पुराणपिनिष्ठाशान्तिः परायणम् ॥ ११॥ पत्रिशूलविध्वंसी श्रीकण्ठकवरप्रदः । नरः कृष्णो दरिधर्मनन्दनो धर्मजीवनः ॥१७२ दिकर्ता सर्वसत्यः सर्बस्त्रीरत्नदर्पहा । त्रिकालजितकन्दर्प उर्वशीसृण्मुनीश्वरः ॥ द्यः कविहयग्रीवः सर्ववागीश्वरेश्वरः । सर्वदेवमयो ब्रह्मा गुयोगीश्वरीपतिः ॥१७४ नन्तविद्याप्रभवो मूलाविद्याविनाशकः । सर्वज्ञदो जगजाड्यनाशको मधुसूदनः ॥१७५ नेकमन्त्रकोटिशः शन्दनीकपारगः । आदिविद्वान्वेदकर्ता वेदात्मा ध्रुतिसागर ॥ मार्थवेदहरणः सर्वविज्ञानजन्मभूः । विद्याराजो ज्ञानमूर्तिनिसिन्धुरखण्डधीः ॥१७३ त्स्यदेवो महाश्टङ्गो जगधीजवाहित्रक् । लीलाव्याप्ताखिलाम्भोधिश्चतुर्वेदप्रवर्तकः दिकोऽखिलाधारम्तृणीकृतजगद्गरः । अमरीकृतदेवौधः पीयूपोत्पत्तिकारणम् । आत्माधारो धराधारो यशाङ्गो धरणीधरः । हिरण्याक्षहरः पृथ्वीपतिः श्राद्धादिफल्पकः ॥ १८॥ उमस्तपितृभीतिमः' समस्तपितृजीवनम् । हव्यकव्यफभुग्धव्यफव्यफफलदायकः । रोमान्तीनजलधिः क्षोभिताशेपसागरः । महाचराहो यज्ञम्नध्वंसको यानिकाधयः। श्रीनृसिंहो दिष्यसिंहः सर्या निष्पार्थदुःखहा । एफपीरोऽद्भुतपलो यन्त्रमन्त्रक मानः । ब्रह्मादिदुःसहज्योतियुगान्ताग्न्यतिभीषणः । कोटिपनाधिकनयो जगद्गुष्प्रेक्ष्यमूर्तिधृत् ॥ १४ ॥ मातृनमसमयनो महामातृगणेश्वरः । अचिन्त्यामोपचीर्यान्यः समस्तासुरघरमः । हिरण्यकशिपुच्छेदी कालः सर्गणीपतिः । एतान्तवाहनम्सयम्समस्तभयनाशनः । सर्पषिमान्तक ससिदिवसपूमः । समस्तपातमध्यसी सिटमात्राधिकारयः । भैरयगो हातिमः फालकोटिदुरासः वित्यगर्भसाधनामाप्रमार्जितः । মুনাফাভিমানী মহাtি প্লাহি বি বিষবাৰীখৰ बारयाशिल पामा शोकन् पुरयोगिनीप्रस्नगिरिजाप्राता भैरयत: AAP पारवयरो-युमो यमारिः फारशयः। परिपायविभुम् । १६१.

·॥ तितमोऽध्यायः] * विष्णुसहस्रनामस्तोत्रवर्णनम् * २५५ सर्वाक्षोम्यो मृत्युमृत्युः कालमृत्युनिवर्तकः । असाध्यसर्वरोगाः सर्वदुर्ग्रहसौम्यकृत् ॥ १२ ॥ मोटिदप दुःसहाशेषगोन्नहा । देवदानघदुर्दर्शी जगद्भयदभीषणः ॥ १३ ॥ दुर्गतित्राता जगदक्षकभक्षकः । उमेशोऽम्वरमार्जारः कालमूपकभक्षकः ॥६॥ युधदोर्दण्डी नृसिदो पीरभद्रजित् । योगिनीवकगुह्येशः शक्रारिपशुमांसभुक् ॥ रापणो मेपरूपशङ्करवाहनः । मेपरूपशिचत्राता दुष्टशक्तिसहस्रभुक ॥ १६ ॥ बल्लभो वीरो वामाचारोऽखिलेटदः । महाशिवः शिवारुढो भैरवैककपालभृत् ।। चक्रवरः शकदिव्यमोहनरूपदः । गोरीसौभाग्यदो मायानिधिर्मायाभयापहः ॥ सोमयोब्रह्म श्रीमयश्च त्रयीमयः । सुब्रह्मण्यो लिध्वंसी बामनोऽदितिदुःखहा ।। उपेन्द्रो नृपतिर्विष्णुः कश्यपान्वयमण्डनः । पलिस्थराज्यदः सर्वदेव विप्राग्नदोऽच्युतः ॥ २० ॥ मस्तीर्थपादस्त्रिपदस्थस्त्रिविक्रमः । व्योमपादःस्वपादाम्भः पचित्रितजगत्त्रयः ॥ धभिवन्यानि तधर्माधिधावनः। अचिन्त्यादुतविस्तारो विश्ववृक्षोमहाबलः पिङ्गच्छिा भृगुग्नी शिरोहरः । पापत्रस्तः सदापुण्यो दैत्याशा नित्यखण्डनः पूरिताखिलदेवाशी विश्वार्थकावतारकृत् । स्वमायानित्यगुप्तात्मा भक्कचिन्तामणिः सदा ॥ २०४॥ कार्तवीर्यादिराजराज्यप्रदोनधः । विश्वश्लाघ्यामिताचारी दचात्रेयो मुनीश्वरः पराशक्ति सदाश्लिलो योगानन्दः सदोन्मदः । समस्तेन्दारितेजोहत्परमामृतपापः ॥ २०६ ॥ सागर्भरत्नं भोगमोक्षसुखप्रदः । जमदग्निकुलादित्यो रेणुकाद्भुतशक्तिहत् ॥२०॥ इत्यादिनिर्लेपः स्कन्दजिद्विप्रपन्यदः । सर्पक्षत्रान्तरद्धीर दर्पहा फावीर्य जित् ॥ मोपपतीदाता शिवार्चकयशःप्रदः । भीमः परशुरामश्च शिवाचार्यफविश्वभुक् ।। पिलमानकोशो भीष्माचार्योऽग्निदेवतः। द्रोणाचार्यगुरुर्विध्वजेश्चन्यास्तान्तजित् •'हिती चक्रवरः' इत्यपि पाठः।

·स्विरमा - .पापुराणम् भदिनीपोर्णिावलिः मनुः भेटः समासतुमहीयानो विदा भाविराम सितिपिता सम्मोहल्ला मानली गी.श्रीकातिया जगमिभशियांसगान ! सनकारिमुनिमाय मायनियर्धनः ॥२१॥ पणांप्रमाविधर्माण ani anा का पूर्णशयनो रामो राधमा सद्गुमान कापरस्यो परिराज जापजमंगल । नित्यस्यस्यायः सभा शुभैरुद्र नरररन रत्नगों पक्षी महानिधिः । साधयः सर्यशास्त्राप्रमावान जगशो दाशरशि: सर्पलामो नृपः । समस्तपमणः सर्वधर्माऽसिलामा भतीन्द्रो मानविमानपारवध क्षमा युधिः सशिष्योकायनाइला ! ঘিাষণ: ওবায়নি। গুৱাইয়ার্কিন নিয়ম वित्रकुटासदाद्विजगदीशो पनेवरः । यपेटामोघसानो देवेन्द्रतनयाक्षिदा ॥ २२० प्रोन्दादिनपीको मारीची पिराधहा। प्रशापहताशेपदण्डकारण्यपावनः॥२२ चतुर्दशसहनीप्ररक्षोग्नेकशरफत् । परारिरि शिरोहन्ता दूषणमा जनार्दनः ॥२२ जटायुमणेऽमिगतिदोऽगरपसस्थमन्धराट् । लीलाधनुः फोट्यपास्तदुन्दुभ्यस्थिमहावयः ॥२२॥ समतालल्यधामध्यस्तपातालदानवः । सुप्रीधरायदो हीनमनसैघाऽभयप्रदः ॥२, हनुमदुदमुख्येश समस्तकपिदेहभृन् । सनागदत्ययाणकन्याकुलीतसागर ॥२२ सम्लेच्छकोटिवाणेकशुष्कनिर्दग्धसागासमुद्राभुतपूर्वकवद्धसेतुर्यशो निधिः । असाध्यसाधको लङ्कासमूलोत्कर्षदक्षिणः परमजगहल्यपौलस्त्यकुल कृन्तनः रावणिम प्रहस्तच्छित्कुम्भकर्णभिदुग्रहा। रावणकशिरश्छेत्ता निःशड्डन्द्रकराज्य स्वर्गास्वर्गवविच्छेदी देवेन्द्रानिन्द्रताइस रक्षोदेवत्यहद्धर्माधर्मघमः पुरुष्ट नतिमात्रदशास्यारिदत्तराज्यविभीषणः । सुधावृधिमृताशेषस्वसन्योजीवनकटव देववाहाणनामेकधाता सर्यामरावितः । ब्रह्मसूर्णेन्द्रद्धादिवृन्दाप्तिसतीप्रियः ॥२ अयोध्याखिलराजाायः सर्वभूतमनोहर । स्वामितुल्यलपादण्डो हीनोत्कएका ·एकसप्तसितमोऽध्यायः] * विष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् * २५७ स्वपक्षादिन्यायदर्शी हीनार्थाधिकसाधका व्याधब्याजानुवितहत्तारकोऽखिलतुल्यकृत् ॥ २३३ ॥ पार्वत्याधिक्यमुक्तात्मा प्रियात्यकः स्मरारिजित् । साक्षात्कुशलघच्छनेन्द्रादितातोऽपराजितः ॥ २३४॥ कोशलेन्द्रो पीरवाहुः सत्यार्थत्यक्तसोदरः । शरसंधाननिर्धूतधरणीमण्डलोदयः ॥२३५ ब्रह्मादिकाम्यसांनिध्यसनाधीकृतदेवतः । ब्रह्मलोकाप्तचाण्डालाद्यशेषमाणिसार्थकः ।। स्वनीतगर्दभाभ्वादिश्चिरायोध्यायनककृत् । रामद्वितीयः सौमित्रिर्लक्ष्मणः प्रहतेन्द्रजित् विष्णुभक्ताप्तरामाधिपादुकाराज्यनिर्वृतः । भरतोऽसहागन्धर्वकोटिनो लवणान्तकः शत्रुनो वैद्यराजायुर्वेदगर्भाषधीपतिः । नित्यामृतकरो धन्वन्तरियशो जगद्धरः ॥२३॥ सूर्यारिनः सुराजीयो दक्षिणेशो द्विजप्रियः । छिन्नमूर्धापदेशार्कः शेषाङ्गस्थापितामरः विश्वाशेषकदा शिरश्छेत्ता क्षताकृतिः । वाजपेयादिनामाग्निर्वेदधर्मपरायणः ॥२४१ श्वेतद्वीपपतिः सायप्रणेता सर्वसिद्धिराट् । विश्वप्रकाशितज्ञानयोगमोहतमिस्रहा। देवहूत्यात्मजः सिद्धः कपिलः कर्दमात्मजः । योगस्वामी ध्यानभङ्गसगरात्मजभस्महत् ॥ २४३ ॥ धर्मो वृपेन्द्रः सुरभीपतिः शुद्धात्मभाषितः । शम्भुस्त्रिपुरदाहकस्थैर्यविश्वरधोरदः ।। भकशम्भुजितो दैत्यामृतवापीसमस्तपः । महाप्रलयविश्यकद्वितीयाखिलनागराट् ॥ शेपदेवः सहस्राक्षः सहसास्यशिरोभुजः । फणामणिफणाकार योजिताध्यम्बुदक्षितिः फालानिरुद्धजनको मुसलास्त्री हलायुधः । नीलाम्बरो पारुणीशोमनोपाकायदोपहा । असन्तोपो दूष्टिमात्रपातितकदशाननः । यलिसंयमनो घोरो रोहिणेयः प्रलम्बहा ॥२४८ मुष्टिकमो दियिदहा फालिन्दीकर्षणोयलः । रेवतीरमणः पूर्वभक्तिखेदाच्युताप्रजः ।। देवकीयसुदेघाहकश्यपादितिनन्दनः । पार्णयः सात्वतां श्रेष्ठः शोरियदुकुलोदहः ।। नराकृतिः परंग्रह्म सव्यसाची परप्रदः । ब्रह्मादिकाम्यलालित्यजगदाधर्यशैशयः ॥२५१ पूतनामः शकटभिद्यमलार्जुनभञ्जनः । पातासुरारि केशिनो धेनुकारिन्पीभ्वः ॥२५२ दामोदरो गोपदेयो यशोदानन्ददायकः । कालीयमर्दनः सर्व. गोपगोपो जनप्रियः ।। ।

·. 74,पाप्रपणम्। लीलागोपर्धनधरी गोपिन्दो गोलोसपा । मरिष्टमगन, कामोन्मत्तगोपीषिमुनिक समयलयापीक्याती माणूरमनः । संसारियासेनादिराज्यव्यापारितापर:- सुधर्मातिभूलोको जगसाधला यमरासायी भीमसेनयशदः सान्दीपनमृतापत्यवासा फालानाकाविजित् । समस्तनारफित्रासा सर्यभूपतिकोरिजित् ॥ २५ ॥ रुपिमणीरमणी यक्मिशासनो नरफान्तकः । समस्तसुन्दरीकान्तो मुगडिया पफाफी जितरामदायखिलेभ्यः । देवेन्द्रदहा फाल्पगुमालमतभूतलः । २५६ ॥ पाणयानुसहनशिपयादिगणकोरिजित् । लीलाजितमहादेपो महादेयकपूजितः । दार्थार्जुननिर्भङ्गजयदः पाण्डयफत् । फाशिराजशिरश्छेत्ता दशस्यकमर्दनः ॥२६१ विश्वेश्वरप्रसादाक्षः फाशीराजसुतार्दनः । शम्भुप्रतिप्राविध्यसी काशीनिर्दग्धनायक फाशीशगणकोटिनो लोकशिक्षाद्विजार्चकः । शिवतीव्रतपोवश्यः पुरा शिवपरमः । शङ्करेफमतियाधृत्स्यांशशङ्करपूजका । शिवकन्यामतपतिः सापशिवारिहा ॥२६४॥ महालक्ष्मीयपुर्गोत्राता पैदलत्रहा। स्वधाममुचुकुन्दफनिकालयवनेटकृत ०२६५ यमुनापतिरानीतपरिलीनद्विजात्मजः । श्रीदामरभक्तार्यभूम्यानीतेन्द्रवमयः ॥२६॥ दुवृत्तशिशुपालकमुक्तिदो द्वारकेश्वरः । आवाण्डालादिकप्राप्य द्वारकानिधिकोटिकत् ॥ २६७ ॥ अवरोद्धचमुख्यकमक्तस्वच्छन्दमुक्तिदः । सबालनीजलक्रीडामृतवापीकृतार्णवः ॥२६८ हास्त्रदग्धगर्भस्थपरीक्षिजीवनककृत् । परिलीनद्विजसुतानेताऽर्जुनमदापहः ॥२६॥ गूढमुद्राकृतिप्रस्तभीमाधखिलकौरखः । यथार्थखण्डिनाशेष दिव्यास्त्रपार्थमोहन । गर्भशापच्छलध्वस्तयादवोपभियापहः । जराव्याधारिगविदः स्मृतिमात्रानिलेपदः । कामदेयो रतिपतिर्मन्मथः शम्बरान्तकः । अनङ्गो जितगौरीशो रतिकान्तः सदेप्सतः (सदेप्सितः) ॥ २७२ ॥ पुप्पेपुषिश्वविजयीस्मसकामेश्वरी प्रियः । उपापतिविश्वकेतुविश्वद्दमोऽधिपूरुषः ॥२३॥ 'चतुरात्मा चतुर्ग्रहश्चनुयंगविधायकः । चतुर्वेदकविश्वात्मा सर्वोत्कृष्टांशकोटिसः । 11

·। एकसप्ततितमोऽध्यायः] * विष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् .
२५६
आभ्रमात्मापुराणािसःशाखासहस्ररुत् । महामारतनिर्माताकवीन्द्रोबादरायणः ॥
कृष्णद्वैपायनःसर्वपुरुषार्थंकबोधका घेदान्तकर्ता ग्रीकव्याकः पुरुवंशत् ॥ २७६।।
। बुद्धो ध्यानजितारोपदेवदेवो जगत्प्रियः । निरायुधो जगज्जेत्रः श्रीधरो दुधमोहनः ।
दैत्यवेदवहिष्कर्ता घेदार्थश्रुतिगोपकः । शौद्धोदनिर्दष्टदिष्टः सुखदासदसस्पतिः ॥२७८६
यथायोग्याखिलएः सर्वशून्योऽखिलेटदः ।
चतुष्कोटि पृथक्तत्त्वं प्रज्ञापारमितेश्वरः ॥ २७६ ॥
पाखण्डवेदमार्गेशः पाखण्डश्रुतिगोपकः । फल्की विष्णुयशःपुत्र फलिकालपिलोपकः
समस्तम्लेच्छदुनः सर्वशिष्टद्विजातिकृत् । सत्यप्रवर्तको देवद्विजदीर्घक्षुधोपदः ॥२८१
पश्ववारादिरेवन्तः पृथ्वीदुर्गतिनाशनः । सद्यःक्ष्माऽनन्तलक्ष्मीकन्लएनिःशेषधर्मभृत् ॥
अनन्तस्वर्णयोगेकहेमपूर्णा खिलद्विजः ।
असाध्यैकजगच्छास्ता विश्ववन्द्यो जयध्वजः ॥२८३ ॥
आत्मतत्त्वाधिपः कर्तृ श्रेष्ठो पिधिरुमापतिः ।
भर्तृ श्रेष्ठः प्रजेशाग्यो मरीविर्जनकाप्रणीः ॥ २८४ ॥
कश्यपो देवराजेन्दः प्रहादो दैत्यराट्छशी । नक्षत्रेशो रविस्तेजः श्रेष्ठः शुक्रः कवीश्वर
महर्पिराड् भृगुर्विष्णुरादित्येशो यलिः स्थराट् ।
पायुर्वहिः शुविः श्रेष्ठः शङ्करो रुद्ररा गुरुः ॥ २८६ ॥
विद्वत्तमधिप्रस्थो गन्धर्वाग्योऽक्षरोत्तमः ।
घर्णादिण्यस्त्री गौरीशक्यायाधीश्चनारदः ॥ २८७॥
देवपिराद पाण्डवाग्योऽर्जुनो धादः प्रवादराट् ।
पवनः पवनेशानो घरुणो यादसांपतिः ॥ २८८॥
गङ्गातीर्थोत्तमो द्यूतं छलकाग्यं घरोषधम् । अन्नं सुदर्शनोऽस्त्राग्य चनं प्रहरणोत्तमम्
उच्चधवा पाजिराज ऐरायत इभेश्वरः । अरुन्धत्येकपलीशो ह्यश्वत्योऽशेषवृक्षराट
अध्यात्मविद्याविद्याग्यः प्रणपश्छन्दसां घः।
मेरुगिरिपतिर्मागों मासाम्यः कालसत्तमः ॥ २१ ॥

·" , - .पामपुराणम् . बिनायारमा पूर्वसिद्धा फपिला सामवेदराट् । ताया खगेन्द्रापानी पसात कापपादपः २८२. वादमः कामधेनुराHिarry: मुहम 1 मिन्तामणिश्रेष्ठो माता हिलतमा पिठा सिंधो मृगेन्द्रो नागेन्द्रोपामुफिघरो पापणेशो मानणत:करणाय नमोनमः इत्येवमासुदेषस्य विष्णोनामसदनकम् । सायराधशमनं पर भकिविवर्धनम् ॥२६५ अश्य प्रललोकादिसर्यस्वर्गफसाधनम् । विष्णुल्टोकोकसोपानं सर्वदुःखविनाशनम् । समस्तपदं सः परनिर्वाणदायफम् । कामकोधादिनिःशेषमनोमलविशाधनम् । शान्तिदं पापन नणां महापाफिनामपि । सर्वेषां प्राणिनामाशु सभीएफलप्रदम् । समस्तविनशमनं सांरिएविनाशनम् । घोरा.पप्रशमनं हीमदारिद्रयनाशनम् ॥२६ ऋणत्रयापदं गुह्यं धनधान्ययशस्करम् । सर्वेश्वरप्रदं सर्वसिद्धि सर्वधर्मदम् ॥ ३०० सीर्थयातपोदानयतकोटिफलप्रदम् । जगनाइयपशमनं सर्वविद्यामवर्चकम् ॥ ३०१ राज्यदं भ्रएराज्यानो रोगिणां सर्वरोगहत्। पन्ध्यानां सुतदं चायुक्षीणानां जीवितप्रदम् ॥ ३०२॥ भूतग्रहविषध्वंसि ग्रहपीडाविनाशनम् । माङ्गल्यं पुण्यरायुप्यं प्रयणात्पठनाजपात् ॥ ३०३ सदस्याखिला वेदाः साङ्गा मन्त्राश्च कोटिशः । पुराणशास्त्रस्मृतयः श्रुताः स्युः पठितास्तथा ॥ ३०४॥ जप्त्वा चैकाक्षरं श्लोक पादं पा पठति प्रिये!। नित्यं सिध्यति सर्वेष्टमविरात्किमुताखिलम् ॥ ३०५ ।। नानेन सदृशं सद्यःप्रत्ययं सर्वकर्मसु । इदं भदे त्वया गोप्यं पाये स्वार्थकसित नावैष्णवाय दातव्यं विकल्पोपहतात्मने । भक्तिधाविहीनाय विष्णुसामान्य देयं पुत्राय शिष्याय सुहृद हितकाम्यया । मत्प्रसादाढतेनेदं महीप्यन्त्यल्पमेध फलो सद्यः फलं कल्पग्राम नेष्यति नारदः । लोकानां भाग्यहीनानो येन दुःखं घिनश्यति ॥ ३०६ ॥ :

·- - -- -- . सप्ततितमोऽध्यायः] * विष्णुसहस्रनामपठनफलपर्णनम् . वित्रेषु क्षेप्यावेप्चेतदार्याचत भविष्यति । नास्ति विष्णोः परं पाम नास्ति पिष्णोः परं तपः ॥ ३१०. नास्ति विष्णोः परो धर्मो नास्ति मन्त्रो वैष्णयः. नास्ति विष्णोः परं सत्यं नास्ति विष्णोः परो मखः ॥ ३११॥ नास्ति विष्णोः परं ध्यानं नास्ति विष्णोः परागतिः। कि तस्य यहुभिमन्यः शास्त्रैर्षा बहुविस्तरैः ॥३१२|| बाजपेयसहस्रर्या भक्तिर्यस्य जनार्दने । सर्वतीर्थमयो विष्णुः सर्वशास्त्रमयः प्रभुः । चर्वक्रतुमयो विष्णुः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । आब्रह्मसारसर्वस्वं सर्वमेतन्मयोदितम् ।। पार्वत्युवाच। धन्याऽस्यनुगृहीताऽस्मि कृतार्थाऽस्मि जगत्पते!। यन्मयेदं श्रुतं स्तोत्रं त्वद्रहस्यं सुदुर्लभम् ॥ ३१५॥ बहो यत महत्कष्टं समस्तदुःखहे हरी। विद्यमानेऽपि देवेशे मूढाः क्लिश्यन्ति संस्तो यमुद्दिश्य सदानाथ महेशोऽपि दिगम्बरः । जटिलो भस्मलिप्साङ्गो तपस्वी वीक्ष्यते जनः ॥ ३१७ ॥ ततोऽधिकोऽस्ति देवः को लक्ष्मीकान्तान्मधुद्विपः । यत्तत्त्वं चिन्त्य ते नित्यं त्वया योगेश्वरेण हि ॥ ३१८ ॥ उत्तः परं किमधिकं पदं श्रीपुरुषोत्तमात् । तमविज्ञाय के मूहा यजन्ते शानिमानिनः ।। मुपिताऽस्मि स्वया नाथ धिरं यदयमीश्वरः । प्रकाशितो न मे यस्मारवदाद्या दिव्यशक्तयः ॥ ३२० ॥ अहो सर्वेश्वरी विष्णुः सर्वदेवोत्तमोत्तमः । भवदादिगुरुमूदः सामान्य इप वीक्ष्यते महीयसां हि माहात्म्यं भजमानान्भजन्ति ते । - द्विषतोऽपि वृधा पापानुपेक्षन्ते क्षमान्विताः ॥ ३२२ ॥ मयापि बाल्ये स्वपितुः प्रजा गुप्या धुभुक्षिताः । दुःखादशक्तया पोष्टुं श्रियमाणध्य वै भृताः ॥ ३२३.३.. ---

·--
Th; पापपुराणम्!",
स्था संनिहिताजाभ्यो भपदादयः। लिसन्ति समाधाः सन्मियान्धवाः
सया पिना बप देवत्वं क्वैश्वर्य परिग्रहः।
सर्व भयन्ति जीवन्तो यातनास्थप संस्थिताः ॥ ३२५॥
तामृतेनेय धोऽर्थः कामो मोसोऽपि दूरसः । शुधितानांनुगताना कुठोयोगसमाधयः
सप संसारसारफः सर्वलोकनायकः । पशगाफमला यस्य त्यक्त्यात्यामपि शहर
भनीखत्येन शॉचेन रूपेणापसंपदा सितिशयपीर्येण संपूर्णस्य महात्मनः ॥३२८॥
कस्तेन तुल्यतामेति वेपदेयेन विष्णुना । यस्यांशांशापतारेण पिना सर्व विलीयते ।
जगदेतत्तथाप्याहुदोपायतद्विमोहिताः । नास्प जन्म न पा मृत्युनांप्राप्यं स्वायमेव च
कामापासकवित्तत्वारिकतु सर्वेश्वर प्रमो।
त्यन्मयत्वात्प्रमादादा शममि पठितुं न चेत् ॥ ३३१।।
पिप्णोः सहस्रनामवत्प्रत्यहं वृपमध्यज । नाम्नैकेन तु येन स्याचत्फलं हि मे प्रमो
महादेव उचाचा
रामरामेति रामेति रमे रामे मनोरमे । सहस्रनाम तत्तुल्यं गमनाम वरानने ! २३३५॥
इवि श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे उमापति-
नारदसंबादे विष्णोर्नामसहस्रनामेकसप्ततितमोऽध्यायः॥ १॥
द्विसप्ततितमोऽध्यायः
विष्णुसहस्रनाममहिमावर्णनम्
श्रीमहादेव उपाय।
ब्राह्मणा पा क्षत्रिया वाश्या पा गिरिकन्यके । शूद्रा बाध विशेषेण पठन्त्यनुदिना
धनधान्यसमायुक्ता यान्ति विष्णोः परं पदम् ।
किंधा लोकमधं वा पार्द पादामेव पा॥२॥

·दिसततिमोऽध्यायः] . विष्णुसहस्त्रनाममहिमायणनम् . पटना-मोक्षमाप्नोति पायाभूतमागम् । पिन्यासेन युतं देषि विष्णोर्नामसहस्रकम् ये पठन्धि नरभ्रेष्ठात यान्ति पदमव्ययम् । एफफालं निकालं पात्रिकालं पाऽथ यः पठेत् ॥ ४॥ धनायुधंत तस्य यापदिन्दाधनुर्वश । पुत्रपौत्रांस्तथा लक्ष्मी संपदं पिपुलां लभेत् किमन्याहुनीकेन भूयो भूगे परानने । पिप्णोनामसहस्रं तु पर निर्याणवायकम् ॥ पूजनं प्रथमं तस्य एतं येन नरेण न । संपूर्ण पूजिते पिप्णी तस्य पूजा व धार्षिकी म्पप्रत्यं च न फर्गम्यं पठने तु पिशेषतः । यदि चेल्फियते पाठे घायुवित्तं च नश्यति । यापन्ति भुपि तीर्थानि जम्बूदीपेषु सर्पक्ष। तानि तीर्थानि तप विष्णोर्नामसहस्रकम् ॥६॥ तय गङ्गा यमुना त्रिवेणी गोदावरी तत्र सरस्वती च । सर्वाणि तीर्थानि यसन्ति तत्र यत्र स्थितं नाम सहस्रक तत् ॥ १०॥ पविध परम भकानां पलभं सदा । ध्येयं हि दासमावेन भक्तिभावेन चेतसा ॥११ परं सहस्रनामामयं ये पठन्ति मनीषणः । सर्वपापविनिर्मुकास्ते यान्ति हरिसंनिधौ। अपणोदयकाले तु ये पठन्ति जपन्ति च । आयुर्वलं च तेषां श्रीर्धिते च दिने दिन राग जागरणे प्राप्ते फलो भागपतो नरः । पठनान्मुक्तिमाप्नोति यापदिन्द्राश्चतुर्दश एकेकेन तु नाम्ना घे हरी तुलसिकारणात् । पूना साचैवविज्ञेया कोटियशफलाधिका मार्ग व गच्छमानास्तु ये पठन्ति द्विजातयः । न दोण मार्गजास्तेषां भपन्ति किल पार्वति!॥१६॥ णु देवि प्रपश्यामि महात्म्यं केशवस्य तु । येण्यन्ति नरश्रेष्ठास्ते पुण्याः पुण्यरूपिणः ॥१७॥ पति श्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां सहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे उमापति. • नारदसंवादे सहननाममहिमा नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः ॥७२॥ ..:

·त्रिसप्ततितमोऽध्यायः श्रीरामरक्षास्तोत्रम् महादेय उवाच। ॐरामरक्षास्तोत्रस्य धीमतिविश्वामित्रभिः श्रीरामो देवता । मनुष्टुप्छन्दः विष्णुमीत्यर्थे जपे विनियोगः । अतसीपुष्पसङ्काशं पीतवाससमच्युतम् । ध्यात्या ये पुण्डरीकाक्षं धाराम विष्णुमव्ययम् ॥१॥ पातु मे द्वदयं रामः श्रीकण्ठः फण्टमेव च । नाभि पातु मखत्राता कर्टि में विश्वरक्षका फरी पातु दाशरधिः पादौ मे विश्वमान्। वक्षपी पातु वे देवस्सीतापतिरनुता । शिखां मे पातु विध्यात्मा कर्णो मे पातु कामदः । पाईयोस्तु सुरत्राता कालकोटिदुरासदः ॥ ४॥ अनन्तः सर्वदा पातु शरीरं विश्वनायकः । जिह्वां मे पातु पापघ्नो लोकशिक्षाप्रवर्तक राघवः पातु मे दन्तान्केशानक्षतु केशवः । सविधानोपातु मे दत्तविजयो नाम विश्वस्त एतां रामबलोपेतां रक्षा यो वै पुमान्पठेत् । स चिरायुःसुस्त्री विद्वान्लमते दिव्यसंपदम् रक्षां करोति भूतेभ्यः सदा रक्षातु वैष्णवी । रामेति रामभदेति रामचन्द्रवि यास्मरेत् विमुकः सनर पापन्मुक्ति प्राप्नोति शाश्वतीम् । पसिष्टेन त्विदं प्रोकं गुरवे विष्णुरूपिणे ॥६॥ ततो मे ब्रह्मणः प्राप्तं मयोकं नारद प्रति नारदेन तु भूलोके प्रापितं सुजनेविद । सुप्त्वा पाय गृहे वापिमार्गे गच्छन्ताप वा । ये पठन्तिनरश्रेष्ठास्ते नराः पुण्यभागिन इति श्रीपाये महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्या:संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे उमापति. नारद संघादे रामरक्षास्तोत्रं नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः

·SUESH
..
चतुःसप्ततितमोऽध्यायः
धर्मप्रशंसापूर्वकदानधर्ममाहात्म्यवर्णनम्
महादेव उवाच।
-पशु देघिप्रवक्ष्यामिधर्ममाहात्म्यमुत्तमम् । यच्छुत्या न पुनर्जन्म जायतेभुवि कार्दचित
धर्मादथं च कामं च मोक्षंचच त्रयंलभेत् । तस्माद्धर्मसमीतविद्वान्यासबुधःस्मृतः ॥
तपसा चैव दानेन वतेन नियमेन च । तपसा प्राप्यते स्वर्ग सात्त्विकेन तथैव च ॥ ३॥
रहायातो लभेद्राज्यं फोधलोभविधर्जितः ।
जनगान्तरेण मुक्तिः स्यात्पदं:पिन्दति वैष्णवम् ॥ ४॥
तपया राजसनेह राजसश्चैव जायते । तप्त्या तामसभावेन क्रूरकर्मा हि निष्ठुरः ॥५
तपस्तद्रक्षसां चोतं भुक्तिदं तामसात्मनाम् ।
यत्तप्तं सात्त्विकं चैव तत्तपो भवति ध्रुवम् ॥६॥
रजस्तमोभ्यां नियतं तपस्यतां घने सतां घायुभुजां सुनिर्जने ।
तपस्विनां चैप धनादिवाञ्छतां चनेऽपि दोगः प्रभवन्ति रागिणाम् ॥ ७ ॥
गृहेऽपि पञ्चेन्द्रियनिग्रहस्तपस्त्वकुत्सिते कर्मणि यः प्रवर्तते।
निवृत्तरागस्य तपोधनं गृहं गृहाश्रमोऽतो गदितः स्वधर्मः ॥ ॥ ८॥
सुदुम्तर सत्यजितेन्द्रियाणां संहन्यते श्रेष्टतमः शुभाश्रमः ।
गृहस्तु धमः प्रपदो मनीषिणा ब्रह्मादिभिधाभिहितो नगात्मजे!utu
तप्त्या उपस्थी घिपिने क्षुधा” गृहं समायाति सदान्नदातुः ।
भक्या सचान्नं प्रददाति तस्मै तपोविभागं भजते हि तस्य ॥१०॥
गृहाश्रम ज्येष्ठमिहाभ्रमाणां सम्यक्च यः पालयते मनुप्यः ।
हैव भुञ्जन्स मनुष्यभोगान्स्यगं प्रयातीति न संशयोऽत्र ।
गृहं सदा पालयतां नराणां पापं समायाति कयं हि देवि! ॥ ११ ॥

·। उसले .पामपुराणम् गृहमा पुग्यतमः सदा तीर्थपराहम् । भस्मिन्गृहाधमे पुण्ये दान देयं पियेषतः । देपाना पूजन पत्र भतिथीनां व भोजनम् । पथिकानो शरणमतो अन्यतमो मतः सदगृढ तु समाधिस्य येऽनयन्ति विजानराः। भायुलक्ष्मीस्तथा पुत्रा नदीयन्ते पवानन ॥१४॥ Nणु सुन्दरि पक्ष्यामि महापापपिशोधनम् । सर्वसंपत्करं दानमिदामुअफलापदम् ॥१५ शुभे फाले समायाते समभ्ययस्यदैवतम् । नित्य नेमिसिर्फ रत्या दद्यादानं स्पशक्तिः ॥१६॥ गृहीत्या परद्रव्यं च द्विजोयेभ्य एव हि । दद्यात्सनिरयं दृष्ट्या पश्चाद्याति पांगतिम् शतानीको यथादानात्सपुरध्धेय सारितः । दत्त्वान्ये वद्विजेभ्यय सगन्ताधर्मठीदिवम् धर्मस्थानेषु येर्दत्तं तेषां धर्ममुदाहृतम् । शृणु देविप्रवक्ष्यामि चित्तदानं समासळ । देहशुद्धिकरं दानं न भूतं न भविष्यति । पापहीनो येन पुमात्रायते नात्र संशयः ।।२० भोगान्भुत्वा ततश्चायं याति विष्णुं सनातनम् । पुरा चे ब्रह्मणा प्रोक भार्गवाय महात्मने ॥ २१ ॥ पापयुक्ताय रामाय तुलरवृपभमेव च। पापकर्मरतश्चैप पधयाधक्रियो नृपः । २२ ॥ अभक्ष्यभक्षणरतो भ्रूणहा गुरुतल्पगः । पतेऽप्यनृतवादी च प्रसूयन्ते वियोनिषु ॥२३॥ अयाज्ययाजनं कृत्वा याजयित्वानु निन्दितान् । सदा कोपसमायुक्ताःसाधूनांपीडनेरा विश्वासोपहताश्चैपामसुभिर्धर्मनिन्दकाः । पारेभि.समायुक्ता ज्ञात्वात्मानं गतायुषम इति ज्ञात्वा तु तैर्देवि दानंदेयं विशेषतः। यहवो धर्मकारो वैष्णवा भुविविधुताः इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पप्ठे उत्तरखण्डे उमापनि नारदसंवादे दानधर्मो नाम चतुःसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७en -- ·'ort.] गण्डिकातीर्थमाहात्म्पपणनम् महादेव उवाच । गण्डिकायास्तु माहात्म्यं पक्ष्ये देघि ! विधानतः । यथा गङ्गा तथा सा च फथिता नगनन्दिनि!॥१॥ लग्रामशिला यत्र जायते यहुधा सथा। माहात्म्यं चैप तस्याश्च कथितं मुनिसत्तमः उद्भिज्जा अण्डजा यत्र स्वेदजाध जरायुजाः । यस्या दर्शनमात्रेण पुण्यरूपास्तु पार्वति ॥३॥ उत्तरे सा तु संभूता गण्डिफा तु महानदी। संस्मृता संस्मृता नूनं पापं हन्त्यगनन्दिनि ॥ ४ ॥ । नारायणो देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः । शङ्कनमधरास्तस्य समीपे नियमन्ति पे मृत्यु समनुप्राप्य दिव्यरूपाधतुर्भुजाः । अश्यस्तप्रतिष्ठन्ति देशाधेयं विशेषतः । खानागास्तथा यक्षा नात्र कार्या पिचारणा। तस्याः समीपे होकोऽयं स्थलो ये पिष्णुरूपकृत् ॥ ७॥ लेऽस्मिन्यतते मूर्तिर्यगुरूपा च मुविदा । चनुर्विशतिभूताना जातप.सन्ति तत्र ये ये मत्स्यरूपा च फर्मरूपा तथेष चापागही नारसिंही न पामनी र गुभयदा रामाण्या परशुरामा व कृष्णपातिमुकिदा। मन्या व या पुषैः प्रोका स्थले ये पिष्णुसंमत. फल्लिनापी तथा पुण्या फपिटाया मपोदिता। भन्यास्तु पिपिधाफारा दृश्यन्ते बहुधा भपि । ११॥ तिवन्ति मूर्चयासानानारूपा एनेकपा । या गड्डामरी पुप्या धर्मकामामुलिया पस्यो भूमौ पिशो नियमेन समपितः । पतेऽपापि तप मपाठन संयपः । - .

·उत्तरमन्डे भ्रूणहत्या पालहत्या पोहत्या व विशेषतः । यस्याः स्पर्शनमात्रेण मुन्गसे सफिलियात् ॥ १४॥ प्राहमणाः क्षत्रिपाः घेश्याः शूवाधेपान्यजातयः । सर्षे ते पे पिमुच्यन्ते दर्शनानाण्डिफाम्युना ॥ १५ ॥ पर्य येणीसमा पुण्या पापिना तु विशेषतः । मुच्यते प्रमहा यत्र इतरेषां तु फा कया। सर्या सर्यफाले तु भई गच्छामि पार्वति । तीर्थानां तीर्थराजोऽयं ब्रह्मणा भाषिताफिल ॥ १७ ॥ तत्र स्नानंच दानंच मुनिभिःपरिकल्पितम् । भागदे पुण्यकाले तुप्तत्र गच्छामि मुन्दरि मासके पिधिना चेय मानं तत्र फरोम्यहम् । तारकं तत्र विशदं जपामि नु निरन्तरम् अतोऽहं वैष्णयो जाती विष्णुक्षेत्रे यतो गतः । पिप्णुना निर्मितं पूर्व क्षेत्रं तत्तु महत्तरम् ॥ २० ॥ चप्णयानां च गतिदं पावनं परमं स्मृतम् । भवेऽस्मिन्मानुपेजन्म दुर्लभं देवि सर्वदा दुर्लभं गण्डिकातीर्थ विष्णुक्षेमं तु दुर्लभम् । अतो ह्यापाढमासे तु गन्तव्यं द्विजसत्तमः २२ ॥ तत्र गत्या विशेषेण शङ्खनकादि धारणम् । फर्त्तव्यं नु द्विजश्रेष्ठ पवित्रं परमं स्मृतम् शङ्कतीथं तु पामे वै दक्षिणे चक्रचिन्हितम् । द्विजानां मुक्तिदं प्रोकंधारितव्यं प्रयत्नतः ब्राह्मणश्च विशेपेण शङ्खचकादि धारणे । कृतेसति महादेवि धैष्णवास्तेहि मानवाः न गण्डिकासमं तीर्थ न बतं द्वादशी समम् । न देव केशवादन्यो भूयोभूयो वरानने । गण्डिकायास्तु माहात्म्यं ये शृण्वन्ति नरोत्तमाः। इह लोके सुखं भुक्त्या विष्णुलोकं हि.यान्ति ते ॥ २७॥ smari नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७॥ १ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- ·। पट्सप्ततितमोध्यायः आभ्युदयिकीर्घदेहिकस्तोत्रवर्णनम् महादेव उवाच । शृणु सुन्दरि यक्ष्यामि स्तोत्रं वाभ्युदयं ततः । यच्छ्रत्या मुच्यते पापी ब्रह्महा नात्र संशयः ॥१॥ धाता वै नारदं माह तदहं तु प्रवीमि ते । तमुवाच ततो देवः स्वयम्भूरमितद्युतिः ॥२॥ प्रगृह्य रुचिरं याडं स्मारयेच्चौ देहिकम् । भवान्नारायणाधीमान्देवश्चक्रायुधो हरिः शाधारी द्वषीकेशःपुराणपुरुषोत्तमः । अजितःखड्गभृज्जिष्णुःकृष्णश्चैव सनातनः ॥ एकटङ्गो वराहस्त्वं भूतभव्यं भवात्मकः । अक्षरं ब्रह्मसत्यं तु आदी चान्ते च राघव लोकानां तु परोधर्मो विप्वक्सेनश्चतुर्भुजः । सेनानी रक्षणस्त्वं च वैकुण्ठस्त्वं जगत्प्रभुः ॥६॥ प्रभावश्चाव्ययस्त्वं च उपेन्द्रो मधुसूदनः । पृश्निगर्भोधृतार्चिस्त्वं पद्मनाभोरणान्तकृत् शरण्यं शरणं च त्यामाहुःसेन्द्र महर्षयः । अक्साम श्रेष्ठो घेदात्मा शतजिह्वो महर्षयः त्वं यशस्त्वं घपटकारस्त्वमोङ्कारः परन्तपः । शतधन्वा घसुःपूर्व वसूनां त्वं प्रजापतिः प्रयाणामपि लोकानामादिकर्ता स्वयं प्रभुः । रुद्राणामष्टमो दःसाध्यानामपि पञ्चमः आश्विनी चापि काते सूर्यचन्द्रौ च चक्षुषी। अन्ते चादी च मध्ये व दृश्यसे त्वं परन्तपः ॥११॥ प्रभयो निधनं चास्य न विदुःको भघानिति । दृश्यसे सर्वलोकेषु गोषु च ब्राह्मणेषुव दिक्षु सर्वासुगगने पर्ववेषु गुहासु च । सहस्रनयनःश्रीमान् तशीर्पःसहस्रपात् ॥ १३॥ त्वं धारयसि भूतानि वसुधां च स पर्वताम् । ...अन्तः पृथिव्यां सलिले सर्वसत्त्व महोरगः ॥१४॥ श्री लोकान्धारयन्नासे देवगन्धर्वदानवान् । भई ते हृदयं यम जिला देवी सरस्वती।

·२७० [ उमरमा मेपा रोमाणि गाणु मिर्मितास्ते स्वमायया । निमिरस्ते मुना रात्रि दिवसस्तथा संस्कार भयरहो नास्ति पिना स्पया। जगत्सर्व शरीरस्य ववमुधातलन भलिकोपप्रसादस्त शेष:धीमा लक्ष्मणः। स्पया लोफास्त्रय:फ्रान्ताः पुराणमिमस्त्रिमिः ॥ १८॥ स्पयेन्द्र तो राजा पलियंडो महासुर। लोफसंहत्य फालस्यं निवेश्यात्मनि पलम् । १६ फरोप्येकार्णय घोरं दृश्यादृश्ये च नान्यथा । त्यया सिंहवपुः कृत्या परम दिव्यमुत्तमम् मयदःसर्वभूनानां हिरण्यकशिपुर्हतः । स्यमध्यवदनो भूत्या पातालतलमाथितः ॥२१॥ संहतं परमं हव्यं रहस्य ये पुन:पुनः । यत्परं धूयते ज्योतिर्यस्पर भ्रूयते पर ॥२२॥ यत्परं परतश्चेव परमात्मेति कथ्यते । परोमन्त्रापरतेजस्त्वमेव द्विनिगवसे ॥२॥ हव्यं कन्यं पवित्र प्राप्तिःस्वर्गापवर्गयोः। स्थित्युत्पत्तिविनाशास्ते त्यमाहुः प्रकृतेः परम् ॥ २४ ॥ यशश्च यजमानश्च होताचाध्ययुरेप च । भोक्ता यज्ञफलानां च त्वं चे वेध गायसे । सीता लक्ष्मीर्भधान्धिष्णुर्देषः कृष्णः प्रजापतिः । पधार्थ रावणस्य त्वं प्रपिटो मानुषी तनुम् ॥ २६ ॥ तदिदं च त्वया कार्यरतं धर्मभृतांपर। निहतो रावणो राम प्रहृष्टा देवताः । अमोघं देवषीर्य तेन ते मोघःपराक्रमः | अमोघदर्शनं रामनच मोधस्तवस्तवः ॥२८॥ अमोधास्ते भविष्यन्ति भक्तिमन्तो नरा भुधि । ये च या देवसमकाःपुराणं पुरुषोत्तमम् ॥ २६ ॥ इममार्यस्तवं पुण्यमितिहासं पुरातनम् । ये नराःकोर्तयिष्यन्ति नास्ति तेषां पगमकः कथमिद हि पराभवं व्रजेयुः पुरुपचयापुरुषोतमे हि भक्ताः। न हि जगति चतुर्भजप्रियायो विदश हास्ति पय्प्रदो विशिष्ठः ॥ ३१ ॥ स्तोत्राणां प्रवरं स्तोत्रं राधवस्य महात्मनः । त्रिकाले तु पन्मुक्तो महापातकवाना .

·समसप्ततितमोऽध्यायः] •ऋषिपञ्चमीमतभिधानम् सल्याकाले विजष्ठे-धाद्धकाले विशेषतः । पठनीयं प्रयत्नेन भक्तिभावेन चेतसा॥ ई गोप्यं हि परमं माम्येयं फहिचित्कचित् । पउनान्मुक्तिमाप्नोति सात्त्वतः स भवेद् ध्रुषम् ॥ ३४ ॥ प्रथम पिण्डपूजा ते ब्राह्मणेद्विजसत्तमैः । पठितव्यमिदं स्तोत्रं श्राद्धमक्षयमाप्नुयात् ॥ इदं पयित्रं परमं जनानां मुचिदायकम् । लिखित्वा ये गृहे यस्तु धारयेत्सुसमाधिना आयुःधीध यलं तस्य वृद्धि याति दिनदिने । लिपित्या ब्राह्मणे दद्याद्धीमान्यो पे कदाचन ॥ ३७॥ पिमुक्ताःपूर्वजास्तस्य यान्ति विष्णोः परंपदम् । चतुर्णाचेच पेदानां पाठेचेच नु यत्फलम् ॥ ३८॥ समयानोति जापेन नरःस्तोत्रं पठापन् । धृत्या वै शङ्खचक्रादि ब्राह्मणैर्वेदतत्परः ॥३६ श्राद्धकाले महादेवि भक्षयं तदुभवेद्भवम् । कण्ठे पद्माक्षमालां च शङ्खचक्रादिधारणम् तताधाद्धं प्रकुर्वीत इदं स्तोत्रं पचपन् । विधिना भक्तिभावेन पूर्ण भपति नान्यथा यतो मक्तिमता पुंसा पठनीयं प्रयततः । पठनात्सर्वमानोति स नरःसुखमेधते ॥४३॥ इति श्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसंपादे आभ्युदयिकमार्चदैहिकस्तोत्रं नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७६ ॥ सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ऋषिपञ्चमीयतविधानम् । महादेव उवाच । मच्छाई जगन्नाथ पठानामुत्तमंवतम् । पुत्रपौत्र घिवृद्धयर्थ सुखसौभाग्यदायकम् ॥ तदान संप्रवक्ष्यामि Zणु सुन्दरि साम्प्रतम् । इदं कथानकं दिव्यमृपीणां बतमुत्तमम् रजस्वला तु या नारी सहसा पापरूपिणी । कृतेन च प्रतेनैव महापापैःप्रमुच्यते ।

·उतराई २३२ • पापपुराणम् पिणाम दे धमकामार्थसाधनम् ॥३॥ विष्णुष्याचा पूर्णमासीमहामाहुप्राह्मणो पदपारगः सदाध्ययनशीलस्नु देवशर्मा तिदि। अमिहोत्र प्रियायुक्त पदकमनिरतःसा । सवर्णां संपूज्य सपुत्रपशुबान्धक तस्य प्राणमुमास्य भग्ना च गृहयाहिनी | प्राप्नं भाइरादे मासे शुरू तु पक्षी पितुःक्षयाई कुरुने यतात्मा च जिनेन्द्रियः । रात्रों निमन्त्रय विमानमुपसाभाग्यदायकान् ॥ ७॥ प्रभात विमले प्राप्त भाण्डायन्यानि कारयेत् । पाक सर्वेषुपात्रेषु सकारयति जायया भष्टादारसोपेतं पिनयार प्रीतिदायकम् । भाकारणं सतो दत्त्यायिप्राणां च पृथक्पृथक सर्वे विमास्तु संग्रा मध्याले घेदपादकाः। अर्घपायादि विधियत्तवाद्विजसत्तमः रजसा दूपिता:प्राद्धे प्रक्षाल्य पिधिपत्तदा । गृहमध्ये गवा:सर्वे आसने ते निरूपिताः प्रदत्तं भोजनं तेन मिष्टान्नेन विशेषतः विधिना च कृतं श्राद्धं पिण्डदानप्रपूर्वकम् । ताम्यूलं दक्षिणां चैप पखाणि विविधानि च। सर्व ददी द्विजेभ्यो चै पितृध्यानपरायणः ॥ १३ ॥ विमा विसर्जिता:सर्व आशीर्वादपरायणः । गोत्रिणां वान्धवानां च अन्येषां च बुभुक्षताम् ॥१४॥ दत्तमलं तदा तेन भोजने विधिपूर्वकम् । निशायां तु कुटीद्वार उपविष्टो यदा तदा । ब्राह्मण्यावारिसंगृह्य पादप्रक्षालनं कृतम् । तदा शुनी यलोवर्दी परस्परमभाषताम् ॥ शृणुकान्वयवो मां यादक्तवती पधः । तादृशं संप्रवक्ष्यामि नान्यथा प्रवीम्पदन कदाचिधयोगेन गताहं पुत्रतानि । तत्र स्थित पयः पीतं वध्वा द्ष्टं न तत्पुनः ।। पीतं पपस्तु सर्पण तद्रूपं तु यया पुनः । पश्चात्पीतं मया सम्यकदृष्टं वध्या तदा पुनः॥ १६॥ तेन संपर्कदोषेण कटिया व मे सदा । तेन दुःखेन भोस्वामिक्षाताई दुःखभागिनी • भग्ना कटिश्च संजाता घाहारो नपरोयते ॥२० ..

·सतमाविमोऽध्यायः] सुपिशमीनविधानकथनम् , पलीपई उपाय। Lणु त्वं शुनि ! पश्यामि मम दुःखस्य कारणम् । मस्मिन्ये दिपसे प्राप्ते प्राह्मणानां तु भोजनम्॥२१॥ कारितं मम पुत्रेण मम चिन्ता तु नो सन्ता । नोदकं न तृणं चैव न दचं फेनचित्कचित् मनाहारो हाहं पापी पदोऽस्मिन्पापभाषितः । पूर्वपापविशेषेण जातं शुनि न संशयः तद्वाक्यं तु छदा देघि श्रुतं पुरेण धीमता । ममायं तु पिता साक्षाजातो ममगृहेपशुः इयं तु जननी साक्षान्मम चैप न संशयः। देपयोगान्छुनी जाता कि फरोमि सुनिधयम् ॥ २४ ॥ पर्व पिवासी विप्रो नैप निद्रामघाप सः । रात्री चिन्तापरो भूत्वा स्मरन्विश्वेश्वरंपरम् ॥ २६ ॥ नानाधर्मपरोऽहं च ममैवं च कथं शुभम् । विचारयित्या व ततो रात्री सुप्तस्तदापुनः प्रभाते पिमले प्राप्त ऋषीणां पुरतो गतः । तेषां मध्ये पसिप्ठेनतस्य सुस्वागतं स्तम् ब्रूहि त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठ तयागमनकारणम् । इति पृष्टस्तदा विप्रः प्रणाममकरोत्तदा ॥२६ भय मे सफलं जन्म अद्य मे सफला क्रिया । अद्य मे पितरस्तृप्ता दुर्लभात्तव दर्शनात् यथोकं च तं श्रादं द्विजाश्चैघ सुभोजिताः। कुटुम्बिनां तु सर्वेषां भोजनं फारितं तथा ॥ ३१ ॥ भोजनानन्तरं प्राप्ता शुनी तत्र उपाचह । अस्माकं तु गृहे ह्येको बलीपर्दस्तु पर्त्तते ॥ तं पति प्रति पाक्यंयद्विजमत्तःशृणुप्य तत् । गृहेस्थितं दुग्धभाण्डमहिना दूषितं मया द्रुष्टं मे महती चिन्ता तदा जाता न संशयः ॥ ३४॥ उदात्र सर्वे विप्राश्च नियन्ते भोजनात्ततः । एवं विचार्य तत्स्वामिन्दुग्धं पीतं तदामया तदा दृष्टं तु पध्या वै तया मे ताडनं कृतम्। चरामि तेन संभग्ना किं करोमि सुदुःखिता ॥ ३६॥ तस्या दुखं तु संस्मृत्य वृपःप्राइ शुनी प्रति। शृणु शुनि ! प्रवक्ष्यामि मम दुःखस्य कारणम् ॥ ३७॥ - ·। .पामगुराणम् भस्या त पिता साक्षात्वं जन्मनि ये गुनि! । भय माजिता पिया दरामन तु भूमियः ॥ ३८॥ मपूर्ण मोदक धैध ममामे संनिधेदितम् मन दुधेन मे दुख जातं बहुतर सदा पतत्कयान त्या रात्री निवामघापन मममिन्तातु तय जाता था पिपाचन घेदाध्ययनशीलोऽ शलो येयरमणि । मनयोध महतुषं कि रोमावि चिन्तयन भागतस्पसमा तु मम फर निधारय ॥४॥ ऋषिरयाचा उप्रजन्मगुप्य त्वं पूजन्मनि यसतम् । मयं ये तु मिजप कण्डिने नगरे शुभे । मासे भावपदेचच पक्षमी या समागता । तपते तेन नाशात पितुःशावादि कारमात् रखीधर्मेण तु संप्राप्ता क्षयाहे तु स्थान या परत सर्व प्राह्मणानां व भोजनम् नातं च एते तेन पापिटेन दुरात्मना । प्रथमेऽहनि चाण्डाली द्वितीये . प्रधातिनी तृतीये रजकी प्रोका चतुर्थेऽहनि शुध्यति । तेन पापेन सा जाता शुनी स्यगृहचारिधी चलीयर्वस्त्वयं जातःफर्मणानेन सुमत!॥४६३ उप्रजन्मोवाच । वतं दानं तथा यक्षं तीथं पा मम सुत्रत । मूहि येन विशेषेण मुक्तिपित्रोभवन्मम । ऋषिरुवाच । मासे भाद्रपदे शुक्ले जायते ऋषिपश्चमी । रजसा विकृतं पापं नश्यते करणाद्यतः । पुत्रपौत्रमदात्री व पितृणां मुक्तिदायिनी। नद्यां कूपे तडागे था ब्राह्मणस्य गृहे तथा गोमयं मण्डलं कुर्यात्कुम्भ रंध विन्यसेत् । सत्योपरि न्यसेत्पात्रभूषिधान्येन परितम् ॥ ५०७ यज्ञोपवीतसूत्रं वसहिरण्यं फलं तथा । स्थाप्याध अपयःसाप्त सुखसोभाग्यदायकाः। आवाहयित्वा ते सर्वे पूजनीया वतस्थितः।। नेवेद्यपिधान्यं व अपिधान्यं तु भोजनम् ।। ५२॥ एफमन कर्त्तव्यमृषीणामर्चनं तदा । पूजयेत्परया भक्या मात्रेण विधिपूर्वकम् ·एसप्ततितमोऽध्यायः] . अपमार्जनस्तोत्रवर्णनम् * पिं सपुतं देयं दक्षिणा संयुतं तदा । देयं विप्राय विधिवदूषीणां प्रीयतामिति ॥ कथा श्रुत्वा विधानेनं कृत्वा वैव प्रदक्षिणाम् । धूप दीपं ध नैवेद्यमध्यं दद्यात्पृथक्पृथक् ॥ ५५ ॥ पयःसन्तु मे नित्यं व्रत संपूर्तिकारिणः । पूजा गृहन्तु महत्तामृषिभ्योऽस्तु नमोनमः लस्त्यापुलहश्चैव ऋतुःप्राचेतसस्तथा । पशिष्ट मारिवाया अचं गृहन्तु धो नमः। चं पूजा प्रकर्तव्या धूपदीपमेनोरमैः । पितॄणां जायते मुक्तिकृतस्यास्य प्रभावतः । चकर्म विपाकेन रजसा दोपभापतः । कृतं घेचं तु भोवत्स मुकिस्तस्य न संशय वतं च कृतं तेन मुक्यथं पितृहेतवे । ते गता मुक्तिमार्गेण आशीर्वादपरायणाः ॥६० पीपञ्चमीवतं पुण्यं विप्राय परिकीर्तितम् । ये कुर्वन्ति नराः श्रेष्ठास्ते शेयाः पुण्यभागिनः ॥ ६१ ॥ ये कुर्वन्ति नरश्रेष्ठा ऋपिव्रतमनुत्तमम् । भुत्वाऽत्र भोगाविपुलान्यान्ति विष्णोपदं तु ते ॥ ६२४ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पठे उत्तरखण्डे उमापति. नारदसंवादे ऋषिपञ्चमीयतं नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७॥ अष्टसप्ततितमोऽध्यायः अपमार्जनस्तोत्रवर्णनम् । महादेव उवाच। धात.संप्रवक्ष्यामि अपामार्जनमुत्तमम् । पुलस्त्येन यथोकं नु दालभ्याय महात्मने । पा रोगदोषाणां नाशनं मङ्गलप्रदम् । सत्तेऽहं तु प्रयक्ष्यामि Zणुत्वं नगनन्दिनि । धीदालभ्य उपाव ययन्प्राप्पिनःसर्वे पिपरोगाद्युपश्यो । कुष्टाहाभिभूताध सर्पकाले हुपटुताः । २

·. पाम्पुराणम्
भाभिधारिफरत्याया पशुरोगाध वादणाः ।
म मपन्ति मुनिश्रेष्ठ समेत्य यामहंसिर
पुलस्त्य उपाय।
पतोपवासनियमपिष्णु गोपितस्तु यति मा नेप गेगातां जायन्ते मुनिसचम
येने एवं पन पुष्य न पाने न तपस्तदा । न ती देयपूजा च नान्न दनं तु भूषियः ।
पेलोफास्तपा या रोगदोपःपीडिताः | भारोग्यं परमादि मनसा यदिष्यति
पत्तदाप्नोत्यसन्दिग्ध पिण्यो संयी विशेषतः
माधि प्राप्नोसिन व्याधिन विषप्रयन्धनम् ॥८॥
प्रत्यास्पर्शभर्यनापि शोपित मधुसूदन । समस्तदीपनाश- सर्वदा च शुभारहाण
देपानामप्यधृप्योऽसौ तोपिते च जनार्दने । यसषु च भूतेषु यथात्मनि व्यापरे ।
उपवासादिना सेन तोपितो मधुसूदनः शोपिते तत्र जापन्त नराःपूर्णमनोरया
अरोगाःसुन्निनो भोगमोकारो मुनिसत्तम!।
तेषां च शत्रयो नयन व रोगाभिचारिफम् ॥ १२ ॥
श्रदरोगादिकंचय पापकार्य न जायते । अन्याहतानि कृष्णस्य यादीन्यायुधानि वै ।
रक्षन्ति सकलापदभ्यो ये न विष्णुरूपासितः ॥ १३
श्रीदालम्य उवाच।
अनाराधितगोविन्दा ये नरा दुःस्वभागिनः ।
तेषां दुःखाभिभूतानां यत्कर्तव्यं दयालुमिः ॥ १४ ॥
पश्यद्विःसर्वभूतस्थं वासुदेवं सनातनम् । समद्दष्टिभिरण्यम तन्मे हि विशेषतः १०
श्रीपुलस्त्य उचाव।
पक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठ समाहितमनाःण । रोगदोपाशुभहर विज्यरादि विनाशनम् ।
शिखायो श्रीधरं न्यस्य शिखाधानीकर तथा । हृषीकेशंतु केशेषु मूजि नारायणपर
अधिोत्रे न्यसेद्विष्णु ललाटे जलशायिनम् ।
विष्णं वे भ्रूयुगे न्यस्य भ्रूमध्ये हरिमेय व ॥ १८॥

·२७७ असततितमोऽध्यायः] * अपामार्जनस्तोत्रवर्णनम् * नरसिंह नासिकाने कर्णयोरर्णवेशयम् । वक्षुपोःपुण्डरीकाक्षं तदधो भूधरं न्यसेत् ॥ कपोलयोःकल्किनाथं घामनं कर्णमूलयोः । शडिनं शवयोन्यस्य गोविन्दं पदने तथा मुकुन्दं दन्तपतो तु जिह्वायां पाक्पति तथा। रामं हनी तु चिन्यस्य कण्ठे चैकुण्ठमेव च ॥ २१ ॥ बलग्नं बाहुमूलाधश्चांसयो कसघातिनम् । अर्ज भुजद्वये न्यस्य शाङ्गपाणि करद्रये ॥ सङ्कर्षणं कराङ्गुष्ठेगोपमङ्गुलिपङ्क्तिः । वक्षस्यधोक्षजं न्यस्य श्रीवत्सं तस्य मध्यत: स्तनपोस्त्वनिरुद्धं च दामोदरमथोदरे । पद्मनाभं तथा नाभी नाभ्यधश्चापि केशवम् ।। मे धरोधरं देवं गुदेव गदाग्रजम् । पाताम्बरधरं फट्यामूल्युग्मे मधोद्विषम् ॥२५॥ मुरद्विषं पिण्डकयोर्जानुयुग्मे जनार्दनम् । फणीशं गुल्मयोधस्य क्रमयोश्च त्रियिकमम् पादाङ्गुष्ठे श्रीपति च पादाधो धरणीधरम् । रोमकृपेषु सर्वेषु विष्वक्सेनं न्यसेद्बुधः मत्स्यं मांसे तु विन्यस्य कूर्म मेदसि विन्यसेत् । बाराहं तु घसामध्ये सर्वास्थिषु तथाल्युतम् ॥ २८ ॥ द्विजप्रियं तु मनायां शुक्रे श्वेतपतिन्तथा । सर्वाङ्गे यज्ञपुरुष परमात्मानमात्मनि ॥२६ पर्व न्यासविधि कृत्या साक्षान्नारायणो भवेत् । यावन व्यादरत्किचित्तावद्विष्णुमयःस्थितः ॥ ३०॥ गृहीत्वा तु समूलाग्रान्कुशाञ्छुद्धान्समादितः । मार्जयेत्सर्वगात्राणि कुशाग्रेरिह शान्तिरत् ॥ ३१॥ विष्णुमको विशेषेण रोगग्रहविपादिते । विषार्तानां रोगिणां च कुर्याच्छान्तिमिमां शुमाम् ॥ ३२ ॥ जायते तेन भो पिन सर्वरोगप्रणाशनम् । ॐनमःधीपरमार्थाय पुरुषाय महात्मने ॥३३ अपबहुरूपाय व्यापिने परमात्मने । पाराहं नारसिंह व पामनं च सुनवदम् ॥ ३४ ॥ ध्यात्या कृत्या नमो घिष्णो मान्यनेषु विन्यसेत् । निष्फल्मपाय शुद्धाय च्याधिपापहराय घे ॥ ३५ ॥ गोपिन्द पद्मनाभाय पामुदेवायभूभृते । नमस्त्य प्रवक्ष्यामि यचत्सिध्यनु मे परः ।

·२१८
[६ उमड़े
त्रिविक्रमाय माय माय मराय माघीवारासिंहाय यामनाय महात्मने १३३
ঘর্মায় মাথায় হাযুমম। বাথমসি মনু নামিদাবিক। 14
गरस्पर्श महारोग प्रयोग जाणार नमोऽस्तु पागुरेशाय नमःमाय पगिने ।
नमापुष्फरनेत्राय पापायादि शामिणे नमाफिजलपणांय पातनिर्मलपाससे इस
महादेवयःस्कन्धराममाय चमिणे । पोनहितितलत्रिमूर्तिपतये नमः ॥४१॥
महायसराहायधीयतम नमोऽस्तु ते । सहाटफकेशान्तम्पलत्यायकलीवन ॥४२
पाधिनस्शेविम्यसिद नमोऽस्तुते ।
फश्पपायातिवस्याय ऋापनुःसामलक्षण ॥४३॥
तुभ्यं पामनपाय ममते गां नमोनमः | पाराहाशेषदुःयानि सर्वपापफलानि च ४४३
मर्दमदं महादंष्ट्र मर्दमदं च तत्फलम् । नरसिंह फरालास्य दन्तमान्तनस्रोग्यल
भइत्य मस्य निनादेन दुःपान्यस्याचिनाशन ।
ऋग्यजुःसामभिििम्भाकामरूपधरादिधृत ॥ ६ ॥
प्रशम सर्वदुःखानि नपत्यस्य जनार्दन । ऐफाहिकं व्यादिकं च तथा त्रिदिवसज्यान
वाधिकंतयात्यु तथा वैसततज्वरम् । दोपोत्थं सग्निपातीत्यं तययागन्तुकज्यम
शर्म नयतु गोविन्दो मित्या वित्त्वाऽस्य घेदनाम्।
नेत्रदुःन शिरो दुःखं दुःखं तूदरसंभवम् ॥ ४॥
अनुच्छ्यासं महाश्वासंपरितापं सवेपथुम् । गुदद्माणाधिरोगांध कुष्ठरोग तथाक्षयम् ।
कामलादीस्तथा रोगाप्रमेहादध दारुणान् ।
ये पातममया रोगा लूठाधिस्फोटफादयः ॥ ५१ ॥
वे सर्वे पिलयं यान्तु पासुदेघापमार्जिताः । पिलयं यान्तु ते सर्व विष्णोरन्धारणेनव
क्षयं गच्छन्तु चाशेषास्ते चकाभिहता हो।
अच्युतानन्त गोविन्द नामोच्चारणभेषजात् ।। ५३ ॥
नश्यन्ति सफलारोगाः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ।
म्याधरं जङ्गमं यच्च कृत्रिमं वापि यविपम् ॥ ५४॥

·- 1 प्रष्टसप्ततितमोऽध्यायः] • अपामार्जनस्तोत्रवर्णनम् - RE दन्तोद्भवं नखोद्भूतमाकाशप्रभवं व यत् । भूतादि प्रभवं यच्च विषमत्यन्तदुःसहम् । शमं नयतु तत्सर्व फीतितोऽस्य जनार्दनः । ग्रहातग्रहांश्चैवतधान्याञ्छाकिनीग्रहान मुखमण्डलिकान्ब्रानघती वृद्धिरेवतीम् । वृद्धिकाख्यान्ग्रहांश्नोग्रांस्तथामातृप्रहानपि वालस्य विष्णोश्चरितं हन्तु बालग्रहानपि । वृद्धानां ये प्रहाः केचिद् बालानां चापि ये ग्रहाः ॥ ५८॥ सिंहदर्शनादेच नश्यन्ते तत्क्षणादपि । दंयाकरालवदनो नृसिंहो दैत्यभोषणः ॥ ५॥ तं दृष्ट्वा ते ग्रहासर्वे दूरं यान्ति विशेषतः । श्रीनृसिंहमहासिंह ज्यालामालोज्ज्वलानन नहानशेषान्सर्वेश नुदस्थास्य विलोचन । ये रोगा ये महोत्पाता ये द्विषो ये महामहाः यानि च क्रूरभूतानि ग्रहपीडाश्च दारुणाः। शस्त्रक्षतेषु ये रोगा ज्यालगर्दभिकादयः ॥ विस्फोटकादयो ये च ग्रहा गापु संस्थिताः । लोक्यरक्षाकर्तस्त्वं दुएदानववारण ! ॥६३ ॥ सुदर्शन महातेजश्विन्धि छिन्धी महाज्वरम् । छिन्धि घातां च लूतां च च्छिन्धि धोरं महाविषम् ॥ ६४ ॥ उद्दण्डामरमूलं च धिपज्वाला स गर्दभम् । भोहा हा ह हमधारण कुठारेण जहि द्विपः ॥६५॥ ओं नमो भगवते सुदर्शनाय दुःखदारणविग्रह । यानि चान्यानि दुष्टानि प्राणिपीडाकराणि वै ॥६६॥ तानि सर्वाणि सर्वात्मा परमात्मा जनाईनः । किंचिद्रूपं समास्थाय पासुदेव ! नमोऽस्तु ते ॥ ६७ ॥ क्षिप्त्या सुदर्शन चर्क ज्वालामालाविभीपणम् । सर्वदुष्टोपशमनं कुरुदेव घराच्युत ॥ सुदर्शन महाचक गोविन्दस्य परायुध । तीक्ष्णधार महावेग सूर्यकोटि समद्युते ॥६॥ सुदर्शन महाज्याल च्छिन्धि च्छिन्धि महारष। सर्वदुःखानि रक्षांसि पापानि च विभीषण | 014 दुरिवं जहि चारोग्यं कुरुत्वं भो सुदर्शन । प्राच्यांचेष प्रतीच्यां व दक्षिणोचरतस्तया ·[६ उचरम " पापपुराणम् सो फरोति पिश्यात्मानरसिंहास्यजितः । भुपन्तरिक्ष व तया पृष्टतःपार्श्वतो प्रतः क्षांकरोतु भगवाहुरूपी जनार्दनः । यथा विष्णुप्रयं सर्व सदेवासुर मानुपम् । न सत्येन सफलं दुःसमस्यप्रणश्यतु । यथा योगेश्यरो विष्णुःसर्व देवेपुगीयते ॥3 तेन सत्येन सफलं दुःखमस्य प्रणश्यतु । परमात्मा यया विष्णुर्वेदाङ्गेषु च गीयते ॥ तेन सत्येन विश्वात्मा सुखदोऽस्त्यस्य यशपः। शान्तिरस्तु शिपंचास्तु प्रणाशं यातु वासुखम् ।। ७६ ॥ पासुदेषशरीरोत्यपुशःसंमार्जितं मया अपामाजित गोविन्द नमो नारायसुस्तया। पथापि सर्व दुःखाना प्रशमोयवनाखरेः शान्ता:समस्तदोषास्ते प्रदाःसर्व विषामिय भूतानि च प्रशाम्यन्ति संस्मृतमधुसूदने ।। ७८ ॥ एते कुशा विष्णुशरीरसंभवा जनार्दनोऽहं स्वयमेव वामतः । इतं मया दुःखमशेषमस्य ये स्पस्यो भवत्येष धवो यथा हरेः ॥ ७॥ शान्तिरस्तु शिवं चास्तु-प्रणश्यत्यसुखं च यत् । यदस्य दुरितं किंविक्षिप्त तलवणाम्भसि ॥ ८॥ स्वास्थ्यमस्य सदैधास्तु हृषीकेशस्य कीर्तनात् । यद्यतोऽत्रागतं पापं तत्तु तत्र प्रगच्छतु ॥८॥ पदोगेषु पोडासु जन्तूनां हितमिच्छुभिः । विष्णुभकेच कर्चव्यमपामार्जनकं परम् ॥ अनेन सर्वदुःखानि विलयं यान्त्यरोपतः । सर्व पापविशुद्धयर्थ विष्णोधैवापमार्जनम् माद्र शुष्कं लघुस्थूलं ब्रह्महत्यादिकं तु यत् । तत्सर्व नश्यते तूर्ण तमोपद्रविदर्शनात् ॥ ८४ ॥ नश्यन्ति रोगा दोषाश्चसिंदाक्षुदमृगा यथा । प्रहभूतपिशाचादि श्रवणादेव नश्यति ।। इल्यार्थ लोभपरमैन कर्तव्य कदाचन । हतेऽपामार्जने किचिन्न माझं दितकाम्यया ॥८६॥ अकर्तव्यमादिमध्यान्तबोधकः विष्णुभकः सदायान्तरन्ययाऽसिद्धिद भरेव तुलेयं वर्ण सिद्धिरियं रक्षापरा नृणाम् । मेषजं परमे वेतद्विष्णोर्यदप मार्जनम् ।

·एकोनाशीतितमोऽध्यायः] * अपामार्जनस्तोत्रपिधिवर्णनम् - २८१ महादेव उवाच । उक्तं हि ब्रह्मणा पूर्वपुलस्त्याय सुताय वै । एतत्पुलस्त्यमुनिना दालभ्यायोदितस्वयम् सर्वभूतहितार्थाय दालभ्येन प्रकाशितम् । त्रैलोक्ये तदिदं विष्णोःसमाप्तं चापमार्जना तवाग्रे कथितं देवि यतो भकाऽसि मे सदा । श्रुत्वा तु सर्व भस्या व रोगान्दोपाव्यपोहति ॥ ११ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमापति- नारदसंघादेऽपामार्जनस्तोत्रं नामाप्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७८ ॥ . एकोनाशीतितमोऽध्यायः अपामार्जनस्तोत्रपाठविधिवर्णनं तत्फलमाहात्म्यवर्णनश्च महादेव उवाच । अपामार्जनकं दिव्यं परमाद्भुतमेव च । पठिनव्यं विशेपेण पुत्रकामार्थसिद्धये ॥१॥ एतत्स्तोत्रं पठेत्प्राज्ञः सर्वकामार्थसिद्धये । एककालं द्विकालं पा ये पठन्ति द्विजातयः आयुश्च श्रीलंतेषांवृद्धि यान्तिदिने दिने । ब्राह्मणो लभते विद्याक्षत्रियो राज्यमेवया धेश्यो धनसमृद्धि च शूद्रो भक्तिं च विन्दति । अन्यश्च लभते भक्ति पठनाच्छयणाजपात् ॥४॥ सामवेदफलं तस्य जायते नगनन्दिनि । अखिलं पापसङ्घातं तत्क्षणादेव नश्यति ॥५॥ इति ज्ञात्या तु भोदेवि ! पठितव्यं समाहितः। पुत्राधैव तथा लक्ष्मीः संपूर्णा भवति ध्रुषम् ॥ ६ ॥ लिखित्वा भूर्जपत्रे तु यो धारयति वैष्णवः । इह लोके सुखं भुक्या याति पिष्णोः परं पदम् ॥ ७॥ पठित्वा श्लोकमेकं तु तुलसी या समर्पयेत् । सर्व तोयं कृतं तेन तुलस्याः पूजने कृते -

·२८२
पापुराणम्
[६ उतरखा
एतत्स्तोत्रं तु परम पेण मुचिदायकम् । पृथ्वीदानसम पाटाविष्णुलोकं तु गच्छति
जपेत्स्तोत्रं पिशेषेण विष्णुलोकस्य पाया।
चालानां जीपनार्थाय पठितध्यं समाहितः ॥१०॥
रोगमहाभिभूतानो यालानो शान्तिकारफम् । भूतप्रहविषय पठनादेव नश्यति ॥११॥
फण्ठे तुलसिजो माला धृत्या विमो हि यः पठेत् ।
सच पैष्णपो यो विष्णुलोक स गच्छति ॥ १२ ॥
फण्ठेमाला
धूता येन शक्यकादि विहितः । वेष्णयाप्रोच्यते विप्रःस्तोत्रं चैतत्पन्सदा
इहलोकं परित्यज्यधिष्णुलोकं सगच्छति । मोहमाया परित्यक्तोदम्मतृष्णाविवर्जित
एतत्स्तोत्रं पठेदिव्यं परनिर्वाणमाप्नुयात् ।
ते धन्या:सन्ति भूलोफे ये विमा वैष्णवा:स्मृताः ॥१५॥
स्यात्मा चै वारितस्तैस्तु सकुलं नारसंशयः। ते वे धन्यतमालोके नारायणपरायणाः
तेर्भक्तिश्च सदा कार्या ते वै भागपता नराः ॥ १६ ॥
इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्टे उतरखण्डे उमापति-
नारदसंवादेऽपामार्जनमहिमा नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः ॥ ७ ॥
अशीतितमोऽध्यायः
विष्णुमाहात्म्पवर्णनम् ।
श्रीपार्वत्युवाच।
अहो विष्णोश्च माहात्म्यंघद विश्वेश्वरप्रभो । यामाहात्म्यपुनःश्रुत्यानभवेजायतेकत्रित
महादेव उवाच
शृणु सुन्दरि पक्ष्यामि विष्णोर्माहात्यमुत्तमम् ।
श्रुत्वा तु लभते पुण्य हान्ने मोक्षमघाप्नुयात् ॥ २॥

·भयोतितमोऽध्यायः] • पुण्डरीरुरधानकवर्णनम् . २८२ देपयत महामार्य ध्यानयोगपरायणम् । माधयं सर्वशास्त्राणां यतेन्द्रियमकल्मषम् ॥ मप्रकृप्य महाभागं देवैरपि सपासयैः । सत्यसन्धं जितक्रोधं समत्वे परिनिष्ठितम् ॥ नारायणे जगणाधे शरण्ये भकयत्सले । परांनिष्ठामनुप्राप्तं पाङ्मनःकायकर्मभिः ॥५ गुमानामाधयं शान्तं भीष्मकुरु पितामहम् । प्रणम्य शिरसाभूमी पप्रच्छेदं युधिष्ठिरः युधिष्ठिर उवाच। केचिदाहु-परं धर्म फेचिदाहुः परंधनम् । फेविहानं प्रशंसन्ति समुदायं तथापरे ॥ ७॥ साइंच केचित्प्रशंसन्तियोगमन्ये तथापरम् । केविज्ञानं प्रशंसन्ति केचिदाहुःपरंश्रुतम् सम्यग्ध्यानं परंकेवित्केचिराग्यमुतमम् । अग्निष्टोमादिकं कर्म तथा फेचित्परंविदुः यात्मशान परकेचित्समलोटाश्म फाशनाः। यमांश्च नियमांधैव केचित्प्रोचुर्मनीषिणः फायण्यं च परकेचिदहिसां व तपस्विनः । शौचं केचित्परं प्राहु केचिद्देवार्चनं नराः॥ व्यामोई चात्र गच्छन्ति व्यामुग्धाःपापकर्मभिः । यदेतेषु परंशत्यमनुप्ठेयं महात्मभिः पक्तुमर्हसि धर्म सर्वशास्त्रभृतांवर ! ॥ १२ ॥ महादेव उवाच । भूलोके या फया जाता भैप्मी यौधिष्ठिरी सति । तामहं संप्रवक्ष्यामि लोकानां च हिताय वै । एतान्प्रश्नांस्तदा श्रुत्या प्राद भीष्मो युधिष्ठिरम् ॥ १३ ॥ भीम उघाच। धूयतामिदमत्यन्तं गृहं संसारमोचनम् । श्रोतव्यं यत्त्वया सम्यग्ज्ञातव्यं धर्मनन्दन !॥ यत्रयोदाहरन्तीम पुण्यं चैव पुरातनम् । पुण्डरीकस्य संवादं महारदस्य च ॥१५॥ माह्मण ध्रुतिसंपन्नःपुण्डरीको महामतिः । आश्रमे प्रथमे तिष्ठन्गुरूणां पशगःसदा ॥१६ जितेन्द्रियो जितक्रोधःसन्ध्योपासनतत्परः । वेदवेदाङ्गनिपुणःशास्त्रेषु च विचक्षणः ।। समिद्विःसाधुहव्येन सायं प्रातर्हतानलः। ध्यात्या जगत्पति विष्णुं सम्यगाराधयद्विभुम् ॥ १८॥ वपास्याध्यायनिरतःसाक्षाद्ब्रह्मसुतो यथा । उदकेन्धनपुष्पाद्यैरसरत्पूजयन्गुरुम् ॥१६ ·२८४ • पामगुराणम्. 'उत्तरबजे मातापिyा गुधाभिशाहारी पिमराः । प्रापिधामीयाम प्राणायामपरायः। शस्य सारमभूस्य मंसारे निस्पृहस्य | मदारमनी गुमिरासीरसंसापसारिणी ॥ २१॥ मातरं पितरं चेयसातनामजनान् । मित्राणि मातुलविसौनसम्बन्धिगन्यवान धनधान्यसमृदय प्रई पंशममागसम् । क्षेत्राणि सुमहाहाणि सर्वसस्यौदवानिव परित्याय मदासस्वस्तृणानीय महासुनी। विचचार मही रम्या शाकमूलफलाशनः गहाय यमुनाप गोमतीमय गण्टिकाम् । शत पयोष्णी य सरयूं च सरस्वतीम् ॥२५॥ प्रपा नर्मदांचेष शोणचेष महानदम् । प्रभासं विध्यतीर्थानि हिमवत्प्रभवापि व आश्रमेषु च यानिस्युनमिरे पुष्करादिषु । कुमक्षेत्रे च पानिमयुस्तथा गोपर्धनादिषु । अन्यानि सुमहातेजास्तीनि सुसमाहितः । विचचार महायोगी यथाकाले यथाविधि ॥ २८॥ फदाचिदात्मपाधीरशालप्रामं तपोधनः 1 पुण्डरीफो महामागःपूर्वकर्मवंशानुगः ॥२६ संसेव्यमान मुनिभिस्तत्वविद्विस्तपोधनः । मुनीनामास्पदंरम्य पुराणेष्वपि विश्रतम् भूपितंचच चकाधकाडित शिलातलम् । रम्य विधिकपिस्तीर्ण सदा विष्णुप्रसादकम् ॥ ३१ ॥ किं च चक्राडितास्तमाणिनःपुण्यदर्शनाः । विचन्ति यथाकामं पुण्यतीर्थप्रदर्शिनः ॥३२ तस्मिन्क्षेत्रे महापुण्ये शालग्रामे महामतिः । स्नात्वा देवहदे तीर्थे सरस्वत्यां व सुग्रता जातिस्मयों चक्रकुण्डे वक्रनद्याश्रितेषु च । तथाऽन्यान्यपि तीर्थानि तस्मिन्लेष चचार सः॥३४॥ ततःक्षेत्रममावेण तीर्थानां चैव तेजसा ! मनःप्रसादमभजचस्सिन्देव महामनाः ॥३५॥ सोऽपि तीर्थविशुद्धात्मा पुण्डरीकस्तपोधनः । तत्रय पसदिचक्रे ध्यानयोगपरायमः। तष सिद्धिमाकामनाराध्य गरुडध्वजम् । शास्त्रोकेन विधानेन भच्या परमया पुनः ॥ ३७॥ । - ·अशीतितमोऽध्यायः] * पुण्डरीककथानकवर्णनम् * उवास विरमेकाकी निद्वन्द्वःस जितेन्द्रियः । शाकमूलफलाहारसंतुष्टःसमदर्शनः ।। यमैध नियमैश्चैप तथैवासन बन्धनः । प्राणायामैध तीर्थंश्च प्रत्याहारश्च सन्ततः ॥३६ धारणाभिस्तथा ध्यानःसमाधिभिरतन्द्रितः । योगाभ्यासं सदा सम्यक्चक्रे विगतकिल्यिपः ॥ ४०॥ वेदकधाङ्गिकश्चय तथा पौराणिकरपि । भाराधयति सर्वेशं ततःशुद्धिमघाप सः॥४१ रागद्वेषविनिर्मुकः स्वधर्म इव रूपवान् । आराधयामास देवं तद्गतेनान्तरात्मना ॥४२॥ तुतोप भगवान्विष्णुः पुण्डरीकायतेक्षणः । ततःकदाचित्तं देशं नारदः परमार्थवित् ॥ ४३ ॥ जगाम सुमहातेजाःसाक्षादादित्यसन्निभः । तं द्रष्टुकामो भगवान्पुण्डरीकं तपोनिधिम् विष्णुभक्तिपरीतात्मा वैष्णवानां हितेरतः । स दृष्ट्वा नारदं प्राप्त तेजोमण्डलमण्डितम् ॥ ४५ ॥ महामतिर्महोदारःसर्ववेदकभाजनम् । प्राञ्जलिःप्रणतो भूत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ४६ अर्थ दत्त्वा विधानेन प्रणाममकरोत्पुनः । फोऽयमत्यद्भुताकारस्तेजस्वी हृद्यवेपधृत् ॥ आतोद्यहस्तः सुमुखो जयमण्डलमण्डितः । विवस्वानथवा पहिरिन्द्रो घरुण एव पा॥४८॥ इति संचिन्तयस्थित्या जगाद परमद्युतिम् ॥ ४६॥ पुण्डरीक उवाच । को भयानिह संप्राप्तःस्तो घा परमद्युतिः । त्वदर्शनं हि भगवन्प्रायेण भुविदुर्लभम् ॥ नैवद्दष्टःपुमान्कोऽपि मया तव समाप्रभो । वक्तुमर्हस्यशेपेण यत्प्रदिष्टं मयानध ! ॥५१ - नारद उवाच। नारदोऽहमनुप्राप्तस्त्वदर्शनकुतूहलात् । दुर्दर्शी भगवद्भक्तस्त्वादशःसततं द्विज ॥ ५२ ॥ स्मृतः संतोपितो पापि पूजितो धा द्विजोत्तम । पुनाति भगवद्भक्तश्चाण्डालोऽपि यदृच्छया ॥ ५३ दासोऽहं पासुदेवस्य देवदेवस्य- शाङ्गिणः । शङ्खचक्रगदापाणेस्त्रैलोक्यस्यकचक्षपः ।।

·२८६ * पाद्मपुराणम् उत्तरखा इत्युको नारदेनासी मतिपर्याकुलात्मना ।प्रोपाव मधुरं विमं तदर्शनसुविस्मितः । पुण्डरीक उवाच। धन्योऽहं देहिनां मध्ये सुपूज्योऽहं सुरैरपि । कृतार्थाः पितरो मेऽद्य सम्प्राप्तं जन्मनःफलम् ॥ ५६ ॥ अनुगृहीष्य देवर्षे त्वद्धकस्य विशेषतः । तं फरिप्याम्य विन्नाम्यमाणःस्वकर्मभिः। कर्तव्यं परमं गुह्यमुपदेष्टुं त्वमर्हसि । त्वं गतिःतर्वभूतानां चैष्णवानां विशेषतः ५५८० नारद उवाचा अनेकानीद शास्त्राणि कर्माणि च तथा द्विज । धर्मवृन्दं पहुविधं तथैव भुवि मान! लक्षण्यं च जगतस्तस्मादेव द्विजोत्तम । अन्यथा सर्वसत्यानां मुर्ख था दु.खमेवर विज्ञानमात्र क्षणिकं निरात्मकमिदं जगत् । इति कैश्चित्परिक्षात पाहानिरपेक्षकम् ॥ ६१ ॥ अध्यकाजायते नित्यं नित्यानित्यमिदं जगत् । इत्येवं प्रादुरपरे तत्रय लयमेति च आत्मानो यहवः प्रोक्ता नित्याः सर्वगतास्तथा। अन्ये मतिमतां धेष्ठास्तत्त्वालोकनतत्पराः॥१३॥ यापच्चरीरमात्मानं प्रतिपन्नास्तथापरे । इस्तिकीटादि देहेऽपि महान्तमपरमेय व यथाऽयजगतोवृत्तिस्तथा फालान्तरेप्यपि। प्रवाहो नित्यमेवेष फायति च केचन पात्प्रत्यक्षपिपयं तस्मादन्यत्र वियते । फुतः स्वर्गादयः सन्तीत्यन्ये विजितमानस निरीश्वरमिदं पाहुःसेभ्यर य तपारे । अत्यन्तभिलमतयापरमार्थ परामुखाः । पवमन्येऽपि पुदमा यथामति यया श्रुतम् । पन्ति पिपिदैः स्ययुतिस्थितिकारकाः ॥ ६॥ परहिवो भूत्या पपयामि तपोधन । परमार्य मिर्म पुण्यं घोर संसानाशनम् । अमूलमनुजानन्ति ठठो देवाद नराः प्रमाणे नोपलभ्यन्ते न प्रमाण यिमोहित मनागमतानं च पिरमर यत् । न गृहोतं यथाया यसमानानिष्ठिका मागमो मुनिभियोRAITE मा सतु पिठेयापरमाप्रसा ·r नीतितमोऽध्यायः] * नारदेनपुण्डरीकायशास्त्रसिद्धान्तरहस्योपदेशकरणम् * २८७ भ्यासबलाशानं रागद्वेपमलापहम् । उत्पद्यते द्विजश्रेष्ठ सोऽयमागमसंज्ञकः ॥७३ फलं फर्म च यत्तत्त्वं विज्ञानं दर्शनं विभुम् । जात्यादि कल्पनाहीनं द्वितीयागमलक्षणम् ॥ ४ ॥ त्मसंवेदनं नित्यं सनातनमतीन्द्रियम् । चिन्मात्रममृतं शेयमनन्तमजमव्ययम् ॥७५ व्यक्तान्यतस्वरूपेण व्यक्तस्थितमनञ्जनम् । व्याता विष्णुरितिख्यातं ख्यातभिन्नमवस्थितम् ॥ ६॥ गिध्येयमविज्ञेये परमार्थपराङ्मुखैः । लक्ष्यते बुद्धि भिभिन्नमपि भिन्नं न वात्मनि गुप्याच हितस्तात कथयामि तपानघ ! । यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पूर्व पृच्छतो मम सुनत ! कदाचिग्रह्मलोकस्थं ब्रह्माणं च पितामहम् । प्रणिपत्य यथान्यायमपृच्छमजमव्ययम् ॥ ७ ॥ मुशानं परंपोक कश्च योगः परीमतः । एतन्मे तत्त्वतो ब्रह्मन्सगावक्ष्य पितामह । नझावाचा शुप्पाघहितस्तात शानयोगमनुत्तमम् । अल्पमन्यं प्रभूतार्थमदुःपोपासनक्रियम् ॥८१ परम्परया प्रोक्तः पुरुषःपञ्चपिशकः । स पप सर्वभूतारमा तेन इत्यभिधीयते ॥४२॥ रायणो जगद्धाम परमात्मा सनातनः । जगतःसृटिसंहारपरिपालनतत्परः ॥ ८ ॥ याणामात्मनां चैको देवदेघः सनातनः । आराध्यासर्वदा ब्रह्मन्पुरुषेण हितैषिणा। निस्स्दा नित्यसन्तुष्टा शानिनस्ते जितेन्द्रियाः। निर्ममा निरहुड्डाग रागद्वेपपिपर्जिताः ॥ ८५॥ अक्षयं यान्ति ते शान्तास्सर्वसङ्गविपर्जिताः। ध्यानयोग पराप्रास्ते पश्यन्ति जात्पतिम् ॥८६॥ था जगद्यस्थानं यथा फालान्तरे पुनः । भूतं भव्य भविष्यं च विप्रष्ट उधेव च ॥ स्थूलं सूक्ष्म तथा चान्यत्पश्यन्ति माननुपर। सच्चित्तास्तद्गतप्राणा नारायणपरायणाः ॥ ८८ ॥ न्यथा मन्दबुद्धीनां प्रतिभातिदुरात्मनाम् । कुतर्कशानदुष्टानां पिभलेन्द्रियपादिनाम् ·नारद उचावा यतामन्यदपि वै फय्यमानं मयानघ । ब्रह्मणेष पुगप्रोकं जगतःकारणात्मना वानामिन्द्रमुख्यानामृषीणां चैध सुग्रता हितानि कथयामास पृच्छता कमला ग्रहोपाव। नारायणपरोधर्मस्तथालोकाश्च शाश्वताः। नारायणपरा यज्ञाशास्त्राणि विविधानि च ॥१२॥ वेदाःसाङ्गास्तथा चान्ये विष्णुविश्वेश्वरो हरिः। पृथिव्यानि विबुधा-पञ्चभूतानि सोऽव्ययः । ३३ सर्व विष्णुमयं यं विबुधैः सकलं जगत् । तथापि मानुपाः पाया न जानन्ति घिमोहिताः ॥४॥ त्यय मायया व्याप्तं चराचरमिदंजगत् । तन्मनास्तगतप्राणो जानाति परमार्थ वरः सर्वभूतानां विष्णुस्त्रलोकपालकः | कस्मिन्नतजगत्सवं तिष्ठति प्रमघत्पा संदरतेच्दा पालने विष्णुपच्यते । उत्पत्तो वाइमेवाऽत्र सणान्ये लोकपालक धारो निराधार सकलो निष्कलस्तथा ! मणुर्महांस्तथाप्यन्यत्तस्मान्चपरत' तमेव शरणं यात सर्व संहारकारकम् । स पिताजनितास्माकं फीतितो मधुसूदन! Eta मुक्काः सुरा सर्प प्रसमा पायोनिना ! प्रणेमुः सर्वलोकेश दे विष्णु जनाईनम मात्वमपि यि नारायणपरोभय दम.को महोदार प्राधित दातुमईति st मावर य मेय पुरषोत्तमम् । परिणीप्पोका देष देपं जगत्पतिम् । काप मेप पसा ध्ययनेन । सोषयेरेपपरा गुरु नित्यमन्दिाग ise भाभोगमायं तप वा परियडीयापि तमेव पुरम Item किनुमन्य भिडिन्तु नियंतः। थो नमोनापयसायति मात्र धा१.५॥ चारपास अतिमुधित एक पा। सर्वा ·मशीतितमोऽध्यायः] * नारदैन पुण्डरीकायोपेदेशकरणम् * विभूषितो पा विप्रेन्द्र ! न लिङ्गं धर्म कारणम् ॥ १०६ ॥ ये नृशंसा दुरात्मानः पापाचारपराः सदा । तेऽपियान्ति परंस्थानं नारायणपरायण- लिप्यन्ते नचपापौघैष्णवा घीतकिल्विपाः । पुनन्तिसकलं लोकमहिंसाजितमानसा क्षत्रबन्धुरिति ख्यातो राजाप्राणि विहिसकः । प्राप्तवान्परमं धाम वैष्णवंकेशघाध्यात अम्बरीषो महासत्त्वो राजा परमतत्त्ववित् । हृषीकेशं समाराध्य वैष्णवं पदमाप्तवान अन्ये ब्रह्मर्षयः शान्ताः बहवः संशितव्रताः। ध्यात्वा च परमात्मानं संसिद्धि परमां गताः ॥ ११ ॥ प्रहादः परमाहादः पुरा नारायणं हरिम् । सेविताऽभ्यर्विता ध्याता तेनैव परिरक्षित= भरतो नाम तेजस्वी राजा परमधार्मिकः । उपास्यैनं विरं कालं परां मुक्तिमवाप्तवान ब्रह्मचारी गृहस्थो पा धानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः केशवाराधनं हित्याने याति परांगतिम् जन्मान्तरसहस्रेषु यस्यस्यान्मतिरीशी । दासोऽहं विष्णुभकानामिति सर्वार्थसाधकः स याति विष्णुसालोक्यं पुरुषो नात्र संशयः । किंपुनस्तद्गतप्राणा:पुरुषाः संशितवताः अनन्यमानसैनित्यं ध्यातव्यस्तत्त्वचिन्तकः । नारायणो जगद्व्यापीपरमात्मासनातनः भीष्म उपाय। इत्येवमुक्त्वा देवपिस्तत्रैवान्तरधीयत । परोपकारनिरतो नारदः परमार्थवित् ॥११८॥ पुण्डरीकोऽपि धर्मात्मा नारायणपरायणः। ॐ नमोनारायणायेति मन्त्रमष्टाक्षरं जपन् .प्रसीद मम विश्वात्मन्निति पाचं वदन्सदा। हृत्पुण्डरीके गोविन्दं प्रतिष्ठाप्यामृतात्मकम् ॥ १२०॥ तपस्वी विमले सौम्य शालग्रामे तपोधनः । उवास विरमेकाकी निर्द्वन्द्वो निप्परिप्रहः स्थप्नेऽपि केशवान्नान्यत्पश्यतीतिमहामतिः । निद्रापिनेय तस्यासीत्पुरुषार्थविरोधिनी तपसा ब्रह्मचर्येण शोचेन च विशेषतः । जन्मजन्मान्तराढ़े संस्कार व यथा तथा । प्रसादादेवदेवस्य सर्वलोकस्य साक्षिणः । अघाप परमां सिद्धिवैष्णवीं पीवकिल्विपः शङ्खचक्रगदापाणि पीतवाससमच्युतम् । श्यामलं पुण्डरीकाक्षं स ददर्श सदाकृतिम् सिंहव्याघ्रास्तथा चान्ये मृगाः प्राणिविहिसका।

·२० • पाम्पुराणम् सरस विरोध सहज हित्या समेतास्सस्य संन्निधों। पिधान्ति कार्म प्रसन्नेन्द्रियारायः परस्परहित र मप्राप्त पादुनन्दन ॥१२॥ तमा प्रसन्न ललित सरस सरितामपितयः सुप्रमा विमलेन्द्रियसंयुताः । माता सुनस्पा गृक्षाः पुष्पालानियताः। भानुल्य ययुः संघ पदार्यास्तस्य धीमतः ॥ १२॥ प्रसन्नममपत्तस्मै प्रसन्न सनराचरम् । प्रसन्ले देवदेवेशे गांधिले मकवत्सले १३ aa: फवानिगमायुकस्य धीमतः । मायिरासीजगन्नायपुण्डरीकारतक्षपः रायफगदापाणिः पीतपासाः समुपलः । पुण्डरीकविशालासचन्द्रविन्धनिमानना कणी कुण्डली हारी केयूरी कटिसूत्रवान् । श्रीपरसाः पीतपासा फौस्तुभेन पिभूषितः ।। १३३ ॥ पनमालापरीताः फुल्मुकुटकुण्डलः । स्फुरता ब्रह्मसूत्रेण मुक्कादामविलम्बिना । पिराजमानो देवेशधामरव्यजनादिभिः। देवः सिद्ध सदेवेन्द्रर्गन्धयमुनिभिर्व ११३५ यक्ष गवरधेय सेव्यमानोऽप्सरोगणः । तं दृष्ट्या देशदेवेशं पुण्डरीकोऽनयः स्वयम् वतो बुद्ध्यामहात्मानं नुष्टाय व जनार्दनम् । प्राञ्जलिः प्रणतोभूत्वा प्रहटेनान्तरात्मना पुण्डरीक उवाच। नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यं सर्वलोकैकवारे। निरक्षनाय नित्याय निर्गुणाय महात्मने स्वमीशः सर्वभूतानां तथैव व निरीश्वरः । तथा भयातिनाशाय गोविन्द गड़ध्वज ॥ १३६ अनुग्रहेण भूतानामनेकाकारधारिणे । त्वयि सर्वमिदं प्राहुस्त्वन्मयं चैच फेवलम् । त्यममाजगतोऽभिन्नो निमितं च जगत्त्वया । नमोऽस्तुनाभिप्रसपनलिनाय नमोनमः नमः समस्तवेदान्तरिध्रुतात्मविभूनये । त्वमेव सर्वदेवेश! कारणं कैटमार्दन ॥१४॥ प्रसीद हृदयावास, शङ्खचक्रगदाधर ! नमःसमस्तभूतानामादिभूतायभूभृते ॥१३॥ अनेकरूपरूपाय विष्णचे प्रभविष्यावे । यस्य ब्रह्मादयो देवा न विदन्ति सुरोबराः॥ मदिमानं तपोमेयं तस्मतुभ्यं नमाम्यहम् । पावामगोवयेयस्य महिमा छन नाप्यते ।

·शीतितमोऽध्यायः * भगवतःप्रसादात्पुण्डरीकस्य मोक्षणम् *. जात्यादिभिरसंस्पृष्टः सदाध्येयोऽसि तत्त्वतः । तथा विभेदरूपेण भक्कानामनुकम्पया मत्स्यकर्मादिरूपेण दृश्यसे पुरुषोत्तम । १४६ ॥ भीम उवाच। कुण्डरीको जगनाथं स्तुत्वैवं पुरुषोत्तमम् । तमेवालोकपद्वार विद्यार्धितदर्शनम् ॥ नमा भगवाणुि: पद्मनाभत्रिविक्रमः । पुण्डरीकं महाभागं तथा गम्भीरया गिरा। श्रीभगवानुधाव। यीतोऽस्मि वत्सभद्रं ते पुण्डरीकमहामते । घरं वृणीप्य दास्यामि यत्ते मनसि पर्तते एतच्छुत्वा तु पचनं देवदेवस्य भापितम् । एवं विज्ञापयामास पुण्डरीको महामतिः । पुण्डरीक उवाच। काहमत्यन्तदुयुद्धिः क भवन्तो हितैषिणः । यदितं मम देवेश ! तदाशापय माधव ! ॥ एचमुरूः स भगवान्सुनीतश्च ततोऽब्रवीत् । पुण्डरीकं महामार्ग कृतालिमुपस्थितम् आगच्छ कुशलं तेऽस्तु मयैव सह सुयत । उपकारी च नित्यात्मामयात्वं सर्वदा सह भीम उवाचा स्वमुक्तवतिप्रीत्या श्रीधरे भजयत्सले । दिपि दुन्दुभयो नेदुः पुष्पवर्ष पपात ह ॥१५४ ब्राह्मादयस्तथा देवाः साधुताध्विति चात्रुपन् । जगुः सिद्धाध गन्धर्चाः किन्नराध पिशेषतः ॥ १५५ ॥ तष तमुपादाय देवदेवो जगत्पतिः । जगाम गरुडारुतः सर्वलोकनमस्टतः १५६॥ तस्मात्यमपि राजेन्द्र विष्णुमकि समन्धितः । तपित्तस्तद्गप्राणस्तदुक्तानां हितैरतः भर्वयित्वा यथायोग्यं भजत्य पुरुषोत्तमम् । रणुप्प तत्कयां पुण्यो सरंपापप्रणाशिनीम् ॥ १५८॥ येनोपायेन राजेन्द्र विष्णुभक्तिसमन्धितः । प्रीतो भवति विश्वात्मा तत्कुष्प्य सुपिस्तरम् ॥ १५६ ॥ अयमेधशतरिष्ट्या पाजपेयशनेरपि । प्राप्नुपन्ति नरा नैर नारायणपपइमुखाः सम्वरितं येन हरिरिस्याप्यम् । यदा परिकरस्तेन मोक्षाय गमने प्रति १६५

·• पापपुणपम्.
[६ उत्त
सामस्तो जयस्ते कुतस्तेषां पराजयः।
येामिन्दीपरस्पामोदयस्थो जनार्दनः ॥१२॥
या प्यानित्ये पटवापि समाहितः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोक स।
ईश्वर उपाय।
एतने नाममाहात्म्य श्रुत्या ये नगनन्दिनि । धर्मार्थकाममोक्षास्नु मपन्ति चन
शुक्ले कुलेऽपतीणों यो प्राह्मणो घेदतत्परः ।
येग्गयो विष्णुरूपोऽसौ नान्यो विप्रस्तु कर्दिवित् ॥१६॥
मुखे नामोचरन्विष्णोदये ध्यानतत्परः।
शवधरो विद्वान्मालां तुलसिजा दधत् ॥ १६६ ॥
जीवन्मुकः स वियो भुवया मोगांस्त्वनेकशः।
एकविंशतिकुलः साचं विष्णुलोके स मोदते ।। १६७ ॥
पुण्डरीको यथाशक्या मुक्तो हात्र न संशयः ।
भक्तिमायेन गोविन्दस्तुष्टि प्राप्नोति शाश्वतीम् ॥ १६८॥
कली वै हरिगीतं तु स्वगृहे घा विशेषतः । सामगानसमं प्रोकं देवार्चनसा
इति श्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्सादस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उम
संघादे विष्णुमहिमा नामाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८॥
--
एकाशीतितमोऽध्यायः
गङ्गामाहात्म्यवर्णनम्
पार्वत्युवाच।
गङ्गायाश्चैव माहात्म्य पुनर्वद महामते ! यच्छुत्वा मुनयः सर्वे घीतरागा:
+anr: सर्वेश्वर ! प्रमो! ॥१॥

·फाशीतितमोऽध्यायः ] * गङ्गामाहात्म्यवर्णनम् ।
उत्पतिश्च श्रुता पूर्व महिमा न धृतो मया ॥
त्वमाद्यः सर्वभूतानां त्वं देवश्च सनातनः ॥२॥
महादेव उवाच।
वृहस्पतिसमं बुद्धया शक्रतुल्य पराक्रमम् । शरतल्पगतं भीपणामृपयो द्रष्टुमाययुः ।
अत्रिवशिष्टश्च भृगुः पुलस्त्यः पुलहकतुः ।
अङ्गिरा गोतमोऽगस्त्यः सुमतिस्त्वायुरात्मवान् ॥४॥
विश्वामित्रः स्थूलशिराः सर्वशः प्रमथाधिपः ।
रेभ्यो वृहस्पतिर्यासः पायनः कश्यपो ध्रुवः ॥५॥
दुर्वासा जमदग्निश्च मार्कण्डेयोऽथ गालयः । उशनाश्च भरद्वाजः अनुयस्तीक एव च
स्थलाक्षः सर्वलोकाक्षः फण्यो मेधातिथिः कुशः ।
नारदः पर्वतच सुधन्या व्यवनी द्विजः ॥७॥
मतिभूभुपनो धौम्यः शतानन्दोऽतयणः । जामदग्न्योऽध रामच ऋषीकधैषमादयः
तात्प्रणम्य यथान्यायाधर्मपुत्रः सहानुजः । पूजयामास विधिजगत्पूज्यान्सुतेजसः ।
ते पूजिता महात्मानः सुपसीनास्तपोधनाः ।
भीमाभिताः फयाधर्दिव्यधर्माश्रितास्तथा ॥१०॥
फधान्ते तु ततस्तेषाभूपीणां भाषितात्मनाम् ।
प्रणम्य शिरसा भीष्मे पप्रच्छे युधिष्ठिः ॥ ९
युधिष्ठिर उपाय।
के देशास्तु महापुण्याः के शेला केऽपि माध्रमाः।
सेप्या धर्माधिभिनित्यं तन्मे हि पितामहः ॥१२॥
भीम उपाय
भवेपोदाहरन्तीममितिहास नरोत्तमम् ! । शिलोम्यो संपादसिद्धस्य च युधिष्ठिर
कधिसिदः परिकम्य समस्तो पृथिवीमिमाम् ।
उसात शिवे राजन्गृई प्राप्तो महात्मनः ॥१४॥

·२६४
• पाद्मपुराणम्
• [६ उत्तरखण
आत्मविद्यासुतत्त्वज्ञः सर्वदा सजितेन्द्रियः । रागद्वेषपरित्यक्तः कुशलो शानकर्मसु
वैष्णवेषु सदाभ्रेष्ठो विष्णुधर्मपरायणः । अनिन्दको वैष्णयानां सदाधर्मपरायणा
योगाभ्यासरतो नित्यं शङ्खचक्राधिधारफः । त्रिकालपूजातत्त्वशः श्रीकण्टेऽनुरतः सद
वेदविद्यासु निपुणो धर्माधर्मविषारकः । वेदपाठ्यतो नित्यं नित्यं वातिधिपूजका 1
सतीर्थमतियु कस्तु शिलोच्छेपु स्थितः सदा।
चतुर्वेदेषु यड्यानं गीतं यद्यत्स्वयम्भुवा ॥१६॥
तत्सर्व स च जानाति द्विजो विष्णुस्वरूपधृत् ।
नानाधर्मार्थविशदो धव्ययेष्टमतिः सदा ॥ २०॥
एकस्मिन्नेव काले तु गतोऽसौ वे शिवे हम् ।
तं दृष्ट्या विधिवच्चैव कृत्याऽऽतिथ्य महामनाः ॥ २१ ॥
शिविः पप्रच्छ त सिद्ध देशानां हितकारणम् ।।२२।।
उन्छवृत्तिस्यावा
के देशाः के जनपदा केशीला: केऽपि वाधमाः । पुण्या द्विजवत्या मह्यं निर्दधुमईसि
सिद्ध उवाबी
ते देशास्ते जनपदास्ते शैलास्तेऽपि वाथमा।
पुण्यात्रिपथगा येषां मध्ये नित्यं सरिद्वरा ॥ २४ ॥
तपसा ब्रह्मचर्येण यस्त्यागेन पा पुनः । गति तां न लभेजन्तुगङ्गांसंसेव्य यां लभेव
मातानां व पयसि गा. ये नियतात्मनाम् । तुष्टिर्भवति या पुंसां न सा फतुशतरपि
अपदत्य तमस्तीयं यथा मात्युदये रविः।
तथाऽपहत्य पाप्मानं भाति
गङ्गाजलाप्लुतः ॥ २७॥
अग्निप्राप्य यथा पिन तूलराशिनिश्यति । तया गावगाहा सर्व पापं ध्यपोइति।
यस्त एषांशु संतप्तं गाङ्गेय सलिलं पियेत् । सयो नीदारनिर्मुक्त पायकारि विशिष्यते
चान्द्रायणस तुचौयो नियन्पुमान् ।
संप्तधापि गणार्या यो नरस पिशिष्यते ॥ ३०॥

·एकाशीतितमोऽध्यायः] * गङ्गामाहात्मवनम् - लम्बेताधःशिरायस्तु वर्षाणामयुतं नरः । मासमेकं तु गङ्गाम्म सेवते यो नरोत्तमः ॥ ब्रह्महत्या विनिर्मुक्तो याति विष्णोरनामयम् । इयं वेणिसमा पुण्या पवित्रा पापनाशिनी ॥ ३२ ॥ यस्याःस्मरणमात्रेण घालहा मुव्यते क्षणात् । स प्रयागस्तीर्थराजो वैष्णचानां हि दुर्लभः ॥ ३३ ॥ मात्वा यत्र नरथ चेकुण्ठ सत्वरं व्रजेत् । प्रियाप्रिये न जानाति धर्माधर्मों न विन्दति स्नात्वा चैव तु गड्डायां महापापात्प्रमुच्यते ॥ ३५ ॥ गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ३६॥ ब्रह्महा चैव गोलो पा सुरापी यालघातकः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो दिवं याति च सत्यरम् ॥ ३७॥ दर्शनं माधयस्याय पटस्य दर्शनं तथा। वेण्यां स्नानं कुर्वाणो वैकुण्ठं प्रतिगच्छति उदिते च यथा सूर्य चिलयों घेतमः। तच तस्यां पापानिनश्यन्ति स्तानमात्रतः गगाद्वारे कुशाधर्ते गलिके तीलपर्यते । स्नात्या फनखले तीर्थे पुनर्जन्म न विद्यते । पर्व भात्या नरश्रेष्ठो गङ्गास्नायो पुनःपुनः । " स्नानमात्रेण भो राजन्मुच्यते फिल्विपादतः ॥ ४१ ॥ देवानां प्रपरो विष्णुर्यज्ञानां चाश्वमेधकः । अचरपः सर्पवृक्षाणां नी भागीरथी सदा ॥२॥ इति धीपा महापुराणे पसरवाशसाहस्थो संहितायां पच्छे उत्तरखण्डे उमापति नारदसंघादे गङ्गामाहात्म्यं नामैकाशीतितमोऽध्यायः ॥८॥ अघिल्पक त्यपि पाठ ·दयशीतितमोऽध्यायः वैष्णवलक्षणवर्णनम् । पायरयुयान। पेणापानां लक्षणे व कीदृशं प्रतिपादितम् । महिमा कोशाधेच पद विश्वेश्वर प्रमो महादेव उपाय। विष्णोरयं यतःमोत्तो हातोये वैष्णपोमतः । सर्यस्यादिस्तु पिरोयो प्रारूपधरस्ततः । यतःसफाशात्संजाता ब्राह्मणायेदपारगा: 1 ते पंप्यास्तु विप्रेया नेवान्ये तु कदाचन शोचसत्यक्षान्तियुको रागद्वेषयियजिता । घेदविद्यापिधारमो यास वैष्णव उच्यते । अग्निहोत्ररतो नित्यं नित्यं चातिधिपूजकः । पितृमतोमातृभक्तः स वै येध्याय उभ्यो दयाधर्मेण संयुक्तास्तथा पापपराङ्मुखः । शससमाहिती घे सवै वैष्णपउच्यते । फण्ठे मालाधरो यस्तु, मुखे रामं सदोस्वरेत् । गानं कुर्यात्सदाभच्या स नरो वैष्णधः स्मृतः ॥७॥ पुराणेपुरता नित्यं यज्ञेषु च रता:सदा । ते नरा बैष्णपा शेया:सर्वधर्मेषु संमना. तेषां निन्दा प्रकुर्वन्ति ये नराःपापकारिणः । ते मृतास्तु कुयोनि वै गच्छन्ति च पुनःपुनः ॥ ६ ॥ गोपालमानी मूर्ति च येऽर्चयन्ति द्विजाः सदा। धातुमात्रमयीं कृत्वा चतुर्हस्तां सुशोभिताम् ॥ १०॥ पूजां कुर्वन्ति ये विप्रास्ते झेया:पुण्यमागिनः । छत्वा पाषाणां मूर्ति कृष्णाच्या रूपसुन्दरीम् ॥ ११ ॥ पूजां कुर्वन्ति ये घिरास्ते शेयाःपुण्यमूर्तयः ! शालग्रामशिला यत्र यत्रद्वाराघतीशिला उभयोःसंगमो यत्र मुक्तिस्तत्र न संशयः। मूर्तिमन्त्रेण संस्थाप्य पूजनं क्रियते यदि ·यशीतितमोऽध्यायः * वैष्णवलक्षणवर्णनम् नदर्चनं फोटिगुणं धर्मकामार्थ मोक्षदम् । नघधा तत्र वै भक्ति कर्तव्या जनार्दने । तपाषाणजामूर्तिस्तथा धातुमयी त्वया । तस्यां भक्त प्रकर्तव्यं ध्यान पूजनमेव च । राजोपचारिकी पूजां मूर्ती तत्र प्रकल्पयेत् । सर्वात्मानं स्मरेन्नित्यं भगवन्तमधोक्षजम् ॥ १६ ॥ नानाधैफशरणं लोकानां वृत्तिकारणम् । मूर्ती तत्र स्मरेन्नित्यं महापातकनाशनम् गोपालोऽयं तथा कृष्णो रामोऽयमिति च ब्रुवन् । पूजा करोति यः सम्यक्स वै भागवतोनः ॥१८॥ गोकुले तु यथारूपं धृतं वै केशवेन तु । तादारूपं प्रकर्चव्यं वैष्णवर्नरसत्तमः॥ १६ आत्मसंतोपणार्थाय स्वरूपं कारयेद् बुधः । यतो भकिस्तु बहुला जायते नात्र संशयः शनचक्रगदादीनि विष्णोश्वायुधानि च । तस्यां मूर्ती धिशेपेण कर्तव्यानि प्रमाणतः ॥ २१ ॥ चतुर्भुजो द्विनेत्रा च शङ्खचक्रगदाधराम् । पीतवासः परीधानां शोभनानां गरीयसीम् ॥२२॥ पनमालांदधानां तां लसद्वैडूर्यकुण्डलाम् । मुकुटेन समायुक्तां कौस्तुभोद्भासितां सदा सोपणि पाय रोप्यो चा ताम्रजा वाध पैत्तलीम् । फारयेत्परया भल्या पणद्विजसत्तमः ॥२४॥ भागमोकर्वेदमन्त्रै प्रतिष्ठाप्य विशेषतः । पचाद्वा अर्चनं कार्य यथाशास्त्रानुसारतः ॥२५ षोडशोपचारमन्त्रीपूजन विधिपूर्वकम् । पिजिते तु जगन्नाथे सर्वे देवाध पूजिताः ॥ भतोऽनेन प्रकारेण पूजनीयो महाप्रभुः । अनादिनिधनो देवः शचक्रगदाधरः । सर्व ददाति सर्वेशो वैष्णपान्पुण्यरूपिणः ॥ २७॥ पार्वत्युपार। के पासा पैष्णया:फे तु केभक्ता भुविफीतितः । ते वे लक्षणं यूहि यथार्थ चे महेश्वर महादेव उपाच! दा भपन्ति पै दासा चैप्पा नारदाययः । महादधाम्रीगधा भकास्ते नानन्दिनि ·२६८ * पाझपुराणम् : .. ६ उखरख ब्राक्रियारतो नित्यं घेदवेदाङ्गपाटकः । शङ्खचक्राङ्कितो यस्तु स वै वैष्णव उच्यते द्विनसेवारतो नित्यं नित्यं विष्णुप्रपूजकः । शृणोति बहुधा व पुराणं येदसम्मित स शूदो हरिदासस्तु इत्युक्तो नगनन्दिनि । पञ्चवर्षत्वमाश्रित्य हवा भक्तिरनेकपा स वै भक्त इति प्रोक्त सर्व साधुपु संमतः । धुवादयस्ते विज्ञेया अम्वरीपादयश्च ये भक्ताश्च मुनिभिः प्रोका.सर्वकालेषु भामिनि!! कली धन्यतमा शूदा विष्णुध्यानपरायणाः ॥ ३४॥ इहलोके सुखं भुक्त्वा यान्ति विष्णुं सनातनम् । शङ्खचक्राङ्कितो यस्तु विष्णुभक्तिप्रकारकः ॥ ३५ ॥ चतुर्विधमहोत्सादकर्ता चैव विशेषतः । स शूद्री विष्णुदासस्तु यथादृष्टं यथा श्रुतम इति श्रीपाञ महापुराणे पश्चपञ्चाशत्सादस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरसण्डे उमामहे- भ्वरसंघादे दासवैष्णचानां महिमानाम द्वयशीतितमोऽध्यायः ॥ २॥ व्यशीतितमोध्यायः सर्वमासविधिवर्णनम् । पार्वत्युपाय। सर्वेग घेध मासानां विधि हि महेश्वर । महोत्सया प्रफर्तव्यःको विधिस्तत्र संमत को देयः पूजने फस्य महिमा फीदशो मयेत् । फस्या विधी प्रकर्तव्यं ऊमे पद सुरोधर! ॥२॥ . মাহতি ঘি লাশ: যা যাই যাই- ৰাষই। पिप्पोको गणोमीति दानारपनासय ३ . व उपाय। কখানা যিখি ঘুমী মা দুরি যান। হানা ঘূৰি খিৰিব ·2 7 ज्यशीतितमोऽध्यापः | चैत्रशुक्लैकादश्यांदोलामहोत्सव विधिवर्णनम् * २६४ तत्रादौ च सितेपो चैत्रमासे सुशोभने । एकादश्यां चिशेपेण दोलारूढं प्रपूजयेत् ॥ कुर्याद्भज्या सदा देवि चोत्सवे विधिपूर्वकम् । दोलारुढं प्रपश्यन्ति कृष्णं कलिमलापहम् ॥ ६॥ अपराधसहस्रस्तु मुक्तास्ते नगनन्दिनि । तावत्तिष्ठन्ति पापानि कोटिजन्मकृतान्यपि ॥ याचन्नान्दोलयेदेवं विश्वेशं विश्वनायकम् । कली वै ये प्रपश्यन्ति दोलारूढं जनार्दनम् गोमादिकाःप्रमुच्यन्ते का कथा त्यितरेप्यपि । दोलोत्सवे प्रशस्तु रुद्रेण सहिताः सुयः ॥ ६॥ कुर्वन्ति प्राङ्गणे नृत्य गीतवाद्यं च हर्षिताः । ऋपयोगणगन्धर्षारम्भाद्यप्सरसांगणाः पासुकिप्रमुखानागास्तथा देवाः सुरेश्वराः । दोलायां च समायान्ति विष्णुदर्शनलालसाः ॥ ११ ॥ दोलायात्रा निमित्तं तु दोलाले मधुमाधवे । भूतानि सन्ति भूपृष्ठे ये केचिद्देवयोनयः समापान्ति महादेवि कृष्णे दोलास्थिते ध्रुषम् । विष्णुं दोलास्थितं दृष्ट्वा त्रैलोक्पस्योत्सपोभवेत् ॥ १३ ॥ तस्मात्कार्यशतं त्यतया दोलाहे चोत्सवं कुरु । प्रहादस्तु समायाति विष्णुं दोलाधिरोहणम् ॥१४॥ कुरुते च महादेवि घरदं तमनुस्मरन् । दोलास्थितस्य कृष्णस्य ये कुर्वन्ति प्रजागरम् ।। सर्वपुण्यफलप्राप्तिनिमेपैकेन जायते । दोलायां संस्थितं विष्णुं पश्यन्ति मधुमाधये ॥ कीडन्ति विष्णुनासा देघदेवेन पन्दिताः । दक्षिणाभिमुखं देवं दोलारूढ़ सुरेश्वरि ।। सहन्दु राष्ट्रपा तु गोपिन्दं मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ १७॥ ओ दोलारूदाय विद्महे माधवाय च धीमहि । तन्नो देवः प्रचोदयात् ॥१८॥ इदं गायल्या पूजनम्। माधवाय गोधिन्दाय धीकण्ठाय नमोनमः । पूजनं मन्त्रपूर्व व कर्तव्यं विधिपूर्वकम्॥ गुरवे दक्षिणां दद्याद्यथाशक्या समाहितः । मायप्रिमोसदाभक्या परिपूर्ण ततो भवेत् ॥ २० ॥ - ·३०० * पादपुराणम् में [६ उत्प किमन्ययहुनोकन भूयो भूयो परानने । दोलायां संस्थिता विष्णुःसर्वपापापह पूजितो यर्नरः सम्यक्सदा सर्व ददाति च । यत्र देवाःसगन्धर्या:किजरा अपयस्त मायान्ति बहुधा तत्र दोलारूढेन संशयः ॥ २३ ॥ ओं नमो भगपते वासुदेवायेति मन्त्रेण पूजनं तत्र फारयेत् । पोडशोपचार पूजा कर्तव्या विधिपूर्यफम्। धर्मार्थमुख्या ये फामास्तान्सर्यान्प्राप्नुयु पम् ॥ २४॥ अङ्गन्यासं करन्यासंन्यासं शारीरकं च यत् । तत्सवं तु प्रकाव्यं मन्त्रेणानेन सु. आगमोकेन मन्त्रेण कर्चव्यो दि महोत्सवः। श्रीलक्ष्म्या सहितं देवं दोलायां च प्रकल्पयेत् ॥ २६ ॥ देवाग्रे चैष्णया:स्थाप्य नारदाद्याःसुरर्षयः । विष्वक्सेनादिका भक्ताः स्थाप्यास्ते ह्यग्रतःसदा ॥ २७ ॥ पश्चयादिवनिघोंप:कुर्यादागतिकं युधः । यामे यामे तथा देवि पूजनीयःप्रयत्नतः । नालिकेरैस्तथा शुभ्रःकदला तथा पुनः । अयं दद्यात्ततो देवि पूजयीयःप्रयत्नतः ॥ देवदेव जगन्नाथः शङ्खचक्रगदाधर । अघं गृहाण मे देव कृपां कुरु ममोपरि ॥३. 'वच्छेषं वैष्णयानां तु दद्यात्प्रासादिकं पुनः । धादनं नर्तनं तत्र फर्त्तव्यं वैष्णपैनः आन्दोलनं ततः सर्वः कर्तव्यं च विशेषतः। पृथिव्यां वानि विनि क्षेत्राणि च सुरुवरि ॥ ३२॥ सर्वाप्येतानि वै तत्र द्रधुमायान्ति तदिने । पवं पात्या सदा देचि फर्तव्यः सोत्सवो महान् ॥ ३३ ॥ ग्राह्मणाक्षस्त्रिया वेश्या:शूदायाधान्यजातयः । शङ्खचक्रगदाधाराः भातभ्यानगननिनि इति श्रीपाझे महापुराणे पक्षपञ्चाशतसहस्यां पठे उत्तरेखण्डे उमामहेश्वरसंधारे दोलामहोत्सपो नाम यशीतितमोऽध्यायः॥८ ·। चतुरशीतितमोऽध्यायः चत्रशुक्लद्वादश्दयां मनफमहोत्सवविधिवर्णनम् महादेव उपाय। अस्मिन्ये चैत्रमासे तु कार्यों दमनकोत्सवः। द्वादश्या तु तथा सम्यग्विधिःकार्यों विशेषतः ॥१॥ वैष्णवःश्रद्धयापुण्यो जनतानन्दवर्धनः । देवानन्दसमुद्भूना दिव्या दमनमअरी ॥२॥ निवेद्या वैष्णवर्भकैःसर्वपूजा फलेप्सुभिः । चैत्र तु शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां नगनन्दिनि ॥ फारयेत्परयामरया महोत्सवमनास्तथा । तत्रादौ च स्वयं गत्वा श्रारामप्रति चानधे फर्तव्यं रतियुक्तस्य फामदेवस्य पूजनम् । कामदेव नमस्तेऽस्तु विश्वमोहनकारक ॥ विष्णोर, विवेप्यामि कृपां कुरु ममोपरि । गीतवादित्रनि?पैरानेतव्यो गृहप्रति । एकादश्यां सुरश्रेष्ठ धियासन पूर्वकम् । कर्तव्यं पूजनं तत्र रात्रौ भक्या तु वैप्पावैः कव्यमनस्तस्तस्य सर्वतोभद्रमण्डलम् । स्थापयित्वा तु देवेशं रत्यायुक्तं च तत्र वै आच्छाद्य श्वेतवस्त्रेण दमनं स्थापयेवुधः । तत्र ये पूजन कार्य वैष्णवैदिजसत्तमैः ॥ ६॥ क्लीं कामदेवाय नमो ही रत्यै च तथा नमः । ऐन्द्रयादि दिशि संस्थाप्य फन्दपं पूजयेद् बुधः ॥१०॥ गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपमारार्तिकं तथा ! रात्री भक्या प्रकर्त्तव्यं विधिनात्र सुरेश्वरि मदनाय नम इति प्राच्याम् । मन्मथाय नम इति आग्नेप्याम् । कन्दाय नम इति. याम्ये । अनङ्गाय नम इति रक्षोदिशि । भस्मशरीराय नम इति वारुण्याम् । स्मराय नम इति वायव्याम् । ईश्वराय नम इति कौवेर्याम् । पुष्पवाणाय नम इतीशान्याम् ॥ चतुर्दिक्षु च सर्वासु पूजनं तत्र कारयेत् । पूजिते केशवे चात्र सर्वे देवा:सुपूजिता अक्षतगन्धधूपदीपैनैवेद्यस्ताम्बूलैश्च दमनकं पूजयित्वा तु ।

·३०४ • पापपुराणम् . शालग्रामशिलापापिस्थापनीया विशेषतः । प्रतिमा धा he तस्माज्जेष्ठे महादेवि तोयस्थं पूजयेद्धरिम् । पीततापो सुशीतले तथा तोये तुलसीदलयासितम् । शुचिशुक्रगते कळे शुचिशुक्रगते फाले येऽर्चयिष्यन्ति केशवम् । ३०२ "तत्पुरुषाय विद्महे इति चे कामगायन नमोऽस्तु पुष्पयाणाय जगदा। देवदेव नमस्तेऽस्तु रतिपते नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽस्तु जगन्नाथ सर्वचीड पूजनीयःप्रयत्लेन रत्यासह जना देवदेव जगन्नाथ! इत्स्थान्पूरय मे चिप इत्येतेर्यनुभिमंन्त्र पूजनीयःप्रयत सतो दमनकमुधिगृहीत्या निवेदयेत् । सतो गन्धादिभिमंह पिनकलगार देवस्य पादयोनि पापालटारपिसे.धदया प्रा. मा दमनमर्ग पो ये विष्णु! पजिन ये जगन्नाथे। देमारीसमयमाग्रम पर दमनको विधिता ये.गुवं पायापास्नं शास्याल ॐपली कृष्णाय गोविन्दाय व पवम्माम्य पछि यापद्धराधरालोका यावचन्द्र दिवाकरीतावतस्य कुले- जलस्यं विविधःपुष्पर्मच्यन्ते यमपीटनात् ॥३ ॥ जलपेष्ठो यतो विष्णुर्जलशायीजलप्रियः । तस्मादी कि नीरमध्ये स्थितं कृत्वा शालग्राम समुदयम् येनाविमा कर्कराशिगते सूर्य मिथुनस्थे विशेषतः । येनाचितो हर्मि- द्वादश्यां तु विशेपेण जलस्थजलशायिनः । येनार्चनं कृतं तेन फोटिया शतं कृतम् ॥ निक्षिप्य जलपात्रेतु मासे माधवसंबके । माधवं येऽचयिष्यन्ति देवास्ते तु नरा भुवि ।।. पावेगन्धोदकं कृत्वा यःक्षिपेद्गरुडध्वजम् । द्वादश्यां पूर्व अश्रद्दधानःपापात्मा नास्तिकोऽच्छिन्नसंक । हेतुनिष्ठश्च पञ्चते न पूजा फलमागिनः ॥१ ॥ स्था महादेवि प्रभु जलस्यं जगदीश्वरम् । पूजयेयो मोद इति मन्त्रेप गिरिज उदकं चाभिमन्वयेत् ।। देवदेव महाभाग ! धीवत्ससान !! महादेव ! नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वमा !! मगृहाष भो देव ! मति मे देहिस ' ' ॐहां हीरामाय नमः ' इति मन्त्रेप देवेशन सानाविध . मुपुष्पैध पूजयेदरुडासनम् ।

·३०३ शीतितमोऽध्यायः ] * भगवतो जलशयनमहोत्सवर्णनम् * काकुसुमदेवं धसन्ते गरुडध्वजम् । योऽर्चयेत्परमामत्या. मुक्तिभागी भवेत्तु सः मीदमनश्चैव सयस्तुष्टिकरो हरेः । अत: पूनाप्रकर्त्तव्या वैष्णवर्नरसत्तमः ॥ २८॥ बहनं कृतं तेन कन्यादानं तथैव वा पृथ्वीदानं कृतं तेन विष्णोर्वं पूजनेरते ॥२६॥ मेिकां गृहीत्वा तु मनरी दमनस्य तु । यःपूजयति देवेशं संप्राप्त मधुमाधये ॥३०॥ रसक्यो न जाने वै तस्याहं नगनन्दिनि । सवै चतुर्भुजो भूत्या इहलोके परत्र व ॥ धर्मानींश्च कामांश प्रभुङ्क्ते वैष्णचं पदम् ॥ ३१ । ति श्रीपादो महापुराणेपञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पठे उत्तरखण्डे दमनकमहो- रसवो नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः ॥ ८४ ।। पञ्चाशीतितमोऽध्यायः पैशाखज्येष्ठापादेषु भगवतो जलशयनमहोत्सवर्णनम् महादेव उपाचा पैशाख्यां पौर्णमास्यां वे जलस्यं जगदीश्वरम्। पूजयेद्वैष्णधो भच्या हतोत्साहो मुदान्यितः ॥१॥ तं पापं तथा नृत्यं एत्या पुण्यं महोत्सपम् । एकादश्यां सुरश्रेष्ठं पश्येद्वाध प्रहर्षितः तिं गायन्दर्भच्या फर्त्तव्यश्चोत्सवः शुमः । शयनं कुरु देवेश जलेऽस्मिन्ये सुरेघर त्ययि सुप्ते जगत्सुप्त भवत्येव न संशयः । धनागमे प्रकुर्वन्ति जलस्यं वैजनाईनम् ॥ पे नरात सुरश्रेष्ठे न दाहो नरफे भवेत् । स्वर्णकाने तथा रौप्ये ताने या च सुरेश्वरि मृण्मये पाथ कर्तव्यं शयनं विष्णुसंमरम्। सत्र तोयं च संस्थाप्य शीतलं गन्धवासितम्॥६॥ हस्मिस्तीपे ठतो विष्णो:स्थापनं कारयेयुधः। गोपालनामी मूर्तिध रामनानी तथापि या ७६ ·[६ उत्तरमन ३०२ * पाभपुराणम् "तत्पुरुषाय विद्महे कामदेवाय धीमहि । तन्नोऽनङ्गप्रचोदयात् ॥१३॥ इति वे कामगायध्या अष्टोत्तरशतधारन्तं दमनकममिमन्य नमस्र्याम् । नमोऽस्तु पुप्पयाणाय जगदाहादकारिणे । मन्मथाय जगन्नेत्रे रतिप्रीतिकरायव । देवदेव नमस्तेऽस्तु श्रीविश्वेश नमोऽस्तु ते । रतिपते नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वमण्डन! ॥ १५ ॥ नमस्तेऽस्तु जगन्नाथ सर्वयीज नमोऽस्तुते । एतैर्नानाविधमन्त्रैरागमोक्तविशेठ । पूजनीयःप्रयत्नेन रत्यासह जनार्दनः । ततो निवेद्य तत्कर्म जागरं कारयेद् बुधः ॥१७॥ देवदेव जगन्नाथ ! पाञ्छितार्थप्रदायक!। हृत्स्थान्पूरय मे विष्णो कामान्कामेश्वरीप्रिय ! ॥१८॥ इत्येतेहुभिमन्त्रःपूजनीयःप्रयततः । श्रीनिवासो जगनायो भकानां शुभकामुक! ततो दमनकमुष्टि गृहीत्वा तत्र मूलमन्त्रेण । श्री श्री विष्णयादि देवेभ्योदमन निवेदयेत् । ततो गन्धादिभिर्महतीपूजा गीतवाद्यनृत्य महोत्सवःकार्यः । देवाने या वस्त्रालङ्कादविणे.धदया प्रपूजयेत् । ततः स्वयं वैष्णवन्धुभिः सहानीयात् । सतो दमनमअर्यायो ये विष्णु प्रपूजयेत् । पूजित ऐ जगन्नाये गयं वे पूजितः सदा ॥ २० ॥ पर्य दमनको देपि पूजितो यःमुपैष्णवैः। सर्व तीयं कृतं तैस्तु मार्या पूजन हरुमा पंडाध्यायःतस्तेन शास्त्राध्ययनमेय च । मग्निहोत्रं कृतं तेन म पूनिती मिः । लं तु मदम्बेयं ग्राहंधा वाय क्षास्त्रियम् । शादं पश्यं घ पन्चान्यदन्यं धन्यतरं स्मृतम् ।। २५ ॥ पस्मिन्कुले पतीयांधात्सपो दमनकः एतः । सच पन्यम्नु भन्यो ये पेन विष्णुः प्रपूजितः ॥२५॥ पितकलशोदकं देवस्य पादयोनिक्षिप्य जलकीडा तस्मिन्दिने कर्तव्यामगुर प्रदादा महारी च मीमांसमक्षकः । मुच्यते पातकादेवि दष्ट्या दमनकोत्सम्म । दमननव्या समायं मधुमायागंपूय मांसदस्य देधिसंहमने फरमान ·तुःशीतितमोऽध्यायः ] • भगवतो जलशपनमहोत्सवर्णनम् * रलिकाकुसुमैर्देवं धसन्ते गरुडध्वजम् । योऽर्वयेत्परयाभक्या मुक्तिभागी भवेत्तु सः ररुकोदमनश्चैव .सधस्तुष्टिकरो हरेः । अतः पूजानकर्तव्या वैष्णवर्नरसत्तमः ॥ २८॥ पोसहस्तं कृतं तेन कन्यादानं तथैव । पृथ्वीदानं कृतं तेन विष्णोर्वे पूजनेकते ॥२॥ एकामेकां गृहीत्वा तु मार्ग दमनस्य तु । य.पूजयति देवेशं संप्राप्ते मधुमाधये ॥३०॥ पुण्यसलयां न जाने वै तस्याहं नगनन्दिनि । सवै चतुर्भुजो भूत्वा इहलोके परन च ॥ धर्मानधाश्च कामांश्च प्रभुङ्क्ते वैष्णवं पदम् ॥ ३१॥ इति श्रीपाझे महापुराणेपञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे दमनकमहो- त्सपो नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः ॥ ८४ ॥ ---- पञ्चाशीतितमोऽध्यायः चैशाखज्येष्ठापादेषु भगवतो जलशयनमहोत्सवर्णनम् महादेव उवाच। वैशाख्यां पौर्णमास्यां ये जलस्र्थ जगदीश्वरम् । पूजयेद्वष्णो भत्त्या कृतोत्साहो मुदान्यितः ॥१॥ गीतं पापं तथा नृत्यं इत्या पुण्यं महोत्सवम् । एकादश्यां सुरश्रेष्ठं पश्येद्वाय महर्षितः गीत गायन्दर्भक्या कर्त्तव्यधोत्सवः शुभः । शयनं कुरु देवेश जलेऽस्मिन्ये सुरेश्वर त्वयि सुप्ते जगत्सुप्तं भवत्येव न संशयः । धनागमे प्रकुर्वन्ति जलस्थं वैजनार्दनम् ॥ ये नरास्तु सुरश्रेछे न दाहो नरके भवेत् । स्वर्णपात्रे तथा रोप्ये वाने या च सुरेश्वरि मृण्मये पाय फर्तव्यं शयनं विष्णुसंशकम् । तत्र तोयं च संस्थाप्य शीतलं गन्धवासितम् ॥ ६ ॥ तस्मिस्तोये तो विष्णोःस्थापन कारयेद्बुधः । गोपालनासी मूतिध रामनानी तथापि या ॥३ ·साभार शालग्रामशिलापापिस्थापनीया विशेषतः । प्रतिमा पा महामागे तस्य पुण्यमन यापनराधगलोफा यापचन्द्र विद्यारी! तायत्तस्य कुले फधिल भवेविका तस्माजेष्ठे महादेवि सोयण पूजयेद्धरिम् । पीततापी नरस्तिठेवायदाभूतसंप्ल सुशीतले तथा तोये तुलसदिलपासितम् । शुनिशुक्रगते काले पूजयेद्धरणीयरम शुचिशुकगते फाले येऽर्चयिष्यन्ति येशयम् । जलस्यं विविधः पुणेमुच्यन्ते यमपीटनात् ॥ १२॥ जलपेटो यतो विष्णुर्जलशायी जलप्रियः । तस्मादप्राप्मे विशेण जलस्यं पूजयेद्ध नीरमध्ये स्थितं कृत्वा शालग्राम समुद्भवम् । येनाचि महामन्यास भवेत्कुलपा फर्कराशिगते सूर्य मिथुनस्थे विशेषतः । येनावितो हरिमंतया जलमध्ये तु सुन्दा द्वादश्यां तु विशेपेपा जलस्यजलशायिनः । येनार्चनं छतं तेन फोटियक्ष शतं कृतम् ॥ १६ ॥ निक्षिप्य जलपात्रे तु मासे माधवसंझके। माधयं येऽर्चयिष्यन्ति देवास्ते तु नरा भुवि ।।१७॥ पात्रेगन्धोदकं कृत्वा यःक्षिपेद्गरुडध्वजम् । द्वादश्यां पूजयद्रात्री मुक्तिभागी भवेत्तुर अश्रद्दधानापापात्मा नास्तिकोऽच्छिन्नसंशयः। हेतुनिष्ठश्च पञ्चैते न पूजा फलभागिनः ॥ १६ ॥ वथा महादेवि प्रभु जलस्थं जगदीश्वरम् । पूजयेद्यो नरो नित्यं महापापैःप्रमुच्यते ॥२ 'हां ह्रीं रामाय नमः' इति मन्त्रेण देवेशि पूजनं तर घे स्मृतम् । 'क्लीं कृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनबल्लभाय नमः। इति मन्त्रेण गिरिज उदकं चाभिमन्त्रयेत् ॥ २१ ॥ देघदेव महाभाग! श्रीवत्सहतलाउन!। महादेव ! नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वमापन!! अर्घ गृहाण भो देव ! मुक्ति मे देहि सदा ! ॥२२॥ नानाविधैः सुयुप्पैच पूजयेद्गरुडासनम् । .

·तितमोऽध्यायः] * पवित्रारोपणविधिवर्णनम् . सर्ववाधा विनिर्मुको विष्णोःसायुज्यमाप्नुयात् ॥२३॥ । जागरणं तत्र द्वादश्यां मुसमाहितः । भविषमजेदेवं विष्णुभव्ययमक्षयम् ॥२४ 4वं पैशाखसंबन्धी भकिमायेन तत्परः । उत्सयो विष्णुसंस्तु फतव्यो भक्तिमिन्दुभिः ।। २५ ॥ मोवन मन्त्रेण विधि तय प्रकारयेत् । फनेसति महादेवि कोटियससमं फलम् ।। द्वेषविनिर्मको महामोहनियतंकः । इहलोके सुखं भुवया याति विष्णोः सनासनम् ब्राह्मणो भक्तिभायेन यःकरोत्युरसवं भुपि । सर्वपापविनिर्मुक्तो येफुण्ठं गच्छति भ्रघम् ।। २८ ।। ध्ययनहीनोऽपि शास्त्राध्ययनयर्जितः । हरिभक्तन्तु संभाव्य लभते वैष्णवं पदम् ॥ भात्माराम सामुनो पिजितात्मा भवेत्तु सः । सधै विष्णुपदं याति यायचन्द्रदिघारी॥३०॥ ते धीपासेमहापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहन संहितायो पष्ठे उत्तरपण्डे उमामहेश्वर. संवादे शयनमहोत्सयो नाम पश्चाशीतितमोऽध्यायः॥८५॥ पडशीतितमोऽध्याय पचियारोपणविधिवर्णनम् । महादेष उपाय पिणेमासि संपपिशागणी पिधिःायम्मिनले मु देधिदिव्यभक्तिःप्रजापते पवित्रारोपण पिणी: दया युधः । का जापने न पूजा पात! पारिकी परिवार विमान मुखमारमनः । संनिविष्मी ·गाग्राम समान प्रसारित ने निरोग प्रकारपे।। सम्मानपूर्व प्राथा niral भागमा मिकमेनापि माझं मात ॥ सामने गिरोषणविधिः गोजमा विष्णुका सीगणेमामि देवेशिwiffपूर्णमा भगाये समंधानाम एवं समा गु: यात्रित गर्न प्रतिनिलिदिप्रमाणे मप्रतिमा पानिधि पान जानु मामिल नम्। ग्य मजकमि पित्र फार गुरु:00 संपरसरदिनेस्तनपनि सहगया। सूप प्रकरणे गिनायोसशतम् ॥१०॥ सपनापि गुरुपात पाति । लिये लिहसंतु महानागं संयुक्त মিলা খাবি নিয়ে। যা মীমানা পাই বন বিন্দুমারি एक ये सुपयितु गन्धाय मारयेरसदा स्तुनायच्य संयुक्त कर्तव्य पर देपाना या प्रोक पवित्रविष्णुदेवतम्। भाजघामान्येऽपि च वादयः पपिप्राणि पधादातव्यानीह पार्यति । प्रतिपदनदस्योक्ता पपित्रारोपणे तिथि। स्या देव्या द्वितीया नु तियानामुत्तमासिधिः । तृतीया तु सप प्रोका चतुर्थी गणपस्य १६ पञ्चमी चन्द्रमसचैप पप्ठी कार्तिकस्य । सप्तमी व रयः प्रोक्ता दुर्गायाघाटमी स्मृता ॥ १७ ॥ नयमीचैव मातण यमस्य दशमी तथा एकादशी तु सग द्वादशी माधवम्य या त्रयोदशी तु फामस्य शर्यस्योका चतुर्दशी । तत्पश्चदशीख्याता धातु हर्चने पुनः । पता चै तिथयःमोकापपिधारोपणोचिताः। फनिष्टे द्वादश प्रोकाः मध्यमे द्विगुणा.स्मृताः म २०॥ त्रिगुणाश्चोत्तमे चैव प्रधाश्च पचित्रके। कारकेसराभ्यां पा चन्दनेन हरिद्रया ।। खयित्वा तु तत्सर्व स्थाप्य नधकरण्डके देवस्य यजनं यत्र स्थाप्यानि देववत्तदा + 4 -- -- - ·ीितितमोऽध्यायः ] * पवित्रारोपणविधिवर्णनम् * । देवार्चनं कृत्वा पासनसपवित्रकम् । अधिवासितेपपित्रे तु ततो वै पूजनं स्मृतम् प्रेषु च यद्देवास्तेषां निकटमावरेत् । ब्रह्माविष्णुस्तथा खत्रयो वै सूत्रदेवताः ॥ क्रिया च पौरुषी धीरा चतुर्थी वापराजिता । जया व विजया चैव मुक्किदा च सदाशिव ॥ २५ ॥ मनी नवमी दशमी सर्वतोमुखि । ग्रन्थीनां देवताश्चैव सूत्रेषु विनिवेशयेत् ॥ आवाहनमुद्या वै शास्त्रोक्तविधिना ततः । आवाह्य तत्र ताःसम्यक्संनिधीकरणं स्मृतम् ॥ २७ ॥ संनिधीकरणमुद्रया संनिधीकरणम् । रक्षामुद्रया संरक्ष्य धेनुमुद्रया अमृतीक- य आनीय देवस्याने कलशोदकं गृहीत्या भागमोक्तेन मन्त्रेण प्रोक्षणं विधायक्लो गाय इति मन्त्रेण प्रोक्षणं गन्धयादी ग्नेवेद्यादिकं दत्त्वा ताम्बूलादिकं दत्वा पोड- जोपचारादिना पवित्रदेवता अभ्पर्य गन्धपवित्रं धूपितं कृत्या देवाभिमुख सन्नम- स्कारमुद्रया देषमभिमन्त्रयीत। आमन्त्रितो महादेव सादेव्या गणादिभिः । मन्त्रैर्वा लोकपालेश्च सहित परिवारिक आगच्छ भावन्विष्गो विधिसंपूर्णहेतवे। प्रातस्त्वत्पूजनं कुर्म सान्निध्यं नियतं कुरु हदुगन्धं च पवित्र व देशप राघस्य व श्रीविष्गोश्चरणे तन्निक्षिप्य प्रात स्व. क्रेयां विधाय पुण्याहस्यस्तिवाचन जयजयशन्दर्घण्टादिवादित्रनि?पतु दिशब्दः वित्रे पूजां कुर्यात् । ततःप्रथम ज्येष्ठ ततो मन्यनं कनिष्ठं च । एभि.सर्याक्रमेण चूनां कुर्यात् । ॐ वासुदेवाय विद्महे विष्णुदेवाय धीमहि । तन्नो देवः प्रचोदयात् ।। ३०॥ ति पवित्रदानमयया स्वमन्त्रः । ततो वे महती पूजां विष्णोःकुर्यात्प्रसादिनीम् । यया वै कृतया देवि विष्णुरात्मा प्रसीदति ॥३१॥ नमन्तादीपमाला च कर्तव्या व विधानतः । चतुर्विधं तथा चान नैवेद्यं कारयेद्बुधः वित्राणि ततो दद्यात्पूजितानि तु शोभने । भक्या चैवविशेषेण थ्रीगुरुं पूजयेत्ततः । 'स्त्रालटारविधिना पूजनीयो गुरुमहान् । पूजयित्वा गुरुं तत्र पवित्र धारयेत्ततः ।

·[६ उत्तरखण्दे ३०८ * पाद्मपुराणा* अथ ये वैष्णया:सन्ति तेभ्यस्ताम्यूलादिक दत्त्वा पूर्णाहुतिमग्नये दत्त्वा श्रीनिवा- साय श्रीकृष्णाय फर्मनिवेदयेत् । मन्त्रहीन क्रियाहीनं भक्तिहीनं तु वेशव!। यत्पूजितो मया सम्यक्सम्पूर्ण यातु मे ध्रुवम् ॥ ३५॥ रात उद्वास्य इष्टबन्युमिस्तथा वैष्णविर्या सहितःसन्मृष्टमन्नं स्वयं भुनीत! एतत्पूजन दिव्यं ये रण्वन्ति द्विजोत्तमाः। सर्वपापचिनिर्मुका यान्ति विष्णोः परम्पदम् ॥ ३६ ॥ यापत्तपति वै चन्द्रो यावत्तपति वै रविः । पवित्रारोपकस्तद्वत्तप्यते नात्र संशयः । पृथिव्यां यानि दानानि नियमाश्च तथा पुनः । सर्वे पूर्णता यान्ति पवित्रारोपणेते उत्सवानां च राजाऽयं पवित्रारोपणोविधिः। ब्रह्महा शुध्यते तत्र नात्र कार्या विचारणा ॥ ३६॥ सत्यंसत्यं पुनःसत्यं यदुक्तं नगनन्दिनि । पवित्रारोपणे पुण्यं दर्शने तथा स्मृतम् । शूद्वर्षाथ महाभागे पवित्रारोपणाविधिः । कृतोयर्भकिमायेन ते वै धन्यतमा.स्मृताः धन्योऽहं कृतकृत्योऽई सौभाग्यो धरणीतले। मया तु या कृता भक्तिर्वष्णची मुक्तिदायिनी ॥५२॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पक्षाचाशत्सादस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे उमामहेश्व- रसंवादे पवित्रारोपणं नाम पडशीतितमोऽध्यायः ॥८६॥ सप्ताशीतितमोऽध्यायः चैत्रादिमामक्रमेण चमकादिपुप्पः विष्णुपूजनवर्णनम् पार्वत्युवाच। फानि पानि च पुष्पाणि फस्मिन्मासे प्रकवायेत्। सम्पद मुरेशत्वं विस्तरागत: 'ERT!!

·सप्ताशीतितमोऽध्यायः] * वम्पकादिपुष्पैः विष्णुपूजनवर्णनम् * महेश्वर उवाच। चैत्रे तु चम्पकेनैव जातीपुष्पेण घा पुनः। पूजनीयःप्रयत्नेन केशवाफ्लेशनाशनः ॥२॥ दमनकर्मरुकैश्चैव बिल्वपुष्परथापि पा । पूजयेजगतामीशं विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् ॥३॥ शतपत्रस्तथा दिव्य रक्तर्वा सुसमाहिताः । पूजयन्ति नरा विष्णुं चैत्रमासे सुरेश्वरि ॥ चैशाखे तु सदा देवि ह्यर्चनीयो महाप्रभुः । केतकीपत्रमादाय वृषस्थे च दिवाकरे ॥ येनाचितो हरिभचया प्रीतो मन्वन्तरंशतम् । ज्येष्ठेमासे तु संप्राप्ते नानापुष्पैःप्रपूजयेत् ॥ ६ ॥ पूजिते देवदेवेशे सर्वे देवाःसुपूजिताः । कृत्या पापसहस्राणि महापाप शतानि च ॥ तेऽपि यास्यन्ति भो देवि यत्र विष्णुःश्रियासह । भापामासि संप्राप्ते पूजां कुर्याद्विशेषतः ॥ ८॥ करवोरैरक्तपुष्पैस्तधाजेर्वा सदा नराः । पूजांकुर्वन्ति ये विष्णोस्ते शेयाःपुण्यभागिनः जातरूपनिर्विष्णुकदम्यकुसुमैस्तथा । येऽर्चयिष्यन्ति गोविन्दं न तेषां सौरिजंभयम् धनागमे घनश्यामःकदम्यकुसुमाचितः । ददाति पाञ्छितान्कामान्यायदिन्द्राश्चतुर्दश यथा पद्मालयां प्राप्य प्रीतो भवति माधवः । कदम्बकुसुमं लब्ध्या प्रीतो भवति लोकरत् ॥ १२ ॥ तुलसी कृष्णतुलसी पञ्जली सुरेश्वरि । सर्वदा पूजितो विष्णुःकष्टं हरति नित्यशः । चावणेमासि संप्राप्ते येऽर्चयन्ति जनार्दनम् । अतसीपुष्पमादाय तथा दूर्वादलेन तु ॥ नानापुष्पैविशेषेण पूजनीयःप्रयत्नतः । ददाति विपुलान्कामान्यायदाभूतसंप्लवम् ॥१५॥ नाद्रमासे तु संप्राप्ते गृणुत्वं नगनन्दिनि । चम्पक श्वेतपुष्पै रक्तसिन्दूरकैस्तथा ॥ कहारो मदादेवि सर्वकामफलंलभेत् । आश्विने वै शुभेमासे फर्चव्यं विष्णुपूजनम् थिकानयनातीभिस्तथा नानाविध शुभैः । पूजनीय:प्रयत्नेन भक्तिपूर्व सदाजनैः ॥१८ मान्येय समानीय येऽर्चयन्ति जनार्दनम् । धर्मार्थकाममोक्षास्ते लभन्ते मानपा भुवि कार्तिकेमासिसंप्राप्ते पूजनीय महेश्वरः । यावन्ति ऋतुपुष्पाणि देयानि माधवस्य च । तेलानि तिलपुष्पाणि वैर्वा धर्चनकचरेत् । पूजिते सति देवेशि मनन्तफलमश्नुते॥२१ ।

·* पामपुराणम् , [६ उत्तरखण्डे बकुलपुष्प पुन्नागेश्धम्पर्धा जनार्दनम् । फार्तिके पूजयिष्यन्ति ते देवा न हि मानवाः ॥२२॥ मार्गशीर्षे प्रयत्नेन पूजनीय मदामभुः । नानापुष्पैःसनैवेद्यै पनीराजनस्तथा ॥ २३ ॥ मार्गशीर्षे विशेषेण दिव्यःपुष्पैःप्रपूजयेत् । पोपमासे महादेवि स्वर्वनं शुमदं स्मृतम् नाना तुलसिपश्व मृगनाभिजलस्तथा । माधमासे तु संप्राप्ते नानापुष्पैः प्रपूजयेत् ॥२५|| पूजिते देवदेवेशे पाञ्छितं लभते धूपम्। कर्पूग्जा तथा पूजा नानानैवेद्य मोदकः ।।२६ फाल्गुने चेप संप्राप्ते ह्यर्चनं माधवस्य च । कृत्वा घासन्तिको पूजां पुष्पाण्यादाय सर्वशः ॥२७॥ नवीनर्धाऽय देवेशि! सर्व पूजयेततः । पूजिते तु जगन्नाथे चैकुण्ठपदमव्ययम् । प्राप्नोति पुरुषो नित्यं श्रीविष्णो प्रसाद इति श्रीपाने महापुराणे पक्षाशाशरसाइस्यां संहितायां पठे. उत्तरखण्डे उमामहेश्वर. संपादे सासिकपुष्पो नाम सप्ताशीतिमोऽध्यायः ४८७० अप्टाशीतितमोऽध्यायः कार्तिकमाहात्म्यारम्भः सुलउपाय एकदा बारामापापिष्णादिया। पुष्पाण्यावाय दिव्यानि साशोरियवानिय नारद म्यागनासोका कामापात् । यमपमिदंपायमित्युपासना ·अधाशीतितमोऽध्यायः] . नारदस्य छष्णदिदृक्षपाद्वारिकायामागमनम् . विस्मृत्य सत्यभामा तुसर्याभ्यातायदात्प्रभुः । सत्यभामा ततःधा क्रोधागार समाविशत् ॥४॥ समाज्ञाय तत: कृष्णस्तत्र गत्वा समाहितः । सत्यभामां मानयित्वा गरुडं मनसाऽस्मरत् ॥५॥ स्मृतमावस्तु गरुडस्तदागत्याप्रतःस्थितः । मारुद्य वेगात्पत्रतमित्युवाच प्रियो प्रभुः॥ सत्ये ! त्वं मा कृथाः क्रोधं त्वत्कृते देवते.सद । घिराध्य देघराज व रोपयिष्ये तपाङ्गगे ॥६॥ कल्पद्रुम महाभागेऽपराध मे क्षमां कुरु । इति कन्या प्रतिज्ञां तु कृष्णास सत्यभामया देवलोकमगात्तूर्ण यत्र देव.स वृहत्रा । याचितःकल्पवृक्षार्थमुतरं दत्तवान् प्रभुम् ॥ नायं देवदुमो भूम्यां नेतुं योग्यस्त्वया प्रभो। सदा यो महावाहुर्वक्षमुत्पाट्यमूलतः ॥१०॥ पादमारोपयामास वेगेन बलवत्तरः । तदा बन्नधरो वेगानमुद्यम्प पीर्यवान् ॥ ११॥ गरुड़ ताडयामास कल्पवृक्षं त्यजेरिति । तदा पत्ररथःपत्रं कुलिशस्यापि गौरयात् ॥. एक विसर्जयामास घरया प्रजगाम च । तेन घनमहारेण त्रयोऽभूवन्पत्रिणः ॥१३॥ मयूगे नकुलश्चापाकृष्णो द्वारावतीमगात् । मागत्य सत्यभामाया गृहे चैनमारोपयत् । तदेव नारदोऽभ्यागात्सत्यया मानितीयहु सत्यभामोयाच दिशःफल्पवृक्षोऽयं पतिरताद्दशःप्रभुः । भयेभये फर्थ प्राप्यस्तदाख्यातु भवान्मम ॥१५ इति पृएस्तदा प्राह नारदो मुनिसत्तमः । प्राप्यते सत्यभामेयं तुलापुरुषदानतः '१६॥ सत्यभामा तदा कृष्णं कल्पवृक्षसमन्वितम् । नारदार्यप सा मादाचोलयित्या विधानतः । सर्वोपस्करमाकप्य नारदग्निदिवं ययौ सूत उवाच चियापतिमणामन्य गते देपषिसत्तमे । योत्पुलानना सत्या पासुदेपमधायधीत् ॥ -- ·३१२ • पामगुराणम् [ उत्तरमजे सरयमामाया। धन्यामिनास्यामि सालं जीवित समे। मम्मनि निदान व धनगी तो पितरी मम ॥१॥ यो मा लोक्स सुभगो जगपामासनुभ्रंपम् । बोडशीसहनाणां परमाहं यतस्तयः यस्मानऽमयाऽदियुरप.कक्षसमन्वितः । यथोक्तयिधिनासम्म नारवाय समर्पित यदातामपि जानन्ति भूमिसंस्था जन्तपः । सोऽयं फलामो गेहेममतिपतिसम्म त्रैलोक्राधिपतेचा धांपतेरतिपालमा । प्रतist प्रमिच्छामि किचित्यो मधुसूदन यदि त्वं मस्मियकर:कथयस्यात्र पिस्तरात् । श्रुत्या तप पुनधाहं करोमि दिनमात्मनः ॥२४॥ यथा फलां त्वया देव पियुक्ता स्यां न हिचित् ॥ २५ ॥ सूत उवाच। इति प्रियायच ध्रुत्वा स्मेरास्योऽयं गदाग्रजः । सत्याफर फरं कृत्यागमत्कल्पतरोस्तलम् ॥२६॥ निषिध्यानुचरं लोकंसपिलासं प्रियान्वितः। प्रहस्य सत्यामामलयप्रोवाच जगतांपतिः तत्पीविपरितोषार्य लसत्पुलकिताङ्गजः ॥ २७ ॥ कृष्ण उवाच। न मे त्वत्ताप्रियतमाकाचिदन्यानितम्बिनी । पोडशस्त्रीसम्राणांप्रिये प्राणसमाह्यसि । त्यदर्थ देवराजेन विरोधो देवतःसह । त्वया यत्प्रार्थितं कान्ते णु यञ्च महागुतम् । अदेयमथवा कार्यमकथ्यमपि यत्पुनः । त्वत्कृतं तु कथं प्रश्न कथयानि न तु प्रिये ॥ पृच्छस्व सर्व कथये यचे मनसि घर्तते ।। ३०॥ सत्योधान। - दानं व्रत सपो वापि किं तु पूर्व मयारुतम् । येनाई महँजोमयमाघातीताऽभव मिल नित्यं गरुडोपरि गामिनी । इन्द्रादि देवतावासमगमंच त्वया सह । अतस्त्वां प्रष्टुमिच्छामि किकृतं तु मपा शुभम् ।

·शाशीतितमोऽध्यायः] * सत्यभामायापूर्वजन्मवृत्तान्तवर्णनम् * जन्मान्तरे च किं शीला का चाहं कस्य कन्यका ॥ ३ ॥ श्रीकृष्ण उवाच। गुप्वकमना:कान्ते यत्त्वं वे पूर्वजन्मनि । पुण्यं प्रतं कृतवती तत्सर्व कथयामिते । सीत्कृतयुगस्यान्ते मायापुर्या द्विजोत्तमः । आत्रेयो देवशर्मेति वेदवेदाङ्गपारगः ॥ तिधेयोऽग्नि शुश्रूपुः सौरवतपरायणः । सूरमाराध्यग्नित्यं साक्षात्सूर्य इधापरः ॥३६ तस्यातिपयसश्चासीन्नाम्ना गुणवती सुता। अपुत्रःस स्थशिष्याय चन्द्रनाम्ने ददौ सुताम् ।। ३७ ॥ मेघ पुत्रवन्मेने स च तं पितृवदशी । तो कदाचिद्वनं याती फुशेधमहरणार्थिनी ॥३८॥ हिमाद्रिपादजवने चेतुस्ती यतस्ततः । • ती तो राक्षसं घोरमायान्तं समपश्यताम् ॥ ३६॥ त्यघिवलसोडावसमर्थों पलायितुम् । निहतौ रक्षसा तेन कृतान्तसमरूपिणा ॥४०॥ तु क्षेत्रप्रभावेण धर्मशीलतया पुनः । धैकुण्ठं भवनं नीती मद्गणमत्समीपर्गः ॥३१ यावजीवं तु यत्ताभ्यो सूर्यपूजादिकं कृतम् । तेन चे फर्मणा ताभ्यां सुप्रीतोऽहं किलाभवम् ॥ ४२ ॥ वा:सौराच गाणेशा वैष्णवाशक्तिपूजकाः । मामेव प्राप्नुवन्तीह वर्षापःसागर यथा एकोऽहं पञ्चधा जातः क्रीडयन्नामभि.किल। देवदत्तो यथा कश्चित्पुत्राचाहाननामभिः ॥ ४४ ॥ ततश्च तो मद्भपनाधिवासिनी विमानयानी रविवर्चसावुभौ । मत्तुल्यरूपी ममसन्निधानगी दिव्याङ्गनाचन्दनभोगभोगिनी ॥ ४५ ॥ इति श्रीपा महापुराणे पञ्चपश्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे तरखण्डे श्रीकृष्ण- सत्यभामासंघादेऽष्टाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८८॥ ।

·ऊननवतितमोऽध्यायः गुणवत्याःकार्तिकसेवनात्सत्यात्नप्राप्तिवर्णनम् । श्रीकृष्ण उवाच। वतो गुणवठी श्रुत्वा रक्षसा निहतावुभौ । पितृमजदुःखार्ग करणं पर्यदेवयव । गुणवत्युवाचा हा नाथ हा पितस्त्यक्त्वा गच्छतंक मयाधिना । चालाई कि करोम्यद्य ह्यनाथाभवता-विना ॥२॥ फोनुमामास्थितां गेहे भोजनाच्छादनादिभिः । किवित्राला स्नेहाल्पालयिष्यति दुःखिताम् ॥३॥ हवमाग्या हसुसाइतेशा हतजीविता शरणं कमजाम्पच त्वन्नाथा मत मालिशा। श्रीकृष्ण उवाच पर यहुपिलप्याथ कुररीय भृशातुरा । पपात भूमी विफला रम्भा पातहता था। विरावाभ्यस्य सा भूमौ पिलप्प करणं यह 1 निमनादुःखजलधी शोकात समता सामहोपस्मरान्सर्याधिकोय शुभफर्मला योधमे यथाशकि पारलौफिमसरियार तस्मिन्नेय पुरे पास चके प्रभृतिनीयनी। विष्णुमकिरा शान्ता सत्यशाचा जितेन्द्रिपा.१८॥ मतापे तपा सम्पगाजम्ममरपारशलम् । एकादशीयत सापयसेवन कात्तिकस्या पतामय काले ममाय प्रियम् । मुळिमुनिका सम्पयरसंपत्ति कारकम् । भाठिी मालिये नित्य नुलासंस्थे दिवाकरे भारः मास्यन्ति ने मुद्धा महापातकिलोपिय॥१९॥ विष्यास्यस्लिादिनियममा विष्णप्रतिपमुकाधते ·ASTRATEEJ. पुपरपाकारिक रनारसरयापारियनम् . १५ आगर मसीपमम् तिये प्रति म पिष्णुपूर्तयः । लापरिनियमापन। देवानामपि में पाया:कि पेरावन्मतारतम् । स्वगुणपती परपतिमापरि पिपी.परिकर महात्परमानसा भाविद्या साथ ही पीड़िता। स्नानु परगना ने सपनिमा. पापलगामिपिरमा पिनापश्यविमान प्रmमम्मत पारम्नेसनसम्परा । विष्णुसपर सम्पायनादिनः ॥१८॥ पाधिमा मापसेपितम्। मामांगमान| nा कुष्टमनपनामाः । मपानिमानसमा स्पमिशिषीपमा। কামিল মালিকানা ৪৫ ৪ मा सारिदेवानी पधाधिनया भुषम्। भागामापासारपि प्रपा RE२९. पनि पारपास मगमा मप भामिनि । पिता ते देपराभूपनिधिपापम् ॥२२॥ पापन्द्रमा परम्पं सा गुपपती गुभे। फासिरमापुण्येन पामरीतिपर्धनी ममतारे त्या पूर्व मुलसीपारिका रहा। तम्माद मन्यास्तपाणगतःशुभे ॥२४॥ कार्तिक दीपदान व यस्यानपुरा। स्परदहसंस्पै स्मातमीस्थिरामयत् ॥ २५ ॥ पच्या मठादिक सय मिष्णपे मर्नुपिणे । निवेदितपती समाग्मम भार्यास्थमागता। माजन्ममरणात्यूपं पातिपयत एतम् । कदाचिदपि तेनेप मवियोग न पश्यसि। पर ये फातिकमासि मरा प्रतपरायणाः । मरसान्निध्य गवानपि प्रीतिया व यथा मम ॥२८॥ यादानमयकारिणो मानयापलु । कात्तिकयतपुण्यस्य नाप्नुयन्ति फलामपि २६ इत्य निशम्य भुपनाधिपतेस्तदानीं प्रायपुष्पजन्मभयभप जावद। --- ·(Eram .पागुराणम्. पिraat त्रिगुणमेनिशानभून कार्य प्रणम्य यमन निमगाव सत्या इति धापा महापुराणे ATARREET संदियो गठे उसरमण्डे काचित्र माहरभो भीमसमामामयारे सत्यापूजन्मयने नामकीननवतितमोऽध्यायःneta नवतितमोऽध्यायः पृथुनारदसंबादे शकामुराख्यानवर्णनम् । सत्योचावा सपऽपिफालोघण्यास्तयकालस्यापिणः । समानास्तु फर्थनाघमासानांकार्तिको एकादशी तिथीनां घमासानां फार्तिकः प्रियः। फचं ते देवदेश! कारणं किचकभ्यताम् ॥ २॥ ध्रीकृष्ण उपाय। साधु पूर्व त्वया सत्ये शृणुप्चैकानमानसा । पृथोर्चन्यस्य संवादं देवारदस्य च ॥३॥ एघमेव पुरापृष्टो नारदाधुना प्रिये । उपाच फातिकाधिक्ये कारणं सर्वचिन्मुनिः ॥3 नारद उवाच शङ्ख नामाऽभवरपूर्वमसुखसागरात्मजः । त्रिलोकीमधनेशको महाबलपराक्रमः ॥ जित्वा देवान्निराकृत्य स्वर्गलोकान्महासुरः। इन्द्रादिलोकशालानामधिकारांस्तथाऽदरत् ॥६॥ तद्भयादथ ते देवाःसुवर्णादिगुहां गतः । न्यबसन्यहुवर्षाणि सावरोधाःसवासवाः । सुवर्णाद्रिगुहां दुर्गसंस्थितानिदशा यदा तश्या न भूवुस्ते तदादत्यो व्यवारयत् हुताधिकारास्थिदशा मया यद्यपि निर्जिताः। भवन्ति बलयुक्तास्ते करणीयं किम् .

·इतितमोऽध्यायः] * शङ्खासुराख्यानवर्णनम् . घातं मया देवा वेदमन्त्रबलान्विताः । तान्हरिष्ये ततःसर्व बलहीना भवन्ति हि॥ इति मत्वा ततो देत्यो विष्णुमालक्ष्य निद्रितम् । सत्यलोकाजहाराशु चेदानां व गर्ण प्रभुः ॥ ११ ॥ लास्तु ते न ते वेदास्तद्वयात निराक्रमन् । तीये निविविशुस्तेऽत्र यशमन्त्रसमन्विताः उन्मार्गमाण शङ्कोऽपि समुद्रान्तर्गतो भ्रमन् । न ददर्श ततो दैत्यः कचिदेकत्र संस्थितान् प्रय ब्रह्मासुरै साधं विष्णु शरणमन्वयात् । पूजोपकरणं गृह्य वैकुण्ठभवनं गतः ॥ 3 तस्य प्रबोधाय गीतवाद्यादिकाःक्रियाः । चक्रुर्देघा गन्धपुष्पधूपदीपान्मुहुर्मुहुः । अथ प्रवुद्धो भगवांस्तद्धक्तिः परितोषितः । ददृशे तैःसुरैस्तत्र सहस्त्रार्कसमद्युतिः ॥१६ उपवार पोडशभिः संपूज्य त्रिदशास्तदा । दण्डात्पतिता भूमौ सानुवाचाथ केशयः ॥ १७ ॥ विष्णुरुवाच। घण्दोऽहं सुरगणा गीतवाद्यादिमङ्गलैः । मनोऽभिलपिताकामासानव ददामि कः ।। पिस्थ शुक्लकादया यावदुयोधिनी भवेत् । निशातुर्या शशपेग गीतवाद्यादिमङ्गलः ॥ १६ ॥ कुर्वन्ति मनुजा नित्यं भवद्भिर्यद्ययाकृतम् । ते मत्प्रियकरानित्यं मत्सांनिध्यंघजन्तिहि पाघार्धाचमनीया_दिसंधधाकृतम् । तदभुतगुणं यस्माजातं धः सुखकारणम् ॥ वेदाः शङ्खहृताःसर्वे तिष्ठन्त्युदफसस्थिताः । तानानयाम्यहं देवा हत्वा सागरनन्दनम् ॥ २२ ॥ अद्यप्रभृति वेदान्तु मन्त्रधीजमखान्विताः । प्राप्यम्दं कार्तिकेमासिविधाम्यत्वप्मुसर्वदा अद्यमभृत्यहमपि भवामि जलमध्यमः । भवन्तोऽपि मयासार्द्धमायान्नु समुनीश्वराः कालेऽस्मिन्नेव कुर्वन्ति प्रातःस्नानद्विजोत्तमाः । ते सर्चयक्षायभृथैः सुस्नाता म्युन सशयः ॥ २५ ॥ ये कार्तिके प्रतंसम्यनित्यं कुर्वन्ति मानवाः। ते दहान्ते त्ययाशवयाप्यामभवनंसदा पिनेम्यो रक्षण तेयं त्वयाफार्य ममाया। देया त्वया व परुण पुत्रपौत्रादिसंततिः ·धनवृद्धिर्धनाध्यक्ष त्ययाकार्या ममाया । ममरूपया साक्षाजीवन्मुक्ताश्च ते नरः आजन्ममरणायेच कृतमेतदवोत्तमम् । यथोकविधिना सम्यक्ते मान्या भवतामपि । एकादश्यां यतश्चाई भषधिः प्रतियोधितः । अतश्चाविधिर्मान्या सदैवप्रीतिदा मRI व्रतद्वयं सम्यगिदं नः कृतं कृष्णस्य सान्निध्यदमस्ति नान्यत् । दानानि तीर्थानि तांसि यशाः स्वलोकदानेन सदा सुरोचमाः ॥३ इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे कारि माहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंबादे शङ्खासुरवयोधमो नाम नवतितमोऽध्यायः एकनवतितमोऽध्यायः विगुना मत्स्यावतारं धृत्वा शडासुरवधकरणम् । नारद उवाच। इत्युक्त्वाभगवापिष्णुःशफरीतुल्यरूपधृत् । स पपानाञ्जली विन्ध्ये निवासकाययह सतं कमण्डली क्षिप्र कृपयाक्षिप्तवान्मुनिः । सावत्स न मम तत्र ततः फूपे न्यवेश तत्रापि न ममीक्षापत्कासारे प्राक्षिपत्स ताम् । पर्व स सागरे क्षिमस्तत्र सोऽप्यन्यवर्द्धत ३ ठोऽपधीत्स तं शङ्क्ष विष्णुर्वमत्स्यरूपधृन् । भय संस्थकरे धृत्या पदरीवनमागतः तत्राहय पीन्सर्गनिदमारयविभुः । ५३ धीकृष्ण उपाय जलान्तरे विशीर्णा स्तुयूर्यवेदान्त्रमार्जध। भानयध्यं च त्यरिता सरहस्पंजलान्तराव वाचस्प्रयागे तिप्यामि देवतागणसंयुतः ।। नारद उपाय। तस्वःसर्वमुनिमिस्तपोयलसमन्यितः । उदारिता.पलास्ते पेदा यसमन्विता ।

·पकनपतितमोऽध्यायः] -प्रयागोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् * तेषु याचन्मितं येन लब्धं तापन्मितस्य हि । स स एष ऋपितिस्तदा प्रभृति पार्थिव अथ सर्वेऽपि संगम्य प्रयागं मुनयो ययुः। विष्णवे सविधाने ते लम्यान्वेदान्यवेदयन् ॥६॥ लब्ध्या वेदान्स यज्ञांस्तु ब्रह्मा हर्षसमन्धितः । अयजञ्चाश्वमेधेन देवर्षिगणसंवृतः ॥१० यहा ते देवदेवेश सिद्धपन्नगगुह्यकाः । निपत्य दण्डपद् भूमी विज्ञप्ति तत्र चमिरे ॥ “देवाऊचुः । देवदेव जगन्नाथ विज्ञप्ति शृणुनः प्रभो। हर्षकालोऽयमस्माकं तस्मात्त्वं परदो भव ॥ स्थानेऽस्मिन्नृपयो घेदाग्नष्टान्नापुः पुनःस्वयम् । यज्ञभागान्वयं प्राप्तास्त्वत्प्रसादाद्रमापते ॥ १३॥ स्थानमेतदपि श्रेष्ठं पृथिव्यां पुण्यवर्द्धनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं चास्तु प्रसादाद्भवतःसदा ॥ कालोऽप्ययं महापुण्यो ब्रह्मादि विशुद्धिकृत् । दत्ताऽक्षयकरथास्तु परमेतद्वदस्वनः ।। धीविष्णुरुवाच। ममाप्येतन्मतं देवा यदधद्विख्दाहृतम् । तत्तथास्तु लभत्वेतद्ब्रह्मक्षेत्रमिति प्रथाम् ।। सूर्यवंशोधो राजा गड्डामत्रानयिष्यति । सा सूर्यकन्यया चात्र कालिन्या समृमिप्यते ॥ १७ ॥ यूपं च सर्व ब्रह्माद्या निवसभ्यं मयासह । तीर्थराजेति विरुपातं तीर्थमेतद्गविष्यति ॥ दानं तपो व होमो जपपूजादिका कियाः । अनन्तफलदाःसन्तु मत्सान्निध्यप्रदा सदा महान्यादि पापानि यहुजन्मतान्यपि । दर्शनादस्थ तीर्थस्य विनाश पान्तुतत्क्षणात् देहत्यागं तथा धीराःकुर्वन्ति मम सन्निधौ। मत्तनं प्रविशन्त्येव पुनर्जन्मनि नो नराः पितृन्निर्दिश्य ये श्राद्धं कुर्वन्त्यत्र समागताः । तेषां पितृगणाः सर्वे यान्तु ते मत्सलोकताम् ॥ २२ ॥ कालोऽप्येष महापुण्य फरदोऽस्तु सदा नृणाम् । सूरै मकरगे प्रात स्मायिनो पापनाशनम् ॥ २३ ॥ मकरस्थरवी माधे प्रातःस्तानं प्रकुर्वताम् । दर्शनादेव पापानि यान्ति सूर्यायथा तम ·उत्तरखण्डे • पाद्मपुराणम् सलोकत्वं सरूपत्वं समीपस्य अयं प्रमात् । नृणां ददाम्यई स्नानान्माचे मकरगे रखी यूयं मुनीश्वराःसर्येशृणुध्वं घरदोऽस्मि पः। बदरीवनमध्येऽहं सदा विष्ठामि सर्वगः । अन्यत्र दशभिर्वस्तपसाऽऽघाप्यते फलम् | Bा दिवसकेन भवद्धि प्राप्यते सदा । स्थानस्य दर्शनं तस्य ये कुर्वन्ति नरोत्तमाः । जीवन्मुकास्तदा तेषु पापं नयावनिपुत सूत उवाच। एवं देवान्देवदेवस्तदुक्त्या तत्रैवान्तर्धानमागासवेधाः । देवाः सर्वेऽप्यशकस्तत्र तमधुश्चान्तर्धान प्रापुरिन्द्रादयस्ते ॥ २६॥ इमां च गाां शृणुयान्नरोत्तमो यः धावयेद्वापि विशुद्धचित्तः । स तीर्थराजं बदरीचनं यत्रत्या फलं मां समवाप्नुयाच्च ।।३०॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पश्चाचाशसाहस्य संहितायां पष्टे उत्तरखण्डे फार्तिक- माहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे शसासुरवधोवेदागमे प्रयागमाहात्म्य नामकनवतितमोऽध्यायः ॥ ११ ॥ द्विनवतितमोध्यायः कार्तिकवतिनां नियमवर्णनम् पृथुख्यावा महाफलं त्वया प्रो मुने कार्तिकमायोः। तयो.स्नानविधि सम्यनियमानपि नारद । उद्यापनयिधि चैप यथाववतुमईसिt नारद उवावा त्वं पिप्णोशसंजातो नाशात विद्यते तय । तथापियदतःसम्पङ् माहात्म्यंरण येनज माश्विनस्पतुमासस्ययागुवळे कादशी भवेन् । कार्तिपासात नियम तस्यांकुविनन्दितः राज्या नुर्गागंग मुद्रोत्तिष्टत्सायती । नंयांसंयमेहासादिःसोदकमानः विपासनपा कर्णस्य मात्र अरमुखः। अन्ताय सूर्णभूमो शिरमाश्रय पासमा - ·। द्विनवतितमोऽध्यायः] *फार्तिफवातिनां नियमवर्णनम् । पक्वं नियभ्य यलेन छीवनभ्वासघर्जितः । कुर्यान्मूत्रपुरीपे व रात्री चेद्दक्षिणामुख गृहीतशिक्षधोत्थाय गृहीत्वा शुचि मृत्तिकाम् । गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्यादतन्द्रि एका लिङ्गे गुदे पञ्च तथा घामकरे दश । उभयोः सप्त दातव्यास्तथा तिनस्तु पाद- पतद्द्वत्रिगुणं प्रोक्तं ब्रह्मवारिवनस्थयोः । यतेश्चतुर्गणं रात्री तदधं शौचमानरेत् ॥ ६ ॥ तदर्धमपि मार्गस्थनीशूदाणां तदर्धकम् । शीवकर्मविहीनस्य सकला निष्फलाःक्रिय मुखशुद्धिविहीनस्य नो मन्त्राः फलदाः स्मृताः। दन्तजिहाधिशुद्धिं च ततः कुर्यात्प्रयत्नतः ॥ ११ ॥ आयुर्वलं यशोवर्चः प्रजाः पशुवसूनि च । ब्रह्माज्ञां व मेधां व त्वन्नो देहि घनस्पन इति मन्त्रं समुच्चार्य द्वादशाङ्गुलकं सदा । समिधाक्षीरवृक्षस्य क्षयाहोपोषणविन प्रतिपदर्शनयमी पठीचार्कदिनं विना । चन्द्रसूर्णोपरागे च न कुर्याद्दन्तधावनम् ॥१४॥ फण्टकीवृक्षकासनिर्गुण्डीब्रह्मवृक्षजम् । बिल्वैरण्डविगन्धाढ्यं वर्जयेहन्तधापनम् । ततो विष्णोः शिवस्यापि गृहं गच्छेत्प्रसन्नधीः। गन्धपुष्पसुताम्बूलान्गृहीत्वा भक्तितत्परः ॥ १६.. तत्र देवस्य पायार्धाधुपचारान्पृषकहथक् । कृत्वा स्तुत्या पुन त्वा कुर्याद्गीतादिमङ्गलम् ॥१७॥ मालवेणुमृदङ्गादि ध्वनियुकान्सनृत्तकान् । पुर्गन्धैःसताम्वूलर्गायनानपि चार्चयेत् देवालये गानपरा यतस्ते.विष्णुमूर्तयः । तपासि यज्ञदानानि कृतानि व जगद्गुरोः । तुष्टिदानि कली नित्यं भक्या देवस्य सत्पतेः। क त्वं पससि देवेश! मया पृष्टस्तु पार्थिव ! ॥२०॥ विष्णुरेवं तदा प्राह मक्तिपरितोपितः ॥ २१ ॥ विष्णुरुवाच । नाई घसामि चैकुण्ठे योगिनां हृदयेन च । मद्रका यत्र गायन्ति तत्र तिष्ठामि नारद! सत्पुराणकथां श्रुत्वा मद्भकाना व गायनम् । २१-- ·उत्तर ३२२ * पाद्मपुराणम् नेच्छन्ति ये नरा मूडा मह प्यास्ते मपन्ति दि. २२ । तेषां पूजादिकं गन्धपुष्पादिक्रियते नरे। तेन प्रीति तथा यामिन तथा मत्प्रपूजनात नारद उधावा शिरीपोन्मत्तगिरिजामलिकाशाल्मलीमयः । अर्कजः कणिकारश्च विष्णु य॑स्तथाऽक्षते ॥ २५ ॥ जपाकुन्दशिरीपेश्च यूधिकामालतीभवः । केतकोनापुध नेवाः शङ्कास्तथा । गणेशं तुलसीपत्रेदुगों नेव व दूश्या । मुनिपुस्तथा लक्ष्मोकामो न वापेम् सुगन्धीनि प्रशस्तानि पूनायां सादेव तु । एवं पूजाविधि कन्या देवो क्षमापयेत् मन्त्रहीन क्रियाहीनं भक्किहीने सुरेश्वर। यत्यूजितं मा देव परिपूर्ण नास्तु मे ॥२१ तर प्रदक्षिणं कृत्या दण्डवत्मणिपत्य व । पुनः क्षमादेयं गायनाय समापयेत् । विष्णोः शिवस्यापिच पूजनादिक कुत्रान्त सम्म निशि कातिके ये । निधूतपापाः सह पूर्वजस्ते प्रयान्ति विष्णोर्भपनं मनुष्याः ॥ ३॥ इति श्रीपाने महापुराणे पश्चाशाशत्साहप्या संहिताशी पष्ठे उत्तखण्डे मासिक माहात्म्ये धोरुष्णसत्यमामासंधादे नियमवर्णन नाम द्विनपतितमोsध्याय ९२६ विनवतितमोऽध्यायः कार्तिकस्नानाध्यांदिवर्णनम् । नारद उवाच :मारीद्वपापशिशयां राजलागम् निधान पुगोपायसद्धि मानुपं देवमादेर नया नयाध संगमे यारागुणननं ती नासा स्मृतमा पिएमृत्या तर पुरम सनण नु। कोपरदेशादिभ्यः प्रसाद दापयन् ॥ ३ ·Franiawr.NPUReirrit. ARRIATREAmittariusrantiirjh gam AuntfterwanोविनियाAMRIL मानिratitutikatenalirtan nिtrieveritam AIN रोग मार र INTEtatutioxifrAmAIनुपर REAKranti मारल! पिता मम्मी Fataftertainment Peraniuruमोह। alificatimunnaपियममा murarit oranfinit पिj fotrixiपिन् । मानिमाविमीमापाशाविपित. faryaniमामाया मम्मा पानी प गुरमीनारा raininमामा पाप नापासासमति सह। भारी दुपांगमरम्मान मानापम् । सामान पदो पुराप नानमात्र निधारकापांप का पुरा भन्दिमात । स पिष्णुः पांगरम पुनातु माम् पितामनुपरमात् । रमनुदेशन समापुनग्नु परेप। मात्रामुखएपyiiका करपापा मुनपी मा पुनग्नु परेप महापारिक स्तोपनि जाना। GGRAIL सय मा पुनातु जलाशयाः ॥१८॥ বনিদ্রাঘাি ঘঃ বিঃ বাঃ। भाया पपंताधा मा पुग्नु बिलीफनाः ॥ १६ aft aষায় মৎস্যশবিদ্ধ: বর্ণমানবাশিষ যথাবিধি पापन्तः फार्षिक मासि पतन्तं पित्तपंथे।

·No text on this page.

·. चतुर्नवतितमोऽध्यायः कार्तिकमास्यनुप्ठेयानां नियमानां वर्णनम् । नारद उपाय। कार्तिकप्रतिनां पुंसां नियमा ये प्रकीर्तिताः । साम्णुप्यमयाराजन्फप्यमानासमन्ततः मन्नदानं गपा प्रासो घेष्णयः सह संफया । योधनात्परदीपस्य धर्ममाहुर्मनीषिणः । परान्न परशय्याञ्च परयाद पराङ्गनाम् । सदा व पर्जयेत्मालो पिरोपेण तु कात्तिके सामिपाणि मांसानिक्षीदं सौपीरकं तथा । राजमापादिक चापि नेपाद्यात्फातिफनती ॥ द्विदलं तिलवेलंचतथान्नमदूषितम् । भाषदुष्ट शन्दुएं पर्जयेत्कार्तिकमती ॥५॥ परान्नञ्च परदोई परदारागर्म तथा। तीर्थ प्रतिप्रहं नापिगृद्धोयात्कार्तिकवती॥६॥ देघदेय द्विजानां च गुरोध यतिनस्तथा । स्त्रीराजमहतां निन्दा पर्जयेत्कात्तिकवती। प्राण्यङ्गमामिषं चूर्ण फले जम्बीरमामिपम् । धान्ये मरिकाप्रोका चान्नंपर्युषितं तथा अजागोमहिपीक्षीरादन्यदुग्धादिवामिपम् । द्विजफ्रीता रसाः सर्वे लघणं भूमिजं तथा ॥६॥ ताम्रपास्थितं गव्यं जलं पल्पलसंस्थितम्। आत्मा पाचितं चान्नमामिपं तत्स्मृतं बुधः ॥१०॥ ग्राह्मचर्यमधः मुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम् । चतुर्थकाले भुञ्जीत कुर्यादेवं सदावती । नरफस्य चतुर्दश्यां तैलाभ्यङ्गं च फारयेत् । अन्यत्र कार्तिकस्नायी तैलाभ्यनकारयेत् पलाण्डु लशुनं शिघ्रं छत्राकं गृञ्जनं तथा । नालिका मूलकं दिशंपर्जयेत्कात्तिकवती अलायुं चापि वृन्टाकं कूष्माण्डं वृहतीफलम् । श्लेप्मातकं कपित्थं च घर्जयेत्कात्तिकवती ॥१४॥ रजस्यलान्त्यजम्लेच्छपतित्वात्यकैः सह । द्विजातिवेदयाश्चि न घदेत्कार्तिकवती।

·. यामपुराणम् [६ उत्तरम श्वमि च का सूतभानवर्जयेत् । यियाचित व दधान्नवर्जयेत्कार्तिकत्र वेलाम्पङ्ग वा शय्या परान्न कास्यमोजनम् । कार्तिकेयर्जयेद्यस्तु परिपूर्णप्रीम पानिपर्जयेन्नित्यं यती समतेप्पपि । कृष्ट्राचं धापि फुति स्यशयापिष्णुतुष्ट फमात्कृप्माण्डयन्साफहीमूलकं सथा। श्रीफलं चकलिङ्ग व फलं धात्रीमपंतपा नारिफर महाला पटोले यदीफलम् । चर्मपतकं चापि विसं ये कपल गया शाकान्येतानि पञ्यांनि प्रमात्मतिवादिषु । धावीफलं पा सदर्जयेत्सर्वदा गृह पन्योऽपि पर्जयेफिचिद्यद्विष्णुप्रीतये नरः। तत्पुनाह्मणे दत्वा भक्षयेत्सर्वदेव हि ॥ २२ ॥ परमेघ दिमावेऽपि कुर्या नियमायती हरिजागरणं तत्र विधिप्रोक्तं च कारयेत यथोक्तकारिणं,द्रप्ट्या कात्तिकमासिनं नरम् । यमदूताः पलायन्ते गजाः सिंदादिता यथा ॥२४॥ घरं विष्णुव्रतं होतदध यमशताधिकम् । यमप्राप्नुयात्स्वर्ग वैकुण्ठं कार्तिकवती । भुक्मुिक्तिप्रदानीह यानि क्षेत्राणि भूतले । सन्ति तानि तद्गेहे कार्तिकवतकारिणः दुःस्वप्नं दुष्कृतं फिचिन्मनोपाकायकर्मजम् । कार्तिकवतिनं दृष्ट्वा पिलयं यान्ति तत्क्षणाद ॥२७ कार्तिकयातिनः पुंसो विष्णुवाक्यप्रणोदिताः। रक्षां कुर्वन्ति शकाचा राक्षो वै फिडरा यथा ॥२८॥ विष्णुप्रकिरा नित्यं यत्र तिन्ति पूजिताः । प्रहभूतपिशावाद्या नैव तिष्ठन्ति तत्र या कार्तिकप्रतिनः पुण्यं यौनयतकारिणः 1न समर्थो भयेद्वषु प्रसाऽपीद चतुर्मुस विष्णुप्रियं सकलफल्मपनाशनं च सर्वत्र पुत्रधनधान्यसमृद्धिकारि। अजै मत सनियम कुस्ते मनुष्यः किं तस्य तीर्थपरिशीलनसेवाय व..॥ इति श्रीपारे महापुराणे पञ्चपाशसाहस्या संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे कार्तिक माहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यमामासंघादे नियमवर्णनं नाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः REP ·पञ्चनवतितमोऽध्यायः कार्तिकवतोयागनविधानवर्णनम् । नारद उवाच । ....तिनः सम्यगुद्यापनविधि नृप । तच्छृणुष्व मयाख्यातं किंविधानं समासतः । मर्जशुरुतुरंग कुयांदुद्यापनं व्रती । व्रतमंपूर्णताय विष्णु रीत्यर्थमेव च ॥२॥ तुलभ्या उपरिष्यात्तु कुर्यान्मण्डपिका शुभाम् । सुतोरणां चतुरांपुष्पचामयशोभिताम् ॥ ३॥ द्वारेषु द्वारपालांश्च पूजयेन्मृण्मयान्पृथक् । पुण्यशीलं सुशीलं च जयं विजयमेव च ॥ तुलसोमूलदेशे च सर्वतोभद्रमालिखेत् । चतुभिर्वर्णकः सम्यक्छोमादयं समलंकृतम् तस्योपरिष्ठात्सपिधानं पश्चानसमन्वितम् । महाफलेन संयुक्तं कुम्भं तत्र निधाय च पूजयेत्तत्र देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् । कौशेयपीतवसन युक्त जलधिकन्यया ॥७॥ इन्द्रादिलोकगलांच पूजयेन्मण्डले प्रती। द्वादश्यां प्रतिबुद्धः स त्रयोदश्यां यतः सुरैः ॥८॥ दूपोऽवितश्चतुर्दश्यां तस्मात्पूज्यस्तथाधिकम् । तभ्यामुपसेदया शान्तः प्रयतमानसः ॥३॥ पूजयेद्देवदेवेशं सौघणं गुर्वनुनया । उपचारपोडशभिर्नानाभक्ष्यसमन्वितैः ॥ १० ॥ रात्री जागरणं कुर्याद् गीतवाद्यादिमङ्गलः। गीतं कुर्वन्ति ये भत्या जागरे चक्रपाणिनः ॥११॥ जन्मान्तरशतोभूनस्ते मुकाः पापसंचयः । जागरे पासरे विष्णोगीतं नृत्यं च कुर्वताम् ॥ १२॥ गोसदनं च ददतां तत्फलं समुदाहृतम् । गीतनृत्यादिकं कुर्वन्दर्शयेत्कौतुकानि च। पुरखो धासुद्रेयस्य रात्रौ यो हरिजागरे । पठन्विष्णुचरित्राणि योरञ्जयति वैष्णवान - ·३२८ पामपुराणम् [६ उत्तरखन मुखेन कुरुते याचं स्वेच्छालापांशदर्शयन् । मावरतेनेरो यस्तु कुस्ते हरिजागरम् ।।- दिने दिने तस्य पुण्यं तीर्थकोटिसमं स्मृतम् । वतस्तु पौर्णमास्यां ये सपत्नीकान्द्विजोत्तमान् ॥ १६ ॥ त्रिशमिताननेकान्या म्पशव्या घा निमन्त्रयेत् । परान्दत्त्वा यतो.विष्णु मत्स्यरूप्यभवत्तदा ॥ १७॥ तस्यां दत्तं हुतं जप्तं तदक्षयफलं स्मृतम् । अतस्तान्मोजयेद्विमान्पायसाधादिना मती अतो देवा इति द्वाभ्यां जुहुयात्तिलपायसम् । श्रीत्यर्यदेवदेवस्य देवानां च पृथक्पृथन वक्षिणां च यथाशक्ति प्रदद्यात्प्रणमेच्च तान् । पुनर्देवं समपर्ण देषांध तुलसी तथा तो गां कपिला सत्र पूजयेविधिययती। गुरु मतोपदेशार पसालारणादिभिः । सपत्नीकं समभ्यय॑ गांव सम्म प्रदापयेत् । युप्मत्प्रसादादयेशः प्रसन्नो मे भवेत्तदा । २२० मादस्माच्च यत्या समजन्मन मया । सपनामायानुस्थिरां में वास्तु सन्ततिः मनारणाम सफदा सन्तु नित्य ममार्चनात् । देहान्त पंष्ण स्थान प्राप्नुयामतिदुर्लभम् ॥ २५ ॥ इति समाप्य तविमानसा व विसर्जयेत् । तामा गुरये यावत्नयुका सायती सदा सुदगुग्युतः स्वयं भुत भक्तिमान । कार्मिफे पाय पति पिभिरपि स्मनः ॥२॥ एवं यः कुरते सम्यानिकस्य प्रतं नर। पिपामास पिनिमको विष्णसान्निध्यगो भयेत् ॥ २७॥ सरसरतीय: सदानेध पालम्कोटिगुणित पेय पण विधानतः ॥ पन्यास्ने महापुण्याने सालोदयः । पिष्णुमदिरता येयुः कामियारिणः... रहस्थिवानिति यानियातायाम्यामो पदस्पेय पदर्य प्रताना नियमाधोति मन्या यो ये रामापति शाय।

·वतितमोऽध्यायः] *जालन्धरोत्पत्तिवर्णनम् . तो सम्यग्नतकरणात्फलं लभेतां दृष्ट्वा तो कलुपविनाशनं लभन्ते ॥३॥ श्रीपादो महापुराणे पश्चपञ्चाशत्साहत्य संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे कात्तिक-, म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंघादे उद्यापनवर्णन नाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः ॥१५॥ पण्णवतितमोऽध्यायः तुलसीमाहात्म्यप्रसङ्गेन जालन्धरोत्पतिवर्णनम् । पृथरुषाचा यत्वया कथितं ब्रहान्यतर्जस्य विस्तरात् । तत्र या तुलसीमूले विष्णोः पूजा त्वयोदिता ॥१॥ तेनाहं प्रष्टुमिच्छामि माहात्म्यं तुलसीभवम् । कथं साऽतिप्रिया विष्णोदेवदेवस्य शाङ्गिणः ॥२॥ यस समुत्पन्नाकस्मिस्थाने च नारद । एनयूहि समासेन सर्वज्ञोऽसि मतो हि मे नारद उवाच। राजन्नपक्ष्यामि माहात तुलसीभवम् । सेतिहासं पुरावृत्तं तत्सचं कथयामि ते शकः शिवं द्रष्टुमगात्केलासपर्वतम् । सर्वदेवैः परिवृतस्त्वप्सरोगणसेषितः ॥ इनः शिवगृहं तायचत्राशु दृष्टवान् । पुरुष भीमकर्माणं दंष्ट्रानयनभीषणम् ॥६॥ स्तन कस्त्वं भोः क गतो जगदीश्वरः । एवं पुनः पुनः पृष्टः स यदा नोविवान्लूप ततः फुद्धो पत्रपाणिस्तं निर्भय धवोऽप्रवीत् ॥ ८॥ शक उवाच। रेमथा पृङयमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि। अतस्त्वां हन्मि पत्रेण फस्ते पाताऽस्ति दुर्मते!n En दीर्य ततो पनीपणाइंश्च तंदूदम् । तेनास्यकण्ठोनीलत्वमणानं व भस्मताम् ·I सतो या नया सान्निय। प्पा गृहस्पतिस्पूर्ण स्वालियुटोऽमपन्य दण्डानुभूमौ रत्या स्तोतुं प्रकको पहस्पतिप्यार। नमो देवाधिदेयाय भागमाय फानि । त्रिपुरमाप शाय नमोऽन्यकनिदिन ॥१२॥ पिरुपायासिकपाए पारूपाय शम्मये । पापियंसफ च यत्राना फलदागिने ॥ १३॥ জাৱান্ধায় জান্তাষ কামাখ্যাথা বা প্লাষ্ট গ্লালাখ লাল नारद उपाय। एवं स्तुतस्तदा शम्भुविन जगाव हा संहरनयनस्यालो त्रिलोकीददनक्षमा वर उयाचा परं परय भोनाहान्प्रीतः स्तुत्याऽनया । इन्द्रस्य जीपदानेन जायेति त्वं प्रयाग्रह गृहम्पतिण्याचा यदि तुष्टोऽसि देव त पाहीन्दं शरणागतम् । अनिरपशम यातु मारनेरसमुदयः । स्थर उपाय। पुनः प्रवेशमायाति मालने कथं त्ययम् । एनं त्यक्ष्याम्यहं दूर पपेन्द्र नेप पीडयेत् । नारद उवाच इत्युक्त्या तं फरे धृत्वा प्राक्षिपलवणाम्भसि। सोऽपतसिन्धुगङ्गायाः सागरस्य च संगमे ॥ १६ ॥ वदा सबालरूपत्यमगात्तत्र स्रोद चारुदतस्तस्य शब्देन प्राकम्पत मद्दी मुहः ॥२॥ स्वर्गच सत्यलोकश्च तत्स्यनाद बधिरीकृती। श्रुत्या ब्रह्मा ययौ तत्र किमेतदिति पिस्मितः ॥२१॥ तावत्समुद्रस्योत्सने तं बालं सददह । दृष्ट्या ब्रह्माणमायान्तंसमुद्रोऽपि कृताञ्जलि: प्रणम्य शिरसा बालंतस्योत्सने न्यवेशयत् । ततो ब्रह्माऽब्रवीद्वाक्यंफस्यायं शिशुद्भुतः ॥ २३ ॥ कुतो लन्धो पालो ोष महायला । यस्य मादेन संशस्ता देवासुरमहोणाः ·पपणवतितमोऽध्यायः] * जालन्धरोत्पत्तिकथानकवर्णनम् * ३३१ नारद उवाच। निशम्येति पवो धातुर्वाक्यं तु सागरोऽब्रवीत् ॥ २५ ॥ समुद्र उपाचा भोवलन्सिन्धुगङ्गायांजातोऽयमा पुत्रकः। जातकर्मादिसंस्कारान्कुरुप्यास्य जगद्गुरो नारद उवाच। त्यं पदति पायोधौ स पाल'सागरात्मजः । ब्रह्माणमग्रहीत्कर्चे विधुन्वंस्तं मुहुर्महुः धुन्वतस्तस्य कूर्चतु नेत्राम्यामागमजलम् । कथंचिन्मुक्तोऽधनहा प्रोपाव सागरम् ब्रह्मोपाव। नेत्राभ्यां विधृतंयस्मादनेनैतजलं मम । तस्माजलन्धर इति ख्यातो नाना भवत्यसो। यधुनैप तरुणः सर्वशस्त्रास्त्रपारगः । अवध्यः सर्वभूतानां बिना रुद्र भविष्यति ॥ याति यत्र समुद्भुतस्तत्रेदानी गमिष्यति ॥ ३०॥ नारद उवाच। इत्युक्त्या शुकमाइप राज्ये ते चाभ्यचयत् । आमच्य सरितांनाथं ब्रह्माऽन्तर्धानमन्वगात् ॥ ३१ ॥ अथ तदर्शनोत्फुलनयनः सागरस्तदा । कालनेमिसुतां वृन्दा तदार्थमयावत ॥ ३२॥ ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां तां प्रददुः प्रहर्षिताः । स चापि तान्प्राप्य सुहृद्वरान्वशी शशास गां शुक्रसहायवान्यली ॥ ३३ ॥ इति ध्रोपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे फार्तिकमाहा. त्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंघादे जालन्धरोत्पत्तिवर्णनं नाम पण्णवतितमोऽध्यायः॥ - ·सप्तनवतितमोऽध्यायः जालन्धरदैत्यकृतदेवपराजयपूर्वकममरापतीविजयवर्णनम् । नारद उधावा ये देवनिजिता:पूर्व दैत्या:पातालसंस्थिताः । तेहिभूमण्डले जातानिर्भयास्तमुपासितुम् कदाचिच्छिनशिरसं राहुं दण्या स देत्यगट् । पप्रच्छ मार्ग घिन फेनेदं पिहित प्रमो मार्गवस्तस्य शिरसश्छेदं राहो.शशंसह । ममनायं समुद्रस्य मथने देवकारितम् ॥ रतापहरणं चैव दैत्यानां च परामयम्। तत्या झोघरकामास्वपितुर्मधनं तदा ॥४॥ स दूतं प्रपयामास घस्मरं शकसंनिधौ । दूतस्त्रिविष्टपं गत्या सुधर्मा प्राप्य सत्वरम गदखालिस्तु देवेन्द्र पासमप्रवीत् ॥५॥ दूत उवाच जसपरोऽधिनिफासदत्यजनेश्वरः । दूनोऽहं प्रेषितस्तेन स यवाह श्रणुष्य सत् । फस्मारपपा मम पितामधित:सागरोऽदिणा नीतानि सर्वरतानि तानिरीय प्रपत्र में इति दूतपय धुत्या विस्मितस्त्रिदशाधिपः । उपाय घस्मरं घोरं मपरोषसमन्वितः । 2 न मया पूर्व मशित:सो यथा। भद्रयो मयादीता.सतिस्थास्ता अन्यपि मस्तेिन रक्षिता वितिजास्तथा । तस्मानमवानं नु मयाऽप्यपरतं किल।१० डोऽप्येयं पुरा देयानादिरसागरात्मनः । ममानुजेन निहल:यि:सागरोदरम् । वा ग श्ययस्वास्थ सयं मयनकारणम्॥ १२ ॥ भारद उपाचा * যিৰিী ফুলনামৰৱে। বিষৰ ৰংঘমায়াঙ্কা!

·सतनवतितमोऽध्यायः ] * अमरावतीविजयवर्णनम् * तनिशम्य तदा दैत्यो रोपात्प्रस्फुरिताधरः । उद्योगमकरोत्तूर्ण सर्वदेवजिगीपया॥१४॥ तदोद्योगे सुरेन्द्रस्य दिग्भ्यःपातालतस्तथा । दितिजाःप्रत्यपद्यन्त शतशःकोटिशस्तथा अथ शुम्भनिशुम्भाधलाधिपतिकोटिभिः । गत्या त्रिविष्टपं दैत्यो युद्धायाधिष्टितोऽभवत् ॥ १६ ॥ निर्ययुस्त्यमरावत्या देवा युद्धाय दंशिताः । पुरमावृत्य तिष्ठन्ति दृष्ट्वा दैत्ययलं महत् ॥ १७ ॥ सतः समभवंयुद्धं देवदानवसेनयोः । मुसलै परिघेर्वाणैर्गदापरशुशक्तिभिः ॥१८॥ भन्योन्यं समधावेतां जामतुश्च परस्परम् । क्षणेनाभवतां सेने रुधिरौघपरिप्लुते ॥१६॥ पतिते.पात्यमानश्च गजाश्वरथपत्तिभिः । व्यराजत रणे भूमि सन्ध्याभ्रपटलैरिव ॥ तत्र युद्धे हतान्दैत्यान्भार्गवस्तूदतिष्टिपत् । विद्यया मृतजीचिन्या मन्त्रितस्तोयबिन्दुभिः ॥ २१ ॥ देवानपि तथायुद्धे जीवयेदङ्गिरस्सुनः । दिव्योषधी:समानीय द्रोणदेश्याः पुनःपुनः ॥ दृष्ट्वा देवांस्तथा युद्धे पुनरेव समुत्थितान् । जलन्धरःक्रोधवशोभार्गयं पाक्यमब्रवीत् जलन्धर उवाच। मया देवा हतायुद्धे उत्तिष्ठन्ति कथं पुनः । तब संजीवनी विद्या नैवान्योति विश्रुतम् । भृगुरुवाचा दिव्योपधी समानीय द्रोणारशियासुरान् । जीवयत्येप वै शीघं द्रोणादि समपाहर नारद उवाच। इत्युक्तस तु दैत्येन्द्रो नीत्याद्रोणाचलं तदा । प्राक्षिपत्सागरे तूर्ण पुनरागान्महाहयम् अथ देवाहनान्दवा द्रोणादिमगमगुरुः । तावत्ता गिरीन्दं तं न ददर्श सुरार्चितः । शात्या दैत्यहृतं द्रोणं विपण्णो भयविहुलः । अगत्य दूराव्याजहे श्वासाकुलितविग्रहः पलायध्वं पलायध्वं नायं जेतुं हि शक्यते । रुद्रांशसंभवो ह्येप स्मरध्वं शक्रचेष्टितम्। नारद उवा श्रुत्वा तद्वचनं देवा भयविलितास्तदा । दैत्यस्तैर्वध्यमानास्तेऽपलायन्त दिशोदश ।

·[ उबरसमे । ३१४ पामपुराणम् पारिवारिसान्दगा देस्यःसागरमन्दमः । शरीजपरयेप्रविवेशामरापतीम् ॥३९॥ प्रपिर नगर देय देया-शामपुरोगमाः । सुपर्णात्रिको प्राय भ्यपसत्यापिठाः । सत सध्यसुरोऽधिकारप्चिन्द्राविकानां विनिवेशस्वदा। शुम्भाविकानगपरायणस्वर्ग सुयांरिगुहामगाएनः ॥३३॥ इति श्रीपाचे महापुराणे VARANAरसाह learnt व उसरमणे कार्मिक मादारम्धसत्पमामासंपादेऽमरायतीपिजयो नाम सामनयतितमोऽध्यायः । अष्टनवतितमोऽध्यायः जालन्धरदैत्यभयास्तदेयकृत संकष्टनाशनविष्णुस्तोत्रम् । नारद उपाचा पुनदैत्यं समायान्त दृष्ट्या देघाःसपासका भयप्रकारिता विष्णु स्तोतुं प्रचक्रमुः देवा ऊचुः। নদী মসরূমাৰিনাৰাংক বা মানিয়ানি। विधात्रादि सर्गस्थितिध्वंसकत्रे गाशख मारिहस्ताय तेऽस्तु ॥ २॥ रमावल्लभायासुराणां निहन्त्रे भुजङ्गारियानाय पीताम्बराय। मखादिनियापाकक विकः शरण्याय तम्मे नताः स्मो नता.स्मः ॥३॥ नमो दैत्यसंतापितामयंदुःखाचलवंसदम्भालये विष्णये ते। भुजङ्गेशतरूपेशयायाचन्द्रावनेत्राय सम्मे नता स्मो नतम ॥ ४ ॥ नारद उवाचा सङ्कटनाशनं स्तोत्रं नित्यं यस्तु पठेन्नरः । स कदामिन सङ्कर पीड्यने कृपया ह। इति देवाःम्तुति यावत्कुर्वन्ति दनुजद्विRIBEगणामापतिविज्ञान विष्णुनातदा सिसोत्थाय देत्यारि कृपया खिन्नमानसः । आरव गाड़ वेगालक्ष्मों धवनमनचोद ·अष्टनवतितमोऽध्यायः] - विष्णोर्जालन्धरेण सह युद्धम् * विष्णुख्याचा जलन्धरेण ते भ्रात्राः देवानां कदनं कृतम् । तैराहूतो गमिष्यामियुद्धायाद्यत्वरान्वितः लक्ष्मीरुचाव अहं ते पल्लमा नाथ भक्का व यदि सर्वदा । तत्कथं ते ममभ्राता युद्धे घध्यःकृपानिधे श्रीभगवानुवाच । रुदांशसंभवत्वाच्च ब्रह्मणोषचनादपि । प्रीत्या च तव नैघायं मम पध्यो जलन्धरः ॥ नारद उवाच। इत्युक्त्वा गरुडारूढःशङ्खचक्रगदासिभृत् । विष्णुर्वेगाद्ययी योदुधुं यत्रदेघाःस्तुपन्तिते अथारुणानुजात्युग्रपक्षघातप्रपीडिताः । पात्याविवर्तिता देत्या बभ्रमुःखे यथाधनाः ॥ ततो जलन्धरो दृष्ट्या दैत्यान्यात्याप्रपीडितान् । नोयाच घननं क्रोधात्ततो विष्णुं समभ्ययात् ॥१३॥ ततःसमभवद्युद्धं विष्णुदैत्येन्द्रयोर्मइन् । आफाशं कुर्वतोर्याणैरन्ते निरघकाशवत् ॥१४ विष्णुदैत्यम्य चाणोधैर्ध्वज छत्र धनुईयान् । चिच्छेद तं च हृदये बाणेनैकेनताडयत् ततो दैत्यःसमुत्पत्य गदापाणिस्त्यरान्धितः । आहत्य गरुड़ मूनि पातयामास भूतले ॥१६॥ विष्णुर्गदा न खड्गेन विच्छेद प्रहसन्निय । तापत्स हृदये विणुं जघान ददमुटिना ॥ ततस्तो बाहुयुद्धेन युयुधाते महावली । याहुभिर्मुटिभिश्चैप जानुभिर्नादयन्महीम् । एवं सुरुविरं युद्धं कृत्वा विष्णुःप्रतापवान् । उचाच दैत्यराजंतं मेघगम्भीरया गिरा विष्णुरुवाच। घरं घरय देत्येन्द्र प्रीतोऽस्मि तप विक्रमात् । अदेयमपि ते दास्ये यत्ते मनसि पर्तते जलन्धर उवाच। यदि भावुक तुष्टोऽसि परमेतं ददस्प मे । मदागिन्या सह तया मद्गृहे सगणो पस। नारद उवाच। तथेत्युका स भगवान्सर्वदेवगणेः सह । जलन्धर नामपुरमगमद्रमया सह ॥ २२॥ .

·[६ उत्तरखण्डे
AL
३
* पाद्मपुराणम्
जलन्धरश्च देवानामधिकारेषु दानवान् । स्थापयित्वा सहर्षः सन्पुनरागान्महीतले ।
देवगन्धर्वसिद्धेयु. यत्किचिदनसंशितम् । तदात्मयशगं कृत्या विठत्सागरनन्दनः ।
पातालभवने दैत्यं निशुम्भं च महायलम् । स्थापयित्वा स शेषादीननयभूतलं बली ॥
देवगन्धर्वासद्धौघान्यक्षराक्षसमानुपान् ।
स्वपुरे नागरान्त्वा शशास भुवनत्रयम् ॥ २६॥
एवं जलन्धरःकृत्वादेवाश्च पशवत्तिनः । धर्मेण पालयामास प्रजापुत्रानिवारसान् ।
न कश्चिद्वयाधितो नैव दुःखितो न शस्तथा।
न दीनो दृश्यते तस्मिन्धर्मादाज्यं प्रशासति ॥२८॥
एवं महीं शासति दानवेन्द्र धर्मेण सम्यक्च यदच्छयाऽहम् ।
फदाचिदागामथ तस्य लक्ष्मी पिलोकिनु श्रीरमण व सेयितुम् ॥२६॥
इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायां पठे उत्तरखण्डे फार्तिक-
माहात्म्ये धीहष्णसत्यभामासंगाई जलन्याशा नानाटन मतमोऽध्याय:RECE
नवनवतितमोऽध्यायः
जालन्धरंणनारदमुखात्यार्यत्या:सौन्दर्यानिशयं निशम्यशियम्प्रति दूतप्रेपणम् ।
नारल उपाय
समा संपएप पिधियशनयेन्द्रोऽतिमकितः । संग्रहस्य तवा पाय जगाश्ताक्षत्तम
जन्यधर उपाय
कुलस्त्यागम्यते प्रालियर त्याकवि । यामिह यापास्तापप मा मुने
नाद उपाय।
गत नासपियर देस्येन्दाई पाया। मयासहासीन एयानम्मि शरम ॥२॥
पसमापने कामधेनुमताकीर्ण चितामणिगुपिते ॥४॥

·नवनवतितमोऽध्यायः ] * शिवभूमध्यात्कीर्तिमुखाणोत्पतिवर्णनम् * वं दृष्ट्वा महदाश्चर्य धितोमेऽभवत्तदा। कापीशीमयवृद्धिस्त्रिलोकांपा नवेतिच वायत्तवापि दैत्येन्द्र ! समृद्धिःसम्भृता मया । तद्विलोकन कामोऽहं त्वत्साधिध्यमिहागतः ॥६॥ त्वत्समृद्धिमिमां पश्यन्स्त्रीरनरहिता ध्रुवम् । तयामि शिवादन्यस्त्रिलोक्यों न समृद्धिमान् ॥७॥ अप्सरो नायकान्याध यद्यपि त्वद्वशे स्थिताः। तथाऽवितान पार्वत्या रूपेण सदृशा ध्रुवम् ॥ ८॥ यस्या लावण्य जलधौ निमनश्चतुराननः । स्वधैर्यममुचत्पूर्व तया कान्योपमीयते ॥ पीतरागोऽपि हि यया मदनारिःस्वलीलया विश्वतत्वोऽपितपसा सवात्मवशगाकृतः सौन्दर्यगहने भ्राम्यञ्छबरीरूपया पुरा । निष्कामःफामयुक्तोऽपि वधशोऽपि पशरुतः यस्याःपुनःपुनःपश्यत् पधाता विसर्जने । ससर्जाप्सरसस्तास्तास्तत्समैकाऽपि नाभवत् ॥ १२ ॥ अतःस्त्रीरत संभोक्तःस्मृद्धिस्तस्य सा घरा । तथा न तप दैत्येन्द्र-सर्वरताधिपस्थ व एवमुक्वा तमामन्त्र्य गते मयि स दैत्यराट् । तपश्रयणादासीदनगाधरपीडितः ॥१४ अथ संप्रेषयामास दूतं च सिदिकासुतम् । भ्यम्बकाय तदाकिविद्विष्णुमायाधिमोहितः केलासमगमद्राहुःसर्वशुक्लेन्दुवर्चसम् । कात्स्यन कृष्णपक्षेन्दुघर्चसं स्याङ्गजेन तु ॥ निवेदितस्तदादेशानन्दिना व प्रवेशितः । त्र्यम्यकभूलतासंज्ञाप्रेरितो याक्थमनधीत् ॥ राहुरुवावा देषपनगसेव्यस्य प्रैलोक्याधिपतेःप्रभोः । सर्वरलेश्वरस्य-त्वमाशां शृणु वृपध्यज!॥ श्मशानयासिनो नित्यं मुण्डमालाधरस्य च । दिगम्बरस्य ते भार्या कथं हैमवतीशुभा भई रत्नाधिनायोऽस्मि सा च स्त्रीरलसंक्षिका। तस्मान्ममैव सा योग्या मेघ भिक्षाशिनस्तव ॥ २०॥ नारद उवाच पदत्येवं तदा राही भ्रूमध्यान्छूलपाणिनः । अभवत्पुरुषो गैइस्तीमाशनिसमस्वनः ।

·[ रखने .पामपुराणम् सिंहास्प.प्रचलजिसम्पलनयनो महान । मशःगुप्कानुनसिंह व वापर २२ सस खादितुमारेभेहपुयारादुर्भपातुमा भयापति गेन पहिस न दधार सम् १२३ सप रानुहागावगम्भीरणागिरा। उपान देवदेशं पाहि मां शरणागतम् ॥२४३ प्रामणे मा महादेव प्रावितुं समुपागतः । पराम्माक्ष देवेश शरणागतवत्सल । २५॥ रश्मरक्ष मदादेप स्पामहं शरणगत: 1 महादेयो यच श्रुत्या ग्राह्मणस्य सदाऽप्रवीत् ॥२६ नेवासी पश्यतामेति दूना परयान्यतः । मुश्चेति पुरुषः श्रुत्या राहुं सत्याजसोऽम्बरे राहुं त्यापास पुणे महादेय व्यजिमपत् ॥ २७ ॥ पुष्य उयाना सुधा मो यायते स्वामिन्क्षुत्क्षामवास्मि सर्वथा। कि भत्त्यं मम देयेश! तदासापय मा प्रमो॥२८॥ श्वर उवाच। संभक्षयात्मनःशी मांसं त्वं इस्तपादयोः ॥२६॥ नारद उपाचा स शियेनेवमासप्तश्चखाद पुरुषःस्थयम् । हस्तपादोदवं मांसं शिमशेयो यदाऽभवत् । दृष्ट्या शिरोऽपशेष तु सुप्रसन्नासदाशियः । पुरुष भीमफर्माप तमुवाव सविस्मयः ईश्वर उघाव। त्वं कीर्तिमुखसंझो हि भव मदद्वारणःसदा । त्वदचीं ये न कुर्वन्ति नैव ते मत्प्रियङ्कराः नारद उवाचा तदा प्रभृति देवस्य द्वारे कीर्तिमुखःस्थितः । नार्वयन्तीह ये पूर्व तेषामा वृथा भवेद राहर्षिमुक्तो यस्तेन सोऽपतयर्वरस्थले। अतःस बर्वरोद्भूत इति भूमौ प्रथांगठः ॥३४ ततश्च राहुन्युनरेव जातमात्मानमस्मिलिति मन्यमानः । समेत्य सर्व कथयाम्बभूव जलन्धरायेशपिचेष्टितं तत् ॥ ३५ ॥ इतिश्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साइस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्टे कार्तिकमा हात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे दूतसंघादो नामैकोनशतवमोऽध्यायः ॥ ६.

·शततमोऽध्यायः शङ्करेण सर्वदेवतेजोभिः सुदर्शनचक्रनिर्माणम् । नारद उवाच। धरस्तु तच्छुत्या कोपाकुलितविग्रहः । निर्जगामाशु दैत्यानां कोटिभिःपरिवारितः स्तस्याग्रतःशुको राहुई टिस्थितोऽभवत् । मुकुटश्चापतभूमौ चेगाास्खलितस्तदा पसन्यावृतस्तत्र विमानानांशतैस्तदा । व्यराजतनभःपूर्ण प्रापीय बलाहकः ॥३॥ योद्योगं तदा दृष्ट्या देवाःशापुरोगमाः । अलक्षितत्वराजग्मुःशूलिनं ते व्यजिमपन् देवा ऊचुः। न जानासि कथं स्वामिन्देवा विज्ञापयन्ति भोः। तदस्मद्रक्षणार्थाय जहि सागरनन्दनम् ॥ ५ ॥ नारद उपाच । । देवयवाश्रुत्वा महस्य वृषभध्वजः । महाधिष्णुं समाहूय पचनं चेदमनपीत् ६४ ईश्वर उवाच । घरफ विष्णोन हतःसङ्गरे त्यया। तयाच्चापयातोऽसि त्यच्यार्यकुण्टमात्मनः धीभगवानुवाच । तांशसंभयत्याच्च भ्रातृत्वाच्च तथा धियः। न मया निहतः सत्ये त्यमेनं जदि दानपम् ॥ ८॥ श्वर उपाच । मेभिर्महातेजाःशवास्पैर्यध्यते मया । देव.स:स्यतेजोऽशःशस्त्रा दीयतां मम । नारद उपाय। विष्णुमुपादेयास्यतेजासिन्ददुस्तदा । तान्येकत्वं गतानीशो दृष्ट्या तेजोमहत्तदा तेवाफरोन्महादेयो महसाशनमुत्तमम् । चकं सुदर्शनं नाम ज्यालामालाविभीषणम् ।

·[६ उत्तरखण्डे ३४० पाद्मपुराणम् तेजःशेपेण च तदा पलं च कृतवान्हरः । तापजलन्धरो दृष्टःकैलासतलभूमिपु ॥ १२ ॥ हस्त्यश्वरथपत्तीनां फोटीभिःपरिपारितः । तं दृष्ट्या हर्षिता:सर्वे देवाजग्मुर्यधागतम् गणाश्च समनह्यन्त युद्धायातित्यरान्धिताः । नन्दीभवक्त्रसेनानीमुखाः सर्वे शियाशया ॥ १४ ॥ अवतेर्गणाःसर्वे कैलासायुद्धदुर्मदाः । ततःसमभवद्युद्धं कैलासोपत्यका भुवि ॥१५॥ प्रथमाधिपदैत्यानां धोरं शस्त्रास्त्रसङ्कुलम् । भेरीमृदङ्गशौघनिःस्पनर्वीरहर्षणैः ॥१६॥ गजाश्वरथशब्दैश्च नादिता भूय॑कम्पत । शक्कितोमरवाणोघेर्मुशलप्रासपट्टिशैः ॥ १७ ॥ व्यराजत नभःपूर्णमुल्काभिरिव संवृतम् । निहतैरथनागाश्वःसर्वाभूमिळराजत ॥१८ घनाहतोवलशिरःशकलैरिघ संवृता । प्रमथाहतदैत्यो(दैत्याहतगणैस्तथा ॥१६॥ घसास्ङ्मांसपङ्काये रगग्याभवत्तदा । प्रमथाहतदैत्योधाभार्गवःसमजीषयत् ॥२०॥ युद्धे पुनःपुनश्चैव मृतसंजीयनीयलात् । तं दृष्ट्वा व्याकुली भूत्वा गणाःसर्वे भयार्दिताः ॥२१॥ शशंसुर्देघदेवेशं सत्सवं शुक्रचेष्टितम् । अथ रुदमुखात्या बभूवाऽतीय भीषणा ॥२२ तालजका दरीवक्त्रास्तनापीडितभुरदा । ता युद्धभूमिमासाद्य भक्षयन्ती महासुरान भार्गवं स्वमगे कृत्या जगामान्तहिता नमः । पिधृतं भार्गवं दृष्ट्या दैत्यसैन्यं गणास्तदा ॥ २४ ॥ अम्लानवदना दोन्निजम्नुयुद्धदुर्मदाः । अथाभज्यत दैत्याना सेना गणभयादिता । पायुवेगहता यद्वत्प्रकीर्णा तृणसंहतिः । भनांगणभयात्सेनांदप्या हर्ष गणा ययुः। निशुम्भशुम्भसेनान्यो: फालनेमिध पीर्यपान । त्रयस्ते पारयामासुर्गणसेना महायला मुशन्तःशरपाणि प्रावृपीय यलाहकाः । ततो दैत्यशरीयास्ते शलमानामिय प्रजाः॥ यरधुःखं दिशःसर्पा गणसेनामकम्पयन् । गणारशतभिन्ना रुधिराऽसारपषिणः । यसन्ते किंगुकामासान प्राशायत किंवन । पतिताः पात्यमानाय छिन्ना भिन्नास्तदा गणाः ॥३॥ त्यनया समामभूमि ते सर्वेऽपि पिमुखा भपन ॥३॥ 1 ·शततमोऽध्यायः ] *नन्यादीनांकालिनेम्यादिभिःसहद्वन्द्वयुद्धवर्णनम् ३४१ ततःप्रभग्न स्वयलं विलोक्य गजास्यनन्दीश्वरकार्तिकेयाः । चिरान्चित्ता दैत्यपरायसा निवारयामासुरमर्षणास्ते ॥ ३२॥ पाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहत्यां संहितायां पठे उत्तरखण्डे कार्तिक- श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे दैत्यसेनायधो नाम. शततमोऽध्यायः ॥ १०० एकाधिकशततमोऽध्यायः नन्यादीनां कालनेभ्यादिभिः सह द्वन्द्वयुद्धवर्णनम् । नारद उवाच। -धिपतीन्दृष्ट्वा नन्दीभमुखपण्मुखान् । भमादभ्यधावन्त द्वन्दयुद्धाय दानवाः फालनेमिश्च शुम्भो लम्बोदरं तथा । निशुम्भःपण्मुखं वेगादभ्यधावत दंशितः कार्तिकेयस्य मयूरं पञ्चभिःशरैः । हदि विव्याध वेगेन मूच्छितःस पपात च तधरशक्ति यावजग्राह रोपितः । तावनिशुम्भो धेगेन स्वशल्या तमपातयत् ॥ ततो नन्दीश्वरो वाणेः कालनेमिमविध्यत । समभिश्च इयान्केतूंखिभिःसारथिमच्छिनत् ॥ ५॥ मिस्तु संक्रुद्धो धनुश्चिच्छेद नन्दिनः । तदपास्य स भूलेन तं पक्षस्यहनदम् भिन्नहृदयो इताभ्यो हतसारथिः । भद्रे शिखरमामुच्य शैलादि सोऽप्यपातयत् सम्मो गणेशश्च रथमूषकवाहनौ । युध्यमानी शरणासपरस्परमविध्यताम् ॥८॥ अध शुम्भं गणाध्यक्षो हृदि पिव्याध पत्रिणा। सारपि पञ्चभिर्वाण.पातयामास भूतले. ततःशुम्भोऽतिद्धोऽपि याणपच्या गणाधिपम् । म्पर्क च त्रिमिविया ननाद जलदस्त्वनः ॥१०॥ -शरमिन्नाङ्गधवाल कृतवेदनः । लम्बोदरःसमुचीर्य पदाविरभवन्नृप ११ ॥

·३५२ .पामगुराणम् [ उत्तरम की लम्बोदरःशुम्भ इत्या परशुना हदि । मातयसदा भूमी मूक बारहत्युनः । फरनेमिनिम्मच उभी लम्बोदरं शरैः । गुगपनाम:ोपात्तात्रेणेव महाविपन ते गोडयमानमालोक्य पारमनी महारलः । भगायत यगेन भूनकोटिगुतस्तका कुष्माण्डा भैरपायापिकाला योगिनीगणा) पिशाचा योगिनीसह गणाधापि तमन्ययुः । १५ ॥ ततःफिलफिलाशरदसिंहनादेःसगरेः । पिनादिता उमरकः पृथिवी समकम्पनी सतो भूतान्यधायन्त भक्षयन्तिस्म बानपान् । उत्पतन्ति पतन्तिस्म ननूतुश्च रणा नन्दी र कार्तिकेयध समायाता त्यान्वित । निजान रणे देत्यानिरताः। छिन्नभिनाइदत्यपातितेभत्सितस्तथा। व्याकुला साऽमपत्सेना विषण्णवदनातदा ॥१६॥ अधिध्वस्तां ततःसेना दृष्ट्या सागरनन्दनः । रथेनातिपताकेत गणानभिययों वला । इस्त्यश्वरथसंहादःशभेरीरपस्तदा । अभपत्सिहनादध सेनयोरुभयोस्तदा ॥ २१ ॥ जलन्धरशरवातैनौंहारपटलैरिय । द्यायाधिव्योराच्छन्नमन्तरं समपद्यत ॥ २२॥ गणेशं पञ्चभिर्विदुध्या शैलादिमपि पञ्चभिः। पीरभद्रं व पिंशत्या ननाद जलदस्वर फर्तिकेयस्ततो दैत्य शस्या विव्याध सत्वर । व्याघूर्णः शक्तिनिभिन्नःकिंचियाकुलमानसः ॥ २४ ॥ ततःोधपरीक्षाफार्तिकेयं जलन्धरः । गदया ताडयामास सबमितलेऽपतत् ॥२५ तथैध नन्दिनं वेगादपातयत भूतले । ततो गणेश्वर कुद्धो गदां परशुनाच्चिनत् ॥ २६ ॥ धीरभद्रस्त्रिभिवाणहूं दिविव्याध दानधम् । सप्तभिनयान्केतूधनुष्यं च विच्छिन्दै ततोऽतिक्रुद्धो दैत्येन्द्रः शक्तिमुद्याय दारुणाम् । गणेशं पातयामास स्थमन्यं समारहत् ॥ २८ ॥ अभ्ययादथ वेगेन धीरभद्रं स्पान्वितः । ततस्ती सूर्यसङ्काशी युयुधाते परस्परम् ॥२६ धीरभद्रस्तस्य हयांस्तथा बाणैरपातयत् । धनुचिच्छेद दैत्येन्द्रो युयुधे एरियायुधः । 'त्यरयाऽभिगम्य जघान दैत्यापरिघेण मूर्टिन।

·द्वयधिकशततमोऽध्यायः ] * शिवेन देत्यपराभधफरणम् * स चापि दैत्यः प्रविभिन्नमूर्धा पपात भूमौ रुधिरं समुद्रिरन् ॥ ३१ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पश्चपञ्चाशसाहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे कार्तिक- माहात्म्ये श्रीकृष्णप्सत्यभामासंवादे दैत्यसेनापराभावो नामकाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११ ॥ दुव्यधिकशततमोऽध्यायः शिवेनदैत्यपराभवकरणम् । नारद उवाच पतितं धीरभदं तु दृष्ट्या रुद्गणा भयात् । आगतास्ते रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम् ॥१॥ अथ कोलाहलं श्रुत्या,गणानां चन्द्रशेखरः। अभ्ययावृषभारूदासमाम प्रहसन्निध रद्रमापान्तमालोस सिंहनादैर्गणाःपुनः । निवृत्ताःसङ्गो दैत्यान्निजानु शरवृष्टिभिः । देत्याश्च भीप रदं दृष्ट्या सर्वे पिदुद्रुवुः । कात्तिकम तिनं दृष्ट्या पातकानीय तदयात् ॥४॥ अथ जालन्धरो दैत्यान्विद्रुतान्प्रेक्ष्य सङ्गरे । रोपदधापमण्डीशं मुश्चन्याणासहस्रशः शुम्भो निशुम्भोऽवमुख.फालनेमियलाहकः । खहरोमा प्रचण्ड घस्मरच शिवं ययुः याणान्धकारसंउन्नं दृष्ट्वा गणवलं शियः। तयाणजालं पिच्छिद्य स्थवाणरावृणोनमः ॥ ७॥ देस्यांध धाणपात्याभिःपीडितानकरोत्तदा । प्रसण्डजालयाणीधैरपातयत भूतले सड्गरोग्णःशिर.कोपात्तथा परशुनाऽच्छिनत् । पलाइफस्य व शिरः खट्यालेनाफरोद द्विधा n En पदुष्पा च धस्मर दैत्यंपाशेनाभ्यानदुधि । वृएभेण हठा केचित्केचियाणेनिराकृताः ·। ३४४ •पामपुराणम् [६ उचरबहे न शेकुरसुराःस्थातुं गजाःसिंहार्दिता यथा । ततःकोप परीतात्मा वेगानुद्रं जलन्धरः । आहृयामास समरे तीवाशनिसमस्वनः ॥ १२॥ जलन्धर उवाच। युध्यत्वाद्य मया साधं फिमेभिनिहतस्तव । यच्च किंचियलं तेऽस्ति तदर्शय जटाधर- नारद उवाच। इत्युक्त्या वाणसप्तत्या जघान वृषभध्वजम् । तानप्राप्ताञ्छितैर्याणधिच्छेद प्रहसन्निर ततो हयान्ध्य छवं धनुचिच्छेद सप्तभिः । सच्छिन्नधन्या विरधो गदामादाय धीर्यवान् ॥ १५॥ अभ्यधावच्छियस्तावद्गदाऽयाणैविधाकरोत् । तथापिमुष्टिमुद्यम्य ययौ जिघांसया तापच्छिवेन पाणीधे.क्रोशमात्रमपाकृतः । ततो जलन्धरो दैत्यो मत्या रदं बलाधिकम ससर्जमायां गान्धीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम् । ततो जगुध नन्तुर्गन्धर्याप्सरसांगणाः । ठालयेणुमृदगांध पादयन्तःपरस्परम् । तद्रष्ट्या महदाधयं यो नादपिमोहितः । पतितान्यपि शखाणिकरेभ्यो न विवेद सः। एफानभूतमालोक्य स्वं दैत्यो जलन्धर फामातः सञ्जगामाशु यत्र गौरीस्थिताऽभयत् । युद्धे शुम्भनिशुम्माच्या स्थापयित्वा महायलो ॥ २१॥ दशदोर्दण्डपश्चास्य स्त्रिनेत्रध जटाधरः। महावृपभमानः स यभूप जलन्धरः ॥२२॥ श्रय समायान्तमालोक्य भववालमा। मभ्याययौ सपीमध्यात्तदर्शनपधेऽभवत् । यापदशं मार्यङ्गी पार्यती दनुजेश्वरः । तावत्स पीय मुमुचे जहागधाभवत्तदा ॥२४॥ अप शात्या सदा गौरी दानयं भयविडला। जगामान्तहिता तापस्सा तांत्तरमानसम् ॥ २५ ॥ तामयातमा देस्पक्षणावियतनामिव । जयनापात्पुनर्युवं पत्र देपो गृषध्यनः । पापस्पपि महाविष्णु सम्मार मनसा Tarयदरांत देवी सोपपिट समीपणम् । पायरयुपाय। विप्नो उम्भरी यस्यः पान्परमादम्।

·भ्यधिकशततमोऽध्यायः] * वृन्दया वनान्तरेव भ्रमणम् * तत्किन विदितं ते ऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः ॥ २८॥ श्रीभगवानुवाच। तेनेच दर्शितः पन्था वयमप्यन्वयामहे । नान्यथा स भवेद्वध्यःपातियत्यात्सुरक्षितः ॥ नारद उवाच। जगाम विष्णुरित्युक्त्वा पुनर्जालन्धरपुरम् । अथ रुद्रश्च गान्धर्धादिमुक्तः सङ्गरेस्थितः अन्तर्धानगतां मायां दृष्ट्वा तु युयुधे तदा ॥ ३१ ॥ तताशिवो घिस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलन्धरं स्था। स चापि दैत्यःपुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरीघेःसमजाकिरदणे ॥ ३२ ॥ इति श्रीपाी महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पष्ठे उत्तरखण्डे कार्तिक- माहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे दैत्यकपटवर्णनं नाम द्वयधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०२५ -- ज्यधिकशततमोऽध्यायः वृन्दया दुःस्वप्नं दृष्ट्वोद्विग्नया बनान्तरे भ्रमणम् । नारद उपाव। विष्णुर्जालन्धरं गत्वा तहेत्यपुटभेदनम् । पातिप्रत्यस्य भङ्गाय वृन्दयाचाकरोन्मतिम् अथ वृन्दारका देयो स्वममध्ये ददर्शह । भर्तारं महिपाद तैलाभ्यक्तं दिगम्वरम् ॥२ कृष्णप्रसूनभूपालय क्रव्यादगणसेवितम् । दक्षिणाशांगतं मुण्डं नमसा व्यावृतं तदा स्वपुरं सागरे मग्नं सहसवात्मना सह । ततःप्रवुद्धा सा वाला स्वस्वप्नं प्रधिविन्यती ददर्शोदितमादित्यं सच्छिद्रं निश्चलं मुहुः । तदनिष्टमिति शात्वा रदती भयविहला ॥५॥ कुत्रविनालभधर्म गोपुराट्टालभूमिषु ।

·३४६
. पाद्मपुराणम्
[६ उत्तरख
ततःसखीद्वययुता नगरोद्यानमागमत् ॥६॥
तत्रापि सा गता याला नालमत्कुत्रचित्सुखम् । पनाइनान्तरं यातानेव वेदात्मनस्त
ततो भ्रमन्ती सा याला ददर्शातीविभीषणी। राक्षसी सिंहवदनी दंष्ट्रानयनभीषणी
तो दृष्ट्या पिहलातीय पलायनपरा तदा।
ददर्श तापसं शान्तं सशिष्यं मौनमास्थितम् ॥ ६॥
ततस्तत्कण्ठ आसज्य निजा बाहुलता भयात् । मुने मां रक्ष शरणमागवामित्यभाष
मुनिस्तां चिह्नला इप्ट्या राक्षसानुगतां तदा।
हुङ्कारेणेच तो घोरी चकार चिमुखी रपा ॥ ११ ॥
तङ्कारभयत्रस्तौ दृष्ट्या तो गगनं गती। प्रणम्य दण्डपभूमौ वृन्दावनमवीर
वृन्दीपाव।
रक्षिताहं त्वया घोराद्वयात्तस्मात्कृपानिधे । किचिद्विक्षप्तुमिच्छामि कृपयातन्निशामय
जलन्धरो हि मे भर्ता रदं योढुं गतः प्रभो!।
स तत्रास्ति कथं युद्धे तन्मे कथय सुव्रत ॥ १४ ॥
नारद उधावा
मुगिस्तद्वाक्यमाफर्य कृपयोर्ध्वमवेक्षत। माघकपीशापायातो तं प्रणम्यानतःस्थिती
ततस्तद्भूलतासंझानियुक्ती गगनं गतो।
गत्या क्षणार्धादापत्य वानरावप्रतःस्थिती ॥१६॥
शिरफयन्धहस्तीतो इप्ट्याग्धितनयस्य सा ।पपात मूछिता भूमौ भर्तृभ्यसनदुःखिता
कमण्डलुजलः सिक्का मुनिनाऽऽश्वासिता तदा ।
स्थमभाले सा भालं सत्या खिन्ना सरोद६ ॥१८॥
सृन्दोवावा
यापुरा सुखसंवाद विनोदयसि मा पिभो।सयन पदस्पद्य पलमा मामनागसम् ।
येन देवा: साधर्षा निजिता हरिणा सह ।
सकयं तापसेन व त्रैलोक्यविजयी हतः ॥२०॥

·३४७
अधिकशततमोऽध्यायः) * वृन्दाया:सतीत्वमङ्गकरणम् में
नारद उवाच
रुदित्वेति तदा वृन्दा त मुनि चाक्यमनचीत् ॥ २१ ॥
वृन्दोघाव।
कृपानिधे मुनिश्रेष्ठ जीवन मेऽस्य सुप्रियम् त्वमेवास्यापुनःशक्तो जीवनाय मतो मम
अथ तद्वाक्यमाकर्ण्य प्रहस्य मुनिरवचीत् ॥ २३ ॥
मुनिरुवाव।
नायं जीवयितुं शक्यो रुद्रेण निहतो युधि । तथापि त्वत्कृपाविष्ट एनं संजीययाम्यहम्
नारद उवावा
रत्युतवान्तर्दधे यावत्तापत्सागरनन्दनः । वृन्दामालिङ्मय तद्वक्त्रं चुचुम्ये प्रीतिमानसः
अध वृन्दापि भर्तारं दृष्ट्या हर्पितमानसा । रेमे तद्वनमध्यस्था तयुक्ता बहुवासरम् ।।
कदाचित्सुरतस्यान्ते दृष्ट्वा विष्णं तमेव हि ।
निर्भय॑ क्रोधसंयुक्ता वृन्दा पचनमब्रवीत् ॥ २७॥
वृन्दोवाच ।
धिक्तवेदं हरेशीलं परदाराभिगामिनः । ज्ञातोऽसि त्वं मया सम्यङ् मायाप्रत्यक्षतापसः
यो त्वया मायया द्वास्थो स्वकीयो दर्शिती मम ।
तायेव राक्षसी भूत्या भार्या तव हरिप्यतः ॥ २६ ॥
स्पं चापि भार्यादुःखार्ता पने कपिसहाययान् । भ्रम सर्पश्चरेणार्य यस्तैशिष्यत्वमागतः
इत्युक्था सा तदा वृन्दा प्रापिशव्यवाहनम् ।
विष्णुना पार्यमाणापि तस्मिन्नासकमानसा ॥ ३१॥
तो हरिस्तामनुसंस्मरन्मुहुन्दावितामस्मरजोऽरगुण्ठितः ।
तत्रैध तस्थौ मुनिसिद्धसङ्के अयोध्यमानोऽपि ययौ न शान्तिम् ॥ ३२ ॥
पति श्रापाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशतसाहस्यांसंहितायां पष्ठेउत्तरखण्डे फातिकमाहात्म्ये
श्रीकृष्णसत्यभामासंगदे पृन्दाचिताग्निप्रवेशो नाम भ्यधिकशततमोऽध्यायः॥ १०३ ॥

·चतुरधिकशततमोऽध्यायः
शङ्करेण युद्धे जालन्धरस्य वधकरणम् ।
नारद उवाच।
ततो जलन्धरो दृष्ट्वा रुदमद्भुतधिक्रमम् । चकार मायया गौरी भ्यम्बकं मोहयस्तदा
रथोपरिगतां दृष्ट्या रदती च तदा शिवः। शुम्भनिशुम्भदैत्यध पध्यमानां ददर्श सः
गोरी तथाषिधां दृष्ट्या शिवोऽप्युद्विग्नमानसः ।
अघाड्मुखःस्थितस्तूणी विस्मृत्य स्वपराकमम् ॥ ३॥
ततो जलन्धरो वेगात्विभिविन्याध सायकैः । आपुङ्खमग्नस्तं रुद्रं शिरस्युरसि बोदरे
ततो जो स तां मायां विष्णुना संप्रयोधितः
रौद्ररूपधरो जातो ज्यालामालाविभीषणः ॥५॥
तस्यातीय महारौद्रं रूपं दृष्ट्वा महासुरः । न शेकुःप्रमुखेस्थातं भेजिरे व दिशोदशा ॥
तत.शापं ददौ देवस्तयोःशुम्भनिशुम्भयोः ।
मम युद्धादपक्रान्ती गोर्यापध्या भविष्यथा ॥७॥
पुनर्जलन्धरो घेगाद्ववर्ष निशितैः शरैः । वाणान्धकारसंछन्नं यथा भूमितलं मदत ८n
याचनाप्रविन्छेद तस्य याणांस्त्यरान्यितः।
हायत्स परिणाशु जघान वृषभं बली
धृषस्तेन प्रहारेण परावृत्ती रणाक्षणात् । देणारयमाणोऽपि न तस्यो रणभूमिः ।
ततःपरमसंकुदो दो गधपुर्धर । सुदर्शनं येगास्विक्षेपादित्यवर्चसम् ॥११
मदहशोदसी येगात्तदासाथ जलन्धरम् । जहार शिकायमहदायतलोचनम् ॥ १२
रपात्काय पपाताया नादयन्यसुधातलम् । तेजश निर्गतं देहात लपमागतम् ।
इया देहोदयं नेजस्तहोगय लयंगठम् । मध चन्द्रादयो देषा दुलोचनाः ।
प्रसम्य शिरसा एवं गशमुर्विष्णुचेष्टितम् ॥१७॥

·चतुरधिकशततमोऽध्यायः ] * जालन्धरस्य शिवसायुज्यप्राप्तिः * देवा ऊचुः। महादेव त्वया देवा रक्षिताःशत्रुताद्वयात् । किंचिदन्यत्समुद्भूतं तत्र कि फरवामहे ।। वृन्दालापण्यसंभ्रान्तो विष्णुस्तिष्ठति मोहितः ॥ १६ ॥ ईश्वर उवाव। गच्छध्वं शरणं देषा विष्णोर्मोहापनुत्तये । शरण्या मोहिनी मायां साधःकार्यकरिष्यति नारद उवावा इत्युत्तवान्तर्दधे देवःसहभूतगणैस्तथा । देवाश्च तुटवुर्मूलप्रकृतिभक्तवत्सलाम् ॥१८॥ देवा ऊचुः। यदुवाःसत्त्वरजस्तमोगुणाःसर्गस्थितिध्वंसनिदानकारणम् । यदिच्छया विश्वमिदं भवाभयो तनोति शुद्धां प्रकृति सतास्म ताम् ॥१६॥ याहि प्रयोविंशतिभेदसंहिता जगत्यशेपे समधिष्ठिता पुरा। यद्रूपकर्माणि जडानयोऽपि ते देया विदुर्न प्रकृति मता.स्म ताम् ॥२०॥ यद्धतियुक्ताःपुरुषांस्तु नित्यं दारिदयव्यामोहपरा भवादिकम् । न प्राप्नुवन्त्येव हि भवत्सलां सदैव विष्णोःप्रकृति नता:स्म ताम् ॥२१॥ नारद उपावा स्तोत्रमेतत्यिसमध्यं यःपठेदेकानमानसः । दारिद्रयमोहदुःखानि नकदाविस्पृशन्तितम् इति स्तुपन्तस्ते देवास्तेजोमण्डलमास्थिताम् । पशुसंगने तत्र ज्यालाव्याप्तदिगन्तराम् ॥ २३ ॥ सन्मध्याद्वारती सबै ददशुर्पोमचारिणीम् । महमेव त्रिधाभिमा तिष्ठामि विषिणः गौरी लक्ष्मी.स्परा चेति रजःसत्त्यतमोगुणः। तत्र गच्छत तत्काय विधास्यन्ति वः सुराः॥ २५ ॥ नारद उवारी गुण्यतामिति देपानामन्तर्धानमगामहः । देवानां विस्मयोकुलनेत्राणां तत्तदा नए। ततः सर्वेऽपि ते देवा गत्वा तद्वापानोदिताः।

·!
पाद्मपुराणम्
[६ उत्तरखण्डे
गौरी लक्ष्मी स्वरां चैव प्रणेमुमकितत्पराः ॥ २७ ॥
ततस्तास्तासुरान्दृष्ट्वा प्रणतान्मक्वत्सलाः ।
चीजानि प्रदुस्तेभ्यो वाक्यान्यूवृश्च भूमिप! ॥ २८ ॥
देव्य ऊचुः।
इमानि क्षेत्रबीजानि विष्णुर्यत्रापतिष्ठते । निपध्वं तत:कायं भवतां सिद्धिमेष्यति
ततस्तु हटाः सुरसिद्धसङ्घाः प्रगृह्य बीजानि विविक्षिपुस्ते ।
वृन्दान्वितो भूमितले स यत्र विष्णुःसदा विष्ठति सोपहीनः ॥ ३०॥
इतिश्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशतसहस्यां षष्ठे उत्तरेखण्डे कार्तिकमाहात्म्ये
श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे जालन्धरपधो नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०४५
पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः
पीजयोत्पन्नानांधावीमालतीतुलसीनांदर्शनेनविष्णान्तिनिरासः
नारद उपाचा
सिप्तम्पस्तीजम्यो पनस्परपत्रयोऽभयन । धात्री च मालतीपतुलसी च वृपोत्तम
धारयुद्धपा स्मृता धात्री मा भवा मालती स्मृता।
गौरीमा च तुलसी समारपरजोगुणाः ॥ २॥
प्रापिण्यो पनस्पत्पी हया पिष्णुस्तता नृपः।
उत्तयों संधमाद वृन्दारूपातिप्रायमोहितः ।।
ददर्श तास्तदा मोहात्कामासन्देन तसा।
संभाषितुलसी धानो राय पलाशयत् ॥ ४
पन्च समा पुरायो माययेय समणितम्
तमाचट्या नारी स्मिन्नीप्पांयुनामपत् ॥ ५॥

·वाधिकशततमोऽध्यायः] - धात्रीतुलस्याहात्म्यम् * नासा बरीत्याख्या माधवस्यातिगर्दिता । धात्री तुलस्यैतद्रागात्तस्याप्रीतिप्रदे मदा तो विस्मृतदुःखोऽसौ विष्णुस्ताभ्यां सहेच तु । वैकुण्ठमगमधृधःसर्वदेव नमस्कृतः कातिकोद्यापने विष्णोस्तस्मात्पूजा विधीयते । तुलसीमूलदेशे तु प्रीतिदा सा यतःस्मृता ॥ ८॥ लसीकाननं राजन्गृहे यस्यावतिष्ठते । तद्गृहं तीर्थरूपं तु नायान्ति यमफिङ्कराः ॥६॥ पापहरं पुण्यं कामदं तुलसीवनम् । रोपयन्ति नरश्रेष्ठा न ते पश्यन्ति भास्करीम् शनं नर्मदायास्तु गङ्गास्नानं तथैव च । तुलसीवनसंसर्गः सममेतत्त्रयं स्मृतम् ॥११॥ पणापालनात्सेकादर्शनात्स्पर्शमान्नृणाम् । तुलसी दहते पापंवाड्मनःकायसंचितम् तुलसीमरीभिर्यःकुर्याद्धरिहरार्चनम् । न स गर्भगृहं याति मुक्तिभागी न संशयः ॥१३ उप्करादीनि तीर्थानि गङ्गायाःसरितस्तथा । पासुदेवादयो देवास्तिन्ति तुलसीदले तुलसीमारीयुक्तो यदि प्राणान्धिमुश्चति । विष्णोःसायुज्यमाप्नोति सत्यं सत्यं नृपोत्तम ॥ १४ ॥ तुलसीमृत्तिकालिप्तो यस्तु प्राणान्विमुञ्चति । यमोऽपि नेक्षितुशको युकं पापशतरपि ॥ १६ ॥ तुलसीकाधनं यस्तु चन्दनं धारयेन्नरः । तदेह नस्पृशेत्पापं क्रियमाणमपीह यत् ॥१७ तुलसीविपिनच्छाया यत्रयत्र भवेन्नृप। तब श्राद्धं प्रकर्त्तव्यं पितृणां दत्तमक्षपम् ॥ १८॥ धात्रीछायासु यः कुर्यात्पिण्डदानं नृपोत्तम । तृप्ति व यान्ति पितरस्तस्य ये नरके स्थिताः ॥१६॥ मूर्ध्निपाणीमुखेचैप देहे च नृपसत्तम । धत्ते धात्रीफलं यस्तु स विज्ञेयो हरिस्थयम् । धात्रीफलं च तुलसी मृत्तिका द्वारकोद्या। यस्य देहे स्थिता नित्यं स जीवन्मुक उच्यते ॥ २१ ॥ धात्रीफलविमिस्तु तुलसीदलमिश्रितः । जलैः स्नाति नरस्तस्य गड्डास्नानफलं स्मृतम् ॥ २२ ॥ --- ·३१८ * पापुराणम् [६ उर देवार्चनं नरःपुर्याद्धात्रीपत्रफलैरपि। सुवर्णपुष्पेविपिधेरचनस्याप्नुयात्फलम तीर्थानि मुनयो देघा यक्षा:सर्वेऽपि कार्तिके। नित्यं धात्री समाधित्य तिष्ठन्त्यर्के तुलाधिते ॥२४॥ द्वादश्यां तुलसीपत्रं धात्रीपत्रं तु कार्तिक । लुनाति स नरो गच्छेलिरयानतिग धात्रीमायां समाश्रित्य कार्तिकेऽनं भुनक्ति यः । अलसंसर्गजं पापमावर्ष तस्य नश्यन्ति ॥ २६॥ धात्रीमूले तु यो विष्णु कार्तिकेऽर्चयते नः । विष्णुक्षेत्रेषु सर्वेषु पूजितस्तेन । धात्री तुलस्योमाहात्म्यमपि देवश्चतुर्मुखः । न समर्थो मवेद्वक्तुं यथा देवस्य शार्ग धात्रीतुलस्युद्धबकारणं याशृणोति यः श्रावयते व भच्या । विधूतपाप्मा सह पूर्वजश स्वगं बजत्यग्यविमानसंस्थः ॥ २६ ॥ इति श्रीपाद महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्य संहितायांपले उत्तरेखण्डे कातिकमाहा श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे धात्रीतुलस्योमर्माहात्म्यं नाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०५ ॥ पडधिकततमोऽध्यायः कलहाचरिववर्णनम् । पृथक्याचा सेविदासमिदं प्रसन्माहात्म्यंधितं त्वया! अत्याधर्षकांसम्पपतुलस्यास्तुभूत मदर ययातिनःपुंसःफलं महदुदाहतम् । कत्युन हि मादारम्य फेन वीर्णमिदं कथम् ॥ २॥ नारद उपाय। मासीत्सवानिविषये करयारपुरे पुरा प्राणी धर्मयित्मधिदमदत्तेति विभुतः ।। विष्णुमतकास्ययविष्णजात सबा बादशाक्षरपिशयां जपनिष्टोऽतिधिप्रियः ।

·तां 'पदधिकशततमोऽध्यायः ] * कलहावरित्रवर्णनम् * फदाचित्कार्तिके मासि हरिजागरणाय सः। राज्यां तुर्याशशेषायां जगाम हरिमन्दिरम् ॥ ५॥ हरिपूजोपकरणान्प्रगृह्य बजता तदा । तेन दृष्टा समायाता राक्षसी भीमनिः घकदंया ललजिह्वा निमग्ना रक्तलोचना। दिगम्बरा शुष्कमांसा लम्योष्ठी घर्घरस्वना ॥७॥ दृष्ट्या भयवित्रस्तःकम्पितायययस्तदा । पूजोपकरणगात्पयोभिश्चाहनगर संस्मृत्य व हरेर्नाम तुलसीयुतधारिणा। सा हता पातकं तम्मात्तस्याः सर्वमगारक्षयम् ॥ ६ ॥ अथ संस्मृत्य सा पूर्वजन्मकर्मविपाकजाम् । स्वादशामवयीत्सवीं दण्डपत्तं प्रणम् कलहोवाच । पूर्वकर्मविपावन दशामेतां गता हाहम् । तत्कथ तु पुनर्यिप्र! याम्युत्तमगति शुभा नारद उवाच। तां दूप्ट्वा प्रणतामने पदमानां म्यफर्म तत् । अतीधिस्मिता धिप्रस्तदा पचनमः धर्मदत्त उवाच । केन कर्मविपाकेन त्वं दशामीदृशीं गता। कुतस्त्यं का वकि शीला तत्सर्व कथयस्पः कलहोघाच। सौराष्ट्रनगरे ब्रह्मन्भिभुनामाऽभवद्विजः | तस्या गृहिणी पूर्व फलहाख्याऽतिनिष्ठ न कदाचिन्मया भचसाऽपि शुभं कृतम् । नापितं तस्य मिष्टान्नं भर्तुर्यवनभङ्गया फलहप्रिययानित्यं भयोद्विग्नस्तदा द्विजः । पारणेनुं तदाऽन्यां स मतिचके पतिर्मम ततो गरं समादाय प्राणास्स्यका मया द्वज!। अथ यध्या वध्यमानां मा चिनिन्युगमानुगाः। यमक्ष मान्तदा द्रष्ट्या चित्रगुप्तमपृच्छत १७॥ यम उवान। मनया कि कृतं फर्म वित्रगुप्त ! पिलोकय । प्राप्नोत्येषा कर्मफलं शुभं वाऽशुभमेप व २३- ·कम्योचाना मित्रगुमम्मी पाभरममागुमान ॥१॥ मित्रान उमा भना गर्म कर्म कामिन गिने मिशन मुस्मना न भरि तानिन् भराम पन्गुलीयोteafgATAR | मकवामिन्य नहकारिणी मिशारामयोatanferee पाकमाडे सहा भुकं निरानमा यता मागापिकाली wamariक्षिणी। मतांगममारमपास मो २३. सस्मारपियामेपुतियानिनिम्तिा I मश प्रापितम्या भटे सदा तर तारारि मिरिय इत्य योनि स्वेग भुनतयशुभकारिणी। कलहीवान। साऽहं पञ्चशतामानि प्रेत स्थिता मिल। शुनभ्यां पीड़िता नित्यं दुनिता स्वन फर्मणा ॥२६॥ ततः शुस्पीड़िताऽपित्य शरीरंपणिजस्त्यहम् । आयाता दक्षिणं देशं रुष्णायेण्यास्तु संगमे ॥ २७॥ ततीरसंश्रिता यापत्तायत्तस्य शरीरतः । शिविगुगणेई रमपारुष्टा बलादहम् ॥२८॥ ततःशुत्क्षामया दृष्टो नमन्त्या त्वं मरा द्विजा प्रक्षिततुलसीयारिसंसर्गगठपापया । तरूपां कुरु धिप्रेन्द्र ! कथं मुक्तिमयाप्नुगम् । योनिश्यादतिभपादस्मान्च घेतदेहल नारद उवाद। इत्यं निशम्य फलदावचन द्विजश तत्कर्मपाकभविस्मयदुःखयुक्त, सद्ग्लानिदर्शनकृपावलचित्तवृत्तिात्वा विरं स धचनं निजगाद दुःखात् ॥३॥ इतिश्रीपायेमहापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां सहितायां पष्ठेउत्तरखण्डे कार्तिकमाहात्म्ये धीकच्यासत्यभामासंघाटे कलहोपाख्यानं नाम पधिकशततमोऽध्यायः१०६ ·सप्ताधिकशततमोऽध्यायः तुलसीमिश्रजलप्रक्षेपात्कलहाया दिव्यदेहावाप्तिवर्णनम् । धर्मदत्त उवाच । विलयं यान्ति पापानि तीर्थदानवतादिभिः । प्रेतदेहस्थितायास्ते तेषु नेवाधिकारिता त्वद्ग्ला निदर्शनादस्माखिलं च मम मानसम् । नैव निर्वृतिमायाति त्वामनुधृत्य दुःखिताम् ॥ २॥ पातकं च तवाऽत्युग्रं योनित्रयविपाकदम् । नेवान्यःक्षीयते पुण्य.प्रेतत्ववातिगहितम् ॥ तस्मादाजन्मजनितं यन्ममा कात्तिकवतम् । तत्पुण्यस्मर्धभागेन सद्गति त्यमवाप्नुदि कार्तिकवतपुण्येन न साम्यंयान्ति सर्वथा । यशदानानि तीर्थानि व्रतान्यपि यतोध्रुषम् नारद उवाच। इत्युक्त्या धर्मदत्तोऽसौ यावत्तामभ्यपेययत् । तुलसीमिश्रतोयेन श्रावयग्द्वादशाक्षरम् सायत्प्रेतत्वनिर्मुक्ता ज्यलदग्निशिस्त्रोपमा । दिव्यवपुधरा जाता लावण्यादासिता दिशः वतः सा दण्डवभूमौ प्रणनामाध तं द्विजम् । उवाच च तदापाक्यं हरंगद्गदभाषिणी फलहोवाच । त्वत्प्रसाद् द्विजश्रेष्ठ ! विमुक्का निरयादहम् । पापाधी मजमानायास्त्वं नौ भूनोऽसि मे धूपम् ।। नारद उवाच। इत्यं सा पदती विनं ददर्शायातमम्यरात् । विमानं भास्वरं युक्तं विष्णुरूपधरंगणः। अथ सा तद्विमानाग्य द्वा:स्थाभ्यामधिरोहिता। पुण्यशीलसुशीलाभ्यामप्सरोगणसेवितम् ॥ ११ ॥ तनिमान तापश्यद्धर्मदत्तः सविस्मयः । पपात दण्डवभूमौ दष्ट्वा तो पुण्यरूपिणी पुण्यशीलसुशीली तमुत्थाप्य प्रणतं द्विजम् । अभ्यनन्दयतां पासवधर्मशीलिनी।

·* पापुराणम् [६ उत्तरखर गणावूमतुः । साधु साधु द्विजश्रेष्ठ यस्त्वं विष्णुरतासदा। दोनानुकम्पी धर्मको विष्णुव्रतपरायणः । आजन्म सन्छुभं होतद्यस्यया कार्तिकवनम् । कृनं तस्मादानेन यदस्या पूर्वसंचितम् । जन्मान्तपातोद्भूतं पापं तद्विलयंगतम् ! हरिजागरणाद्यश्च धिमानमिदमास्थिता १६ वैकुण्ठं नीयते साधो नानामोगयुना त्षियम्। दीपदानभवःपुण्यस्तैजसं रूपमास्थिता ॥ १७ ॥ तुलसीपूजनायेस्तु कार्तिकवतकःशुभः । विष्णुसानिध्यगा जाता त्यया दत्त कृपालुना ॥ १८ ॥ त्वमप्यस्य भवस्याऽन्ते भार्याभ्यां सह यास्यसि । वैकुण्ठभवनं विष्णो सान्निध्यं च स्वरूपता ॥ १६ ॥ ते धन्याःकृतकृत्यास्ते तेपात्र सफलोभषः । येत्याऽऽराधितो विष्णुधर्मदत्त ! त्वया यथा ॥ २० ॥ सम्यगाराधितो विष्णु किन यच्छति देहिनाम् ॥ १॥ श्रीत्ताननरणियेन ध्वत्वे स्थापितःपुरा । यन्नाम स्मरणादेन देहिनो यान्ति सद्गतिम प्रादगृहीतो नागेन्दो यन्नामस्मरणान्पुग। धिमुक सन्नधिं प्राप्तो जातो योजयसंघका अतस्त्वयाऽचिनो विष्णुः सान्निध्य प्रदाम्यति । यहून्यम्दसहस्राणि भार्याद्वययुतम्य ने ॥ २४ ॥ ततःपुण्यक्षये जाने यदा यास्यसि भूत । सूर्पयशोदा गजाविख्यात भविष्यसि नामा दशरथत भार्यादययुत पुनः । नाश्यानानापि या ते पुण्यार्धमागिनी। सत्राऽपि तप सान्निध्य विष्णुर्गाम्यनि भूतले। मात्मानं तर पुत्रस्ये प्रामग्काए ॥२७॥ तथामन्मयतासम्माद्विष्णुमंतुएफारफान ! न या नवदानानि यिधिकानिने २८॥ भयोऽसि विश! प्रयतपय मतं रिफर जगदगुर्गः। -- ·मदाधिकशततमोऽध्यायः] - विष्णुवतमाहात्म्यवर्णनम् * यदर्धभागाच्व फलान्मुरारे प्रणीयतेऽस्माभिरियं सलोकताम् ॥२६॥ पति श्रीपाने महापुराणे पञ्चाश्चाशसाहस्यां संहितायां षष्ठे उत्तरखण्डे कार्तिकमाहा- रम्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे कलहोपाख्यानं नाम सप्ताधिकशततमोऽध्यायः ॥१०७ अष्टाधिकशततमोऽध्यायः धर्मदत्तविष्णुगणसंवादे विष्णुव्रतमाहात्म्यवर्णनम् नारद उवाच। प्रत्यं तद्वचनं श्रुत्वा धर्मदत्तः सविस्मयः । प्रणम्य दण्डवभूमौ पाक्यमेतदुषाच है। धर्मदत्त उधाव। भाराधयन्ति सर्वेऽपि विष्णुभक्कातिनाशिनम्। यशेदनिर्वतैस्तीथस्तपोमिश्च यथाविधि विष्णुप्रीतिकरं तेषां विष्णुप्तालिध्यकारकम् । यत्कृत्वा तानि चीर्णानि सर्याप्यपि भवन्ति दि॥३॥ गणातुः। साधु पृष्टं त्वया विप्र णुप्यकाममानसः । सेतिहासकियां विप्रकध्यमानां: पुराभवाम् कान्तिपुर्यां पुरा चोलश्चक्रवती नृपोऽभवत् । यस्य नाना व ते देशाचोलाख्या अभवन्फिल ३५॥ यस्मिन्छासति भूवनं दरिद्रो नैव दुःखितः । पापवुद्धिःसरूपापि च कश्चिदभून्नरः॥ यस्याप्यत्यन्तं यक्षस्य ताम्रपर्णी तटावुभी । सुवर्णयूरै शोभायापास्तां चैत्ररथोपमो .स फाचिदगादाजा हनन्तशयनं द्विज । यवासी जगतांनायो योगनिद्रामुपाश्रितः। उत्र धोरमणे देवं संपूज्य विविधयन्तपः। मणिमुक्ताफलेर्दिव्यैः स्वर्णपुष्पैश्च शोभन हा प्रणम्य दण्डपद्यापदुपविष्टःस तब वै। तापद्माह्मणमायान्तमपश्यदेवसन्निधौ ॥१०॥ - 3B ·रिक्ष .पा गुराणम्. पानामायान्त तुलमाणिकम् । स्परीणासिन ना पिणुतापम माम्येय समिविदेशमपूजयत् । यिनंन संग्नाप्य तुलसीमारीदले। गुलसीपूजयानपूजा सया नाम् । मात्रादिता समालोगय राजा मुयोऽपादन १॥ राजोपारा মালামনাথ মানান যা মালা। विष्णुदास ! कथं संयमाच्या तुलसीदलः ॥१४ विष्णुमलिन जानासि पराकोऽसि मतो मम । यस्त्पिमामतिशोभारा पूजामाच्छादयम्यहो ॥१५॥ गणायचतुः। इति वचनं धुत्या समाप्त । राशो गौरवमुल्लस्य जगाद पचनं दा विष्णुदास उपाय। राजन्मुकि न जानासि गर्वितोऽसि नाश्रिया। किंस्विद्विष्णुव्रत पूर्व त्यया चीणं पदस्व तत् ॥१७॥ गणायूवतुः। वदयाह्मणयचाश्रुत्या प्रहस्य स नृपोत्तमः । विष्णुदास तदा गर्वादुवाच धवनं द्विज राजोवाय। इत्थं प्रीपि चेद्विप्र! विष्णुभक्याऽतिगर्वितः। मचिस्ते कियती पिष्णोर्दरिद्रस्याऽधनस्य च ॥ १ER .यवदानादिकं नैव विष्णुतुष्टिकरं कृतम् । नाऽपि देवालयं पूर्व त्वया विम! कवित्कृतम ईशस्यापि ते गर्व पप तिष्ठति भक्तिः। सच्दृण्वन्तु पवो मेऽद्य सर्वेऽप्येते द्विजोत्तमाः ॥ २१ ॥ , साक्षात्कारमहं विष्णोरष दादो गमिष्यति।

·अष्टाधिकशततमोऽध्यायः ] * विष्णुदासचिमचोलराजयो कथानकम् *
यथा तु सर्वेऽपि ततोभक्ति शास्यथ चापयोः ॥ २२॥
गणावूनतुः।
इत्युक्त्वा स नृोडगच्छन्निजं राजगृहं द्विजः ।
आरभे वैष्णवं सत्रं कृत्वाऽऽचार्य तु मुगलम् ॥ २७ ॥
पिसङ्घसमाजुष्टं यभूच बहुदक्षिणम् । यद्वग्रह्मकृतं पूर्व गयाक्षेत्रे समृद्धिमत् ॥
विष्णुदासोऽपि तत्रैध तस्थी देवालये व्रती।
पञ्चैतान्नियमाकृत्या विष्णुतुष्टिकरान्सदा ॥ २५ ॥
माधोर्जयोव्रतं सम्यवतुलसीवनपालनम् । एकादशीव्रतं जाप्यं द्वादशाक्षरविद्यया ।
उपचारः पोडशभिगीतन्त्यादिमङ्गलः ।
नित्यं विष्णोस्तथा पूजा व्रतान्येतानि सोऽकरोत् ॥ २७ ॥
नित्यं संस्मरणं विष्णोर्गच्छन्भुञ्जन्स्वपन्नपि ।
सर्वभूतस्थित विष्णुमपश्यत्समदर्शनः ॥ २८॥
माधकार्तिकयोनित्यं विशेष नियमानपि ।
अकरोद्विष्णुतुपयर्थ साद्यापनविधि तथा ॥२६॥
पवं समाराधयतोः श्रियः पति तयोस्तुचोलेश्वरविष्णुदासयोः ।
अगादनेहा यहु तद्वतस्थयोस्तनिष्ठसवन्द्रियकर्मणोस्तयोः ॥ ३०॥
इति श्रीपाझे महापुरापो पश्चरचाशत्साहस्यां संहिनायां पष्ठे उत्तरखण्डे कात्तिक-
माहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंघादे कलहोपाख्याने
अष्टाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०८॥

·नवाधिकशततमोऽध्यायः विष्णुदास विप्रचालराजगीभगान्निरतिशयभात्या बंगण्ट्याप्तिवर्णनम् गणतनः। কৰিvিা যা লিখবিধি খ্রিঃ। पाफमाऽगेवायहरफोडणलक्षितः ॥१॥ समस्याएसी पार्क पुनर्नयामसदा । सायंकालावंनस्यासी तमहमयादि हितीयेऽक्षिततापार्फ एरपा यायरस विष्णये । उादारापर्ण कतुं गत.फोऽप्यहरपुनः एवं समदिनं तस्य पा फोऽप्यहरद विज!! जातस पिस्मयोऽध मनस्य म्यवारयत् ॥ ४॥ अहो नित्यं समम्यंत्य फः पाक हरते मम क्षेत्रसंन्यासिनो स्थानमत्याज्यं सर्वथा मया ॥५॥ पुनःपाकं विधापात्र भुज्यते यदि चेन्मया । सायंकालार्चनं चैतत्परित्याज्यं कथं मया किंचित्पावं विधायतदोक्तव्यं तु मया न हि । अनिवेद्य हरी सर्व वैष्णव भुज्यते उपोपितोऽहं च कथं विटाम्यत्र व्रतस्थितः । अद्य संरक्षण सम्यक्पाकम्यात्र करोम्यहम् ॥ ८॥ इति पाक विधायाऽसौ तत्रैवाऽलक्षितः स्थितः। तावद्ददर्श चाण्डालं पाकान्नहरणे स्थितम् ॥ ६॥ क्षुत्क्षामं दीनवदनमस्थिवर्मावशेषितम् । तमालोक्य द्विजाग्योऽभूत्रूपयासिन्नमानसः पिलोक्यान्नहरं घिस्तिष्ठे तिप्रीत्यभाषत । कथमत्ति भवान्लक्ष घुतमेतद् गृहाण भोः इत्थं वन्तं विप्राग्यमायान्तश्च विलोक्य सः। वेगाधावत्नदीत्या मूलितश्च पक्षात ६ ॥ १२ ॥ मोतं तं मूञ्छितं द्दष्ट्या चाण्डालंस द्विजोत्तमः । - ·... जनमोऽध्यायः ] * मुद्गलगोत्रोद्भवानांशिखाहीनत्यकारणवर्णनम् ० ३६१ वेगादभ्येत्य कृपया स्ववस्त्रान्तरवीजयत् ॥ १३॥ अयोस्थित तमेवासी विष्णुदासो व्यलोकयत् । साक्षान्नारायणं देवं शडूखचक्रगदाधरम् ॥१४॥ पीताम्बरं चतुर्दु श्रीवल्माई किरीटिनम् । अतसीपुष्पसङ्काशं कौस्तुभोरःस्थलं विभुम् ॥ १५ ॥ तं दृष्ट्या साविर्भारावृतो द्विजसत्तमः । स्तो चापि नमस्कन सदा नालं बभूव सः ॥ १६ ॥ यो देवास्तववाभ्याययुस्तदा । गन्धर्धाप्सरसश्चापि जगुध नमृतुमुंदा ४१७ संकीर्ण देवपिंगणसङ्कुलम् । गीतावादित्रनिर्घोषं स्थानं तदभवत्तदा ॥१८ ततो विष्णु समालिङ्गग्य स्थभक्त सात्त्विक तथा। सायुज्यमात्मनो दत्त्वाऽनयबैकुण्ठमन्दिरम ॥ १६॥ संस्थानमास्थित विष्णुसन्निधौ।दी क्षतचोलनपतिर्विष्णुदासं ददर्श ह ।। चैकुण्ठभवनं यान्तं विष्णुदासं विलोक्य सः । स्वगुरुं मुद्गलं वेगादायेत्थं धचोऽब्रवीत् ॥ २६ ॥ चोल उवाच। । मया चैतद्यशदानादिकं कृतम् । स विष्णुरूपधृतिमो याति वैकुण्ठमन्दिरम् दीक्षिनेन मया सम्यक्सोऽस्मिन्वष्णवे त्वया। हुनमग्नी कृता विप्रा दानाद्ये पूर्णमानसाः ॥ २३ ॥ नेवाधाऽपि स मे देवः प्रसन्नो जायते ध्रुवम् । भक्तपंच तस्य धिप्रस्य साक्षात्कारं ददो हरिः॥२४॥ श्व यश्च नैव विष्णु प्रसादनि । भक्तिरेच परन्तस्य निदानं दर्शने विभोः॥ गणावूनतुः । भागिनेयं स्वमभिषिच्यगासने । भावाल्याद्दीक्षितोयझे सोऽपुत्रत्वमगायत: पि तद्देशे सदा राज्यांशभागिनः । स्वस्या एव जायन्ते तत्कृतावारपर्तिनः ·• पामपुराणम् [ उरम थपाट ततोऽभ्येत्य परिणामत:स्थितः । त्रिकाम्यांनहारा frj सम्बोधस्तमा २८॥ यिष्णो ! भक्ति स्थिर्ग देहि मनायामायकमभिः । प्रत्युन्या सोडपती सर्वेगमेय पश्यताम् ॥ २६॥ मुलस्तु तथा शोधात्म्यशिवामुपादयन् । ततस्त्वयाऽपि तनु गोत्रे मुद्गला यिशिवाभयन् ॥ ३०॥ सावदापिरभूविष्णुकुण्डागी मायत्सलः मालिझ्यविमानाय समारोहयद तमालिम्पारमसामप्पं दत्त्या पैकुण्टमन्दिरम् । तेनैव स६ देवशी जगाम घिदर्श नारद उवाच। यो विष्णुदासः स तु पुण्यशीलो यश्चीलभूपः स सुशीलनामा । पतावुभी तत्समरूपभाजों द्वा:स्थी कृती तन रमाप्रियेण ॥ ३३ ॥ इति श्रीपाझे महापुराणे पश्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां प्ठे उत्तरखण्ड कात्ति माहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंघादे कलहोपाख्यानं नाम नपाधिकशततमोऽध्या' । दशाधिकशततमोऽध्यायः जयविजयद्वारपालयोः पूर्वजन्मवृत्तान्तवर्णनम् धर्मदत्त उवाच । जयश्च पिजयश्चैव विष्णोःस्यो मया श्रुती। किंतु ताभ्यां पुराचीण यस्मादूपधारिणी.॥ १ ॥ गणाबूचतुः। तृणविन्दोस्तु कन्यायां देवहूत्यां पुरा द्विज!! कर्दमस्य तु दृष्ट्यैव पुत्री द्रौसंबभूष ज्येष्ठो जयाकनिष्ठोऽभूद्विजयश्चति नामतः। अन्यस्यामभवत्पश्चात्कपिलो योगधविर ॐ अस्यामेवा इत्यपि पाठी.

·दशाधिकशततमोऽध्यायः ] * द्वारपालयोः पूर्वजन्मवृत्तान्तवर्णनम् * जयश्च विजयश्चैव विष्णुभक्तिरती सदा । संनियम्येन्द्रियग्राम धर्मशीली बभूवतुः ॥ नित्यमष्टाक्षरीजाप्यौविष्णुव्रतकरावुभौ। साक्षात्कारं ददी विष्णुस्तयोनित्यार्चनेसदा भरतेन कदाचित्तावाहूतो यज्ञकर्मणि । जग्मतुर्यज्ञकुशली देवर्षिगणसेविती ॥६॥ जयस्तत्राऽभवद् ब्रह्मा याजको घिजयोऽभवत् । ततो यज्ञविधि कृत्स्नं परिपूर्ण च चकन्तुः ॥७॥ मरुत्तोऽवभृत(थ)न्नातस्ताभ्यां वित्तं ददी बहु । तत्समादाय तो चित्तं जग्मतुः स्थाश्रमं प्रति॥८॥ यजनाय तदाविष्णास्तुष्ट्यर्थ तो त्दा मुने । तद्धनं विभजन्तीचे पस्पर्धाते परस्परम् जयोऽनधीत्समो भागः क्रियतामिति तत्र सः । विजयशाप्रवीत्तत्र यलब्धं येन तस्यतत् ततो जयोऽशपत्कोधाद्विजय शुग्धमानसः । गृहीत्या न ददास्येतत्तस्मानाही भवेति तम् ॥ ११ ॥ विजयस्तस्य तं शापं श्रुत्या सोऽप्यशपच्य तम् । मदभ्रान्तोऽशपो यस्मात्तस्मान्मातङ्गतां बज ॥ १२ ॥ सो तथाऽऽचख्यतुर्विष्णुं दृष्ट्या नित्यार्चने पिभुम् । शापयोस्तु निवृत्ति तो ययानाते रमापतिम् ॥ १३ ॥ भक्तापापां कथं देव ! प्राहमातङ्गयोनिगा। भषिप्यायः कृपासिन्धो ! तच्छापो पिनिवर्त्यताम् ॥ १४ ॥ श्रीभगवानुपाय। मझकयोर्वचोऽसत्यं न कदाचिद्धपिप्यति । मयाऽपि नान्यथा पर्नु शक्यते सत्कदाचन महादपचनात्स्तम्भेऽप्याविभूतो खई पुरा थाम्बरीषवाक्येन जातोमागे स्ययं मिल तस्माइभूषमिमा शापापनुभूप स्वयं कृतौ । लभेषां मत्पदं नित्यमित्युक्वान्तधेहरिः गणापूनः। तवस्ती माइमातगावभूतो गण्डकोटे जातिस्मवान्यामपि विष्णुपस्थिती कदाचिरस गजःस्नातुंकातिके गण्डकींगठः | माजप्राह वाह सम्मरम्यापकारणम्

·।
.पाप्रपुराणम.
गहराशीतोऽसी मागासस्मार श्रीपति बारा तावदाविरभूविष्णु-महाननगदाय
सम्मो प्राहमालही या शिया समुहाती।
स्या न निळसास कुण्ठमनविभुः ॥ २१ ॥
सदा प्रभृति मत्स्यान हरिक्षेत्रमिति धृतम् ।
घमासपणापस्मिनपाणोऽपि हि लाञ्छितः ।। २२ ।।
साथिमो पिधृतो लोफे जयश्च पिजया है।
नित्यं विष्णुप्रियो ग्राःयी पो गौ हि त्यया द्विज! ॥२३॥
भप्तस्त्पमपि धर्म नित्यं विष्णुमतस्थितः । स्यनमात्सर्यदम्मोहिमयस्व समद
तुलामफरमेपेषु प्रातःसायी सदा भय । एकादशीवते तिष्ठ तुलसीपनपालकः२
प्रामणाननि गाधापिघणयांश्च सदाभज । मसूराधारनालाच वृत्ताकानपि खा
एवं त्यमपि देहान्ते तद्विष्णोःपरमम्पदम् । प्रामोपि धर्मदत्त त्वं तदभव यथा ६
सवान्मयतात्तस्माद्विष्णुसंतुष्टिकारकात् ।
न या न च दानानि न तीर्धान्यधिकानि ॥२८॥
धन्योऽति विप्राय यतस्त्वयैतव्रतं कृतं तुष्टिकर जगद्गुरोः ।
यत्पुण्यभागाप्तफलं मुरारे-प्रणीयतेऽस्माभिरियं सलोकताम् ॥ २६॥
नारद उवाचा
इत्थं तो धर्मदत्तं तमुपदिश्य विमानगो । तया कलइया साधं वैकुण्ठभवनं गती
धर्मदत्तोऽप्यसो जात प्रत्ययम्नवते स्थितः ।
देहान्ते तद्विभोःस्थान भार्याभ्यामन्वितोऽभ्यगात् ॥ ३१॥
इतिहासमिमं पुराभवं शृणुते यश्च पुमान्यथाविधि।
हरिसन्निधिकारिणीम्मति लभतेऽसौ रुपया जगद्गुरोः । ३२॥
इति श्रीपान महापुराणे पञ्चपञ्चाशनसाहस्यां संहितायो पाठे उचरखण्डे कार्तिक
हात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंचादे फलहोपाख्याने गणपूर्वपुण्यवर्णनं नाम
दशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०॥

·एकादशाधिकशततमोऽध्यायः कृष्णावेण्याद्यनेकनदीनां माहात्म्यवर्णनम् पृथुरघाव। जावण्यातटायस्मालियविष्णुगणेःपुरा। पणिक्छरीरात्कलहानिर्गताकथिताषया प्रभाचोऽयं योद्योःकि पा क्षेत्रम्य तम्य पा। तन्मे कथय धर्मश! विस्मयोऽत्र महान्मम ॥३॥ नारद उवाचन Mणा कृष्पातनुःसाक्षादवेण्या देवा महेश्वरः । तसंगमप्रभावं तु नालं घर चतुर्मुसः यापि तत्समुत्पत्ति कीर्तयिष्यामि तच्छृणु । चाक्षुषभ्यान्तरे पूर्व मनोदेवः पितामहः दह्यादिशिखरेरम्ये यजनायोद्यतोऽभवत् । स कृत्या यशसंभारान्सर्वदेवगतः ॥५॥ को हरिद्वराभ्यां च तदुगिरे शिखरं ययौ । भृग्धादयो मुनिगणा मुहर्ते ब्रह्मदेवते । स्य दीक्षा विधानाय समाजंतत्र धकिरे । अध ज्येष्ठा स्वसंपनी विष्णुराहयतद्विजैः सा शनैराययो वायद भृगुर्विष्णुमुवाच ॥७॥ भृगुख्याचा विष्णो! स्वरा त्वयाऽवता आयाति न हि सत्यरा। मुहर्तातिकमश्चायं कायों दीक्षाविधिःकथम् ॥ ८॥ विष्णुरुवान। नायाति चेत्स्वरा शीधं गायध्या विधीयताम्। एपाऽपि न भवत्यस्य भार्या कि पुण्यकाण HEN नारद उवाच एवमेव विद्रोऽपि विष्णोर्वाक्यममोदन | तत्वा स भृगुर्षाक्यंगायत्रीं ब्रहणस्तदा निवेश्य दक्षिणे भागे दीक्षाविधिमथाऽकरोत् ।

·•पागुरामम् . उत्तर पानमामितिय मिचिन ॥ ११ ॥ सायको सपने मा! nant मीक्षितपमा गायत्री मा म १२॥ साiride कोपारमा मनमीत् । १५. म्यगंगाना মাথা নগ্ন পুল মামা গ সামঞ্জ। त्राणि भविम भिक्षा मरणं भयम् १५॥ ममामिपनि सम्मिशिन मारस भूतानानामा मविपयः इयं परिणे मागे हाशि RAIसनेमातो.सदारयातनुर्वदतु निम्नगा। नारउयाना বাবা বাবা কথা । समुत्यापाशपयांगमाणाऽपि at aराम् ॥ १७ ॥ तप भतां यथा पालाममाप्य तथा पलु । वृथाऽशपस्त्यं यस्मान्मा मक्त्यमपि निमगा नारद उवामा ततो हाहारताः सर्ये शियविष्णुपुत्राःसुरा प्रणम्यदण्डपद्धभूमी स्परा तत्र व्यजिवपन् देवा ऊचः । देवि सर्वे घर्षशता ब्रह्माद्या यत्स्वयाऽथुना । यदि सर्वे जीभूता भविष्यामोऽत्रनिगाः तदा लोकत्रयं होतद्वनाशं यास्यति धुषम्। अविवेकः कृतस्तस्माच्छापोऽयं धिनिय॑ताम् ॥ २१॥ स्वगेवाचा नावितो हि गणाध्यक्षो यज्ञादी यत्सुरोत्तमाः । arमाद्विग्नं समुत्पन्न मत्क्रोधजमिदं खलु ॥ २२ ॥ नाऽपि मदरनं हातदसत्यं जायते पलु । तस्मात्स्वांशेजडीभूता यूयं भवत निम्नगाः नदीरूपा इत्यपि पाठायेङ्कटेश्वर प्रेस पुस्तकातरे

·दशाधिकशततमोऽध्यायः ] * एकादश्यादीनां भगवत्मियत्वपर्णनम् *
आषामपि सपल्यौ च स्वांशाभ्यामपि निमागे।
भविष्याचोऽत्र वे देवाः पश्चिमाभिमुखावहे ॥ २४ ॥
नारद उवाचा
ति तद्ववनं श्रुत्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । जडीभूताभवन्नद्यःस्थांशेररेव तदा नूप!
अ विष्णुरभूत्कृष्णा वेण्या देवो महेश्वरः । ब्रह्माककुाती गङ्गा पृधगेवाभवत्तदा ॥२
. देवाः स्थानपि तानंशाबडीकृत्य विविक्षिपुः ।
सह्याद्रिशिखरेभ्यस्ताः पृथगासन्सुनिग्नगाः ॥ २७ ॥
पांश पूर्ववाहिन्यो बभूवुः पश्चिमाघहाः । तत्पत्त्यशःपृथक्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः ॥
यत्री च स्वरा वैध पश्चिमाभिमुखे तदा ( योगेनाभवतां नद्यो सावित्रीति प्रथां गते
ह्मणा स्थापिती तत्र यो हरिहरावुभौ । महायलातिवलिनी नाम्ना देवी यभूपतुः ॥
योद्योस्तु माहात्म्यंनाहंधक्तुं क्षमो नृप!। ययुर्ब्रह्मादयोदेवास्यांशस्तिष्ठन्तिचापगाः
कृष्णोद्भवं पापहरं परं यः शृणोति याचाचयते च भत्तया।
स्यात्तस्य पुंसः सकलं फलं यत्तदर्शनस्तानसमुद्भवं फलम् ॥ ३२ ॥
इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायो पष्ठे उत्तरखण्डे कार्तिकमाहा-
रम्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे कृष्णाघेण्यामाहात्म्यवर्णनं नामकादशाधिक
शततमोऽध्यायः ॥ १११॥
द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
एकादशीमाधकार्चिकतुलसीदगारकानां भगवत्रियत्वम् ।
श्रीकृष्ण उवाद।
पति तवचनं श्रुत्या पृथर्षिस्मितमानसः । संपूज्य नारदं भक्या पिससर्ज तदा प्रिये !
स्मादप्रतश्यं होतन्ममाठीवमिषरम् । माघकाचिकयोद्वत्तथैकादशीवतम् ॥२॥

·कामो सीमासा का EिI matlam antगेगासमेत मानिन नामोtwittीन का !ता AREE सभामामामा NEETITImemahri मन पुगेन पन्हामु कमागट raniमाम प्रिपा माfinitmanaमिया सो Trtant विमा! नमाज नमने नापिम् भीकरण उपान मारि पानिपानि Aamael प्रायने कर्मपान तण्यावनि सपनामानिम्युभांगमा हारिपरी नगत कता फलभुक्गुण्यपा महमिनिससर्गे सम्मुरारना। मंसमirपुष्पपनि पापान्ति ॥ ११ ॥ जापाबापापभोग्नात् । फ ानुपामो यथापयुष्य सामानाप्पस्नुभigeपापान नित्यं प्राप्नोट RESENTसंपर गरमागीस्पनियतं पुण्यपा winापि IR कातिमा पुष्पापाना नित्यः प्राप्नोति NTERTAINMENTwपापानां शतांशं प्राप्नुयाः what AANE रोतः। Attracषात ॥७॥ होम लोभूनकशिम्पेभ्यो पदन्य कोऽपि दिशेनेसोऽपि सेषानुरूपेण तत्पुण्यफलभ र पापपशं तु लभेटे परिवेषक ·शाधिकशततमोऽध्यायः] * पुण्य शिकथनम् * सन्ध्यादिकं कुर्वन्यास्पृशेद्वा प्रमापते । स पुण्यकर्मष्ठांश दद्यात्तस्मै सुनिश्चित दिशेन यो द्रव्यमपरं यावते नरः । तत्पुण्यकर्मजं तस्य धनदस्त्याप्नुयात्फलम् हत्य पदव्यं पुण्यकर्म करोति यः । कर्मकृत्पापभाक्तत्र धनिनस्तद्भवं फलम् ॥२ ग्नुध रणं यस्तु परस्य म्रियते नरः । धनीतत्पुण्यमाधत्ते स्वधनस्याऽनुरूपतः । बुद्धिदस्त्यनुमन्ता च यश्चोपकरणप्रदः । पलकृच्चापि पष्ठांशं प्राप्नुयात्पुण्यपापयोः ॥ २५ ॥ प्रजाभ्यःपुण्यपापानां राजा पष्ठांशमुद्धरेत् । शिष्याद्गुरुःस्त्रियो भर्ता पिता पुत्रात्तथैव च ॥ २६ ॥ पतेरपि पुण्यस्य योषिर्धमवाप्नुयात् । चित्तस्यानुबता शश्वद्वर्तते तुष्टिकारिणी इस्तेन दानादि कुर्वत.पुण्यकर्मणि । पिना भृतकपुत्राभ्यां फर्ता पठाशमुद्धरेत् ।। वृत्तिदो वृत्तिसंभोक्तुःपुण्यमष्टांशमुद्धरेत् । आत्मनो वा परस्याऽपि यदि सेवा न कारयेत् ॥ २६ ॥ श्रीकृष्ण उवाच। इत्यं वदत्तान्यपि पुण्यपापान्यायान्ति नित्यं परसञ्चितानि । फलो त्वयं वै नियमोन कार्यकर्वेधभोक्ता खलु पुण्यपापयो। शृणुष्व चेमं इतिहासमय पुराभवं पुण्यमतिप्रदं च ॥ ३०॥ इति श्रीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहत्यां संहितायां पठे उत्तरपण्डे कात्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे पुण्यपापांशकथनं नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ११२ ॥ २४- ·त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः कार्तिकत्रतप्रशंसायां धनेश्वरविप्रवृत्तान्तवर्णनम् । श्रीकृष्ण उवावा पुराऽचन्तीपुरे पासी वित्र आसीद्धनेश्वरः । ब्रह्म कर्मपरिस्रष्टापायनिष्ठःसुदुर्मतिः॥१॥ रसकम्यलचर्मादिपिक्रयानृतवर्तनः । स्तेयश्यासुरापानद्यूत्तसंसकमानसः ॥ २॥ देशादेशान्तरं गच्छन्क्रयविक्रयकारणात् । माहिष्मती पुरी यातःकदाचित्स धनेश्वरः महिपेण कृतापूर्व तस्मान्माहिष्मती स्मृता । यस्यां प्रतटाभाति नर्मदा पापनाशिनी फातिकवतिनस्तत्र नानाप्रामागतान्नरान् । स दृष्ट्या विकयं कुर्वन्मासमेकमुवासह स नित्यं नर्मदातीरे भ्रमन्विक्रयकारणात् । ददर्श ग्राह्मणानावाजपदेवार्चनेरतान्। कांश्चित्पुराणं पठत.कांश्चित्तचक्रपणेरतान् । नृत्यगायनधादिप्रविष्णुस्तवनतत्परान् । विष्णुमुद्राङ्किताकांधिन्माला तुलसिधारिणः ददर्श कौतुफाविष्टस्ता वत्र धनेश्वरः। नित्यं परिभ्रमंस्तत्र दर्शनस्पर्शभाषणात् । घेष्णपानांया विष्णोर्नाम संधापितोऽमवत् ॥६॥ पर्य मासंस्थितासोऽय काचिकोद्यापने पिधौ। मियमाणे ददर्शाऽसी भर्जागरणहरः॥ १०॥ पौर्णमास्यांतताऽपश्पद्विविध पूजनादिकम् । दक्षिणाभोजनाये च दीपदान यस्थितः aatsफास्तमय चर्य दीपोत्सवधिधि तदा । क्रियमाण इदाऽसौ प्रीत्यर्थ त्रिपुरवि त्रिपुराण तो वाही यतस्तस्यां शिवेन तु । अतस्नु क्रियते तस्या तियो ममहोत्सवः ॥१३॥ मम दस्य यःधिरन्तरंपरिकरयेत् । तस्य पुण्यमिया:सर्या निकालानं संख्या तत्र नृत्यादिक परयन्यम्राम साधनेश्य वापराणादिनादियो विलास पyran अनास्तं पतितं पीत्य परिपया हापिar

·त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः ] * धनेश्वरविप्रवृत्तान्तवर्णनम् *
तुलसीमिश्रितेस्तोयस्तन्मुखं सिपिचुस्तदा ॥१६॥
अथ देहे परित्यके तं बद्ध्या यमकिङ्करः।
वाध्यमानं कशाघातैनिन्युःसंयमिनी रुपा ॥ १७ ॥
वित्रगुप्तस्तु तं दृष्ट्वा निर्भावेदयत्तदा । यमायतेन पाल्यात्तु कर्मयदुष्कृतं कृतम्
चित्रगुप्त उपाय।
नेवास्य दृश्यते किविदावाल्यात्सुकृतं कवित् । दुष्कृतं शक्यते वक्तुं शतवनभास्कर
पापमूर्तिस्य दुष्टः केवलं दृश्यते विभो । तस्मादाकल्पमर्याद निरये परिपध्यताम् ॥२०॥
श्रीकृष्ण उवाच।
निशम्येत्थं पवःोधायमः प्राह स्वकिङ्करान् ।
दर्शयन्नात्मनो रूपं फालाग्निसदृशप्रभम् ॥ २१ ॥
यम उवाच ।
भोप्रेतप नयस्वैनं विध्यमानं स्वमुद्गरैः । कुम्भीपाके क्षिपखाशु दुष्टं कल्मपदर्शनम्
श्रीकृष्ण उवाच।
ततो मुद्गरनिभिन्नमूर्धानं प्रेतपोऽनयत् । कुम्भीपाकेक्षिपचाशु तेलकथनशब्दिते ॥
यावक्षितस्तु तत्रासौतावच्छीतलतां ययौ । कुम्भीपाके यथा पहिः प्रहादक्षेपणात्पुरा
सप्ट्या महदाश्चयं तपो विस्मयान्वितः । चेगादागत्य तत्सर्व यमायाकथयत्तदा ।।
यमस्तु फोनुके श्रुत्वा प्रेतपेन निवेदितम् ।
भाः किमेतदिति प्रोव्य सम्यगेतन्यचारयत् ॥ २६ ॥
तापदभ्यागतस्तत्र नारदः प्रहसंस्त्वरन् । यमेन पूजितः सम्यक्तं दृष्ट्या थाक्यमापीत्
नारद उवाच।
नेवायें निरयान्भीकुंक्षमः सषितनन्दन ? यस्मादेतस्य संजातं कर्म यन्नियापहम् ।।
यः पुण्यकर्मणां कुर्यादर्शनस्पर्शभापणम् । तत्पदंशमवाप्नोति पुण्यस्य नियतं नः ॥
भसङ्ख्यातेस्नु संसर्गः कृतपानेष यद्धरः।
काचिकयतिभिर्मासं तस्मात् पुण्यांशमामयम् ॥ ३०॥

·३७२ * पाभपुराणम् [६ उत्तरखन परिचर्याकरस्तेषां संपूर्णव्रतपुण्यभाक् । मतोऽस्योर्जवतोदभूठपुण्यसङ्ख्या न विध कात्तिकवतिनां पुसा पातकानि महान्त्यपि । नाशयत्येव सर्वाणि विष्णुः सद्भक्तवत्सलः ॥३२॥ अन्ते च नार्मदेस्तोयस्तुलसीमिश्रितस्त्वयम् । वैष्णवःस्नापितो विष्णोर्नामसंधावितोऽपि च ॥३३॥ तस्मान्निहतपापोऽयं सद्गति प्राप्तुमर्हति । वैष्णवानुमहीयस्मान्नरके नयापच्यते । आर्द्रः शुष्कर्यथापापनिरये भोगसंनिधिः ॥ ३५ ॥ प्राप्यते सुकृतस्तद्वत्स्यगंभोगस्य संनिधिः । तस्मादकामपुण्यो दि यक्षयोनिस्थितस्त्वसी, चिलोक्य नरकान्सर्वान्पापभोगमवाप्नुयात् । ३६ ॥ श्रीकृष्ण उपाय त्युक्त्वा गतवति नारदेऽथ सौरिस्तद्वाक्यश्रवणवियुद्धतत्सुकर्मा। विप्र तं पुनरनयत्स्यकिङ्करेण तासर्वाग्निरयगणान्प्रदर्शयिष्यन् ॥ ३७॥ इति श्रीपाने मदापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संदिवायां पष्ठे उत्तरखण्डे कार्तिक माहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंबादे धनेश्वरोपाख्याने प्रयोदशाधिकशततमोऽध्याय चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः धनधरस्पधनयक्षेति नाम्ना कुबैरानुगत्वप्राप्तिवर्णनम् श्रीकृष्ण उपाय। रं नीरा नियातपोऽयीत् । प्रदर्शयिभ्यशासान्यमस्यानुपरसदा प्रतपउवाया । ये पापारा नित्य पत्र्याने यामि।

·तुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः ] * धनेश्वराय यमेननरकदर्शनम् *
तवालुकनामा निरयो धोरदर्शनः ! यस्मिन्नतेदाधदेहााकन्दन्ते पापकारिणः ॥ ३॥
अतिथीन्वैश्वदेवान्ते क्षुत्क्षामानागवान्गृहे।
धेनान्ति नरास्ते दिपज्यन्ते स्वेन कर्मणा ॥४॥
गुर्वनिगाह्मणान्देवांस्तथा मूर्धाभिषिककान् ।
ताडयन्ति पदा ये वै ते निर्दग्धाञ्जयस्त्विमे ॥ ५॥
पड्भेदस्स्वेष निरयो नानापापैः प्रपद्यते ।
तथैव चान्धतामिस्रो द्वितीयो निरयो महान् ॥ ६॥
पश्यसूचीमुखेदो भियते पापकर्मणा क्रिमिभिधोरवक्त्रैश्च तत्संपकांगमेद्विज 38
असावपि स्थितः पोढा श्वकाकमृगपक्षिभिः ।
परमर्मभिदो माः पच्यन्ते तेषु पापिनः ॥ ८॥
तृतीयः फकची झेप निरयो धोरदर्शनः । यत्रेमे क्रममाः पादयन्ते पापकारिणः ।
असिपत्रयनायेस्तु पट्प्रकारो व्यवस्थितः । पत्नीपुत्रादिभिर्यवै वियोगंकारयन्ति हि ।
टैरन्यरपि पुरान्पच्यन्ते त इमे नराः । असिपत्रश्छिद्यमानाश्छेदभीत्या पलायिताः ॥
पच्यन्तै पापिनः पश्यकन्दमाना इतस्ततः । अर्गलाख्यो महाघोरक्षतुर्थोनिरयो ह्ययम्
पश्य नानाविधः पाशैरावध्य यमकिङ्करः । मुद्गरायैर्वध्यमानाः अन्दन्ते ते च पापिनः
सजनामाह्मणाद्यांश्च विरुन्धतीद ये नराः।
फण्ठप्रहायेस्त पापाः पच्यन्ते यमफिङ्करः॥ १४ ॥
असाचपि हि षड्भेदो पधभेदादिभिःस्थितः ।
कूटशाल्मलिनामानं निरयं पश्प परमम् ॥ १५ ॥
यत्राङ्गारनिभा पते शाल्मल्याद्या स्थिता द्विज!।
यत्र पोढा पिपच्यन्ते यातनामिरिमे नराः ॥ १६ ॥
परदारपणज्य पदोहरताः सदा । रकपूयमिमं पश्य प, निरयमद्भुतम् ॥ १७
अधोमुखा विपश्यन्ते यन्त्र पापरतो नराः ।
अभक्ष्यमक्षका निन्दा शुन्यादिरता इमे ॥१८॥

·३७४
* पामपुराणम्
[६ उत्तर
भज्यमाना पध्यमानाः फन्दन्ते भैस्वास्थगन् ।
पटप्रकारेविगन्धात्यैरसावपि च संस्थितः ॥१६॥
कुम्भीपाकः सप्तमोऽयं निरयो घोरदर्शनः । पोढा तैलादिभिव्यर्धनेश्वर विलोकय
महापातकिनो यन्न कथ्यन्ते यमकिङ्करैः । यहुन्यन्दसहस्राणि सोन्मजननिमज्जनः ।
चत्वारिंशन्मितानेताद्वयधिकान्पश्य रौरवान् ।
अकामात्पातकं शुष्कं कामादामुदाहृतम् ॥ २२ ॥
आर्दशुष्कादिभिःपापैविप्रकारानवस्थितान् ।
चतुरशिति संख्याः पृथगभेदैरवस्थितम् ॥२३॥
यत्प्रकीर्यमपाक्तेयं मलिनीकरण तथा । सातिभ्रंशकरं तदुपपातकसंझकम् ॥२४
अतिपापं महापापं सप्तधापातकं स्मृतम् । एभिःसप्तसु पच्यन्ते निरयेपु यथाक्रमम
फात्तिकप्रतिभिर्यस्मात्संसो ह्यभवत्तप । तत्पुण्योपचयादेते निहता निरयाः खलु ।
श्रीकृष्ण उवाच।
दर्शयित्वेति निरयानतपस्तमथाइरत् । धनेश्वरं यक्षलोक पवादासीत्स तत्र दि।
धनदस्यानुगः सोऽयं धनपति सस्मृतः । यदाध्ययाऽकरोतीर्थमयोध्यापातु गाभिजः
एवं प्रभावः खलु कार्तिकोऽयं मुनियो मुक्तिकरच यस्मात् ।
प्रयात्यनेकातिपातकोऽपि प्रतस्थसंदर्शनतोऽपि मुतिम् ॥२६॥
इति धापाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साइस्यां संहितायां पठे उत्तरमण्डे कार्तिक
माहात्म्ये धनेश्वरोपाख्याने चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः ॥११॥

·पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः अवस्थवटप्रशंसावर्णनम् । सूत उवावा इत्युक्त्वा यासुदेषोऽसौ सत्यभामामतिप्रियाम् । सायं सन्ध्यादिकं फतु जगाम जननीगृहम् ॥ १॥ एवं प्रभावः प्रोक्तोऽयं कात्तिकः पापनाशनः । विष्णुप्रियकरा नित्यं भुकिमुक्तिप्रदः सदा ॥२॥ इरिजागरणं प्रातः स्नानं तुलसिसेधनम् । उद्यापनं दीपदानं व्रतान्येतानि कात्तिके ॥ पडतकैरेभिः सम्पूर्ण कात्तिकवतम् । फलंप्राप्नोति तत्प्रोक्तं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् अपय ऊचुः॥ चिष्णोः प्रियोऽतिफलदः प्रोकोऽयं रोमहर्षणे!। कार्तिकस्य विधिः सम्यक्पावनः पापनाशनः ॥ ५ ॥ अवश्यमेधकर्तव्यः प्राप्य दुःखनिधारणः । मोक्षार्थिभिर्नरःसम्यग्भोगकामैरथापिया ।। एवं स्थिते यथा कश्चिद्वतस्थः सङ्कटे स्थितः । दुर्गारण्यस्थितो पाऽपि व्याधिभिः परिपीडितः। कथं तेन प्रकर्तव्यं कार्तिकवतकं शुभम् ॥ ७॥ सूत उवाच। यस्मादत्यन्तफलदं फर्तव्यं तु यथानरैः । तत्सर्व कथयिष्येऽहं शृणुध्वं मुनिपुङ्गवाः॥ विष्णो:शिवस्य था कुर्यादालये हरिजागरम्। शिवधिष्णुग्रहाभावे सर्वदेवालयेयपि ॥ ६ ॥ दुर्गारण्यस्थितो यश्च यदि पा यद्गतो भवेत् । कुर्यातदाश्वत्थमूले तुलसीनां घनेष्वपि ॥१०॥ -- ॥ ।

·* पाद्मपुराणम् * [६ उत्तरवण विष्णुनामप्रधानानां गायनाद्विष्णुसन्निधौ । गोसहनप्रदानस्य फलंप्राप्नोतिमानक धाद्यसत्पुरुपश्चापि वाजपेयफलं लभेत् । सर्वतीर्थावगाहोत्यं नर्तकः फलमाप्नुयात् । सर्वमेतलभेत्पुण्यं तेषां तु द्रव्यदः पुमान् । प्रशंसादर्शनाभ्यां दिवत्पडशमवाप्नुयात् । आपगतो यदाऽप्यम्भो न लभेत्सपनाय सः। व्याधितो पा पुनः कुर्याद् विष्णो मापमार्जनम् ॥ १४ ॥ उद्यापनविधि कर्तुं न शको यो व्रते स्थितः । ब्राह्मणान्मोजयेच्छक्त्या मतसम्पूर्ति हेतवे ।। १५ । यस्मादत्यन्तफलदो न त्याज्यः सर्वदा नरः। अध्यक्तरूपिणो विष्णोः स्वरूपं ब्राह्मणा भुवि १६ ॥ उत्संतुष्टया सुसंतुएः सर्वदास्यां न संशयः । भशको दीपदाने तु परदीपं प्रयोधयेव तेषां पा रक्षणं कुर्याद्वातादिभ्यः प्रथमतः । अभाये तुलसीनां तु पूजयेद्रप्पा द्विजम् यस्मात्संनिहितो विष्णुः स्वभध्येय सर्वदा। सर्याभावे व्रती कुर्याद् ब्राह्मणानां गयामपि ॥ १६ ॥ सेवां पाश्यत्ययटयोर्मतसम्पूर्तिहेतये ॥ २० ॥ षय ऊचुः। फयं त्वयाऽश्वत्थयटी गोग्राह्मणसमो कृती। सयभ्योऽपि तपस्तो कस्मात्यज्यतरी सती ॥२१॥ सूत उपाय। मध्यस्थापी मगपाविष्णुऐवन संशयः । दापीपटस्तवत्पालाशो प्रारूपपुत् ॥शा दर्शन पूजन सेवा तग पापहरा स्मृता दु:सापदम्याधियाना पिनाशे फरणे भुपम का पत्यमापन्ला प्रह्मविष्णुमहेश्वराः । पतरकथय सर्वक सशयोऽर महाबिन, गूत उपाय। पाटीशिपपोदेयः मुलं करती किल । मनिप्रणापेण पितो पिARपुरा ॥

·पोदशाधिकशततमोऽध्यायः ] * अलक्ष्मीवृत्तान्तवर्णनम् *
ततः सा पार्वती कुद्धा शशाप त्रिदिवौकसः । रतोत्सवसुखनंशात्कम्पमाना रुपातदा
पार्वत्युवाच।
कमिकोटादयोऽप्येते जानन्तिसुरतं सुखम् । तद्विग्नकरणाद्देवा द्भिजत्यमवाप्यस्यथ
सूत उवाच।
एवं सा पार्वती देवानशपत्क्रुद्धमानसा । तस्मादवृक्षत्वमापन्नाः सर्वं देवगणाःकिल
तस्मादिमी विष्णुमहेश्वरावुभौ बभूवतुर्थोधिषटो मुनीश्वराः ।
बोधिस्त्वगादार्किदिनेऽस्पृशत्यमस्पृश्यतामर्कजविष्टियोगात् ॥ २६ ॥
इति श्रीपाझे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां पठे उत्तरखण्डे कार्तिक-
माहात्म्येऽश्वत्थपरप्रशंतनं नाम पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११५ ॥
पोडशाधिकशततमोऽध्यायः
अश्वत्थवृक्षस्यास्पृश्यत्ववर्णने लक्ष्मीवृत्तान्तवणनम् ।
ऋषय ऊचुः।
अस्पृश्यस्त्वं कथं यातः सूत ! बोधितरस्त्ययम् ।
स्पृश्यस्त्वं च कथं प्राप्तस्तथा च शनिवासरे । एतविस्तरत:सवं वक्तुमर्हतिनो भवान्
सूत उवाच।
समुद्रमपनाद्यानि रखान्यापुः सुरीश्वराः । श्रियं च कौस्तुभं तेषां विष्णवे प्रददुःसुराः
यायदगीवकारासी लक्ष्मी भार्थार्थमात्मनः ।
तावदिशापयामास लक्ष्मीस्तं चक्रपाणिकम् ॥३॥
लक्ष्मीरुधाव ।
मसंस्कृत्य कथं ज्येष्ठां त्वं फनिष्ठां प्रणीयसे । तस्मान्ममाग्रजामेतामलक्ष्मी मधुसूदन
चिपाह्य नय मां पश्चादेष धर्मः सनातनः ॥ ५॥

·•पामपुराणम्. [६ उचरम मूल उयात्रा प्रति रायन भ्रत्यास विष्णुलोकमायनः । उहालकाय मुनये सुदीर्घतासे सदा भात्मपाग्यानुरोधेन सामलक्ष्मी तो फिल सालास्यां शुम्रदशना राजी यिम्रती तनुम् ॥ ७॥ पितता रकनयनां क्षपिङ्गशिरोरदाम् । समुनिविष्णुपास्मात्तामङ्गीहत्य स्यमाश्रम घेदध्यनिसमायुनामानिनाय न धर्मपित् । होमधूम सुगन्धाट्य विद्याधोपविनादिम् । आध्रमं तं समालोक्य व्यथिता सापादिदम् En ज्पेष्ठोपाच। न दियासोऽनुरूपोऽयं येदध्यनियुतो मम। नानामिप्ये भो ब्रह्मन्नयस्यान्यत्र मा विरम् ॥१०॥ उद्दालक उचाचा फनायासि कि पात्र घर्ततेसंमतंतव। तव योग्या व वसतिः कामवेच पदस्थतत् ज्येष्ठोवाच । बेध्यनिर्भवेद्यस्मिन्नतिथीनां च पूजनम् । यशदानादिकं पापि नैव तत्र यसाम्यहम् । परस्परानुरागणदाम्पत्यं यत्र घर्तते । पितृदेवार्चनं यत्र नैव तत्र घसाम्यहम् ॥ १३ ॥ दुरोदररतायत्र परद्रव्यापहारिणः । परदाररताश्चापि तत्र स्थाने रतिर्मम ॥१४॥ गोषधी मद्यपानं च यत्र संजायतेऽनिशम् । ब्रहरहत्यादि पापानि तस्मिस्थाने रतिर्मम ॥ १५ ॥ वृद्धसजनविप्राणां यत्र स्यादपमाननम् । निष्ठुरं भापणं यत्र तत्र नित्यं पसाम्यहम् ॥ सूत उवाच। इति तद्वचनं श्रुत्वा विषण्णवदनोऽभवत् । उद्दालकमुनिर्विष्णोर्चाक्यं स्मृत्वा न चोविधान् ॥१७॥ सोऽगच्छद्यत्र तत्रास्य पूजामालोक्य साऽत्रवीत् । नायामीति ततः सोऽपि प्रमादल्यातुरोऽभवत्, म ·शाधिकशततमोऽध्यायः] * अलक्ष्मीवृत्तान्तवर्णनम् * उद्दालकस्ततो पाक्यं तामलक्ष्मीमुधाचह ॥ १८॥ उद्दालक उवावा अश्वत्थवृक्षमुलेऽस्मिन्नलक्ष्मीः स्थीयतां क्षणम् । आवासस्थानमालोक्य यावदायाम्यहं पुनः ॥ १६ ॥ ति तां तत्र संस्थाप्य जगामोद्दालकस्तदा। प्रतीक्षन्तीविरं तत्र यदा तं न ददर्श सा दा रुरोदकरुणं भर्तुत्यागेन दुःखिता । तत्रस्थां रुदती लक्ष्मीकुण्ठभवनेऽणोत् तदा विज्ञापयामास विष्णुमुद्विग्नमानसा ॥ २२ ॥ लक्ष्मीरुधाच । स्वामिम्मदमिनीज्येष्टा भर्तृत्यागेनदुःखिता। तामाश्वासयितुं याहि कृपालोयद्यहं प्रिया ॥ २३ ॥ सूत उवाच । क्षयासहततीविष्णुस्तत्रागच्छत्कृपान्चितः । आश्वासयदलक्ष्मीतामिदं वचनमयचीत श्रीविष्णुरुवाच । रश्वत्थवृक्षमासाद्य सदाऽलक्ष्मीःस्थिराभव । ममांशसंभवो ह्येपाषासस्ते शनिविना शनी ते भगिनी ज्येछे! लक्ष्मीपत्रागमिष्यति। तस्मादश्वत्थवृक्षाऽसी शनीपूज्यो विशेषतः ॥ २६ ॥ प्रत्येऽहं येऽर्चयिष्यन्ति त्या ज्येष्ठा गृहधर्मिणः । तेवियं धी:कनिष्ठा ते भगिनी निश्चलास्तु वै ॥२७॥ सूत उवाच। त्यूर्जस्य च माहात्म्य ये गुण्यन्तिपठन्ति च । तेषां विष्णुपुरेपासो भवेदाभूतसंप्लवम् रोगापहं पातकनाशकृत्परं सुबुद्धिदं पुत्रधनादिसाधनम् । मुक्तोनदान न हि कात्तिकवताद्विष्णुप्रियादन्यदिहास्ति भूतले ॥ २६ ॥ विष्णुप्रियं सकलफल्मपनाशनं च सत्पुत्रपौत्रधनधान्यसमृद्धिफारि।

·३ पापपुराणम्
ऊजयत सनिगम कुम्ती मनुशाफिसातीयपरिशीलनसेययाय ३०
इति श्रीपाग्ने महापुराने यशसा मंहितायो पठेउत्तरपण्डे कार्तिकमा
रम्ये भीष्मसमयमामासंपादे लक्ष्यगमगान नाम पोशाधिकशततमोऽध्याय
-
सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः
शिवपडानन संवाद कार्तिकस्नानमाहात्म्पवर्णनम् ।
सूत उवाया
इति सपं समाफर्य सत्राजितसुता सदा । हरेाक्यं महाभागा सत्यावचनमब्रवीत
सत्योवाच ।
फात्तिकस्य च माहात्म्यं न श्रुतं पिस्तरात्प्रभो ।
सर्येपामेव मासानां कार्तिकप्रयर:फथम् ॥२॥
श्रीकृष्ण उपाय।
साधु पृष्टं त्वया सत्ये कार्तिकवतमादरात् । शौनकाय पुराप्रोकं सुतेन सुमहात्मा
सूत उवाच।
श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि पतत्प्रश्नोचरं शुभम् । ईश्वरेण पुरामोतं पृच्छते पण्मुखाय के
कार्तिकेय उवाच।
यहूनि पद्मनाभस्य रहस्यानि ध्रुतानि च । यथा हि.मोच्यमानानि वैष्णवेन त्वयान
संसारसागरे प्राप्ता दुःखोम्लहरीवृते । तेपामुत्तारणार्थाय कथयस्व प्रयत्नतः ॥
कार्तिकस्य विधिश्चैव मानस्यवदतांवर । येन दुःखाम्बुधि तावसंतरिष्यन्ति मान
फलं वैष्णवधर्मस्य कथयस्व सुविस्तरम् । येन धर्मप्रभावेन पदं गच्छन्ति वैष्णन
दीपदानस्य माहात्म्यं मुनिपुष्पस्य सुवत।
गोपीचन्दनमाहात्म्यं तुलस्यास्तु तथा पिभो!॥६॥

·सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः ] • कार्तिकस्तानमाहात्म्यवर्णनम् * मालतीपुष्पमाहाल्यवारिजानांवधा पद । धात्रीफलानांमाहात्म्यं तथा दमनकस्यच केतकीपुष्पमाहात्म्यं नैवेद्यस्य परन्तप । तीर्थोदकस्य माहात्म्यं माघस्नानफलं विभो फलंहि सुरश्रेष्ठ ब्रह्मपत्रेषु भोजनात् । नोराजनफलं स्थाणो परदोपयोधनात् १२ पुष्करक्षेत्रमाहात्म्यं शकरस्य तथा पिभो। शालग्रामस्य माहात्म्यं स्पस्तिफस्य विधानकम् ॥ १३॥ दानानां च फलं यूदि परान्नस्य च पर्जनात्। मासोपचासस्य फलं खपाया मोक्षणाद्विभो । १४ ॥ दीपायल्याच माहात्म्य प्रयोधिन्याश्च सुरत । पञ्चभीप्मस्य माहात्म्यं कथयस्प मुषिस्तरात् ॥ ५ ॥ श्वर उवाच। साधुराष्टं त्वया पत्स लोकोद्धरणतये । कथयामि न संदेवस्त्यत्समोनास्ति पेपलयः ससुषेण त्या वत्स! सारितोऽई न संशयः । निश्चला पेशवे भक्तिस्त्याय तिष्ठति सर्वदा ॥१७॥ नरेभ्यो वैष्णवं धर्म या ददाति द्विजोत्तमः । स सागर महीदाने तत्पुण्यं लभते हि सः ॥ १८ ॥ त्तिकस्य व मासस्प फोटशेनापि नाईति। एकत.सर्वतीर्थानि सर्वदानि च । पता गोमदानानि सर्य ययाः सदक्षिणा । एकत.पुप्फरपास कुरोशे हिमालये।२० कतो मथुरातीधै पाराणस्यो व राफरे । एफतःकात्तिको पत्स सर्वदा यमियः ।। इत्युपत्या मुनिशार्दूल पुनयिं जगौ हर। काकिस्तानमाहा कथयिष्ये मुविस्तरातू ॥१२॥ वर उपाय। मात्र तयुग प्रोक्तं प्रेता नु सास्त्रिय गुणम् । द्वापर पेपमित्यानुसार कलियुगे स्मृम् । २५॥

·पाशततमाऽध्यायः कार्तिके तिलधेन्वादिदानकथनम् सूत उवाच। जमगवान्महादेवो वृषध्वजः । श्रोतारमुपसंगम्य भक्तियुक्तं पडाननम् ॥ १ ईश्वर उवाच। कार्तिको वैष्णवो मासः सर्वमासेषु वोत्तमः । अस्मिन्मासे त्रयस्त्रिंशद्देवासंनिहिताः कलो ॥२॥ महाभाग भोजनानि द्विजातये । तिलधेनुं हिरण्यं च रजतं भूमियासती॥ दास्यन्ति सर्वभावेन मुव्रत। सर्वेषामेव दानानां कन्यादानं विशिष्यते ॥ बाह्मणायात्र ये फन्या दास्यन्ति विधिवनराः । वैकुपटे यसतिस्तेषां यायदिन्द्राश्चतुर्दश ॥ ५ ॥ मकाले तु संप्राप्ते सोमो भुङ्क्ते तु कन्यकाम् । इतुकाले तु गन्धर्षा वाहिस्तु कुवदर्शने ॥ ६॥ कन्यां यापन्नतुमती भवेत् । विधाहस्त्यष्टघर्षाया:फन्यायाःशस्यते बुधैः त्रियायध ब्राह्मणाय तपस्थिने । साक्षादधीतयेदाय विधिना ब्रह्मवारिणे ॥ नस्य पप एपविधिःस्मृतः ! यावन्ति चैप रोमाणि कन्यापाश्च तनीसुत आणि रुदलोके महीयते । सहस्रमेघ धेनूगां शतं चानुडुहांसमम् ॥१०॥ यानं दशयानसमो हयः । यदानसहस्रेभ्यो गजदानं विशिष्यते ॥११॥ जदान सहस्राणां स्वर्णदानं च तत्समम् । पर्णभारसहस्राणां विद्यादाने व तत्समम् ॥ १२१ रेटिगुणं भूमिदानपिशिष्यते । भूमिदानसहनेम्पो गोप्रदानं पिशिष्यते॥ भ्यो घनदान पिशिष्यते । अन्नाभारमिदं सर्व जगत्स्थावरजङ्गमम् ।

·सोफामदुधा धेनुः गुणी मेव मरम्पनी कार्तिकेय उगाना म्याणि महादेश पांग्मे पगमामि। यापासगंपापानि प्रशान्य मिदशोमयेत् गूगउयाचा टमा शंगुः पुगर्यन प्रयकामे। पाक्षि याया म्नुन्या तणुध्यं तपोधनाः । वर उयान। बन्ने पर्जयेधम्नु कासिफे नियमे हो। परान्नपर्जनादेपलमेनान्द्रायणं फलम् । तप्राप्नं फात्तिकदृष्ट्या परान यम्नु पर्जयेन् । दिने दिने तु हरम्य फलं प्राप्नोति मानयः ॥ १६॥ तके घर्जयेतलं फार्तिके पर्जयेन्मधु । कार्तिके यजयेत्काम्यं सड्वान्नं व विशेषतः ॥ राक्षसी योनिमाप्नोति सामांसस्य भक्षणात् । पष्टिवर्षसम्राणि विष्टायां परिपच्यते ॥ २१ ॥ तो जायते पापो विष्ठाशी प्रामसूकरः । प्रवृत्तानां तु मक्षाणां कार्तिके नियमकते व्यं विष्णुरूपत्यं प्राप्यते मोक्षदं पदम् । न कार्तिकसमोमासो न देवं केशवात्परम् दसदर शास्त्रं न तीर्थ गङ्गयासमम् । न सत्येन समं वृत्तं न कृतेन समयुगम् ॥ मी रसनातुल्या न दानसदृशं सुखम् । न धर्मसदृशं मित्रं न ज्योतिश्चक्षुपास इन क्षिपेद्यस्तु मासं दामोदरप्रियम् । फर्मभ्रष्टः सविशेयो हीनयोनिपु जाय कात्तिकः प्रवरो मासो वैष्णयानां सदाप्रियः। समुदगा नदीपुण्या दुर्लभा स्नानशालिना ॥ २७ ॥ लघतीकन्या दुर्लभा दम्पती नृणाम् । दुर्लमा जननीलोके पिताच विशेषतः साधुसम्मान दुर्लमो धार्मिकः सुतः। दुर्लभो द्वारिकापासो दुर्लभ कृष्णदर्शन गोमतीस्नानं दुर्लभ कार्तिकवतम् । ब्राह्मणेभ्यो महदित्या महणे चन्द्रसूर्ययोः लमते घत्स तत्फलं भूमिशायिनः । भोजनं द्विजदम्पत्योः पूजयेच्च पिलेपन ·वादशाधिकशततमोऽध्यायः ] * कात्तिकमाहात्म्यम् । कम्बलानि च रक्षानि पासांसि विविधानि च । तूलकाश्च प्रदातव्या:प्रच्छादनप:सह ॥ ३२ ॥ पानहायातपत्र कार्तिके देहि पावके । यः करोति नरो नित्यं कार्तिके पत्रभोजनम् । । दुर्गतिमयामोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । सर्वकामफलं. तस्य सर्वतीर्थफलं लभेत् ।। र वापि नरकं पश्येद्ब्रह्मपत्रेषु भोजनात् । ब्रह्माएर स्मृनःसाक्षात्पालाशःसर्वकामदः पध्यमं वर्जयेत्पर्य कार्तिके शिखिवाहन । ब्रह्मा विष्णच हश्च त्रयोदेवारिपत्रके ऐबर वर्जयेत्पनं ब्रह्मविष्ण्वोरनुत्तमम् । सर्वपुण्यमवामोनि शेषपत्रेषु भोजनात् ३७ मोजनान्मध्यपत्रे तु फपिलापयसस्तथा । प्राशमान्मुनिशार्दूल नरो नरफमाप्नुयात् ॥ अज्ञानाबुभुजे यस्तु शूदो घा कपिलापयः । कपिला ब्राह्मणे दत्या शुद्धो भवति फार्तिक १३ ॥ तिलदानं नदीनानं सदा साधुदर्शनम् । भोजनं म्हपत्रेषु कार्तिके मुक्तिदायकम् ॥ मौनीपालाशभोजीच जलनायी सदाक्षमी । कातिके शितिशायी च हन्यापार युगार्जितम् ॥ ४१.३॥ जाग कार्तिक मासि यःकरोत्यरुणोदये। दामोदराने सेनानार्गासहस्रफलं लभेत् ॥ पितृपक्षेऽनदानेन ज्येष्ठादे च पारिणा । कात्तिके तत्फलं पुंसां परदीपप्रयोधनात्।। घोधनात्परदीपस्य पैष्णयानां च सेवनात् । कात्तिके फरमानोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥ ४ ॥ नदीरमानं बयाविष्णोष्णयानां च दर्शनम् । न भवेत्कात्तिक यस्य हरेत्पुण्यं दशादिकम् ॥ ४॥ पुष्कर यास्मरेत्मारकर्मणा मनसा गिरा। कार्तिके मुनिशार्दूललक्षकोटिगुणं भयेन् प्रयागो माघमासे तु पुष्करं फातिक तथा । भयन्ती माधये मासि हन्यात्या युगाजिलम् । पन्यारे मानपालोफेलियाले विशेषतान्ति स्कन्दनित्यं ये सर्पधारिसेपनन् वि.दत्तदुभिःपिण्णाभासादिमिःमुन । सारिताम्नन पितरो नपा न संशयः ।

·उतरखण्डे
पामयुगणम्
क्षीरादिकारनं विगो क्रियते पितृकारणात् ।कागको दियं प्रायमति विदीसह
याति नाचिनो यस्तु कृष्णस्तु यमलेक्षणः।
जन्मकोटिपु धिमेन्द्र न तेषां कमला गृहे 10
दष्टामुटा यिनष्टाने पतितायलिशन्दरे याचितो हार्मक्त्या यमलरसितैःसिनः ।
पोनयन देवेशं योऽचंकमलापनिम् । पर्यायुतसहस्रम्य पापम्य कुम्ने क्षयम् ।
अपराधसहस्राणि तया सत्यानानि पनवेन देवेश क्षमेन प्रणतोऽचितः ॥१४॥
तुलसीपलक्षेण कार्तिके योऽर्चयेद्धरिम् । पवे पर मुनिश्रेष्ठ मासिकलमते फलाम् ।
तुलसीगन्धमिधं तु यत्किचिनियते सुन । फलाकोटि सहस्राणि प्रीतो मयति केशयः
मुखे शिरसि देहे तु रुष्णोतीणां तु यो घहेत् ।
तुलसी पण्मुग्मप्रीत्या न तस्य स्पृशते कलिः ॥१७॥
कृष्णोत्तीणस्तु निर्माल्पों गात्रं परिमार्जयेत् ।सर्वरो तथा पापमुक्तो भवति य
विष्णोरङ्गारशेषेण यस्यास्पृशते नुत ।
दुरितानि विनश्यन्ति व्याधयो यान्ति संक्षयम् ॥ ५ ॥
शङ्खोदकं हरक्तिनिर्माल्यं पादयोर्जलम् । चन्दनं धृपशेषं तु ब्रह्महत्यापहारकम् ।
इति श्रीपामे महापुराणे पक्षपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कातिमाह
श्रीशिवकार्तिकेयसंवादे प्रश्नोत्तरो नामाष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥११॥
एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
माघस्नानादिमाहात्म्यम्
ईश्वर उपाय।
माघस्नानम्ब माहात्म्यं शृणु भागवतोत्तम।
त्यत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्विशुभको महामने ॥१॥

·एकोनविंशत्यधिवाततमोऽध्यायः]0 मायमानमाहात्म्यम् * चक्रतीर्थे हरिदृष्ट्यामधुपयांचधेशवम् । यत्फलं लभते मर्यो मायनानेन तत्पलम् जिनेन्द्रियःशान्तमनासदाचारेण संयुतःमानं करोति यो माधे संसारी न भवेत्पुनः श्रीकृष्ण उवाच। शाकारस्य च माहाल्यं कथयिष्ये तयानतः । यस्य विज्ञानमात्रेणसानिध्यं मम सर्वदा सूत उपाय। इत्युक्त्या भगवापसत्याये यहुधा जगौ । तदहं संप्रवक्ष्यामितणुध्वं तपोधना: श्रीकृष्ण उवाच। पञ्चयोजनयिम्तीणे धाकरे रिमन्दिरे । यस्मिन्यसति यो जीयो गर्दभोऽपि चतुर्भुजः श्रीणि हस्तसहस्राणि श्रीणि हस्तशतानि च । प्रयोहस्ताःशूकरस्य परिमाण विधीयते पष्टिवर्गसहस्राणि योऽन्यत्र कुरुते तपः । तत्फलं लभते देवि प्रहरार्धेन शूकरे ॥८॥ सग्निहत्यां कुरुक्षेत्रे राहुनस्ते दिवाकरे । तुलापुरुषदानेन तत्फलं परिकीर्तितम् ॥ ६॥ काश्या दशगुणं प्रोन वेण्यां शतगुणं भवेत् । सहनगुणितं प्रोक्तं गङ्गासागरसंगमे अनन्तं चैव विज्ञेयं शूकरे हरिमन्दिरे । अन्यत्र ददते लक्षं संविधानेन भामिनि ॥११ इकेत दोन शूकरे तत्सम भवेत् । शूकरे च तया येण्यां गङ्गासागरसंगमे ॥१२॥ सरदेव नसमात्या ब्रह्महत्या व्यपोहति । अलण पुरा प्राप्ता सप्तद्वीपा घसुन्धरा । डाकरक्षेत्रमाहात्म्य श्रुत्वा च गजगामिनि ॥ १३ ॥ कात्तिकेय उवाच। भगवन्धोतुमिच्छामि बतानामुत्तमं व्रतम् । विधिमासोपचासस्य फलं चास्य यथोचितम् ॥ १४ ॥ यथाविधि र कार्या वतचर्या यथा भवेत् । आरभ्यते यथापूर्व समाप्य हियथाविधि यावत्सस तु कर्तव्यं तत्प्रय हि महेश्वर । व्रतमेतत्सुखश्रीदं विस्तरेण ममानघ । थ्रीट्र उवाच पायके साधु सर्व ते यत्पृवं प्रयुधेऽनघ । भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठशृणुष्वगदतो मम ॥ सुराणां च यथा विष्णुस्तपतां व यथा रविः ।

·• पाम्पुराणम्
मेगाशिपरिणां यउदयनतया पक्षिणाम् ॥१८॥
तीर्थानां तु यथा गदा प्रजानां तु यथा पणियः ।
श्रेष्ठं सर्ययतानां तु महन्मासोपयासनम् ॥ १६॥
सयंप्रतेषु यत्पुण्यं सर्गनायेषु नेय हि । संयंदानादयं श्रेय लमेन्मासांपवासरन् ।
अग्निशोमादिभियनविविधग्दिक्षिणः। तत्पुण्यमवाप्नोति यन्मासारलनात ।
तेन जप्तं इतं दत्त सपम्तप्तं तं म्यधा ! यमरोति विधानेन नरो मासमुफोरपान
उहिश्य वैष्णवं या समभ्ययं जनार्दनम् ।
गुरोराश तनो लध्या कुर्यान्मासोपचासनम् ॥ २३ ॥
वैष्णवानि यथोक्तानि रत्वा सर्वप्रतानि तुः
द्वादश्यादीनि पुण्यानि ततो मासमुपावसेत् ॥ २४ ॥
अतिटन्छ र पाराक रत्या चान्द्रायणं ततः ।मासोपचार कुर्यात गुरोधिप्राशयातनः
माश्चिनस्यामले पक्ष एकादश्यामुपोषितः । तमेतत्तु गृद्धीयाद्यावस्त्रिशदिनानि तु "
पासुदेवं समभ्यर्थ कार्तिकं सकलं नरः । मासं योपक्सेद्यस्तु स मुक्तिरुलभाग्भवेन
अव्युतस्यालये भक्त्या त्रिकालं कुमुदःशुभैः । मालन्दिावन कमलेध सुगन्धिभिः
कुसुमोशारकर्पूर्चिलिप्य घरचन्दनः । नैवेद्यापूपदीपायरचयेश जनार्दनम् ॥ २६ ॥
मनसाकर्मणावाचापूजययेद्गरुडध्वजम् । कुर्वन्नरः स्त्री विध्या वृहद्भक्तिर्जितेन्द्रियः ।
नान्नामेव तथालापं विष्णो:कुर्यादहनिशम् ।
भक्त्या विष्णोःस्तुतिर्वाच्या मिथ्यालापविवर्जिता ॥५॥
सर्वसत्वदयायुक्तमान्तवृत्तिरहिंसकः।
सुमो बाह्यासनस्यो.वा वासुदेवं प्रकर्तियेत् ॥ ३२ ॥
स्मृत्यालोकनगन्धादि वादनं परिकीर्तनम् ।
अन्नस्य घर्जयेनासं प्रासानां सम्प्रमोक्षणम् ॥ ३३ ॥
गात्राभ्यङ्ग शिरोऽभ्यङ्ग ताम्बूलं च विलेपनम् ।
व्रतस्पो पर्जयेत्सवं यथान्यश निराकृतम् ॥ ३४ ॥

·एकोनविंशत्यधिकमानतमोऽध्यायः ] * मासोपचासमाहात्म्यम् * न मनस्यास्पृशेत्किचिद्विकर्मस्थं न चालपेत् । देवतायतने निएन गृहस्थश्चरेयतम् ॥ कत्वामासोपासंतुयथोक्तविधिना ना नारीया विधवासाध्वीवासुदेवं समर्चयेत् अन्यूनाधिकमेवं नु व्रतं निशदिनैरिदम् । इत्या मासोपवासंतुसंयतात्मा जितेन्द्रियः तोऽर्चयेद्दयपुण्यं द्वादश्यां गरुडध्वजम् । पूजयेत्युप्पमालाभिर्गन्धधूपविलेपनः । बालङ्कारयायश्च नोपयेदच्युतं नरः । संमापयेरि भवत्या तीर्थचन्दनवारिभिः ।। अन्दनेनानुनिता गन्धपुरलङ्घनम् । वस्त्रदानादिभिश्चय भोजयित्या द्विजोतमान दद्याय दक्षिणां तेभ्यःप्रणिपत्य क्षमापयेत्। एवं मासोपवासाद्धि कृत्त्वाऽभ्यर्य जनार्दनम् ॥ ४॥ मोजयित्या द्विजांश्चैव विष्णुलोके महीयते । एवं मासोपवासान्ते कृत्वा विप्रास्त्रयोदय निर्यापयेत्ततस्ताय विधिना येन तच्छणु । कारयेवैष्णवं यक्षमेकादश्यामुपोषितः । पूजयित्वा तु देवेशमाचार्यानुज्ञया हरिम् । अर्चयित्वा यथाशक्त्या ह्यभिवाघ गुरु तथा ननोऽनुभोजयेद्विपानमस्कारपुरासरम् । विशुद्ध कुलचारित्रान्यिापूजनतत्परान् १४५ पूजयित्वा तथासयंम्भोजयित्वा त्रयोदश । ताम्बूलबस्त्रयुग्मानि मोजनाच्छादनानि च योगपट्टानि सूत्राणि ब्रह्मसूत्राणि वैव हि । दद्याध्यय द्विजाग्य भ्यःपूजयित्वा प्रणम्य च ॥ ४७ ॥ नतोऽनुपूजयेत्या शय्यांस्तरणसंस्कृताम् । साच्छादनां शुमा श्रेष्ठी सोपधानामलकताम् ॥ ४८ ॥ कारयित्वात्मनो मूर्ति काञ्चनी नु स्वशासितः । न्यम्येत्तस्यां तु शय्यायामयित्या घगादिभिः ॥ ४६॥ भासनं पादुकां छत्रं त्रियुग्ममुपानही । पचित्राणि च पुष्पाणिशय्यायामुपकल्पयेत् एका शय्यां तु संकल्प्य प्रणिपत्य र तान्हिलान् । प्रार्थपेशानुमोदार्थ विष्णुलोकं बजाम्यहम् ॥ ५ ॥ ननो प्रजेनरश्रेष्ठो विष्णोःस्थानमनामयम् । मण्डपस्योस्तुतान्विनानितियाच्यं मुहहुः मन्त्रहीन क्रियाहीनं साहीनं द्विजोत्तमाः । सा संपूर्णतां यातु भवद्वाक्यप्रसादतः ।।

·पामपुराणम् उत्तर विधिर्मासोपचासम्म यथावत्परिकीर्तितः ॥५३॥ इति धा मदापुराणे पपाशसाहस्य संहितायां उत्तरे पण्डे फातिकमाहात्म्ये धीरष्णसत्यभामासंपादे मासोपवासकयनं नाम एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१६॥ विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः शालयामार्चनवर्णनम् सूत उवाच तेयाक्यं समाकर्ण्य पुनःपप्रच्छ पायकिः । शालग्रामार्चनं भूयस्तब्णुध्वं तपोधन कार्तिकेय उवाच। गवन्योगिनांश्रेष्ठ सर्वधर्माःश्रुता मया । शालग्रामार्चनं ब्रूहि विस्तरेण मम प्रभो । ईश्वर उवाच। धुसाधु महाप्राज्ञ यन्मां हि परिपृच्छसि । तदहं संप्रवक्ष्यामि धूयतां मम वत्सल । गलग्रामशिलायां तु शैलोक्यं सचराचरम् । महाशय महासेन नित्यं तिष्ठति संहितम टं प्रणमितं येन स्नापितं पूजितं तथा । यज्ञकोटिगुणं पुण्यं गया कोटिफलं लभेन छिन्नस्तेन तथा पास गर्भवासामुदारुणः । पीतं येन सदा वियोशालग्रामशिलाजलम् ॥ ६ ॥ कामासकोऽपि यो नित्यं भक्तिभावविवर्जितः। शालग्रामशिलां पुत्र पूजयित्वाऽच्युतो भयेत् ॥ ७ ॥ शालग्रामशिलाविम्ब हत्या(त्या)कोटिविनाशनम्। स्मृतं संकीर्तितंध्यातं पूजितंचनमस्कृतम् ॥ ८॥ शालामशिलां दृष्ट्वा यान्तिपापात्यनेकशः सिंहष्ट्वा यथा यान्ति धने मृगगणा भयाद ·विशत्यधिकशततमोऽध्यायः] * शालग्रामपूजनवर्णनम् * नमस्कार तु मनुजःशालग्रामशिलार्चने । भत्त्या था यदि वाऽभत्या कृत्यामुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १० ॥ वैवस्वतमयं नास्ति तथा मरणजन्मनोः । याकरोति नरो नित्यं शालग्रामशिलार्चनम् गन्धपाद्यार्थनैवेद्य दीपंधूंपविलेपनः । गीर्वाद्य स्तथा स्तोःशालग्रामशिलार्चनम् ॥ कुरुते मानवो यस्तु कली भकिपरायणः । कल्पकोटिसहस्राणि रमते विष्णुसद्मनि ।। शालग्रामनमस्कारो भावेनापि नरहतः । मानुषत्वं कार्य तेषां मद्त्ता ये जरा भुवि मनकास्तीवपापिष्ठा मत्ामुं न नमन्ति ये । वासुदेवं न ते शैया मदताःपापमोहिताः॥ मद्भक्तोऽपि च यो भूत्वा भुङ्क्ते त्वेकादशीदिने । स याति हान्धतामित्रं निरयं मम घातकः ॥ १६ ॥ मलिङ्गस्पर्शनं कार्य नान्याशुद्धिविधीयते ।या तिथियिता विष्णोःसा तिथिर्ममयलमा यस्ता नोपवसेन्मयः स पापी भ्यपचाधिकः । शालग्रामशिलायां तु सदर पुत्र घसाम्यहम् ॥१८॥ दत्तं देवेन तुष्टेन स्वस्थानं मम भक्तितः । पनकोटिसहस्र स्तु पूजिते मयि यत्फलम् ॥ तत्फलं कोटिगुणिते शालग्रामशिलार्चनात् । पूजितोऽहं न तेर्मोनमितोऽनतेरेः न कृतं मर्त्यलोके यः शालग्रामशिलार्चनम् । शालग्रामशिलाप्रे तु याकरोति ममार्चनम् तेनार्चितोऽहं सेनानीडुंगानाकविंशतिम् । किमर्चितलिङ्गशर्तर्विष्णुभक्तिवियर्जितः । शालग्रामशिलाविम्ब भाचितं यदि पुत्रक । अनई मम नयेद्य पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥ शालमामशिलामे तु सर्व याति पवित्रताम् ।भुक्यान्यदेवनयेद्य द्विजधान्द्रायणं चरेत् भुवया फेशयनवेद्य यक्षकोरिफलं लभेत् । पादोदवेन देवस्य हत्याकोटिसमन्विताः शुभ्यन्ति नात्र संदेहस्तथाशनोदकेन हि । यो दि माहेश्वरो भूत्वावणयंचन पूजयेत् देष्टा च याति नरकं यावदिन्द्राधतुर्दशा ज्येष्ठाश्रमी गृहे यस्य मुहर्तमपि विधमेत् ॥ पितामहायुगान्यष्टी भवन्त्यमृतमोजिनः । संसारे दुःखकान्तारे निमन्जन्ति नराधमाः घकोटिसहस्राणि कृष्णाराधनपजिताः । स्नेहादभ्यचितलिङ्गशालप्रामसमुदयः । मुक्ति प्रयान्ति मनुजा योगसाइयेन पर्जिताः ।

·[उनम्पले १२ • रामपुराणम् मलिङ्गकोटिमि गंता पूजिनः स्तुनः ॥३०॥ पालग्रामशिलाया तु एफम्यामिद मदयेत् । द्वादशेष शिला यो ये शालग्रामममुद्दया नये यो नित्यं तम्य पुण्यं निशेध मे । फोटिलिहसहघ्रम्नु पूजितायीनटे। काशीयामे युगान्यष्टी विननफेन तदयेत् । किम्पुनझुना ग्रस्नु पूजयेद्धष्णयो नरः । बाहं ब्रह्मादयो देया:महायो फममीशने । मम्मादत्तया चमद्दतःप्रीत्यर्थममपुत्रत्र नसंध्यं मम नगया शालग्रामशिलार्चनम् । शालग्रामशिलारूपी यत्र तिप्रति केशवः। प्रदेवा सुग यक्षा भुवनानि चतुर्दश । मुराणां कीर्तनःसर्व:कोटिमिश्च फलं लभेत बन्फलं कीर्तनादेव येशये मुटन फली । शालग्रामशिलाप्रे तु सपिण्डेन नर्षिताः ॥ वसन्ति पिनाम्नस्य न सम्व्या तत्र विद्यते । ये पियन्ति नरा भन्या शालग्रामशिलाजलम् ॥ ३८॥ सञ्चगव्यसहस्र स्तु प्राशितःकि प्रयोजनम् । प्रायश्चित्ते समुत्पन्ने कि दानःकिमुपोषणः चान्द्रायणःसुचीर्णश्च पीत्वा पादोदकं हरेः। यःकरोति तडागे तु प्रतिमा जलशायिनीम् ॥४०॥ कोटिभिश्चापि कि कार्यमन्यदेवश्च पूजितः। विष्णुमुख्यास्तु वै देवास्तत्र जल्पन्ति वे गुह ॥ ४ ॥ बमाणमस्ति सर्वस्य सुतस्य हि पुत्रक । फलप्रमाणं नवास्ति शालग्रामशिलार्चने यो ददाति शिलां विष्णो शालग्रामसमुद्भवाम् । विद्याय विष्णुमक्ताय तेनेष्ट क्रतुभिःशतः गृहेऽपि वसतम्नस्य गङ्गास्नानं दिनेदिने । स स्नातःसर्वतीर्येषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः ॥ शालग्रामशिलातोयैरभियेकं य आचरेत् । स्वर्गे मत्ये च पाताले पापाणःसन्ति वैगुह शालग्रामशिलाप्राव्णा नास्ति नास्ति समा पुनः । मानुषे दुर्लभे लोके सफलं तस्य जीवितम् ॥ ४६॥. तिलमस्वशतं भक्तमा यो ददाति दिने दिने । तत्फलं समवाप्नोति शालग्रामशिलानात् पत्रं पुष्पं फलं तोयं मूलं दूर्वादलं तथा । जायते मेरुणा तुल्यं शालग्रामे समर्पितम् ।। विधिहीनोऽपि यःकश्चिक्रियामन्त्रविवर्जितः ।..

·मोगाम्नया धूलो मध्ये चय' प्रतिधिनम् । दूर्वाभं द्वारसंकीर्ण पीनरोपं तव च। विशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * वासुदेवादिशालग्रामशिलालक्षणम् * चकाङ्कभुज आप्नोति सम्यवडास्त्रोदितं फल्दम् ॥ ४६॥ यतु पूर्व मया दृष्ट केश पलेशनाशनम् । तसर्व कथयिष्यामि तय स्नेहेन पुत्रक ॥ कत्वं यससिंह विष्णो विमाधार किमाश्रयः । कथं चा प्रीयसे देव तत्सय यथयस्व में धीशष्ण उवाच। নিয়মি যা সমৗ সুষমামনি। বাৰ গ্ৰঃ যাবি নামালিন্ত द्वारदेशे समे च दृश्येते नान्तर यदि । वासुदेवः म विज्ञेयःशुलाचवातिशोभनः । प्रद्युम्नःसूर्ययवस्तु नीलदीतिस्तथैव च । सुविर छिद्रयहुलं कार नन् । अनिरुद्धस्तु पीताभो वलिश्चानिशमनः । रेखात्रयाङ्कितो द्वारि एपमेन चिह्नवत् श्यामो नारायणो देवो नाभिवतधोगते । दीघरेखा समोपेतो दक्षिणे सुपिरान्दिनः अभ्य मुग्वं च जानीयासुन्दरं हरिरूपिणम् । कामदं मोक्षदं चैव अर्थदं च विशेषतः বসg। স্ব ঘাম:নননিন: বিখানিনা গৃষ্টি বিনিম্ন। ऋगयर्णतया विष्णुमूलेच सुशोभने । द्वारोपरि तथा रेग्या लक्ष्न्यते मध्यदेशनः । कपिलो नरसिंहश्च पृथुचकःसुशोभितः । ब्रह्मचर्येण पूभ्योऽसायन्यथा विप्नदो भवेन् चारादःशकिलिङ्गम्नु य च विषमे ममृते । इन्द्रनीलनिभाम्भूस्त्रिरेखोनाभितःशुभः दीर्घा काञ्चनर्णा या शिन्दुत्रयविभूषिता । मस्याख्या सा शिला या भुनिमुक्तिफलपदा ॥१२॥ संस्तयोभन पृष्ठ पर्नुटण्यापूरितः । हरित वर्णनाधने फौस्तुभेन तु विदितः ॥६३ पीयो हयाकारो सापञ्चकभूषितः । बहुचिन्दुसमाई :पृष्ठे मीलं च रूपकम् ।। अंकुण्टमविभिन्नाङ्गं चक्रमे तथा ध्वजम् । हागेपरि तथा रंग्या गुझाकारा सुशोभना धातु तथा देवश्विहितो धनमाला फदायकुसुमाकारो रेबापचभूपिन: !! घनश्शापि हसश्च वामनपरिकीर्तितः भिनतकुसुमप्रख्यो बिन्दुना परिशोमिनः ॥ मुदर्शनस्नतो देवःश्यामयों महाद्युतिः । वामपाध्ये गदायर रेम्बा चैव तु दक्षिणे नानापने हानन्दम्नु नानाभोगेन विहितः । अनेकमर्निको मिनः सर्वकामफलः ॥

·० पाम्गणम् [ उत्तराई विविध दिशु सर्वासु यम्योध्यं यते मुगम् । पुगयोगमः स विमेयो मुनिमुनिफलप्रदः ॥ ७॥ दृश्यते शिगो निशानामशिलोदमयम् । यग्य योगेश्वगंदेयो ब्रह्महन्यो पहिति भारगःपमनाभम्नु पङ्कज यत्रसंयुतम् । तम्याम्पचनतो नित्यं दरिद्रश्वगे मवेत यमाद्विनं हिरण्या रन्मिजालं विनिर्दिशेत् । मुवर्णरेमायाले म्फटिफद्युतिशोभितम् ॥ ४ ॥ अतिस्निग्धा सिद्धिफरीकृष्णाफीति ददाति च । पाण्डुरा पापदहनी पीता पुत्रफल्पदा नीला प्रयच्छती लक्ष्मी रना रोगप्रदायिनी 1 मा उद्वेगजननी या दारिद्रयमागिनी एफ सुदर्शनं शेयं लक्ष्मीनारायणं दयम् । तृतीयं वान्युनं विद्याश्चतुयं तु जनार्दनम्। पञ्चमं घासुदेवं च षष्ठं प्रद्युम्नमेव च । सङ्कर्षण सतमं च अपमं पुरुषोत्तमम् 19213 नयमं च नवव्यूई दशमं तु तदात्मकम् । एकादशं यानिरुद्ध द्वादशं द्वादशात्मकम् ॥ अतऊध्यं तु चाणि दृश्यन्तेऽनन्तसंझके । खण्डिते बुदित मग्ने शालग्रामे नदोषमा इटा च यस्य या मूर्तिः स तां यत्नेन पूजयेत् । म्कन्ये कृत्वा तु योऽध्यानं वहते शैलनायकम् ।। ८१॥ तस्य वश्यं भवेत्सर्व गैलोक्यं सचराचरम् । शालग्रामशिला यत्र तत्र संनिहितो हरिः तत्र दानं जपःस्नानं वाराणस्या शताधिकम् । कुरुक्षेने प्रयागे च नैमिये पुष्करे तथा तर कोटिगुणं पुष्यो धाराणम्या महाफलम् । ब्रह्महत्यादिकं पायत्किचित्कुरुते नरः तत्सर्वं निर्दहत्याशु शालग्रामशिलार्चनम् । शालग्रामोद्यो देवो यत्र द्वारावती भयः उभयो:संगमो यत्र मुक्तिस्तत्र न संशयः । ब्रह्मचारिगृहस्थाश्च वानप्रस्थश्च भिक्षुभिः भोक्तव्यं विष्णुनैवेद्यं नाऽत्र कार्या विचारणा । तत्पूजने न मन्त्राश्च न जपो न च भावना ॥ ८७॥ न स्तुति पि चाचारशालग्नामशिलाने । शालयामशिलाने तु कृत्वा खस्तिकमादरात् ॥ ८८ ॥ कात्तिके तु विशेषेण पुनात्यासप्तमं कुलम् । अणुमानं तु याकुर्यात्मण्डलं केशवाग्रतः) ।

·एकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * दीपगन्धधात्रीमाहात्म्यम् * मृदाधातुविकारैश्च कल्पकोटि वसेद्दिवि । ये तु संवत्सरं पूर्णमग्निहोत्रमुपासते॥१०॥ कातिके स्वस्तिकं कृत्वा सममेतन संशयः । अगम्यागमने चैव भक्ष्यस्य तु भक्षणे तत्पापं नाशमायाति मण्डयित्वा हरहम् । मण्डलं कुरुते नित्यं यानारी केशवाग्रतः सतजन्मानि वैधयां न प्राप्नोति कदाचन ॥ १२ ॥ इति श्रीपाद्मे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे कार्तिक माहात्म्य श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे शालग्राममाहात्म्यं नाम विशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१२ ।। एकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः दीपगन्धधात्रीमाहात्म्यम् ईश्वर उवाच। धात्रीच्छायां समाश्रित्य कुर्यात्पिण्डं तु यो गुह । मुक्ति प्रयान्ति पितरःप्रसादान्माधवस्य तु ॥ १॥ भूनिपाणी मुखे चैव देहेचैव तु यो नरः । धत्ते धात्रीफलं वत्स धात्रीफलविभूषितः धात्रीफलकृताहारो नरो नारायणो भवेत् । यःकश्चिद्वैष्णवोलोकेप्रत्ते धात्रीफलं गुह प्रियो भवति देवानां मनुष्याणां च का कथा । न जह्यात्तुलसीमालां धात्रीमालां विशेषतः ॥ ४॥ यावत्तिष्ठति कण्ठस्था धात्रीमाला नरस्य हि । तावत्तस्य शरीरे तु प्रतिष्ठति च केशवः धाश्रीफलं तु तुलसी मृत्तिका द्वारकोद्भया । सफलं जीवितं तस्य त्रितां यस्य वेश्मनि यापदिनानि पहते धात्रीमालां कली नरः । तावद्युगसहस्राणि वैकुण्ठे वसतिर्भवेत्।। माटायुमं वहेद्यस्तु धात्रीतुलसिसंभवम् । वहते कण्ठदेशे तु फल्पकोटि वसेद्दिवि ।।

·.पा पुगणम् . [ उमरावडे मनियम्येन्द्रियमाम शालग्रामशियानम् । गायोन्मानयो भनया गुप्पे पुष्पेश्वमेधजम् ॥ ६॥ मुगा च यथा विष्णुःपुष्याणां तुलमी नया! तुलम्याऽनुदिनं देयं योऽचंयेगा यजम् ॥१०॥ जन्मदुग्यजगरोगमुक्तोऽसी मुनिमाप्नुयासानुलमीमालया विषणुःपूजिनो येन कार्तिके यमाक्षरता माला स्कुट शौरि प्रमाटि हि । श्रीचन्दनं समग्मगुमच सङ्गमम् ।। फेनीदीपदानं च मयंदा धेशयप्रियम् । कार्तिक केतकीपुर दत्तं येन फली युगे । दीपदानं महासन कुलानां नाग्यछतम् । सगेम्हाणि तुलसी केतकी मुनिपुष्पकम् ॥ कार्तिके च दिनान्येव दीपदानं तु पञ्चमम् । केतकीमालया येन कार्तिके पुनमण्डपम् फेशवग्य कृतं यत्स यसतिदिवि नम्य च । येतकीपुष्पकेनैव पूजितो गरुडध्यतः ॥ समासहस्र सुप्रीतो जायते मधुसूदनः । अर्गयित्या हुकेशं कुसुमैः केतकीभयः । पुण्यां तद्वयनंयाति केशयस्य शिवं गुह । दमनकेनापि देवेशं संग्राते मधुमाधये ॥१८॥ गोशतस्य मुनिश्रेष्ठ ह्यनाल्लभते फलम् । अगस्तिकुमुवं योऽर्चयेत जनार्दनम् ।। दर्शनात्तस्य भो विन नरकाग्निःप्रणश्यति । न तत्करोति विप्र तपसा तोपितो हरिः यत्करोति महासेन मुनिपुष्परलङ्कृतः । विहाय सर्यपुष्पाणि मुनिपुप्पेण केशवम् ।। कार्तिके योऽर्च येतत्तया वाजिमेधफलं लभेत् । मुनिपुष्पकृतां माला यो ददाति जनार्दने ॥ २२ ॥ देवेन्द्रोऽपि मुनिश्रेष्ट कुरुते तस्य सत्कथाम् । गवामयुतदानेन यत्फलं प्राप्यते गुह । मुनिपुष्पेण नौकेन फार्तिके लभते फलम् । कौस्तुभेन यथा प्रीतो यथाच धनमालया तुलसदलेग संप्रीतःकार्तिके च तथा हरिः ॥२४॥ सूत उवाच। प्रध्यावननं दृष्ट्वा कुमार मतितत्परम् । पुनःप्रोवाच भगवान्महादेयो वृषध्यतः ॥२५॥ ईश्वर उवाच। गृणु दीपम्य माहात्म्य कात्तिके शिम्विधाहन!

·द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] • दीपावलिमाहात्म्यवर्णनम् । पितरश्चीव वाञ्छन्ति सदा पितृगणेवताः ॥ २६ ॥ भविष्यति कुलेऽस्माकं पितृभक्तःसुपुत्रकः । कात्तिके दीपदानेन यस्तोषयति केशवम् घृतेन दोपको यस्य तिलतलेन वा पुनः । ज्वलते यस्य सेनानीरश्वमेधेन तस्य किम् ।। तेनेदं क्रतुभिःसःकृतं तीर्थावगाहनम् । दीपदानं कृतं येन कात्तिके केशवाग्रतः ।। কুয়া বিহীত বুম বিললি । पुण्यानि तेषु यो दत्ते दीपं सोऽक्षयमाप्नुयात् ॥ ३० ॥ एकादश्यां परैर्दत्तं दीप प्रज्याल्य भूपिका । मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य परां गतिमघाप सा लुब्धकोऽपि चतुर्दश्यां पूजयित्वामहेश्वरम् । निर्भक्षःपरमं प्राप्य विष्णुलोक जगामसः श्वशकी स्वाश्रयाद्वेश्या दीपं कृत्वा परीकृतम् । शुद्धा लीलावती भूत्वा जगाम स्वर्गमक्षयम् ॥ ३३ ॥ गोषःकश्चिदमायां तु पूजां दृष्ट्वा तु शाङ्गिणः । मुहुर्मुहुर्जयेत्युक्त्याराजराजेश्वरोऽभवत् तस्मादपाःपदातच्या रात्रावस्तमिते खो । गृहेषु सर्वगोष्ठेषु सर्वस्वायत्तनेषु च ॥ देवालयेषु देवानां श्मशानेषु सरस्सु च । एनादिना शुभार्थाय यावत्पञ्चदिनानि च । पापिनापितरों ये च लुपिण्डोदकक्रियाः । तेऽपियान्तिपरामुक्तिदीपदानन्य पुण्यतः इति श्रीपाझे महापुरागे पञ्चपञ्चाशत्साहम्यां संहितायांउत्तरे खण्डे कात्तिकमाहात्म्ये दीपगन्धधात्रीमाहात्म्यवर्णनं नाम एकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१२॥ द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः दीपावलिमाहात्म्यवर्णनम् कात्तिकेय उवाच। दीपावलिफलं नाथ विशेषान्न हि साम्यतम् । किमयं क्रियते सातु तस्याका देवता भवेन् ।

·पामधुगणम् किनमत्र भयेदेय किन देयं पर प्रमो। प्रहरीको निर्दिष्ट क्रीडा फारम गत उयाचा इतिम्कन्दपनान्या भगवान्कामशोरणः। माया कानिकं विवा-महसन्निद- श्रीशिय उवाच। फातिकम्यासिनपले प्रयोदश्या तु पायके । यमदी यहिदद्यादपमृत्युविनश्यनि मृत्युना पाराहग्नेन फालेन मायंया सह । प्रयोदश्यां दीपदानान्मूमंजम्पीयता कार्तिक कृष्णपक्षे च चतुर्दश्यां विदये । अयश्यमेय कर्तस्मानं च पापी पूर्व विद्धा चतुर्दश्याःकार्तिकम्यसिनेतरे । पक्षे प्रत्यूपममये म्नानं कुर्यादतन्द्रित नेले लक्ष्मीले गला दीपायल्यां चतुर्दशीम् । प्रात:म्नानं हि यापुर्यायमाटोकं न पश्यति ॥८॥ अपामार्गस्तथा तुम्बी प्रपुनाच पाहलम् । भ्रामयेत्म्नानमध्ये तु नरकम्य क्षय सीतालोटसमायुन सकण्टकदलान्वित । हर पापमपामार्ग भ्राम्यमाणापुनःपु अपामार्ग प्रपुन्नाट भ्रामयेच्छिरसोपरि । तनश्च तणं कायां यमराजस्य नार्मा यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च । वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय औदुम्बराय दनाय नीलाय परमेष्ठिने । वृकोदराय चिनाय चित्रगुप्ताय वै न नरकाय प्रदातव्यो दीपःसंपूज्य देवताः। ततःप्रदीपसमये दीपान्दद्यान्मनोहराना ब्रह्मविष्णुशिवादीनां भवनेषु विशेषतः । कुटागारेषु चैत्येषु समासु च नर्दीषु पाकारोद्यानवापीपु प्रतोलीनिष्कुटेषु च । मन्दुरासु विविक्तासु हस्तिशालामुचैर एवं प्रभातसमये हमावास्यां तु पावके । स्नात्या देवान्पितृन्मच्या संपूज्याऽय प्रणम्य च ॥ १७ ॥ कृत्वा तु पार्वण श्रादयं दधिक्षीरतादिभिः । भोज्यौनानाविधविधाभोजयित्वा क्षमापयेत् ॥ १८॥ ततोऽपराहसमये पोषयेनागरान्प्रिय । तेषां गोष्ठीच मानं च त्या समापणं न यकृतां यत्सरं यावतीतिल्पयते गुह । अवधे हरी एवं सीमिलक्ष्मीप्रयोधये ·द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * दीपावलिमनु कृत्यवर्णनम् * प्रबोधसमये लक्ष्मी योधयित्वा तुसुस्त्रिया। पुमान्य वत्सरं यावलक्ष्मीस्तं नैव मुञ्चति अभप्राप्य चित्रेभ्यो विष्णुभीता सुरद्विषः ! सुप्तं क्षीरोदधी ज्ञात्वा लक्ष्मी पद्माश्रितां तथा ॥ २२ ॥ त्वं ज्योति:धीरपिश्चन्द्रो विद्युत्सीयर्णतारकः । सर्वषो ज्योतिषां ज्योतिदीपज्योतिःस्थिता तु या ॥ २३ ॥ या लक्ष्मीदिबसे पुण्ये दीपावल्यां च भूतले । गवां गोष्ठे तु कार्तिक्यां सा लक्ष्मीर्वरदा मम ॥ २५ ॥ शङ्करश्च भवानीच क्रोडयाद्यूनमास्थिती । भवान्याभ्यचितालक्ष्मीर्धेनुरूपेण संस्थिता गौर्या जित्या पुराशम्भुर्नग्नो द्यूते विसर्जितः । अतोऽयं शंकरो दुःखी गौरी नित्यं सुखे स्थिता ॥ २६ ॥ प्रथम पिजयो यस्यास्तस्त्र संघत्सरं सुखम् । एवं गते निशीथे तु जने निद्रा,लोचने नावनगरनारीभिस्तूडिण्डिमवादनः । निष्कास्यते प्रहाभिरलक्ष्मीश्च गृहाणात् पराजये विरुद्धं स्यात्प्रतिपद्युदिते रची। मातोपर्धनःपूज्यो द्यूत रात्री समाचरेत् भूरणीयास्तथा गावो पर्यावहनदोहनात् । गोवर्धनधराधार गोकुल प्राणकारक ॥ विष्णुराहरुतोकाय गया कोटिग्रदो भव । या लक्ष्मीलॉकपालानाधेनुरूपेण संस्थिता घृतं वहति यशार्थे मम पापं ध्यपोहतु । अप्रतासन्तु में गावो गायो मे सन्तु पृष्टतः। गायो मे हृदये सन्तु गवांमध्ये घसाम्यहम् ॥ ३२॥ इति गोवर्धनपूजा। सदायेनेव संतोप्य देवान्सत्पुरुषानरान् । इतरेषामनपानेर्वाक्यदानेन पण्डितान् ।। पस्प्रेस्ताम्बूलदीपैश्च पुष्पकर्पूरफड़मः । भक्ष्योत्थाप औरन्तःपुरनिवासिनः । वृषभान्यासदानश्च सामन्ताग्नपतिर्धनैः । पदाति जनसवाश्च प्रेयेय:कटके शुभैः ॥३५॥ खानमात्यांध तानाजा तोषयेत्स्वजनान्पृथक् । यथाऽथ तोपयित्वा तु ततो मलानटांस्तथा ॥ ३६॥ अम्मांध महोबांधयुध्यमानान्परःसह । राजन्यांश्चापियोधांश्चपदातीन्समराकृतान् ·पामगुपणम् उत्तरमा मनामवयं पश्येनटनर्तमानारणान । योधयेद्वासोन्नय गोहियादिकं न यत् घासानायगोभिनिय युक्तियादनात् । ततोऽपराइसमये पूर्णम्यां दिशि पावके । मार्गपाली मयनीयातुर्मास्तम्भेश पाये । कुशगरनयी दिव्या लम्यकर्ष टुमिगुंह । पाक्षयिन्या गजानन्यान्मार्गपाल्यानले नयेत् । गायकाध महिपान्महिनाष्टिकोत्कटाः ॥ ४ ॥ कृतहोमैडिजेन्द्र ग्नु यनीयान्मार्गपालिकाम् । नमस्कार तत:कुर्यान्मन्णानन मुवतः मार्गपालि नमस्तुभ्यं सर्वलोक मुषप्रदे। मार्गपालीतले म्वन्द यान्ति गावोमहावर राजानो राजपुत्राध ग्राह्मणाध विशेषतः । मापाली समुलकर नरूज सुलिनोदि सत्यतत्सर्यमेवेह रात्री दैत्यपनेवलेः । पूजा कुर्यात्ततासाक्षाभूमीमण्डलके कृत यलिमालिख्य देत्येन्द्र वर्णकःपञ्चरङ्गको । सर्वामरणसंपूर्णविन्ध्यावलिसमन्वित कृष्माण्डमयजम्मोह मधुदानर मंवृतम्। संपूर्ण दृश्यदनं विरोटोकटकुण्डाटन द्विर्भुजं दैत्यराजं च कारयित्वा स्वके पुनः । गृहम्य मध्ये शालायां विशालायां ततोऽर्चयेत् ॥ ४८॥ मातृभ्रातृजनःसाधं सन्तुष्टो बन्धुभिःसह । कमलैःकुमुदैःपुष्पबहार रोत्पलंः । गन्धपुष्पाननवेद्य सारगुडपायसः । मद्यमांससुरालेह्यचोप्यमक्ष्योपहारकः ॥२॥ मन्त्रेणानेन राजेन्द्रः समन्त्री सपुरोहितः । पूजां करिष्यते यो वै सौख्यं स्यात्तस्य वत्सरम् ॥ ५ ॥ बलिराज नमस्तुभ्यं विरोवनसुत प्रभो । भविष्येन्द्र मुराराते पूजेयं प्रतिगृहातान् । एवं पूजा विधि रत्वा रात्री जागरणं ततः । कारये क्षर्ण रात्री नटनर्तकगायकः । लोकश्चापि गृहम्यान्ते सपयां शुलतण्डुलैः । संस्थाप्य वलिराजं तु फलै पुप्पध पूजयेत् ॥ ५४ यलिमुद्दिश्य घे तत्र कार्य सर्व व पावके । यानि यान्यज्ञयाण्यादुर्मुनयस्तत्वदर्शिनः । यदत्र दीयते दानं स्वल्पं वा यदि वा यदु । तदक्षयं भवेत्सर्व विष्पोप्रीतिकरं शुभम् न करिष्यन्ति तव पूजा यले नराम- नेपामोत्रियं धर्म सर्व त्यामुपतिनु ।

·.....MIT JrneyTAIRFOries
५.१
"Twentaग मोगरर.
Pritinomainst remiRafter nilmfarita
ismammuTRAImer atrinariania
EralMATER Rim interpret
HTTri-marati
RITERARIYAikimeke rem
เพราะ สรรงบรรจุ ชมรมหrd print
TAINTurritorimilanmitrrary
RAMrinmant Kavinanfirala
Ratnagirit?taraining army
KEETrinitarkitrinaaten
भूमrictimaनि।
wra:या Ritraa
ซต์สุรชร์! โซ์ ไพรสุกๆช. at:
Trirntain गुमना feam |
Irfant Fintrimarathi naan
fruiferrarfre I माirefuATगुमावदाः
माNिHITीया मालि गाभिषेक
मग मागिमारामान गागपातिगायना
गुदपाग।
पामा युग प्रोगापामागा निर्मला मगा।
শামাখা মিসার এ
शपापा
गया भगवाभूमापनः । उपाग पन करणे प्रगतमापत्र

·[ उत्तरबाद पामगणम् . मनासाम्ययं परोसदन शवारणान् । योधयेद्वासयेकनीय गौमहियादिकं च यत् पसानायगेद्रोभिनिय युनियादनात् । नतोऽपगइसमय पूर्वया दिशि पावके । मार्गपाली प्रपनायाार्गसम्मेड पादपे । मुशकाशमयों दिश्यां टम्यामिर्गुह । क्षियिन्या गजानश्यान्मार्गपाल्याम्तले नयेत् । गायाश्च महिपान्महिषीपिटयोत्कटाः ॥ ४ ॥ कृतहोमेटिजेन्द्र न्तु यनीयान्मार्गपालिकाम् । नमस्कार ततःकुर्यान्मन्गेणानेन मुत्रतः मार्गपालि नमानुभ्यं सर्यलोकमुषप्रदे । मार्गपालीलले म्यन्द यान्तिगायोमहापः गजानो राजपुत्राध ब्राह्मणाय विशेषतः । मार्गपाली समुल्लवानाजमुखिनोहिते एयतत्सर्यमेवेह रात्री दैत्यपनलेः । पूजां कुर्यात्ततःसाक्षानुभूमामण्डलके कृते । यलिमालिख्य देत्येन्द्र वर्णकैपञ्चरङ्ग कैः । सामरणसंपूर्णविन्ध्यावलिसमन्वितम् कृष्माण्डमयजम्भोर मधुदानव संवृतम् । संपूर्ण हएयदनं किरीटोत्कटकुण्डलम् । द्विभुज दैत्यराजं च कारयित्वा स्यके पुनः। गृहम्य मध्ये शालायां विशालायां ततोऽर्जयेत् ॥४८॥ मातृभाजनैःसाधं सन्तुष्टो यन्धुभिःसह । कमले:कुमुदैःपुष्प कहार रसकोत्पः । गन्धपुष्पाग्ननैवेद्यासारगुंडपायसः । मद्यमांससुरालेह्यचोप्यभक्ष्योपहारकः ॥५॥ मन्त्रेणानेन राजेन्द्रः समन्त्री सपुरोहितः । पूजां करिष्यते यो वै सौख्यं स्यात्तस्य वत्सरम् ॥५१॥ यलिराज नमस्तुभ्यं विरोचनसुत प्रभो । भविष्येन्द सुराराते पूजेयं प्रतिगृह्यताम् । एवं पूजा विधि कृत्या रात्री जागरणं ततः । कारये क्षण रात्री नटनर्तवगायकः । लोकश्चापि गृहस्यान्ते सपर्या शुलतण्डुलः। । संस्थाप्य बलिराजं तु फलपुष्पैश्च पूजयेत् ॥ ५४॥.. यलिमुद्दिश्य ये तत्र कार्य सयं च पावके । यानि यान्यक्षयाण्याहुमुनयस्तत्त्वदर्शिनः । यदा दीयते दानं स्वयं का यदि चा पहु. तदक्षयं भवेत्सय विष्णोधीतिकरं शुभम् रात्री ये न करिष्यन्ति तव पूजां पले नातेपामश्रोत्रियं भ्रमं सब स्वामुरतिश्न '

·แกะรรรรรรรร "รวรรรรระสาร์จระจ23 *
พระสุเy rt 4 5 ร?” เรสter crazyrret artซรรมะ
คราะกๆ ส์รารี ! การ 1 กระรองร:เร! ทารกระทรส์ :
สะหr สร? ระยะๆ แ" x 7" สะ rest
sr3 ราะนง สุช ๆ r: rุพร
หน่ง รฐy ทุกรรรรรรรรรรร!! ย
ซาราฯนขาว กรุบฐ "เpt "ราง Rx Try
*ร์ ก
ราะ "จตุรักๆจากงานหร ๆ ตรง!!
• ระหyrror ai (wifi ตรง 7 เซาะ : 12
เรท Rฯ กระทะ สุรเง-tr. กระรอจะ step
" w ars s ซีเyt ซะ สงสาร"st ser
".ทะ ขรุขร [เศ์ r irri521 cts
, พระชงชา ชาร ร ร”รร์ส !
ระยะซะหr "สุร สุรา, etc 1
ที่จะสุวซ์ จารา รุ ง ห ย tt 8
সন্তান সালমা বলেন।
ยุระรอกระสTry ทรงav ๆ ๆ ๆ
wาจะทรุงโรรrganza เurvatus arrrrราชระ
ระหรี บรรทุก 7 TTๆ pr 1 anะ จารี หรเทศ
7 rry giry my restซเนโรงหirst efครรรรรรรร
गुदपागा
สุพรรณ รร ช 1-53 ๆ !
মাসালা মাসাগরি এ
म उपाग।
मदरल्या गाम्भूमापनः । ज्याय पर RTOnxn

·४०२ [: उनग्म . पामपुगणम् महेश उयाच! पुग त्रयधे पृने माने गाय पुग्न्दरे । प्रदत्यागनोदार्गमम्मे प्रवर्तिनः .. प्रोधादिन्दण यनेण प्रदाहल्या निदिना । पविधा मा मिनी शिना वृक्षतोयमहीतले ॥ ७॥ नायो घही भ्रूणहनि मंत्रिमय यशामम् । तत्पापवणापूवं द्वितीयावा दिनेन च नार्गवृक्षनदी भूमि परित्र पहनलया। कलुपीमवन जातो हातोऽय कलुषा स्मृता । मधुफैटभयोरन पुरा मनानुमेदिनी । अपाङ्गला पवित्रा सा नारीणां तु रजोमलम् । नद्यःप्रावृण्मला:सर्वा यहेमध्य मीमदः । निर्यासमलिना वृशासङ्गाभ्रूणह्नोमलाः । फलुपा विचरन्त्यस्यां तेनेगा कलुपा मता। देवर्षिपितृधर्माणां निन्दका नान्तिका:राठाः ॥ ८॥ तेषां सा पावलात्पूना द्वितीया तेन निर्मला । अनध्यायेषुशास्त्राणिपाट्यन्तिपठतिच साल्यकास्तार्किका:श्रोताम्तेषां शब्दापशब्दजान् । मन्तात्पूना द्वितीयायां ततोऽर्थे निर्मला च सा ॥४॥ कृष्णस्य जन्मना वत्स त्रैलोक्यं पावितं भवेत् । नभस्येते विनिर्दिा निर्मला सा तिथिर्बुधः ॥ ८ ॥ अग्निप्वात्ता बर्हिपद आज्यपासोमपास्तथा । पितृन्पितामहान्प्रेतसंवाराोतसंचरा। तास्तु पितरयोक्तास्तेषांतस्यां तुसंचरः । पुत्रपौत्रस्तुदौहित्रस्यधामन्त्रस्नुपूजिताः श्राद्धदानमखस्तृप्ता यान्त्यतःप्रेतसंचरा । महालये तु प्रेतानां संचारो भुवि दृश्यते' नेनेवा प्रेतसंयारा कीर्तिता शिखिवाहन । यमस्य कियते पूजा यतोऽस्यां पावके न तेनषा याम्पका प्रोक्ता सत्यं सत्यं मयोदितम् । एतत्कात्तिकमाहात्म्यं ये शृण्वन्ति नरोत्तमाः ॥१०॥ कार्तिकस्नानजं पुण्यं तेषां भवति निश्चितम् । कात्तिकेचद्वितीयायां पूर्वाह यममर्चये यां नरःस्नात्वा यमलोकं न पश्यति । कात्तिक शुक्लपक्षेनु द्वितीयायां तु शौनक यमुनया पूर्व भोजिनाम्यगृहेऽचिता। द्वितीयायां महोत्सगों नारकीयाधतपिता:

·รพชาเซ* ระยะ 1ร
รส
. จะจุ การระฯ :
Fus"; Krus *** +y
1 : ! ซะๆ *r เg #art #y exy frust 2
พระ : - ตะ ตุง เจง4"พระงา,
ยางรอง จ ระริกๆรประg
*** ะราชฐช เหรๆ คงจะใชฯ • รงคาร
gret อุไร x เExtrari ยะะะะ get
นาง 5 เศรระrst servะ
บรรทุก
tag: .5:4 3 25 พระไร เราระยะๆ
****** *** *****'•* *
ยฯ + ตะไrettyeyeffrะอร์กร (styript
ชะรอยย 55 8 5 , 4 รรรรรรรรรร พระ
ใจ พระ 1งา ๆชราพร อยู่รังสรร ๙๕ re
สะพายกรงไกร-สรรคstem ๔ ::
প্রাধান্যকােষ
ะจำประจาะรู้สรรรรรรรรส
रंगशपापा
fa ราชพร่ กรรม กรรง!! จงระtTyrprise
ifๆ ในสหr spnfirst fit 1 yearรรัฐ วร์ ที่ girlfs
Anyะนๆ : ais transfer !

·-- पामगणम् [६ उत्तरमा यायप्रोधिनी विष्णोस्तिगि याति कार्तिक॥३॥ मेधसहस्राणि गजगूगशतानि । एनेयोपचासेन प्रोधियो यथाभवन : भनय दुष्प्राप्यं प्रोटोयये सचराचरे । तदपि प्रार्थिनं वित्र ददानि प्रतियोधिनी वर्य मंगनिशानं राज्यं च गुगमपदम् । ददान्युपोविना धिन हेलया हरियोधित मन्दतुल्यानि पापान्युपार्जिनानि च । एफेनोपरासेन दहते हरिबोधिनी ॥ ७। वार्म प्रयोधिन्यो यःकरोनि म्यभावत: 1 शिधिना नाशाईल यथोक्तं लमते फल जन्मसहय्गु पाणं यत्समुपार्जितम् । जागरेण प्रयोधिन्यां दाते तूलराशिवत् । गुपण्मुग पक्ष्यामि जागरम्य च लक्षणम् । यम्य शिवानमात्रेण दुर्लभो न जनार्दनः तं पायं च न्यं च पुराणपउने तया । धूपं दी च नये पुष्प गभानुलेपनम् । फलमयं च श्रद्धा व दानमिन्दियसंयमः। सत्यान्वितं विनिदच मुदायुक्त क्रियान्वितम् ॥ १२ ॥ श्चियचंय सोत्साहमालस्यादिवियर्जितम् । प्रदक्षिणादिसंयुक्तं नमस्कारपुरःसरम राजनसमायुक्तमनिर्विष्णेन चेतसा । यामे यामे महाभाग पुर्वीजन हरेः ॥१४॥ नर्गुण:समायुक्तं कुर्याजागरणं विभोः । एकानमानसो यस्तु न पुनर्जायने भुवि । 'एवं कुरुते भक्तमा वित्तशाठ्यविवर्जितः । जागर वासरे विष्णोनीयते परमां गतिम् रुपसूक्तेन यो नित्यं कार्तिके त्वचंयेद्धरिम् । वर्षकोटिसहस्राणि पूजितस्तेन केशवः घोसन विधानेन पञ्चरात्रोदितेन वै । कार्तिके वर्चयेनित्यं मुक्तिभार्गा भवेनरः । मो नारायणायेति कार्तिके योऽर्चयेद्धरिम् । समुक्तोनारकःखःपदंगच्छत्यनामयम् हाम सहस्रं च गजराजस्य मोक्षणम् । कातिके पठते यस्तु पुनर्जन्म न चिन्दति । पुगकोटिसहस्राणि मन्वन्तरशतानि च । द्वादश्यां कात्तिके मासि जागरी वसते दिवि कुले तस्य च संजाताशितशोऽथ सहस्रशः । प्राप्नुवन्ति यदं विष्णोस्तस्मात्कुचीत जागरम् ॥२२॥ कात्तिके पश्चिमेयाम स्तवं गानं करोति यः । श्वेतारे तु वसते पितृमिसह भामिनि नैवेद्यदानं हरये कार्तिके दिनसंझये। युगानि वसते स्वर्गे तावन्ति मुनिसत्तमाः ।।

·अयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * भीमपञ्चकवतमाहात्म्पवर्णनम् * अश्मयं मुनिशार्दूल मालतीकमलार्चनम् । अर्चयेद्देवदेवेशं स याति परमं पदम् ॥ २५॥ कार्तिक शुक्लपक्षे तु कृत्या व कादशी तरः । प्रातईत्त्वा शुभान्कुम्भान्स याति मम मन्दिरम् ॥ २६ ॥ कार्तिकेय उवाच। गवमुच्यतां पुण्यं प्रतानां परमं व्रतम् । कर्तव्य कार्तिके मालि भवता भीरमपञ्चकम् स्थानं तस्य च फलं तथैव सुरसत्तम । कथयस्व प्रसादान्मे मुनीनां च पितामह ॥ ईश्वर उवाच। वक्ष्यामि महापुण्यं व्रत विधिमतांवर । भीमेणतनःप्रातं प्रतं पञ्चदिनान्मकम् । काशाद्वासुदेवस्य तेनोक्त भीमपञ्चकम् । ननस्यास्य गुणान्यतं काशनाशवादने शत्तिके शुक्लपक्षे तु शृणु धर्म तुरातनम् । बसिष्ठभृगुगर्गाचीणं इतयुगादिषु ॥३१॥ गरीपेण भोगाद्यैश्चरणं ग्रेतायुगादिपु । ब्राह्मणहचर्येण अपहोमकियादिभिः ॥३२ उत्तियश्च तथा वैश्यःसत्यशोधरायणः दुकर सन्यहीनानामशययं बालचेतसाम् कर भीममित्याहुन शक्यं प्रातरः। यस्तकरोनि विमेन्द्र नेन सर्व धनं भवेत् निचैतन्महापुण्यं महापातकनाशनम् । अतो नरःप्रयत्नेन कर्तव्यं भीष्मपञ्चकम् ॥३५ कात्तिकस्यामलेपले मान्धा सम्पम्बिधानतः । एकादश्यां तु गृहीयानुन पञ्चदिनात्मकम् ॥ ३६॥ प्रातःस्मात्या विशेषेण मध्याहच तथा प्रती। नद्या निरगर्ने वा समारभ्य र गोमयम् ।। ३७॥ पपत्रीहिनिल सम्यविपन्सतर्पयेत्नमान् ! सान्या मौनं नरःहत्या धौतपासा हदमतः भीष्मायोदकदानं च अध्यय प्रयत्नतः। पूजा भीष्मम्य कर्तव्या दानं दद्यात्प्रयनतः पश्चात विशेषेण दत्त्या विनाय यत्नतः वासुदेवोऽपि संपूज्यो लक्ष्मीयुक्तःसदाप्रभुः ঘষ যুথিকা সু জাঙ্গিযানি মুখনি। यत्किचित्मियते सर्व पञ्चधा नु प्रकल्पयेत् ॥ ५ ॥ मंगमरमतानां च लभते सकले फल्म् । एत्या सदादानं नुसयाम्य च दापनम् ·४०४ नमो नारायणायेति कात्तिके योऽर्चयेद्धरिम् । समुतोनारकैदुखापदंगच्चन्यनामन्त हरेर्नाम सहस्रं च गजराजस्य मोक्षणम् । कातिके पठने यस्तु पुनर्जन्मन विन्दति। युगकोटिसहस्राणि मन्वन्तरशतानि च। द्वादश्यां कात्तिके मासि जागरी वसरि • पामगणम् गायचोधिनणिोनिगिनायातियागिताan अभ्यमंधराहस्राणि गजगरातानि गानयोगामेन प्रोभिना यानात दुलंग गेय दुग्मा श्रेनोपये सनगा प्राति निददानि प्रतियोरिटी! ऐश्वर्य मंगृति मानं गाणं य गुगमगदम् । दाम्युमोनिता पित्र लिया हग्गिनी मेग्मन्दरतुल्यानि पापान्युपाजितानि गानयोपगमेन दहते हरियोधिनी ॥३॥ उपवासं प्रयोधिन्या गाकोनि म्यभाषतः । विधिना नशाल योन नमते फार पूर्वजन्मसहस्र पु पापं यामुपार्जितम् । जागरेण प्रबोधिन्यां दाते तूटगारवा शृणु यण्मुर पक्ष्यामि जागरम्य न लक्षणम् । यम्य शिनमाण दुर्लभोन जनाईक गीतं यायं न गृयं च पुराणपठनं तया तांदी च नयेयं पुष्पं गन्धानुदेशनम् । फलमभ्यं च श्रद्धा व दानमिन्द्रियपंथमः। सत्यान्वितं विनिद्रच मुदायुन क्रियान्वितम् ॥ १२ ॥ साश्चर्यचंय सोत्साहमालम्यादिवियर्जिनम् । प्रदक्षिणादिपयुनं नमस्कार गुरसाद नीराजनसमायुक्तमनिविण्णेन चेतसा । यामे यामे महाभाग फुर्वभंगजनं हो। पतंर्गुणे:समायुक्तं कुर्याजागरणं विभोः । एकाप्रमानसो यस्तु न पुनर्जायते भुवे। य एवं कुरुते भत्ता वित्तशाट्यविवर्जितः । जागरं वासरे विष्पोनीयते परमा गाय पुरुषसूक्तेन यो नित्यं कार्तिके त्यर्चयेद्धरिम् । वर्षकोटिसहस्राणि पूजिनस्तेन र यथोक्तेन विधानेन पञ्चरात्रोदितेन वै । कात्तिके वर्चयेनित्यं मुक्तिभागी भनेर। कुले तरच संजाता:शनशोऽथ सहरूशः। प्राप्नुवन्ति पदं विष्णोस्तस्मारकुनीत जागरम् ॥२२॥ कात्तिके पश्चिप्रेया स्तवं गानं करोति यः । श्वेतमी तु वसते । नैवेद्यदान हरये कात्तिके दिनसंझये। यगानि वसते स्वर्ग ·प्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः] * भीमपञ्चकवतविधानर्णनम् । पापबुद्धि परित्यज्य ब्रह्मवणेण धीमता ॥ ३ ॥ मय मांस परित्यज्य मैथुनं पापकारिणः । शाकाहारेण मुन्यानकृष्णार्चनपये नरः ।। ततो नक्तं समश्नीयात्पश्चगव्यपुरःसरम् । एवं सम्यवसमातस्य यथोक्तं फलमाप्नुयात् मयमो यपियन्मयं जन्मनो मरणान्तिकम् । एतदीमयतं कृत्वा मानोति परमं पदम्।। स्त्रीभिर्नाह्मणवाक्येन कर्तव्यं धर्मयर्धनम् । विधयाभिश्च फर्तव्य मोक्षसौख्याभिवृद्धये सर्वकामसमृद्धधर्थ पुण्यार्थमपि पायके । नित्यम्नाने तथा दाने ये फार्तिकमुपासने थेवदेवध कर्तव्यो विष्णुध्यानपरायणः । आरोग्यपुत्रदो यत्स महापातकनाशनः । तीर्थेषु कार्तिकं कुर्यात्सर्वयलेन षण्मुस । संवत्सग्यताना तु समानिःकात्तिके मता पापम्य प्रतिमा कार्या रौद्यस्वातीपणा । बङ्गहस्ता विनिष्कान्ता लोहदंष्टा करालिनी ॥ ७ ॥ निळयस्थोपरि म्याध्या कृष्णयत्राभिवेष्टिता। रक्तप्परता-पीडा ज्वलत्काञ्चनपुण्डला ॥ ७ संध्य पग्या भना धर्मराजस्य नामभिः । इममुचाग्येन्मन्त्रं गृहीतकुसुमाञ्जलिः ॥ यदस्यजन्मनि नमिह जन्मनि मा पुनः । पार्ष प्रशममायानुनय पादप्रसादनः ॥३४॥ एवं संपूज्य विधिय प्रतिमा तां च फाशनीम् । त्या पूजा यथाशक्ति विप्राणां घेदयादिनाम् ।। प्रीतये देवदेवस्य कृयाटिकर्मणः । ग्राह्मणाय प्रदान धर्मो में प्रीयतामिनि । पावसाय प्रदानयायथाशक्तिरदक्षिणा । दद्याद्विरपयं गाश्चय कृत्योमीयतामिति इति पाठः। कलरत्यःस्पिनो भून्या विरक्त संयनोमयेत् । भन्यतामपिदातरम्यानयादातमुत्तमम् माननितो निगयाधापा पदमशनुमात् । मीलोत्पलदलनामधनुदंद्रधनुमुंज: अप्रपाईकनयनःश कर्ण:गरम्यनः ।जही द्विजिास्लामाक्षो मृगराजतनुप्रमा १८०१ निरसनीश महायो यस्य रुपमा विश्ते भीमण शशिनं करतापगतेन मे.!! सदेत से मयाऽऽण्यात दुष्का भीमपरकम् । घर पुण्यं पापहा मुधिष्टिरमामतम्

·पामगणम्
[ उनल
पारच्या ग्राहदहा गोमासामुन्यने ॥ ८॥
यामपक्षकमिनि प्रथितं पियामेकादरीप्रमृनिपशानिग्धम् ।
उनन मोजनपरम्प सदा निवस्तस्मिन्नने शुभफलं प्रददाति विष्णु
गल उवाचा
पनन्सयाधिकं पुण्यं दुलं मुयने यनम् । इदं गुहा मयाम्यानं शाग्यसागसमुखयम्
मुगण गोपितं सर्यमनिगुहां च मांसदम् । ध्रुत्या चकपदे देवि अगम्यागमने रताः
कन्यायिफास्यसाविाह भयं तु विमोचयेत् । मोझदं च इदंशास्त्रं प्रकाश्यं नतरे
ध्रुन्या चंकपदे यन्तु मोक्षं गच्छति मानयः ।
गोपनीयं प्रयन्नेन ये चापि त्यागिनो नराः॥ ८॥
नने कथ्यते पुण्यं सत्यं सत्यं च पण्मुख ।
इत्येतत्सर्वमान्यातं कार्तिकस्य तु यत्फलम् ॥ ८८॥
श्रीविष्णुरुवाच।
कथितं देवदेवेन पुत्राय हितकाम्यया । पितुस्तद्वापमाकर्ण्य पण्मुखो हर्षनिर्भरः ।
ऊचुःप्रालयःसर्वे तं देवं जगदायुपम् । इतरत्या वयं जाताश्रुत्या कात्तिक फलम
अपरं नास्ति श्रोतव्यं नःप्राप्त जन्मन-फलम् । माहात्म्यमेतदाकये पूजयेद्यस्तु पाठकम
गोभूहिरण्यवस्त्रश्च विष्णुतुल्यो यतो हि सः ।
चाबके पूजिते यस्माद्विष्णुर्भवति पूजितः ॥ १२॥
तथा तं पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सफलं शुभम् । धर्मशास्वंपुराणंच वेदविद्यादिकंच यन्
पुस्तकं वाचकार्यच दातव्यं धर्ममिच्छता । पुराणविद्यादातारो हानन्तफ्लमोजिनः ।
पापठेत इदं भक्त्या श्रुत्वा चैवावधारयेत् । मुख्यते सर्वपारेभ्यो विष्णुल्दोकंसगति
धनधान्यं यशःपुरानायुरारोग्यमेव च । माहात्म्यश्रयणादेव लभ्यते च न संशयः ।
इति धीपा महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहत्यां संहितायां उत्तरेमण्डे कार्तिकमाहात्म्ये
श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १३॥

·चतुविशत्यधिकशततमोऽध्यायः माघमासमाहात्म्यवर्णनम् ऋपय ऊचुः। न महाभाग त्वया लोकहितपिणा । कथितं कार्तिकाख्यानं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् माघमाहात्म्यं धद नो लोमहर्षणे । श्रुतेन येन लोकानां संशयाशीयने महान् ॥ पुरा केन महाभाग लोकेऽस्मिन्संप्रकाशितम् । मावस्मातस्य माहात्म्यं सेतिहासं तदाऽऽदिश ॥ ३॥ सूत उवाच। धु मुनिश्रेष्ठा यूयं हष्णपरायणाः यत्पृच्छयमुदायुक्ताभक्तपाकृष्णकथा मुट्ठः कथयिष्यामि माघस्य माहात्म्यं पुण्यवर्धनम् । पापघ्नं शृण्वतां सां स्मातानां चारुणोदये ।। शर्यता विप्राःशङ्कर लोकशङ्करम् । पाच्छ विगयो यता स्पृष्ट्वा तथरणाधुजम् ।। पार्वत्युवाच। हादेव भक्तानामभयप्रद प्रसीद नाथ विग्येश यत्पृच्छे तदाऽधुना ॥ ७॥ धुना नानाविधा धर्मास्त्वत्तापूर्व मया विभो । अधुना श्रोतुमिच्छामि मारालय माघ वद ॥ ८॥ पुरा चीप को विधिः काच देयता। नत्सवं विस्ताराहि यतस्त्वं भतयन्सलः ॥ ६॥ महश उवाया भृथस्नान ऋषिभिःतमाला। पूजितो नागरस:वपुरा निर्गतो यहिः ।। भृतां श्रेष्ठो मुगवारसिको नृपः। फौतहटसमाविष्ट आवेदव्यूहमंतः पादस्तु नीलोप्णीप उरच्छदी। बद्धगोप्रालिबागो धनुष्पाणिःसरीसृपः तत्तु केन

·४१०
० पामधुगणम्
[ उत्तागण्डे
यमशुदामि धानुक नया भूभ पसिमिः । गान्धारेणु मुरायेषु धनेषु विपुलेषु च
उलहितमदास्रोता गुया पक्षाम्यविनमः ।
मुद्रा प्रोडनिनामा फुजेषु मृगयन्मगान ॥१४॥
हत्या हन्यताप मृगी घरपटायने । इति जत्यम्यभृत्येषु म्ययमुत्पन्य हन्ति च
इतन्तनःपुननि कविपश्यन्यनम्दानीम् । विटपोहागपत्रम्न स्लीनकिकुदाकुलाम
हरिणीगणधिनम्नां धायछायफदिइमुखाम् ।
पनि फेग्यफेन्यारतारागविर्भाषणाम् ॥ १०॥
ग्यङ्गय धचिलक्ष्मी दानामिय दन्निनाम् । कचिन्कोटासंदष्टोत्लूकनादविनादिनी
मृगारीपदमुद्राभिमुंद्वितां च पविकचित् । शार्दूलनसनिभिन्नरोहिद्वतारुणां क्वचित्
पीवरम्ननभारात मुस्निग्धमहिपागणः । अयगेधाजिगोपी मुबयन्ती मनःकचिन् ।
कचियक्षघनच्छन्ना यायपुप्पमुगन्धिनीम् । कचिल्तागृहद्वारा भृङ्गशब्दसुशोमनार
अर्धनिःसृतनिर्मोकनागभीमवृहथिलाम् । बिलेषु लीनाजगांभीमा निर्णाकसपिर्या:म
कनिहायानन्दचाला शिलाज्योतिःसुशोभनाम् ।
फूत्कारशब्दसंपूर्णमृगव्यासमाकुलाम् ॥ २३ ॥
प्रविमुञ्चन्छुनां यूयं शशकेषु क्वचित्वचित् । पल्यलेषु य विधम्य पुनर्याति बनान्तरम्
एवं ब्रजनि राजेन्द्र व्याघ्रवर्ग व वलगति । फुर्यकोलाहले तत्र सारङ्गो निर्गतो धनान
म्फालवेगक्रमाकान्तदुर्गमार्गमहीतलः । कदाचिद्गगनारुढाकदाचिद्रभूमिगोचर ॥२६॥
चक्रस्रोतोऽतिगम्भीरं कण्टकद्रुमसङ्कलम् । पविटो विपमारण्यं राजाऽसी तत्पदानुगः
दूरादूरंतरं गत्वा देशाद्देशं च निर्जनम् । मृगादर्शनसंरम्मसंशुष्कगलकन्धरः ॥२८॥
ताघ्रतालुमुखःस्विनःधान्तपत्तिःस्खलध्वनिः। अतीत्यदीर्घमान्सतपातामध्यगेरियो
ददर्शाऽग्रे तु फासारं स्पर्धयन्तमपपतिम् । धनपादपतीरस्य सुतीर्थ विमलं शुभम् ॥
विशालं विकचाम्भोज मधुमत्तमधुव्रतम् । पमिनीपप्रपालाशच्छनं मरकतैरिव १३!
स्वच्छन्दमुशलम्मत्स्यं स्यच्छे साधुमनो यथा ।
चलजलवमिथं वाचिराजिविराजितम् ॥ ३२ ॥

·चतुगिन्यधिरशनतमोऽध्यायः ] दिलीपमृगयाप्रसादारितनमलापवर्णनम् ४११. अन्तर्माहगणमा मदानामिय मानसम् । कचिच्यालदुर्गम् एपणघेव मन्दिरम् ॥ नानाविहङ्गमपति शमयन्न विधानिशम् । दातारमिर सर्यम्बगनातिप्रणाशनम् ॥ तयन्तं निजाम्भोभिःश्वापदायपिनिय । हान्न सपनापं हिमांशुमिव चादिकम् বা মুসানিগ্রাসী ও যান নবী না মায়াজিব। मुक्या मेटकमांसानि सहाय:सहिनो नृपः। उपास सरसम्तीरे सुरभ्यां कथयन्कयाम् सतारामने या हत्या रात्री धितालरी | घ्याधामंधानमाम्याय मधुककुभा पधः एवं स्थितपु पाँधने विस्तार्ययागुराम् । निशा निर्गतं यथं सुकाणां तरेतटे ।। चरित्या सासयन्दान्पपात घ्याधसङ्कले । समा विद्धाधते मोसा व्याध यहोहना॥४॥ क्षणेनं पाहाने विद्धापेनुमतिरे । नान्दृष्ट्वा तुमुलं नादं व्याधाचासुदर्पिताः ।। धापन समुदायुना मितिना यन्त्र भूषनिः । तानादाय भट यो नियनःसासन्तटात भ्यपुरं गन्तुकामोऽसी दृपयापयि नापसम् । प्राह्मणं वृद्धहारीतं शड्सव सुशोभितम् नियमकः परिक्षीणकलेवरम् । अम्पिशेयं महादालं विम्फरत्यक्रशन्यवम् ।। दधानं हारिणं चमं वसानं मृदुघल्करम् । कुर्वाणं नंगम जाप्यं नम्बलोमजाधरम् ।। नं यनामिणे दृष्टा मागं दत्त्वा स संभ्रमः । प्रणम्य शिरसा गजा कृतपमानिस्थितः ॥ ४६॥ थथ चनमलङ्कारदिजो निधिन्य भूमिपम् । उवाच श्रेयसे हेतोःपरोपकृतिवाञ्छया ।। किमर्थ गम्यते राजन्काले पुण्यतमे शुभे । माघमासे विहायव प्रातःस्मानं सरोवरे । प्रत्युवाच ततो गजा नाहं जाने द्विजोत्तम !!! माधम्नानफलं कीद्वयतन्मे कथय विस्तरात् ॥ ४६॥ इनि भूण्वचा श्रुत्या प्राह वैगानसो मुनिः। भगवान्युमणिःशीघ्रमभ्युदेति तमोऽपहा ॥ स्नानकालोऽयमम्मान कवायसरो नृप। मात्या गच्छ यसिष्टं तं पृच्छस्य स्वकुलप्रभुम् ॥ ५॥ इत्युनया तापसो मौनी प्रातःस्रानाय निर्गतः।

·पामगुराणम्
[ उनमाडे
प्रन्याय दिलीपोऽवित्र नात्या ययाविधि ॥२॥
पुन:म्यनगी चारो गनोऽमी पूरिन । मानपुरे नियेशाय यानाम्यायो पुनः ।
श्येनाध्यागमा मुश्चनम्वनामः | साल्ट्रासामुयामा मंनो मन्त्रिमिःमह ॥
जयशस्नायुनःण्यातुनो मागप्रदिभिः । यमिप्याश्रमं यान अश्विासमनुस्मरन्
नत्रय गत्या प्राप विनयाचारपूर्वकम् । दनासनी गृहातार्य आशीभिःममलशनः
माग मुनिना पुराले भूपनिषता नदाऽप्रयोहयो राजा हायमुनिमानमः ।।
सोऽपिवागमेनोन परन्छ मधुगतिः "
दिलीप उसान
भगवन्यप्रसादेन धृता विस्तातो मया । आचागे दण्डनीनिश्च राजयमांश्च ये परे
चनुामवि वर्णानामाश्रमाणां च या क्रियाः ।
दागानि तद्विधागानि यज्ञाच विषयम्तया ॥
मतागि तत्प्रदिशानि विष्णोगराध नया ।
अधुना श्रोनुमिच्छामि माघस्नाने च यत्फलम् । विधेयं यद्विधानेन तन्मे ब्रह्मन्मुने घद
पलिष्ठ उयाच।
सम्यगुक्त पर धेयो लोकत्रयहितावहम् । निर्मलीकरणं तेन मुलिना यनवासिन॥१॥
फटाक्षःकामिनीना ने प्रत्यासममखण्डिताः । कामयन्ते मृगाने स्रोतसिम्मातुमेवच
विना यहिं विशावमिष्टापूर्त विना प्रिये । पाञ्छन्ति सहति स्नातुं प्रातांधे यहिले
गोभूहिरण्यमाणिपषस्वर्णधेन्वादिकानि ये।
अदत्त्वेच्छन्ति चैकाणे माघ स्माता नराधिप ! ॥४॥
त्रि:सताहवतःकन्पराकैश्च निजां तनुम् ।
अशो'येच्छन्ति ये स्वर्ग तपसि मान्तु ते सदा ॥६५॥
इरैःपूजा र वैशाखे तमापूजा च कात्तिक । तपोहोमस्तथा दानं त्रयं माये विशिष्यते
सानुबन्धोऽतिपर्यासो धराधीशो मयेद्भयम् ।
कैवल्योत्पादकाबुद्धिर्यया पान मयेत्पुनः ॥६॥

·ोय. मायमासेतपोदानादित्यवर्णनम् । ना परियम्पामा चिहिना दिश्यलोचनः । तदननं तगोदानं माघेमासि नृपोत्तमा सपामो पा प्रजाये या हरये नदिनापिया। फारशुमि प्रतीभत्या गनुर्धा नाननं फलम् ॥ ६ ॥ - भदितिःसम्नी माये दादासो । पुर्वाध द्वादशादित्यालभे लोकपर्दीपकान् गहिणी माया दानशीला पान्यतः । शवा च रूपसंपन्ना प्रासादे सतभूमिके रातोमाटर नसलदिनाजिर। द्वापवर्णसमुच्छिन्ने रुपयत्रीजनाकुले । दिनिरि मनायारशोभिने । वेदानपरित्रे च विद्वद्विप्रेरलयते ॥ ७॥ नरने रम्ये महानिशिनिपचित । मुदिताम्तै वसन्तीह यःम्मातं मारे ग्वाँusell न माघे मुगनिधानित:म्जुनः । इष्टवस्तुपरित्यागासियमम्य तु पालनान् ।। दामाघःपारमूलं गिटन्तति । फाममूलःफरद्वारा निष्कामो शानदः सदा ॥ ये लोमा पानीलानो ये लोका विक्तिीकसाम् । ये लोका विष्णुभक्ताना ते माघम्नाग्निां सदा ॥ १० ॥ ग्यतन्ते पुण्यरन्यःपरन्तप । कदाचिन्न निवर्तन्ते माघम्नानग्ता नगः ॥८॥ माये म्नान्या तु यो धेनुं दद्यान्मर्त्यःपयम्विनीम् । तम्या यान्ति गेमाणि सर्या च नृपोत्तम ॥ ७ ॥ वाणि स्वर्गलोके महीयते । माघम्नानं प्रकुर्वाणो यो दद्यात्सगुटांस्तिलान् त तम्य प्रक्ष्याल्य निर्मलो भाति ये नरः। पपी धान्यराशीनां तिला-पापप्रणाशना॥८१॥ प्रयत्नेन निला देया नृपोत्तम । माघस्नानं प्रकुर्वाणो दद्याद्ग्राह्मणभोजनम् शुद्धारमा याति विष्णोःपरंपदम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माघोदानेन नीयते पेन्माचं सर्वदा नृपसत्तम । वित्तानुसारं झात्या ये माघे दानं सदा ददेत यःकुर्यादुपानककमण्डलून् । ददाति ब्राह्मणेभ्यश्च स स्वर्गे तिष्ठतिध्रुवम् राजकुषणम्ता उत्तमम् । दानं विना विपेन्नैव दातात्वर्गमवान्यते ॥ बिगो दानेन प्राप्यते सुखम् । दानेन हीयतं पा महापातक मृपाट ·४१४ ० पासपुगणम् ० [ उत्तरपण्डे अशनं न नो भाति हासूर्य गगनं यया । अमन्नतिकुलं यदाचारेण विना गृहम् । नानःपना फिविपवित्रं पागनाशनम् । विधायगय मातं भृगुणा मणिपर्वत । गजीवाच। प्रहकदा भृगुर्विको निजगाद महीधरे । नम्मे घमंपदेशं च कथ्यतां में कुतूहलान् । घसिष्ठ उयाच। द्वादशारदं पुरा गमन यययं यलाहकः । तेनोदिनाजाशीणा गताःसां दिशो दशा पिलीभूने नदा मध्ये हिमवद्विन्ध्ययोनूप ! म्बाहाम्यधावपट्यार वेदाध्ययनयजिते । मोपाटये तदा लोके लुनधर्म च नियमे । फलमूलाग्नपानीयशून्ये यै भूमिमण्डले । विन्ध्यपादनाच्छन्नरम्परेवानटाश्रमात् । सहशिष्यश्च निर्गम्य हिमादि स गतो भृगुः तत्र निष्ठति कैलासगिरःपश्चिमतो गिरिः । मणिकट इनि ग्यातो हेमरत्नशिलोग्रयः ।। अयोधःम्फटिकश्वेतो मध्ये नीलशिलो गिरिः। भूतिभिःसर्वतःशुक्लो नीलकण्ठ इवाऽऽयी ॥ सर्वत्रासौ नीलशिलो हेमरेखान्तरान्तरः । म्फुरद्विद्युलनःकृष्णो जीमूतइय राजते मूर्ध्नि नीलशिलःशैलम्त्ययःकाञ्चनमेखलः । नारायण इवाभाति परिवीन इवाम्बरः अमेखला सुनीलामो मध्येमध्ये सितोपलः । सतारकमिय व्योम शुशुमे स महीधरः लन्ध्यात्मनस्ननु शुभ्रां दीतदिव्योपधीधरः । बहुद्योतकरो मानि द्वितीय इव चन्द्रम अधित्यकासु संगीतःकिन्नरीणां सकीचकः । रम्भापत्रपताकाभिःशोभते स सदाऽचलः ॥ १० ॥ हरितोपलवयपद्मरागशिताश्मनाम् । रुप्रश्मिमण्डले सोऽग इन्द्रचापरिवावृतः ॥१६ सर्वधातुमयमै नारत्ने प्रशोभितः । सोऽग्निज्यालरियात्युच्चीङ्ग सर्वत्र घेष्टिनः नम्यागत्य नितम्येषु सणासु शिलासु च । विद्याधर्यनसेवन्ते स्वपतीकामविलय निरुद्धान्तममागा जितक्लेशा विरागिणः। ध्यायन्त्यहनिशं ब्रह्म रम्यसानुगहासु साक्षसूत्रकराःसिद्धा अर्थान्मीलितलोचनाः । आराधयन्ति भूतेशं सुन्दरीषु दरीपुर मन्दारकुमुमामोदमुरभीरतदिङ्मुखः । एषनिरिणीवारिकारमुम्बरसदा ॥ १० ·-- चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] व्याघ्रमुखविद्याधरस्यभृगुणावार्तावर्णनम् ४१५ उपत्यकासु खेलद्वियनस्थ कलभर्मजः। कस्तूरी मृगयुर्थश्च चारुचित्रमृगस्तथा ॥१०८ बिलसचमरीवृन्दैविचित्रैःश्वापदेस्तथा । नदत्यारावतश्चय चकोरेश्चापि कोकिलैः ।। राजहंमर्मयूरेश्च सदा रम्यःस पर्वतः । सेव्यमानःसदादेवगुहाकरप्सरोगणैः ॥ १३० ।। राजोवाया अाश्चर्यमयःशैलः सर्वसिद्धिसमाश्रयः । भगवन्कियदुच्छ्रायःकियदायामवितरः ॥११.१ ऋपिरवाच । पतिशयोजनोछायो मस्तके दशयोजनः । आयामविस्तराभ्यां स मुले पोडशयोजनः ॥ १२२ ।। हरियन्दनमन्दारचूनराजिविराजितः । देवदारुद्रुमाकीर्ण सरन्टार्जुनशोभितः ।। ११३ ॥ कालागरलयश्च निकुशीच लताहैः । विराजने गिरिभ्रेष्ठःसदा पुष्पफरपदः ।। ने दृष्ट्वा पर्वतं रम्यं तदा दुर्मिक्षपीडितः । भृगुश्चकार नत्रैव घसति हटमानसः ॥११५५ (नस्मिमनोहरे शैले कन्दरेषु वनेषु च )। विरकालं तपनपे तपासुनिरतो भृगुः । एवं तिष्ठति राजेन्द्र! हिजे स्वाश्रमवासिनि ॥१॥ अवतीर्यागती शैलाइढी विद्याधरदम्पती। समागम्य मुनि नव्या स्थिती नावनिदुःविती ॥ ११७ ॥ नथाविधी च ती वा मञ्जवायनं द्विजोऽयीत् । पद विद्याधरप्रीत्या युवा किमानेदुःसिती ॥१८॥ यचा तस्य मुनर्वाययं प्राइ विचारो द्विजम् (धूयनां तापसष्टममदुःस्वम्य कारणम् सुस्तस्य फलं प्राप्य मातोऽम्मि त्रिदशालयम् । लाथ्याऽपि देवतादेहं मुपं याप्रम्य मेऽभयन् ॥ २२० । न जाने कर्मणःकस्य विपाकोऽयमुपस्थितः । इति सम्मृत्य संम्मृत्यनलेभेशर्म मे मनः भन्यय श्रूयतो विन येन मे हापुलमनः । जायेयं मम कल्याणी मधुवाणी मुभाषिणी रुपगीतस्लामिया सर्व सगुणशारिनी ! यम्मिन्काले कुमारीपंतदावाऽमटयानया विपञ्चीपरियादिन्यातचीमिसननिशम् पायादरसाभिनम्नोदितो नाग्दोमुनिः ·४५ पामगणम् ॥ [उत्तापण्डे मुग्धभायेऽपि गायन्या यनया मण्या विचित्रवानादनो देवगजोऽरितोदिनः भ्रम्यायोनुमभिन्नाहा पादयन्या पिभिकाम् । नानायमगतिम्नि श्रुत्या में पचमध्यनिम् ॥ १२ ॥ नुनोपोधिनगमायो शुन्यमालि महेभ्यः शलौदार्यगुणग्रामम्पयाचगमंपदा । मानया सदृशी नाके काचिदग्नि नितभ्यिनी । ययेयं देयमुपी गमा काहं ध्यानमुपापुमान् ॥ १२८॥ इति प्रान्सदाचिन्त्य दह्यामि हदि मर्यदा । इति विद्याधरणीनं श्रुत्या चेन्याकुनादन त्रिकालमो भृगुःप्राह प्रहसन्दिव्यलोचनः । शृणु विद्यायग्भ्रष्ट विचित्रं कर्मणां फलम् प्राज्य प्राशा न मुह्यन्ति मुद्यन्त्यमानचेतसः । मक्षिकापदमावं तु यथा हि विमं विपम् क्रियात्वविहिताल्पाऽपि विपाये. दारुणा तथा । उपोप्यकादशी माघे तैलाभ्यङ्ग कृतात्यया ।। १३२ ॥ द्वादश्यां प्रापभये देह तेग ध्याघ्रमुखो भवान् । उपोप्यकादशी पुण्यां द्वादश्यां तैलसेवनान् ॥ १३३ ॥ कुरुपं प्रातयान्देहं पुराह्येयं पुरवाः । दृष्ट्वात्मनःकुकार्य स तेन दुःखेन दुःखितः ।। गिरिराजं समागम्य देवतासरसस्तटे । स्थित्या च परमप्रीत्या शुविःस्नातकुशासने नवनीलघनश्यामं नलिनायतलोचनम् । शङ्खचक्रगदापमधर पीताम्बराकृतम् ॥ १३६ ॥ कौस्तुभेग विराजन्तं वनमालाधर हरिम् । चिन्तयन्हृदये राजा निगृहीताखिलेन्द्रियः मासत्रयं निराहारस्तपस्तेपे सुदारुणम् । अल्पेन तपसा तुपासतजन्मतार्चनः॥१३८॥ संस्मरंस्तस्य भूपस्य तदा प्रादुरभूस्वयम् । माघस्य शुक्रपक्षे तु द्वादश्यां मकरे रवी शङ्खादिरभिषिच्याशु मुदा तं चक्रवर्तिनम् । वासुदेवो ददौ तम्नै स्मारयस्तलचेष्टितम् अतीवसुन्दरं रूपं कमनीयं मनोहरम् । येन तं चकमे देवी उर्वशी देवनायिका॥१४॥ इत्थं लम्धवरो राजा कृतकृत्यापुरंगतः । इति कर्मगति ज्ञात्या कि विद्याधर ! विद्यते। भवान्परिजिहीर्युश्चेद्दानवस्य विरूपताम् । शीघ्रमद्वचनादेच प्राचीनाघविनाशनम् ॥ माघमासे कुरु रनानं मणिकुटनीजले । मुनिसिद्धमुरर्जुष्टे कथयिष्यामि तद्विधिम् ·धनुर्विशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] • माघमाहात्म्यवर्णनम् . ववभाग्यवशान्मायो निकटपञ्चमेऽहनि । पीपस्यैकादशी शुक्रामारभ्य स्थण्डिलेशयः मारमेक निराहारम्विकालं स्नानमावर त्रिकालमर्चयन्विष्णुंत्यक्तभोगोजितेन्द्रियः माधम्यैकादीशुक्ला यावद्विद्याधरोत्तम । ततो निर्दग्धपाय त्या द्वादश्यां पुण्यवासरे अभिपिन्ध शिवस्तोयमन्त्रपूरहं सुर । कामययत्रोपमं वक्षत्रं करिष्यामि तयानय ।। देशायदनो भूत्वा त्वं विद्याधरसत्तम । अनया वरणिन्या साध क्रोड यथामुखम् ॥ समाधमभायम्त्वं मायस्लानं सदा कुरु । यथा मनोरथावाति यते तर सर्वदा।। ल्गुन भृगुणा तम्मे सर्वशन महात्मना । विद्याधगय राजेन्द्र पुनगाथा उदाहता ॥ মাঘলানবিশ্বাহী মারা যায়িদা মাখন भायोगर्नति योम्यो मायोयोगाश गति तयास तसो मापो भो विद्याधर गर्जति पुपरे च कुरक्षेत्र ग्रह्माते पृथदके । अविमुक्ने प्रयागे य गङ्गासागरसंगमे ॥ १५४ ॥ परलं दशभित्राने निधन तत्फलं प्राप्यते माघे यादग्नानान संशयः । म्यालोके विरंगगो येपो मनसियतते । यत्र शापि जटेतस्तु स्नातयं मबारे रया। आयुरारोग्यसंपत्तिरूपसौभाग्यतागुणाः । येपो मनोरथास्तम्नु न त्याग्धं माघमन्जनम् ॥ १५ ॥ ये च विभ्यति नरकाये दारिदशाच संगितात् । सर्वधा प्रयत्नेन माये कार्य निमनम् ॥१८॥ दादिग्पादांग्याप्रक्षाललायन माघम्नानानचायोऽम्ति उपायोगजससमा प्रदानानि कर्माणि तात्यलाफलानि । फलं ददाति संपूर्ण माघम्नानं यथातथा भकामो पा सकामो या यत्रापि पदिले। रदामु च दुखानि माघम्नायीन विन्दति ॥ सोया चन्द्रो पर्धत शीयते तथा पातीपने माथे पुष्पगशिध पनि । यथा न सन्या जायन्ते रमानि विविधानि। नानात्पुण्यानि जायन्ते नाणो मातानमा १२ मात कलशादिसंपदभयन्तिया शमधेनुगंधा फार्म चिन्तामणिस्नु विन्तितम् ·४१८ ० पापुराणम् ० [ उसरपण्डे मायग्नानं यदानामामाग्मनोरणान् । गले मपापमान वायां यजनं तया । बापरे तु पली वानं मागमयुगेषु या सर्वेषामेव पनामाघमाण व भूगते । माघम्नानं नु धर्मग्य धागमिरमियरति १६ यमिए उयाव। इति वाक्ये मृगोचन्या मम्मिनेवाश्रमे मुगः। सहेव भृगुणा मायेगिर्गनिरिणीत यथोकविधिना म्नानमगवायामह । भृगोरनुप्रदात्मोऽश संग्राय मनमैप्सितम्। देयतावदनो भून्या मुमुदे मणिपर्वते । माजगाम भृगुविध्यं तमनुप्राह्य हर्षितः॥१६॥ मणिमयगिरिराजे म्नानमाण माधे मदनबदनापस्ता विद्याधरोऽभूत् । अपितनियमदेखो विन्ध्यपादावशीर्णो भृगुरपि सहशिष्यराजगामाय रेवान अग्विलभुवनसार माघमाहात्म्यमेतद्विजयर भृगुणोतं. भूगविद्याधराय । चियि चित्रं यशृणोतीह नित्यं रुचिरसफलकामान्देववत्याप्नुयात्र इति श्रीपामे महापुराणे चाशसाहस्पा संहितायां उत्तरे सण्डे माघमाहात्म्य वभिनदिलीपपंचादे चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२४ ॥ पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः माधम्नानमाहात्म्ये कार्तवीर्यदत्तात्रेयसम्बादवर्णनम् वसिष्ठ उवाच । धुना माघमाहाल्यं प्रवक्ष्यामि नृपोत्तम । पृच्छते कार्तवीर्याय दत्तात्रयेण भाषितम् त्तात्रेयं हर साक्षाहसन्तं सहापर्वते । पप्रच्छतं द्विजं गत्या राजा माहिष्मतीपतिः सहस्रार्जुन उवाच। गवन्योगिनांभ्रेष्ठ सर्व धर्माःश्रुता मया । माघनानफलं धूहि रुपया मम सुग्रत ॥

·पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * दत्तात्रेयेणमाघस्नानमाहात्म्यवर्णनम् * ४१६' दत्तात्रेय उवाच भूयतां नूपशार्दूल एतत्प्रश्नोत्तरं शुभम् । ब्रह्मणोक्तं पुरा होतबारदाय महात्मने ॥ ४ ॥ नस्लवं कथयिष्यामि माघस्नानफलं महत् । यथादेशं यथातीर्थ यथाविधियथाक्रियम अस्मिन्य भारत वर्षे कर्मभूमी विशेषतः । अमाघस्नायिनां नृणां निष्फलं जन्म कातिनम् ॥ ६ ॥ श्रमयं गगनं यढदचन्द्रमुडुमण्डलम् । तद्वन्नाभानि सत्कर्म माघस्नानं विना नृप १७॥ अनेनैस्तपोभिचन तथा प्रीयते हरिः । मायमजनमात्रेण यथा प्रीणाति केशवः ।। न समं वियते किचित्तजसोरेणतेजसा । तद्वत्स्नानेन माघस्य न समातुजा क्रियाः मानो वासुदेवस्य सर्वपापापनुत्तये । माघस्नानं प्रकुवात स्वर्गलाभाय मानवः ॥१०॥ कि रक्षिनेन देहेन मुपुष्टेन यनीयसा । अध्रुवेणाप्यशुचिना माघस्नानं विना भवेत् ॥ अस्थिम्तम्भं स्नायुबद्धं मांसक्षतजलेपनम् । चौवनद्धं दुर्गन्धं पात्रं मूत्रपुरीषयोः ।। जराशोकविपद्व्याप्त रोगमन्दिरमातुरम् । रजस्वलमनित्यं च सर्वदोषसमाश्रयम् ॥ परोपनापिनापानं परद्रोहि परविषम् । लोलुएं पिशुनं दूर कृतम्नं क्षणिकं तथा । हुम्पूरं दुर्धरं दुष्टं दोषत्रयसमन्वितम् । अशुचि घावि सच्छिदं नापत्रयविमोहितम् ॥ निमर्गतोऽधर्मरतं तृष्णाशतसमाकुलम् । कामक्रोधमहालोभनरकद्वारसस्थितम् ॥१६ क्रिमिविभस्म भवति परिणामे शुनाहविः । ईबछरीरं व्यर्थ हिमाधम्मान विवर्जितम् चुदबुदा इच नोयेषु पूतिका इच जन्तुषु । जायन्ते मरणार्ययमाघस्नानविर्जिताः ॥ अवैष्णयो हतो चिनो हतं धाद्धमयोगिय अत्रह्मण्यं हतं क्षेत्रमनाचारं हतं कुलम् ।। सम्मश्च हतो धर्मःोधेनेव हतं तपः। अदृदं च हतं ज्ञानं प्रमादेन हनं श्रुतम् ॥२०॥ गुर्यमका हना नारी ब्रह्मचारी तथा हतः । अदीप्तेऽसौ हतो होमो हताभुक्तिरसाक्षिका उपजीच्या हता कन्या स्वार्थ पाकक्रियाहता। शूदभिक्षी हतो यागःकृपणस्य हतं धनम् ॥२२॥ अदम्यासा हना विद्या हतो राजा विरोधका ! जीवनाचं हनं तीर्थजीवनाथं हतं तम् असत्या च हवा वाणीतथा पैशुन्यवादिनी । संदिग्धश्च हतोमन्त्रो व्यग्रचित्तो हतोजपः

·४२०
* पासपुराणम्
[ उत्तरसण्डे
हतमश्रोत्रिये दानं हतो लोकश्च नास्तिकः । अश्रद्धया हतं सर्व कृतं यत्पारलौकिकम्
इहलोको हतो नयां दरिद्राणां यथा नृप।
मनुप्याणां तथा जन्म माघस्नानं विना हतम् ॥ २६ ॥
मकरस्थे रचौ यो हि न म्नात्यनुदिते रवौ । कयं पापःप्रमुच्येत कथं स त्रिदिवं ब्रजेन्
ब्रह्महा हैमहारी च सुरापो गुरुतल्पगः । माघस्नायी विपापास्यात्तत्संसर्गाच पञ्च
माघमासे रटन्त्यापःकिंचिदम्युदिते रयो । ब्रह्मानं या सुरापं वा कं पतन्तं पुनीम
उपपापानि सर्वाणि पातकानि महान्त्यपि।
भस्मीभवन्ति सर्वाणि माघस्नायिनि मानवे॥३०॥
कम्पन्ते सर्वपापानि माघस्नानसमागमे ।
नाशकालोऽयमस्माकं यदि म्नास्पति वारिणि ॥ ३६॥
एवं कोशन्ति पापानि दृष्ट्वास्नानोयतं नरम् । पायका इव दीप्यन्तेमाघस्नानरोत्तमा
विमुक्ताःसर्वपापेभ्यो मेधेभ्य इव चन्द्रमाः । आद्रशुष्क लघुस्थूलं चाइनःकर्ममिटतम
माधानानं दहेत्पापं पावकःसमिधो यथा ।प्रामादिकं च यत्पाशानामानवतंवयन
स्नानमात्रेण तलश्येन्मकरस्ये दिवाकरे ।
निष्पापास्त्रिदिवं यान्ति पापिष्ठा यान्ति शुद्धताम् ॥ ३५ ॥
संदेहो नाऽत्र फर्तव्यो माघस्नान नराधिप ।।
सर्वेऽधिकारिणो माये विष्णुभक्ती यथा नृप ! ॥ ३६॥
बर्वेद स्वर्गदोमायःसर्वेषां पापनाशनः । एष एव परो मन्त्री होतदेव पास ॥३॥
बायश्चित्तं परंचतन्माघस्नानमनुत्तमम् । नृणां जन्मान्तराभ्यासान्माघस्नान मतिर्भवेत
नध्यात्ममानकौशल्यं जम्माभ्यासायथा नृप । संसारकर्दमालेप्रक्षालनविशारयम् ।
डावनं पायनानां च माघस्नानं परं नृप। स्नाति मायेन ये राजन्सर्यकामपटपरे ।
यं ते भुखने भोगांधन्दमुर्गप्रदीपमान । मुगु राजन्महाययं माघम्नानप्रभायनम् ।
कुरिजका नाम कल्याणी माह्मणी भृगुवंशमा।
याधयःमाता तपनपे गुटुम्तरम् ॥ ४२ ॥

·पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * कुञ्जिकायास्तिलोत्तमात्याप्तिवर्णनम् * ४२१ विन्ध्यपादे महाक्षेत्रे रैवाफपिलसंगमे । तत्र सा प्रतिनी भूत्या नारायणपरायणा ॥ सदाचारपती नित्यं नित्यं सङ्गविवजिता । जितेन्द्रिया जितक्रोधासत्यचागल्पभाषिणी मुशीला दानशीला च देहशोरणशालिनी । पितृदेवद्विजेभ्यश्च दत्त्वा हुत्या तथानले । पाठे काले च सा भुङ्क्ते ह्यञ्छवृत्तिःसदा नृप। छातिछपाराकतप्तकृच्छादिभिव्रतः ॥ ४६॥ पुण्यानयति सामासानर्मदायाश्च रोधसि । एवं तयातपस्विन्याधल्कलिन्यासुशीलया सुमहासत्त्वशालिन्या धृतिसंतोषयुक्तया । पट्रिाधास्तया स्नाता रेवाकपिलसंगमे । नतासा तपसा क्षीणा तस्मिस्तीर्थे मृता नृप । माघस्नानजपुण्येन तेन सा वैष्णवेपुर ग्यास प्रमुदायुक्ता चतुर्युगसहस्त्रकम् । सुदोपसुन्दनाशाय पश्चात्पद्मभवात्पुनः ।। तिलोत्तमेति नाना सा ब्रह्मलोकेऽवतारिता । तेन पुण्यस्य शेपेण रूपस्यकायनं अयो अयोनिजाऽवलारत्नं देवानामपि मोहिनी । लावण्यहदिनी तन्वी साऽभूदप्सरसां धरा निपुणभ्यविधात्रष्टुनमाश्चर्यकारिणी सामुत्पाद्य विधाता चै नुष्टोऽनुमा तदा ददी पणशाचाक्षि गच्छ त्वं दैत्यनाशाय सत्वरम् । ततःसा ब्रह्मणोलोकाद्वीणामादाय भामिनी ॥ ५४॥ गता पुष्करमारेण यत्र ती देववैरिणी । तत्र स्मात्या तु रवाया:पवित्रे निर्मले जले ! परिधाशम्बरं रक्त वन्यूजकुसुमप्रभम् । रणद्वलयिनी चारशिवन्मेखलनूपुरा ॥ ५६ ॥ लोलमुक्तावली कण्ठी चलत्कुण्डलशोभना । माधचीकुसुमापीडा कङ्कलीविटपे स्थिता ॥ ५७॥ गायन्ती सुखरं साऽपि पीडयन्ती तु चहकीम् । स्वरपटक म ग्रन्ती सुम्निग्धं कोमलं करम् ॥२८॥ पत्थं तिलोत्तमा बाला तिष्ठन्त्यशोककानने । दृष्ट्वा दैत्यभटैरिन्दोकलेव सुखदा हृदि । नौ दृष्ट्वा चिस्मितैराजन्सानन्दसैनिक शम् । त्यरमाणैरदृष्ट्य गत्या सुन्दोपसुन्दयोः कथिता संभ्रमणध वर्णयित्या पुनःपुनः । हे दैत्यो न विज्ञानीमो देवी या दानवी नुकिम् नागाहनाऽध पा यक्षी स्त्रीरत्नं सर्वथा तु सा।

·४२२ • पामगुराणम् [ उत्तरमन्द गुया परनभुनी लोके गनमा दिसागला. पनंग मानिने हागों के शोपहारिणी। गाया तो पयर्ग शीघ्र मामाभ्यापि मोटिनीम् ॥an ति मेनापतीना सी ध्रुन्धा याचं मनोहगम् । गा साधुन(शामक)न्यवाया विहाय जलमेननम् ॥४॥ उत्समाग्रीसहप्राणि त्यकन्या तम्माजलारायान् । शनमागपसी फूर्ग पालटण्डोपमा गदाम् ।। भिन्नाभिन्नो गृहारया नु जयेनाभिप्लुनं गी । यत्र यहारसग्ना सा हन्तुं गण्डीय मंस्थिता ॥ राजन्संधुक्षयन्तीय दैत्ययोमन्मयानलम् स्थित्यातम्या:पुगेजामी तपेण विमोहिनी विशेषान्मधुनामत्तायूचनुम्ती परमगरम् । भ्रातर्विरम मार्येयं ममाम्नु परयर्णिन त्यमेवार्य त्यजतां मे भायां नुमदिरेक्षणाम् । इत्याग्रहेण संरख्या मातद्वाविव सन्मदा अन्योन्यं कालनिर्दिष्टी गदया जननुम्तदा । परम्परप्रहारेण गतासू पतिता मुवि । तो मृतों सैनिकईला रतःकोलाहलो महान् । कालरात्रिसमा केयं हा किमेतदुपस्थितम् ॥ ७९ ॥ एवं पदत्सु सैन्येषु दैत्यासुन्दोपसुन्दको । पातयित्या गिरेःशृङ्गेहादिनीव तिलोत्तमा प्रस्थिता गगनं शीघ्र द्योतयन्ती दिशो दश । देवकार्य ततःकृत्वा आगता ब्रह्मापुरत ततस्तुष्ट न देवेन विधिना सानुमोदिता । म्धानं सूर्यरथे दत्तं तव चन्द्रानने मया । भुक्ष्य भोगाननेकांस्त्वं यावत्र्योऽम्यरे स्थितः। इत्यं सा ब्राह्मणी राजन्भूत्वा चाप्सरसाम्बरा ॥ ७५॥ भुङ्क्तेऽद्याऽपि रवेोकेमाघस्नानफलं महत्। तस्मात्प्रयत्नतो राजधान सदानरः स्नातव्यंमकरादित्येवाञ्छद्भिःपरमांगतिम्।नाऽनयाप्तोऽत्र तस्यास्ति पुरुषार्थोहिकचन नाऽक्षीण पातकं किंचिन्माये मज्जति यो नः। तुलयन्ति न ते नात्र यज्ञा-सर्वे सदक्षिणाः ॥ ७ ॥ - - ·पड्विशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * माघस्नानमाहात्म्यविधिवर्णनम् । माघस्नानेन राजेन्द्र तीर्येचच विशेषतः । न धान्यत्स्वर्गदं कर्म न चान्यत्पापनाशनम् न चान्यन्मोक्षदं यस्मामाघस्नानसमं भुवि ।। ८०॥ इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे माघमाहात्म्ये घसिष्टदिलीपसंवादे माघस्नानप्रशंसायांसुन्दोपसुन्ददैत्यवधो नाम पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२५ ॥ । पविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः गाघस्नानविधिवर्णनम् कार्तवीर्य उवाच। हेतुना केन विवर्षे माघम्नाने महाद्भुतः । प्रभावो वर्ण्यते नूनं तन्मे कथय सुनत ॥६॥ गतपापो यदेकेन द्वितीयेन दिवंगतः । वैश्योऽसी माघपुण्येन हि मे तत्कुतूहलम् ॥२ दत्तात्रेय उवाच। निसर्गात्सलिलं मेव्यं निर्मलं शुचि पाण्डुरम् । मलहं पुरुषव्याघद्रावकं दाहनाशनम् तारकं सर्वभूतानां पोपणं जीवनं च यत् । आपो नारायणोदेवःसर्ववेदेषु पटपते । ग्रहाणां वयथा सूर्यो नक्षत्राणां यथा शशी ! मासानांच तथा माघ-श्रेष्ठःसर्वेषु कर्मसु मकरस्थरयो माघे प्रातःकाले तथाऽमले । गोप्पदेऽपि जलेस्नानं स्वर्गदं पापिनामपि योगोऽयं दुर्लभो राजस्वैलोक्ये सचरायरे । अस्मिन्योगे त्वशक्तोऽपिस्नायादि दिनत्रयम् ॥ ७॥ दद्यात्किचिदशक्तोऽपि दारिद्रयाभावयाभ्या। त्रिस्नानेनापि माघस्य धनिनो दीर्घजीविनः॥८॥ पच या सप्तवाऽहानि चन्द्रघर्षते फलम्। संप्राप्ते मकरादित्ये पुण्येपुण्यप्रदेनृणाम् ·४२५ *पामपुराणम् [६ उत्तरखण्डे सत्कार्यास्तिथयःसर्वाःम्नानदानादिकर्मसु । कर्तारं यापयन्तीहह्यक्षयंशाश्वतंपदम् । तस्मान्माये यहिःम्नायादात्मनो हितकाम्यया। अथातःसंप्रवक्ष्यामि माघस्नानविधि परम् ॥ ११॥ कर्तव्यो नियमःकश्चिद्वतरूपी नरोत्तमः । फलानिशायहेतो किंचिद्दोज्यंन्यजेद्बुधः भूमी शापीत होतव्यमाज्यं तिलविमिश्रितम् ।त्रिकालं चार्चयेद्विष्णुंवासुदेयं सनातन दातव्यो दीपकोऽखण्डोदेवमुद्दिश्य माधयम् । इन्धनं कम्यलंयन्त्रमुपानत्कुङ्कुम पुन नैलं कासकोष्ठं च तूली नूलबटी पटीम् । अन्नंचैव यथाशक्ति देयं माघे नराधिप सुवर्ण रत्तिकामात्रं दद्याद्वेदविदे तथा । तदानमक्षयं राजन्समुद्र इव सर्वदा ॥ १६ परम्याग्निं न सेवेत त्यजेच्चय प्रनिग्रहम् ! माघान्ते मोजयेदिप्रायथाशक्ति नराधि देया च दक्षिणा तेभ्य आत्मनःश्रेयइच्छना। एकादशीविधानेन माघस्योद्यापनं तथा ॥ १८॥ कर्नव्यं श्रद्धानेन हाक्षय्यस्वर्गवाञ्छया । अनन्नपुण्यावाप्त्यर्थ विष्णुसंप्रीनिहतो । मकरम्थेरपी माघे गोविन्दाच्युतमाधव । म्नानेनानेन मो देव यथोकफन्टदो भर। इति मन्त्रं समुधार्य म्नायान्मानी समाहितः । यासुदेवं हरिएष्णंमाधयं चम्मरेत्पुनः गृहेऽपि सजलं कुम्भ यायुना निशि पीडितम् । नाम्नानं तीर्यसदृशं सर्वकामफलदार सत्र मतेन दानपं सानं चोकरान्धितम् । तस्नानस्यनमायेण गरोन निरयं प्रोन भनेनारिणा म्नानं यदुई क्रियते ना पडदमलदं तद्धि मकरम्ये दिवाकरे ॥२१ यहिम्नानं तु पाप्यादी द्वादशाग्दपलं म्मृतम् । महागे द्विगुणं राजमयांचय चतुर्गणम् ॥२५॥ शतया देवगातेपु शतधा तु महानदे । शतं चतुर्ण राजन्महानग्रोध मंगमे ॥३॥ महत्वगुणिनं मयं मारलं मको ग्यो । गङ्गाया म्नानमात्रेण दमते मानयो कृपा गढ़ायां येऽयगाइने माघमामे पोतम । चतुपंगमहायं नुन पनि गुगलपात् । दिने दिने महानु मुरार्णाना मिपितं । नेन दमंतु गहाया यो मापे म्नानि मानः रतनगुपितं माय महर्ष गजमनमा निरिएमृतिमिग्नानं गपगुनगंगा

·यधिकशततमोऽध्यायः ] * प्रयागे माघस्नानमाहात्म्यवर्णनम् । ४२५
घभूरिभारस्य दाहार्थे च प्रजापतिः । प्रयागं विदधे भूप प्रजानां च हिते स्थितः
स्थानमिदं सम्यविसतासितजलं किल । पापरूपपशूनां च ब्रह्मणा विहिनं पुरा
सितजले मज्जेदपि पापशतान्वितः । मकरस्थे रवी माधे नैव गर्भेपु मज्जति ॥
रतोऽपि यो मर्त्यःप्रयागे स्नानमाचरेत् । माघमासि नरव्याघस याति परमपदम्
सितासिता तु या धारा सरस्वत्याविगर्भिता।
तम्मा विष्णुलोकम्य सृष्टिकर्ता सस वै ॥ ३ ॥
- वैष्णवी माया देवैरपि सुदुर्जया। प्रयागे दहाते सा तु माघेमासि नराधिप।
न्येषु लोकेषुभुक्त्याभोगाननेकशः । पञ्चाश्चक्रिणि लीयन्तेप्रयागे माघमन्जनात्
उपम्पृशति यो माघे मकरार्के सितासिते।
न तत्पुण्यं च ससातुं चित्रगुप्तोऽपि चेत्यलम् ॥ ३८ ॥
सनिमज्जति यो माघे मकरस्थसितासिते।
तस्य पुण्यस्य माहात्म्यं वक्तुं ब्रह्माऽपि न क्षमः ॥ ३६॥
रानं साग्नं निराहारम्य यत्फलम् । प्रयागे माघमासेतुभ्यहस्नानस्य तत्फलम्
-सहन्त्रेण कुरुक्षेत्रे रविग्रहे । यत्फलं लभते माघे वेण्याम्नानाद्दिनेदिने ।
राजसूयसहस्रस्य राजन्नविकलं फलम् ।
सितासिते तु माधेच स्नानानां भवति ध्रुवम् ॥ ४२ ॥
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुर्य:सत च याःपुनः ।
येण्यां स्नातुं समायान्ति माये मासि नृपोत्तम ॥ ४३ ॥
कृष्णानि पापिनांसद्गदोपतः । भवन्ति शुक्लवर्णानि प्रयागे माधमज्जनान्
चेतं पापं जन्मभिर्यनरैर्नृप । तद्भवेद्रस्मसान्माये स्नातानां च सितासिते ।
वाङ्मनःकायज पार्दनरम्य विलयं व्रजेत् ।
व्यागे माघमासे तु श्यहस्नातस्य निश्चितम् ॥ ४॥
यागे मायमासे यस्य स्नाति य मानवः।
प्रत्यक्त्या दियं याति जीर्णात्यचमियोरगः ॥ १७ ॥

·• पामपुराणम् [६ उत्तरवण्डे फुरक्षेत्रसमा गहा पत्र कुत्रावाहिता । सम्मादशगुणा पुण्या यत्र विन्ध्येन सङ्गता सग्मातगुणा गङ्गा फाश्यामुत्तग्याहिनी । काथ्या शतगुणाप्रोक्तागणायामुनमंगमे सा सहस्रगुणा तासां भयेत्पधिमवाहिनी । या गजन्दर्शनादेय ग्रह्महत्यापहारिणी। या पधादाहिनीगङ्गाकालिन्यासह मंगता । हन्तिकोटिश्तं पापं सामायेनृप दुर्लभा यत्कश्यतेऽमृतं गजन्सा येणी भुवि कीर्तिता। तम्या माये मुहतं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ १२ ॥ ब्रह्मा विष्णुमहादेयो न्द्रादित्यमगद्गणाः । गन्धर्या लोकपालाश्च यक्षकिन्नरपन्नगाः ॥ अणिमादिगुणः सिद्धा येचाऽन्ये तत्त्ववादिनः। ग्रहहाणी पार्वती लक्ष्मीः शची मेनाऽदितिदितिः ॥ ५५ ॥ सर्यास्ता देवपत्न्यश्च तथा नागालना नृप। घृताची मेनका रम्भा उर्वशीच तिलोत्तमा गणा ह्यप्सरसां सर्वे पितॄणां च गणास्तथा । स्नातुमायान्ति ते सर्वे माघे वेण्या नराधिप ! ॥५॥ इते युगे म्वरूपेण कली प्रच्छन्नरूपिणः । प्रयागे माघमासे तु ज्यहस्नानस्य यत्फलम् नाश्वमेधसहस्रेण तत्फलं लभते भुवि । व्यहस्नानफलं माथे पुरा काञ्चनमालिनी । राक्षसाय ददौ भूप तेन मुक्तःस पापकृत् ॥ ५८ ॥ कार्तवीर्य उवाच । भगवन्नाक्षसाकोऽसौ सा का काञ्चनमालिनी। कथं दत्तवती धर्म कथं वा तस्य सद्गतिः ॥५६॥ एतत्कथय योगीन्द्र अत्रिसन्तानभास्कर। यदि त्वं मन्यसे श्राध्यं पर कौतूहलं हि मे दत्तात्रेय उवाच। शृणु राजन्विचित्रं त्वमितिहासं पुरातनम् । यस्य स्मरणमात्रेण वाजपेयफलं लभेन् अप्सरारूपसंपन्ना नाना काञ्चनमालिनी प्रयागे माघमासेसास्नात्वा यातिहरालयम् निकुम्जे गिरिराजम्य तिष्ठता गिरिरूपिणा । दृष्टा गगनमारूढा तेन वृद्धन रक्षसा । तेजस्विनी सुहेमामा सुश्रोणी दीर्घलोचना । चन्द्रानना मुफेशी व पीनोन्नतपयोधरा - ·४२७ । पविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः] • काञ्चनमालिन्यापूर्वभववार्तावर्णनम् * तोटा रूपसंपन्नामुवाव राक्षसस्तदा । का त्वं कमलपत्राक्षि कुत भागम्यते त्वया भाई व घसनं कमात्सा ते फयरी कुतः । कुत्तागम्यते भीर कुत्तस्ते खेचरीगतिः केन पुण्येन या भद्रे तब तेजोमयं वपुः । अतीवरूपसम्पन्नं संभूतं च मनोहरम् ॥६॥ त्यस्त्रविन्दुपातेन मम मूनि सुलोचने । सणेन हागमच्छान्ति क्रूर मे मानसं सदा ।। नीरम्य महिमा कोऽयमेतद्याख्यातुमर्हसि । त्वं मे शीलवती भासि नातिनिर्गुणा भवेत् ॥ ६६ ॥ अप्सरा उवाच সুখাদাই মা : কামবিল। সাবধান। লাঞ্চ কালমােিলা आई-परिकरो मेऽत: सुस्माताहं सितासिने । गन्तव्ये तुमया रक्षः कैलासेतु नगोत्तमे ताऽऽस्ते पार्वतीनायः सुरासुरसुपूजितः । वेणीवारिप्रभावण रक्षस्ते क्रूरता गता। जाताऽहं येन पुण्येन गन्धर्वम्य सुमेधसः कन्यका दिव्यरूपा तु तत्सर्वं कथयामि ते कलिङ्गाधिपनेराशस्यहमासं च वेश्यका । रूपलाचण्यसम्पभा सौभाग्यमदगचिता ।। अन्यासां युवतीनां च तत्पुरेऽहं शिरोमणिः । तजन्मनि मया रक्षो भुत्त्या भोगाम्यथेच्छया ॥ १५ ॥ मोहिनं तत्पुरं सर्व मया यौवनसंपदा । रत्नानि च विचित्राणि भूपणानि धनानि च घासासि चित्ररूपाणि क'रागुरुवन्दनम् । एतयोपार्जितं सर्व भया मोहनरूपया ॥ नाई जानामिहेन्नोऽन्त म्वनियासे निशाचर संसेवन्ते युवानोमेयरणीकामपीडिताः मया ते पशिताः सर्वे सर्वस्येन तु मायया। अन्योन्यस्पर्धामायेन मृताः केचित् कामिनः ॥ ७ ॥ इत्थं तन्नगर रम्ये सकले में गतिस्तदा । प्राते तु पाईके काले शुशोच हृदयं मम ।। न दत्तं न हुतं जसं न मतं यरितं मया ॥ ८॥ नाराधितो मया देवश्चतुर्वर्गफलप्रदः । न मया पूजिता देवी दुर्गा दुर्गतिनाशिनी ॥ सर्वपापहरो विष्णुर्नस्मृती भोगलुब्धया । न च संतर्पिता विमानक्तं प्राणिनांहितम् अणुमात्रमिदं पुण्यं न कृतं च प्रमादतः ।। ८२ ॥

·[ उत्तरखण्डे * पामपुराणम् तकं तु छनं भद् तेन मे दाने मनः । बहुधवं पिलप्याऽहं ब्राह्मणं शरांगता ॥३॥ -ह्मण्यं वेदविद्वांस नस्य रानःपुरोहितम् । स हि पृष्टो मयारक्षः कयं मे निकृतिर्भवेत् पापम्याऽम्य द्विश्रेष्ठ कथं याम्यामि सद्गतिम् । म्येनैव कर्मणा तनां वराकी दीनमानसाम् ॥ ८॥ जापपङ्कनिमग्नां त्वं मामुद्धर कचग्रहः । मधि कारुण्य वारि वर्षहर्षदृशा द्विज! ॥ सजने साधयः सर्वे साधुः साधुरमनने । इत्यसो महयः श्रुत्वा चकाराऽनुग्रहं मणि ऊचे प्रानिकर वाक्यं सर्वधर्ममयं द्विजः ॥ ८॥ द्विज उवाच। नेपिद्धाचरणं जाने सबन्नेऽहं वरानने । कुरु मे सत्य या याहि क्षेत्र प्रजापतेः । नत्र गत्वा कुरु म्नानं नेन पापक्षयम्तय । सय मनोगतं भद्रे त्वदीयं शोचितं मया। नाहमन्यन्मपश्यामि यत्ते पापप्रणाशनम् । प्रायश्चित्तं पर तीर्थ म्नानंचमपिभिःम्मृतम् फिन्तु नीर्थे न्यजेदार मनसाऽप्यशुभं कृतम् । प्रयागम्मानशुद्धा त्वं म्यगं यास्यसि निशितम् ॥ ५॥ प्रयागम्यानमात्रेण नृणां म्यों न संशयः । अन्यदेशरतं पा लक्षणादेय भामिनि ! अयागे पिटपं यानि पा नीतं विना । गु भीग पुरा शको गौतमाय मुनेपंधूम या पामयशं प्रानम्तां गतो गुनकामुकः । उप्रेण मेन पापेन तदेय अनितं फलम् । जारिग्बीगन्नुरिन्द्रम्य नराध पुग्नम्नदा । कुस्मित गरि जातमिति लजाकर पपुः भानु माठाण्यामदभगनिद्वितम् । अधोमुग्णानतो भूत्या देयरामो घिनिर्गतः निनिम्म्यापमं मोऽभिभूतः सलाजितः । मंग:शिमिनाया शनयोजनयिम् ॥19॥ नत्र गापा प्ररिया माम्मोगहकोग्य त्रयो गदयनियमामा मामय या विना कामामां मोमयः पातरदापिनीम् । गदिमा यानिमांगोषEिxnnn .... मधिशाम दुगयामmat नियत नाम । + ·। पविशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] प्रयागेमानेमेन्द्रस्य पापान्मुक्तिवर्णनम् ४२९ देहस्यं दुर्दमं शत्रुमसंतुष्ट सदायशम् । इत्थं यादिनि प्रबन्ने वासवे पास नि । आसपडलं विना भीरु देवलोकोन शोभते। ततोदेयासगन्धर्वा लोकपालासकिनराः शच्या सह समागम्य पान्दुस्ते बृहस्पतिम् । भगवन्धलमिदेचं नैव जानीमहे वयम् क. तिष्ठति गतः कुत्र कुत्र वा मृगयामहे । न नाकः शोभते तेन विना देवगणःसह ॥ सुपुत्रेण मिना पद्वत्कुलं श्रीमद्गुणान्वितम् । उपायश्चिन्त्यता सद्यः स्वोंको येन शोभते ।। १०५॥ सनाथः मुश्रियायुक्तो न विलम्योऽत्र युज्यते । इतितेषां वनःश्रुत्या गुरुवचनमब्रवीत जानेऽहं स्वापराधेन लजया यत्र तिष्ठति । रभसा लब्धकार्यस्य भुक्ते स मध्या फलम् ॥ १०७॥ तृणो नीतिपरित्यागाद्विपाका: स्युर्भयङ्कराः । अहोराज्यमदमत्तः कृत्याहत्यमचिन्तयन् इतवानिन्धमानं हि द्वष्टादृष्टक्षयङ्करम् । कुर्वन्ति यालिशा यत्र देवोपहनयुद्धयः ।। अपराधाद्यथा जन्म स्यादिहामुत्र निष्फलम् । अधुना तत्र गच्छामो यत्र शक्रः स तिष्ठति ॥१०॥ स्टयुस्या निर्गताः सर्वे वृहस्पतिपुरोगमाः। दृष्ट्वा सरति विस्तीर्णेम्वर्णपङ्कजकाननम् तुष्टुपुर्देवराजे ते प्रयोधो येन जायते । ततो गुरो प्रयोधेन निर्गतः पाकुड्मलात ।। दीनाननो विरूपस्तु घोडाकुञ्चितलोचनः । जग्राह चरणारविन्द्रो गुरोम्नस्याग्नजन्मनः त्राहि मां निष्कृति यूहि पापस्याऽस्य यहम्पते ! देवराजयचः श्रुत्या जगी विनो वृहस्पतिः ॥ ११४ ॥ 2णु देवेन्द्र वोऽहमुपायं पापनाशनम् । प्रपागम्नानमात्रेण तत्क्षणादेव पातमात् उच्चसे देवराज त्वं तत्र यामः सहैव ते । अथ पुरोधसा सार्धमागत्य पलमर्दनः ।। स्नी सितासिने तीर्थ सद्यो मुक्तो यस्ततः । अथ देवगुरुस्तम्मे असमस्तुवरं ददी गगनानमात्रेण क्षीणं पापं तवानघ। क्षीणपापस्य ते शक मत्प्रसादेन सत्वरम् हम्रमेतद्योतीनां सहस्र स्याइदशा तय । तच द्विजयाश्येन शुशुभे च शचीपतिः । यिनानां सहस्रेण परिव मानसम् । अथ वृन्दारकः सर्वमिशाभिपूजितः ·.पामधुगगम् [गरपडे गायः नगमानम्नु गमः शो मगनीम् । मयां विपापोऽभामागे गायनामनः ॥ १२ ॥ याहि पमपि कल्याणि प्रयाग देयमेषितम् । मयः पाविनाशाय नगाम्वनो हदम् पनि तम्य यमः चन्या मेतिहासं गमहन्टम् । मईय संभ्रमापनानन्या पादौद्धिनम्यतु गगया याधुजनं मयं दामदामीगृहम मालान्यिायायनाविरप्रासानियाकुटम् पपुश क्षणविध्यमि पयली निर्गना वाहम् । नग्कार्णयमंशानदारणानग्यद्रिना । दये फुणपण्यापनदानतप्यमान । मया गया तं म्नानं माये मामि मितासिते नम्य ग्नानम्य माहाराणु वृद्धनिशाचर । ध्यहापापक्षयो जात: मतयिशतिमिदिनः ॥ १२॥ शेष यदभूत्पुण्यं तेन देयत्यमागता । ग्ममाणा नु केलासे गिरिजाया:त्रियासी । जानिम्मरा तथा जाना प्रयागम्य प्रमावतः । म्मृत्वा प्रयागमाहात्म्यं माघे माये प्रजाम्यहम् ॥ १२६॥ इति राक्षम यत्पृष्टं त्वया विम्मितचेतसा । तन्मया कथितं मयं चरित्रं प्रीतये सब मप्रीतये चरित्रं म्यं त्वं हि मम राक्षस!। कर्मणा येन जानोऽसि विरूपोऽतिभयङ्करः श्मश्रुलो दीर्घदंष्ट्रय काव्यादो गिरिगहरे ॥ १३२ ॥ राक्षस उवाच। इष्टं ददाति गृहाति गुह्यं वदति पृच्छति । प्रीत्या हि सज्जनो भन्ने तच्च सर्व त्वयि स्थितम् ॥ १३३॥ त्वया संभावितो नूनं मन्येऽहं चामलोचने । भाविनीनिष्कृतिः सद्यस्त्वयाऽस्य क्रूरकर्मणः ॥ १३४ ॥ अतो वक्ष्यामि ते भद्रे दुष्कृतं यत्स्वयं कृतम् । निवेद्य सज्जने दुःखंततःसर्यमुखीभवेत् शृणु सुश्रीण्यहं काश्यां यहचो वेदपारगः । जातः पुरा द्विजःश्रेष्ठः कुले महतिनिर्मले राज्ञा दुष्कृतिनां भीरु शूदाणां च तथा विशाम् । पाराणस्यां कृतो घोरो मया दुष्टप्रतिग्रहः ॥ १३ ॥ .

·. पर्विशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * काञ्चनमालिन्यामाघस्नानजपुण्यवर्णनम् ४३१ बहुधा यहुधा वारं निषिद्धः कुत्सिनो बहु । चाण्डालम्यापिनत्यक्तो मया दुष्प्रतिग्रहः अन्यश्च पातकं तत्र ममाभून्मूढचेतसः । तन्नास्ति दुष्कृतं कर्म मया यत्र न यत्ततम् अन्यश्च श्रूयतां दोषः क्षेत्रस्य वरणिनि । अविमुक्तेऽणुमात्रं यत्तदर्घ मेस्ता प्रजेत् ।। न धर्मस्तु मया कश्चित्संचितस्तत्र जन्मनि ॥ १४१ ॥ नतो बहुतिथे काले मृतस्तत्रय शोभने । अविमुक्तप्रभावेण नचाऽहं नरकं गतः ॥१४२ अविमुक्ते मृतः कश्चिनरकं नैति किल्यिपी । अविमुक्ते कृतं किंचित्पापंचत्रीभवेढ्दम् यत्रन्टपेन पापेन तेन मे जन्म राक्षसम् । रौद्रं क्रूरतरं पापं संभूतं हिमपर्वते ॥१४॥ द्विांतो गृध्रयोनी प्रावित्राघ्रो दिः सरीसृपः । एकवारमुलूकस्तु विड्वराहस्ततः परम् ॥ १४॥ इदं तु दशमं जन्म राक्षसं मम भामिनि! अतीतानि सहस्राणि वर्णणि मम जन्मनः नास्ति मे निष्कृतिर्भद्रे एतस्माद्दुःपसागरात् । अत्र त्रियोजनं सुनिर्जन्तु हि मया कृतम् ॥ १४७ ॥ अनागसां च भूतानां यहनां च कृतःक्षयः । कर्मणा नेन मे मुम्रर्दह्यते सततं मनः ।। त्वदर्शनसुधासिक्तं गतं शैत्यं मनो मम । नीथं फलनि कालेन सयः साधुसमागमः अनः सत्संगति सुभ्रः प्रशंसन्ति मनीषिणः । एतत्ते कथितं सर्व म्बदुःखं हद्गतं मया विरल सम्जनः सुभ्रः स्वात्मा यम्य न विद्यते । जानास्यत्रोचित त्वं हि किचिन्नो घम्यतःपरम् ॥ १५॥ पदुःखोदधेः पारं कथं यामीति चिन्तयन् । साजनानांसमाभूनिः सर्वेषामुपजीयनम् सीरार्णवः पयो दत्त हंसाय न यकाय किम् ॥ १५३ ॥ दत्तात्रेय उवाच। समय ययः श्रुत्वा दयाद्रीस्तमानसा धर्मदाने मनि शत्या जगी काचनमालिनी ध्ये निपनि रक्ष इदानों सलु मा शुचः। प्रतिशतुहहां प्रत्यायतिष्ये तय वो हिस्ता माधा वर्षे ययाविधि। ध्रद्धापूर्व मया भद्र ग्रह्मक्षेत्रे सितासिते। तां पदामि तु सख्याति तस्य धर्मस्य राक्षस !! मुकारे ·* पापुराणम् # [4 गूढो धर्मो हि कर्तध्यइत्यूचुपियुधा जनाः ॥ १५७ ॥ आर्ते दानं प्रशंसन्ति मुनयो येदवादिनः । सागरे घर्पतो भद्र फि मेघस्य अनुभूतं मया रक्षः स्वयं तत्पुण्यजंफलम् । तत्तु दाम्यामि ते मित्रसयापार निप्पीड्याऽथ ततो घस्त्रं जलं कृत्वा फराम्युजे। ददी सा माघजं पुण्यं तस्मै वृद्धाय रक्षसे ॥ १६० ॥ शृणु राजन्विचित्रं हि प्रभाव माघधर्मजम् । तदेवं प्राप्य तत्पुण्यं विमुक्तार संभूतो देयताफारस्तेजोभास्करविप्रहः । देवयानं समारूढः सहोत्फुल द्योतमानस्तदा व्योनि भासयन्प्रभया दिशः । दिव्यरूपधरी रेजे द्वितीयइव ततोऽभिनन्दयामास स तां काञ्चनमालिनीम् ।भदे घेत्तीघरो देवः कर्मणार तत्त्वयोपरतं स यत्र में नास्ति निप्पतिः । इदानीमपि फारुण्यात्प्रसीदाऽ शिक्षा विधेहि मे देवि सर्यनीतिमयी शुभाम् । सर्वधर्मकरी नूनं न कुर्ये पा तां श्रुत्या त्वदनुज्ञातः पधायामि सुरालपम् ॥ १७ ॥ दत्तात्रेय उयाय। एतभिशाप तेनोक्तं प्रियं धर्ममयं यः । अतिप्रीत्याऽनयीद्धम रामन्काशनम धर्म भजस सततं त्या भूतहिंसा सेवस्य साधुपुरुषाहि कामशः अन्यम्य दोषगुणफीर्तनमाशु हित्या सत्यं पदार्चय हरि प्रज देपर देहेऽस्थिमांसाधिरे स्वमति स्पन त्वं जायामुतादिपु सदा ममता परयाऽनिशं जगदिदं क्षणभर दि येराग्यभायरसिको भय योगनि प्रात्या मया निगदिसतय धर्ममार्ग वित्त निधेहि समलं भय हार संन्याप गसतर्नु पदेदो ज्योतिर्मयो प्रज यशामुषमागुना शुन्या धर्म तोहमतुटो गासोऽभयात् । भय प्रमुदिता नित्यं सर्या क्रिया भागन्दा मम्म स्पं फलामे शियमनिधी । उमयाऽपनि प्रेम सपानुपा धनिष्ठा सपोनिष्ठा मानाय म सदा माग्नुभःशरीरे पापभाति सा एल्गुणानुमणास तो माधनमालिनीम् ।

·No text on this page.

·• पागम.
उभाम
मानवागमोडपि माना दुगाररता रिमा गाः।
म्नाया हिमाये हग्मियन्ति ये मुशन्ति शीद महायर्मययम् ॥ ४॥
मन हीन:निगमागृपया हानायमणासुलयमयति ।
नाभिकारिनसर्ग:गनि स्नानः प्रयास्यत्र हि माघसमयः
पुण्ये नागपुर माघमामे ग्नानं नगणामतिदुलम मुयि।
मम्मायो पिर्दा पदं नामंप्राणने मात्र विचारणा मम"
माघे मादागजपप्रमेयनं म्यानं होगजनमक्षयं गर
नामाशाशनि, प्रयत्नतः नात्या प्रदेयं यमनानकाञ्चनम् ॥on
मासदाताऽमृतपःमुगलये देना दाना यसमिरम्मीगः ।
धीपाहियामामि ददशः सदा सूर्यम्य दो घसति प्रमामयः ॥ ८॥
यशः नुदानः मुनपाभिमाचलः मुब्रह्मचर्यानयोगसेधया।
शुद्धा भयान, हा 7 पापिन: ग्नानधापुप्यमवस्तु माध: Eu
दुग्यौपसंततिमसामयातना याभ्यां न ते यान्त्यपि पापयारिणः ।
ये माघमासे यानार्थमननं कुर्वन्ति चायोदितसूर्यमाइले ॥१०॥
म्नात्वा च मा हरिमर्चयन्ति ये म्यश्च्युता भूपतयो भवन्ति ।
भय्याः मुरूपाः सुभगा: प्रियम्बदा घर्मान्विता भूरियनाः शतायुषः १
दीनानले काठचयो यथा हुतो भस्मावशेषो भवतीह तत्क्षयात् ।
स्नानेन माघम्य तथा विलीयते क्षुद्रोऽपि पापौघमहाघसंचयः ॥१२॥
कायेन वाचा मनसाऽपि पातकं घातं यदज्ञातमलङ्कृतं नरें।
म्नानं च माये घरतीर्थसंभयं सर्व दहेद्विष्णुरिधाशुहद्दतः ॥ १३ ॥
संमुज्यमानायफलं हि पार्थिव प्रमादतोऽपीह नृणां पदावन ।
म्नानं हि माघस्य यतःप्रसज्यते तदेयमत्संक्षयमेति निश्चितम् ॥१५॥
गन्धर्वाकन्या पृथिवीशशाप संभुज्यमानाधफलं दुरत्ययम् ।
म्नानादिमुक्काः खलु माघमासाद्वापात्पुरा लोमशजातमगुतम् ॥ १५ ॥

·सिविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * पश्चगन्धर्यकन्यावृत्तवर्णनम् ॥
सूत उवाय।
पुत्वैतत्याधियः प्रीत्या नत्यात पादपङ्कजम् । श्रद्धया परयाननस्तं पप्रच्छ पुरोधसम्
भगवन् हि फम्याभिः शापो हाभिगतः कुतः ।
कम्याऽपत्यानि नास्तासां नाम कि कीदृशं वयः ॥ १७ ॥
कथं लोमशवाक्येन विपाकाच्छापसंभवात् ।
विमुक्ताः कुत्र ता:सम्जुर्मासं नाः कति सङ्ख्यया ॥ १८ ॥
वसिष्ट उपाय।
भूगतां राजशार्दूल! धर्मगर्भा कथापरा । यथारणिर्वहिगर्भा धर्मसूर्यहिसूरिव ॥ १६ ॥
गन्धर्वः सुखमर्गानिस्तस्य कन्याप्रमोदिनी । सुशीलस्य सुशीलाच सुस्वरा खरवेदिनः
मुतारा चन्द्रकान्तस्य चन्द्रिका सुप्रभस्य च । इमानि बरनामानि तासामप्सरसां नृप
क्रुमार्यः पञ्च सर्वास्ता चपसा सुसमाः पुनः ।
चन्द्रादिय विनिएकान्ताश्चन्द्रिकेव समुज्ज्वरलाः ॥ २२ ॥
चन्द्राननाः सुकेशिन्यश्चन्द्रामृतरसाधराः । नेत्रेप्यानन्दकारिण्यः कौमुदीकुमुदेधिव
लावण्यपिण्डसंभूनावारूपामनोहराः । उद्धिनकुचकुम्मिन्यः पशिन्य इव माधये ।।
उन्माल्य योवन कान्तं वल्लीव मवपल्लयः । हेमगीराश हेमामा हेमालङ्कारभूषिताः।
हेमयम्पकमालिन्यो हेमच्छनिसुवाससः । स्वरग्रामाचलीहासु विविधामूर्छनास्तु च ॥
नारदानविनोदेषु घेणुवीणावादने । मृदयनादसंभिन्नं लाध्यमार्गलयेषु च ॥ २७ ॥
चित्रादिषु विनोदेषु कलासुचविशारदाः । एवंभूनास्तु ताः कन्या मुमुहुः कीड़ने धने
पितृभिालिता सत्यश्च रुश्च धनहालये । कौतुकादेकदा पञ्च मिलित्या मासि माधये
कन्या मन्दारपुष्पाणि विचिन्वन्त्यो वनावनम् ॥ २६ ॥
गौरी समाराधयितुं वराङ्गनाः कदाचिदच्छोदसरोवरं ययुः ।
हेमाम्बुमानि प्रधपणि ताः पुनस्तम्मादुपादाय यरोत्पल सह ॥३०॥
चैडूर्यशुद्धम्फटिकाच्छपिदुभे स्नात्वा तडागे परिधाय चाम्वरम् ।
मीनेन च स्थण्डिलपिण्डिकामयी स्वर्णस्य सिक्ताभिस्मां विनिर्ममुः ॥३१॥

·.ामपुराणम् उत्तरा समागिगां गन्दनगन्द्रामैरभ्यागं गोरी पाणबुजादिभिः । मातोपगा गुमासमावितास्मानयोग ननुः शुमारिकाः ॥ ३२ ॥ गान्धाग्माधिन्य परंम्परं सनो गंगे मुतारध्यनिमिमुचितम् । एकादशग्गाः मतगुः कटाक्ष मारप्रयधं गतिमिम्नु मुम्यगम् ॥ १॥ सम्मिनगुनाने रगवांहदे कन्याम्पलं निर्भगृत्यत्तिषु । अमोदीमयो तदा गतः स्नातं मुनादनिधेः मुनानिपः ॥ ३४॥ रूपेण निःसीमनगे यगननः मगजपत्रायनलोवनों युवा । विशालयमाः मुगुजोऽतिमुन्दरः श्यामच्छयिः कामायाऽपर्ग हि सः॥३५॥ स प्राचारी सशिखो विगजने दपदेन युको धनुय मन्मयः । पणाजिनप्रायरणः मुमूर माममोचीकटिगत्र मेखलः ॥ ३॥ तं ग्राह्मणं यालाम्नास्तत्र सरसम्तटे। जाहपुः कौतुकाविष्टाः कोऽयं नो नयनाभिायः ॥ ३७॥ त्यक्तनृत्यगीतास्तास्तस्यालोकनतत्पराः। हरिण्योलुब्धकेनेव विद्धाःकामेन सायक- न्यपश्येतिजलान्त्यो मुग्धाः पञ्च ससंभ्रमम् । तम्मिन्विप्रवरे यूनि कामदेवभ्रमं ययुः पुनस्तमभ्यर्च्य नयनः पङ्कजैरिव । पश्चाद्विचारयामासुस्ताच कन्या:परम्परम् ॥ नयंकामदेयो हि रविहीनः कथं व्रजेत् । अथाऽयमश्विनी देवी तीनूनं युग्मचारिणी गन्धर्वः किन्नरो वाऽथ सिद्धो वा कामरूपधृत् । ऋषिपुत्रोऽध या कश्चित्कश्चिद्वा मानुत्तमः ॥ ४२ ॥ न्तुपा कश्चिदेवाऽयं धात्रा सृष्टो हि नः कृते । यथाभाग्ययतामर्थे निधानं पूर्वकर्मभिः ऽस्माकं कुमारीणां गीर्यानीतो यरोत्तमः । करुणाजलकल्लोल्पवातचित्तया वृतस्त्वया चायं त्वया वृतस्तथा मया । एवं पञ्चसु कन्यासु वदन्तीपु नृपोत्तम! श्रुत्वा तद्वचनं तत्र कृत्वा माध्यानिकी क्रियाः। आलोच्य हृदये सोऽपि विमतदुपस्थितम् ॥ ४६॥ ब्रह्मविष्णुगिरिशादयः सुरा ये च सिद्धमुनयापुरातनाः। - ·साविशत्यधिएशनतमोऽध्यायः ] 0 यीतिरोहितकुमारीणांविरहवर्णनम् - १३७ नेऽपि योगयलिनो विमोहिता लीलया नदयलाभिरगुतम् ॥ ४ ॥ योगिना नयननीस्णमायधूलतामुदचापनिर्गतः । धन्धिना मशरफेतुना हतः कम्य नो पतनि हा! मनोमृगः ॥१८॥ मायदेव नयधीविगजने नावदेव जनताभयं भजेत् । नायदेव हद वित्तना भृशं मावदेय गणना कुलम्य च १४६ मायदेव नपसः प्रगल्भना नावदेव यमधारणं नृणाम् । शायदेव पनिनेक्षणयाणभॊहयन्त्युग्मन मानुगः ॥ ७ ॥ मोहयन्तु मदयन्तु रागिणो योषितः मुललितमनोहरः । मोहयन्ति मदयन्ति मामिमं धर्मरक्षणपरं हि कैर्गुणः ॥ ११ ॥ मांसशुत्रमारमूधनिर्मिने योगिनां धपुरि नि पोऽशुची । कामिनश्च परिकल्प्य चारता मा रमन्तु सुविमुढचेतसः ॥५२॥ दामणी हि परिकीर्तितोऽशनासन्निधिविमलयुदिभिर्बुधैः । यावदा म समीपगा इमाम्नावदेव हि गृहं बजाम्यहम् ॥ ५३॥ समीपं तम्य यावद्धि नाऽऽगच्छन्तियराङ्गनाः । वैष्णवेन प्रभावेण तावदन्तर्दधे द्विजः नम्य योगयतानुभूप गतायादर्शनं नदा । दृष्ट्वा तदद्भुनं कर्म ऋविपुत्रस्यधीमतः १५५ वित्रस्ननयना याला कुरङ्गयइय फातराः । संभ्रान्तनयनाः सन्या ददृशुस्ताा दिशो दश इन्द्रजालं स्फुटं वेत्ति मायां जानाति या पुनः । दृष्टोऽप्यदएरूपोऽभूदित्यूचुश्च परस्परम् ॥ ५७ ॥ च्या नुहदयं तासां सदेव विरहाग्निना । ज्वलदावानलेनेव सुस्निग्धं सान्द्रकाननम त्ययत्वेन्द्रजालिकी विद्या कान्त! दर्शय सत्वरम् । स्थात्मानं नो मनोयुक्त प्राग्नासे मक्षिकोपमम् ॥ ५ ॥ हा ! काट दर्शिनः कस्माद्धात्रा त्वं घटितः पुनः । भातं महानुसंतापहेनोर्नस्त्वं विनिर्मितः ॥ ६॥ कशित निर्दयं चेतः कश्चिदरमासु नो मनः ।

·४३८ * पाद्मपुराणम् * [६ उत्तरसन्डे फर्तोिऽसि हे कान्त कश्चिन्मुष्णासि नो मनः ॥ ६ ॥ कञ्चिन्न प्रत्ययोऽस्मासुकश्चिदस्मान्परीक्षसे। कश्चिनर्मकलाशील कचिन्मायाविशारदः कश्चिचित्ते प्रवेष्टुं च वेत्सि विज्ञानलाययम् । कञ्चिनिष्कमणोपायं न जानासि कुतः पुनः ॥ १३॥ कश्चिद्विनाऽपराधं तुत्यमस्मासुप्रकुप्यसे । कश्चिदुःखं विजानासि परेणं विप्रलम्भजम् त्वदर्शनं विना नूनं हृदयेश्वर साम्प्रतम् । न जीवामोऽथ जीयामः पुनस्त्वदर्शनाशया अस्मांश्चनय तत्रत्वं यत्र शीघ्रगतो भवान् । त्वदर्शनहरो धाता व्यदधादरच्छिदम् सर्वथा दर्शनं देहि कारुण्यं भज सर्वथा। पर्यन्तं न प्रपश्यन्ति सर्वधासज्जनाजनाः इत्थं विलप्यताः कन्याः प्रतीक्ष्यच बहुक्षणम् । पितुर्भिया गृहं गन्तुंशीघमारेभिरेगतिम् तोमनिगडैद्धा भृशं विव्हविलवाः । कथंविर्यमालम्थ्य ताः म्यं म्यं गृहमागता. आगत्य पतिताः सर्वा जलयन्त्रसमीपतः । किमेतन्मातृभिः पृष्टाः कुतः कालात्ययोऽभवत् ॥ ७ ॥ कन्याऊचुः। मोडन्त्यः किमरी भिस्तुसाध सङ्गीतकं मुदा । संस्थिताम्तेन न मातं दियसादिसरोपरे । पथि श्रान्ता ययं मातः सन्तापम्तेन नम्तनी । मोहन महता वक्तुं ननाऽप्युरसहामहे इत्युक्त्या लुलुटुम्ता मणिभूमी कुमारिफाः । आकार गोश्यन्त्यम्ता मुग्धा जल्पन्ति मातृभिः ॥ ७३ ॥ कानिग्नर्नयति क्रीडामयूर न मुदा नदा। न पाठयति सं फार पारेन्या कुतुहलान सालयमतुलं नाऽन्या नोल्लासयति सारिकाम् । भपगतीयसंमुग्धानेय मोउति सारसः भेजिरे न विनोदांस्ता रेमिरे नेय मन्दिरे । ऊविरे यान्धयालं पाणायाय न यतिर। कल्पगुमानम्नं यदमयन मुधोपमम् । मन्दाकुमुमामोदिन पशुमधुरं मधु ॥ ७॥ योगिन्यापमान्यानासानन्यस्नलोचनाः । भलक्ष्यध्यानसालानाः पुरोत्तममानमाः चन्द्रकान्तमणियाने प्रयद्वारिकणदये । क्षणं पातायन भित्या जलपत्र क्षमता रवन्ति क्षणं या दापिताम्मोजिनादलः । - । .

·सप्तविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः गन्धर्वकन्याभिाह्मणवटुसम्बादवर्णनम् ४३६ चीज्यमानाः सखीभिस्ताः शीतलैः कदलीदलैः ।। ८०१६ त्य युगसमारात्रि मन्यानास्ता धरस्त्रियः कथंचिद्धीरतां कृत्वा बिहलाः सम्यराइव मातोमणि दृष्ट्वा मन्यमानाः स्यजीवितम् । विज्ञाप्य मातरं स्वां स्यां गौरी पूजयितुं गताः ।। ८२॥ स्नात्वा तेन विधानेन पुष्पधूपर्यथा तथा । विधाय पूजनं देव्या गायन्त्यस्ता ताः स्थिताः । ८३ ॥ रतस्मिनन्तर विधः स्नातं सोऽपि समागतः । पित्राश्रमपदात्तस्मादच्छोदे च सरोवर मेचं दृष्ट्यय राध्यन्ते नलिम्बइव कन्यकाः । उत्फुल्लनयनाजातास्तं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणम् त्या तदैव ताः कन्याः समीपं ब्रह्मचारिणः । सव्यापसव्यवन्धेन भुजापाशं व चक्रिरे तोऽसि धूर्त पूर्वेचुर्गन्तुमद्य न शक्यते । वृतस्त्वं नूनमस्माभिर्नात्र तेऽस्तु विचारणा त्युक्तो ब्राह्मणः प्राह प्रहसन्याहुपाशगः । युप्माभिरुच्यते भद्रमनुकूलं प्रियम्यवः ।। प्रथमानमनिष्टस्य किन्तु नाद्याऽपिमे प्रतम् । वेदाभ्यसनशीलस्यपार पाति गुरोः कुले आश्रमे यत्र यो धर्मो रक्षणीयः स पण्डितः। विवाहोऽयमती मन्ये न धर्मइति कन्यकाः॥ १० ॥ आकपर्य तस्य वाक्यानि तमूचुस्ता ववस्ततः । सकलभ्यनिलोत्कण्ठाः कोकिला इच माध्रवेER धर्मादयोऽर्थत: कामकामोद्धर्मफलोदयः । इत्येव निश्चितं शास्त्रं धर्णयन्ति विपश्चितः सकामो धर्मधाहुल्यात्पुरस्ते समुपागतः । सेप्यता विविधभगः स्वर्गभूमिरियं ततः। अत्यातद्वचनं तासांप्राह गम्भीरया गिरा । तथ्य यो यवनं किंतु समायेह स्वयतम् प्राप्यानुज्ञां गुरोः सर्व वाहं कर्म नान्यथा। इत्युक्ताः पुनरूचुस्ता:स्फुटं महोऽसि सुन्दर ! ॥५॥ दिव्योपचं इह्मरसायनं च सिद्धिनिधेः साधुकला वराङ्गनाः । मन्त्रस्तथा सिद्धिरसश्च धर्मतो नेमा निषेध्याः मुधिया समागताः ॥ कार्य हि देवादि सिद्धमागतं सस्मिनुपेक्षा न च याति नीतिगा।

·०पामगणा [उमरपाल सम्मानुपेक्षा ग पुनः पन्दा सामान दीपीकरणं प्रशम्योntm मान्दानुरागाः कुल जन्मनिर्मला स्नेहानिशा सुगिरःमयम्यगः। फाया: मुम्पा गनु माग्योयना धन्या नमन्तेऽत्र नराम्तु मेरे । पियं परमुन्वर्यः क मार्ग सापसोपःघंटम्य विधाने हि मन्ये घानाऽतिपक्षित नम्मादम्मानिदानी नुम्योकुन्मिङ्गलं मयान । गान्धर्षण विधानान्यथा गोन जीवितम् । १००। पुतपापमम्तरः प्राह पाहाणो धर्मवित्तमः । भो मृगायः फयंत्याग्यो धर्मोधर्मनन मिंधार्य फाम मोशनशानुप्रयम् । यथोक्तं सफलं प्रेयं विपरीतं तु निष्फल Iफालेऽहं यती फुगंमतो दारपरिप्रहम् । न मियाफलमानोति नियाकालंग येतिर तो धर्मविचारेऽस्मिन्प्रसनं मम मानसम् । तस्मान्छृणुतहेकन्या नसीहे स्वयम्यग एवं मात्वाऽऽशयं तम्य समीक्ष्यतापरस्परम् । फराकर विमुच्चाऽथ जग्राहाऽधी प्रमोदिनी ॥५॥ भुजी जगृहतुस्तम्य मुशीला मुख्यरा तया। आलिलिङ्ग सुनारा च चुचुम्छे चन्द्रिका मुखम् ॥ ६॥ धापि निर्विकारोऽसोप्रलयानलसनिमः । शशाप ग्रह्मचारी ता.मोनाऽत्यन्तमूर्छिनः पिशाच्यइच मां लक्षास्तत्पिशाच्यो भविष्यथ । एवं तेनाऽऽशु शतास्तास्तं संत्यज्य पुरास्थिताः ॥ ८॥ केमेतच्चेटितं पाप नागसिजने त्वया । प्रिये कृत्येऽप्रियं एत्या धितो धर्ममतांतर अनुरक्तेषु भक्तेषु मित्रेषु दोहकारिणः । सो लोकद्रये सौख्यं नाशं यातातिनः शुनम् तस्मात्त्वमपि नः शापात्पिशाचो भव सत्वरम्। इत्युक्त्योपरता पाला निःश्वसन्त्यः क्षुधाकुलाः ॥ ११ ॥ तदा चान्योन्यसंरम्भासस्मिन्सरसि पार्थिव । ता. कन्या बसवारी सब) सर्य पैशावमागता ११२॥ पिशान्यः सपिशावध मन्दमानाः सुदारुणम् । क्षपन्ति विपातपूर्वोपात्तस्पकर्मा ·मतविंशत्यधिकशततामोऽध्यायः ] * लोमशम्प्रतिवेदनिधिनाखदुःखवर्णनम् । १४१ स्वकालेतुफलत्येवपूर्वोपात्तंशुभाशुभम् । स्वच्छायापच दुरिंदेवानामपिपार्थिवा११४ ऋन्दन्तिपितरस्तासां मातरस्तत्र तस्य च । अप्रमादश्च बालानां देवं हिदुरतिक्रमम् ॥ ननऊवपिशाचाहते आहारार्थ सुदुःखिताः । इतस्ततश्च धावन्तो वसन्ति सरसम्नटे एवं यहुतिथे काले लोमशो मुनिसत्तमः । पोपे मासि चतुर्दश्यामच्छोदे म्नानुमागतः दृष्ट्वा तं ब्राह्मणं सर्वे पिशायाः श्रुत्समाकुलाः । धावन्तो हन्तुकामास्ते मिलित्वा यूथवर्तिनः ॥ ११८ ॥ दहमानाः सुतीयेण तेजसा लोमशस्य च । असमर्थाः पुरस्थातुं सर्वेते दूरतःस्थिताः नव वेदनिधिविप्रस्तदेव हि समागतः । समीक्ष्य लोमशं राजमाया प्रणिपन्य सः उवाच स्मृतां वाचं घद्ध्या शिरसि चालिम् । महाभाग्योदये विर! साधूनां संगतिर्भवेत् ।। १२१. ।। महादिसर्वतीर्थेषु यो नरः साति सर्वदा । यः करोति सतां सङ्ग तयोः सन्संगनिर्वरा भा संगमो विग्र दृष्टादएफल्टो भुवि । स्वर्गदो रोगहारी च किंतु सोपद्रयो मतः इत्युन्या कथयामास पूर्ववृत्तान्तमदुतम् । इमा गन्धर्वकन्यास्ता बटुः सोऽयं ममात्मजः ॥ १२ ॥ र्वे पिशायरूपेण मिथशापविमोहिताः । दीनाननास्तु तिष्ठन्ति तथा मुनिसत्तम । दर्शनेन यालानां निस्तारोऽय भविष्यति । सूर्योदये तमास्तोमा कि न लीयेत गरे यातलोमशो राजपादीझनमानसः । प्रत्युवाचमहातेजान्न मुनि पुत्रदुःखितम् ॥ मासादाय वालानां स्मृतिः सपदि जायताम् । धर्मच धमि तं येन मिथःशापो लयं प्रजेत् ॥ १२८॥ वेदनिधिरुवाया कल्यतां धर्मो मुच्याने येन पालकाः । नायंकालोबिलम्बम्यशापानिर्दारुणोयतः लोमश उवाच। मया साधं प्रकुर्वन्तु माघमानं विधानतः । शापान्मुञ्चन्ति माघान्ते नान्यथा निष्कृतियेत् ॥ १३०॥ - ·४४२ पामपुराणम् ० [६ उत्तरवाई शायः पापक मित्र पापनाशो भयेमूणाम् । मायग्नानन नाय च इतिनिधितामतिः सनजन्मटनं पापनमानं न पानकम् । मायनानं दहरसयं पुण्यता विशेषतः । प्रायशिसं न पश्यन्ति यस्मिन्पाप मुनगः । पातर्फ पुण्यार्यषु नश्यत्तदपि मावत: मानमानसे माघम्तस्मान्मोशालपदः । रिमय पृष्टतीर्थेषु सर्वपापप्रणाशनः ॥२३४ इन्द्रलोकप्रदोऽडादे निर्दिष्टो येदयादिभिः । सर्वपापहगे मायो मोक्षदो यदर्गवने ॥ पापहा दुःवहार्ग च सर्यकामफलप्रदः । मद्रलोकप्रदो माघी नार्मदे पापनाशनः । यामुनः सूर्यटोकाय भये कमानाशनः । सारस्पताऽयविध्वंसी ब्रह्मलोकफरपदः ।। विशालफलदो माघी विशालायां द्विजोत्तम । पातकेन्धनदावाग्निगर्भहेतु क्रियापहः । विष्णुलोकाय मोक्षाय जाइयः परिकीर्तितः । सरयूगण्डकीसिन्धुश्चन्द्रभागा च काशिकी ॥ १३६ ।। तापीगोदावरीमापयोणीकृष्णयेणिका । कावेरीतुगभद्रा व अन्या याच समुद्रगाः आशु माघी नरो याति स्वर्गलोकं विकल्मषः । नैमिरे विष्णुसायुज्यं पुष्करे ग्रह्मणोऽन्तिकम् ॥ १४ ॥ आखण्डलस्य लोको हि कुरुक्षेत्रे तु माघतः । माधो देवहद विप्र योगसिद्धिफलप्रदः।। प्रभासे मकरादित्ये स्मानाद्रुद्गणो भवेत् । देवा देवतादेहो नरो भयति मावतः ।। माघस्नानेन भो विप्र गोमत्यां न पुनर्भवः । हेमकटे महाकालओडारे चामरेवरे । नीलकण्ठेऽर्युदे माघाद्रुद्रलोके महीयते । सर्वासा सरितां विप्र संगमे मकरे रयो । म्नानेन सर्वकामानामवातिर्जायते नृणाम् । माघस्तु प्राप्यते धन्यः प्रयागे द्विजसत्तम अपुनर्भवदं तत्र सितासितजलं यतः ॥ १४६ ॥ गायन्ति देवाः सततं दिविष्टा माघः प्रयागे किल नो भविष्यति । स्नानामरा यत्र न गर्भवेदना पश्यन्ति तिष्ठन्ति च विष्णुसन्निधौ ॥१५॥ मजन्ति येऽपि ध्यहमत्र मानवाम्तीर्थ प्रयागे यहुपापकञ्चुकाः। ग्रजन्ति ते नो निरयेषु धर्मिणः स्यर्गे शुभे चारु चरन्ति देवयत् ॥१४८ तीर्थतनतपोभिरध्यरः साधं विधात्रा तुलया धृतं पुरः ।

·सनर्विशत्यधिकशततमोऽध्यायः] प्रयागेसायनानमाहात्म्यवर्णनम् * माधे प्रयागस्य तयोयोरभूम्माधो गरीयानतएव सोऽधिकः ४६॥ याताम्युपर्णाशनदेदशोपणानपोभिधिरफालसश्चितः। योगध संयान्ति नरा न त गति लानेन माघस्य हि यान्ति यां गतिम्।। म्नाताध ये मकरभामशरोदये तीर्थ प्रयागे सुरसिन्धुसंगमे। नेषां गृहद्वारमलङ्करोति कि भृङ्गायलिः कुझरकर्णताडिता ॥ १५ ॥ यो राजसूपाद्धयमेधयमत: नानात्फलं संप्रददाति चाधिकम् । पापानि सर्वामित विलोप्य लीलया नूनं प्रयागः स कथं न सेव्यते ११५२४ अवन्निविषय गजा पीरसेनोऽभवत्पुरा । नर्मदातीरमागत्य राजसूयं चकार सः॥ पोडरमेश्च स्वर्णयाटविराजितः । स्वर्णभूषणयुगाहयरीजे सोऽपि यथाविधि । प्रददी धायराशीच द्विजेभ्यः पर्यतीपमान् । यदान्यो देवताभक्तो गोप्रदः ससुवर्णदः ब्राह्मणो मदको नाम सर्यो हि नकुलम्रया । करीवलो दुराचारः सर्वधर्मबहिष्कृतः कृषिकर्मसमुद्विग्नो यन्धुभिधायमस्टतः । इतस्ततः परिभ्रम्य निर्गतः क्षुत्पपीडितः । वतः साथमाविस प्रयागं स समागतः । महामाघी पुरस्कुत्य सस्नी तत्र दिनत्रयम् नियः स्नानमाण भूत्येह स द्विजोत्तमः । प्रयागाच्चलितस्तत्र पुनर्यस्मात्समागताना स राजा सोऽपि विप्रथ विपक्षावकदा तदा । तयोर्गतिः समा दृष्टा मया शक्रस्य सन्निधौ ॥१६॥ को रूपं यलं म्ण देवयानं विभूषणम् । पारिजातमयी माला नृत्यं गीतंतयोःसमम् हद हि माहात्म्य क्षेत्रम्प कपमुच्यते । माधः सितासिते विप्रराजसूयैःसमोमतः निशनयिस्नीणे सिननीलाम्युसंगमे । अपुनरावृत्तिर्माधी राजसुयी पुनर्भवेत् ॥ माघमासिक्यातोऽपि सितासितजलं स्पृशेत् । भधम्यं न स्पृशेनून महापातकहा हि सः ॥ १६४॥ ३ घहुनोक्तेन थुयना निश्चितं द्विज । समुद्भूतफलं पापं तीर्थे मायः प्रणाशयेत् ते कथयिष्यामि सावधानमतिः शृणु। (पिशावमोचनं नाम इतिहासं पुरातनम् शृण्वन्त्वप्सरसो चाराःणोतु त्यत्सुतस्तथा।

·- पामगणम् ० [ उसगपण्डे माप्रमादाम्मृति सध्या शाच्यागुनिकामिनः ॥ :) पुग देवनियियो यष्णयो वेदपारगः पिशानामोचयामाम करणाप्लुनमानसःn on दिलीप उयाच। पुत्र स्थितः कम्प पुत्रो नियमः कोऽस्य या जपः । फेन या यष्णयो पृनः के पिशाचाध मोचिताः ॥१८॥ पनदिम्नग्नः सर्य फीनयम्य महामुने । कानहलं महापुण्यं शृणुमम्पत्यमादतः । यसिष्ठ उपाचा पक्षप्रम्बयणे पुण्ये सरम्बत्र्यास्तटे शुभे । नयाधमपदं तम्य शैलमाश्रित्य शोभनम् । शालग्नालंम्तमालच विल्यर्यकुलपाटलः । तिन्निईचिरियिल्यैश्च चूनचम्पककाञ्चन फरञ्जः कोविदाश्च केसरः कुजराशनः । ननिलक कर्णिकारेश्चकुम्भखादिरनिन्दुक वासीरी: साल्यजम्याः पीलू दुम्बग्यतमः । शाकोटरटम्पैश्च करहाटटटुमैः ॥१७३६ घोण्टाकुटजपालाशेग्शोकः शोकहारिमिः । चम्बूनिम्यकदम्पैश्च क्षीरिकाकरमर्दकः । चीजपूरीः सनारिङ्गरम्भाराजिविराजितः । पनसरसवद्विश्च नारिकेलः सदाफलः । सतच्छदैस्निपत्रैश्च शिरीपामलकः शुभैः । कर्कन्धूलफुचैरश्नः पारिभदैर्वचादिभिः । केतकः सिन्दुवारश्च तगरैः कुन्दमल्लिकः । पमेन्दीवरकहारमालतीयूथिकादिभिः । मालतीमोगरेश्चैव जातीफलविराजितः । पुनागः किंशुकञ्चैव परीनुलसीद्रुमैः । आश्रमोरमणीयः स नानाविधप ! । वनमध्ये नदी याति पुण्यतोया सरस्वती । कृजन्ति सारसास्तत्र मदस्निाधकलं सदा । नदन्ति कोकिलाः शाई गुञ्जन्ति च मधुमताः ॥ १८ ॥ यह कोलाहलं भूप तद्वनं शुकसारिभिः । चरन्ति श्वापदास्तत्र विविधाः काननोत्तमे ॥ मदाफलं सदापुर्ण परागकणधूसरम् । आच्छन्नं फाननं सर्व मधुवृक्षः समन्नतः ॥ नवपल्लवमंजानमञ्जरीभरवल्लिमिः आश्लिष्टममिती रम्यं प्रियाभिरिय घल्लभः ॥१३॥ नम्य शापभयावस्नो वातो पानि समन्ततः । ॥

·सतविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] • मुमित्रापयिष्योदर्शनवर्णनम् . नयन्त्यिश्मभिमंधान शोपपति भाकरः॥ १८४॥ धनं नोपद्रयं सद्धि सदा सिद्धनिगेवितम् । आहादजनक नित्यं चनं चैत्ररथं यथा ! तम्मिन्यसति धर्मात्मा देवद्युतिद्विजोत्तमः । पुरः मुमियो विमस्य लब्धो लक्ष्मीपतेयंगत् ॥ १८ ॥ निमः धूयतां तम्य सर्वदा नियतात्मनः । प्राप्मे पश्चतपा नित्यं सूर्यन्यस्तविलोचनः कादमिनी यापद्वस्वभावकाशगः । याते प्रयाते निष्कम्पो दुःसही हिमयानिय सत्यम्मु स हेमन्तै हदे सारस्यते द्विज । उपम्पृशति काले स त्रिवारं वारि निर्मलम् निदेशानिय संतपयति श्रद्धया । ग्रह्मयज्ञपणे नित्यं सत्यवादी जितेन्द्रियः ।। भमा विधम्य विधान्तः प्रदथ्यो प्रार्थयन्हरिम् । वन्यजुहोत्यग्निहोत्र श्रद्धयाऽतिथिपूजकः ॥ १६ ॥ आन्द्रायणविधानेन कालं मयति सर्वदा । स्वयं विगलितः पत्रैः फलवृत्ति समर्माहते ॥ उनु द्विग्नस्तपोनिष्ठो घेदवेदाङ्गपारगः । धमनीविकरालोऽसावस्थिमात्रकलेवरः ॥१६३ त्यं जाम पण सहानं तम्य कानने । तदा जम्वाल पोलोऽसीतपसस्तम्यतेजसा नोई न शक्यते भूतम्तेजम्तम्प महात्मनः । वैश्वानरइवाभाति प्रज्यलेस्तपसा द्विज निवराणि भूतानि समजायन्त तद्वने । मृगव्याधायुमार्जारा मियः कीडन्ति निर्भयाः अन्योऽपि नियमस्तस्य श्रूयतामतिदुर्लभः । नारायणं त्रिकालं स संपूजयति नित्यशः दुष्याणां तु सहस्रेण विकचेन सुगन्धिना । घेदसूक्तविधानेन विष्णुध्यानपरायणःn विष्णोः सप्रीतये विप्रःकुस्ते कर्म चाऽखिलम् । दीचर्यरदानास संजातो घरवैषणवः ॥ १६ ॥ एकदा मासि वैशाखएकादश्यां महामुनिः। पूजां रत्या हरेरम्यां विचित्रामकरोत्स्तुतिम् ॥ २० ॥ सदैव खगमारहा देवयो हरिः स्वयम् । आगाम पुरस्तस्य तश स्तुत्याऽतिहर्षितः। तं दृष्ट्वा गरुडा प्रत्यक्षं जलदच्छविम् । चतुर्याहुं विशालाक्षं सालङ्कारभूषितम् ।। उभृनपुलको विमः सानन्दजललोचनः । जगाम शिरसा भूमी कृतकृत्यमनास्तदा ।

·. पामपुराणम् [ उत्संगपण्ड -ममा मन हण स ब्रह्माण्डोदरेऽतिदिन सम्मार निजं दे प्रमभूतायामयत् ।। नतः समापितः प्रीत्या हरिणा यष्णयोमुनिः । देयाने विजानामिमद्दनम्म्यं महाश्रयः मंन्यम्नाग्निल्याऽसि मनायो मन्मनाः मदा । पर पूति प्रमोऽम्मि म्नोत्रणाऽनेन चानय ! ॥ २० ॥ इति श्रुत्या हग्याययं प्रत्युवाच स तापसः । देवदेवारविन्दान म्यमायाकृतविग्रह । न्यदर्शनात्मदा देय दुर्लभो नापगे याः । ब्रह्मादयः मुगः सर्ये योगिनः सनकादयः ।। न्यां साक्षात्यनमिच्छन्ति सिद्धाश्च कपिलादयः । अहं ममेतिपाशा ये मोहलोमाः शुभाशुभाः ॥ २०६ ॥ महेतुकाच दहान्ते दृष्टे त्वयि परापरे । जन्मनः कर्मणो युद्धेराविर्भूतं फलं मम । यद्योऽसि जगन्नाथ प्रार्यये किमतः परम् । न वराय हि दवेश त्वत्पादपङ्कजं हदि चिन्तयामि सदा भक्त्या त्यद्गतेनान्तरात्मना । इममेय घरं याचे त्वदनिरचलामम । अन्तु ये कमलानाथ प्रार्थये नाऽपरं परम् । इतिश्रुत्वा वयस्तम्य प्रसन्नवदनो हरिः। प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा एवमस्तु द्विजोत्तमम् । अन्यस्ते तपसः कश्चित्प्रत्यूहोन भविष्यनि पतञ्च त्वत्कृतं स्तोत्रं ये पठिप्यन्ति मानवाः। तेषां मद्विपया भक्तिनिश्चला व भविष्यति ॥ २१५॥ धर्मकार्य च यत्किचित्साहूसर्य भविष्यति । शानेचपरमानिष्ठा तेषांस्थास्यति निश्चला इत्युक्त्याऽन्तहितस्तन देवदेवो जनार्दनः । देवधुतिस्तदारभ्य नारायणपरोऽभवत् । दिलीप उवाच। महर्षेऽनुगृहीतोऽस्मि कथया पावनीकृतः । अनया विष्णुसंगत्या गङ्गयेयाऽहमद्य वै ॥ किंतु स्तोत्रं समाख्याहि प्रसन्नो येन माधवः । तस्यानधस्य विधस्यमहत्कौतूहलं मम त्वत्प्रसादादहं विप्र मन्ये प्राप्तं मनोरथम् । महतां संगतिः कस्य महत्त्वाय न कल्पते कथयम्य प्रसादेन विष्णोः स्तोत्रमनुत्तमम् । येन तुष्टः सभगन्ददौ तस्य च दर्शनम् पसिष्ठ उवाच। कथयामि रहम्यं ते यज्जप्तं स्तोत्रमुत्तमम् । प्राग्गृहीतं सुपर्णेन गरुडामयि वागतम् - --

·चरायुध!
निमोऽध्यायः ] 0 धीविष्णोःम्नोत्रवर्णनम् ।
४५७
मगर्भसार मन्महोदराफर शुभम् । सर्वपापहा भूप म्यात्मशानकरं परम् ॥२२३
नमोवामुदपाय नमोयिध्याय चारिणे । भनाप्रियाय कृष्णाय जगन्नाथाय शाहिणे
म्नांना नुत्यः ग्नुनिः सर्व जगद्विष्णुमयं यदा।
महा सम्नपने पेन भनिटकरी नृणाम् ॥ २२ ॥
यम्य देयम्प निःश्वासो घेदाः साहाः समुत्रकाः।
फा म्नुनिः प्रमुद तम्य भनयाऽ मुगरोऽभयम् ॥ २२६ ॥
नमने मयं दोषयं सचरायम् । अनन्य गायने देव चक्रपाणि
घेदोन पनि, यं माक्षाय धाग्येत्ति नो मनः ।
मदिधम्न फर्ष म्नाति भक्तिमाया फथं भवेत् ॥ २२८ ।।
विष्णुम्न्य न्यमय सकलामयः । स्रष्टा ग्रामनिदानं च शुद्धं ब्रह्म त्वमेव व
(कोऽयं फायम्नय विभो ! भिन्या म्पृशनि कायिनम् ।
फायदोन चाऽऽमातो नमस्तम्मै तुयोगिने ॥१॥)
जागनिन निद्रानि निजात्मनि । मुखमंदोबुद्धिर्यासा त्वं विष्णोनसंशयः
महामायाम्नयायकारिका गुणाः । त्यमेवगायतसर्व नानान्यं मूहकल्पना
पामिः कल्पनातिभिम्नया । लमेर कल्पसे ब्रह्मपुमानिव सुनादिभिः ।।
विदो विगुणं चक चिन्मनिरग्विलं जगत।
कवीनां भानि यत्तत्यं विष्णु नौमि निर्मलम् ॥ २३३ ॥
कुर्वनिफर्माविश्रुतिभाषितम् । निरीपणाजगन्मित्राः शुद्धं ब्रह्म नमामिनन्
सन्मानं यत्प्रयोधादुपासने । योगिनः सर्वभूतेषु सदूपं नौमि तं हरिम् ।।
बझाऽहमिति गायन्ति यं ज्ञात्यकं घरा द्विजाः ।
श्यन्तो हि त्यया तुल्यं देवंतं नौमि माधवम् ॥ २३६ ॥
विम्यं नथाऽहंममता नणाम् । यो नाशयतिपापीघाममस्तस्मैचिदात्मने
वाणे वाऽप्रयाणे च यन्नाम म्मरतां नृणाम् ।
यो नश्यन्ति पापांग्रा नमम्नस्मै चिदात्मने ॥ २३८ ॥

·* पाझपुराणम् *
[६ उत्तरखण्ड
मोहानललसज्चालाञ्चललोकेषु सर्वदा । यत्पादाम्भोरुहच्छायां प्रविष्टश्च न दहाने
यस्य स्मरणमात्रेण न मोहो नैव दुर्गतिः । न रोगा नेय दुःखानि तमनन्तं नमाम्यहम्
कामयन्ते प्रजा नव धिषणाम्यासमुत्थिताः ।
लोकमात्मैच पश्यन्ति यं युवकचरा जनाः ॥ २४१ ॥
शब्दार्थः संविदर्थश्च विष्णोर्नामपरो यदि । सत्येन तेन संसारो मासं म्पृशतु माधर
नारायणोजगद्व्यापी यदिवेदादिसंमतः । सत्येनं तेन निविना विष्णुभक्तिर्ममाऽस्तुब
यो नीजं विना वीजाजे योवीजभावितः । सविष्णुर्भवाज मे सितविद्यासिनायतु
त्रितनुर्नटवद्यम्नु सृष्टिस्थितिलयेषु च । गुणैर्भयति कार्येषु स प्रसीदतु मे हरिः ।
दशधेहावतीणों यो धर्मत्राणाय केवलम् । अभ्यर्थितः सुरैः सर्वेः स प्रसीदतु मे हरिः
ब्रह्मादिम्तम्यपर्यन्तं प्राणिहामन्दिरेऽमलः । एको वसति यो देवः स प्रसीदनु मे हरिः
इच्छां चक्रे स देवान एकश्चय यहुम्तथा । प्रविष्टो देवताः स्रष्टा स प्रसीदतु मे हरिः
हत्खगः समः म्यादिः खातीतः सक्रियः सगः।
संग्रह्मास्वादिभुक्चान्ते खमूर्तिस्त्वं मखाशनः ॥ २५६ ॥
यद्वासा यन्मुदा यस्य मायया सृज्यते जगत् ।
जाइयं दुःखमसत्यं च स भवानेय तन्मयः ॥२५॥
त्यत्पृष्टं मोदने विश्वं त्यस्यक्तमशुचिर्भवेत् ।
सत्सङ्गतोऽप्यसहस्त्यं विकारस्तेन तेन हि ॥ २५ ॥
भनयांगजचतन्यं चाका यमुपासते सांगना ग्रुयने तम्त्या युद्धि क्षणभराम् ॥
शार्गगपरिमापत्यो मन्यन्ने जिनदेवताः । ध्यायन्ति पुरष साङ्लयाम्स्यामेवप्रातः परम्
जमादिरहितः पूर्य यः म्यादानादलक्षणम् । स्यामेयोपनिगग्राह्य चिन्तयन्ति परम
मादिभूतानि वध मनोयुरीन्द्रियाणि य।
विधायित्ययात्र नान्यस्यतोऽम्ति निधन ॥२०॥
म्यं धाता मयंभूतानां त्यीय शरणं मम ।
त्वमहिन्यं दविला होता मन्त्रः क्रियारप्टम् ॥ ३॥

·संतविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * विष्णोर्योगसारस्तोत्रवर्णनम् * त्वमस्ति नास्ति वैकुण्ठ त्वामहं शरणं गतः । त्वं कर्मफलदाता च दीक्षितानां कियाफलम् ।। २५७ ॥ त्वं हेतुः सर्वभूतानां त्वमेव शरणं मम । युवतीनां यथा यूनि यूनां च युवती यथा मनोऽभिरमते तद्वत्पीति रमतां त्वयि । अपि पापं दुराचारं नरं त्वरमणतं हरे॥ नेक्षन्ते किङ्करा याभ्याउलूकास्तपनं यथा { तापत्रयमधीयश्च तायत्पीडयते जनम् ॥ यावत्स्मरति नो नाथ भत्या त्यत्पादपङ्कजम् ॥२१॥ थे नस्पृशन्ति गुणजातिशरीरधर्मायंगस्पृशन्ति गतयस्त्वखिलेन्द्रियाणाम् यंचस्पृशन्ति मुनयो गतसङ्गमोहास्तस्मै नमो भगवते हरये करोमि ॥२६२ स्थूलं विलाय करणे करण निदाने तन्कारणं करणकारणवर्जिते च । इत्यं विलाप्य मुनयः प्रविशन्ति तत्र तस्मै नमोऽस्तु हरये मुनिसेविताय । धपानसंवहनपूर्णवशीस्तान्तामैश्वर्यचारुगुणिनी सुग्वमोक्षलक्ष्मीम् । आलिङ्गप शेरताहात्मसुखकभाजस्तस्मै नमोऽस्तु हरये मुनिसेविताय । जन्मादिभावविकृतेविरहस्वभावे यस्मिक्षयं परिधुनोति पडूमिवर्गः। यं तापयन्ति न सदा मदनादिदोषास्तं वासुदेवममलं प्रणतोऽस्मि हार्दम् यद्धपानसङ्गतमलं विज्ञहात्यविद्या पद्धशानयाहिपतितं जगदेति नाशम् । यज्ञानमुलसदसियतिसंशयारित त्यो हरि विशादयोधयनं नमामि ॥२६॥ चरावराणि भूतानि सर्याणि च हरेर्चशे । यथाऽत्र तेन सत्येन पुरस्तिष्ठतु मे हरिः । यथा नारायण सर्व जगत्स्थावरजङ्गमम् । तेन सन्येन मे रूप प्रदर्शयतु फेशयः । भक्तिया हरी मेऽस्ति तरिया गुरौ यदि । ममास्ति तेन सत्येत स्वं दर्शयतु केशव तस्वशायःसत्यभक्ति तस्यानचिन्तयन् । दर्शयामास चात्मानं समीत: पायो ·• पामपुराणम् फोऽसी विशुः फष्टाउमा क गाउम्त केन कार्यने । rat म सहन विष्णुमायमोहितः । नागयर्ण मजन्लेये तापाइयनि कोणितः. नप्राह्मणान अंदाज येदिक फर्मम मतम् । मयानं मन्यतया पायाम्पितिसम्यितः अनीन्याचदपप्रज्ञापाकगनिमः । निष्टुगे निर्दयः पुण्यकार्यपगइमुमः নানা মুন্নি মুসঙ্গি। सोऽनुशाम्नि जन भएः फालावाऽपरः ॥ ततो यतिथे काले स राजा पश्चता गतः । यदिखन विधानेन लेंमें नवायदैहिकम् अथ किरयन नाश्यमानो भृशं नदा । अयः फीलमये मार्ग सनसिनाप्रपूरिते ॥११ चण्डायरश्मिमन्तमे वृक्षमायाविजिने । नतालापप्रकीर्णे च यहिन्यालासमाकुले। लोदनुपडेश्ध फाफोलईन्यमानः मुदामणेः । वृकंदप्राकगलेश्च भ्यभिधोध भक्षिनः । 2ण्यन्नन्दितमन्येणं नणां किल्यिकारिणाम् । जगाम पाथियो लोकमन्तयम्य भयावहम् ॥१४॥ णु भूपगनि नम्य तम्मिलोके मुदुःसहाम् । निरयानिरयं यातः पर्यायेण सभूपतिः आदी प्रयानम्तामिने दारणे भूरिदुःग्वदे । पुनश्चयाऽन्यतामिने यत्र दुःख निरन्तरम् गतोऽनन्तग्मत्युनं महागरवरौरवम् । नरकं कालमूत्रं च महानरकमेव च ॥ १७ ॥ पश्चान्मनःस भूपालो दुस्तरे दुःखमूर्छितः । संजीयन महावीची तापने संप्रतापने ॥ प्रतापनरकं राजा दुःखाग्निप्लुष्टमानसः । संपातं व सकाकोलं कुङ्मलं पूतिमृत्तिकम् लोहशङ्कमृगीयन्त्रं पन्यानं शाल्मलिनदीम् । प्रविष्टोऽथ महाभीमं दुंदशं दुर्गमें पुनः असिपत्रचनं चैव लोहचारकमेव च । एवमेतेषु सर्वेषु पतित्या पापकनृपः ॥ २ ॥ अविन्दनरके घोरे संतापं यातनामयम् । विष्णुप्रद्वेषपोषण युगानामकविशतिः॥२२॥' :: : भुक्त्या च यातनां याम्यां निस्तीर्णतरको नृपः । समयागिरिराजे तु पिशाचोऽभूत्तदा महान् ॥ २३ ॥ स भ्राम्यति दिशः सर्वा वने तम्मिाबुभुक्षितः । न पश्यत्यशनं तोयमेरायपि सदा गिरी कदाचित्पर्यटन्सोऽथ पिशाचः शोकपीडितः । ॥

·अपाविशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] ॐ ब्राह्मणपिशाययोःसम्बादवर्णनम् * पक्षप्रस्रवणारण्यं प्रविष्टो भावि सत्फलम् ॥ २५ ॥ विमीतकतरुच्छायां समाश्रित्य सुदुःखितः । हा! हतोऽस्मीति चान्दोमुच्चः पुनः पुनः ॥ २६ ॥ अनुड्भ्यां मुहामानभ्य सर्वभूताहो मम । जन्मनोऽम्य दुरन्तस्य कथमन्तो भविष्यति आदी पापसमुद्देऽस्मिन्दुःखकालोलमारिनि । कराचन्दम्पनं कोऽद्य निमनस्य प्रदास्यति ।। २८॥ इन्ध तस्य पिशाचम्य रोदनं दीनचेतसः । देवद्युतिरधीयानः शुश्राय करुणामयम् ॥ समागम्य ततस्तत्र नं पिशाचं ददर्श सः । विकरालमुख भीमं पिशङ्गनयनं कृशम् ।। 'अर्ध्वमूर्धजकृष्णाङ्गं यमदूतमियापरम् । ललजिह च लम्योष्ठं दीर्घज शिराकुलम् दीर्वाधिशुष्कतुण्डंचगर्ताक्षं शुष्कपक्षरम् । अथाऽमुं कौतुकाविधः पप्रच्छ मुनिपुङ्गवः देवशुतिरुवाच। कोऽसि त्यं भीपणाकारः कुतो रोदिपि दारुणम् । अवस्थेय कुतो हि कि चाऽहं करवाणि ते ॥ ३३ ॥ ममाश्रमप्रविष्टा हि दुःखमाजो न जन्तवः । मोदन्ते केवलं सर्वं वैष्णवे भवने यथा । घद त्वं सत्वरं भद्र दुःखम्येतस्य कारणम् । कालक्षेपन कुर्वन्ति प्राप्तेऽर्थे हि मनीषिणः वसिष्ठ उचाया ध्रुत्वत्तद्वचनं प्रीतः पिशाचम्त्यक्तरोदनः । उवाच दीनया याचा प्रध्यावनतस्तदा । पिशाच उवाच। सर्वाङ्गब्यापि संतापं जहार त्वद्वचो मयि । ग्रीष्मे दावानलोद्भूतं वर्षन्मेघवाचले ।। यन्मेऽस्ति सुकृतं किंचित्तेन दृष्टोऽसि मे द्विज । नहासञ्चितपुण्यानां सद्विरेका संगमः इत्युस्था कथयामास पूर्ववृत्तान्तमात्मनः । विष्णुद्वेषप्रदोषेण दशामेतामहं गतः ।। यन्नाममाणान्मुक्तो हि स्मृत्वा विष्णुपदं अजेन् । पापिष्ठो हि हरौ तस्मिन्मस द्वेषोऽभवद्विज ॥ ४० ॥ यः पालयति भूनानि धर्म याति जगधये।

·• पामपुषणम् २
[६ उत्तर
योऽन्तरात्मा च भूतानां तस्मिन्द्वेषो ममाऽभवत् ॥४१॥
फर्मणां फलदो योऽत्र सर्ववेदेषु गीयते । तपोमिरिज्यते विप्रैः स मे द्वेषवशं गतः
त्यक्तक्रियः प्रियारण्यैनि सङ्गकचरश्च यः । घेदान्ते यतिनिश्चिन्त्यः समे द्वेषी हरि
ब्रह्मादयः सुराः सर्वे योगिनः सनकादयः । मुत्यर्थमर्चयन्तीह स विष्णुद्वेवितो मर
आदीमध्येऽवसानेयो विश्यधाता सनातनः । यस्य नैयादिमध्यान्ताःस मे द्वेषपदं ययं
यन्मया सुकृतं कर्म कृतं प्राक्तनजन्मनि । विष्णुद्वेषाग्निना दग्धं तत्सर्व भस्मसादभू
कथञ्चिदस्य पापस्य सीमां द्रक्ष्यामि चेदहम् ।
मुक्या नारायणं नान्यामर्चयिष्यामि देवताम् ॥ ४७ ॥
विष्णुपाश्चिरं भुक्ता मया नरकयातना । निरयासिसृतः सोऽहं पेशावी योनिमागतः
अधुना फर्ममन्त्रः कैरथानीतस्त्वदाश्रमम् । यत्रत्यदर्शनान्मेि नष्टं दुपःमयं तमः ॥
प्राप्यते मरणे यत्र यन्धनं श्रीःसुखं वधूः। स तत्र नीयते स्वेन फर्मणा गलहस्तिना।
इदानीमुचितं कर्म ग्रूहि पैशाच्यनाशनम् । परोपकारकायें हि न धन्या मन्दगामिनः।
देवद्युतिरुयाय।
अहोमुष्णाति मायेयं देवासुरनृणां स्मृतिम् । यया देयेप्यपि देषो जायते धर्मनाशनः
रएर पालयिता हन्ता जगतां यो महेश्वरः।
आत्मा च सर्वभूतानां तं मदो देष्टि कः कथम् ॥ ५३ ॥
भयन्ति सर्यकर्माणिसफलानि यदर्पणात् । सदनियिमुमोमयः कोम यातील दुर्गनिम्
श्रुतिरगृतिसदाचारविहिन पर्म फेवलम् । सेयिनऽयं चतुर्यगर्भधारापर्ण सदा ?
भन्यथा निरयं यान्ति विना शागममेयनात् ।
प्रतो पदविवाय शास्त्रोक. कर्म गन्त्यजेत् ॥ ५ ॥
म्यदिगिः शास्त्रः प्रताह न थालिन् ।
ग्रंपसो मागं लोकनाशाप केवलम् ॥ ५॥
....यो निन्दन्ति सचिहान् ।
, मरकं पान्ति छाननियगात् ॥ ५ ॥

·अाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * केरलीयवसुनामाह्मणवर्णनम् * अयमेव यथा राजा द्रविडो निरयं गतः। द्विपनारायणं देवं देवदेवं जगत्मभुम् ॥५६॥ तस्माद्वेष हि देवेषुब्राह्मणेषु विशेषतः स्त्यिजेत्पुण्यकामोऽत्र घेदवाहांकियां त्यजेत् इत्युक्त्वा कथयामास पिशाचाय हितं मुनिः प्रयासंगच्छ भो भद्र माघमासं विचारय यत्र ते निश्चितामुक्ति पैशाच्यानात्र संशयः । तत्राप्लुता दिवं यान्तिध्रुतिरेषा सनातनी विजहाति नरस्तत्र प्राक्तनं कर्म दुप्कृतम् । प्रयागनानतो नास्ति काऽप्यन्यदधिकं परम् ॥१३॥ प्रायश्चित्तं तपोरूपं दानरूपं क्रियात्मकम् । यागयोगादिकं विद्धि प्रयागं पापिनामपि स्वर्गापवायोर तत्पृथिव्यामपावृतम् । सितासितोदयणी या तां हित्याभुविनापरा पापनगडयद्धस्य च्छेदनककुठारिका । क विष्णुः सूर्यनेजोऽनिर्गङ्गायामुनसंगमः । क वराकी वृणां तुच्छा पापराशितृणाहुतिः । मलीमसयनध्वंसे यथा शरदि चन्द्रमाः भानि पापक्षयादूचं नरो घेणीजलप्लुतः । सितासितस्त्र माहात्म्यमहं वक्तुं न ते क्षमः ॥ ६८ ॥ यत्तीयकणसंस्पृष्टो मुक्तः केरलको द्विजः । इतियारमः श्रुत्वा पिशाचस्तुष्टमानसः मुक्तदुःखइप प्रीतः पप्रच्छ प्रणयान्मुनिम् । फर्य फेरणदेशीयो द्विजो मुक्तो महामुने । एतं कथय वृत्तान्तं संचित्य करुणा मयि १७ ॥ देवधुतिरुवाच। पिशाच शृणु पुण्यां मे कयां कथयत शुभाम् । फेरले घसुनामात्र मानणी वेदपारगः दायादेत विसस्तु निर्धनो यन्धुर्जितः । जन्मभूमि परित्यज्य महादुःखेन दुःपितः । देशादेशं परिभ्रम्य फालेन महता पुनः प्रविश्य स महारण्यमीपदयाधिपपीडितः॥ गस्तीर्थान्तरं भ्रान्तः क्षुक्षामो विध्यपर्यते । दुर्मिक्षेण मृति लेभेन दाहं चोध्यदेहिवम् ॥1 तेन कर्मविपाकेत सत्रच गिरिगहरे मेतीभूताधिरं कालमुवास निर्जने पने ॥ ७ ॥ शीतातपपरिशिष्टो निराहारो निरुदफा । दिगम्बये प्युपानको गिराहाईतिनिश्वसन् इतस्ततः परिभ्रम्य पायुभूतः सकेरलः । द्विजो न शरण लेभे न मुसं कुत्रचित्तदा ।

·( उमान
• पापा
मंगोति म मातो मे गति गतिम् ।
मानान गुर्ग मंणः परम् ॥
हगिडनि मानी गोपिमानिमान्ने मान्यगिये गुतीविमुपाधी
मुषर्णयापमा मणिमन्न पलं जनम् । भाम्यो न प्रयन्ति मने कृतहनिकाः
प्रामानं गपगम्य नपानानिहानियेयलेन लग्ना पाणि धूांध पत्रिका
दाम्भिका पदफाशीगनपानमः । यालद्धातुगती नियामन्यता.
मनिदा गरदा नये गाऽन्ये फटमाक्षिणः ।
भगम्यागामिनः मय ये मान्ये प्रामयाजिनः ।
पितृमातुम्नुगपत्यम्पदाम्यागिनाये। ये कदर्याध लुम्याथ नास्निका धर्मदूषकाः
त्यजन्ति म्यामिनं युद्ध स्यजन्ति शरणागतम्।गयाम्भूमेश्यहन्तारोयेचाऽन्ये रत्नदूपकाः
परापयादिनः पापा देवतागुगनिन्दकाः । महाक्षेत्रेषु सर्वेषु प्रतिग्रहाताच ये ॥ ८ ॥
परदोहरना ये च तथा य प्राणिहिंसकाः । फुप्रतिग्राहिणः सर्वे ते मपन्ति पुनःपुनः॥
प्रेतराक्षसपैशाचतिर्यग्पृक्षकुयोनिषु । न तेषां सुखलेशोऽस्ति इह लोके पाय च ८EA
तम्मात्यत्त्या निषिद्धार्थ विहितं कर्म चाऽऽचरेत् ।
यहं दानं तपम्तीथं मन्त्रं देवं गुरु मजेत् ॥ १०॥
विपाक कर्मणां दृष्ट्वा योनिकोटिपु दुस्तरम् । चतुर्मिरपि वर्णैश्व मेव्योधर्मोनिरन्त
इति प्रेतगतिं दृष्ट्वा पापोजोत्थितां हि सः।
कृत्या धर्मोपदेशं च पुनम्तम्मै द्विजोऽब्रवीत् ॥ १२॥
इत्यं स केरल: प्रेतो वर्तमानो गिरी तदा । अतिवाह्य चिरंकालमपश्यत्पथिक पति
घहन्तं द्वौ करण्डी च वेणी जलयुती तथा।
गायन्तं प्रमुखान्दे)देवं पुण्यश्लोकजनार्दनम् ॥ ४ ॥
तं दृष्ट्वा सहसा प्रेतोमार्गरोधंचकारसः। दर्शयामास चाऽऽत्मानं मानेपीरित्युचार
पानीयं पातुमिच्छामि त्वत कापटिकोत्तम!|
न दास्यसि जलं चेन्मे प्राणा यास्यन्ति मे दृढम् ॥ १६॥

·शायशत्यधिकशनतमोऽध्यायः ] * फेर ब्राह्मणप्रेतेनम्यकथावर्णनम् * १७ इनि प्रेतयचः श्रुत्या पान्थः प्रत्याह कौतुकात् ॥ १७ ॥ कार्कटिक उवाया स्त्वं दुःखाभिभूतस्तु शो ग्लानी दिगम्बरः । जीवशेषोमुमूर्षुश्च विकृतो भयवर्धनः स्थूममयाकारचण्डश्चञ्चललोचनः । पद्धशामस्पृष्टभूमिस्त्वं निर्मासोदरबाहुकः॥ इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रेतो पाश्चमथाब्रवीत् ॥ ६६ ॥ प्रेत उवाच। धर्मिष्ट ते वच्मियेनाहमीदृशोऽभवम् । ब्राह्मणोऽदत्तदानोऽहं लोभीचमलिनक्रियः मंच सदाभुक्तमेकाकी मिटभोजनः । मया दत्तान भिक्षाऽपि हन्तकारोनपुष्कलः तो येभ्यदेवस्तु प्रक्षिप्तो न पहिलिः । भूतानां तु तृपातानां न हत्ता पयसाच तृट् चित्पितरो ने सर्पिताअटतामहीम् । नच श्राद्धं कृतं काऽपि पूजिता नैव देवताः तपपरित्राण न दत्तं पादरक्षणम् । जलपात्रमदत्तं च तापलं नाप, मया ॥१०४ देवसतिर्दत्तानातिथ्य कस्यचित्तम् । अन्धवृद्धाधनानाथदीनाः पानामनोपिताः गर्वा ग्रासो न दत्तो वैन रोगी परिमोचितः । न दत्ता न हुता विन ! पवित्राश्चतिला मया ॥१०६ ॥ पृथिव्यां तिलदातारो न भवन्ति तु मद्विधाः । व्यतीपाते न दत्तं हि किचित्वां महाफलम् ॥ १०७॥ तापरावन दत्तं सूर्यचन्द्रयोः । पर्याप्यन्यानि सर्वाणि जामुः शून्यानिमेद्विज तिथयः कार्तिके मुख्या जाता वन्ध्याः सदा मम । पितृभ्यो नय दत्तं वा हाटकासु मधासु च ॥१६॥ न कृता प्रीतिर्मन्वादिषु युगादिषु । न दत्तस्तिलतलेन प्रदीपः कार्तिके मया माघमासेऽहं रूपसौभाग्यकामदे । द्विजाय वेदविदु गौतम्यां सिंहगे गुरी मया संकल्पितं द्रव्यं न दत्तं पूर्वजन्मनि । नम्नातोऽहं कृष्णा तथा कन्यागते गुपे । ११२ अग्नि प्रज्याल्य काष्टीयः स्लातानां पौषमाययोः।

·[पणे . पागणम् . पुणा गुपया पायां गनुगक्षिणाम् योग गर्न गmr मेगामामी मीनगीना नविगवायंतीथिता माग्यो मानिशान प्रामाणिनोगतः । भयलोकितनामदोमायशिगंधराम् पिलोग पान दुगुमाम मुदारणम् । गदा मामायामाम गिग मधुग्या गगः भपग पिणा मान किशागायग! गायो। माया जनालो. पायन्ते ममिnि गपापिनुमाईन्ने न्यामा उपमा जनाः । अम्मानदिमशासापरवृत्तिपराङ्मुवान जलशेपालमा गायनयासिनः । पदाररनिशीला पदागमिवर्जितान् ।। न पीसवितुमति स्पद्विधा पानर्गनम ! परापयादशुन्यान्दिजान्परमसेवकान " शारामगयिमुचा सर्यया मामनागमम् । जानामिनय जन्माहं नत्यवेसिनुमामकम् इत्याफण्यंयचम्तम्य मुमोच सार तदा । यालो पानगः शीघ्रमाह दूरे व्यवस्थितः ॥ पानर याचा यूहि रे न्यं कथं घेसि मम जन्म पुरातनम् । त्वं पक्षी शानहीनच निर्यवचाहं वनेवरः सारस उवाच। जानेऽहं तायकं जन्म जानिस्मरमितिम्फुटम् । त्वं हि विन्ध्याधिपो राजा प्राग्भवे पर्वतेश्वरः ।। १६२॥ -अहं पूज्यतमो विप्रस्तव वंशे पुरोहितः । तेन प्रत्यभिजानामि त्यां सम्यग्यानरोत्तम ! इमां पालयता भूमि प्रजाः सर्वाः प्रपीडिताः । त्वया विवेकहीनेन भृशं संचिन्यता धनम् ॥ १६॥ मापीडनतापोत्थवहिन्यालेस्नु घानर! । प्राक्त्वं दग्धः पुनः कुम्भीपाकेऽतिदारुणे॥ पुनःपुनश्च दग्धेन जातेन च पुनःपुनः । नारकेण शरीरेण समास्त्रिंशद्गतं त्वया॥१६६॥ कुर्यता दारुणाञ्छब्दादता च पुनःपुनः । कुम्भिपाकानले तीयाह्यनुभूनाश्च यातनाः निस्तीर्णनरको भूयः पापशेषण साम्प्रतम् । प्राप्तोऽसि वानरं जन्म येन मां हन्तुमिच्छसि ॥ १६८ ॥ -- ·अष्टाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः] * सारसेनवानप्पाग्भववृत्तवर्णनम् । वित्रस्योपयनात्पूर्व पारम्भाफलानिये । अननुज्ञाप्य भुक्तानि त्वयाऽपहत्य परिषात् विपाकः कर्मणस्तस्य फलने पश्य दारुणः । वानरस्त्यं धने पासो द्यधुना तेन धर्तसे अशुभस्य शुभस्याऽपि पुरा विहितकर्मणः भोगः क्रीडति भूनेषु नोलानिदर्शरपि इत्यं त्वजन्म जानामि यथावत्तु सहेतुकम् । प्रातः सारसदेहोऽगि ज्ञानेनापरिमोहितः प्रेत उपाय। शुन्या कथा वित्र वानरोऽध्याइ सारसम् । सम्पायेत्ति भवानं कथं न्यं पक्षितां गनः ॥ १७३ ।। सारस उवाच। कथयिष्यामि तत्कर्म येनाऽहं दुर्गनि गतः । पक्षियोनि गतो येन तत्सर्य श्रोतुमर्हसि धान्यं पारिशतं सानमुत्रमार हि त्वया पुरा । यहुभ्योगामणेभ्यश्च नर्मदायां गविग्रह पौरोहित्यमदालोभावश्चयित्या द्विजांम्तथा किनिहत्त्यातुनेभ्यश्चगृहीतमनिलंमया বিনশ্বাশ্বেগৗঘারা। पतितः फालमत्रेऽहं नरके रक्तकर्दमे 1958 चलरिक्रमितु संपूर्ण दुर्गन्धे एफेनिले ! आनाभत्र मनोऽम्मि लिहापूरमधोमुपः तोगरिमहागु भक्ष्यमाणस्नु घायसः । किमिभिस्तुमानम्नु मम देहो निन्तरम् तम्मिन्छोणिनाड-कोऽहं निगल्यासोऽभयं सदा । मुहतोऽणि महाकल्यासमो जातो ममात्र य ॥ १८० ॥ যাননায়াম মনাযুিনাথ। য ব স আমি ৰে আন কাজে वांगेहित्य महाघोर पापदं च भारतः देयोपजीवनं यत्र शासगम्योपजीवनम् । #: নিঃী গীয়ার ঘা নিন।। নামালৈ বৃথাপন না । राजा यत्कुराने पार पुग देदेन धायने । सम्यनेन पुरोधाश्य गायने नाशिमिता देवासयमपि नाम उनागे नग्मायुधः। मगदी देवयोगेन शनित्यमुपम्भितम् । अपहत्य पुरा कायभाजनं भगिनीगृहान् । माक्षिाप मपादनं तेनमे सारसी गति: पंच पाहाणी पूर्ण कामचोरी मुदारणा। भनेर सारसा आला मम मापांसमिणी ॥१८ ·'पागना मान मलि Firग। Tiमान परिणामाम16 आगोभगिणामिमहंगोमागमा मावि मायामामो मेगा गुणम् । गोगिनी गालियानी याम्गामायवनानाम् 1100 গান মান্য নামগামী পৃষ্ঠা 1 গতিনালিশি মা पर्ण गाभियोजयग्मोरपिया ममायया । गुषमुंगगि दुर्गम गाम्मानय नु केगम ॥ १२ भयो प्रगमार्गायिविधनिर्मितः । धमाधर्ममयोऽन्यः मुमदुमालामका मेपितः प्राणिगिः सः राषंदा पा पुनःपुनः । देवानग्याशिमिकीटजन्लेचरः । माऽनिकान्तो दि फेनाऽपि पन्याsi?) दु:माप्टपः। विरतान्योगिनो ध्यायं बिना घेदान्तपापणान. १६॥ अणार्यापि गुरोर्यापिपुण्यापुण्यम्य फर्मणः । ददाताह फलं शात्या देशं कालं महेश्वरः इत्थं विधिविधानको मायां गायेश्याम्य च। म शोचन्ति न तप्यन्ति न व्यथन्ति महाधियः ॥२६॥ नान्यथा शक्यते फतुं विपाकः पूर्वकर्मणाम् । उपायः प्रशया याऽपिशाखामृगमुरैरपि पुरा त्वं भूपतिर्जातः पश्चाक्षातोऽसि नारकी। अधुना धानरो भूयो जन्म प्रापयसि तादृशम् ॥ १६॥ इनिमत्वा विशोकस्त्वं शाखामृगयथासुखम्।प्रतीक्षां कुरु कालम्यरममाणोऽत्र कानने अहमप्येचमीशानमायावद्धो बनेवने । क्षपयिष्यामि वै जन्म धैर्यमास्थाय सारसम् पानर उवाच। मया त्वं पूजितः पूर्व नौमि घामधुनाऽव्यहम् । जातिम्मरोऽसि जानामि सर्व मत्पीचंदैहिकम् ॥ २०२ ॥ तिष्ट सारससारस्या शिवमस्तुसदा तव। त्वद्वाक्यागतमोहोऽहं विचरिष्यामि सर्वदा ।

·अपाविशत्यधिकशततमोऽध्यायः] ० पधिकरतनोद्धावर्णनम् , प्रेत उपाचा इम र विधि च पायनं परमं द्विज । पक्षियानरसम्पादं ध्रुनं पाचनदीतटे ॥२०४५ तापममापियोधोऽभूत्तेन शोकः क्षयं गतः । इदानी जाह्नवीनीयमाहात्म्यं परमाद्भुतम् दृष्ट्वान ग्राह्मणश्रेष्ठत्वा याचे जाहीजलम् । प्रेतन्यात कामोऽहं तामतृष्णाप्रपीडितः अम्भिवायलेटमयाश्चयचय द्विज । गङ्गातोयस्य तावद्धि पातुमिच्छामितजलम् पारियायोदयः कोऽपियाह्मणां ग्रामयाजकः । अयाज्ययाजनाद्विल्ये संभृतो ब्रह्मराक्षस: अम्मात्सदम्य लोभेन स्थितोऽसौ हायनायकम् । सम्पाउन्धीनि सुपुषेण मंचितानि द्विजोत्तम ।। २०६ ।। शिनान्यानीय गङ्गायां तीर्थ कनखलेऽमले। नक्षणादेव मुक्तोऽसौ राक्षसत्यात्सुदारुणात् ॥ २१ ॥ इतिगङ्गाजलभानमहिमामहदद्भुतम् । साक्षादृष्टो मया तेन गाङ्गेयं प्रार्थितं जलम् ॥ पुरस्तायनम्नीर्थ मया भूरि परिग्रहः । न कृतस्तु प्रतीकारस्तस्य जाप्यादिलक्षणः नेन मे प्रेतरूपम्य दुर्लभोदकभोजनम् । सहनं यत्र वर्षाणामनीतं विन्ध्यपर्वते ॥२१३ इति ते कथिनं स हित्यालगरीयसीम् । इदानी धार्मिकयेष्ठ जलदानेन सत्वरम् संताय मममाणाकण्ठमानावलस्थितान् । दुर्लभ प्रेतभायेऽपि जीवितंप्राणिनामिह ।। शरीरं रक्षणीयं हि सर्वथा सर्वदा नरः । नहीच्छन्ति तनुन्यागमपि कुटादिरोगिणः । देवधुतिरुवाच। इनितद्वचनं श्रुत्या विम्मयं परमं गतः । पथिकश्चिन्तयामास कृपा प्रेते समुद्रहम् ।। पापपुण्यफललोयत्यक्षं दृश्यते खलु । देवदानयमानुष्यं तिर्यक्त्वं क्रिमिकीटकम् ।। नानायोनिषु जम्मानि नानाव्याधिमपीटनम् । मरणं यालद्धानामन्धत्यकुब्जता तथा ऐश्वयं च दरिद्रत्वं पापिहत्य मूर्वता तथा । एताश्चरचना लोके भवन्ति कथमन्यथा ते धन्याः कर्मभूमी ये न्यायमामार्जितं धनम् । सत्पात्रेभ्यः प्रयच्छत्ति कुर्वन्ति चात्मनो हितम् ॥ २२१ ॥ भूमिरवहिरण्यानि गायो धान्यं गृहंगनाः । रथाश्वयसनग्रामाः सिद्धमन्नं फलं जलम् ·४४ * पामपुराणम् [६ उत्त कन्यादिप्यौषधानानि च्छत्रोपानद्वरासनम्।शयाताम्बूलमाल्यानितालवृन्तमरासनम् सर्वमेतत्प्रदातव्यं लोकत्रयजिगीषुभिः । दत्तं हि मान्यते स्वर्गे दत्तमेव हि भुज्यते । छत्रचामग्यानानि पराश्चयरवारणाः । हाणिवरशय्याश्च गोमहिप्यो वरास्त्रियः रतभूषणमुक्ताश्च पुत्रादास्यो महाकुलम् । आयुरारोग्यमैश्वयं कलाविद्यासु कौशलम् दानस्यैव फलं सर्व प्राप्यते भुवि मानवः । तस्माद्देयं प्रयत्नेन नाऽदत्तमुपतिष्ठति ।। धर्मिष्ठेन तु पान्थेन गाथेयं समगायत । इति श्रुत्वा पुनःप्रेतः प्रोवाच वार्तमानसः । मन्ये धर्मशकल्पोऽसि पान्थत्वं नाऽत्रसंशयः । देहि मे जीवनं वारि चातकाय घनो यथा ॥ २२६ ।। एतस्मिन्माणदाने हि माविलम्कृथा यहु । ततः प्रत्याह पान्धस्तुधवन न्यायगर्भितम् भृगुक्षेत्रे शृणु घेत ! पितरौ मम तिष्ठतः । तदर्थ तीर्थराजस्य मया चारिसमाहृतम् ॥ तत्सिनासितपानीयं मध्ये च प्रार्थितं त्वया । न जाने धर्मसंदेहः किमत्र मम युज्यते बलावलं विचारार्थ फरिष्ये प्रवलं विधिम् । वेदेभ्यो धर्मशास्त्रेभ्योनाहं मानेनकेवलम् हयमेधादियज्ञेभ्यः सर्वेभ्योऽप्यधिकं मतम् । ऋषिभिर्देवताभिधप्राणिनां प्राणरक्षणम् इति दत्त्वा घरं पारि कृत्वा प्रेतस्य रक्षणम् । पित्रथं पुनरादाय जलं नेष्यामि पायनम् एप में प्रथलो भाति शुद्धधर्मप्रदो विधिः । परोपकरणादन्यत्सर्वमल्पं स्मृतं युधैः ।। परोपकारिभिर्दत्ता अपि प्राणा नृभिर्मुदा। अद्विः परोपकारः म्यात्किन लब्धं मया पुनः ॥ २३७ ॥ दर्धाविना पुगगीतः श्लोकोऽयं भूयने भुयि । सर्वधर्ममयः सारः सर्वधर्मनसग्मतः॥ परोपराग कश्यः प्राणरपि धनगगि । परोपकार पुण्यं तुल्यं तुनरपि ॥२३॥ युना प्रददौ तोयं गङ्गागामुनसंभवम् । प्रेताय प्राणरक्षा स धर्मियो परो बिजः प्रेतःप्रीमो जलदग्या भिषिच्य शिरम्नया। प्रजही प्रेतदेहं ने दिव्यदेवोऽभयाक्षणात् ॥ २५॥ नमा मनाहा निजगाद स यः । अहो यिमुनः प्रेतयाणीपानीयपिभिः प्रमाशिमय योनि मन्ये यमुमा गुणम् । गदहातोयं महादेवो धत्तं के कामया ·४६५ अष्टाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * माघस्नानफलवर्णनम् * अचिन्त्यशक्तिगङ्गाम्भस्तिलमात्रं तु यः पिवेत् । देवो भवेत्स सिद्धो धा गर्नेनैव च संविशेत् ॥२४४ ॥ न गङ्गासदृशी सिद्धिर्न गङ्गा सदृशी मतिः । न गडासदृशी मुक्तिर्गलासर्वाधिका यतः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन महाभत्त्या च धार्मिक !! फरस्थं तस्य कैवल्यंयो गङ्गां सेयतेसदा आयुप्मान्भव पान्थ त्वं माधर्मविरतो भव । त्वयाऽहं तारितः सद्योगङ्गाम्युफणदानतः इत्युक्या प्रस्थितो नाकं पिशायस्तु स फेरलः । आशीभिरभिनन्याऽथ पान्थं यन्धुवरं नरम् ।। २४८ ॥ प्रेतं विमोक्ष्य पान्योऽपि पुनरादाय तबलम् । गतस्तेनेवमार्गेणस्मरंस्तीर्थोदकौतुफम् पसिष्ठ उयाव। इत्थं प्रयागमाहात्म्यंश्रुत्वा नत्याचतं मुनिम् । प्रयागंसहसा माघे पिशायःसत्वरंगतः नात्या सितासिते सोऽपि माघमासे द्विजोत्तम:। पिशाचाक्षीणपापस्तु पैशाची पिजही तनुम् ॥ २५१ ॥ दिव्यदेहस्ततो भूत्या द्राविडो भूपतिस्तदा । स्तुयनारायणं देवं भत्या दोपविवर्जितः गन्धः स्तूयमानस्तु नाकनारीमुपूजितः । उत्तमेन विमानेन पुरन्दरपुरं ययौ ॥१५३५ इति ते फधितं विन पूर्ववृत्तं सकौतुकम् । इतिहासं द्विजश्रेष्ठ सयः पातकनाशनम् ॥ शानदं मोक्षदं विप्र ध्रुतं दुर्गतिनाशनम् । इति ते फथिनं सर्व पुरावृत्तं सकौतुरम् ॥ इतिहासं द्विजयेष्ठ श्रुतं दुर्गतिनाशनम् । अधुना तु मया सार्थमिमा पन्याः मुतत्वये त्वं चायादि प्रयाग पै सर्वे सद्गतिमीप्सयः । माघनानं प्रकुर्मोऽत्र देवानामपिर्लभम् तत्र मोक्ष्यन्ति पैशाच्यं सयः पापसमुद्रवम् ॥ २० महेश उपाय। एवं पसिष्टयपत्राप्जयायामधुरमं मुदा । पीत्या प्रमुदिताः सवै निम्तीर्णा नरकाणयात् ॥२६ प्रस्थितास्तेन साधते सत्वरं प्योरिति । दिलीपरगुतस तत्तीनुसितासिन सरपर प्योममार्गेण काममासायसहाः । समागम सदा तत्र संहायात्यते।

·[ उसरस पामगुगणम् भयोचे लोगशाना सद गगनाहणे । परन्तु प्रहया सरें तीर्थराजमिमं मुवि । पिना मान प्रयाऽग्मिन्मुत्र्यन्ने सयजन्तयः । यात्रय महायम नाटुकामः प्रजापति गया मृधिसामना गुष्टि नकार.मः। भम नागयणः सनी पतीकामः सिनासिने ।२६५ ॥ अनः स लम्ब्रयोहमी भार्याममृतमन्यने । उरिया चाय पण्मासं स्मात्या येण्यां यथेच्छया ॥२५॥ त्रिपुरं यातयामास बियाणेन प्रिपालभृत् । इमानि प्रीणिकुण्डानिदीतान्यज्ञस्यनिमिः एष तृप्तिं गतो पहिर्यः केनापिय पुष्यति । अत्र देवारत्रयस्त्रिंशत्तृता मुमुदिरे भृशम् । आविर्भूतो महेशोऽत्र नीलकण्ठः फपालमृत् । अनिशंससुरैःसेश्यभायातोऽङ्गलयेयः मृकण्डसूनुना फल्पे प्रविश्य यन्मुखे स्थितम् । लोके ज्वालाकुले सोऽयं योगरूपी जनार्दनः ॥२६॥ सेयं भागीरथी शम्भोः सर्वदुःखापहारिणी । सिद्धययं सेव्यते सिद्धभुक्तिमुकिफायदा अनिशं भूतिदा या व स्वर्गमार्गे हानुत्तमा । स्वर्गहेतुश्च या देवी सेयं भागीरथी नदी यदम्भःस्नानमात्रेण विकर्तनसलोकताम् । लभन्ते प्राणिनः सर्वे नदीसा यमुनास्वयम् अनयोः पुण्यनयोश्च संगमः सुखदो मुने । अब खाता न पच्यन्ते नरके शानभाविताः विना ज्ञान प्रयागेऽस्मिन्मुच्यन्ते सर्वजन्तवः। अन्यञ्च श्रूयतां विन! इतिहासं पुरातनम् ॥ २७ ॥ यतां सर्वपापा सर्वरोगविनाशनम् । ऋचीकेन पुरा शप्तो गन्धर्वो वापसोऽभवत् शापं मुमोच सोऽत्रय स्नातः सधः सितासिते। पासवस्य तु शापेन स्वर्गाभ्रष्टाऽप्सरोर्वशी ॥ २७६ ॥ स्वर्गकामा च सा सस्नो लेभेस्वर्गततोऽचिरात् ।पुत्रं च शङ्करं लेभेययाति हुषोमुने पुत्रकामः प्रयागे हि स्नात्यापुण्ये सितासिते। धनकामः पुरा शकः सुस्तातोऽत्र द्विजोत्तम! ॥२७८n धनदस्य निधीन्सबिहार स च मायया । कश्यपोऽत्र पस्तेपे शिवाराधननत्परः ·। ष्टिाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ] * गन्धर्वकन्यापरिणयवर्णनम् । अस्मिस्तीर्थ मरद्वाजो योगसिद्धिमयाप्तवान् । अस्मिस्तीर्थ पुरा चित्र! योगेशा शान्तमानसाः ॥ २८० ।। गस्य फलभूमि तु लेभिरे सनकादयः । अस्मिन्माधे तु ये स्नाठा गङ्गायामुनसंगमे रारूपाश्च ते सर्व तैयाप्तं सकलंजगन् । विन्दन्ति कामिनःकामान्मुक्तियान्तिमुमुक्षयः विन्दन्ति साधकाः सिद्धि प्रयागे हि द्विजोत्तम। साम्प्रतं मुक्तिकामास्तु कन्याश्याऽपि मुतश्च ते ।। २८३ ॥ नद्वाक्यादत्र मजन्तु सर्वे त्वं चसितासिते । प्राकालिकायविध्वंसिणीजलवलेन तु दमन्तामखिला लक्ष्मी प्रासशापमहाफलाम् । एवमार्पवचः सत्यमतीन्द्रियमदद्दनम् ॥ श्रुत्वा चोत्कण्ठचित्तान्ते सर्व स्नानाप चोधनाः । प्रयागं प्राप्य दुष्प्राप्यं पेशाव्यं विज्ञहुः क्षणात् ॥ २४ ॥ विमुनाः शापदुःश्वेन तनुं म्यां स्यां च लेभिरे। हमा येदनिधिःपुत्रंताकन्यादिव्यमपिणी । तुष्टाय लोमराम्प्रीत्याप्रसन्नान्तरात्मना त्यनुग्रहमाणोत्तीर्णः पापमहार्णयः । इदानीमुथिनं यूहि यादानामृषिसत्तम ॥२८८ लोमश उवाच। कुमारोऽधीतयेदोऽयंसमाननियमो युया । भासां नु सानुरागाणां गृहानु परपङ्कजम् ततो लोमशवाययेनम्यपिनुवंचनात्तदा । विवाहविधिना चाऽऽशु प्रत्यचारी सधार्मिक সুমন সং সুনিমিঃ ধূসমঃ ঘানামণি গলাবালি সসা এমন भानन्दित्यम्नदा सर्शः पन्या: पूर्णमनोरथाः । यभूयः समारश्च सन्तुष्ट यभूयह दयानुनो मुनिः सोऽय लोमशम्न मरतः । अगाम पाश्रम मे पर्यनं मुग्मविनम् ततो येदनिधीनुगः पश सुनं मया । पुराय मुदायुनो धनदाय पी। रनि नृपवर माघे मानसंजालमा मुनिगरपचसा द्वापतीराजे प्रयागे मगलानुषमुना पशगन्धर्यफया भरमभिमतलाभालाय हवं च जम्मुः पमिममिनिहाम पायनं भायंभूतं पृजिनपिलरहनु पाणान: नित्यम् । स भनि पलु पूर्णः सर्गकामरभी मंजनि च मुग्लोक में धर्मयुनः - ·[६ उत्तरसण्डे ४६८ * पाद्मपुराणम् इतिहासमिमं श्रुत्या पूजयेद्यस्तु पाटकम् । गोमिहिरण्ययस्त्रश्च ब्रह्मतुल्यो यतो हिस वाचके पूजिते यस्माद्विष्णुर्भवति पूजितः । तस्मात्यपूजयेन्नित्यं यदिच्छेत्सफलं मग्न इति श्रीपादो महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे माघमाहात्म्ये पसिष्ठदिलीपसंचादे गन्धर्वकन्यापरिणयो- नामाष्टाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१२८॥ एकोनत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः विष्णुमहिमवर्णनम् पार्वत्युवाच । ध्रुतं कार्तिकमाहात्म्यं माघस्य च मया विभो!। अधुना श्रोतुमिच्छामि मुक्तिदं कर्म चोत्तमम् ॥१॥ भेष्टा भक्तिस्तु फा प्रोक्ता यद विश्वेश्वर प्रभो । येन विशनमात्रेण मराःसुगमवाप्नुयुः महादेय उयाचा सप्लीनवित्तः स पुमान्सा भनिः परमा मता । दयाधर्मपरो निदयं विष्णुधर्मपुतः पलमलमलाहारी रायम्यधारफः । त्रिकाले पूजयेविष्णु सा मतिः सारिपकी मता उत्तमा सामियकी प्रोना राजसीय मध्यमा। अनिष्टा तामीचय त्रिविधा भनिदथ्यते ॥ ५॥ श्रीधरे प्रकर्नया मुनिकामामुभिः । महद्वारेण गण दाममाTAR ये पुरनि जना मनामी साता पायोसादनापायामहिमपाoया ----- देव नामसी मा पनि विषयाला यशयथा पोमा मार: मराजमः | समक्षाकया प्राहाणांना ·दधिषरातनमोऽध्यायः ] • शालग्रामशिलाचनमाहात्म्पपर्णनम् . ४६६ विष्णोत्मिार्पणी बुद्धि सा भक्तिः सात्त्विकी मता। भतो घे सर्वधा देवि संसेव्यः सर्वदा हरिः॥ १० ॥ मिसेन तु मावेन तामसत्यं हि लभ्यते । राजसो रासेनैव साचिकेन तुसात्विकः दाध्यायरतः श्रीमाप्रागद्वेषविवर्जितः । शवयमधरो विप्रः सर्वदा शुचिरुच्यते ॥ १२ फर्मकाण्डे प्रवृत्तो यः सर्वदा विष्णुनिन्दकः । निन्दवस्तम्जनानां च महाचाण्डालउच्यते ॥ १३ ॥ दाध्यायरतानित्यं नित्यं वै यज्ञयाजकाः । अशिहोत्ररता नित्यं विष्णुधर्मपराइ मुखा निन्दन्ति विष्णुांध घेदबाह्याः सुरेश्वरि ॥ १४ ॥ कुर्वन्तिशान्ति विबुधा प्रहृष्टाः क्षेमं प्रकुर्वन्ति पितामहाद्याः । स्वस्ति प्रयच्छन्ति मुनीन्द्रमुख्या गोविन्दभक्ति यहां नराणाम् ॥ १५ ॥ शुमानहा भूतपिशाययुक्ता ब्रह्मादयो देवगणाः प्रसन्नाः । लक्ष्मी स्थिरा तिति मन्दिरे च गोविन्दभक्ति वहनां नराणाम् ॥१६॥ गङ्गागयान मिपपुष्कराणि काशीप्रयागः कुरुजाडलानि । तिष्ठन्ति देहे कृतभक्तिपूर्व गोविन्दमकि यहतां नराणाम् ॥ १७ ॥ एवमाराश्रयेद्विद्वान्भगवन्तं श्रिया सह । कृतकृत्यो भवेनित्यं स विप्रो नाऽत्रसंशयः क्षत्रियो धाथ वैश्यो घाशूद्रो वासुरसत्तमे । भक्ति कुर्वन्तिशेषेण मुक्ति यातिसवै नरः इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहल्या संहितायां उत्तरेखण्डे विष्णुमहिम- वर्णनं नामैकोनत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२६ ॥ त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः शालग्रामशिलापूजनमाहात्म्यवर्णनम् पार्वत्युवाच । शालग्रामशिलाशुद्धामूर्तयस्सन्ति भूतले । तासां चैवतुमूर्तीनां पूजनं कतिधा स्मृतम् ·उत्तरखडे २ पापुराणम् ग्रामणः फति गाला अधियों मुरेश्वर !! पश्ययाऽपि पर्यशालाभियोऽपि समादिश ॥२॥ महादेव उवाच। शालमामशिला पुण्या पवित्रा धर्मकारिणी । यम्या दर्शनमात्रेण ब्रह्महा शुध्यते नट सद्गृहं सर्वतीयांना प्रवरं श्रुतिनोदितम् । योयं सर्वदा मूर्तिः शालग्रामशिला शुनगा ब्राह्मणः पञ्चपूज्याः म्युश्चतनः क्षत्रियस्तथा । वैश्यम्तिनम्तथा पूज्या एका पूज्या प्रयत्नतः ॥ ५॥ तस्या दर्शनमात्रेण शूद्रो मुक्तिमयाप्नुयात् । अनेन विधिना देयि ये नराः पूजयन्ति व भोगान्सांस्तत्र भुत्तया यान्ति विष्णोः पर पदम् । इयं सा महती मूर्तिः सर्वदा पापहारिणी ॥ ७॥ कैलासाद्यं फलं जायते पूजनाचतः । तत्र गड्डा च यमुना गोदावरी सरस्वती । तिष्ठते च शिला यत्र सर्व तत्र न संशयः । किमत्र वहुनोक्तेन भूयो भूयो धरानने ॥६ पूजन मनुजैः सम्यकर्त्तव्यं मुक्तिमिच्छुभिः । भक्तिभावेन देवेशि येऽर्चयन्ति जनार्दनन् तेषां दर्शनमात्रेण ब्रह्महा शुध्यते जनः । दासमायेन येशूद्राः स्वर्चनं कुर्वते सदा ॥११ तेषां पुण्यं न जानन्ति ब्रह्मायाश्च सुरेश्वरि । भक्तिमायेन ये विप्रा हरिमभ्ययन्ति व एकविंशतिकुलं तैस्तु तारितं तेषु जन्मसु । शङ्खचक्राङ्कितो यस्तु विप्रः पूचनमाचरेत् पूजितंतु जगत्सवं तेन विष्णु पूजनात् । पितरः संवदन्त्यस्मत्युले तत्कुलं तारितं तैस्तु यावदाभूतसंप्ठयम् । ते तु चास्मान्समुधृत्य नयन्ते विष्णुमन्दिरम् ॥ १५॥ स एच दिवसो धन्यो धन्या माताऽय यान्धवाः। पिता तस्य च वै धन्यो धन्या सुहृदस्तथा ॥ १६ ॥ सों धन्यतमा शेया विष्णुभक्तिपरायणाः । तेषां दर्शनमात्रेण महापापात्प्रमुच्यते । उपपातकानि सर्वाणि महान्ति पातकानि च। तानि सर्वाणि नश्यन्ति गोष्णयानां च दर्शनात् ॥१८॥ जाताश्च वैष्णवा ·एकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः] * श्रीविष्णुमाहात्म्यवर्णनम् * ४७१ पापकाइयदीप्यन्ते ये नरा बैष्णवा भुवि । विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मेघेभ्यइय सन्द्रमाः आदं शुष्क लघु स्थूलं वासनःकर्मभिः कृतम् । तत्सर्व नाशमायाति वैष्णवानां व दर्शनात् ॥ २० ॥ हिंसादिकं च यत्पापं ज्ञानाज्ञानकृतं च यत् । तत्सर्व नाशमायाति दर्शनाद्वैष्णवस्यच निष्पापास्त्रिदिवं यान्ति पापिष्ठा यान्ति शुद्धताम् । दर्शनादेव साधूनां सत्यं तुभ्यं मयोदितम् ॥ २२ ॥ संसारकर्दमालेपप्रक्षालनविशारदः । पावनः पापनानां च विष्णुभक्तो न संशयः ।। प्रत्यहं विष्णुभक्ता ये स्मरन्ति मधुसूदनम् । ते तु विष्णुमया शेया विष्णुस्तनसंशयः नधनीलधनश्यामं नलिनायतलोचनम् । शङ्खचक्रगदापद्मधरं पीताम्बरावृतम् ॥ २५ ॥ कौस्तुभेन चिराजन्तं धनमालाधरं हरिम् । उल्लसत्कुण्डलज्योतिःकपोलवदनश्निया । विराजितं फिरीटेन घलयाङ्गदनपुरैः । प्रसन्नवदनाम्भोज चतुर्बाहु श्रियान्वितम् ।। एवं ध्यायन्ति ये विना विष्णुं चैव तु पार्वति ।। ते विमा विष्णुरूपाश्च वैष्णवास्ते न संशयः ॥ २८ ॥ तेपो दर्शनमात्रेण भक्या था भोजनेत या। पूजनेन च देवेशि चैकुण्ठं लभते ध्रुवम् ॥ इति श्रीपामे महापुराणे पञ्चपञ्चाशत्साहस्यां संहितायां उत्तरे खण्डे शालग्रामशिलापूजनमाहात्म्यं नाम विशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१३॥ एकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः श्रीविष्णुमाहात्म्यवर्णनम् पार्वत्युवाय। अनन्तं पासुदेवस्य फीदृशं स्मरण स्मृतम् । यच्छ्रुत्या न पुनर्मोहोमानुपाणांप्रजायते महादेव उवाच। या तत्त्वेन देवेशि स्मराम्येनं नु नित्यशः । तृगनुरो यथा पारितद्वद्विष्णुस्मराम्यहम

·दर
पामगुपण
हिमेनालिन यि मान्यनि मशा देय नुवै विष्णुंम्मन्निविषादयः
पनियता यमा नारी पनि म्मानि निग्यशः।
सपा मगमि लोपेशं विष्णुं विश्यायोश्याम् ॥४॥
गयातः शरण यादा स्टोभी यगा धनम् ।
पुत्रकामो या पुसमा विष्णुंम्मगम्यहम् ॥ ५॥
दरम्पोऽपि यथा गेहं गातको माधयं यथा । प्रमविद्या ग्रामविदस्तया विष्णुंम्मराम्यहम्
हंसा मानसमिछन्ति मुनयःम्मरणं हरेः।
भक्ताथ मनिमिच्छन्ति तथा विष्णु म्मराम्यहम् ॥ ७॥
प्राणिनां पलभो देहो या आत्माऽवतिष्ठते ।
थायुर्वाञ्छन्ति ये जीवास्तथा विष्णुंम्मराम्यहम् ॥ ८॥
भ्रमराश्चयधापुष्पं चक्रयाका दिवाकरम् । यथारमवल्लभाभक्तितथा विष्णुस्मराम्यहम्
अन्धेनाकुलितालोका दीपं वाञ्छन्ति वै यथा । तया चै पुरुषालोफेम्मरणं केशवस्यव
यथाश्रमा विश्रामंनिद्राव्यसनिनोयथा । गतालम्पायथाविद्यांतथाविष्णुस्मराम्यहम
मातङ्गाःपार्वतीभूमिसिंहा नगजादिकम् । तथचम्मरणविष्णोः कर्नव्यंपापभीरूमिः।
सूर्यकान्तेरवेयोगाद्वहिस्तत्रप्रजायते । एवं चै साधु संयोगाधरी भक्तिः प्रजायते ।
शीतरश्मेर्यथाकान्तश्चन्द्रयोगादयः श्रयेत् । एवं बैष्णयसंयोगान्मुक्तिर्भवति शाश्वती
कुमुद्रती यथा सोमं दृष्ट्वा पुर्ष विकासते । तद्वदेव कृता भक्तिर्मुक्तिदा सर्वदा नृणाम्
यथानला यासंत्रस्ता भ्रमरी स्मरणं चरेत् । तेन स्मरणयोगेन नलासारूप्यतामियात्
गोपीमिर्जारबुद्धया च विष्णोश्च स्मरणं कुतम् ।
ताश्च सायुज्यता नीतास्तथा विष्णुं स्मराम्यहम् ॥ १७ ॥
केऽपि वै दुष्टमायेन च्छद्ममावेन फेचन । केचापि लोभभावेन निःस्पृहाश्चैव केयन
भक्तयाथास्नेहभान द्वेपमायेन वापुनः । केऽपिस्वामित्वमावेन बुद्धयावा धुद्धिपूर्वकम्
येन फेनापि भावेन चिन्तयन्ति जनार्दनम् ।
इहलोके मुखं भुक्त्वा यान्ति विष्णोः परं पदम् ॥ २०॥

·एकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ]* श्रीहरीभक्तिप्रशंसावर्णनम् *
४७३
अहो विष्णोश्चमाहात्म्यमद्भुतं लोमहर्षणम् । यदृच्छयापिस्मरण त्रिधा मुक्तिपदायकम्
न धनेन समृद्धेन पिपुलाविद्यया तथा । एकेन भक्तियोगेन समीपे दृश्यते क्षणात् ॥
सानिध्येऽपि स्थितो दूरे नेत्रयोरञ्जन प्रथा । भक्तियोगेन दृश्येत भकश्यय सनातनः
इदं तत्त्वमिदं तत्वं मोहितो देवमायया । भक्तितत्वं यदा प्राप्तं तदा विष्णुमयं जगत्
इन्द्राद्यैरमृतं प्रातं सुखार्थे शृणु सुन्दरि।
तथापि दुःखितास्ते चै भत्ता विष्णोर्यथा विना ॥ २५५
भक्तिमेवाऽमृतप्राप्य पुनःखं न जायते । टौकुण्ठाख्यं पदं प्राप्य मोदते विष्णुसनिधी
चारित्यक्त्वा यथा हंसः पयः पिबति नित्यशः।
एवं धर्मापरित्यज्य विष्णोति समाश्रयेत् ॥२७॥
अन्यभक्ति परित्यज्य विष्णुभक्ति समाश्रयेत् । तोयं वदुध्यातुवस्त्रेण कृतंकायंकयंभवेत्
माप्य देहं विना कि क्रियते स वृथाश्रमः । विष्णुभक्तिं विनाधर्मानुपदिशन्तियेजनाः
ते पतन्ति सदर घोरे नरके नात्रसंशयः॥२६॥
पाहुभ्यां सागरं ततु यद्वन्मूखोंऽभिवाञ्छति । संसारसागरं तद्विष्णुभक्तिं विना नरः
विष्णुभक्तिंचरक्षन्तिकर्मणा पात्यते यदि । अकिंचनःस्पृहायुक्तोमेरॉधत्तेयथास्पृहाम्
तव भक्ती तथा देव मया हि क्रियतेस्पृहा । जन्मान्तरे हि सा भक्तिर्मामकीयत्करोतिहि
चाहियेथेह स्वल्पोऽपि दहते विविध धनम् । तद्भदेव तु सा भक्तिरणुमात्रा वृता मया
शनैश्च श्रूयते भक्तिः सहस्ररपि युध्यते । तेषां मध्ये तु देवेशि भको होकः प्रजायते ।।
बुद्धि परेपो दास्यन्ति लोके बहुविधा जनाः । स्वयमायरते सोऽपि नर कोदिपुश्यते
पूजया इस्यते भक्तिपेन परिहस्यते । एवं भायो हि देश भक्तिस्तेनेच गृह्यतmin
सागरे च यथा पोत: कृपे द्रोणोपवेशनम् । यस्य भावो हि तय भक्तिःलातनगृहाते
मूले सितस्य वृक्षस्य पत्रं शाखासु दृश्यते । भजनादेव भो देवि फलमये प्रतिष्टितम्।।
पानीयहारिणा यवटे वित्तं प्रधीयते । तद्देये हरी चित्तं धृत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ।।
शैशवे च यथा माता गुडं स्तो ददाति में।
पुनर्वाचति धे यालो गुई ये लोभकारणात् ॥ ४ ॥

·४४ ० पामराणम् [उनास नीना यथा शिमं दुग्धे दुग्धं ने मम् । सदमेदं न पश्यन्ति विष्णुमनियमानः भानुः सांगतो याहि सांगतो यानिः गितम्या मनः कर्मभिनय याच्या अजामिल: बध गम्यतया पापं समायग्न् । पुत्रं नागणं म्मृत्या मुक्ति प्राधान्यम् ॥ ४॥ दियारात्रीचये भक्ता नाममाजोपजीविनः । कोपुण्ठयासिनम्ने नत्र येदा हि साक्षिणः ॥ ४॥ अश्वमेधादियमानां फलं मागेऽपि दृश्यने । ताफलं नुमम मुयत्यायसम्पतन्द्रिय विष्णुभक्ताम्तथा देवि भुन्या भोगाननेकशः । कुण्ठं प्राप्य या तेगपुनरागमनंकदा विष्णुभक्तिः कृता येन विष्णुलोके यसत्यसो। दृष्टान्तं पश्य देयेशि विष्णुभनिप्रसादतः ॥ ४ ॥ प्रावाणो जन्टमध्यम्याः शतशस्तन तारिताः। विना जलं सोमकान्तो विष्णुभक्तस्य मानसम् ॥४८॥ दर्दुरो वसते नारे पदपदों हि बनान्तरे । गन्धं वेत्ति कुमुद्धत्या भक्तो भक्ता तथा हरे गङ्गातटे घसन्त्येक एके ये शतयोजनम् । कश्चिद्गङ्गाफलं वेत्ति विष्णुभक्तिपरस्तथा । करागुरुभारं हि उनो पहति नित्यशः । मध्यगन्धं न जानाति तथा विष्णुम्बहिर्मुखाः मृगाः शालं हि जिवन्ति कस्तूरीगन्धमिच्छवः । खनाभिस्थं न जानन्ति तथा विष्णुं वहिर्मुखाः ।। ५२ ॥ उपदेशो हि मूर्खाणां वृथा ये नगनन्दिनि । तथैव विष्णुभक्तहिउपदेशो बहिर्मुखे ॥ अहिना च पयः पीतं तत्पयो हि विषायते । तथाचान्यभक्तानां विष्णुभक्तिविपायते चक्षुविना यथा दीपं दृष्ट्वा दर्पणमेव च । समीपस्था न पश्यन्ति तथा विष्णुंयहिर्मुखाः पायको हि यथा धूमैरादर्शोऽपि मलेन च । यथोल्वेनावृतो गर्भो देहे कृष्णस्तथावृतः टुग्धे सपिः स्थितं यत्तिले तैलं तु सर्वादा । चराचरे तथा विष्णुर्दश्यतेनगनन्दिनि एकसूत्रे मणिगणा धार्यन्ते यहयो यथा । एवं ग्रहादिभिर्विी संप्रोतं ग्रहचिन्मये यथाकाष्ठे स्थिती पहिर्मधनादेव दृश्यते । प सांगतो विष्पर्ध्यानादेव प्रदश्यते । 1

·एकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः] * श्रीविष्णोर्महत्त्ववर्णनम् *
आदिरेको भवेद्दीपत्तस्माजाताः सहस्रशः ।
पचमेका स्थितो विष्णुः सा व्याप्य प्रतियते ॥६॥
यथा सूर्योदये ज्योति: पुष्करें तिष्टते सदा ।
दृश्यते बहुधा नीरे लोके विष्णुस्तथा हि सः ॥ ६१ ॥
भारुतः प्रकृतिस्थोऽपिनानागन्धवह सदा । ईश्वरःसर्वजीवस्योभुङ्क्तप्रकृतिजान्गुणान्
शर्कराविषसंयोगानीरं भवति यादृशम् । स भूत्या सदृशो हात्मा कर्मणःफलमश्नुते
उरू च नीरसंयोगान्नानावृक्षाप्रजायते । प्रकृतेर्गुणसंयोगानानायोनिषु जायते ॥
गजे चै मशके चैव देवे वा मानुपेऽपिवा । नाधिको न च न्यूनोथै निष्ठोदेहेसनिश्चलः
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्ता ये चात्र भुवि मानवाः ।
देवा यक्षास्तथा नागा गन्धर्वाः किन्नरादयः ॥ ६॥
तेषु सर्वेषु दृश्यन्ते जले चन्द्रमसो यथा । ससच्चिदानन्दशिव स महेशो हि दृश्यने
स पै विष्णुस्तथा प्रोक्तः सोऽयं सर्वगतो हरिः ।
घेदान्तवेद्यःसर्वेश कालातीतो हनामयः ॥ ६८
एवं तं घेत्ति यो देवि स भक्तो नात्रसंशयः । एको हि बहुधाशेयो बहुधाप्येक एक्सः
नामरूपविभेदेन जल्प्यते बहुधा भुवि । चक्षुषा न रयेज्योतिर्भानुना चक्षुरोधते ॥७॥
परमात्मा तथाचारमा प्रतिदेहे तु सर्वदा । घटेघदे यथाकाशस्तस्मिन्मग्ने यथाम्पितः
रूपे रूपे तथा त्वं हि भग्ने तस्मिन्सुनिश्चलः । यथाकाप्यमयं रूपं पतते प्रभुणा विना
क्रिमिमेदोभयो देवः पतने चात्मना चिना । हेनो भवन्तिवर्णाश्च वहिनायान्तिपूर्वायत्
तद्धजीचा प्रपद्यन्ते भक्ता नै पूषिताम् । स्वधनेनावृतं सूर्य मुद्रापश्यन्तिनिष्पभम्
तथाऽमानधियो मूहा न जानन्ति तमीश्वरम् । निर्विकल्प निराकार वेदान्तःपरिपश्यते
निराकाराश साकारं स्वेच्छयायप्रकाशते।
तस्मात्संजातमासाशं निःशब्दं गुणवर्जितम् ॥ ७
आकाशान्मास्तो जातः सशब्दं च तदाऽभवत् ।
घातादजायत ज्योतिज्योतिपश्चाभवन्जलम ॥ ७ ॥

·४३४ • पामगुराणम् माना गया शिनं दुग्धे दुग्धं पुतं गतम् । तदभेदं नपश्यन्ति विष्णुभनिः- भानुः सगतो याति: मर्गगता भनिः मिलनया मनः कर्मभिनय ममामिला मनस्यतया पापं समायग्न् । पुत्रं नागयणं म्त्या मुनिये प्रामवान्ध्रुवम् ॥ ३ ॥ दियाराणी यये भक्ता नाममात्रीपजीविगः । पुण्यासिनम्ने तत्र येदा हि साक्षिणः ॥४४॥ अश्वमेधादियमाना पलं सगेऽपिहल्यते । तत्फलं नुममय भुयत्यार्यसम्प- विष्णुभक्ताम्नया देवि भुनया भोगाननेकशः । कुण्टं प्राप्य या तेगंपुनरागमन विष्णुभनिः कृता येन विष्णुलोके वसन्यसा। दृपान्तं पश्य देवेशि विष्णुभक्तिप्रसादनः ॥१७॥ प्रायाणी जलमध्यम्याः शतशम्तन तारिताः। विना जलं सोमकान्तो विष्णुभक्तस्य मानसम् ॥१८॥ दर्दुरो घसते नीरे पट्पदी हि बनान्तरे । गन्धं येत्ति कुमुद्धत्या भक्तो भक्तो तथ गङ्गात वसन्त्येक एके ये शतयोजनम् । कश्चिद्गगाफलं वेत्ति विष्णुभक्तिपरस्त कर्पूगगुरुभारं हि उष्ट्रो चहति नित्यशः । मध्यगन्धं न जानाति तथा विष्णुम्बहिर मृगाः शालं हि जिनन्ति कस्तूरीगन्धमिच्छवः । स्वनाभिस्थं न जानन्ति तथा विष्णु बहिर्मुखाः ।। ५२॥ उपदेशो हि मूर्खाणां वृथा नै नगनन्दिनि । तथैव विष्णुभकेहिउपदेशो यहिर्मु अहिना च पयः पीते तत्पयो हि विषायते । तथाचान्यभक्तानां विष्णुभक्तिविषा यार्थिना यथा दीपं दृष्ट्वा दर्पणमेव च । समीपस्था न पश्यन्ति तथा विष्णुं यहिम पावको हि यथा धूप्रेरादोंऽपि मलेन च । यथोल्येनावृतो गर्भो देहे कृष्णस्तयाः दुग्धे सपिः स्थितं यत्तिले तैलं तु सर्वदा । चराचरे तथा विष्णुई श्यतेनगन एकसूत्र मणिगणा धार्यन्ते यहयो यथा । एवं यथाकाप्टे स्थितो घर्मिधनादेव दृश्यते । ए ·एकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ] * साकारनिराकारयोर्णनम् * इन्द्रियाणां सुखार्थेन वृथा जन्मकथं नयेत् । स्थाल्यांगडूर्यमय्यां हिपच्यतेचौप,पथ दह्यते चागदस्तथा जन्मकथं भवेत् । निधानं च गृहे क्षिप्त्याशुभ-सेवांकचरेत त्यस्वाधीकुण्ठनाथ तमन्यमार्ग कथं रमेत् । भक्तिहीनश्चतुर्वेद-पठितःकि प्रयोजनम श्वपचो भक्तियुक्तस्तु त्रिदशैरपि पूज्यते । स्वकरेकङ्कणं यद्ध्वा दर्पणैः किप्रयोजनम् ब्रह्मरुद्रादिभिर्देवदत्तश्वर्याश्च सेवकाः । अर्पितं नैव गृह्णन्ति प्रभोश्चैव तु किञ्चन ! अकिञ्चनाय भक्ताय दातुं नालं गतो घरम्। निशरीरस्य कृष्णस्य तत्र ध्यानं कथं भवेत् ॥ १०१ ॥ साकारं वहवो दृष्ट्वा गता भत्तया च तत्पदम् । पूजाभक्तिः कथं शन्ये साकारे कथ्यते बुधः ॥ १०२ ॥ न्धमार्गे कथं याति आधारेण विना नरः । साकारो यः स्वयं स्वामी निराकारः स प्रभुः ।। १०३॥ साकारो हि सुखेनैव निराकारो न दृश्यते । सेवारसश्च साकारे निराकारेण ये रसः साकारेपा निराकारो ज्ञायते स्थयमेव हि । हरिस्मृतिप्रसादेन रोमाञ्चिततनुर्यदा ।। नयनानन्दसलिलं मुक्तिदासी भवेत्तदा । वाल्ये च यत्कृतं पापं तत्कथं न विनश्यति जादानप्रस्तीर्यपहोमेस्त्वदर्पितः । निजधर्म परित्यज्य तपोधोरं कथं चरेत् ॥ स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः । विधि सन्त्यज्य शास्त्रीयं तपोधोरं कथं चरत आश्नमेण विना मदो नैव सिद्धिमवाप्नुयात् । ब्रह्मणा निर्मिता वर्णाः स्वे स्थे धर्म नियोजिताः ॥१०॥ स्यधर्मेणागतं द्रव्यं शुरुद्रव्यं तदुच्यते । शुक्रव्येण यहानं दीयते श्रद्धयान्वितम् ॥ स्वल्पेनाऽपि महापुण्यं तस्य सङ्ख्या न विद्यते । नीवसलेन यद्रव्यमानीतं गृहकर्मसु तेन द्रव्येण यद्दानं कृतं ो भनुनादिभिः । तत्फलं न भवेत्ते के नैव तत्फलभागिनः ।। पाहा कुस्ते कर्म इन्द्रियाणां सुखेच्छया। तादृशी योनिमाप्नोति मूढो हि ज्ञानदुर्यल: रह यत्कुरुते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते । पुण्यमाचरतः पुंसो यदि दुःखं प्रज्ञायते ॥११४ रुदा तापो न कर्त्तव्यस्तत्कर्म पूर्वदेहजम् । पापमाचरतः पुंसो जायते सुखमेव च ।

·पामगणम् . जन्लेग्यमगर्भ गिगी मिन । तम्य नामिमगंजेग ब्रह्माण्डानांवकोटयः शतिः पुरुषम्नम्मानिमितु विधाजगन । मयोयोग संयोगासन्ययोगोऽन्यजायत माविकी विष्णमनिया गजमा म्मृतः । शिवम्नु ताममः प्रोनारमिः सयं प्रयनितम् ॥ १० ॥ का प्राली स्थितिलक फर्मशाजानुसाग्नः । तया संहग्ने यिःणुः मथलोगानुशेषतः -प्टन्यमा तदा तत्र भगयान्यिष्णुग्य्ययः । एवं सर्वगतो विष्णगदिमध्यान्त एचय अविद्यया न जानन्ति लोकायं कर्मनिश्चिताः । घोंचितानि फर्माणि यः कालेषु प्रकारयेत् ॥ २॥ कर्म विष्णुदेवत्यं न हि गर्भम्य कारणम् । येदान्नशाम् मुनिभिःसादेय विधार्यते ससानमिदं देहे तदहं परिकीर्तये । शुभाशुभम्य फायं च कारणं मन एव हि ॥८॥ नसा शुध्यते सा तदा ब्रह्म सनातनम् । मनण्वसदा बन्धुर्मनएव सदा रिपुः ॥८६ नसा वारिताः केचिन्मनसा पातिताश्चके । मध्ये सर्वपरित्यागो याही कर्मतथावरन् चमेवरतं कर्म कुर्वानपि न लिप्यते । पद्मपत्रं यथानीरलेशरपि न लिप्यते ॥ ८८ ॥ अग्निरमी यथा शिनो भत्तया च किं प्रयोजनम् । यदाभक्तिरसो ज्ञातो न मुक्ती रोचते तदा ॥ ८६ ॥ योगैरष्टविधैर्विष्णुर्न प्राप्यश्चेह जन्मनि । भक्त्या या प्राप्यते विष्णुः सर्वदा सुलभो भवेत् ॥ १० ॥ दान्तः प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानेन ज्ञेयमेव च। तत्तु ज्ञेयं यदा प्राप्तं तदा न्यमिदं जगत् ॥ लेन प्राप्यते विष्णुयोगैरएविधश्च किम् । सर्नेपामेव भावानां भावशुद्धिः प्रशस्यते आलिङ्गयते यथा कान्ता यया भावस्तथा फलम् । उपानयुक्तपादो हि वेत्ति चर्ममयी महीम् ॥ ३॥ बुद्धिर्यथा विधा यस्य तद्वत्स मन्यते जगत् । दुग्धेन सिक्को निम्योऽपि कटुभाय न तु त्यजेत् ॥ १४॥ इति यान्ति भूतानि उपदेशो निरर्थकः । छित्त्वा सहकारं च फलं पत्रफलभेत् ·तदा सापो न कर्तव्यरतत्कर्म पूर्वदेहजम् । पापमावरतः पुंसो जायते मुरामेव च। एकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ] * साकारनिराकारयोर्णनम् * इन्द्रियाणां सुखार्थेन वृथा जन्मकथं नयेत् । स्थाल्यांचीडूर्यमय्यां हिपच्यतेचीप,यर दह्यते चागदस्तद्ववृथा जन्मकथं भवेत् । निधानं च गृहे क्षिप्त्वाशुभासेवांकथंवरेत त्यत्या वैकुण्ठनाथ तमन्यमार्ग कथं रमेन् । भक्तिहीनश्चतुर्वेदःपठितःकि प्रयोजना श्वपचो भक्तियुक्तस्तु त्रिदशैरपि पूज्यते । स्वकरेकङ्कणं घद्ध्वा दर्पणैः किंप्रयोजनम् ब्रह्मरुद्रादिभिर्देवैर्दत्तश्वर्याश्च सेवकाः । अपितं नैव गृह्णन्ति प्रभोश्चैव तु किञ्चन ॥ अकिञ्चनाय भक्ताय दातुं नालं गतो वरम् । निशरीरस्य कृष्णस्य तत्र ध्यानं कथं भवेत् ॥ १०१॥ साकारं यहयो दृष्ट्वा गता भत्तया व तत्पदम् । पूजाभक्तिः कथं शून्ये साकारे कथ्यते युधः ॥ १० ॥ न्यमार्ग कथं याति आधारेण विना नरः । साकारो यः स्वयं स्वामी निपकारः स मै प्रभुः ।। १०३ ॥ साकारो हि सुखेनैव निराकारो न दृश्यते । सेवारसच साकारे निराकारण } रसः साकारेण निराकारो ज्ञायते स्वयमेव हि । हरिस्मृतिप्रसादेन रोमाश्चिततनुर्यदा । नयनानन्दसलिलं मुक्तिसी भवेत्तदा । बाल्ये च यत्कृतं पापं तत्कथं न विनश्यति पूजादाननतेस्नी पहोमस्त्यदर्पितः । निजधर्म परित्यज्य तपोधोरं कथं चरेन । स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः । विधि सन्त्यज्य शास्त्रीयं तपोधोरं कथंचरेत् भाश्रमेण विना मूढो नव सिद्धिमवाप्नुयात् । ब्रह्मणा निर्मिता घर्णाः स्वेस् धर्मे नियोजिताः ॥१०॥ स्वधर्मेणागतं द्रव्यं शुकद्रव्यं तदुच्यते । शुकद्रव्येण यदान दीयते भ्रद्धयान्यितम् ॥ स्यपेनाऽपि महापुण्यं तस्य सद्या न विद्यते । नीवसङ्गेन यद्रव्यमानीतं गृहकर्मगु सेन द्रोण यद्दानं कृतं च मनुजादिभिः । तत्फलं न भवेत्ते नैव तत्फलभागिनः ।। यादृशं कुरने कर्म इन्द्रियाणां मुखेच्छया। तादृशी योनिमामोति मृदो दिशानदुर्यलः इयतुरते फर्म तत्परत्रोपभुज्यते । पुण्यमावरतः पुंसो यदि दुःख प्रज्ञायते ॥११४ ·[ उत्तामडे ५७८ • पापुगणम् . न पर्नव्यानवा हर्षः सुगे नत्र मुरैयरि गनुपमा पशयः प्रभुणाम्येच्छया यथा नीगन्ने फर्मयन्धेन मनुजा भपि भूतले । गागामृगो यनगरो नृत्यते च गृहेहे ॥११७ प न कर्मणा जीया नीयने सर्वयोनिषु । मीनाकन्दुको यहोर्यते प्रभुणेच्छया कर्मणा पा न जन्नुनीयने मुपदग्पयोः । प्राणी म्पकममिद्धीनशको यन्धनिरहे देया रौ फर्मभिर्यमा अपयध तथा परे । कलाम रददेहम्या भुजगा विम्भोजिनः॥१२० असमाः मुधो भोन फर्मयोनिनीयसी । नागेगदेवदाता यो युधःमयों हि कथ्यते नद्रथे सारथिः पङ्गफर्मयोनिर्यलीयसी । इन्द्रद्युम्नो हि राजर्गिजन्य कर्मणा गतः ॥ समर्थम्यामिना तम्मिन्कर्मयोनिशा कृता । न्द्रग्रह्मादयो देया मानवाश्चामुराध ये ते सों कर्मयाच विचरन्ति महीनले । कर्माधानं जगन्सां विष्णुना निर्मिनं पुरा तत्कर्म केशवाधीनं रामनाम्ना विनश्यति । सर्वग्राऽपि स्थितं तोयं मुक्तिदंतु सितासिने एवमाचरतां कर्म मुनिदं केशवार्चनम् । इन्द्रियाणां मुखाय यः कर्म मनसा चरेत् अहं इन्तेन मन्येत केयलं देहमेव हि । मनसा संस्मरसन्तुः प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥१२७ स पूर्वकर्मभोक्ता च अग्रे कर्म न वर्धते । प्रशंसन्ति ग्रहान्केचित्केचितोतपिशाचकान केचिद्देवान्प्रशंसन्ति घोषधीः केचिदूचिरे। केचिन्मन्त्रं व सिद्धिं च केचिबुद्धि पराक्रमम् ॥१२६॥ उद्यम साहसं धैर्य केविनीति वलं तथा । अहं कर्म प्रशंसामि सर्वे कर्मानुवर्तिनः ।। इति मे निश्चिता बुद्धिः कथ्यतेपूर्वसूरिभिः । यदा पुण्यमयो जन्तुः पापं किञ्चिन्न विद्यते ज्ञानं हि द्विविधं चैव तदा पुण्यं सुखं भवेत् । पापं पुण्यंसर्मयस्य तदा कर्मसु विद्यते समं योगं यदा द्वन्द्वं तदानन्दपदं बजेत् । याह्ये सर्वपरित्यागी मनसा संस्पृही भवेत् तवृथाचरितं तस्य तेन तत्पापभोगिनः । या। करोति कर्माणि मनसा निःस्पृहो भवेत् ॥ १३४ ॥ त्यागोऽसौ मध्यमो शेयो न तु पूर्णफलं लभेत् । 'परित्यज्य बुद्धयाशून्यावलम्यनम् ॥ १३५ ॥ योगिनामपिदुर्लभः । मोधात्सर्य त्यजन्त्येके केविद्वादप्रभारतः ·एकत्रिशदधिकशततमोऽध्यायः ] * विष्णुस्मरणवर्णनम् * १६ कशात्सर्व त्यजन्त्येके त्यागाः सर्वे तु मध्यमाः। सुबुद्धया ध्रद्धया युक्तो न कोधादिवशं गतः ॥१३॥ कर्मणा ह्यवलिप्तोऽपि सुगनि याति मानवः । शुचीनां श्रीमतांगेहे धीमतांयोगिनामपि योगाद्भस्तु जायेत फुले ये द्विजपूर्वके । स्वल्पेनच तु कालेन पूर्णयोगं च विन्द्रति चिदानन्दपदं गच्छेद्योगमतिप्रसादतः । पकेनैवयथापक रुधिरं रुधिरेण ।। हिसया कर्मणा कर्म कथं क्षालयितुं क्षमः । हिंसाकर्ममयो यज्ञः कथं कर्मक्षये क्षमः ।। स्वर्गकामवता यज्ञाः स्वर्ग ते चारपसौख्यदाः। अनित्यानि तु सौख्यानि भवन्ति व यहन्यपि।। १४२ ।। नित्यं सौख्यं न तेप्यस्ति विना भत्तया हरेः फयित् । सार्वभौमसुखं राज्यं स्वर्गे चाऽपि तथा सुखम् ॥ १४३ ।। अन्यत्किचिन पान्छामि गर्भवासाविभेम्यहम् । मावा वै भिद्यते लोहेमाणिक्यं नैव भिद्यते ॥ १४४ ॥ नानाकाममयी युद्धधाविष्णुभक्तिनभिद्यते । यकोजलचराभुङ्क्तमण्डूकादींश्च धर्जयेत् तथा यमः सर्वहन्ता वर्जयेत्कृष्णसेवकान् । यो रक्षति स हर्ता च सवै पालकउच्यते अपराधशतैर्युक्तं स्वस्थाने नय मामितः । यथाकृतापरावस्य कृष्णस्तस्य कृपाकरः ।। फलं च लभते वायरक्षकः किङ्करोति चेत् । एवमात्मा व देहेऽस्मिन्परवश्यरुपाकरः माप्तोन पारशनर्मल्लयुक्तानयापिता । व्याधस्य मुक्तिदाताचकुब्जकातारितास्वयम् ब्रह्माद्यैर्दुर्लभः स्वप्ने सुलभी गोपमन्दिरे । गोपोच्छिष्टं यदा भुनं तदा ते तारिताःस्वयम् ॥ १५ ॥ योगिभिगीयते नित्यं परमात्मा जनार्दनः । अध्ययः पुरुषः श्रीमान्दृष्ट्वा तैर्देवि विस्मये एतत्स्मरणाकं दिव्यं ये पठन्ति दिनदिने । सर्वपापविनिर्मुक्का यान्ति विष्णोः परं पदम् भनयामावबुद्धया च पदनं विष्णुसनिधी । इह लोके मुखं भुच्या परं पदमवाप्नुयात् इति श्रीपाने महापुराणे पञ्चपञ्चाशसाहस्यां संहिनायां उत्तरे सण्डे विष्णुस्मरण नामकत्रिशदधिकशततमोऽध्यायः ।। १३१॥

·इति श्रीपाद्मपुराणे
पप्ठे उत्तर खण्डे
पूर्वाद्ध
समाप्तम्
शुभमस्तु सतां सदा

·* श्रीगणेशायनमः . प्रकाशकीय निवेदन श्रीमत्सच्चिदानन्द परखालपरमात्मा की असीम अनुकम्पा से पद्मपुराण के 2 अंश उत्तरखण्ड एवं क्रियायोगसार खण्ड के भागों को सहृदयधुरीण प्रेमी विद्वद्वर्ग की सेवा में प्रस्तुत करते हुए अत्यन्त प्रसन्नता होरही है। पुस्तक के रूप में श्री वेङ्कटेश्वर यन्त्रालय यम्बई से छपे पद्मपुराण को न्यनाकर जो कार्य हाथ में लिया उसमें याद में यानन्दाश्रममन्थमाला (पूना) धंगवासी प्रेस कलकत्ता से मुद्रित पद्मपुराण से सन्दिग्ध स्थलों पर तुलना कुछ अधिक अंश घेङ्कटेश्वर ग्रेस को आदर्श पुस्तक में उपलब्ध हुआ। स सम्पूर्ण पमपुराण का अविकल आलोडन-विलोडन करनेपर पाटकों तहोगा कि पातालखण्ड की ८६ की अध्याय से १२ की मध्याय तक पाठ के परिवर्तन परिवर्द्धन के साथ द्वितीय भूमिखण्ड में १७वीं अध्याय से उपलब्ध होता है। (देखिये, पद्मपुराणपातालखण्ड ८६ अध्याय पृष्ट ३७८ से और भूमिखण्ड १७ अध्याय भारम्भ से १ श्लोक समाप्ति तक पाताल- अध्याय; भूमिखण्ड १८ अध्याय, पातालखण्ड ११ अध्याय भूमिखण्ड १६ इसके साथ उत्तरखण्ड में घेङ्कटेश्वर प्रेस यम्बई के मुद्रित पमपुराण में अध्याय में ४२ श्लोक अतिरिक्त दिये गये हैं। पादटिप्पण में उनके के बाद यह उद्धरण दियागया है: - भारभ्याऽध्यायसमाप्ति पर्यन्तं श्लोकाः पुण्यपत्तनपुस्तके न सन्ति । अधोलिखिताः श्लोका-सन्ति- - ·[ २ ] इत्येत्तत्ते समाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयाऽनधे!।" से आरम्म कर तो सम्यग्विधकरणात्फलं लभेते ययार्थ्यान्नहिमुवने किमप्यसाध्यम् । तकमुझे तत्कालही इस विषय के गम्भीर आलोचकएवं अधिकारी विद्वान् श्रद्धेय महामहोपाध्याय पण्डित श्री गिरिधरजीशर्मा चतुर्वेदी को सानुरोध इसकी संशय निवृत्ति के लिये वाराणसी लिखना पड़ा। उन्होंने सादर प्रार्थनास्वीकार करययापूर्व छपानेका आदेशदिया तथा यहमी यताया किसमयह मूल हस्तलिखित ग्रन्योंकी त्रुटित अवस्थामें यह सब कार्य५५००० श्लोकों की पूर्ति के लिये कियागया हो । अतः पुराण प्रेमी महानुभावों को इस सृष्टि के पुराण नाम से विख्यात प्राणों के यथार्थ अव. लोकनके लिये प्रार्थना करताहूं कि सृष्टि में सर्वभूतहितेरतात्व का आदर्श रयो और मुझेउपरन्त करें। मुझे इस प्रस्तावना की सङ्कोचवश लिखने की आवश्यकता भविष्य में शुद्ध मूलपति के लिये अनुसन्धानार्य हुई। इस प्रयत्न में जो सुन्दर यन सफा उसके लिये में आप महानुभावों का शुभाशीर्वाद और भगवशरणों की भनुकम्पा फो ही प्रधान कारण समझता हूं। जो भी अपूर्णता य त्रुटिया मेरी पण्डित मण्डली के सदस्यों के प्रूफ संशोधन और प्रकाशनीय भशुद्धियों के शोधन में अनवधानतादि दोप से रह गई है यह मेरी अपनी है । छपाल पुराण-प्रेमी संस्था विद्वान् क्षमाशील होकर मुझे क्षमा करेंगे यह प्रार्थना करता हूँ। गच्छतःस्सलनं काऽपि भवत्येय प्रमादतः। इसन्ति दुर्जनास्तत्र समादपति साधपः । सापही मिलम्व में सम्पूर्ण पुस्तक को भाप महानुमापों की सेवा प्रस्तुत करने के लिये क्षमाप्रार्थी हमामिलानी मनगुमराप मोर ५सार रो, गनमता- ·*श्रीगणेशायनमः पद्मपुराणस्थपष्ठोत्तरखण्ड (पूर्वार्धभाग)स्य शुद्धाशुद्धिपत्रकम् -20*:- पतिः २ ४ ६ " अशुद्धपाठः क्षत्रियणां वैयाणां ब्रह्मात्पत्ति दारिय शम्मुना " शुद्धपाटः क्षत्रियाणां वैष्णयानां ब्रह्मोत्पत्तिस्तु दारिदय शम्भुना को रासी त्रिलोकी मिति १४ " रासा त्रिलोका मति " १६ पद " स्यादा २८ h सैन्य २६ पयु २ ·[ ४ ] पतिः भशुद्धपाठ ४ शुद्धपाऊ नत त्या तेन परितो स्कन्धयोदम् त्या तेम परिता स्कन्धोस्टम् 1 २० २४ ६ २३ " २५ सव द्धोरं सर्वे धोरं गरुड़ २ घन २८ २६ २ " ३१ स्वर्गे चुद निवेदयाञ्च वेत्थ थ्वि दत्याना आनयामास यमुञ्चत निर्युतः कचिद्ध कचिदम्या १२ स्वग युद निर्वदायञ्चा वेत्थ थ्विी दैत्यान अनयामास व्यर्मुश्चत युतः कचिद् क्वदिम्वरं वण तते ३ ३६ २ 1 . ततो

·半
自
射時
多
的
曲,學
主
中里 降
14
34
本主

·No text on this page.

·[७] पृष्ठाङ्क: पतिः १२६ अशुद्धपाठः शुद्धपाठः ५ २१ " ૧૨૭ १२८ १७ २ मिश्रीत समुदीरित टियेतेनैव डन्मी मिश्रित समुदीरितः चेष्टितेनैव उन्मी २ " २० ६ २० ३ . २४ " . पूर्णा च्छुत्या निभिपं पोडशीम् स्था स्योत्र घवु जितेन्द्रिय तील तील पादमे रात्री होया पूर्णा स्मृत्वा निमियं पोडशीम् स्वर्गा स्तोत्र यभूयुः जितेन्द्रियः तिल ७ ३ " " पाचे रात्री होग प्रेक्ष्य तोष " ७ ताप म " १० गौच गौतम ·परमिः पार १७३ गुदा गोजरामः २ विना " मोजतनः मैत्र विपासा सम्मिन्नग पण दि गीतं १७४ " पणी प्रदि गारा नामाष्ठा ४ फरी ६ नामाष्ट नाति फारी क्षयर चतुष्यपये कि माचितो प्रसद्यः उपोसिता " " चतुष्पये कि मोचितो सद्यम उपोविता " ७ ८ प्रदा " २२ पुण्या प्रदा निवय कृत्यत गृहित्या कहिचित् पुण्या प्रदा निचय छनत गृहीत्या कहिवित् १६२ १६३ ४ " ·पङ्क्तिः अशुद्धपाठः पीयन्ती शुद्धपाठः पिवन्ती २ गध २०२ गन्ध २ २ घटकार चार्थिव जिताः २ २०६ २१० १२ " क्षुथया पतदाक्ष्य थ्रत्वा नणां २११ घपट्कार पार्थिवः पर्जिताः क्षुधया पतदाचक्ष्य थुत्या नृणां मतं कार्य विधियः प्रमायुधापनं सुतरां २२४ २७ २२७ २४ " मत कार्य विविधः प्रत्ययापन सुतरा ता नश्यति सपना १२ २२ २३५ १६ नश्यन्ति सर्वां २२ २४२ द्वादशधा गीता द्वादशधा ३ त्या श्रुत्पा ४ १० विष्णु श्यरात्सपः ८ विष्णुः श्परोत्सपः ·[१०] पङ्क्तिः ६ अशुद्धपाठः चक्रेश्वर यह्म २५६ २ २२ यदु प्राप्य ग्या मन्त्र शुद्धपाठः चक्रेश्वरः ब्रह्म यंदु प्रायो ग्यो मन्त्री सम्पदा माहात्म्य पापान स्वर्ग तपसा सर्वदा ७ २६२ ७ २० २६४ सम्पदा महात्म्य पापन स्वर्ग तपचा है २ तैदेवि " सवदा तैदेखि यच्छुत्या धृताच सेन्द्र परायणः १२ " यन्त्या एतावि सेन्द्रा परायणाः २७२ अपा १ म्यस्य सुमधदम् গেম " १० प्रदाः ८ प्रहा प्रदाः ·पङ्क्तिः [ ११ ] अशुद्धपाठः छिन्धी धोर " १४ २८० ३ करो तु ६ मुतमम् विश्रतम् शुद्धपाठ छिन्धि घोरं करोतु मुत्तमम् विश्रुतम् स्तत्र वैदिक कुतो चक्षुपः " स्त २८५ ६ " १६ " कृतो चक्षयः २८८ " २१ २४ भैश्येण " ददर्श च २६२ हिंसकाः ३ श्वर भैक्षण ददर्श हिंसका हृदय नामोचरन् पुलः स्त्यः विधिज्ज मुखसीना " ६ " १४ " नामोधर पुलस्त्यः विधियाज मुखासीना थेष्ट ७ " " पैकुण्ठ पर्जिता संयुका १० पर्जितः 'संयुन ·। १२ ] पतिः मा २९७ २० भगुदपार शइ कोर्णितः मारदापयः नोतन कीर्तिताः " नारदादयः ३०० १४ " १८ " २ " १२ " ३०२ १२ स्थाप्या पूजनीयः तीर्यानि श्यांदमनक चैत्रस्य मप्रत आग्नेय्यां विष्ण्वादिः विष्णु यावञ्चन्द्र शेषेण येनावित नास्तिकोच्छित मव्यय पवित्रः करवीरः पुरुषो " ३०४ पूजयीयः तिर्यानि श्दामनक चैत्र मग्रस्त भाग्नेप्यां विष्णवादि विष्णु यावचन्द्र पेशेण येनाचि नास्तिकोऽच्छिन्न भव्यय पवित्र करवाः पुरूषो क्रुधा बृहत्रा ३ ८ " " ३०५ ३०७ ३०६ ३ १८ ३११ ३ वृत्रहा ·--- [ १३ ] प्रमाङ्कः पतिः १२ ૨૧૨ अशुद्धपाठः क्रुधो किवित्वां करोभ्यद्य ८ ३१६ ६ १३ सव तदभक्तिः भगवा निवास " १४ क्षित शुद्धपाठः बुद्धो किञ्चित्त्वां फरोम्यद्य सर्वे तभक्तिः भण्वान् निवासे क्षिणं तपसाऽथा देव स्यरूपं फात्तिक सेवया अधो मायं ४ ३२३ तपसाऽऽया ६व स्वरूपं कात्तिके सेवाय २२ अथा " माढयं त्वं प्रपयामास प्रेषयामास " ८ शक २२ अगत्य ३१५ आगत्य ३ " मात्राः वि देवाच मात्रा पिणं देपास पन्या ·[१४] पृष्ठाडूः पनि ३१७ भशुमपाठः म्यूनिः फर्माण महिमा कर्तिकेय शुमार सगृतिः कर्मार्ण मसिन ३३८ ३४२ १० . अन्यया गढ़ ३४३ ३४४ १० रहें স্থা ददर्शाती। ददर्शाति स्तु तुलस्य ૨ ३५२ ३५२ ३५३ ७ २२ ३५५ ३५६ नश्यन्ति याय ऽविश्य त्वत्प्रसाई साद्या स्तिष्ठे गीता वति विष्णा पक्य मग्य तुलस्यो ३५२ नश्यति बध्य ऽऽविश्य त्वत्प्रसादादु सोद्या स्तिष्ठ गीत श्चेति विष्णो पक्य माय घोरा ३६२ २३ ६ न्धोरा .३७२ २३ ·[ १५ ] प्रमाङ्क पङ्क्तिः २१ अशुद्धपाठः नरः प्रत्येऽहं प्रभावन ब्राह्मां सहस्रणि अप्रबद्ध निष्क्रास्ते मुत्तरवाहिनीं स्नानेमेन्द्रस्य स्त शुद्धपाठः नरैः प्रत्यहं प्रभावेण ब्राह्म सहस्राणि अप्रबुद्धे निष्कास्यते मुत्तरघाहिनी मानेनेन्द्रस्य स्ता तर्तु ४२६ ४२६ ३ ४७३ ततु समाप्तैपोत्तरखण्डस्था शुद्धिशोधनिका am .

·No text on this page.

·No text on this page.