·No text on this page.

·चन्द्रप्रभचरितस्य विषयानुक्रमणिका । मङ्गलाचरणानि । सर्जनदुर्जनवर्णनम् । मङ्गलोक्तीनाम्ने देशस्य व- र्णनम् । तत्र रत्नसचयाख्यनगरवर्णनम् । रत्नसचयाधिपतेः कनकप्रभस्य वर्णनम् । तन्महिष्याः सुवर्णमालाया वर्णनम् । तत्तनयस्य पद्मनाभस्य व- र्णनम् । एकदा सौधशृङ्गारूढो राजा निकटवर्तिनि पल्वले पानीयपानार्थ- मागतस्य गोकुलस्य मध्ये एक महापङ्कनिमम म्रियमाण जरद्गव विलोक्य पर निर्वेदमगादिति वर्णनम् । राजा राज्यं पद्मनाभाय वितीर्य तपोऽग्रहीदिति वर्णनम् । पद्मनाभोऽपि निजात्मजाय सुवर्णनाभाय यौवराज्य दत्वा राज- भोगाननुबभूवेति वर्णनम् ॥ र्ग:--राज्ञो वनपालमुखाच्छ्रीधराख्यस्य मुनेरागमनश्रवणम् । मुनेस्तत्प्रभा- वेणोद्यानस्य च विभूतिवर्णनम् । सपरिकरस्य राज्ञो मुनिदर्शनार्थ गमनव- र्णनम् । मुनिसमीपे सप्रश्रय राज्ञो जीवाजीवादिविषयकः प्रश्नः । राजान प्रति मुनेरुपदेशः । पुना राज्ञो मुनिं प्रति पूर्वजन्मविषयकः प्रश्नः । राजान प्रति मुनेरुत्तरदानम् । तत्र सुगन्धिनाम्नो देशस्य वर्णनम् ॥ र्ग:-श्रीपुराख्यनगरवर्णनम् । तन्नायकस्य श्रीषेणाख्यभूपतेर्वर्णनम् । तन्म- हिष्याः श्रीकान्ताया वर्णनम् । अनपत्यतया देवीकृतशोकवर्णनम् । दैवायत्ते वस्तुनि कः शोक इति राजोक्तिवर्णनम् । कदाचिद्राज उद्यानगमनवर्ण- नम् । तत्र वियतोऽकस्मादवतीर्णेनानन्ताख्यचारणमुनिना सह राज्ञः समा- गमवर्णनम् । मुनिस्तुतिः । 'अद्यापि मम मानस किमु शान्ति नोपगच्छति' इति मुनिं प्रति राजः प्रश्नः । 'यावत्तव मनसि सूनुस्पृहा जागर्ति तावन्न विरतिं यासि इत्यादि मुनिवाक्यवर्णनम् । नन्दीश्वराराधनमहिम्ना देवी गर्भ दधारेति वर्णनम् । दोहदवर्णनम् । भावितीर्थकरस्य श्रीवर्मणो जन्मोत्स- ववर्णनम् ॥ र्गि:-श्रीवर्मणो वर्णनम् । तस्य प्रभावत्या सह परिणयः। तस्मै यौवराज्यपद- दानम् । राजो राज्यसौख्यानुभवः । कदाचिदाकाशात्पतन्तीमुल्कामवलोक्य राजा विरक्तो बभूवेति वर्णनम् । विषयगर्हणम् । युवराज प्रति राज्ञ उप- देशः । राजा राज्य सूनवे वितीर्य श्रीप्रभाख्यमुनेः पादमूले तपस्तत्वा कैवल्यमगादिति वर्णनम् । श्रीवर्मणो दिग्विजयवर्णनम् । तस्य श्रीपुर प्र- त्यागमनवर्णनम् । मार्ग नानावस्तुवर्णनम् । पुरप्रवेश. । कदाचिच्छारद- ·(२) जलदावलोकनेन राजो निर्वेदप्राप्तिः । राजा श्रीकान्ताख्याय सुनवे राज्यम समर्प्य समाचरिततपश्चर्यः सौधर्म श्रीधराख्यो देवोऽजनीति वर्णनम् ।। ५ सर्गः-घातकीखण्डे इधुकारगिरिरत्तीति कथनम् । तत्पूर्वमरतेऽलकाख्यदः वर्णनम् । तत्र कोसलाख्यनगरीवर्णनम् । तदधिपतेरजितंजयारख्यत्व राम वर्णनम् । तन्महिष्या जितसेनाया वर्णनम् । स श्रीधराख्यो देवोऽनित इति सनया तयोः पुत्रत्वमगादिति वर्णनम् । कुमारवर्णनम् । तस्सै सल्ला राना यौवराज्यपदवी प्रायच्छदिति वर्णनम् । परिष्कृताया ससाद राज्ञोऽ चन्द्ररुचिनाम्नासुरेण युवराजोऽपहृत इति वर्णनम् । पुत्र प्रति राः विलापवर्णनम् । तपोभूषणाख्यस्य यतेरागमनवर्णनम् । यतिसमीपे राई पुत्रप्राप्तिचिन्तानिवेदनवर्णनम् । 'कतिपयैरहोमिस्तव सूनुरागमिष्यति' राजानं प्रति मुनेराश्वासनम् ॥ ६ सर्ग.-अतुरेण मुक्तस्य युवराजत्य मनोरमाख्ये सरति निपतनवर्णनम् ।। उत्तरणवर्णनम् । परुपाख्याव्वीवर्णनम् । पर्वतवर्णनम् । वनसीमान्तपरित नार्थ तदुपरि युवराजारोहणम् । तत्र केनचित्पुरुषेण साकं युवराजस्य नि दवर्णनम् । तयोर्युद्धवर्णनम् । युवराजेन पराजित: स पुरुषो दिव्यरूप साय 'अहं हिरण्यनामा त्रिदशोऽस्मि' इत्यभिधाय 'वरं वृणीष्व' इ वोचदिति वर्णनम् । तन्मुखेन चन्द्ररुचियुवराजयो.रकारणवर्णनम् । रानो हिरण्यप्रभावेणात्मान वनसीम्नि व्वलोकयदिति वर्णनम् । तत्र पल मानाञ्जनान्दृष्ट्या तत्कारण कचित्पृष्टवानिति वर्णनम् । तन्मुखेन 'अरिज ख्ये देगे विपुलाख्यपुरे जयवर्मराज्ञ. शशिप्रमाभिधानां कन्या महेन्द्रार भूपतिबलादपहनुमागत' इति युद्धश्रवणम् । तत्र गमनम् । तत्र महे निहत्य जयवर्मणा सह युवराजस्य राजमवनप्रवेशवर्णनम् । युवराने ना प्रमाया अनुरागवर्णनम् । तदाका सतुष्टो जयवमा युवराजाय वाचा ग्रादादिति वर्णनम् । विजयागिरेर्दनियत आदित्याख्यस नगरस्य नम् । तदधीश्वरो धरणीध्वजाख्यखेचन्द्र कदाचिलमाया कचन शुलं महाधीदिति वर्णनम् ! वन्मुगाच्छशिप्रभापरिणेतु मकाचादात्मनो यर भापदिति वर्णनम । तेन जयवर्मणः पत्तन रद्धमिनि वर्णनम् । जयवर प्रन्युपारपस दूतस्य प्रेपणम् । दूतोक्तिवर्णनम् । दूतविसर्जनम् । ज. मंगनाऽजिननेनस्य धरणीलावधप्रतिनावर्णनम्। मग्रामार्थ दिव्यग्थागर जनन । ममामानन । बणीवजय । अनितमेनन्य भगिनभया ·(३) परिणयवर्णनम् । सवधूकस्य तस्य स्वपुर प्रति गमनवर्णनम् । पुरप्राप्तिव- नम् ॥ ७ सर्ग:-अजितसेनस्य लोकोत्तरैश्वर्यप्राप्तिवर्णनम् । राज्याभिषेकवर्णनम् । स्वय- प्रभाख्यस्य जिनपतेरागमनवर्णनम् । अजितजयस्य मुनि प्रति जीवबन्धमो- क्षविषयकः प्रश्नः । तदुत्तरदानम् । अजितजयोऽतितरा निर्वेदमधिगत्य श्र- वणसेवित पद शिश्रिय इति वर्णनम् । अजितसेनस्य दिग्जैत्रयात्रावर्णनम् । समृद्धिवर्णनम् । पुरप्रवेशवर्णनम् । पुरस्त्रीवर्णनम् । राज्योपभोगवर्णनम् ॥ ८ सर्गः-वसन्तवर्णनम् । राजमुखेन वसन्तवर्णनम् ॥ ९ सर्गः-उपवनयात्रावर्णनम् । उपवनविहारवर्णनम् । जलकेलिवर्णनम् ॥ १० सर्गः-सायकालवर्णनम् । अन्धकारवर्णनम् । चन्द्रोदयवर्णनम् । रात्रिक्री- डावर्णनम् । वैतालिकमुखेन निशावसानवर्णनम् ।। ११ सर्गः-राज्ञः सभाप्रवेशवर्णनम् । गजक्रीडावर्णनम् । गजेन निहतं कचि- दालोक्य राजा निर्वेद गतवानिति वर्णनम् । विषयगर्हणम् । तदैव गुणप्र- भाख्यस्य मुनीन्द्रस्योद्यानपालमुखादागमनश्रवणम् । सपरिकरस्य राज्ञो मुनीन्द्रदर्शनार्थ गमनवर्णनम् । तत्रानेकमुनिवर्णनम् । राजमुखेन मुनीन्द्र- स्तुतिः । राज्ञो मुनीन्द्रस्य च संवादवर्णनम् । राजा राज्य पुत्राय समl मुनीन्द्रसकाशात्तपोऽग्रहीदिति वर्णनम्। तपश्चरणवर्णनम् । राज्ञोऽच्यु- तकल्पलाभवर्णनम् । 'स एवेन्द्रकल्पाच्च्युत्वात्र रत्नसचयपुरे सुवर्णमालाक- नकप्रभयोस्तनूजः पद्मनाभस्त्वमसि' इति कथनम् । स्वजन्मान्तराण्याकर्ण्य तत्र सदिहानः पद्मनाभस्तत्प्रत्ययार्थ श्रीधरमुनि पुनः पप्रच्छेति वर्णनम् । 'इतो दशमेऽह्नि तव नगरे यूथ परित्यज्य कश्चिदेको गज आयास्यति त- त्प्रत्ययात्त्वमखिलं मदुक्त निश्चेष्यसि' इति राजान प्रति मुनेरुक्तिवर्णनम् । वनकेलिनाम्नो गजस्यागमनवर्णनम् । तद्वशीकरणवर्णनम् ॥ १२ सर्गः—गजाथै राजान प्रति प्रेषितस्य पृथिवीपालदूतस्योक्तिवर्णनम् । यु- वराजदूतयोरुक्तिप्रत्युक्तिवर्णनम् । मन्त्रविचारवर्णनम् ॥ १३ सर्गः-जैत्रयात्रावर्णनम् । मार्गे प्राप्ताया जलवाहिन्याख्यसरितो वर्णनम् ॥ १४ सर्गः--मणिकूटाख्यस्य गिरेवर्णनम् । सेनामनिवेशवर्णनम् । तत्र ससैन्यस्य पृथिवीपालनरपतेरभिगमनम् ॥ १५ सर्गः-सग्रामवर्णनम् । पृथिवीपालरानो वधवर्णनम् । तत्र कृन्तरिपुशिरोद- शनेन राज्ञः पद्मनाभस्य निर्वेदप्राप्तिवर्णनम् । पद्मनाभो निजतनूजाय सुव- .

·(8) र्णनाभाय राज्यभारं वितीय श्रीघरमुने सकाशाद्दीभामादाय तपश्चचारति वर्णनम् । स तनू परित्यज्यानुत्तरवैजयन्तेऽहनिन्द्रो बभूवेति वर्णनम् ।। १६ सर्गः-पूर्वदेशवर्णनम् । तत्र चन्द्रपुरोवर्णनन् । तदधिपतेर्महातेनास्यस नूभुजो वर्णनम् । तन्महिष्या लक्ष्मणाया वर्णनम् । रानो दिग्विजयवर्णनन्। पुरागमनवर्णनम् । राज्या. स्वप्नदर्शनवर्णनम् । अय तत्यामहनिन्द्रो गर्भ- त्वेनावतीर्ण इति वर्णनम् ॥ १७ सर्ग.—जिनोत्पत्तिवर्णनम् । अथ मत्री मायाजनित तदनुकृतिरूपमभकं ना- तुरुरसि विनिवेश्य जिनमुनहारेति वर्णनम् । वर्लकं प्राप्तत्य जिनत्य ते- वावर्णनम् । तत्राभिषेकवर्णनम् । पुरंदरनुखेन जिनप्रभाववर्णनम् । पुन- त्तथैव तस्स मात्रुत्तङ्गप्राप्तिवर्णनन् । बालक्रीडावर्णनम् । तदर्थ कुवेरप्रेषि- ताभरणवर्णनम् । विवाहकयनम् । ताम्राज्च्लभवर्णनम् । प्रजात्वात्स्यादि- वर्णनन् । इन्द्रानवागतत्सातिवृद्धविग्रहधारिणो धर्मरचिनाम्न तुरन्स रा- जान प्रत्युक्तिवर्णनम् । राजनुलेन सत्तारासारत्ववर्णनम् । राजन्तपोग्रहणवर्ण- नम् । दिव्यैश्वर्यवर्णनम् ॥ १८ सर्गः-तक्षेपतो जिनसिद्धान्तवर्णनम् ।। .-ग्रन्थकर्तुः प्रशति.॥

·काव्यमाला। महाकविश्रीवीरनन्दिप्रणीतं चन्द्रप्रभचरितम् । प्रथमः सर्गः। "श्रियं क्रियाद्यस्य सुरागमे नटत्सुरेन्द्रनेत्रप्रतिबिम्बलाञ्छिता । सभा बभौ रत्नमयी महोत्पलैः कृतोपहारेव स वोऽग्रजो जिनः ।। १ ॥ स पातु यस्य स्फटिकोपलप्रभे प्रभाविताने विनिमममूर्तिभिः । विदिद्युते दुग्धपयोधिमध्यगैरिवामरैः शैशिलान्छनो जिनः ॥ २ ॥ अनन्तविज्ञानमनन्तवीर्यतामनन्तसौख्यत्वमनन्तदर्शनम् । बिभात योऽनन्तचतुष्टयं विभुः स नोऽस्तु शान्तिर्भवदुःखशान्तये ॥ ३ ॥ जराजरत्याः स्मरणीयमीश्वरं स्वयंवरीभूतमॅनश्वरश्रियः । निरामयं वीतभयं भवच्छिदं नमामि वीरं नृसुरासुरैः स्तुतम् ॥ ४ ॥ हितं विसंवादविवर्जितस्थिति परैरभेद्यं प्रवितीर्णनिर्वृतिम । शरण्यभूतं शरणं जिनागमं गतोऽस्म्यहं भव्यजनैकबान्धवम् ॥ ५ ॥ गुणान्विता निर्मलवृत्तमौक्तिका नरोत्तमैः कण्ठविभूषणीकृता । न हारयष्टिः परमेव दुर्लभा समन्तभद्रादिभवा च भारती ॥ ६ ॥ गुणानगृह्णन्सुजनो न निवृतिं प्रयाति दोषानवदन्न दुर्जनः । चिरंतनाभ्यासनिबन्धनेरिता गुणेषु दोषेषु च जायते मतिः ॥ ७ ॥ १. अग्रजः प्रथमजिन श्रीऋषभदेव . २ अष्टमस्तीर्थकरः श्रीचन्द्रप्रभो योऽस्मि- काव्ये वर्णित . ३. षोडशस्तीर्थकर . ४. जरैव जरती वृद्धस्त्री तस्या स्मरणीयमपरो- क्षम्. सर्वदा जरारहितमिति भाव ५. मोक्षलक्ष्म्या स्वयंवरपतिम् ६ अन्तिम तीर्थ- करम् ७. निवृतिर्मोक्षः, ८. परं केवलं हारयष्टिहरिलतैव दुर्लभा दुष्प्रापा न, किं तु स- मन्तभद्रादिभवा भारती च दुर्लभा ९ अखीकुर्वन् १०. अकथयन्.

·२ काव्यमाला। गुणान्यथैवोपैदिशन्प्रशंसया गुरुत्वबुद्ध्या सुजनो नमस्यते । तथैव दोषान्दिशतः प्रणिन्दया कृतः खलस्यापि मयायमञ्जलिः ॥ ८ ॥ सुदुष्करं यन्मनुते गणाधिपोऽप्यति वाग्देव्यपि भारमात्मनः । विधित्सुरर्हच्चरितं तदल्पधीध्रुवं न यास्यामि न हास्यतां सताम् ॥ ९ ॥ तथापि तस्मिन्गुरुसेतुवाहिते सुदुष्प्रवेशेऽपि पुराणसागरे । यथात्मशक्ति प्रयतोऽस्मि पोर्तकः पथीव यूथाधिपतिप्रवर्तिते ॥ १० ॥ अथास्ति शृंगोल्लिखितामरालयो द्विपूरणद्वीपगतो गभस्तिभिः । सृजन्नमेघा कलमाग्रपिङ्गलैस्तडिच्छ्रियं व्योमनि पूर्वमन्दरः ॥ ११ ॥ विभूष्य तत्पूर्वविदेहमात्मनः श्रिया स्थितो नाकिनिवाससंनिभः । समस्ति देशो भुवि मगलावतीत्यभिख्यया य. प्रथितोऽर्थयुक्तया ॥ १२ ॥ निरन्तरैर्यत्र शुकाइकोमलैः समानसस्याङ्कुरसंचयश्चिताः । जनस्य चेतांसि हरन्ति भूमयो 'हरिन्मणित्रातविनिर्मिता इव ॥ १३ ॥ निशाकराशुप्रकराच्छवारिभिर्विनिद्रनीलोत्पलरश्मिरजितैः । च्युतैर्निरालम्वतया विहायसो विभाति खण्डैरिव यः सरोवरैः ॥ १४ ॥ निशालु शीताशुमणिस्थलच्युतैः पयःप्रवाहैः परिपूरितान्तराः । वहन्ति यस्मिञ्जलराशियोषितो निदाघकालेष्वपि कूलमुद्रुजाः ॥ १५ ॥ सदीयमस्मत्प्रतिपक्षभूतया कृताधिवासो धनधान्यसंपदा । इतीव यस्मिन्विहिताभ्यसूयया न जातु लोको विपदा विलोक्यते ॥ १६ । विकासवद्भि शरदभ्रपाण्डुरै सितातपत्रैरिव यः प्रसारितैः । समस्तदेशाधिपतित्वमात्मनो व्यक्ति लोके स्थलनीरजाकरैः ॥ १७ ॥ १ निरूपयन् २ प्रतिपादयत. ३ गणधर ४ अपि तु हास्यतां यास्याम्येव 'नु' इति पाठे काकु ५ गुरव एव सेतवस्तैर्वाहिते आचार्य परम्पराप्रापिते ६. क लभ श्रीवीरनाथप्ररूपितेऽपि पुराणसमुद्रे श्रीजिनसेनादिसेतुना प्रयतोऽस्मीति भाव ७ शिवरोदृष्टनाक ८. द्वयो पूरणो द्वितीय स चासी द्वीपश्च तद्गत द्वितीय द्वीपन्धित इति भाव . ९ पूर्वमेरुनामा पर्वत १० तस्य पूर्व विदेहस्त तत्पूर्व विदेहम मन धिया विभूम्य मालावतीनामको देश समस्ति विद्यते ११ मरकतविनिर्मित श्व १२ चन्दकरनिकरनिर्मलजल १३ समुद्रयोपितो नद्य १४ कूल रोध उद्बु न्नि उदयन्तीति कूलमुद्रजा १५ अब देश. १६ स्थलपद्माकरै.

·११ १ सर्ग.] चन्द्रप्रमचरितम् । समुज्ज्वलाभिः कनकादियोनिभिर्विकासिनीभिः खेनिभिः समन्ततः । कृतास्पदा यत्र जनद्धिहेतुभिर्यथार्थनामा वसुंमत्यजायत ॥ १८ ॥ शिखावलीलीढघनाघनाध्वभिर्वहिःस्थितैनूतनधान्यराशिभिः । विभान्ति यस्मिन्निंगमाः कुतूहलादिवोपयातैः कुलमेदिनीधरैः ॥ १९ ॥ गतैः समासत्तिमिवेतरेतरश्रियामनन्यत्र भुवां दिदृक्षया । निरन्तरोद्यानवितानराजितैर्महागृहग्रामपुरैविभाति यः ॥ २० ॥ वणिक्पथस्तूपितरत्नसंचयं समस्ति तस्मिन्नथ रनसंचयम् । पुरं यदालानितमत्तवारणैविभाति हयैश्च समत्तवारणैः ॥ २१ ॥ गभीरनादैः 'प्रेतिमानिपातिभिः पयोधरैर्मन्दसमीरणेरितः । जलेभयूथैरिव संकुलान्तरा विराजते यत्परिखा प्रथीयसी ॥ २२ ॥ 'परीतशृङ्गैः स्फुरदंशुजालकैर्निशासु नक्षत्रगणैः समन्ततः । विभाति यस्मिन्परिधिः स्थिरप्रभैरिव प्रदीपप्रकरैः प्रबोधितैः ॥ २३ ॥ मलीमसं भृगनिभेन लक्ष्मणा विलोक्यते यत्र धनाध्वमध्यगम् । ; गृहैरिवानंलिहशृङ्गकोटिभिनिघृष्टदेहच्छवि चन्द्रमण्डलम् ॥ २४ ॥ मदाभमम्भो विसृजद्भिरुल्लसत्तडिल्लतालंकरणैरधोगतैः । शरीरिणां गोपुरशृङ्गवर्तिनां वितन्यते यत्र गंजम्रमो धनैः ॥ २५ ॥ सुगन्धिनिःश्वासमरुन्मनोहरे मनोभुवा पाण्डुनि कामिनीमुखे । समापतनराहुरिवेन्दुशङ्कया विलोक्यते यत्र मधुत्रतत्रजः ॥ २६ ॥ निपातयन्ती तरले विलोचने सजीवचित्रार निवासभित्तिषु । नवा वधूर्यत्र जनाभिशङ्कया न गाढमालिङ्गति जीवितेश्वरम् ॥ २७ ॥ १६ ~ १. कनकादिधातृत्पत्तिस्थान , २ आकर : पृथिवी ४ शिखरचुम्बितमेघमागे.. ५. ग्रामा . ६ कुलपर्वतै. ७ सानिध्यम् ८ न अन्यत्र भवन्तीत्यनन्यत्रभुवस्तामा परस्सरलक्ष्मीणाम् ९ सान्द्रोपवनसमूहशोभितः १०. ग्रामाणि च पुराणि च ग्रामपुराणि तैः ११. विपणिपुञ्जितरत्नसमूहम्. १२ एतनामक नगरम् १३ न्तम्भनिबद्धमत्तगजे. १४ प्रग्रीवक्सहितैः. १५ प्रतिविम्विते. १६ वारिवारणसमूहरिव १७ वेष्टितगिवरः. १८ प्राकार.. १९ प्रशशितैर्दीपसमूहेरिव २० आकाशगतम्. २१ गोपुरहापेक्षया नीचैः स्थितैः. २२. जीवचित्राणि पुत्तलिकाविशेपावलहिनानु.

·४ काव्यमाला। शशाङ्ककान्ताश्ममयोर्श्वभूमिकात्पतत्पयः सौधचयाद्विधूद्गमे । शिखण्डिनां यत्र पयोदशतिना तनोत्यकाण्डेऽपि विकासि ताण्डवम्॥२८॥ निशागमे सौघशिरोधिरोहिणो वधूजनस्यामलगण्डमण्डलात् । अभिन्नदेशो विधुराननाम्बुजाद्विभज्यते यत्र कलङ्कलेखया ॥ २९ ॥ समुल्लसद्धिः शरदम्रपाण्डुभिर्ध्वजांशुकैर्यद्विनिवारितातपैः । गृहाग्रभागोल्लिखितस्य निर्मलैविभाति निर्मोकलवैरिवोष्णगोः ॥ ३० ॥ विशालशालोपवनोपशोभिनः शिर.समुत्तम्भितमेघपतयः । जिनालयाः सिंहसनाथमूर्तयो विभान्ति यस्मिन्धरणीधरा इव ॥ ३१ ॥ मैदेन योगो द्विरदेषु केवलं विलोक्यते धातुषु सोपसर्गता। भवन्ति शब्देषु निपातनक्रियाः कुचेषु यस्मिन्करपीडनानि च ॥ ३२ ॥ द्विजिहता यत्र परं फणामृता कुलेषु चिन्तापरता च योगिषु । नितम्बिनीनामुदरेषु केवलं 'दरिद्रतौष्ठेयधरत्वसंभवः ॥ ३३ ॥ विभान्ति यस्मिन्बहुधोज्ज्वलोपलप्रणद्धभित्तीनि गृहाणि सर्वतः । निजेषु लीनानि दधत्सु दीप्रता पंतगसतापभियेव धामसु ॥ ३४ ॥ स न प्रदेशोऽस्ति न यो जनाकुलो जनोऽप्यसौ नास्ति न यो धनेश्वरः । धनं न तद्भोगसमन्वितं न यन्न यत्र भोगोऽपि स यो न 'सततः ॥३५॥ विलुप्तशोभानि विलोचनोत्पलैः सितेतराण्यम्बुरुहाणि योषिताम् । मरुच्चलद्वीचिनि यत्र शीतले लुठन्ति तीपादिव दीर्घिकाजले ॥ ३६ ॥ १ चन्द्रकान्तमणिनिर्मितोलवेदिकात् राजप्रासादसमूहात् २ प्रोत्फुल्लवहम् ३ न भिन्नो देशो यस्य स गण्डमण्डलतुल्य इत्यर्थ ४ विभिद्यते ५ सौधोपरिदेशप्रघृष्टस्य सूर्यस्य कचुक्लेशैरिव ध्वजाशुकैर्यत्पुर विभाति ६. शाल प्राकारो वृक्षविशेषश्च. चलानि ८ एकत्र लेप्यनिर्मितकेसरिभिरपरत्र साक्षादेव. ९ मद्यादिजनितेन ग. १० उपसर्गा उपद्रवा प्रादयश्च ११. निपाता व्याकरणप्रसिद्धा निपातन च मारणम्. १२ करो राजग्राह्यभाग हस्तश्च. १३ जिह्वाद्वययुक्तत्व पिशुनता च १४. चिन्तनमेव चिन्ता घ्यानम् , (पक्षे) उद्वेग . १५ कृशत्व निर्धनत्व च १६. अध- रमाब्दवाच्यव हीनजातित्व च १७ सूर्यतापमीत्या. १८. मह सु. १९. अनवरत' २०. अम्युरुदाणा ताप पराजयजनितः वण च ·६ १ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । महागुणैरप्यगुणैर्मदोज्झितैरपि प्रवृत्तप्रेमदैर्महाजनैः । अधिष्ठितं यत्नविभाति निर्भयैरपि प्रकामं परलोकभीरुभिः ॥ ३७ ॥ स यत्र दोषः परमेव वेदिकाशिरःशिखाशायिनि मानभञ्जने । पतत्कुले कूजति यन्न जानते रसं खकान्तानुनयस्य कामिनः ॥ ३८ ॥ अथाभवद्भरिगुणैरलंकृतो नरेश्वरस्तस्य पुरस्य शासिता । न केनचिद्यस्तुलितद्युतिस्तथाप्युवाह बैव्या कनकप्रभाभिधाम् ॥ ३९ ॥ यशोमिरेणाङ्ककलासमुज्ज्वलैः पुरः प्रयातैरिव पूरितान्तरे । विधूपितारातिकुलानि भूतले न यस्य तेजासि ममुर्महौजसः ॥ ४० ॥ प्रयासमुच्चैः कटकेषु भूभृतां गणेषु संचारवशादवाप या । वभूव भीतेव ततः पुनश्चिरं स्थिरा जयश्रीरधिगम्य यब्रुजम् ॥ ४१ ॥ अचिन्त्यमाहात्म्यगुणो जनाश्रयः स्वविक्रमाक्रान्तसमस्तविष्टपः । श्रिया सनाथः पुरुषोत्तमोऽप्यभून्न यो वृषोच्छेदविधायिचेष्टितः ॥ ४२ ॥ गरीयसा यस्य परार्थसंपदो निसर्गजत्यागगुणेन निर्जितैः । शुचेव कैल्पोपपदैर्महीरुहेर्दधे नितान्त विमनस्कवृत्तिता ॥ ४३ ॥ कलासमग्रोऽपि जनाभिनन्धपि श्रियं दधानोऽप्यभिभूतविष्टपाम् । प्रदोषसंसर्गितया यमुज्ज्वलं शशाक जेतुं न कुरङ्गलाञ्छनः ॥ ४४ ॥ कुलं चरित्रेण विशुद्धवृत्तिना यशोभिराशाः शरदप्रविभ्रमैः । वपुर्गुणैर्यः श्रवणेन शेमुषीं विशेषयामास जगद्विशेषकः ॥ ४५ ॥ न भूरिदानोऽपि मदेन संगतिं जगाम यः साधितशत्रुषङ्गणः । अहीनसंसर्गसमन्वितोऽपि वा द्विजिह्वसंसर्गतया न दूषितः ॥ १६ ॥ १. अस्य विष्णोर्गुणा इव गुणा येषु ते. २. प्रकृष्टमदै. परिणतहपैश्च. ३. परलोकः शत्रुजनः प्रेत्यभावश्च ४ प्रासादोपरिभूमिकाशिखराप्रवासिनि ५ उद्दीपकस्य पक्षिकू- जितस्य श्रवणादेव माननिवृत्तिारेति भावः ६ पक्षिसमूहे ७ लोकप्रसिद्धया ८. सं. तापितशत्रुसमूहानि ९ न मान्ति स्म १० पर्वताना राज्ञा च कटकेषु नितम्वेषु शि- विरेषु च ११. पुरुषोत्तमो विष्णुरपि. १२ वृपोऽरिष्टासुरो धर्मश्च १३. कल्पवृक्ष १४ जडता १५ रजनीमुख प्रकृष्टो दोपश्च प्रदोय १६ शानावर्णनेन १७. अल- चकार १८ जगत्तिलक १९ 'काम क्रोधश्च हर्पश्व मानो लोभत्तथा मटः । अन्त- रजोऽरिषड्डर्ग: क्षितीशाना भवत्वयम् ॥'. २० महीन. सर्पराज, (पक्षे) उत्तम.. २ ·१ काव्यमाला। निजैः समस्तानभिभूय धामभिः समुद्धतान्मण्डलिनोऽतिदुःसहैः । चकार यो गामपि सर्वविष्टपप्रतीतकीर्तिः कैरिणी वसुंधराम् ॥ ४७ ॥ नितान्तवृद्धेन कठोरवृत्तिना सनीतिना कञ्चुकिनेव तेजसा । निरन्तर यस्य विभोर्वधूरिव व्यधीयत श्रीश्चपलापि निश्चला ॥ ४८ ॥ धराश्रयः संततभूतिसंगमः शशाङ्ककान्तो धृतनागनायकः । अधोभवद्गोपतिरीश्वरोऽपि सन्बभूव यो नासमदृष्टिदूपितः ॥ ४९ ॥ यदीयगाम्भीर्यगुणेन निर्मलप्रसिद्धिना लुप्तयशोमहाधनः । करोति पूँत्कारमिवाधुनाप्यसावुदस्तकल्लोलभुजः पयोनिधिः ॥ ५० ॥ नरेन्द्रविद्याधिगमाद्विशुद्धया विमृश्य कार्याणि विधित्सतो धिया । न यस्य निःशेषितशत्रुसंततेरजायताष्टापदवृत्तिचेष्टितम् ॥ ११ ॥ रतिप्रदानप्रवणेन कुर्वता विचित्रवर्णक्रमवृत्तिमुज्ज्वलाम् । गुणानुरागोपनता कृतायति प्रसाधिता येन वधूरिव प्रजा ॥ १२ ॥ अतीतसख्यै. परिरब्धकीर्तिभि शरन्निशानाथमरीचिनिर्मलैः । रुरुत्सुभिदोषचमूमिवाखिलैरकारि यस्मिन्समुदायिता गुणैः ॥ १३ ॥ पराक्रमाक्रान्तमहीभुजो जगल्ललामलक्ष्मीनिलयीकृतोरस. । नृपस्य तस्याथ निशान्तनायिका सुवर्णमालेति बभूव भामिनी ॥ १४ ॥ यदीयमेणाङ्कमरीचिहारिणा विसारिणा कान्तिमयेन वारिणा । नितान्तनिधौतमिवारिनिन्दितं न जातुचिच्छीलमभून्मलीमसम् ॥ ५५ ॥ वहन्मरापाण्डुकपोलमण्डले शशाङ्कशङ्कामिव वनपङ्कजे । सहासफेनो विचकास यत्तनावनूनलावण्यमयः पयोनिधिः ॥ १६ ॥ भुवः समुद्धर्तुरधिष्ठितात्मनो 'वलेन सत्यानुरतैकचेतसः । बभूव लक्ष्मीः पुरुषोत्तमस्य सा मृगेक्षणा तस्य नृपस्य मन्दिरे ॥ १७ ॥ १. मण्डलेशान् २ हस्तिनीम् ; (पक्षे) करयुक्ताम् ३ कञ्चुकिपक्षे दाक्षिण्यवर्जितेन ४ धरा भूमिर्धरश्च पर्वत ५ गोपतयो राजान , (पक्षे) वृष ६. दीनाकन्दमिव ७ अष्टपदो हिंस्रो जन्तुविशेप ९ वर्णा ब्राह्मणादय. शुमादयश्च १० सेना खलु समुदायाभावे जेतु न शक्यते. ११ सकलान्त पुरस्वामिनी १२ ‘निधूत' ख १३ पराक्रमेण वलरामेण च १५ पुरषोत्तम श्रीकृष्णोऽपि १२ - ८ रतिरनुरागः सुरत च १४ सत्य तथ्य सत्या च सत्यभामा.

·१ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । परस्परस्नेहनिबद्धचेतसोस्तयोरभूद्धामनिधिस्तनधयः । स येन दधे नरकद्विषा परं न संज्ञयार्थेन च पद्मनाभता ॥ १८ ॥ कलासनाथस्य हिमयुतेरिव हिमेतराशोरिव तीव्रतेजसः । न यस्य निःशेषजनानुकम्पिनो बभूव बाल्येऽपि विवेकरिक्तता ॥ १२ ॥ समाचरन्य. शिशुभावदुर्लभाः क्रियाः कृतज्ञो नयमार्गशालिनीः । समस्तविद्याधिगमप्रबुद्धधीर्बभूव वृद्धः पैलिताङ्खरैचिना ॥ ६ ॥ गॅलन्मदस्योन्नतवंशशालिनो गृहीतसम्यग्विनयस्य सोन्नतेः । गजाधिपस्येव गरीयसौजसा युतस्य यस्याभवदड्डशो गुरुः ॥ ११ ॥ विभूषितं यौवनरूपसंपदा विकारवत्या दधतोऽपि विग्रहम् । प्रमाथिभिर्यस्य जितान्तरद्विषो मनो न जहे व्यसनैर्मनस्विनः ॥ १२॥ स बहुपत्योऽपि विशामधीश्वरः सुतेन तेनैव रराज जिष्णुना । विराजतेऽनेकशकुन्तसंकुलो न राजहंसेन विना जलाशयः ॥ ६३ ॥ अथ जातु स मेदिनीपतिर्निजलक्ष्मीपरिभूषितं पुरम् । परिहृष्टमतिर्विलोकयन्नवतस्थे गुरुसौधमूर्धनि ॥ १४ ॥ विनिपातयता यदृच्छया दृशमासन्नतमैकपल्वले । परिपीय पयः समुत्तरन्ददृशे तेन तदा गवा गणः ॥ ६५ ॥ घनपङ्कनिमग्नमक्षमं किल तत्रैकमसौ रद्गवम् । म्रियमाणमवेक्ष्य तत्क्षणादिति निर्वदमगाद्विचक्षणः ॥ ६६ ॥ क्षणभङ्गुरवृत्ति जीवितं भवभाजामिति नात्र विस्मयः । तदिहाद्भुतमेतदीदृशं यद॑वस्यद्भिरपि प्रमुह्यते ॥ ६७ ॥ क्षणदृष्टतिरोहितैर्जनो विषयैः स्वप्न इव प्रतार्यते । रतिमेति तथापि तेष्वयं जडबुद्धिर्धिगनात्मवेदिताम् ॥ ६८ ॥ १ पद्मनाभ किल नरकस्य दैत्यविशेषस्य द्विद, अयमपि नरकस्य दुर्गारे त्यन्वर्थता २ सदसद्विवेचनशून्यत्वम् ३ शुक्लकेशैः ४ स्रवन्मदस्य मदरहितस्य च ५ वंश कुल पृष्ठवशश्च ६ गरीयान् पित्रादिश्च ७ शरीरम् ८ नरपति ९ वृद्ध- ऋषम् १० अवस्यद्भिर्जानद्भि पण्डितैरिति यावत् पुस्तकद्वयेऽपि 'अवश्यद्भि' इति पाठ. ११ तत्कालदृष्टनष्टै.

·काव्यमाला। प्रहतं मरणेन जीवितं जरसा यौवनमेष पश्यति । प्रतिजन्तु जनस्तदप्यहो स्वहितं मन्दमतिर्न पश्यति ॥ ६९ ॥ यदतीतमतीतमेव तत्सुखमागामिनि को विनिश्चयः । समुपैति वृथा वत श्रमं पुरुषस्तरक्षणसौख्यमोहितः ॥ ७० ॥ परिणामहिते समीहते पथि सद्य सुखलिप्सया न यः । स शिवादतिविप्रेकृष्यते ज्वररोगीव विरुद्धसेवया ॥ ७१ ॥ दहनस्तृणकाष्ठसंचयैरपि तृप्येदुदधिर्नदीशतैः । न तु कामसुखैः पुमानहो बलवत्ता खलु कापि कर्मणः ॥ ७२ ॥ वपुरप्यतिमात्रमान्तरं त्यजति प्राणिनमायुषः क्षये । विरहे खलु कोऽत्र विस्मयो बहिरङ्गैर्धनमित्रवान्धवैः ॥ ७३ ॥ सुखमिष्टसमामे यथा विरहे तैस्य तथैव चासुखम् । अत एव संजन्ति निवृतौ सुधियः सङ्गसुखैकनिःस्पृहाः ॥ ७४ ॥ हितमेव न वेत्ति कश्चन भजतेऽन्यः खलु तत्र संशयम् । विपरीतरुचिः परो जगत्रिभिरज्ञानतमोभिराहतम् ॥ ७९ ॥ परिणामसुखं शरीरिणा जिनवाक्यं न विहाय विद्यते । सरुजामिव पथ्यमौषधं तदनात्मज्ञतया न रोचते ॥ ७६ ॥ अधिगम्य यथाविधि श्रुतं प्रतिपद्योत्तमसाधुसंगमम् । अवयन्भवफल्गुतामिमामपरः कोऽहमिव प्रमाद्यति ॥ ७७ ॥ सुखमायतिद् खमक्ष भजते मन्दमतिर्न बुद्धिमान् । मधुदिग्धमुखाममन्दधीरसिधारां खलु को लिलिक्षति ॥ ७८ ॥ अमुखैकफलं प्रभज्य यो रसिति प्रेममय न पल्लवम् । 'विरक्तमनि प्रवर्तते पुरुष श्रेयसि हा स वञ्चितः ॥ ७९ ॥ , प्रलवे दर्गमियते : अपथ्यभोजनादिना ४ इटल्य ५ सक्ता भवन्ति मिलता मोक्ष , न मोजतागण च हित तदेव न वेत्ति अन्य पुमान् मरायल नर दिने नन्ह भज्ञते, परोऽन्यो विपरीतनचि. विपरीता अतद्गुणे समावि पदा सयम , एपनियन्त्रिभिरवानान्धर्जिगदाहत बाधितम् ८ ज- ५. नगागारमा जानन १० इन्द्रियजन्य मुन्चम " . ११ मित ११ लेटुमिच्छति , F ·१ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । इति विषयविरक्तश्छन्नया कर्णजाहं खयमिब स समेत्य व्याहृतो मुक्तिदूत्या । न्यविशत मुँनिमार्गे चेतसा चारुचेता भवति हि मतिभाजां काललब्धिर्न वन्ध्या ॥ ८० ॥ प्रपृच्छच सुतमात्मनस्तमपरेधुरुधच्छ्रियं प्रमृज्य च तदक्षिणी विगलदश्रुणी पाणिना । मुनीन्द्रमविनिन्दितं समभिवन्ध स श्रीधर तपः समधिशिश्रिये नृपतिभिः समं भूरिभिः ॥ ८१ ॥ गुरुविरहभवेन पद्मनाभो भृशमसुखेन हतस्तदा तेताम । नरपतिपदमास्थितोऽपि लक्ष्मीर्भवति मुदे नहि बान्धवैवियुक्ता ॥ ८२ ।। विपुलमतिभिर्वृद्धामात्यैः कृतप्रतिबोधनः पितृविरहजं हित्वा शोकं कियद्भिरसौ दिनैः । नयनविगलवाष्पापूरा सुधीः समभावय- प्रकृतिमुभयीं स्वामितेहाकुलीकृतचेतसम् ॥ ८३ ॥ एतस्यानृजुरयमष्टमीमृगाको ध्याक्षिप्तो विकटललाटपट्टकेन । संजातानतिभिरितीव तत्र भेजे भूपालैन कुटिलता नृपासनस्थे ।।८४॥ तेजोनिधावुदयधानि सुवर्णनाभ- नामि प्रवर्त्य तनये युवराजशब्दम् । भोगार्नवास्थित संदानुभवन्स भूपः सोमप्रभादशनजातकिणाङ्कितोष्ठः ॥ ८५ ॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाः चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये प्रथमः सर्ग. । १. श्रवणसमीपम्. २ आहूत इव ३. रत्ननये चेतसा न्यविशत तस्थौ ४. श्री- धरनामकम्. ५ चक्लाम. ६ अमात्यादिरूपा स्वभावरूपा च. ७, जित . ८. तस्थौ. ९. सर्वदा निर्विशन्.

·१० काव्यमाला। द्वितीय सर्ग.। अथैकदास्थानगतं प्रतीहारनिवेदितः । वनपालो महीपालमिति नत्वा व्यजिज्ञपत् ॥ १॥ देव देवोचितस्थाने सुगन्धिपवने वने मुनिरेकः समायात. शब्दार्थाभ्यां मनोहरे ॥ २ ॥ भुवनव्यापिनी भव्यपुण्डरीकाभिनन्दिनीम् । धत्ते श्रीधर इत्याख्यां यो भानुरिव दीधितिम् ॥ ३ ॥ दारुणं यस्तपस्तेजःसौम्यां च दधदाकृतिम् । समाहारेण निवृत्तः सूर्याचन्द्रमसोरिव ॥ ४ ॥ मोक्षसंधानचित्तेन गुणमार्गणशालिना । येन चापधरेणेव भूतेभ्योऽदीयताभयम् ॥ ५ ॥ त्रिकालगोचरानन्तपर्यायपरिनिष्ठितम् । प्रतिबिम्बमिवादर्श जगद्यद्वचसीक्ष्यते ॥ ६ ॥ सुवर्णैरभिनिवृता दत्तमुक्तोत्तमास्पदाः । यस्याश्चर्यकथाः कर्णपूरायन्ते विपश्चिताम् ॥ ७ ॥ भ्रमन्ति भुवनाभोगे निश्चला अपि यद्गुणाः । असख्येयाश्च सर्वत्र ब्रजन्ति गैणनीयताम् ॥ ८॥ यत्पादपांसुसंपर्कादलंकृतशिरोरुहाः। निम्पृहा वासचूर्णेपु भवन्ति नृसुरासुराः ॥ ९ ॥ भाखानपि च यः सेव्यपादोऽभूत्तापवर्जितः । विकासयति चाशेपकुमुदं कुमुदोज्ज्वलः ॥ १० ॥ मुनेस्तस्य प्रभावेण या विभूतिरभृद्वने । ता विवक्ष्यान्यह किं तु चक्रं नोक्तं करोति मे ॥ ११ ॥ २. शरटेन मनोहरनामनि अर्थन च हृदयहारिणि ३. मोक्षस्य गुणे मवानमेशाग्रता तम चित्त यम्य; (पो) मोक्षो वेध्यम् ४ परिकलितम्. ५. 41 गानापिया गोन जनान्टेन नीयता प्राप्यता च ६. मुगन्धिचूर्णपु १) मा प्रमोरम ८. वनिच्यामि ·१ १ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । वसन्तमनपेक्ष्यैव तस्यातिशयविस्मिताः। रोमाञ्चानिव मुञ्चन्ति कोरकांश्चूतपादपाः ॥ १२ ॥ तत्सद्भादिव संजातशान्तचित्तेन पुष्प्यता । न विसोढमशोकेन कामिनीपादताडनम् ॥ १३ ॥ वकुला अपि दृष्ट्वा तमणुव्रतमिवाश्रिताः । यद्वधूमधुगण्डूषाननाहत्यैव पुष्पिताः ॥ १४ ॥ तिलकस्तिलकं पृथ्व्यास्तं दृष्ट्वा व्यकसत्क्षणात् । स्वपक्षदर्शनात्कस्य न प्रीतिरुपजायते ॥ १५ ॥ तद्धर्मश्रवणाज्जातविबोधा इव चम्पकाः । न मनागप्यजायन्त मलिनालिसमाश्रयाः ॥ १६ ॥ यथा पलाशास्तत्रेश शोभन्ते न च किंशुकैः । तथैव जम्बूतरवो विराजन्ते न किं शुकैः ॥ १७ ॥ जयशब्दं वयःशब्दैः कुर्वत्याः काननश्रियः । दन्तावलिरिवाभाति कुन्दकुमलसंहतिः ॥ १८ ॥ हासानिव विमुञ्चन्तः संतोषात्कुसुमोद्गमान् । शिखण्डिताण्डवाटोपं तन्वन्ति कुटजद्रुमाः ॥ १९ ॥ भयात्पलायमानस्य कामस्य गलिता करात् । वाणावलिरिवाभाति बाणावलिरितस्ततः ॥ २० ॥ शुचिसङ्गाद्विकासो मे कश्चातोऽपि मुनेः शुचिः । इतीव मन्यमानागाद्विकासं नवमल्लिका ॥ २१ ॥ कदम्बैः सहसा नाथ विकसत्कुसुमोत्करैः । रोमाञ्चकचुकाधानादहमात्मसमीकृतः ॥ २२ ॥ तिरश्चा संहतिस्तत्र परस्परविरोधिनी । विरोधं सहजं हित्वा वन्धुभावेन वर्तते ॥ २३ ॥ ---- १. मद्यकुरलकान्. २. उत्तमनायिकया विलोकितखिलवृक्षः पुष्पितो भवति. वाणाख्ववृक्षपतिः ४. शुचिनिमलो ज्येष्टमासश्च.

·१२ काव्यमाला। इति श्रुत्वा स तद्वाणी मुनिवृत्तान्तशंसिनीम् । खाजेऽपि न ममा हीदुद्वेल इव वारिधि ॥ २४ ॥ सत्कृत्य स खकीयस्तं भूपणैः पारितोषिकैः । वनपालमथान्यैश्च कृतार्थमकरोद्धनैः ॥ २५ ॥ यस्य देवस्य गन्तव्यं स देवो गृहमागत. । इत्युक्ति पोपयन्नुचरुदस्थादासनादसौ ॥ २६ ॥ दिशि तस्यामवस्थाय यत्रासौ परमेश्वरः । वद्धा लक्ष्यमसौ भूमावैनंसीत्तस्य पादयोः ॥ २७ ॥ व्यानशेऽथ तदादेशात्पुरं पटहनि स्वनः । मुनिवन्दनयात्रायां कुर्वन्संकेतिनी. प्रजा. ॥ २८ ॥ पञ्चषानपि कृत्वाग्रे पत्तीन्प्राप्तैनराधिपः । क्रमशः संमिलल्लोकैरक्षुभ्यद्राजगोपुरम् ॥ २९ ॥ सपौरः ससुहृद्वर्गः सकलत्रः सवान्धवः । सतनूजः ससामन्तः स चचाल ससैनिकः ॥ ३० ॥ गच्छंल्लावण्यसंक्रान्तदिदृक्षुनयनो वनम् । नन्दनाभिमुखीभूतशकशोभा बभार सः ॥ ३१ ॥ क्षणादशोकसंयुक्तं 'नागपरिवारितम् । वनमात्मसमं प्राप्य पिप्रिये पृथिवीपतिः ॥ ३२ ॥ वायुना विदधे किंचित्सजाताध्वपरिश्रमः । वनलक्ष्मीविनिःश्वाससमेन विपरिश्रमः ॥ ३३ ॥ सेनापति समादिश्य सेनामावासयेति सः । प्रविवेश महानागादवतीर्य महावनम् ॥ ३४ ॥ राजलीला परित्यज्य चामरादिपरिच्छदाम् । विनीत शिष्यवद्धेजे देश मुनिसमाश्रितम् ॥ ३५ ॥ २. उदतिष्ठत् ३ ननाम ४ व्याप्नोति स्म. ५ सकेतयुक्ता ६ जगाम ७ लावण्येन सक्रान्तानि प्रतिविम्वितानि दिदृस्णा द्रष्टुमिच्छूना नयनानि पत्र ८ तुष्ट ९ विगतखेद १०. चामरादिपरिकरोपेताम्. १ उत्तरमा ·२ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १३ ददृशे च मुनिस्तेन स्थितो नीलशिलातले । शरत्प्रसन्ने शीतांशुरिवाकाशैकमण्डले ।। ३६ ॥ त्रि परीत्य प्रणम्य त्रिस्त्रियेति निगद्य सः। निरुक्तमखिलं कृत्वा न्यविक्षत मुनेः पुरः ॥ ३७ ॥ नृपतेर्मुकुलीकुर्वन्स कराम्भोरुहद्वयम् । शीतगुत्वं व्यनक्ति म खकीयं मुनिपुंगवः ॥ ३८ ॥ भुवः शोभाभवद्योगाद्या जिनेन्द्रसुरेन्द्रयोः । तयोः संगतयोरासीत्सा नरेन्द्रमुनीन्द्रयोः ॥ ३९ ॥ शान्ते जयजयेत्युच्चैर्भव्यकोलाहले ततः । दत्ताशीर्मुनिना तेन जगाद जगतीपतिः ॥ ४० ॥ निरालोके जगत्यसिन्नदृष्टशिववर्त्मनि । सन्मार्गदर्शनान्नाथ त्वमालोक इवोद्गतः ॥ ४१॥ खपुष्पं तदहं मन्ये भुवने सचराचरे । दिव्यज्ञानमये यन्न स्फुरितं तव चक्षुषि ॥ ४२ ॥ ततोऽवगन्तुमिच्छामि त्वत्तस्तत्त्वं जगत्प्रभो । संदिग्धं हि परिज्ञानं गुरुप्रत्ययवर्जितम् ॥ ४३ ॥ केचिदित्यं यतः प्राहुर्नास्तिकागममाश्रिताः । न जीवः कश्चिदप्यस्ति पदार्थों मानगोचरः ॥ ४४ ॥ अजीवश्च कथं जीवापेक्षस्तस्यात्यये भवेत् । अन्योन्यापेक्षया तौ हि स्थूलसूक्ष्माविव स्थितौ ॥ ४५ ॥ कथं च जीवधर्माः स्युर्वन्धमोक्षादयस्ततः । सति धर्मिणि धर्मा हि भवन्ति न तदत्यये ।। ४६ ॥ तस्सा,पप्लुतं सर्व तत्त्वं तिष्ठतु संवृतम् । प्रसार्यमाणं शतधा शीर्यते जीर्णवस्त्रवत् ॥ ४७ ॥ १ वर्षान्तनिर्मले २ त्रि. प्रदक्षिणीकृत्य ३ उपविष्टवान् ४ चन्द्रत्वम् ५ उ. परते ६ गुरुविश्वासरितम् ७ चार्वाकसिद्धान्तम् ८ प्रमाणविषयः ९ जीवाभावे- ऽजीव. कथ वक्त युज्यते, जीवाजीवयो सापेक्षत्वात् १० वाधितम् ११ अप्रसारितम जीवो नास्ति अजीवोऽपि नास्ति ततस्तत्त्वमुपातमेवेति तत्त्वोपस्ववादिन' ·४ काव्यमाला जीवमन्ये प्रपद्यापि तद्धर्म प्रति वादिनः । विवदन्ते प्रवन्धेन विविधागमवासिताः ॥ ४८ ॥ कूटस्थनित्यतां केचित्केचिदाहुरकर्तृताम् । अन्ये तु जडतामन्ये चित्तसंततिरूपिताम् ॥ ४९ ॥ इत्याद्यनेकसिद्धान्तर्गहने गहने स्थितः । यातु दिग्भ्रमसंभ्रान्तः पुरुष केन वर्मना ॥ ५० ॥ इत्युक्त्वा वाचमुच्चार्था विरराम नरेश्वरः । भारतीमथ गम्भीरा जगाद परमेश्वरः ॥ ११ ॥ त्वयैवं ब्रुवता सूक्तं नृप सत्यमिदं कृतम् । उपर्युपरि बुद्धीनां चरन्तीश्वरवुद्धयः ।। १२ ।। जीवाजीवादि यत्पृष्टमस्पृष्टपरदूषणम् । यथा भवति तत्सर्व तथाहं कथयामि ते ॥ १३ ॥ जीवो नास्तीति पक्षोऽयं प्रत्यक्षादिनिराकृतः । तत्र हेतुमुपन्यस्यन्कुर्यात्कः स्वविडम्बनाम् ॥ १४ ॥ प्रतिजन्तु यतो जीवः खसवेदनगोचरः । सुखदु खादिपर्यायैराक्रान्त प्रतिभासते ॥ १५ ॥ नचास्वविदित ज्ञानं वेद्यत्वात्कलगादिवत् । खात्मन्यपि क्रियादृष्टेर्दीपादे. स्वप्रकाशनात् ॥ ५६ ॥ ३ मीमासका ५ वौद्धा १ मिथ्या जल्पन्ति २ साख्या ४ नैयायिका : दुष्प्रवेशे वने ७ परोपकल्पितदूषणसंपर्करहित यथा स्यात् ८ जीवो नास्तीति चार्वा- वरपन्यस्यते प्रसिद्धो वा पक्ष तत्र चार्वाकाप्रतिद्धस्य जीवस्य पक्षत्वकरणे खविडम्बना के कुर्यान्? प्रतिद्धपक्षम्य हेतुविषयत्व क्रियते अथवा जीवो नास्ति अनुपलब्धेरिति भव- नानुपलम्भविषयीक्रियमाणो जीव पक्ष प्रत्यक्षेणोपलम्भेन स्वसवेदलक्षणेनैव निराकृत इति न चेट खसवेटनगोचरत्वमनिद्र सुखदु खादिपर्यायराबान्तत्वात् १० अस्त्रविदित मान न भवति वेद्यचात्, यद्वद्य तदखविदिन यथा क्लयादिरिति न वाच्यम्, स्वात्मन्यपि गिपादानान् दीपाः स्वप्रकाशनवत्, यया टीप ख प्रकाशयनेवार्थ प्रकाशयति तथा ज्ञान नविटनेवा वेतीति ·२ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १५ विषयान्तरसंचारो न च स्यादस्ववेदिनः । अपरापरवोधस्य वेदनीयस्य संभवात् ॥ १७ ॥ अनवस्थालता च स्यान्नभस्तलविसर्पिणी । यदेवाविदित तेथें तन्न पूर्वस्य वेदकम् ॥ १८ ॥ तस्माद्विषयविज्ञानमप्रत्यक्षमवस्थितम् । तदप्रत्यक्षतायां च विषयस्यापि सौं गतिः ॥ १९ ॥ परोक्षादपि चज्ज्ञानादर्थाधिगतिरिप्यते । परेण विदितोऽप्यर्थस्तथा खविदितो भवेत् ॥६० ॥ तस्मात्स्ववेदने सिद्धे प्रत्यक्षे सति युक्तितः । प्रत्यक्षबाधा न भवेत्कथं नास्तित्ववादिनाम् ॥ ११ ॥ जीवे सिद्धेऽपि गर्भादिमरणान्ते स्ववेदनात् । प्रागूवं च कथं सिद्धिस्तस्येति यदि मन्यसे ॥ ६२ ॥ सदकारणवत्त्वेन सिद्धा तत्राप्यनादिता । अनन्तता च वाय्वग्निपृथिवीपयसामिव ॥ ६३ ॥ (युग्मम्) न चासिद्धमहेतुत्वं हेतोः कस्याप्ययोगतः । भूतानां च न हेतुत्वं सह प्रत्येकपक्षयोः ॥ ६४ ॥ प्रत्येकपक्षे जीवानां भूतसंख्या प्रसज्यते । सहपक्षेऽप्यसंविधस्तेभ्यः स्यान्चेतनः कथम् ॥ १५ ॥ सजातीयं ह्युपादानं दृष्टं घटपटादिषु । मृदादीनां हि हेतूनां घटाद्यनुगमेक्षणात् ॥ ६ ॥ १ अखवेदिन स्वपरिज्ञानरहितस्य विषयान्तरे चेतनाचेतनान्तरे सचारो न स्यात्. २ अन्योन्यपरिज्ञानस्य ३ अपरापरबोधेषु यदेवाविदित तदेव पूर्वस्य खस्य वेदक न स्यात् ४ तत्परोक्षत्वे विषयस्यापि परोक्षत्वमेव ५ अत. स्याद्वादमतापेक्षया जीवः स्व. क्रीये काये वसवेदनप्रत्यक्षसिद्ध परकीये चानुमानादिलक्षणात्परोक्षादिति भाव. ६ अ- ध्यक्षेण जीवमपहुवानाना तेषा प्रत्यक्षमेव जीवव्यवस्थापक भवेदिति भाव. श्वत्त्वम् ८ ननु च भूतानि हेतव इति चेन्न, सह प्रत्येकपक्षयो क्रमेण युगपद्वा भूताना हेतुत्व कारणत्व न ९ एकैकाद्भूताज्जीवोत्पत्तौ १० अचेतनेभ्य ७ अकार- ·१६ काव्यमाला । युज्यते व्यभिचारोऽपि न शृङ्गादेः शरादिना । तत्रापि पुद्गलत्वेन सजातीयत्वसंभवात् ॥ १७ ॥ विजातिभ्योऽपि भूतेभ्यो जायते यदि चेतनः । पयसोऽपि भवेत्पृथ्वी तेन्न तत्वचतुष्टयम् ॥ ६८ ॥ न चान्यदस्त्युपादानं भूम्यादिव्यतिरेकतः । भूतानां संहतिर्येन कल्प्येत सहकारिणी ॥ ६९ ॥ न चोपादानधर्मोऽपि काये कोऽप्यवलोक्यते । शरीरे तदवस्थेऽपि जीवे विकृतिदर्शनात् ॥ ७० ॥ घटादिकारणेष्वेतन्मृदादिषु न चेक्ष्यते । ततोऽनुमानबाधादि पक्षं व्याघ्रीव वीक्षते ॥ ७१ ॥ हेतुश्चानुपलम्भादिरसिद्धोऽभावसाधने । तस्य खवेदनाध्यक्षादुपलम्भस्य सभवात् ॥ ७२ ॥ न चात्मभूतयोरक्यं चिदचिद्रूपमेदतः । विभिन्न प्रतिभासित्वाद्भेदलक्षणसंभवात् ।। ७३ ॥ इत्थमात्मनि संसिद्धेऽनित्यत्वैकान्तकल्पना । तस्यान्यैः क्रियते तेऽपि प्रत्यक्षेणैव बाधिताः ॥ ७४ ॥ यतः स्ववेदनावात्या सुखदुःखादिपर्ययैः । विवर्तमाना सततं प्रतिप्राणि प्रकाशते ॥ ७५ ॥ सुखदुःखादिपर्याया जीवान्न च विभेदिनः । तस्यामी इतिसंबन्धकल्पनानुपपत्तितः ॥ ७६ ॥ नित्यस्यानुपकारित्वात्समवायो न युज्यते । उपकाराश्रया सर्वा संवन्धसमवस्थितिः ॥ ७७ ॥ - ५ पुग़लत्वजात्या २ एव च तत्त्वसकर स्यात् ३ ननु भूताना चैतन्योत्पत्ती सहमारित्वमेवेति चेन, उपादानान्तराभावात् ४ विविधाकृत्यवलोकनात्. ५ यथा मसलेण पक्षवाधा तथानुमानेनापीति भाव ६ खसवेदनस्य तद्भावसाधकत्वात ७ चिदचितो प्रतिभासभेदात् ·१७ २ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । उपकारोऽपि भिन्नत्वात्तस्येति कथमुच्यते । उपकारान्तरापेक्षा विदध्यादनबस्थितिम् ॥ ७८ ॥ स्यादभिन्नस्ततो जीवः सुखदुःखादिपर्ययैः । तथापि परिणामित्वात्कथं कूटस्थनित्यता ॥ ७९ ॥ एतेन जडतां तस्य त्रुवाणा विनिवारिताः । चिद्रूपसुखदुःखादिपर्यायरेक्यसंभवात् ॥ ८० ॥ न चाप्यकर्तृता तस्य बन्धाभावादिदोपतः । कथं ह्यकुर्वन्वध्येत कुशलाकुशलक्रियाः ॥ ८१ ॥ भुक्तिक्रियायाः कर्तृत्वं भोक्तात्मेति खयं वदन् । तदेवापबुवानः सन्कि न जिहेति कापिलः ॥ ८२ ॥ अचेतनस्य बन्धादिः प्रधानस्याप्ययुक्तिकः । तस्मादकर्तृता पापादपि पापीयसी मता ॥ ८३ ॥ चित्तसंततिमात्रत्वमप्ययुक्तं प्रकल्पितम् । संतानिव्यतिरेकेण यतः काचिन्न संततिः ॥ ८४ ॥ व्यतिरेकेऽपि नित्यत्वं संतानस्य यदीष्यते । प्रतिज्ञाहानिदोषः स्यात्क्षणिकैकान्तवादिनाम् ॥ ८५ ॥ क्षणिकत्वेऽपि संतानिपक्षनिक्षिप्तदूषणम् । कृतनाशादिकं तस्य सर्वमेव प्रसज्यते ॥ ८६ ॥ न च व्यापकता तस्य घटनामुपढौकते । स्वसंविदितरूपस्य बहिर्देहादवेदनात् ॥ ८७ ॥ तस्मादनादिनिधनः स्थितो देहप्रमाणकः । कर्ता भोक्ता चिदाकारः सिद्धो जीवः प्रमाणतः ॥ ८ ॥ है १. अस्ति निलस्योपकारित्वमिति चेत् तस्मादुपकारोऽभिन्नो भिन्नो वा । अभिन्न- वेत्तत्समः भिन्नश्चेत्सवन्धासिद्धिः । उपकारान्तरमपेक्ष्य संवन्धकरणेऽनवस्थिति. स्यात् २. परिणामित्वेनैक्यघटनात् ३ चित्तसततिमात्रमात्मेत्येके ४ संतानिनः सकाशात, ५ संतानस्य ६ तस्य व्यापकत्वेन कृतनाशादेरभाव इति चेन्न. ३ ·१८ काव्यमाला। येऽप्यजीवादयो भावास्तदपेक्षा व्यवस्थिताः । तेऽपि संप्रति संसिद्धास्तन्न तत्त्वमुपप्लुतम् ॥ ८९ ॥ जीवाजीवादिषड्वर्ग प्रतिपद्यापरे पुनः । मोक्षे विप्रतिपद्यन्ते मीमांसापक्षपातिनः ॥ ९० ॥ तेषामप्यनुमावाधा परिधावति पृष्ठतः । यतः कर्मक्षयो मोक्षः स च सिद्धोऽनुमानतः ॥ ९१ ॥ तथाहि क्वचिदप्यस्ति पुंसि कृत्वावृतिक्षयः । तत्कार्यसकलज्ञत्वस्यान्यथानुपपत्तितः ॥ ९२ सर्वज्ञत्वं न चासिद्धं कस्यचिदाधकात्ययात् । सर्वत्र वाधकाभावादेव वस्तुव्यवस्थितिः ॥ ९३ ॥ न तस्य वाधकं तावत्प्रत्यक्षमुपपद्यते । तस्याक्षजत्वादैत्यक्षे न विधिर्न निषेधनम् ॥ ९४ ॥ न चानुमानं तद्वाधां विधातुं भवति क्षमम् । तल्लिङ्गं पुरुषत्वादि व्यभिचारि यतोऽखिलम् ॥ ९५ ॥ यथाहि पुरुषत्वेऽपि वेदार्थज्ञानगोचरः । कस्याप्यतिशयस्तद्वत्सर्वार्थज्ञानगोचरः ॥ ९६ ॥ रासभो न यथा शृङ्गी देशकालान्तरेऽखिलः । तथा पुमान्न सर्वज्ञो देशशालान्तरेऽखिलः ॥ ९७ ॥ इत्यादि नोपमानं च युक्तमिष्टविघाततः । तथा हि खैचरादीनां न स्यात्खगमनादिकम् ॥ ९८ ॥ तस्मान्नरविशेषोऽसौ यस्य सा सकलज्ञता । तथा खरविशेषश्चेदिष्टा तस्यापि शृङ्गिता ॥ ९९ ॥ न चापत्तिरप्यस्ति सर्वज्ञाभावसाधनी । को होंडसंभवी तेन विना यस्तं प्रकल्पयेत् ॥ १०० ॥ ५ आवृत्तिक्षय कार्य सर्वज्ञत्व कारणम् २ अतीन्द्रिये ३. यथावत्येदानींतनाः पुरवा गामिनो न तथा देशान्तरे कालान्तरे च नैवेतीष्टविधाता ममभान ६ सर्वज्ञामावम ४ अनुत्पद्यमान: .

·२ सर्गः] १९ चन्द्रप्रभचरितम् । नाप्यागमेन सर्वज्ञः कृतकेनेतरेण वा । बाध्यते कर्तृहीनस्य तस्यात्यन्तमसंभवात् ॥ १०१॥ केतुरस्मरणादिभ्यः कत्रभावो न सिध्यति । अज्ञातकर्तृकैर्वाक्यैर्व्यभिचारस्य संभवात् ॥ १०२ ॥ न च कश्चिद्विशेषोऽस्ति पौरुषेयेष्वसंभवी । अतीन्द्रियार्थसंवादः सर्वज्ञोक्तेऽपि संभवेत् ॥ १०३ ॥ विवादविषयापन्नं ततः शास्त्रं सकर्तृकम् । दृष्टकर्तृकतुल्यत्वादकलकादिशास्त्रवत् ॥ १०४ ॥ तस्मादकर्तृत शास्त्रं नास्ति सर्वज्ञबाधकम् । कृतकं च द्विधाभिन्नं सर्वज्ञेतरहेतुकम् ।। १०५ ।। असर्वज्ञकृतं तावन्न प्रमाणमतीन्द्रिये । सकलज्ञप्रणीतं तु तस्य प्रत्युत साधकम् ॥ १०६ ॥ प्रस्तुतस्यानुमानस्य साधकत्वेन संभवात् । प्रेमाणपञ्चकाभावोऽप्यखिलज्ञं न बाधते ॥ १०७ ॥ तसादशेषविकश्चिदस्तीत्यागमसंभवात् । प्रमाणं बाधकामावाहुद्धिरक्षादिबुद्धिवत् ॥ १०८ ॥ ततो मोक्षोऽपि संसिद्धो रत्नत्रयनिवन्धनः । जीवाजीवाश्रवैर्बन्धनिर्जरासंवरैः समम् ॥ १०९॥ वचोभिरिति तत्त्वार्थशंसिभिश्च॑म्बकैरिव । स शल्यमिव संदेहमाचकर्ष महीपतेः ॥ ११० ॥ यदुक्तं सूरिणा तेन तत्तथेति प्रपद्य सः। पप्रच्छ पुनरात्मीयान्भवान्मुदितमानसः ॥ १११ ॥ मुनिना वक्तुमारेभे तस्मै भवपरम्परा । चक्रे भव्यसभा चित्तमवधानपरं परा ॥ ११२ ॥ १. आगमस्य. २. अकर्तृक एवागमः कर्तुरस्मरणात् ३ सर्वज्ञकर्तृकमसर्वनक्र्तृक चेति. ४ प्रत्यक्षादिनिराकृति. ५ प्रत्यक्षादिज्ञानवत्. ६. रत्नत्रय निवन्धनं कारण यन्य, ७. चुम्बकपाषाणैरिव ·२. काव्यमाला। द्वीपे नृप तृतीये यो विद्यते पूर्वमन्दरः । क्रीडत्किनरसंकीर्णलताभवनसुन्दरः ॥ ११३ ॥ तस्यापरविदेहेऽस्ति सुगन्धिरिति नामतः । देशो विभूष्य शीतोदानद्युत्तरतट स्थितः ॥ ११४ ।। बिभ्राणैर्वृहदुद्दण्डपिच्छच्छत्रावलिश्रियम् । राजन्ते राजवद्यस्य प्रदेशाः क्रमुकद्रुमैः ॥ ११५ ॥ सुगन्धिकुसुमामोदैः सुगन्धयति यो दिशः। सर्वतोऽपि निजामाख्या कर्तुमर्थवतीमिव ॥ ११६ ॥ अकृष्टपच्यसस्याढ्ये निरीतौ निरवग्रहे । यत्र नित्यप्रमोदिन्यो मोक्षप्राप्ता इव प्रजाः ॥ ११७ ॥ ग्रामैः कुक्कुटसंपात्यैः सरोभिर्विकचाम्बुजैः । सीमभि. सस्यसंपन्नैर्यः समन्ताद्विराजते ।। ११८ ॥ अर्थ धर्माय सेवन्ते कामं संतानवृद्धये । यत्र न व्यसनाल्लोकाः परलोकक्रियोद्यताः ॥ ११९ ॥ यस्मिन्निरन्तरारामविश्रामैविधुतश्रमाः । मन्यन्तेऽध्वानमध्वन्या गृहप्राङ्गणसंनिभम् ।। १२० ॥ यथाभिलषितं वस्तु शश्वत्संपादयन्नृणाम् । जिगीपतीव यः कल्पपादपैर्मण्डितां महीम् ॥ १२१ ॥ विद्युतश्चञ्चला यत्र स्वभावेन न संपदः । कृष्णानि प्रावृडम्राणि चरितानि न देहिनाम् ॥ १२२ ॥ क्वचिद्बोधनहुंकारैरिक्षुयनारवैः क्वचित् । क्वचिच्छिखण्डिना नादैनिंगमा यस्य सुन्दराः ॥ १२३ ॥ मज्जत्सीमन्तिनीसार्थकुचसंक्रान्तकुङ्कमैः । रक्तांशुकैरिवाभान्ति यस्मिञ्जलधियोषितः ॥ १२४ ॥ महाविभवसंपन्नं तनास्ति श्रीपुरं पुरम् । लोकपुण्यैः समुत्पन्नं त्रिविष्टपमिवापरम् ॥ १२५ ॥ १ युएटसंपाते वमन्तीति तै अतिसनिष्टैरिति यावन् २ प्रामा ३ नद्यः ·२ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । २१ प्रासादशृङ्गसंलग्नरेनोपलमरीचिभिः । सदैवान्तरिता यत्र ज्योतिर्गणविभाभवत् ॥ १२६ ॥ चन्द्रकान्तनुतेर्यत्र सूर्यकान्तोद्भवाग्मितः । मिमीते सालसंरुद्धरविचन्द्रोदयं जनः ॥ १२७ ॥ यत्प्रासादशिरोलग्नपारागांशुभिर्नभः । भिन्नं करोत्यकाण्डेऽपि संध्याशङ्कां शरीरिणाम् ॥ १२८॥ ' वासराधिपतिस्तुगप्रतोलीशिखरं शनैः । यत्राधिरुह्य पूर्वाह्ने प्रपूर्णकलशायते ॥ १२९ ॥ प्राकारशिखरासन्नतारतारकदम्बकैः । यत्र दीपोत्सवभ्रान्तिस्तन्यतेऽनुदिनं निशि ॥ १३० ॥ प्राकारः परितो यत्र शृङ्गैरुत्तम्भितोडुभिः । नाकावलोकनोत्कण्ठां बिभ्राण इव भासते ॥ १३१ ॥ मोनोन्नता महाभोगा मैत्तवारणशालिनः । बहुभूमियुता यत्र प्रासादाः पार्थिवोपमाः ॥ १३२॥ अम्वुना घनकिंजल्कच्छादितेन निरन्तरम् । स्वीकुर्वाणा कचिल्लक्ष्मी हिरण्यखचितक्षितेः ॥ १३३ ॥ तीरजैस्तरुसंतानैः पयसि प्रतिबिम्बितैः । पातालोपवनारेका कुर्वत्यन्यत्र पत्रिणाम् ॥ १३४ ॥ बिभ्रती काशसंकाशपक्षविक्षेपशोभिनः । हंसान्क्वापि मरुल्लोलान्फेनपुञ्जानिवात्मनः ॥ १३५ ॥ तटपादपसंरुनिष्कम्पसलिलानिलैः। मुग्धस्त्रीणां वितन्वाना वापि स्फटिकभूभ्रमम् ॥ १३६ ॥ १. रनपाषाणकिरणे . २. जानीते. ३ तमोहरोडुसमूहै ४ स्थगिततारकैः ५ मा. नेन परिमाणेनावलेपेन च ६ परिपूर्णतासहिता गरिष्ठभोगाश्च. ७. अग्रीवराजमानाः प्र- भिन्नगजशोभिनश्च ८. सुवर्णनिर्मितभूमेः. 5 पातालवनभ्रान्तिम्.

·२२ काव्यमाला। मज्जत्पुरंध्रिधम्मिल्लगलदुज्ज्वलमल्लिंका । यत्र तारकितेव द्यौः सर्वतो भाति खातिका ॥ १३७ ॥ (पञ्चभिः कुलकम्) तीक्ष्णत्वं केवलं यत्र बोधे न वचने नृणाम् । कठिनत्वं कुचद्वन्द्वे कामिनीनां न मानसे ॥ १३८ । भङ्गः कुचेषु नारीणां व्रतेषु न तपखिनाम् । विरसत्वं कुकाव्येषु मिथुनेषु न कामिनाम् ॥ १३९ ॥ विरोधः पञ्जरेष्वेव न मनःसु महात्मनाम् । नाभिष्वेव च, नीचत्वं नाचारेषु कुटुम्बिनाम् ॥ १४० ॥ प्रकारपरिखावप्रैः परितः परिवेष्टितम् । परिवेषत्रयान्वीतचन्द्रवद्यद्विराजते ।- १४१.॥ प्रसिद्धनाविरुद्धेन मानेनाव्यभिचारिणा । वणिजम्तार्किकाश्चापि यत्र वस्तु प्रैमिन्वते ॥ १४२ ॥ वापीवनायतनसौधतडागरम्य खर्गामिभाविविभवोदयवर्धमानम् । शक्येत तन्न गुरुणापि पुरं यथाव- दाख्यातुमल्पमतिना किमु मद्विधेन ॥ १४३ ॥ प्रति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयारे चन्द्रप्रमचरिते महाकाव्ये द्वितीय. सर्गः । - तृतीय सर्ग । तत्राभिनन्दितनिजाखिलबन्धुपयो न्यायांशुजालनिहतापनयान्धकारः । संकोचितारिवनितास्यनिशाकरश्रीः श्रीयेण इत्यजनि भानुनिमो नरेन्द्रः ॥ १ ॥ मातारण, परिमया नातिस्या, वप्रेण धूलिशालेन ३ मा. मनस ४ प्रमाणविषयीवे. 4.

·३ सर्गः चन्द्रप्रभचरितम् । २३ : + यस्य प्रतापदहनेन विलक्यमान- मूर्तिनिरन्तरमरातिगणः समस्तः । द्रष्टुं दिशं न विदिशं चकितः प्रभूष्णु- बूंकोपमः समभवगिरिगहरस्थः ॥ २ ॥ यस्य स्फुरद्भिरनुरागकरैर्यशोभि- रुद्धासितासु सकलासु दिगगनासु । तन्मात्रकार्यकरणप्रवणाय लोकः शीतांशवे न नितरां स्पृहयांबभूव ॥ ३ ॥ संपूर्णशारदशनिशाकरकान्तकीर्ति- वल्लीवितानपरिवेष्टितविष्टपान्तः । यः पोषणाद्विनयनाव्यसनापनोदा- त्वामी गुरुः सुहृदभूदखिलप्रजानाम् ॥ ४ ॥ यत्र प्रशान्तसकलव्यसने विनीते स्वाभाविकं मतिमहातिशयं प्रपन्ने । चक्रुर्निवासमखिला नरनाथविद्याः पर्युत्सुका इव परस्परदर्शनस्य ॥ ५ ॥ तुडत्वमेधिपतिना हरिणेश्वरत्वं शीतांशुनो सुभगता वैशिता मुनीन्द्रैः । शौर्य मृगाधिपतिना गुरुणा मनीषा : गाम्भीर्यमम्बुनिधिना तुलितं यदीयम् ॥ ६ ॥ नागाः पैदातिवृषभास्तुरंगा रथाश्च शोभानिमित्तमभवन्खलु यस्य सर्वेः । आक्रम्य मण्डलपतीनखिलान्से यमा- त्सवी बुभोज वसुधां निजतेजसैव ॥ ७ ॥ : - १ समर्थ.. २ प्रकाशमानकार्यकरणसमर्थाय. ३. परिवेष्टित विष्टपान्त येन. ४. बुद्धि- ५. मेरुणा. ६. इन्द्रेण. ५. जितेन्द्रियता. ८. पदातयो + भृत्यप्रधानाः, माहात्म्यम्. वृषभाश्च वा ·२६ काव्यमाला। तावत्कराग्रविनिविष्टकपोलमूलां देवीमुदश्रुनयनां सहसा ददर्श ॥ २० ॥ तां तादृशीं समवलोक्य समानदुःखो दुःखं विभक्तुमिव तन्मनसि प्रवृत्तम् । स व्याकुलेन मनसा त्वरमाणवृत्तिः पप्रच्छ हेतुमतिशोकसमुद्भवस्य ॥ २१ ॥ दुरवीर्यरिपुनिर्दहनप्रवीणे पृथ्वीतलप्रसृतदुर्विषहप्रतापे । पद्मायताक्षि मयि जीवति जीवितेशे संभाव्यते परभवो न पराभवस्ते ॥ २२ ॥ संतापमूलसुहृदं विरहं विसोदु- मुन्मेषमात्रमपि तावकर्मप्रभूष्णोः । मत्तोऽपि मत्तगजगामिनि निश्चयेन जानीहि संभवति न प्रणयस्य भङ्गः ॥२३॥ त्वत्पादपद्मशरणे त्वैधीनवृत्ती स्वोमनिम्नमनसि त्वदभिन्नदेहे । शाठ्यं मनागपि मृगाङ्कमुखि त्वदीये संभावयामि सरले न सखीजनेऽपि ॥ २४ ॥ छन्दानुवार्तषु पदातिषु वान्धवेषु दास्यं गतेषु च निशान्तवधूजनेषु । भ्रूभङ्गमात्रमपि सोढुमशक्नुवत्सु सजायते न तव तन्वि निदेशभङ्गः ॥ २५ ॥ एतेषु सस्वपरितोपनिवन्धनेषु कि कारणं कथय देवि शुचस्तवास्याः । पृष्टेति सा क्षितिभुजा त्रपया न किंचि- दूचे परं मुखमलोकत वालसख्याः ॥ २६ ॥ 1. कथय रथयेति गीघ्रवर्तन २ असमर्थात् ३. त्वदायत्तजीवने. ४ असमर्थेषु ·सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । २७ । - सा हीवशादथ गिरा किमपि स्खलन्त्या- स्तस्याः सखीति निजगाद परेगितज्ञा । सत्यं न संभवति देव पराभवादि- रस्या भवत्प्रणयभारमहाधिकायाः ॥ २७ ॥ किं त्वत्र कारणमभूदपरं विषादे दैवं विहाय न यदन्यजनस्य साध्यम् । देवस्य तत्सकलमेव निवेदयामि कर्तव्यवस्तुनि पुनर्नियतिः प्रमाणम् ॥ २४ ॥ एषा पुरं त्वदनुभावविवृद्धशोभं द्रष्टुं मयाद्य सह मन्दिरमध्यरुक्षत् । चेक्रीडतो निजकराहतकन्दुकेन तत्रैक्षताट्यपृथुकान्पृथुकान्तियुक्तान् ॥ २९ ॥ तानिन्दुसुन्दरमुखानवलोकयन्ती चिन्तामगादिति विषण्णमुखारविन्दा । धन्याः स्त्रियो जगति ताः स्पृहयामि ताम्यो यासाममीभिरफला तनयैर्न सृष्टिः ॥ ३० ॥ या मद्विधाः पुनरसंचितपूर्वपुण्याः पुष्पं सदा फलविवर्जितमुद्वहन्ति । ताः सर्वलोकपरिनिन्दितजन्मलामा वन्ध्या लता इव भृशं न विभान्ति लोके ॥ ३१ ॥ या स्त्यानधर्मिणि पुरंथ्रिजने प्रसिद्ध स्त्रीशब्दमुद्हति कारणनियंपेक्षम् । सा हास्यभावमुपयाति जनेषु यद्व- दन्धः सुलोचन इति व्यपदेशकामः ॥ ३२॥ १. अनुभाव. प्रभावः २, धनिककुमारान्. ३. गर्मधारणधर्मवति. स्त्यान गर्भ. धारणमुच्यते.

·२८ काव्यमाला। चन्द्रोज्झितां रविरलंकुरुते घनानां वीथीं सरोजनिकरः सरसीमहंसाम् । पुत्रं विहाय निजसंततिवीजमन्यो न त्वस्ति मण्डनविधिः कुलपुत्रिकाणाम् ॥ ३३ ॥ तेनोज्झितां निजकुलैकविभूषणेन सौभाग्यसौख्यविभवस्थिरकारणेन । मां शक्नुवन्ति परितर्पयितुं विपुण्यां न ज्ञातयो न सुहृदो न पतिप्रसादाः ॥ ३४ ॥ कृत्वा विषादमिति दुःस्थितचित्तवृत्ति- दुःखं निवेद्य मयि तल्पतले न्यपप्तत् । संबोधितापि न मया बहुभिः प्रकारैः शोकं विमुञ्चति मनागपि देव देवी ॥ ३९ ॥ सख्या मुखादिति निशम्य विषादहेतुं निःश्वस्य किंचिदथ भूमिपतिर्वभाषे । शोकः शरीरहृदयेन्द्रियशोषहेतु- युक्तो न देवि तव वस्तुनि दैवसाध्ये ॥ १६ ॥ दुःखेन ते प्रथममस्म्यहमेव दुःखी महःखतो भवति सर्वजनस्य दुःखम् । इत्थं समस्तजनतापरितापहेतो- मा गा कृपावति शुचो वशमुद्धतायाः ॥ १७ ॥ जन्मान्तरे शुभमथाप्यशुमं यदेव यैरर्जितं परिणामवशेन कर्म । तद्योग्यमेव फलो धमनीप्सितं वा तैः प्राप्यते किति शोचति हेतुहीनम् ॥ ३८ ॥ अत्यन्तदुर्घटमिदं नहि वस्तुनोऽस्य निष्पत्तिरित्यलसगामिनि मावमस्थाः । १. देवमित्यर्थ.

·३ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । २९ संपत्स्यते तव मनोरथ एष शीघ्र. मेकान्ततो यदि भवेन्न विधिविपक्षः ॥ ३९ ॥ सन्त्येव केवलदृशोऽवधिलोचनाश्च तीर्थे जिनस्य मुनयो विविद्धियुक्ताः । जाग्रत्वपत्प्रचलदप्रचलच्च विश्वं येषामिदं करतलस्थितवञ्चकास्ति ॥ ४० ॥ तेभ्योऽधिगम्य तव संततिलोपहेतु- मभ्युद्यत. प्रतिविधातुमहं यतिष्ये । कर्वचोभिरिति लोकपतिः प्रियायाः शोकापनोदमकरोत्करदीकृताशः ॥ ४१ ॥ युक्तोऽन्यदा क्षितिपतिः स निजैः सुहृद्भि- रालिङ्गितं समधिगम्य वसन्तलक्ष्म्या । क्रीडावनं समवलोकितुमभ्ययासी- दुद्दामकौतुकरसप्रसरप्रणुन्नः ॥ ४२ ॥ नृत्यच्छिखण्डिनि मँदुक्कणदन्यपुष्टे सुस्वादुसुन्दरफले सुमनःसुगन्धौ । तस्मिन्वने शिशिरमन्दमरुत्प्रचारे सर्वेन्द्रियोत्सवकरे विजहार भूपः ॥ ४३ ॥ अत्रान्तरे पृथुतपःश्रियमुन्नतश्री- रुन्मीलितावधिदृशं सुविशुद्धदृष्टिः । तारापथादवतरन्तमनन्तसंज्ञ- मैक्षिष्ट चारणमुनि सहसा नरेन्द्रः ॥ ४४ ॥ रोमाञ्चचर्चिततनू रभसेन गत्वा भूपस्तमालतरुमूलगतस्य तस्य । १. सर्वया. २. नानावुयादिलब्धिसहिताः. ३ मनोहरैः. ४. कोमलकूजत्लोकिले, 1 सम्बरात्. ६. रोमहर्षचर्चितशरीर'.

·३० काव्यमाला । मूर्धा ननाम गुरुभक्तिभरानतेन संसारसिन्धुतरणौ चरणौ महर्षेः ॥ ४५ ॥ सोऽप्यात्मन. परिसमाप्य समाघियोग- माशीर्वचासि निपपाठ विशुद्धपाठः । संन्नापयन्नरपतिं कुमुदोज्ज्वलेन धर्माभिषेकपयसेव निजस्मितेन ॥ ४६॥ कृत्वा करावथ स संकुचदनकान्ती सप्रश्रयामिति जगाद गिरं क्षितीशः । दन्तावलीविशदरश्मिवितानकेन लिम्पन्मुनीन्द्रचरणाविव चन्दनेन ॥ ४७ ॥ गत्वा सुदूरमपि यस्य विलोकनीयौ पादौ पवित्ररजसौ रंजसः क्षयाय । तत्यागमे तव मुनीन्द्र न हेतुरन्यो मुक्त्वा ममान्यभवसंचितपुण्यपाकम् ॥ १८ ॥ श्रेयस्तनोति परिवर्धयते विवेक- मुन्मूलयत्ययमुदीरयते विभूतिम् । त्वदर्शनं सुचरिताखिलभद्हेतु- नाल्पीयसो भवति गन्यमिदं शुभस्य || ४९ ॥ यद्भावि भूतमथवा मुनिनाथ तत्ते वाह्यं न वस्तु कथयेदमतः प्रसीद । संसारवृत्तमखिलं परिजानतोऽपि नाद्यापि याति विरतिं किमु मानसं मे ॥ ५० ॥ श्रुत्वेति तद्वचनमेवमुवाच चिन्ता वेतोगतां स नृपतेरवत्रुध्यमानः । यावत्तव स्फुरति चेतसि सूनुवाञ्छा तावन्न यासि विरतिं नृपपुंगव त्वम् ॥ ५१ ॥ १ मुकुलिती. २. पायथ्य. : वैराग्यम्. ४. परिजानन् ·३ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ३१ सा च प्रणश्यति न तावदसौ न याव- पुत्रो भवत्यरिकुलोन्मथनैकवीरः । पुत्रोदयेऽपि भवतोऽस्ति विबन्धहेतु- रन्यो भवान्तरगतं शृणु तं ब्रवीमि ॥ १२ ॥ एषा तवाग्रमहिषी पुटभेदनेऽभू- दत्रैव पूर्वमभिनन्दितसर्वबन्धोः । देवाङ्गदस्य वणिजस्तनया सुनन्दा श्रीकुक्षिजा गुणगणाभरणाभिरामा ॥ १३ ॥ सान्यां विलोक्य नवयौवन एव नारी गर्भेण पीडिततनुं गलिताङ्गशोभाम् । जन्मान्तरेऽपि वयसि प्रथमेऽहमीह- ङमा भूवमित्यकृत मन्दमतिर्निदानम् ॥ १४ ॥ सागारधर्मनिरता प्रतिपद्य कालं सौधर्मकल्पमुपगम्य बभूव देवी । च्युत्वा ततः पुनरभूदिह पुण्यशेषा- दुर्योधनस्य दुहिता भवतश्च पत्नी ॥ ५५ ॥ तस्माद्भवान्तरभवादशुभान्निदाना- दस्या वयो नवमगादनपत्यमेव । कैश्चिदिनैः प्रशममीयुषि तस्य दोषे निःसंशयं तव भविष्यति पुत्रजन्म ॥ ५६ ॥ तस्मिन्मृगाङ्क इव सर्वमनोभिरामे सूनौ निधाय पृथुधानि धुरं धरियाः । संपत्स्यसे त्वमधिगम्य जिनेन्द्रदीक्षा सिद्धालयातिथिरैशेषितकर्मबन्धः ॥ १७ ॥ १ अन्तरायकारणम्. २. नगरे. ३. प्रतीक्ष्य ४. निरस्तकर्मवन्धनः ·३२ काव्यमाला। संक्षेपतो गिरमिमामभिधाय सम्य- गानन्द्य भूमिपतिमिष्टनिबन्धनेन । धामेप्सितं मुनिरगान्नृपतिश्च राज- धानीमणुव्रतविभूषणभूषिताङ्गः ॥१८॥ पुंसां पुरोपचितपुण्यनिबद्धमिष्ट- मित्याकलय्य निववन्ध मतिं स धर्मे । तत्रोन्मुखं भवति भाग्यवतां हि चेतो यसंपदा नियतमैगमनागतानाम् ।। ५९ ॥ दानेन सयमिजनस्य जिनार्चनेन तस्य प्रभोरविरत नयतो दिनानि । प्रक्षोभिताखिलसुरासुरनागलोकं नान्दीश्वरं परमपर्व समाससाद ॥ ६ ॥ तस्मिन्विधाय महतीमुपवासपूर्वी पूजां जगद्विजयिनो जिनपुंगवस्य । सानं समीहितनिमित्तमधस्तदीय- विम्बस्य स प्रविदघे सहितोऽग्रदेव्या ॥ ६१॥ प्रह्लादनं विदधती शशिनः कलेव संपादयन्त्यभिमतं कुलदेवतेव । गर्भ कियद्भिरथ सा दिवसैर्वमार मुक्ताफलं परममम्बुधिशुक्तिकेव ॥ ६२ ॥ किंचिद्वपु शिथिलतामगमत्तदानी- मापाण्टुरं वदननीररुहं बभूव । गर्भस्थवाटगुणभूरिभरादिवागा- न्मन्दापि मन्दतरता गतिरायताक्ष्याः ।। ६३ ॥ नीलाननं प्रमृतपाण्डिम घाग्यन्ती वक्षोम्हदयमय हतचन्द्रकान्ति । TARA २. प्रधान कारणप. आजगाम ·सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । -- गन्धान्धषट्चरणचुम्बितपद्मयुग्मा- मम्भोजिनीमनुचकार चकोरचक्षुः ॥ ६४ ॥ सर्पत्कुचद्वयविपाण्डुरतागुणेन हारो हतद्युतिरिवास्य मुखे चकार । संघर्षणेन मलयोजनिकां कुतोऽपि निर्मत्सरो हि विरलो गुणिनां गुणेषु ॥ १५ ॥ जृम्भाभवत्सततसंनिहिता सखीव नान्तं मुमोच वरमित्रमिवालसत्त्वम् । लज्जाभरः सममगादुदरेण वृद्धि- मभ्युद्यमः सह ननाश बलित्रयेण ॥ ६६ ॥ नीलोत्पलानि निजया विजितानि ताव- कान्त्या मया सहजया सह पुण्डरीकैः । स्पर्धेऽधुनान्वहमितीव विचिन्त्य तस्या नेत्रद्वयं धवलतामगमत्कृशाशयाः ॥ ६७ ॥ गर्भस्थितस्य जननान्तरवीजबन्धं बालस्य तस्य वचनेन विना वदन्ति । तस्याः शिरीषसुकुमारतनोर्बभूवु- . रेकान्ततोऽपि जिनपूजनदौहृदानि ॥ १८ ॥ प्राप्ते प्रसूतिसमयेऽथ तिथौ शुभाया- मुच्चस्थितेषु सकलेषु शुभग्रहेषु । सा भावितीर्थकरमुज्ज्वलदेहदीप्ति- प्रध्वंसितान्धतमसं सुषुवे कुमारम् ॥ ६९ ॥ शु_ नमोऽभवदेभीषुमतीव तस्मि- नभ्युद्गते परमधामनिधानभूते । लक्ष्मीः सरःकमलिनी सहसाभ्यनन्द- दाशाइना मलिनिमापगमाद्विरेजुः ॥ ७० ॥ १. स्पर्धया. २. समीपम्. ३ अभ्यसूये. ४ ब्रुवाणानि. ५ सूर्य, ·२४ काव्यमाला। निशेपमम्बुधरधीरगभीरनादै- स्तूर्यैर्वभूव मुखरं नरनाथवेश्म । पौरो जनस्त्वरितमेव निजे निजेऽसौ गेहे महोत्सवमकारयत प्रहृष्टः ॥ ७१ ॥ खस्साहहिवनत प्रकटं निरित्य नृत्यान्यतन्वत गणो गणिकाजनानाम् । लब्धोऽधुना वसुमति प्रभुरद्वितीयो नन्द त्वमित्यजनि जन्मवतां प्रघोषः ॥ ७२॥ तुष्टया ददत्वसुतजन्म निवेदयन्यो देयं न देयमिदमित्यथवा क्षितीशः। नाजीगणत्प्रमदविह्वलचित्तवृत्ति- विक्षिप्तवृत्ति हि मनो न विचारदक्षम् ॥ ७३ ॥ गायत्प्रनृत्यदभितो रभसेन वला- दुन्मचतामिव जगाम पुरं समस्तम् । तत्रामवन्न खलु कोऽपि स यस्य नान्त- ज॑ज्ञे विकासि हृदयं सहसा द्विषोऽपि ॥ ७४ ॥ सर्वज्ञ कनकमयैः समर्च्य पुष्पैः कल्याणेऽहनि सह तेन वंशवृद्धैः । श्रीवर्मेत्यवनिमुजाथ तस्य नाम श्रीशब्दानुगतमकारि मङ्गलाय !! ७५ विदधदखिलास्तेजस्तीबान्पराननतान्नता- नवनिममितामोजोभिः खैर्वशं विवशां नयन् । निधिशतमहालामै मृच्छतप्रहितैर्घनै- रुदयनिलये जाते तस्मिन्ननन्द स नन्दने ॥ ७६ ॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावृदया) चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये तृतीयः सर्गः । ५ निर्गल २. प्राणिनाम् ·४ सर्गः चन्द्रप्रभचरितम् । ३५. चतुर्थः सर्गः। अथ प्रजानां नयनाभिरामो लक्ष्मीलतालिङ्गितसुन्दराङ्गः । वृद्धिं स पद्माकरवत्प्रपेदे दिनानुसारेण शनैः कुमारः ।। १ ।। ब्रजत्सहेवोन्नतिमुज्ज्वलाभिः कलाभिरानन्दितसर्वलोकः । स कान्तिमांश्चन्द्रमसा तदानीं जनैरुपामीयत राजपुत्रः ॥ २ ॥ गुरून्गुरून्सम्यगुपास्य तेभ्यो विद्योपविद्या विधिना विदित्वा । तद्वेदिनोऽसौ गणितैरहोभिरधो व्यधाद्दीधितिमानिवद्धः ॥ ३ ॥ जनादशेषाद्वयसा लघीयानपि प्रवृद्धः स महान्बभूव । कलागुणैरुज्ज्वलरश्मिजालैरिव स्वकीयैर्मणिराकरोत्थः ॥ ४ ॥ धनुर्धरैः खगिभिरश्ववारैगजेन्द्रशिक्षाधिकृतैश्च लोकैः । खं ख गुणोत्कर्षमसाववाप्तुं सदौभियुक्तरुपजीव्यते स्म ॥ ५ ॥ तुषाररश्मि भजते निशायां दिनागमे याति सरोजखण्डम् । इति प्रकृत्या चपलापि लक्ष्मीरियेष मोक्तुं न तनुं तदीयाम् ॥ ६ ॥ वदान्यतां तस्य विलोक्य गुीं तद्वद्भिरत्याजि वृथाभिमानः । गतस्य लोके परतोऽभिभूति न मानिनो राजति मानयोगः ॥ ७ ॥ तदीयसङ्गादखिलोऽपि भीरुरन्यो जनः शूरतरो बभूव । महात्मनस्तस्य पुनर्महीयः स्वाभाविकं शौर्यमिव द्विपारेः ॥ ८॥ त्यागश्च शौर्य च तथैव सत्यं महागुणा नीतिविदामभीष्टाः । त्रयोऽप्यमी तस्य तनौ विवृद्धिं स्पर्धादिवान्योन्यकतात्मजग्मुः ॥९॥ पंपूरयन्धान्यधनैरशेष नियोजयंश्चापि महागुणेषु । पतिः स एवाजनि नीतिनेत्रो गुरुः स एवाश्रयिणां जनानाम् ॥१०॥ न केवलं सर्वगुणाश्रयेण महर्षितस्तेन भृशं खपक्षः । किं तु द्विषन्तोऽपि खलखमावास्तन्नास्ति यत्पुण्यवतामसाध्यम् ॥११॥ त्रैलोक्यशोभाभिभवप्रवीणं नूनं विधिस्तस्य विलोक्य रूपम् । ययावतृप्तश्चतुराननत्वं नान्यद्वयं कारणमत्र विद्मः ॥ १२ ॥ १ महत उपाध्यायान् २. भासुर . 'इन्दुः' इत्यपि पाठः ३. सेवापरैस्पजीवनवि- षयीकृत. ४. वदान्यतायुक्तैः. ५ सिंहस्य. ६. ईर्ष्याविशेषात्, ७. पोषयन् - ·३६ काव्यमाला। स संपदामायतनं जयश्रीसमाश्रयः सर्वमनोभिरामः । भेजे न चोत्सेकमनूननीतिमदं भजन्ते न महानुभावाः ॥ १३ ॥ निरस्तपैड्वर्गरिपुः कृतज्ञो गुणाधिकानां धुरि वर्तमानः । स मत्सरेणेव समं गुणौधैर्न पस्पृशे दोषगणैः कुमारः ॥ ११ ॥ पितुर्निदेशादथ सुन्दराङ्गी स राजकन्यां विधिनोपयमे । प्रभावतो देहगतप्रभायाः प्रभावतीति प्रथिताभिधानाम् ॥ १५ ॥ तं यौवराज्ये परिणीतभार्य नियोज्य धुर्य वशिनां तनूजम् । स राज्यसौख्यं विगतान्तरायं निश्चिन्तचित्तोऽनुबभूव भूप. ॥ १६ भोगैः स वाञ्छाकृतसंनिधानैमनोहरैमोहितचित्तवृत्तिः । कालं न गच्छन्तमपि प्रजज्ञे प्रज्ञां हि मोह. शिथिलीकरोति ॥ १७६ स्थितोऽथ हम्ये स नृपः कदाचिदुल्कां विलोक्याम्बरतः पतन्तीम् । विरक्तवुद्धिर्विषयेषु चिन्तामगादिति प्रोद्गतकाललब्धिः ॥ १८ ॥ समस्तमेवंविधमेव पुंसामशाश्वतं जीवितयौवनादि । तथापि जानाति न मन्दबुद्धिरस्सादृशः पुत्रकलत्रमूढः ॥ १९ ॥ नगापगातोयतरङ्गलोलविलोभ्यमानो विषयैर्वराकः । नारम्भदोषान्गणयत्यनन्तदुःखप्रदान्मोहवशेन जीवः ॥ २० ॥ क्षणक्षयिण्यायुपि मूढवुद्धिः स्थिराभिमानं यदि नैष कुर्यात् । न कर्मपाशैविवशीकृतात्मा योनिष्वनन्तासु सहेत दुःखम् ॥ २१ ॥ मुहुः प्रणष्टा मुहुरेव दृष्टाः समागमा स्वमसमागमाभाः । विश्वासमृच्छत्यत एव विद्वान्न तेषु संयोगनिबन्धनेषु ॥ २२ ॥ या दु खसाध्या चपला दुरन्ता यस्या वियोगो वहुदुःखहेतुः । तस्या. कृते जन्तुरुपैति लक्ष्म्याः परिश्रमं पश्यत मोहमस्य ॥ २३ ॥ विहाय ये निवृतिमव्यपाया वहुव्यपावा वृणुते विभूतिम् । हित्वा हिमं ते शुचिचन्दनाम्भ पिबन्त्यपो मूढघिय. सपङ्काः ॥२४॥ , गम २. 'कामः क्रोधश्च हर्षश्व मानो लोमन्वथा मद । अन्तरङ्गोऽरिपङ्गे नृपतीना भरखयम् ॥'. ३. मुख्यम् ४. पुत्रकलनादय. ५. गच्छति.

·सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ३७ ममेदमस्याहमिति ग्रहेण ग्रस्तो बराकः कथमेष जन्तुः । अणुप्रमाणस्य सुखस्य हेतो?ःखं गिरीन्द्रोपममभ्युपैति ॥ २५ ॥ न काकतालीयमिदं कथंचिक्लेशक्षयान्मानुषजन्म लब्धा । युक्तः प्रमादः स्वहिते विधातुं संसारवृत्तान्तविदा नरेण ॥ २६ ॥ इति प्रजानामधिपः खचित्ते विचिन्तयन्संसृतिफल्गुभावम् । जगाम वैराग्यमपेतरागो बुद्धेः फलं यात्महितप्रवृत्तिः ॥ २७ ॥ अन्येाराहूय युवेशमीशः कृतप्रणामाञ्जलिमित्युवाच । मन्दीभवप्रेमरसानुबन्धां तदीयवक्रे विनिवेश्य दृष्टिम् ॥ २८ ॥ वात्येव यावन्न वपुःकुटीरमेतज्जरा जर्जरयत्युपेत्य । प्रवर्धमानं तिमिरं विहन्तुं यावन्न वा दर्शनशक्तिमीष्टे ॥ २९ ॥ यावन्न तीर्थोपगमप्रवीणौ पादौ निजप्रस्फुरणं जहीतः । कालेन यावद्भजतेऽवसादं न च श्रुतिधर्मकथावसक्ता ॥ ३० ॥ वयोनुरूपेण विवर्धमानो यावत्स्मृति भ्रंशयते न मोहः । यावच्च शास्त्राध्ययनप्रवीणा प्रवर्तते प्रस्खलितुं न वाणी ॥ ३१ ॥ तावद्भवान्मोचयितुं प्रयत्नादात्मानमिच्छाम्यसुखानलार्तम् । जिनेन्द्रदीक्षाविधिनात्र कार्ये त्वया न भाव्यं परिपन्थिना मे ॥ ३२ ॥ पुरैव संसारपरम्पराया हेतोः श्रियश्चित्तमपेतमेव । अपेक्षमाणोऽनुदिनं त्वदीयमेवोदयं राज्यपदेऽवतिष्ठे ॥ ३३ ॥ भवानपास्तव्यसनो निजेन धामाब्धिमर्यादमिमामिदानीम् । महीमशेषामपहस्तितारिवोदयः पालयतु प्रशान्तः ॥ ३४ ॥ यथा भवत्यभ्युदिते जनोऽयमानन्दमायाति निरस्तखेदः । सहस्ररश्माविव चक्रवाको वृत्तं तदेवाचर चारचक्षुः ॥ ३५ ॥ वाञ्छन्विभूतीः परमप्रभावा मोदीविजस्त्वं जनमात्मनीनम् । जनानुरागं प्रथमं हि तासां निवन्धन नीतिविदो वदन्ति ॥ ३६ ॥ समागमो निर्व्यसनस्य राज्ञः स्यात्संपदा निर्व्यसनत्वमस्य । वश्ये खकीये परिवार एव तस्मिन्नवश्ये व्यसनं गरीयः ॥ ३७ ।। १. युवराजम्. २ दुःखदापपीडितम् ३ उद्वेगविषय मा कृयाः. ४ कारणम्.

·३८ काव्यमाला । विधित्सुरेनं तदिहात्मवश्यं कृतज्ञतायाः समुपैहि पारम् । गुणैरुपैतोऽप्यपरैः कृतघ्नः समस्तमुद्वेजयते हि लोकम् ॥ ३८ ॥ धर्माविरोधेन नयस्व वृद्धिं त्वमर्थकामौ कलिदोषमुक्तः। युक्त्या त्रिवर्ग हि निषेवमाणो लोकद्वयं साधयति क्षितीशः ॥ ३९॥ वृद्धानुमत्या सकलं स्वकार्य सदा विधेहि प्रहतप्रमादः । विनीयमानो गुरुणा हि नित्यं सुरेन्द्रलीलां लभते नरेन्द्रः ॥ ४० निगृहतो बाधकरान्प्रजानां भृत्यांस्ततोऽन्यान्नयतोऽभिवृद्धिम् । कीर्तिस्तवाशेषदिगन्तराणि व्याप्नोतु बन्दिस्तुतकीर्तनस्य ॥ ४१ ।। कुर्याः सदा संवृतचित्तवृत्तिः फलानुमेयानि निजेहितानि । गूढात्ममन्त्रः परमन्त्रभेदी भवत्यगम्य, पुरुषः परेषाम् ॥ ४२ ॥ तेजस्विनः पूरयतोऽखिलाशा भूभृच्छिरःशेखरता गतस्य । दिनाधिपस्येव तवापि भूयात्करप्रपातो भुवि निर्विबन्धः ॥ ४३ ॥ इति क्षितीशः सह शिक्षयासौ विश्राणयामास सुताय लक्ष्मीम् । सोऽपि प्रेतीयेष गुरूपरोधापितुः सुपुत्रो ह्यनुकूलवृत्तिः ॥ ४४ ॥ ततः स पुत्राप्तिराज्यभारः पृष्टाखिलज्ञातिरपास्तसङ्गः । तप्ता तपः श्रीभपादमूले समासदसिद्धिवधूवरत्वम् ॥ ४५ ॥ श्रीवर्मराजोऽपि पितुर्नियोगादिनानि भूत्वा कतिचित्सशोकः । संबोधितो मन्त्रिसुहृत्समूहैर्विनिर्ययौ साधयितुं धरित्रीम् ॥ ४६ ॥ विधाय मौलं वलमात्ममूले स नीतिमानाटविकं बहिस्थम् । मध्ये च सामन्तबलं बलीयश्चचाल चूलामणिभासिताशः ॥ ४७ ॥ समुच्छलत्तस्य तुरंगमोत्थं सेनारजो रासभरोमधूम्रम् । परं दिशामेव मलीमसानि नास्यानि चक्रे रिपुयोषिता च ॥ ४८ ॥ सैन्यध्वजैरप्रतिकूलवातव्याधूननपोल्हसितैस्तदीय. । नान्तर्दधे केवलमेव सूर्य. शत्रुप्रभावस्य महाप्रभावैः ॥ ४९ ॥ प्रयाणकालप्रभवैरुदारैस्तदीयमातङ्गमदप्रवाहैः । पांसुप्रतान' शमयात्रभूवे न केवल धाम च शात्रवीयम् ॥ ५० ॥ २ वृहम्पतिना गृद्वेन च मागी १ परिसरम ३ दत्तवान् ४ जनाह ५. श्रीप्रभो ·सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ३९ मूर्च्छन्दरीणां विवरेषु तस्य प्रस्थानशंसी पटहप्रणादः । न पातयामास परं तटानि क्षोणीधराणां द्विषतां च चेतः ॥ ११ ॥ पौरैः समागत्य गृहीतरत्नस्थालैः सुदूरान्नतपूर्वकायैः । प्रदर्शितानेकपयोविकारैः प्रत्युद्यये याममहत्तरैश्च ॥ १२ ॥ निशम्य तस्यातुलपुण्यशक्तेः प्रस्थानमाविष्कृतविक्रमस्य । महाभयव्याकुलमानसानां द्विषामभूवन्निति चेष्टितानि ॥ १३ ॥ दारान्सुतानप्यनपेक्ष्य केचित्स्वदेहरक्षां बहुमन्यमानाः । तत्सैन्यसंचारविमर्दभीता भेजुर्दिगन्तान्हरिणैः सहैव ॥ १४ ॥ कठोरधारं विनिवेश्य कण्ठे कुठारमन्ये भयविहलाङ्गाः । सतां शरण्यं शरणं तमीयुजिनं यथा मानमपोह्य भव्याः ॥ ५५ ॥ संना सैन्यैः सह शौर्यशौण्डैरेके महामानगजाधिरूढाः । तदीयशस्त्राग्निशिखावलीषु प्रपेदिरेऽभ्येत्य पतङ्गवृत्तिम् ॥ ५ ॥ पत्रं धनं धान्यमशेषरलान्युपायनीकृत्य निरस्तदर्पाः । हिमर्तुवृक्षा इव शातिताङ्गाः स्वजीवितान्येव ररक्षुरन्ये ॥ १७ ॥ बद्धाञ्जलीन्खण्डितमानशृङ्गान्गृहीतसारानथ तान्विधाय । न्ययुत स स्वेषु पदेषु भूयः सतां हि कोपो नमनावसानः ॥ १८ ॥ निपातितानां रणमूयरीणामुपेयुषः कण्ठकुठारवृत्त्या । सोऽन्वग्रहीदामनास्तनूजान्युक्तैव दीनेषु कृपोन्नतानाम् ॥ ५९ ॥ गतावलेपैः प्रविशद्भिरेत्य दत्ताभयैर्मण्डलिनां समूहैः । दिने दिने तत्कटकः समन्तादवर्धताम्भोधिजिगीषयेव ॥ १० ॥ गण्डस्थलामोदहृतद्विरेफैर्मदाम्बुविक्लेदितभूरजोभिः । तत्तोरणद्वारमभूदुदारैर्न जातुचिच्छन्नमुपायनेभैः ॥ ११ ॥ गजेन्द्रदन्तैश्चमरीकचौधैर्मृगेन्द्रशावैरपि पञ्जरस्थैः । तं पार्वतीयाः समुपेत्य भीताः सिषेविरे सेवकवृत्त्यभिज्ञाः ॥ १२ ॥ वस्तूपदीकृत्य विचित्ररूपं द्वीपोद्भवं द्वीपपतीनुपेतान् । संभावयामास सुदृरिदानश्वेत. प्रभूणा नहि नोत्रितत्रम् ।। ६३ ॥ १. प्रति रहित्त. २. वाहनम्. :

·काव्यमाला। यातेन मुक्ता रविणेव साभूदशारिणी शत्रुचिताभिराशा । प्रधूमिता या च चकाड्स यांतु पलायमानारिचमूरजोभिः ॥ ६४ ॥ कल्लोलहस्तैः स्फुरदंशुजालं मुक्ताफलौघं विकिरंस्तटेषु । वेलावनप्राप्तबलस्य तस्य भयादिवारात्करमर्णवोऽपि ॥ ६५ ॥ द्वीपेषु दुर्गेष्वथ मण्डलेषु विदिक्षु दिक्षु प्रतिकूलिताज्ञः। न कोऽपि तस्याजनि पुण्यराशेर्दैवेऽनुकूले किमु नानुकूलम् ।। ६६ । संस्पृश्य पूर्व परितः करेण नीता पुनस्तेन रतिं समानाम् । वधूरिवाम्भोनिधिवारिवस्त्रा बभूव वश्या सकला धरित्री ॥ ६७ ॥ इति प्रसाध्याखिलभूतधात्री धात्रीं चतुर्वारिधिवारिसीमाम् । स वन्दिवृन्दैरभिवन्धमानः श्रीमान्पुन. श्रीपुरमाससाद ॥ १८ ॥ नवोदयं प्रस्फुरितप्रतापं प्रसाधिताशेषदिगन्तरालम् । प्रत्यागतं भानुमिव प्रणन्तुं तमर्घहस्ता जनता निरीयुः ॥ ६९ ॥ मनोहरैः संहतकच्छवाटैहि वा श्यामरुचः प्रदेशान् । विलोकयनराजगजाधिरूढः स गोपुरस्याभिमुखो बभूव ॥ ७० ॥ भरक्षमक्ष्मारुहमूलबद्धस्कन्धान्मदान्धानलिशोभिकुम्भान् । व्यलोकतासौ धुनतः शिरोधीन्कृतप्रणामानिव वारणेद्रान् ॥ ७१ ॥ कलं नन्दती परिखातटेषु निषेदुषी शङ्खसिता समन्तात् । हंसावलिस्तस्य जहार चित्तं सहैव गत्या गमनोत्सुकस्य ॥ ७२ ।। स खातिकायाः पयसो विनिर्यत्कुतूहलेनेव विलोकनस्य । ददर्श पाठीनकुलं समन्तात्सरोजजै. पिञ्जरितं रजोभिः ॥ ७३ ।। गवाक्षनिक्षिप्तमुखारविन्दा. पौरागनास्त नयनाभिरामम् । सभूय नेत्राञ्जलिभिः पिबन्त्यो न सस्मरु. स्वं श्लथनीविवन्धम् ॥७४॥ समधिकनवयौवनोदयश्रीविदधदधः शशिन शरीरकान्त्या । स नृपतिरविशत्पुरं पुरान्तर्गतवनिताहृदयं च पञ्चबाणः ॥ ७९ ॥ सह शशिसमकान्त्या शीलसौभाग्यवत्या विधृतविमलमूर्त्या कामशक्त्येव देव्या । १ रविणा मुक्षा दिगमारिणीत्युच्यते, गन्तव्या तु प्रधूमितेति २ पृथिवीम्.

·सर्गः) चन्द्रप्रभचरितम् । Sah रतिसुखमसमानं मानयन्खैविलासै- रकृत निकृतशत्रुस्तत्र राज्यं स भूपः ।। ७६ ।। दृष्ट्वा कदाचिदथ शारदमभवृन्द- मुत्पत्त्यनन्तरविनाशि विनाशितारिः। निर्वेदमाप सहसा स भवस्थितिज्ञः सन्तः प्रयान्ति विषयेषु हि नातिसक्तिम् ॥ ७७ ।। श्रीकान्ताय समर्प्य राज्यमखिलं नत्वा मुनिश्रीप्रभं प्रव्रज्य प्रशमानुरक्तहृदयस्तप्त्वा तपो दुश्चरम् । सौधर्म परमोदयः प्रमुदितो ब्यब्धिप्रमायुःस्थिति- देवः श्रीधर इत्यभूत्स विबुधस्त्रीनेत्रनित्योत्सवः ॥ ७८ ॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदया) चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये चतुर्थः सर्गः । पञ्चमः सर्ग.। अथ धातकीत्युपपदेन युतामभिभूष्य याम्यदिशि खण्डभुवम् । प्रविभासमानवपुरस्ति गुरुः सुरसेव्यसानुरिषुकारगिरिः ॥ १ ॥ अपि तस्य पूर्वभरते भरतप्रमुखक्षितीश्वरकृतावतरे । कविवेधसां श्रुतिपथाविषयो विषयोऽलकेति दधदस्त्यभिधाम् ॥ २ ॥ कमलानना मधुकरीनयना नवनालदण्डंतनुबाहुलताः । हृदयंगमा वहति यः परितस्तरुणीरिव स्थलसरोरुहिणीः ॥ ३ ॥ वितताखिलक्षितितलाः पृथवः शिखरावलीवलयलीढघनाः । समतां यदीयनिगमान्तगता धरणीधरैर्दधति धान्यचयाः ॥ ४ ॥ विमलाकृतीरपरिदृष्टतला विहितादरैरपि गभीरतया । प्रबिभर्ति यः सकललोकमता महतां मतीरिव महासरसीः ॥ ५ ॥ जलदीर्घिका जनविगाह्मजलाः सरितः शकुन्तरवरम्यतटाः । अविभाति यः परिदधत्परितः सरसीश्च पङ्कजवनाभरणाः ॥ ६ ॥ खरशीतमारुतरजोरहिते समयोचितोष्णहिमवर्षसुखे । निवसन्कदाचिदपि नाकुलतां सकलर्तुषु ब्रजति यत्र जनः ॥ ७ ॥ ។ ·काव्यमाला। सिकतास्थलोज्ज्वलबृहज्जघना भ्रमनाभिकारुचिरमध्यभुवः । सुपयोधरा वहति योऽङ्कगता निजवल्लभा इव महासरितः ॥ ८ ॥ न नवं वयो व्यसनवर्गहतं न जरा मतिस्मृतिविमोहहता । न हता गुणा मलिनदोषगणैर्न च यत्र मृत्युरपमृत्युहतः ॥ ९ ॥ निरवग्रहैर्नवनवैः परितः परिपूर्णया विविधसस्यचयैः । प्रतनोति योऽखिलजनस्य भुवा नयनोत्सवं सुरकुरूपमया ॥ १० ॥ तरुराजयः सकुसुमाः कुसुमं फलवत्फलं मधुरतानुगतम् । नहि तत्र किंचिदपि वस्तु न यज्जनतामुदं प्रविदधात्यथवा ॥ ११ ॥ अथ कोशलेति भुवनत्रितयप्रथितास्ति तत्र विषये नगरी । अलकेव भूरिविभवानुगतैः परिवारिता प्रचुरपुण्यजनैः ॥ १२ ॥ । तनुकुक्षयोऽप्यतनुधारमपो विसृजन्ति यत्र शरदागमने । अतितुङ्गसौधशिखरावततिप्रविदारितोदरभुवोऽम्बुधराः ॥ १३ ॥ मणिदीपकप्रकटनिवृतये क्षिपती शिखासु निजमाल्यरजः । दयितेन यत्र नवमुग्धवधूरवहस्यते नतमुखी त्रपया ॥ १४ ॥ विविधासु धन्यजनहर्म्यततेर्मणिभूमिषु प्रतिमया निपतन् । निशि यत्र कुन्दसदृशः कुसुमप्रकरायते ग्रहगणो निखिलः ॥ १५ ॥ असतीजनं निगमिषु बहुलक्षणदामुखेषु दयितावसथम् । निज एव विनयति यत्र मुहुर्मुखचन्द्रमाः मितविभिन्नतमाः ॥ १६ । नीषु यत्र गुरुहर्म्यशिखागतनीलरत्नरुचिविच्छुरितः । हिमदीधितिर्भवति कृष्णवपुः पुरयोषितामिव मुखैर्विजितः ॥ १७ ॥ शिखराणि यत्र परिघे. परितः परिवारितानि शरदभ्रलवैः । रविवाजिनामिव विलङ्घयतां श्रमजैविभान्ति मुखफेनचयैः ॥ १८ ॥ सति मानसेऽप्यकलुषाम्भसि यद्गृहदीर्घिका निरतहंसकुलैः । न विमुच्यते सततसंनिहितैरिव सुन्दरीगतिशिशिक्षिषया ॥ १९ ॥ अतुलप्रतोलिशिखराप्रगतस्फटिकोपलांशुचयसंवलितः । भजते सहस्रकिरणत्वमुडप्रकरोऽपि यत्र रजनीसमये ।। २० ॥ , ·सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । | सुरसुन्दरीसमशरीरलताः प्रविधाय यत्र युवतीविधिना । : समपादि संकरभियेव भिदा सनिमेषलोचनयुगेन पुनः ॥ २१ ॥ । त्रिदशाधिवासजिति यत्र सदाप्यगुणः समस्ति परमेष महान् । " निपतन्मुखे कमलशक्किमना यदुपद्रवत्यलिगणः सुमुखीः ॥ २२ ॥ अथ तत्र शक्त्युपचयानुगतो नृपशेखरीकृतपदाम्बुरुहः । । नयविक्रमार्जितजगज्जयवानजितंजयोऽजनि नराधिपतिः ॥ २३ ।। बिसतन्तुनिर्मलतमैर्जनतापरितापनोदिभिरतीततुलैः । [ करणैरिवोडपतिनात्मगुणैर्धवलीकृता जगति येन दिशः ॥२४॥ मम कः प्रतापमवजेतुमलं जगतीत्युदेति समदः प्रथमम् ।। । प्रविलोक्य धाम पृथु यस्य पुना रविरेति लजित इवास्तमयम् ॥२५॥ महिमा निसर्गविनयेन यथा न तथा श्रियाप्यजनि यस्य सतः । न निमित्तमत्र विभवः पुरुषं गुणसंपदेव गुरुतां नयते ॥ २६ ॥ भुवनातिगेन यशसा कथितं प्रविधार्य यस्य गुरु धैर्यगुणम् । लवणोदधिनिजयशोभिभवादिव कालिमानमवहद्वपुषि ॥ २७ ॥ दहनेन येन रिपुवंशततेः सुहृदाननाम्बुजविकासकृता । न जितः परं दिनमणिमहसा शशिलाञ्छनोऽपि कमनीयतया ॥२८॥ गुरुरीश्वरो नरकविद्धनदः कमलालयः शिशिरगुश्च बुधः । सुगतश्च सन्सकलदेवमयः समपादि यो वसुमतीवलये ॥ २९ ॥ निजशौर्यवहि हुतशत्रुगणे गुणरजिताखिलमहीवलये । पृथुधानि रक्षितरि यत्र सदा निरुपद्रवा विववृधे धरणी ॥ ३० ॥ रिपुसुन्दरीविततवाप्पजलैः शमितोरुवरदहनस्य सतः । रविधाम यस्य ससहायमभूदुरुतेजसाखिलमटद्भुवनम् ॥ ३१ ॥ निजविक्रमाहितरणैकरसो मददृप्तकेसरिकिशोर इव । द्विषतां बले विपुलतेजसि यः प्रबबन्ध कीटकधियं प्रधने ॥ ३२ ॥ अतुलप्रतापपरिभूततमोरिपुधामि यत्र कृतदिग्विजये । निजनाम सर्वभुवनप्रथितं दधुरर्थशून्यमधिपाः ककुभाम् ।। ३३ ।।

·४४ काव्यमाला। जयशालिनः सहजभद्रतया परिभूषितस्य गुरुवंशभृतः । अजनिष्ट यस्य न मनागपि दिक्करिणोऽपि कीर्तिनिलयस्य मदः॥३४॥ वसुधां पयोनिधिपयोवसनां परिघाकृतौ दधति यस्य भुजे । गुरुभारभुग्नमहिराजशिरोनिकुरुम्बमुन्नतिमवाप चिरात् ॥ ३५ ॥ निजरूपविभ्रममनोरमया जितसेनया सकुलपुत्रिकया । प्रजगाम योगमवनीतिलको रजनीमुखे विधुरिवात्मरुचा ॥३६॥ यदभूत्सुरासुरवधूसमितेरुपपादने महदतीव तराम् । प्रकटं विधातुमिव तद्विधिना निजकार्यकौशलमजन्यतया ॥ ३७ ॥ रतिरूपसंपदभिभूतिकरैर्ललितैर्निजस्य वपुषोऽवयवैः । शुभलक्षणैः परिविभूषितया विभवाय भूषणमभारि यया ॥ ३८ ॥ शशिलाञ्छनेस्तमितवत्यपि सत्यगमद्यदीयमुखचन्द्रमसा । स्मितचन्द्रिकोज्ज्वलतरद्युतिना जगतीतलं सरजनीकरताम् ॥ ३९ ॥ स तयोर्गुणाभरणभूषितयोविबुधः समेत्य सुरलोकभुवः । भुवनातिशायिकमनीयतनुस्तनुभूरभूदजितसेन इति ॥ ४० ॥ जनतानुरागपरिवृद्धिकरः सुभगाकृतिर्वयसि यः प्रथमे । शरदौषधीपतिरिवामलिनास्तिलकः क्षितरुपचिकाय कलाः ॥ ४१ ॥ गुणनिर्मितैः सुरभिभिः कुमुदैरिव यद्यशोभिरनुरागकरैः । प्रविभासिते जगति शीतरुचेरुदयो जनरॅवयये विफलः ॥ ४२ ॥ ध्रुवमस्य रूपविभवेन जितस्त्रपया विलीय समभूदतनुः । मदनस्तदीयतनुदाहकरी हरलोचनाचिरिति चर्तिमदः ।। ४३ ।। नयमिन्द्रलाघवकरो विमवो विमवं च यस्य सहजो विनयः । तमलंचकार परमप्रशमं प्रगमं पराक्रमगुणो गुणिनः ॥ ४४ ॥ गुणसंपदा सफलमेव जगल्लघयन्तमात्मतनयं तमसौ। मुमुदे महीपनिरुदीक्ष्य भृशं गगिनं समग्रकलमधिरिव ॥ ४५ ॥ इति व्यचिन्तयदलाभि न कि निजजन्मनः फलममुप्य मया । भुपि यन्य भानुमदृशम्ननयोऽपि दधाति धामभिरशेषदिगः ॥ ४६ । 1.रि. २ गणपति ? उपचय नीतान्. ४ बुबुधे. ५. फ.गु.

·- सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ४५ मलसङ्गवर्जितमितं पृथुतामुदयास्पदं सकलधामवताम् । धनवम॑ शीतरुचिनेव करैर्मम दीपितं कुलमनेन गुणैः ॥ ४७ ॥ कुसुमाद्यथा विटपिनो वपुषो नवयौवनाच्छ्रुतवतः प्रशमात् । पुरुषान्वयस्य जगतीह तथा न सुपुत्रतः परमलंकरणम् ॥ ४८ ॥ अपरेधुरेनमवनीतिलकं महतोत्सवेन नृपचक्रयुतः । नृपतिय॑वीविशदनिन्द्यतमे जगतो हिताय युवराज्यपदे ।। ४९ ॥ श्रुतशुद्धधीरधरितेन्द्रपदं पदमास्थितः पितुरुदारतमम् । स कलाधरः सकलभूमिभृतां मुकुलीचकार करपद्मवनम् ॥ ५० ॥ नयनाभिराममकलङ्कतनुं नवमाधानमुदयं जनता । शिरसा शोर्गतममुं विषयं प्रणनाम बालमिव चन्द्रमसम् ॥ ५१ ॥ स कदाचनाथ युवराजयुतः सदुपायनानुगतमण्डलिनाम् । प्रविलोकयन्निवहमास्त मुदा नृपतिर्मनोहरसभाभवने ॥ ५२ ।। प्रथितोऽथ चन्द्ररुचिरित्यसुरस्तदशेषमेव परिमोट सदः । कृतपूर्ववैरमवगम्य सुतं तमिलापतेरपजहार रुषा ॥ ५३ ॥ प्रतिबुद्धवानसुरमोहनजं क्षणमात्रकेण परिधूय तमः । सकलं ससंभ्रममिलाधिपतिः सुतशून्यमैक्षत सभाभवनम् ॥ ५४ ॥ इदमिन्द्रजालमुत धातुगता विकृतिर्मनः किमुत विप्लवि मे अवलोकयामि यदहं युवराकिलामिमां निजसभां परितः ॥ ५५ ।। अथ मायिनान्यभववैरवशाद्रजनीचरेण दृढबद्धरुषा । असुरेण वाशु सदृशस्तनुभूरकृपेण केनचिदहारि स मे ॥ ५६ ॥ इति तर्कयन्विकलमङ्गभुवा गणयन्नरण्यमिव जीर्णमसौ । सकलं सदो दयितया सहितः प्रललाप मुक्तकरुणातरवम् ॥ ५७ ॥ प्रविहाय मामशरणं सहसा व मदकदुर्ललित हासि गतः । लघु देहि दर्शनमहं हि विना भवतावलम्बितुमसूननलम् ॥ ५८ ॥ अधिसूनु लालनविधावहितेऽप्यमनोहरं तव मयाभिहितम् । न कदाचिदप्यसदृशप्रणये किमकारणं मयि विरक्तिमगाः ।। ५९ ॥

·४६ काव्यमाला। वचनामृतैः सुखरसज्ञमिदं कुरु पूर्ववच्छ्रवणयोर्युगलम् । अनिबन्धनाकुशलशङ्कितया किमुपेक्षसे पितरमाकुलितम् ॥ ६० ॥ यदि वा कुतश्चिदपि कारणतो मयि वत्स तेऽजनि निरादरता। अनिमित्तमेव रहिता किमिमां जननी प्रति प्रकृतिवत्सलता ॥ ६१ ॥ गुणिनं मनोरथशताधिगतं निजवंशवारिधिविधुं विधिना । हरता भवन्तमकृपेण मम क्षतमक्षियुग्ममुपदर्य निधिम् ॥ ६२ ॥ पदवीमतीत्य तमसां तपता भवनोदयाचलशिखामणिना । रहितास्त्वया वजनवत्सल मे तिमिरावृता इव विभान्ति दिशः ॥६३॥ दिनमद्य मे गतमनुत्सवता शरणोज्झितोऽद्य मम वन्धुजनः । भवदीयदुःसहवियोगभवत्तनुदेहयष्टिरहमद्य मृतः ॥ ६४ ॥ यशसः सुखस्य विभवस्य तथा महसस्त्वमेव मम हेतुरभू. । नजता त्वया भुवनभूषण तद्वयपहस्तित सकलमेकपदे ॥ ६५ ॥ ललितभ्रलोचनयुगं वदनं तुहिनद्युतिद्युति वचो मधुरम् । भवदीयमन तदशेषमगान्मम पाप्मभिः स्मरणगोचरताम् ॥ ६६ ॥ अपि तद्भवेदिनमपुण्यवतः परमोत्सवं पुनरपीह मम । विषयत्वमेष्यति विलोचनयोस्तव वत्स यत्र मुखपङ्करुहम् ॥ ६७ ॥ किमभूदमीष्वपि न वत्सलता खेसुहृत्सु काचन कठोरधिया ।,, गमनोत्सुकेन सह पाशुरता यदिमे त्वया दयित नालपिताः ॥ ६८ निजभर्तृदुर्व्यसनदुःखचितं शरणोज्झितं प्रविलपन्तमिमम् । सपदि प्रदर्शितपदाम्बुरुहः सुखिनं कुरुष्व नृपभृङ्गचयम् ॥ ६९ ॥ यदसह्यशोकघनकालबलप्रविवृद्धमस्य समुपेत्य पुनः । भव वत्स बान्धवजनाश्रुधुनीपयसो निदाघसमयः सहसा ॥ ७० ॥ सुतशोकशङ्कुपरिविद्धमनाः प्रलपन्निति प्रबलवाष्पजलः । क्षणमाधिमन्तरयितुं जगृहे परिमूर्छया स कृपयेव नृपः ॥ ७१ ।। wi अथेश्वरश्चन्दनसेचनाद्यैः क्षणादुपायरैपनीतमूर्छः । व्यलोकयच्चारणमन्तरिक्ष यतिं तपोभूषणनामधेयम् ।। ७२ ॥

·५ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ४७ दधानमिन्दोः परिवेशमाजस्तुलामतुल्याङ्गरुचा परीतम् । तदा तमुद्रीवमुदीक्षमाणा सर्वा सभा विस्मयमाजगाम ॥७३ ॥ प्रलापिनीशे करुणाभावं बिम्बं किमेतद्गतमुष्णरश्मेः । वितर्कमेवं जनयञ्जनानां जवेन जज्ञे स नृपान्तवर्ती ।। ७४ ।। संदर्शनादेव तदा महर्षेस्तपोमयेन ज्वलतोऽङ्गधामा । स भूभृतः पुत्रावियोगजन्मा जगाम शोकः सहसा कृशत्वम् ।। ७५ ।। न यावदद्यापि पवित्रपांसू निषीदतस्तच्चरणौ धरित्र्याम् । ससंभ्रमं तावदुपेत्य भूपः प्रसारयामास निजोत्तरीयम् ॥ ७६ ॥ अर्घादिकां सम्यगवाप्य पूजां ससंभ्रमणोपहिता जनेन । खहस्तदत्तं नृवरेण पश्चादलंचकारोन्नतमासनं सः ॥ ७७ ॥ न तस्य तावानसुसंनिभस्य सूनोवियोगेन बभूव शोकः । यावान्भुवो भर्तुरभूतपूर्वो मुनीश्वराभ्यागमनेन तोषः ॥ ७८ ।। अस्पृष्टपांसू अपि खेचरत्वात्कृतादरः शान्त्युदकार्थमेव । प्रक्षालयामास मुनीन्द्रपादौ नृपः पयोभिः प्रमदाश्रुमित्रैः ॥ ७९ ॥ तस्मिन्नधीताशिषि साधुमुख्ये सप्रश्रयां वाचमुवाच भूपः । दन्तांशुभिः कुन्ददलैरिवासौ समर्चयन्पादयुगं तदीयम् ॥ ८० ॥ जातोऽहमद्येन्दुसमानकीर्तिर्धन्यः कृतार्थों जगतश्च मान्यः । यदभ्युपेतो मदनुग्रहार्थी मनोरथस्यापि भवानभूमिः ॥ ८१.॥ न काचिदीहा कृतकृत्यभावान्न च क्वचिप्रेम शमत्वयोगात् । इयं हि कल्याणकरी प्रवृत्तिर्जगद्धितायैव भवादृशानाम् ॥ ८२ ॥ निमज्जतो मे परिमूढबुद्धरेवंविधे बन्धुवियोगदुःखे । मनः समुच्छासि कृतं त्वयैव त्वं बान्धवेभ्योऽपि यतोऽसि बन्धुः।।८३॥ इति श्रुतिह्लादिवचो ब्रुवाणं महीपतिं भक्तिभरावनम्रम् । जगाद् भव्याम्बुरुहैकभानुर्मुनिर्मनोहारिभिरुक्तिभेदैः ॥ ८४ ।। नराधिप त्वां प्रियविप्रयुक्तं विलोक्य दिव्येन सुलोचनेन । गुणानुरागादहमागतोऽस्मि गुणेषु केषा न मनोऽनुरक्तम् ।। ८५ ॥

·काव्यमाला।
श्रुतान्वितस्यान्त्यशरीरभाजस्तत्त्वावबोधक्रममाणबुद्धेः ।
भवस्थितिस्ते विनिवेद्यमाना शतक्रतोनाककथेव भाति ॥ ८६ ॥
अनिष्टयोगप्रियविप्रयोगौ साधारणौ सर्वशरीरभाजाम् ।
इत्यात्मबुद्ध्या विगणय्य विद्वान्न खेदयत्यात्ममनो विपादैः ।। ८७ ॥
अर्हस्यतस्त्वं प्रविधातुमेनं शरीरसंतापकरं न शोकम् ।
विपत्सु दैवोपनिबन्धनासु प्रखिद्यते कातरधीन धीरः ॥ ८८ ॥
विशङ्कमानोऽकुशलं तनूजे खेदं महीमण्डन मा म यासीः ।
संयुज्यसे त्वं दिवसः कियद्भिः समृद्धिमाजा निजनन्दनेन ॥ ८९ ॥
इति गिरमभिधाय निश्चितार्थी गतवति तत्र निजाश्रमं मुनीन्द्रे ।
स निखिलमकृताहिकं विधेयं प्रहितनरेन्द्रनियोगिमन्निवर्गः ॥ ९० ॥
दिनैरपरेव प्रथितगुणराशेस्तनुभुवो
विदित्वा संयोगं परममुदयं चोग्रमहसः ।
पठद्वन्दिवातस्तुतशशिकलाशुभ्रयशसा
सुखं तस्थे राज्ञा मुनिवचनविश्वस्तवचसा ॥ ९१ ॥
इति श्रीवीरनन्दिकृतावृदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये पञ्चमः सर्गः ।
षष्ठ सर्ग।
अथ तेन परिभ्रमय्य मुक्तः सरुषासावसुरेण राजसूनुः ।
निपपात मनोरमाभिधाने सरसि प्रोन्मिषदुअनक्रचक्रे ॥ १॥
पगनापतितस्य तस्य घातादपविद्धेषु पयःसु सर्वदिक्कम् ।
लघाम तदा स्थलीबभूव स्थलमासीच्च जलाशयो मुहूर्तम् ॥ २ ॥
परिणतः परिचूर्णयन्नुपेतान्मकरादीन्धनमुष्टिपाणिघातैः ।
प्रकटीतपूर्वपुण्यशक्तिस्तदमाप प्रविलवय वारि दोाम् ॥ ३ ॥
धवलारुणष्णदृष्टिपातैः ककुमः कर्बुरयन्सरोन्तिकस्थः ।
स ददर्श समततोऽपि वीरः परुषाख्यामटवीमगम्यरूपाम् ॥ ४ ॥
पृथुतुगनिरन्तरैस्तततयां निवदश्छन्नसमस्तदिच्युखायाम् ।
निपतन्ति न यत्र तिम्म्मरश्मेरपि पादा इव दर्भसूचिभीत्या ॥ ५ ॥

·६ सर्गः चन्द्रमभचरितम् । ४९ मृगराजविदारितेभकुम्भच्युतमुक्ताफलपतयः समन्तात् । पतिता इव तारका नभस्तस्तरुशाखास्खलनेन भान्ति यस्याम् ॥ ६ ॥ अतिरौद्रकिरातभल्लभिन्नप्रियकासारुणिता दधाति भूमिः । रुचिरत्वमरण्यदेवतानां चरणालक्तकचितेव यस्याम् ॥ ७ ॥ शवराहतऍण्डरीकयूथैर्विटपालम्बिभिरेकतोऽपरत्र । हरिहिंसितसामजास्थिकूटैर्जनसंत्रासकरी पुरीव मृत्योः ॥ ८ ॥ मदगन्धिपु सप्तपर्णकेषु प्रचुरप्रान्तलतान्धकारितेषु । करिशङ्कितया क्रमं दधाना हरयो यत्र भवन्ति वन्ध्यकोपाः ॥९॥ सततप्रसृतैरपोढशीताः शयुनिःश्वासचयोणितैर्मरुद्भिः । गमयन्ति महीधराधिरूढाः शिशिरतु प्लवगाः सुखेन यस्याम् ॥ १०॥ घनपादपसंकटान्तराले गहने यत्र स जातदिक्प्रमोहः । विनिचाय्य चिराद्वनेचराणां पदवीं निर्भयमानसः प्रतस्थे ॥ ११ ॥ गुरुवंशमथाप्रमाणसत्त्वं स्थितिमत्युन्नतिशालिनीं दधानम् । रुचिराकृतिमेकमालुलोके स्वसमानं स नगं गजेन्द्रगामी ॥ १२ ॥ बहुनागमनेकखगिसेव्यं तमिलानाथमिव प्रसाधिताशम् । गगनस्पृशमारुरोह शैलं वनपर्यन्तबुभुत्सया कुमारः ॥ १३ ॥ स्फुरदोष्ठतलः करालवको भुजदण्डभ्रमितप्रचण्डयष्टिः । सहसाविरभूत्पुरोऽस्य तस्मिन्पुरुषः प्रावृषिजाम्बुवाहनीलः ॥ १४ ॥ प्रतिनादितसर्वशैलरन्ध्रः स समेत्य त्वरया समीपदेशम् । वचनैः परुषाक्षराविषबैरिति तं तर्जयति स राजपुत्रम् ॥ १५ ॥ किमु कोऽपि बलोद्धतस्त्वमुच्चैरुत विद्यातिशयं दधासि कंचित् । यदकारि मनस्त्वया मदीयां भुवमाक्रान्तुमिमामनन्यभोग्याम् ॥ १६ ॥ त्रिदशो यदि वा दितेस्तनूजो न मदाज्ञामनवाप्य कोऽपि शक्तः । परिरक्षितमस्मदीयदोभ्या गिरिमाक्रान्तुमिमं विशालशृङ्गम् ॥ १७ ॥ जलनिर्झरसङ्गशीतवाते धरणीधे शिशिरत्वमादधानाः । प्रतपन्ति न यत्र तिग्मरश्मेः किरणाः कारणमत्र मत्प्रतापः ॥ १८ ॥ १ प्रियका मृगभेदाः- २. पुण्डरीको व्याघ्र ३ शयुरजगरः ·५० काव्यमाला। इदमात्मवधाय मद्विरुद्धं विदधानो वुध केन विप्रलब्धः । अथवा न गतः श्रुति तवाहं नहि विद्वानसमीक्षितं विधत्ते ॥ १९ इति तस्य निशम्य गर्वगर्भा स गिरं मर्मनिकृन्तनीमिवेषुम् । कुपितः कृतसौष्ठवं वभाषे जयलक्ष्मीनिलयो नरेन्द्रसूनुः ॥ २० ॥ भजते भयमेभिरर्थशून्यैर्वचनैः कापुरुषो न धीरचेताः । अहमस्मि सुरासुरैकमल्लो गणना कैव भवद्विधे तृकीटे ॥ २१ ॥ तदलं परिभाषितैरमीभिर्बहुभिः समितभापिणो हि सन्तः । यदि पौरुषमस्ति मुञ्च घातं न भवत्येप मदीयमुष्टिपिष्टः ॥ २२ ॥ इति वादिनि तत्र राजपुत्रे तरसापातयदायसी स यष्टिम् । तमसावपि वञ्चितप्रहारः खभुजाभ्यन्तरवर्तिनं चकार ॥ २३ ॥ इतरेतरवाहुपीडिताङ्गौ मिलितो लोकपती इवाजिकण्ड्डा । निभृतामिररण्यादेवताभिर्ददृशाते तरुजालकान्तरेण ॥ २४ ॥ करणौर्वविधैरशेषबन्धैश्चरणाभ्याहतिभिर्भुजप्रहारैः । क्रमजातजयं प्रचण्डशक्त्योश्चिरमङ्गेन तयोर्वभूव युद्धम् ॥ २५ अथ भूपतिसूनुना कराभ्यां स समुत्फाल्य नभस्तले विमुक्तः । कृतषोडशभूषणाभिभूषं वपुरादर्शयति स्म दिव्यरूपम् ॥ २६ ॥ इति चाभिदधे हिरण्यनामा परमर्द्धिस्त्रिदशोऽस्मि नाकलोके । अभिवन्ध जिनालयान्सुराद्रौ सुभग क्रीडितुमागतोऽत्र शैले ॥ २ कृतकप्रधनेन रूपमन्यत्समुपादाय मया परीक्षितोऽसि । अमुना तव साहसेन चेतः परतन्त्रीकृतमेतदस्मदीयम् ॥ २८ ॥ विभृतोऽसि ययाम्बुजाक्ष कुक्षौ जननी धन्यसमा तवैव सैका । कृतिन ससुरासुरेऽपि लोके चरितं यस्य चमत्कृति विधत्ते ।। २ हृदयाभिमतं वरं वृणीष्वेत्यभिधातुं त्रपया न मेऽस्ति शक्तिः । नहि पुण्यवता भवद्विधाना परनिष्ठं भुवने समस्ति किंचित् ॥ तदपि क्वचन प्रयत्नसाध्ये विषयेऽहं मनसि त्वया विधेयः । न सहायविनाकृता कदाचित्पुरुषस्योद्यमशालिनोऽपि सिद्धिः ॥ : १ युद्दकण्डूला २ पराधीनम् ·सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ५१ अपरं च निवेदयाम्यहं ते शृणु जन्मान्तरवृत्तमेकचित्तः । अभवस्त्वमितो भवे तृतीये नृपतिः श्रीपुरभुक्सुगन्धिदेशे ॥ ३२ ॥ गृहिणौ शशिसूर्यनामधेयावथ तत्रैव कृषीवलावभूताम् । अपरेधुरुपेत्य दत्तखातः सकलं सूर्यधनं शशी जहार ॥ ३३ ॥ अवगम्य निपातितस्त्वयासौ स्वधनेन प्रतियोजितश्च सूर्यः । परिवृत्य भवे प्रभूतयोनावसुरश्चन्द्ररुचिः शशी बभूव ॥ ३४ ॥ समुपार्जितपूर्वपुण्यलेशादभवं सूर्यचरस्त्वहं हिरण्यः । अजनिष्ट ततः स पूर्ववैरात्तव हर्ता रिपुरस्म्यहं च मित्रम् ।। ३५ ॥ मधुराक्षरहारिणी स वाणीमभिधायेति तिरोबभूव देवः । नरनाथसुतोऽपि तत्प्रभावात्सहसात्मानमलोकयद्वनान्ते ॥ ३६ ॥ किमिदं परमाद्भुतं मया यदनमुत्तीर्णमदर्शि काननान्तः । मनसेति विचिन्तयंस्तदा तं महिमानं स हिरण्यजं विवेद ॥ ३७ ॥ गहनान्तमथापहाय राष्ट्र नगरपामनिरन्तरं प्रविष्टः । सकलास्वपि दिक्षु जातभीतिं विलुलोके स जनं पलायमानम् ॥ ३८ ॥ उपसृत्य पुमासमेकमाराद्भयरोमाञ्चितसर्वगात्रयष्टिम् । उपजातकुतूहलः कुमारः परिपप्रच्छ पलायनस्य हेतुम् ॥ ३९ ॥ पृथिवीपतिपुत्रपृच्छयासाविति निर्विण्णमना जगाद वाचम् । गगनात्पतितोऽसि किं प्रसिद्धं न विजानासि यदेतमप्युदन्तम् ॥ ४०॥ प्रथितोऽयमरिंजयाभिधानी धनधान्यायजनाकुलो जनान्तः । विजहाति सदा न यत्र शोभा नवसस्याङ्कुरशाद्वला धरित्री ॥ ४१ ॥ विपुलं विपुलाभिधा दधानं पुरमस्त्युत्तममस्य नाभिभूतम् । प्रविभाति यदुच्चसौधशृङ्गैर्विलिखत्खं खचराधिवासकल्पम् ॥ ४२ ।। जयवाञ्जयवर्मनामधेयो नगरं तत्पृथिवीपतिः प्रशास्ति । यदतीनकरापनीततापा निरपेक्षा वसुधोदये हिमांशोः ॥ ४३ ॥ . दिननाथविभेव पूरिताशा स्मरपत्नीव वितीर्णकामसौख्या । रणलव्धजयश्रियो जयश्रीरभवत्तस्य वधूर्विधूपमास्या ॥ ४४ ॥ १. मारित.. २. उल्लङ्गितम्. ३. देश., - ·- •. પર काव्यमाला। उदपादि तयोः शशिप्रभाख्या दुहिता सर्वजगल्ललामभूता । तरतीव शशाकचारु यस्या निजलावण्यपयोनिधौ शरीरम् ॥ ४५ ॥ अथ तामपरो महेन्द्रनामा जयवर्माणमयाचत क्षितीशः । वितरन्नचिरायुषे तनूजां किल तसै स निमित्तिना निषिद्धः ॥ ४६॥ स निरस्यमनोरथस्तदानीं सह संभूय समस्तराजलोकैः । जयवर्मबलं निहत्य युद्धे पुरमावृत्य वितिष्ठते तदीयम् ॥ ४७ ।। तदयं खविनाशमीक्षमाणः सकलो राष्ट्रजनः प्रयाति भग्नः । गिरमित्यवगम्य तस्य हृष्यन्युवराजो विपुलं प्रति प्रतस्थे ॥ ४८ ॥ ददृशे च गतेन तेन तस्मिन्नगरं तद्रिपुसैनिकैः परीतम् । शिशिरांशुसमुद्गमे प्रवृद्धैरिव वेलावनमम्वुधेस्तरज्ञैः ॥ १९ ॥ अविकम्पितधीरसंस्तुतत्वात्प्रतिषिद्धोऽपि नृपाज्ञया प्रगच्छन् । करिकीर्णपथां प्रतिप्रतोलीमिति तैः सोऽभिदधे महेन्द्रयोधैः ॥ ५० ॥ शिरसा न निजेन तेऽस्ति कार्य परिनिर्विण्णमतिः स्वजीविते वा । नृपशासनमप्रसह्यमन्यैर्यदतिक्रम्य पथैषि निर्विशङ्कः ॥ ५१ ॥ स तदीयवचःप्रवृद्धमन्युर्धनुरेकस्य कराज्जहार धीरः । स्वनृपेण सहैव रक्षतासून्यदि शक्तिर्भवतामिति ब्रुवाणः ॥ ५२ ॥ नगतुङ्गमतङ्गजोग्रनके पवनस्पर्धितुरङ्गवीचिचके । विचरंश्चतुरङ्गसैन्यसिन्धौ ददृशे मन्दरवत्स पौरलोकैः ।। ५३ ॥ विषवह्निशिखामिवेषुमालां क्षिपतः संततधारमेकवक्रम् । विदधद्विमुखान्भटानिवाहीन्स गरुत्मेव महेन्द्रमाप कोपात् ॥ ५४ ॥ प्रलयाहिमदीधितेरिवोल्का सृजतो मार्गणसंहतिं कुमारः । सविलासनिपातितकबाणो विधवां तस्य चकार राज्यलक्ष्मीम् ॥५५॥ तमकारणबान्धवं ततोऽसौ समुपादाय विपक्षकक्षदावम् । प्रविवेश समुत्सवैर्महद्भिर्जयवर्मा नगरं कृतादृशोभम् ॥ ५६ ॥ पुरनाथपुरःसरः कुमारः प्रविशन्राजनिकेतमुत्पताकम् । विदधे विविधान्वधूजनानां हृदयोन्मादविधायिनः स भावान् ।। ५७॥ १. आसम्ममृत्यवे. .

·सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ५३ वपुषा जयतामरेन्द्रलक्ष्मीमितरासंभविना च पौरुषेण । परिसूचनया विनापि राज्ञा बुबुधे जातिकुलोन्नतिस्तदीया ॥ ५८ ॥ निवसन्कृतसत्कृतिः स तस्मिन्विनमय्यावनिपान्निजप्रतापैः । विपुलाधिपतेश्चकार वश्यां सुरराजोपमविक्रमो धरित्रीम् ॥ ५९ ॥ सह वल्लभया पति प्रजानां शयनीयस्थितमेकदा समेत्य । विहितप्रणतिः परेगितज्ञा निजगादेति सखी शशिप्रभायाः ॥ ६०॥ नरनाथ युवा यदा स दृष्टो भवतो देहजया महेन्द्रमर्दी । विदधाति ततः प्रभृत्यनास्थां खशरीरेऽपि विमुक्तगन्धमाल्या ॥ ६१ ॥ परिशून्यमना विचिन्तयन्ती किमपि क्षामविपाण्डुगण्डलेखा । परिवारसमाहृतेऽन्नपाने ज्वरहीनापि दधात्यरोचकत्वम् ॥ ६२ ॥ हिमदग्धसरोरुहोपमाझ्या हृदि तस्या विनिपत्य तत्क्षणेन । क्वथता नयनाम्बुनान्तरङ्गः परितापः परिगम्यते गरीयान् ॥ ६३ ॥ श्वसितैरहिमैनितान्तदीपँरिव धूमप्रसवियोगवद्देः । सरसीरुहशङ्कया मुखेऽस्या निपतदूरमुदस्यतेऽलिवृन्दम् ।। ६४ ॥ मुषिता वदनश्रिया मम श्रीरनयेतीव रुषोपजातमूर्छाम् । विदधाति मुहुर्मुहुर्मुगाक्षी विषनिःस्यन्दिभिरंशुभिः शशाकः ॥ ६५ ॥ परितापविनाशनाय शय्या क्रियते या नवपल्लवैः सखीभिः । दववहिशिखावलीव सापि ज्वलयत्यम्बुजकोमलं तदङ्गम् ॥ ६६ ॥ विदधातु भुजंगसङ्गभाजो रससेकः खलु चन्दनस्य तापम् । प्रविभाति महत्तदत्र चित्रं यदमूं प्लष्यति दक्षिणोऽपि वातः ॥ ६७ ॥ नितरां परिकोपितो मनोभू रतिरूपं ध्रुवमेतया हरन्त्या । विदधाति विनाशहेतुमस्याः किमसाधारणमन्यथा प्रयत्नम् ॥ ६८ ॥ सपदि प्रविधीयतां तदत्र प्रविधेयं गुणवद्विमृश्य बुद्ध्या । हरिणायतचक्षुरीश यावद्दशमी याति दशां न पुष्पकेतोः ॥ ६९ ॥ श्रुतवानिति तद्विरं गरीयःप्रमदोद्यत्पुलको बभूव भूपः । दुहितुर्विगणय्य चित्तवृत्तिं सदृशीमात्मन एव चित्तवृत्तेः ॥ ७० ॥ و ·काव्यमाला। अपरेधुरपृच्छदादृतात्मा सहसाहूय निमित्तिनं नरेन्द्रः । विदधे च शुभे शरीरजाया दिवसे तत्प्रतिपादित प्रदानम् ।। ७१ ।। स ततः प्रभृति प्रतीततेजा निजपाणिग्रहवासरं कुमारः । गणयन्सरवाणभिन्नमर्मा दयितासङ्गसमुत्सुकोऽवतस्थे ॥ ७२ ॥ गिरिरस्त्यथ खेचराधिवासः शिखरोत्तम्भिततारकासमूहः । विजया इति प्रसिद्धनामा निजविस्तारनिरुद्धदिग्विभागः ॥ ७३ ॥ कलधौतमयोऽखिलासु दिक्षु प्रकिरन्यः शशिशुभ्रमंशुजालम् । प्रविभाति विशालमेदिनीकः शुचिनिर्मोक इवाम्बरोरगस्य ॥ ७४ ।। पृथु दक्षिणतोऽस्ति तत्र रम्यं पुरमादित्युपुरामिधां दधानम् । रजताच्छतयेव देवलोकात्प्रतिबिम्बं पतितं मनोभिरामम् ॥ ७५ ॥ धरणीध्वज इत्यभूत्प्रशास्ता बलवांस्तस्य पुरस्य खेचरेन्द्रः । अमरेन्द्र इवोद्धतान्व्यधाद्यः सकलान्खेचरभूभृतो विपक्षान् ॥ ७६ ॥ अथ स प्रियधर्मनामधेयं परमाणुव्रतपालनप्रसक्तम् । यतिचिहधरं समान्तरस्थः सहसा क्षुल्लकमागतं ददर्श ॥ ७७ ॥ प्रतिपत्तिभिरर्थपूर्विकाभिः स्वयमुत्थाय तमग्रहीत्खगेन्द्रः । मतयो न खलूचितज्ञतायां मृगयन्ते महतां परोपदेशम् ॥ ७८ ॥ प्रविसर्जितसर्वपादसेवागतविद्याधरबन्धुमत्रिवर्गः । गुरुविष्टरमास्थितेन तेन स्मितपूर्व स कृताशिषा वभाषे ॥ ७९ ॥ खचराधिप योगिनोऽपि कामं किमपि नियति मानसं न जाने । त्वयि बान्धववत्सले ममाहो बलवान्सर्वजगत्सु मोहराजः ॥ ८० ॥ तव मानधनाखिलप्रकारैः प्रविधातुं प्रियमीहते मतिमें । तमिमं शृणु यो मया मुनीन्द्रात्त्वदुदन्तो विदित. सुधर्मनामः ॥८११ विपुलाख्यमरिंजयाभिधाने पुरमस्तीन्द्रपुरोपमं जनान्ते । तदपास्तसमस्तवैरिवर्गो जयवर्मेति भुनक्ति भूमिपालः ॥ ८२ ॥ मृगदृष्टिरपि भ्रमप्रहीणा शशभृत्कान्तिरलाञ्छनप्रसङ्गा । करदीकृतमण्डलस्य जिष्णोस्तनया तस्य शशिप्रभाभिधाना ।। ८३ ॥ १. दुहितु २. वर्णिनम्. ३. सपर्याभि .

·५५ १ । सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । परिणेष्यति तां य एव धन्यो मदनस्येव धनुर्लतां नताङ्गीम् । स भविष्यति पुण्यराशिरेकस्तव हन्ता भरतस्य च प्रभोक्ता ॥ ८४ ॥ इति वाचमदृष्टमुद्गराभां सहसा तस्य निशम्य खेचरेन्द्रः । हृदये विषसाद साध्वसोद्यत्प्रचुरस्वेदजलप्लुतागयष्टिः ॥ ८५ ॥ गुणवत्सल मा गमस्त्वमस्मिन्विषये मामकचिन्तयाकुलत्वम् । कमपि प्रतिकारमत्र योग्यं प्रविधास्याम्यहमप्रमत्तचित्तः ॥ ८६ ॥ इति देशयति नभश्चराणामधिपस्तं विससर्ज नम्रमौलिः । अवधार्य च कृत्यमात्मचित्ते तमनैपीदिवसं निगूढभावः॥८७॥(युग्मम्) अपरेधुरशेषसैन्ययुक्तः स विमानैर्मणिकिङ्किणीकरालैः । जयवर्मपुरं रुरोध गत्वा सभयैः पौरजनैर्विलोक्यमानः ॥ ८८ ।। प्रजिघाय च दूतमुद्धताख्यं वचनझं विनिवेदिताभिसंधिम् । स सभामुपगम्य सूचितात्मा जयवर्माणमिदं वचो बभाषे ॥ ८९ ॥ धरणीध्वज इत्यमोघनामा प्रथितः खेचरचक्रचक्रवर्ती । • वदतीति भवन्तमक्षताज्ञो नृप मद्वननिवेशितैर्वचोभिः ॥ ९० ॥ तव कापि शशिप्रभाभिधाना दुहितास्त्यर्थसमन्वितेन नाना । भवता किल सा विदेशकाय प्रवितीर्णेति मया श्रुतं जनेभ्यः ॥९१ ॥ तदिदं शरदभ्रशुभ्रकीतेस्तव युक्तं न कुलोन्नतस्य कर्तुम् । भवतो भवति ह्यकीर्तिरेवं सति गुर्वी पृथिवीतले समस्ते ॥ ९२ ।। विदधाति मतिं सुताविमोहाद्गृहजामातरि यद्यपीह कोऽपि । अभिजातिरवश्यमेव तेनाप्यभिमृग्या ननु सा वरेषु मुख्या ॥ ९३ ॥ भवतो ननु पुण्यमत्र हेतुर्यदविज्ञातकुलेन तेन नोढा । तदियं खकरण दीयतां मे हठकारः क्रियते मया न यावत् ॥ ९४ ॥ इति तद्वचनैविरुद्धचेता वचनं भूपतिरभ्यधात्समासात् । मतिमानपि दूत कोविदस्त्वं न मनागप्यसि लौकिकक्रियायाम् ॥९५ ।। कुलजोऽकुलजोऽथवास्तु सोऽसै नहि दत्ता तनया भवत्यदत्ता । यदि कोऽपि बलाहहीतुमीशस्त्वरितोऽभ्येतु विलम्बते किमर्थम् ॥१६॥ १ कथिताभिप्रायम्. २. कुलम्. ३. अभ्यागच्छतु ·५६ काव्यमाला। .. इति दूतमसौ विसृज्य राजाजितसेनाय तदाख्यदाशु कार्यम् । रचित कुटिस्तदा स कोपादिदमूचे श्वशुर विलोक्य वाहू ॥ ९७ ।। तव तात न युक्तमाकुलत्वं मयि तिष्ठत्यरिमस्तकैकशूले । त्वमिमं प्रविलोकयाद्य मृत्योर्वदने दुष्टनभश्चरं विशन्तम् ॥ ९८ ।। इति चित्तममुष्य धीरयित्वा हृदि सस्मार दृढस्मृतिर्हिरण्यम् । स्मृत एव पुरोऽभवद्गृहीत्वा स रथं रोपितदिव्यशस्त्रजालम् ॥ ९९ ।। अधिरुह्य स तत्र विस्मितास्यैः पुरलोकैश्च परैश्च दृश्यमानः । सुरसारथिरुत्पपात शत्रोरभिसैन्यं शरसंहतीविमुञ्चन् ॥ १०० ॥ तमुदीक्ष्य खरांशुबहुरीक्ष्यं प्रभुलज्जाविवशीकृताः प्रहर्तुम् । शरशक्तिरथाङ्गकुन्तहस्ताः सह संभूय डुढौकिरे नभोगाः ॥ १०१।। निखिलानमितानलक्षमोक्षः समभक्षत्रधियागतान्पृपकैः । समकोचयदप्रकम्पधैर्यः कुमुदानीव करैः सरोजबन्धुः ॥ १०२ ॥ तमसाध्यमवेत्य मानुषास्त्रैरवलोक्य स्वबलं विहन्यमानम् । मुमुचे धरणीध्वजेन कोपादरिमोहप्रवलेन तामसास्त्रम् ॥ १०३ ॥ तिमिरप्रविधायि धावमानं स तदुद्वीक्ष्य तिरोहिताखिलाशम् । सुरदत्तविसर्जितेन सद्यस्तपनास्त्रेण निवारयाबभूव ॥ १०४ ॥ भुजगानारुडेन वहिमब्दैः कुलिशेनाचलमुद्यमेन तन्द्राम् । पवनेन पयोधरान्स शत्रो रुरुधे विनविनायकेन सिद्धिम् ॥ १०५ । स ततो हतहेतिरुप्रकोपादसिमुद्यम्य समापतञ्जवेन । विगतासुरकार्यमोघशक्त्या हृदि निर्भिद्य शशिप्रभाप्रियेण ॥ १०६ निहतप्रमुख ततोऽरिसैन्ये नगमुड्डीय गते समं वयोभिः । प्रविसृज्य हिरण्यमक्षताङ्गः स पुरं पौरकृतोत्सवं विवेश ॥ १०७ ॥ अथ पुण्यदिने मुहूर्तमात्रान्मिलिताशेषपरिच्छदो महेच्छः। गुरुणा निरवर्तयद्विवाहं जयवर्मा दुहितुर्महोत्सवेन ॥ १०८ ॥ विधिना परिणीय राजपुत्रीं युवराजः कतिचिदिनान्युषित्वा । श्वशुरानुमतो जगाम शीघ्रं वपुरीमुत्सुकसर्वबन्धुलोकाम् ॥ १०९ ॥ १ एकस्योपरि बहूनामागमने क्षात्रवृत्तिर्नास्ति २. वाणविशेषेण, ·७ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ५७ अतिदूरतरोऽपि तेन सोऽध्वा जनकाश्वासनलोलमानसेन । दिवसैरतिसंमितैर्ललऽ जनयत्युत्सुकतां न कस्य बन्धुः ।। ११० ॥ श्रुत्वा तं सकलत्रमुद्धृतरिपुं भूत्या महत्यागतं बिभ्राणः प्रमदोदयान्निजतनुं पुष्प्यत्कदम्बाकृतिम् । निर्गत्यानुगतः पिता परिजनैः पौरैश्च जातोत्सवै रानन्दाश्रुतरङ्गितेक्षणयुगः प्रावेशयत्पत्तनम् ॥ १११ ॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये षष्ठः सर्गः । सप्तमः सर्गः। पूर्वजन्मकृतपुण्यकर्मणः पाकशासनसमानतेजसः । चक्ररत्नमथ तस्य खण्डितारातिचक्रमुदपादि चक्रिणः ॥ १ ॥ रश्मिजालजटिलीकृताखिलव्योमदुःसहनिरीक्ष्यविग्रहम् । ययभाव्यत विलोक्य मानवैर्भानुबिम्बमिव सेवयागतम् ॥ २ ॥ त्रासितारिरुदभून्निजद्युतिद्योतितद्युविवरो महानसिः । दृश्यजिब इव तेन चक्रिणं छद्मना खयमसेवतान्तकः ॥३॥ वज्रपांसुजलधर्मवारणं जातमिन्दुरुचि धर्मवारणम् । व्यञ्जितुं कमलया खसेवनं पाणिपद्ममिव संप्रदर्शितम् ॥ ४ ॥ सिन्धुतीयतरणादिषु क्रियासूपयोगगमनेन गर्वितम् । पुण्यवैभववशीकृतं विभोश्चर्मरत्नमगमद्विषेयताम् ॥ ५ ॥ ज्योतिरुज्ज्वलमनल्पमण्डलं यद्यराजदवनौ प्रसारितम् । चक्रभृन्महिमनिर्जितं नभः संप्रकुच्य तमिवाश्रयं गतम् ॥ ६ ॥ वृत्तिमद्रिकुलिशादिभेदनप्रायकर्मसु दधत्पटीयसीम् । दण्डरत्नमभवद्भवान्तरोपार्जितोर्जितशुभाभ्युदीरितम् ॥ ७ ॥ यद्गराज निजभासुरप्रभाभासिताखिलनभोदिगन्तरम् । तद्भयाधिगतवेपथोश्च्युतं वासवस्य कुलिशं करादिव ॥ ८ ॥ भास्करादिरुगगोचरीभवद्धान्तपाटनविधौ पटीयसी । किंकरत्वमभजत्समुज्ज्वला तारकाधिपकलेव काकणी ॥ ९ ॥ छन्नम्.

·५८ काव्यमाला। प्रोबभूव नवमेघमेचकप्रान्तवर्तितिमिरक्षतिक्षणः । रत्नदर्पण इव श्रियः स्फुरद्दीपभासुरशिखः शिखामणिः ॥ १० ॥ स्यन्दमानमदनिर्झरश्वलच्चारुचामरविराजितो गजः । तद्गुरुत्वगुणनिर्जितश्छलाच्छैलराडिव ययावुपानतिम् ॥ ११ ॥ अस्खलद्गति बृहद्बलान्वितं वाजिरत्नमसिधमनोजवम् । तन्निभेन विदधे समीपगस्तस्य वायुरिव पर्युपासनम् ॥ १२ ॥ शत्रुदुर्विषहशक्तिभीषणस्तेजसा विजिततारकाधिपः । शौर्यभूररिमियामभूरभूत्कार्तिकेय इव वाहिनीपतिः ॥ १३ ॥ देवमानवशुभेतरग्रहप्रापितापदपहस्तनक्षमः । देहबद्ध इव पुण्यसंचयः संबभूव भवने पुरोहितः ।। १४ ॥ तत्क्षणाभिलषितामराधिपावासकल्पसदनादिसाधकः । ब्रह्मणा सकलशिल्पकर्मणा संनिभः स्थपतिरप्यजायत ।। १५ ।। चित्रपट्टलिखितव्ययागमो नित्यकृत्यगृहकार्यकोविदः । लोकवृत्तविदुदारधीरधीसंगतो गृहपतिः समुद्ययौ ॥ १६ ॥ प्रासिन्निति शशिप्रभान्विता रनशब्दगदिताश्चतुर्दश । तस्य भाग्यमवनस्य भूपतेर्दुर्लभं किमथवा शुभोदये ॥ १७॥ नित्यसंनिहितदेहदेवतादत्तचिन्तितविचित्रवस्तवः । रत्नवच निधयः सुकर्मणस्तस्य सद्मनि नवोपतस्थिरे ।। १८ ।। तेषु माषचणकातसीतिलबीहिशालियवमुद्गकोद्रवान् । पाण्डकः सततमेवमादिकान्क्षुन्मयामयहरान्व्यशिश्रणत् ।। १९ । कान्तकुण्डलमनोज्ञमुद्रिकातारहारमणिमेखलादिकम् । रत्नरश्मिरुचिरं विभूषणं चित्तवाञ्छितमदत्त पिङ्गलः ।। २० ।। वृक्षगुल्मलतिकासमुद्भवं चित्तहारि सकलर्तुगोचरम् । पुष्पपल्लवमथोत्तमं फलं तस्य कालनिधिरीप्सितं ददौ ॥ २१ ।। १. दूरीकरणे. २. सिध्यन्ति स्म. ३. अदात्. ४ एतनामको निधिः ·७ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ५९ रैन्धनद्धनिबिडादिभेदतो भिद्यमानवपुरुत्तमोत्तमम् । वाद्यवस्तु सुखकारि कर्णयोस्तस्य शङ्खनिधिना व्यतीर्यत ॥ २२ ॥ चित्रनेत्रपटचीनपट्टिकारत्नकम्बलपटीपटादिकम् । वस्त्रजातमखिलं महागुणं चित्तहारि विततार पद्मकः ॥ २३ ॥ कम्रताम्रतपनीयनिर्मितं त्रापुषं रजतलोहसंभवम् । मन्दिरोपकरणं ददौ महातालनामनिधिरेवमादिकम् ॥ २४ ॥ प्राससायकरथाङ्गमुद्गरं शक्तिशङ्कुतरवारितोमरम् । शस्त्रजालमिदमादि माणवः शात्रवप्नमददादुरुप्रभम् ॥ २५ ॥ सोपधानशयनासनादियद्देहनिर्वृतिविधायि मार्दवम् । तत्समस्तमजनिष्ट तस्य नैपूर्वसर्पनिधिसंपादितम् ।। २६ ।। चित्ररत्नकिरणैः प्रवर्तयन्व्योमनीन्द्रधनुरुद्भवां श्रियम् । सर्वरत्ननिधिरस्य सर्वदा सर्ववाञ्छितफलप्रदोऽभवत् ।। २७ ।। नोदेसिक्त स मदप्रवर्तिनी तादृशीमपि विलोक्य तां श्रियम् । धर्म एष हि सतां क्रमागतो यन्न यान्ति विभवेन विक्रियाम् ॥२८॥ वीतरागचरणौ समर्थ्य सद्गन्धधूपकुसुमानुलेपनैः । संपदा परमया सबान्धवः स व्यधत्त निधिरत्नपूजनम् ॥ २९ ।। चक्रवर्तिविभवोचितोत्सवं तस्य पार्थिवसमूहसंगतः । पट्टबन्धविधिमन्यदा स्वयं संनिधाय निरवर्तयद्गुरुः ॥ ३० ॥ केवलं तदभिषेकवारिभिर्दूरमुच्छ्रसदभून्न भूतलम् । हर्षसागरविवर्तवर्तिनां सर्वबन्धुसुहृदां च मानसम् ॥ ३१ ॥ सप्रसादसविकासतारकं निर्मलाम्बरतया मनोहरम् । केवलं न पुरलोकयोषितां मण्डलं समभवदिशामपि ॥ ३२ ।। लब्धसौरभगुणैर्मधुव्रतनातचुम्बितविकासिकेसरैः । पर्यपूरि कुसुमोत्करैः परं भूमिजैन दिविजैरपि क्षितिः ॥ ३३ ॥ १. रन्ध्रा वंश्यादय., नद्धा मुरजादय., निविडावयादयः. २. नैसर्पनिधिना दत्तम्. ३. गर्व न कृतवान्. ३ .

·६० काव्यमाला । संततोत्सवनिविष्टचेतसा संबभूव सुहृदां न केवलम् । विद्विषामपि भविष्यदापदां सर्वतोऽप्युदितकेतु मन्दिरम् ।। ३४ ॥ प्राप वारवनिताप्रवर्तितैर्गीतनृत्यविधिभिमनोज्ञताम् । मेदिनी विहितलोकविस्मयोंश्च किंनरवधूसमुद्भवः ॥ ३५ ॥ पेटुरेत्य नटगायनादयो मङ्गलं नृपतिमन्दिराङ्गणे । तुम्वरुप्रभृतयश्च कोकिलालापकोमलगिरो नभोजणे ॥ ३६ ॥ वारिकैदृदुजलच्छटोद्यतैः केवलं न खलु राजवर्त्मसु । वारिदैरपि मनाक्प्रवर्षिभिः पांसवः प्रशममाशु निन्यिरे ॥ ३७ ।। केवलं न मणिबन्धुभासुरं तेन पुण्यजयिना नृपासनम् । चक्रिरे गुरुजनाशिपोऽप्यधस्तन्मनोरथपथातिगश्रिया ॥ ३८ ॥ प्राप्य चक्रधरराज्यसंपदा संगमं गुरुकृताभिषेचनः । सोऽधिकं सहजदीधितिर्वभौ सूर्यकान्त इव सूर्यरोचिषा ॥ ३९ ॥ अन्तरेऽत्र नखचन्द्रचन्द्रिकाचुम्बितत्रिदशराजमस्तकः । भन्यलोकनिवहं प्रबोधयन्नाययौ जिनपतिः स्वयंप्रभः ॥ ४० ॥ सिंहविष्टरनिविष्टमच्युतं तं निशम्य निकटव्यवस्थितम् । निर्जगाम रभसेन वन्दितुं चक्रवर्तिसहितोऽजितंजयः ॥ ४१ ।। तीर्थभूतमुरुभक्तिभावितस्तं प्रणम्य मुनिहंससेवितम् । मत्तकस्थकरकुमलोऽमलं प्रश्नमित्यकृत बन्धगोचरम् ।। ४२ ।। वध्यते कथय कर्मभिः कथं नाथ जन्तुरिह मुच्यतेऽथवा । देव संगयविपर्ययाकुलं तिष्ठते त्वयि जगद्यतोऽखिलम् ॥ ४३ ॥ वस्तुतत्त्वमधिगन्तुमिच्छतो भारतीमिति निशम्य भूभृतः । योजनप्रमितया गिराधरस्पन्दवर्जितमुवाच तीर्थकृत् ॥ ४४ ॥ सप्रमाददयः कपाययुग्योगवान्विरतिवर्जिताशयः । मम्यगीक्षणविपर्ययस्थितः कर्मबन्धमुपयाति चेतनः ॥ ४५ ॥ 1. शशे च यमाय पिलरंतु समितध्वजम् २. पारिशी नियुक्त मित. .

·७ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ६१ तेन स ववशभावमाहृतः कर्मणाष्टविधभेदभागिना । संसरत्यशरणो भवाम्बुधौ लोहकान्तमणिकृष्टलोहवत् ॥ ४६ ॥ कर्मभिः परवशीकृतात्मनो भ्राम्यतो बहुविधासु योनिषु । खल्वविल्वविधिना प्रमादतो जायते मनुजजन्मसंगमः ॥ ४७ ।। प्राप्तमानवभवोऽपि कृच्छूतः पुत्रवान्धवकलत्रमोहितः । कर्म तत्किमपि संचिनोत्यसौ येन गच्छति पुनः कुयोनिषु ॥४८॥ इत्यवेत्य भवदुःखभीरवः संगमं विदधते सुमेधसः । कर्मबन्धनविपक्षभूतया ज्ञानदर्शनचरित्रसंपदा ॥ ४९ ॥ ज्ञानमर्थपरिबोधलक्षणं दर्शनं जिनमताभिरोचनम् । पापकार्यविरतिस्वभावकं कीर्तितं चरितमात्मवेदिभिः ॥ ५० ॥ संगतं त्रयमिदं प्रजायते कृत्लकर्मविनिवृत्तिकारणम् । पङ्गुलोचनविहीनवद्भवेदेककं न पुनरर्थसाधकम् ॥ ५१ ।। ज्ञानमागमनिरोधिकर्मणो भाविनश्चरितमर्जितासनम् । दृष्टिराचरति पुष्टिमेतयोरित्थमेतदुपयोगवत्रयम् ॥ ५२ ॥ ज्ञानमात्रमिह संसृतिक्षये कल्पितं यदबुधैर्न तत्तथा । भेषजैश्च विदितैर्यतः शमं व्याधिरेति किमनुष्ठितैर्विना ॥ ५३ ॥ शुश्रुवानिति स बन्धमोक्षयोः कारणं जिनमुखारविन्दतः । तत्क्षणादुपययौ विरक्ततां श्रेयसि त्वरयते हि भव्यता ॥ ५४ ॥ स प्रहाय शमसक्तमानसः प्रेम बन्धुसुतदारगोचरम् । देहजार्पितपरिच्छदः परं शिश्रिये श्रमणसेवितं पदम् ॥ ५५ ॥ चक्रवर्त्यपि गृहीतदर्शनः कायवाङ्मनसशुद्धिसंयुतः । त्रिः प्रणम्य जिनमर्चितं सतां प्राविशत्पुरमुदारगोपुरम् ॥ ५६ ॥ अन्यदा नृपतिवृन्दवेष्टितः संनियोज्य स पुरः प्रयाणके । वाहिनीपतिमसह्यतेजसं निर्जगाम दशदिग्जिगीषया ॥ ५७ ॥ छत्रमुल्लसितफेनपाण्डुरं निर्वभावुपरि तस्य गच्छतः । धर्मवारणमिषेण सेवितुं चन्द्रमण्डलमिवागतं स्वयम् ॥ ५८ ॥ १. खल्वाटविल्वफलवत्.

·६२ काव्यमाला। चित्ररत्नपरिपूर्णकुक्षयो मन्द्रगर्जितकृतोऽर्णवा इव । संचरिष्णुरथ रूपधारिणः खं विकृत्य निधयः प्रतस्थिरे ।। ५९ ॥ खस्वकृत्यकरणोधताशयं व्यन्तरामरसहस्ररक्षितम् । सर्वमध्वनि रथाङपूर्वकं तस्य रनमभवत्पुरःसरम् ॥ ६० ॥ तस्य वाजिखुरजै रजश्चयैरुच्छ्तैिस्तपनवम॑रोधिभिः । पूरिताः करभयादिव स्वयं भेजिरे भृशमहश्यतां दिशः ॥ ६१ ॥ चित्रमेतदतिदूरवर्तिनाप्यस्य सैन्यरजसा प्रसर्पता । यन्निरन्तरमरातियोषितश्चक्रिरे विगलदभुलोचनाः ॥ ६२ ॥ सिद्धरत्नमवगम्य संमुखीभूतमप्रतिमपौरुषाश्रयम् । मूर्धदेशनिहिताग्रपाणयः प्राभृतैस्तमुपतस्थिरे नृपाः ॥ ६३ ॥ नामयन्नतुलदैवपौरुषान्सिद्धशक्त्युपचितान्स पार्थिवान् । प्राप वारिधितटं समुच्छलत्कीर्तिभासितसमस्तदिङ्मुखः ।। ६४ ॥ तत्क्षणक्षुमितसिंहविष्टरः संनिकृष्टमवगम्य चक्रिणम् । तं प्रभासविवुधः कृताञ्जलिदिव्यरत्ननिकरैरपूजयत् ॥ ६५ ॥ एत्यढौकितविचित्रभूषणो देव नन्द जय रक्ष मेदिनीम् । तं वचोमिरिति साञ्जलिः स्तुवन्मागधोऽप्यजनि सत्यमागधः।।६६। द्वीपसिन्धुविविधाकरोद्भवैः प्राभूतैर्वरतनुमनोहरैः । तं विनम्रमुकुटः कुटुम्बिवत्पर्युपास्त मदमानवर्जितः ॥ ६७ ॥ प्रागप्राग्वरुणदिग्व्यवस्थितानानमय्य नृपखेचरामरान् । व्योमसंचरणगर्वितानसौ निर्जिगाय विजयार्धवासिनः ।। ६८ ।। शक्तिभिस्तिसृमिरन्वितोऽभवद्यः समस्तविजयस्य भाजनम् । तस्य कः खलु जितांशुमद्दयुतेर्विस्मयोऽत्र विजयार्थसाधने ।। ६९। साधयन्चिविधरत्नमण्डितां मेदिनीमधरितारिविक्रम.। वर्धमानविभवोऽनुवासरं सोऽभवत्सकललोकवत्सलः ॥ ७० ॥ प्रत्यहं द्विगुणपोडशावनीमुख्यपार्थिवसहस्रमूर्धसु । तस्य संसदि गतस्य चक्रिरे वासचूर्णरुचिमङ्रेिणवः ।। ७१ ॥

·.. 9 सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । पूर्वजन्मकृतपुण्यकर्मणा सोऽजनिष्ट भुवनातिवर्तिना । षण्णवत्यचिररोचिरुज्ज्वलस्त्रीसहस्रमुखपद्मषट्पदः ।। ७२ ॥ तस्य मन्थरचतुष्टयाधिकाशीतिलक्षकरिदानकर्दमैः । मन्दिराङ्गणमभूदनारतं दुष्प्रलड्वयमधनागमेष्वपि ॥ ७३ ॥ तस्य मारुतविलोलमूर्तिभिर्निवोत्तमतुरंगकोटिभिः । क्षुभ्यति स परितश्चमूचयो वीचिपतिभिरिवापगापतिः ॥ ७४ ॥ शुद्धकुन्ददलरोचिषां गवामाचितास्तिसृभिरस्य कोटिभिः । रेजिरे गहनभूमयो दिशः शारदीभिरिव मेघपतिभिः ॥ ७५ ॥ तस्य वारिनिधिवारिमेखला मेदिनी मदनसंनिभाकृतेः । सस्यसंपदमसूत वाञ्छितामेकसंख्यहलकोटिवाहिता ।। ७६ ॥ सैन्यनाट्यनिधिरत्नभोजनान्यासनं शयनभाजने पुरम् । वाहनेन सममित्यभीप्सितं भोगमाप स दशाङ्गमीश्वरः ॥ ७७ ॥ सोऽधिगम्य वसुधाविशेषकः षोडशामरसहस्रसेव्यताम् । नाकनायक इव खतेजसा दुःसहेन विततान रोदसी ।। ७८ } संकुलं नरनभश्चरामरैराकरैश्च बहुरत्नयोनिभिः । म्लेच्छखण्डसहितं स संमितैरार्यखण्डमनयद्वशं दिनैः ॥ ७९ ॥ षट्खण्डमण्डितमखण्डबलः प्रचण्ड- कोदण्डखण्डितरिपुर्भरतं प्रसाध्य । प्रत्याजगाम जगतीतिलकः स सम्रा- डुत्कण्ठमाननिजवन्धुजनामयोध्याम् ॥ ८० ॥ तस्यां वणिक्पथकृताधिकसंस्क्रियायां द्वारप्रदेशविनिवेशिततोरणायाम् । तं कामकल्पवपुषं प्रविशन्तमुच्चै- श्चक्षोभ वीक्ष्य निवहः पुरसुन्दरीणाम् ॥ ८१ ॥ प्रादेशिकानकनिनादविवोधितस्य भूपालमार्गमभिधावनतत्परस्य ।

·६४
काव्यमाला।
योपिद्गणस्य गुणवानपि संबभूव
श्रोण्या सहानभिमतः कुचकुम्भभारः ॥ ८२ ।।
तद्रूपलोकनविलोभितलोचनायाः
कस्याश्चिदुद्गथितनीवि नितम्बविम्बे ।
संसक्तमिन्दुरुचिरं दधदन्तरीयं
स्वेदाम्बुबुद्धिमदिव स्खलितं ररक्ष ॥ ८३ ॥
काचिद्विहाय गृहभित्तिगतं विचित्रं
चित्रं गवाक्षवदनामरणीकृताक्षी।
तद्रूपदर्शनसमुद्भवमन्यदेव
चित्रं स्वचेतसि चकार चकोरनेत्रा ॥ ८४ ॥
कस्याश्चिदन्यजनसंकुलमार्गगाया
धर्मोदविन्दुरुचिरे कुचकुम्भमध्ये ।
जातत्रपेव परभागमननुवाना
तुत्रोट हारलतिका सहसा कृशाङ्गचाः ॥ ८५ ॥
आर्द्रदत्तनवयावकमण्डनेन
काचिद्विकासिरुचिराधरपल्लवेन ।
तद्रूपदर्शनसमुत्थममान्तमन्त-
बनाम रागमतिरिक्तमिवोद्रिन्ती ॥ ८६ ॥
अन्योन्यसंहतकराङ्गुलि बाहुयुग्म-
मन्या निधाय निजमूर्धनि जृम्भमाणा ।
तद्दर्शनाप्रविशतो हृदये सरस्य
प्राङ्गल्यतोरणमिवोत्क्षिपती रराज ॥ ८७ ॥
संभावितकनयना रुचिराञ्जनेन
तद्रिक्तमेव दधतीक्षणमन्यदन्या ।
लोकस्य समितविलोकनकारिणोऽर्ध-
नारीश्वरस्मरणकारणतां जगाम ॥ ८८ ॥

·८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ६५ वसं गलद्विगतनीवितया दधाना रोमोद्गमोपचयगाढतया रुजन्ती । वित्रस्तकेशनियमाकुलिताग्रपाणे- द्वेष्या प्रिया च समभूद्रशना परस्याः ॥ ८९ ॥ कादम्बरीमद इवाशयसंप्रमोहं संस्कारनाश इव च स्मृतिविप्रमोषम् । कुर्वन्प्रभञ्जन इवाखिलदेहभङ्गं चिक्रीड तासु मदनो ग्रहतुल्यवृत्तिः ॥ ९० ॥ इत्थं नारीः क्षणरुचिरुचः क्षोभयन्नीतिदक्षः क्षीणक्षोभः क्षपितनिखिलारातिपक्षोऽम्बुजाक्षः । क्षोणीनाथो विनिहितमहामङ्गलद्रव्यशोभं प्रापत्तेजोविजिततपनो मन्दिरद्वारदेशम् ॥ ९१ ।। प्रविश्य भवनान्तरं क्षणचतुष्कमध्यस्थितः प्रतीक्ष्य जरतीकृतं कुशलमङ्गलारोपणम् । नमन्नपि स पादयोर्गुरुजनस्य बद्धाञ्जलि- बभूव भृशमुन्नतो यदिदम तादद्भुतम् ॥ ९२ ॥ कृतचरणनमस्क्रियास्तदाज्ञां सह मुकुटेन शिरोभिरुद्वहन्तः । नृपखचरगणा यथायथं ते ययुरपरेऽह्नि रथाङ्गिना विसृष्टाः ॥ ९३ ॥ दिव्यान्दिव्याकारकान्तासहायो भोगान्भोगी निर्विशन्निर्विशङ्कः । राज्यं राज्यभ्रंशितारातिलोकश्चक्रे चक्री पूर्वपुण्योदयेन ।। ९४ ॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये सप्तम. सर्ग. । / अष्टम सर्गः। तत्र शासति महीं जनतायास्त्रातरि क्रमसरोजनतायाः । मोदयन्मधुरभून्मधुपानां संततिं तगलन्मधुपानाम् ॥ १ ॥ १. चित्तभ्रमः २ मङ्गलस्त्रीभिर्विरचित खस्तिकम्. ३. चरणकमलप्रणतायाः. . कृतपतन्मकरन्दावादनाम्.

·काव्यगाला। संहति नवनवापुरलीनां नेक्षितुं तरुपु शेकुरलीनाम् । साश्रुभिविरहिणो रमणीयलाचनैरपट्ता रगणी ये. ॥ २ ॥ असारत्पतति चम्पकरेणी वलमा कुसुमचापकरेऽणी । अध्वगो विधुरधीरगराणां कामिनीमिय मनोरमराणाम् ॥ ३ ॥ विनती मधुकरं कैलिकालं नागकेसरतरोः कलिकालम् । मन्मथातिमकरोनितानां चित्तनाथवसतावनितानाम् ॥ ४ ॥ पुष्पमम्बुरुहनाम युनाना भृमपहिरंदती मधु नाना । कामिनीजनमनोऽभिनदन्तः कोकिलाच परितोऽभिनदन्तः ॥ ५ ॥ वीक्ष्य जातमुकुलं सहकारं कामिनी प्रणयिना सह फारम् । पञ्चसायकशरैर्वितता न प्रीतिकारि सुरतं चिततान ॥ ६ ॥ शीतलो वनभुवागनिलोऽलं लीजनं दयितधामनि लोलम् । उत्कयन्प्रविकसत्कमलास्यं पल्लवं प्रविदधे कमलास्यम् ।। ७ ।। तापकृत्कुरवकः स्तबकेन हेतुना न नमितस्तव केन । प्रावसो य इति नो किल नौदः पान्थमभ्यधित कोकिलनादः॥८॥ योऽभवत्प्रियतमैः सह मानस्तं पुरंधिनिवहोऽसहमानः । वायुनाम्ररजसा शवलेन प्रत्यवाध्यत 'रैतीशवलेन ।। ९ ।। याः प्रसूनविगलन्मधुरागास्तेनिरे मधुलिहो मधुरा गाः । प्रोषितस्य सकलं विपमाभिर्हद्यवस्तु विदधे विषमाभिः ॥ १० ॥ अप्यनारततपोनियतीनां तान्यजायत दिनानि यतीनाम् । मानसं प्रविकसत्कुसुमेपुवीक्षितेषु सुरभेः कुसुमेषु ॥ ११ ॥ मन्दधूतबकुलोपवनेन स्पृश्यमानवपुषा पवनेन । सुझुवामवधिना विकलेन पञ्चमेन समभावि कलेन ।। १२ ।। १ कामजनके सूक्ष्मे २ मनोहरशब्दाम् ३ कलियुगश्यामलम् ४ अप्राप्तानाम्, ५ भक्षयन्ती ६. भिन्नत्ति स्म ७ कूजन्त ८. का अरमत्यर्थम् ९ कामशरैर्व्याप्ता १०. यस्त्व प्रावस प्रोषितोऽभव . प्रिया परित्यज्येति शेष ११. न अद वचनम् १२ पान्थसहायेन १३. अमरविशेषणम् १४ विष आमि १५. अनवरततपो- निष्टानाम् १६ प्राप्येति शेप १७ मर्यादया रहितेन ·८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ६७ माग्रहं सखि भजस्व स माया यत्करोति दयितः स्वसमायाः । गोप्यते तव कथं तनु तेन पुष्टिमङ्गकमिदं तनुते न ॥ १३ ॥ नास्ति तस्य मयि यन्ममतापि तेन मानसमिदं मम तापि । तन्ममास्तु सखि तन्नमनेन नासुखपतिविधानमनेन ॥ १४ ॥ योऽपराधरचनासु खलेशस्तेन कः प्रणयिना सुखलेशः । तद्वरं विदधतं महिमानं युक्तमेव विदधीमहि मानम् ॥ १५ ॥ तापहारि वपुषो विधुरस्य चन्दनाम्बु न न वा विधुरस्य । गन्तुमप्रियकृतौ नियतेहं न प्रियं तदपि धाग्नि यतेऽहम् ।। १६ ।। यान्यदास्त वचनानि वदन्ती दूतिकामिति महानिव दन्ती । माधवोऽकृत वशे मधुरस्य तां प्रियस्य धृतकामधुरस्य ॥ १७ ॥ (पञ्चभिः कुलकम्) त्वाशी पटुरकारि वयस्या मच्छुभैङ्ग्रहपतेरिव यस्याः। मूर्तिरुत्सवकरी सकलस्य सज्जनस्य सविकासकलस्य ॥ १८ ॥ तत्प्रगम्य दयितं रुचिताभिर्वाग्भिरालि निगदेरुचिताभिः । यत्प्रियैकवचसामपरस्य जायते न तदसामपरस्य ॥ १९ ॥ किंकरी तव भवामि सदाहं मन्मनः सुरतकामि सदाहम् । हादय प्रियतमानयनेन त्वं क्षमात्र न मृगीनयने न ॥ २० ॥ तापयन्ति मम मानिनि तान्तं मानसं मधुदिनानि नितान्तम् । तद्विधेहि दयितं दयमानं साममिर्मम महोदयमानम् ॥ २१ ॥ काचिदुत्पलतुलासहनेत्रा रन्तुमुत्सुकमनाः सह नेत्रा । दूतिकामिति जगौ विनयेन दुःखमुद्भवति भावि न येन ॥ २२ ।। (पञ्चभिः कुलकम्) का क्षता हृदयभूशवरस्य सायकैर्न विननाश वरस्य । संस्मरन्त्यनुपमासहितस्य प्रोपितस्य मधुमासहितस्य ॥ २३ ॥ १. अनेन दुःखप्रतीकारो न भवति. २. अतिदुर्जन ४ अनिष्ट करणे नियतवेष्टम्. ५. दर्शनीयस्य ६. चन्द्रस्य. ७ वदे . ८ वस्तु ९ नायन. १० कामव्याधस्य. ११. प्रियत्य संमरन्ती १२ अनुपनस्व. ३. चन्द्र ·काव्यमाला। प्रीणिताहिनरदेवकुलानि प्रोल्लसन्ति नितरा बकुलानि । नीररिक्तजलवाहसितानां साम्यमापुरवलाहसितानाम् ॥ २४ ॥ काञ्चनारकुसुमे द्युतिमत्ताहेपितामलिनविद्युति मत्ता । कुर्वती ध्वनिमतारमतारं कालिनी न सरसारमतारम् ॥ २५ ॥ तां शशाङ्ककिरणा विदहन्ति मन्मथश्च नयकोविद हन्ति । पीडिता निजमनःकमलेन त्वद्वियोगभवशोकमलेन ॥ २६ ॥ शीतदग्धनलिनीसमदेहां वल्लभा च्युतविलासमदेहाम् । पासि तां यदि गुणो भवतोऽयं देहि वा जितमनोभव तोयम् २७ यः प्रविश्य हृदये रजनीपु स्थैर्यवान्रतिपतेरैजनीपुः । सुभ्रवः स तव संगमनेन नोद्धृतो ब्रजति सद्भमनेन ॥ २८ ॥ गच्छ तत्सुभग सारमयत्वं संग्रहाय दयितां रमय त्वम् । मन्मथव्यसनलाविरहस्य न क्षमेन्दुवदना विरहस्य ॥ २९ ॥ दूतिकोक्तमिति कोऽपि निकामं शुश्रुवान्मनसि कोपिनि कामम् तत्क्षणादुपययौ परमेण दीर्घमानकलुषोपरमेण ॥ ३० ॥ (पञ्चभिः कुलकम्) कर्णिकारमधवाजनितान्तं चारु गन्धगुणतोऽजनि तान्तम् । सर्जने हि विधिप्रतिमोहस्तस्य युक्तघटनां प्रति मोहः ॥ ३१ ॥ वृक्षपड्डियुवतेरधरेण चारुतापरमपारधरेण । किंशुकेन शुशुभे समयोऽसौ बिन्दुनेव सविलासमयोऽसौ ॥३२॥ आयनेष्वलिवधूनिकरेषु जातवत्सु शमहानिकरेषु । पुष्परेणुकृतपांसुलतानां नर्तको मरुदभूत्सुलतानाम् ॥ ३३ ॥ कन्तुना भवदशोकबलेन मृत्युनेव सकलोऽकवलेन । ग्रस्यते म विरही प्रमदायाः संसरन्मुहुरकम्प्रमदायाः ॥ ३४ ॥ १ शरन्मेघशुभ्राणा हसितानाम् २ मन्दमन्दम् ३. सतिल जलाञ्जलिम् ४ अजनि इषु ५ तव सगमनेन उद्धत अनेन हृदयेन सङ्ग न ब्रजति ६ लोहमयत्व कठिनत्व विहाय हे कामव्यथाच्छेदकरहस्य ८ विधवाना जनितोऽन्तो येन ९ रिक्तम् १०. अनुपमतर्क ११. असौ खड़े विन्दुना तिलकेन अयो लोहमिव १२ कामेन १३. ग्रासक्रम विना युगपदेव अस्यते स्म ·८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ६९ प्रागतीव मनसा समुदा यस्तस्थिवान्विरहिणीसमुदायः । सोऽतिदुःसहमनोभवदूनो माधवे सुखितयाभवदूनः ।। ३५ ।। कामशोकजलधेरुदितानि संहरालि सततं रुदितानि । मेरुभूधरसदृक्षममुक्तं धैर्यमापदसनक्षममुक्तम् ॥ ३६ ॥ यस्तवावधिरकारि वसन्तः प्रेयसा निजगुणैरिव सैन्तः । यत्र भान्ति कुसुमैरमलाभैः शाखिनो जनमनोरमलाभैः ॥ ३७ ॥ विप्रयोगकृशदारहितेन चेतसा कठिनतारहितेन । उत्सुको नहि विकासमयन्तं सोऽतिवर्तितुमलं समयं तम् ॥३८॥ रक्ष तद्वपुरिदं नियमेन मा विधेहि लघुहानि यमेन । रम्यसेऽल्पदिवसैः सह तेन स त्वदीयविरहं सहते न ॥ ३९ ॥ मन्ददीप्तिरसुखावहमाना जीविते शिथिलतां वहमाना । दूरदिक्पतिरपोहितमाल्या काचनेति जगदे हितमाल्या ॥ ४० ॥ (पञ्चभिः कुलकम्) दारुणा विरचना भृकुटीनां साम्यमावहति सुभ्र कुटीनाम् । विनति प्रियतमे तव दास्यं कोपनं किमिति जातवदास्यम् ॥४१॥ का धृतिस्तव रतेन विना मे नोद्यताञ्जलिरहं न विनामे । किं वृथैव मयि मानममाने संतनोति भवती नममाने ॥ ४२ ॥ कान्तिवारिणि नभोवदनन्ते मग्नमम्बुजनिभं वदनं ते । पातुमुत्सुक इव भ्रमरोऽहं जायमानबहुविभ्रमरोहम् ॥ ४३ ॥ मन्मनः सुतनु भीमंदनेन बाध्यमानमनिशं मदनेन । वर्तते भज रुषस्तनिमानं मुञ्च पीवरतरस्तनि मानम् ॥ ४४ ॥ काचिदित्थमुदिता दयितेन प्रेम सार्धमकृतोदय तेन । कं वचासि रसभारचितानि प्रीणयन्ति न बुधै रचितानि ॥४५॥ (पञ्चभिः कुलकम्) १. आपनिवारणसमर्थम्. २ विद्वास इव निजगुणैः. ३. यमेन शीघ्रनश्वर वपुर्मा विधेहि. ४. दूरदिशि पतिर्यस्याः. ५. कर्कशा काष्टेन च. ६ जातं नुखम्. ७. प्रहीभावे ८. आकाशवदनन्ते लावण्ये. ९. भययुक्तम्. १०. उदययुक्त प्रेम.

·काव्यमाला । कंदरावनुकृताहिमवन्तं ध्वान्तराशिमचलं हिमवन्तम् । भानुराप शशिशुद्धनदायां भाति यो दिशि वसद्धनदायाम् ॥४६॥ लीनषट्पदकुला तिलकाली यद्विकासमगमत्तिलकाली । प्राप तेन मनसोपमुदारं मानिनी मदनतापमुदारम् ॥ ४७ ॥ संनिषेव्य सततं कमलिन्या रागकारि मधु साकमलिन्या । यामि चक्रुरलयो ध्वनितानि के निशम्य ययुरध्वनि तानि ॥४८॥ शीतला इति विभाव्य जनेन पातिताः ससलिलव्यजनेन । को न जातविरहोऽतनुतापः क्वाथिताम्वुसैंदृशोऽतनुतापः ॥ ४९ ॥ वीक्ष्य जातरुडिवासमहानि पद्मखण्डमविकासमहानि । तिग्मगुर्विहितवा हिमानि भास्वता न हृदयं नहि मानि ॥ ५० ॥ इत्थं मधौ मधुकरीमुखरीकृताशे व्याजृम्भिते मकरकेतुनिसर्गबन्धौ । भूयः प्रविश्य मुदितः सहसा निशान्तं विस्रब्धमित्यभिदधेऽङ्कगतां स देवीम् ॥ ५१ ॥ पश्य प्रिये परभृतध्वनितच्छलेन मामेष दर्शयितुमाह्वयतीव चैत्रः । प्रादुर्भवत्तिलकपत्रविचित्रशोभा सीमन्तिनीमिव पुरोपवनस्य लक्ष्मीम् ॥ ५२ ॥ संभावयामि तदहं तमनगवन्धुं गत्वा वने मलयमारुतनृत्तशाखे । तत्र त्वमप्यवनतागि तिरोहितानां नेत्रोत्सवं कुरु गता वनदेवतानाम् ॥ ५३ ॥ हीतो विहाय मम लोचनहारि नृतं गन्तुं शिखी मुमुखि तत्र यदि व्यवस्येत् । १. पाणमन्यसरगमूहम् २ दिल्यत्याली गाणा. १. अपमुदा विगतहपण ४.सायान् नामनि. ५. जानयोध ६ अमरवाहानियुक्तम ७. दिनानि ८ शिरा रानानानि यायत

·८ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
७१
कार्यस्त्वया स्मरनिवासनितम्बचुम्बी
चीनांशुकेन पिहितो निजकेशपाशः ।। ५४ ॥
माधुर्यमिच्छरतिशायि परिग्रहीतुं
चूताडरग्रसनजातकषायकण्ठः ।
मूकीभवन्परभृतां निवहोऽपि नून-
माकर्णयिष्यति तवानतगात्रि वाणीम् ॥ ५५ ॥
तत्र त्वदीयचरणाम्बुजताब्यमानौ
द्वौ यास्यतः सुवदने सदृशीमवस्थाम् ।
सद्यो वहन्मुकुलजालमशोकशाखी
रोमाञ्चकञ्चकितमूर्तिरहं द्वितीयः ॥ ५६ ॥
गत्या निसर्गपरिमन्थरया भ्रमन्ती
त्वां संनिरीक्ष्य निवसदनदीर्घिकासु ।
हंसीकुलं न हरिणाक्षि जनिष्यते न
त्वच्छिष्यभावगमने स्पृहयालु मन्ये ॥ ५७ ॥
हस्तेन सुन्दरि मुहुर्विनिवारितोऽपि
भृङ्गस्तवाधरदले नवविद्वमाभे ।
धावन्नशोकनवपल्लवशकिचेताः
स्मरं करिष्यति न कस्य मुखं वनान्ते ॥ ५८ ॥
पर्यन्तजाततरुजालनिरुध्यमान-
भास्वत्करेष्वपि वनान्तलतागृहेषु ।
त्वद्वत्रचन्द्ररुचिभिः प्रतिहन्यमानो
मुग्धाक्षि नः परिभविष्यति नान्धकारः ॥ ५९ ॥
दृष्टेमंदालिषु लतासु शरीरयष्टे-
रूवार्विचित्रकदलीष्वधरस्य विम्बे।
संवाहिताशियुगला स्वसखीजनेन
सादृश्यमिन्दुवदने विहरेक्षमाणा ॥ ६० ॥

·काव्यमाला। क्षणमिति मधुराभिभूपतिर्भारतीभिः स रहसि रमयित्वा वल्लभां वद्धभावाम् । निजनगरनिवेशे लोकमानन्दयन्ती वनविहरणयात्राघोषणामादिदेश ॥ ६१ ॥ दिनागान्प्रतिदन्तिशङ्किमनसः श्योतत्कटान्कोपय- नम्भःपूर्णपयोदरेकिहृदयानुत्कण्ठयन्केकिनः । नागानुत्फणयंश्चमत्कृतिभृतो भूभृत्तटांश्चालय- न्व्योम व्याप मृदङ्गभूरुदयवान्प्रस्थानशंसी ध्वनिः ।। ६२ ।। इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्येऽष्टम. सर्ग । नवम. सर्ग । मधुविनिहितविभ्रमाभिरामां मदकलकोकिलनादिनी नरेन्द्रः । परिजनपरिवारितो वनान्तश्रियमवलामिव वीक्षितुं प्रतस्थे ॥१॥ ललितघनतमालका मनोज्ञद्विजसुभगास्तिलकाहितोरुशोभाः । स्तनजघनभरालस प्रचेलुस्तुलितवनावलिविभ्रमा रमण्यः ॥ २ ॥ प्रणदितकलकाञ्चिनूपुरोत्थं ध्वनिमनुबध्नति राजहंसयूथे । सदृशगतिकुतूहलेन दृष्टिर्मुहुरपतद्वनिताजने च यूनाम् ॥ ३ ॥ सुललितगमनो न राजहसः कलमपतिर्न च मन्थरप्रयातः । अलसगतिपु वामलोचनाना गुरुरजनिष्ट निजो नितम्बमारः गगनमुभयतः प्रपूर्यमाणं हरिणदृशा चटुलैः कटाक्षपातैः । पवनविधुतनीलनीरजौघव्यतिकरिणः सरसो वभार लक्ष्मीम् ॥ ५ ॥ ललिततिलकमण्डनानि मुग्धे रचयितुमेष वृथा तव प्रयासः । मुखकमलमलंकरोति यत्ते पतदलिनीकुलमेव पद्ममोहात् ॥ ६ ॥ चिरचयति यमादरेण हारं तमपि तवाहमवैमि शुद्धभारम् । कमलमुखि पयोधरान्तराले श्रमजलबिन्दुविभूषिते वजन्त्याः ।। ७ ।। 1 सजलजलधरशादिमनम, । ४ ॥ .

·९ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
७३
श्रवणतटविलम्बि संविधत्ते नयनयुगं न किमेतदीयशोभाम् ।
वरतनु विफलक्रियं विधातुं यदसितमुत्पलमुद्यतासि कर्णे ॥ ८॥
चिरयसि परमेव निक्षिपन्ती रसमतिसान्द्रमलक्तकस्य कान्ते ।
ननु किसलयभासि रागबन्धस्तव पदपद्मतले निसर्गसिद्धः ॥ ९ ॥
लघु जिगमिषुणेति काचिदूचे स्ववपुरलंकरणाकुला प्रियेण ।
प्रतिपदमवगच्छता तदीयं जघनमहाभरविप्नितं प्रयातम् ॥ १० ॥
सकृदबुधतया कृतेऽपराधे भवति ततो विनिवृत्तिरेव दण्डः ।
तदहमपि न तं पुनर्विधास्ये सुतनु तवेति स वल्लभो ब्रवीति ॥ ११ ॥
अपि च सुवदने नरो न दोषाद्विरमति शिक्षयते न यावदन्यः ।
स च कुसुमशरेण शिक्षितस्त्वद्विरहसखेन निनीषुणा विनाशम् ॥१२॥
न च सखि सुसहस्त्वयापि तावनियविरहः क्षयहेतुरङ्गयष्टेः ।
कथयति हि तवोष्ठबिम्बमुष्णश्वसितविरूक्षतमान्तरङ्गमाधिम् ॥ १३॥
त्यज मम विरहोऽधुनेव पश्चादपि न रुजाकर इत्यपि स्वमानम् ।
नहि भवति यथास्थिरं क्रियादावधिकृतनिर्वहणे तथैव चेतः ॥ १४ ॥
इति हितमधुरैरिवाहिमन्त्रैरपहृतमानविषा सखीवचोभिः ।
दयितमनुजगाम मन्दमन्दं निहितपदा किल नेच्छतीव काचित्॥१५॥
(कुलकम्)
स्मरपरवशबुद्धिरंसपृष्ठप्रगमितपाणिधृतप्रियाकुचाग्रः ।
गजपतिरिव मन्थरेण कश्चित्समुपजगाम शनैः पदक्रमेण ॥ १६ ॥
कृतमनसिजवेगमूरुयुग्मं पथिजपरिश्रमनोदनापदेशात् ।
मुहुरलसगतेः स्पृशन्प्रियायाः समुपययावपरोऽल्पकेऽपि मार्गे ॥ १७ ॥
इति कृतविविधप्रकारचेष्टा मनसिशयाकुलचेतसः सभार्याः ।
विविशुरुपवनं पुरः प्रयातक्षितिपतिसेवितकृत्रिमाद्रि पौराः ॥ १८॥
तटविटपशिखावसक्तहस्ताश्चिरमनुपात्तनिमेषनेत्रयुग्माः ।
फलकुसुमसमृद्धिमीक्षमाणा हरिणदृशो वनदेवता इवाभुः ॥ १९ ॥
सति निनकरजारुणांशुभिन्ने जरठपलाशचये महीरुहाणाम् ।
समजनि बनिताजनस्य हेतुम्रदिमगुणो नवपल्लवावबोधे ॥ २० ॥

·७४ काव्यमाला। प्रगमितमरविन्दलोचनायाः प्रणयवता श्रवणावतंसभावम् । स्वयमतिविहितादरेण शोकं व्यतरदशोकमपि प्रतीपपत्न्याः ॥ २१ ॥ कुसुमकिसलयं विचेतुकामां विटपिनि सत्यपि नम्रनम्रशाखे । तरुमनयत तुङ्गमेव भर्ता भुजयुगमूलदिदृक्षया मृगाक्षीम् ॥ २२ ॥ तिलकमिति यदत्र पूर्वमासीद्भुवि विदितं खलु नाममात्रकेण । कुवलयनयनाभिरुत्तमाझे निहितमवाप यथार्थतां तदानीम् ॥ २३ ॥ वपुषि कनकभासि चम्पकानां सुदति न ते परभागमेति माला । स्तनतटमिति संस्पृशन्प्रियाया हृदि रमणो बकुलस्रजं ववन्ध ॥ २४ ॥ स्फुटमिह कमनीयमन्यथा वा न किमपि भावकृतस्त्वयं विभागः । समजनि यदशोकतः पलाशं प्रियमवतंसितमीश्वरेण वध्वाः ॥ २५ ॥ ऋतुजनितरुचिर्वधूसमूहैरवचितपुष्पचयश्च यस्तरूणाम् । मुदित इव परार्थयात्मलक्ष्म्या पवनधुतैर्नवपल्लवैननर्त ॥ २६ ॥ इति वनविहृतिप्रसङ्गखिन्नं निखिलमवेत्य जनं खमप्यधीशः । सरसि शुचिजले ममज्ज सज्जीकृतजलकेलिपरिच्छदप्रपञ्चः ॥ २७ ॥ हृषिततनुरुहाश्चिरेण भीरुप्रकृतितयाम्भसि नाभिमात्रकेऽपि । प्रियकरधृतपाणयो रमण्यः प्रविविशुराहितमन्दमन्दपादाः ॥ २८ ॥ तदखिलमपि वारि निक्षिपन्त्यः कठिनपयोधरपीडनैः पुरस्तात् । पृथुतरनिजकुम्मनुन्नतोया वनकरिणीरनुचक्रुरचनेत्राः ॥ २९ ॥ जलमकलुषमन्तरानुवघ्नन्युवतिमुखप्रतिमा पयोजवुद्ध्या । श्रममफलमवाप मत्तभृङ्गो न खलु हितं मदमूढधीरवैति ॥ ३० ॥ सरलनवमृणालनालवाहुश्चपलशिलीमुखलोचना कृशाङ्गी। निजतनुमनुकुर्वती कयाचित्सरभसमम्बुजिनी समालिलिङ्गे ॥३१॥ अपहृतवसना वधूस्तरङ्गैः पृथुनि नितम्बतटे निविष्टदृष्टिम् । प्रियतममवलोक्य जातलज्जा कलुषयति स्म जलं विलोडनाभि ॥३२॥ पयसि समवतीर्य नाभिदने विलुलितकेशकलापवन्धनायाः। समजनि रभसोत्कटं तरन्त्याः स्तनयुगमेव तरण्डकं तरुण्याः ॥ ३३ ॥ AM ·१ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । जनभयपरिविद्रुतेऽपि पत्यौ युवतिघनस्तनविम्बमोहितायाः । सलिलगतविमुग्धकोकवध्वा विरहभवव्यथया न संबभूवे ॥ ३४ ॥ इयमिह पुलिने निसर्गरम्ये चकिततया स्थिरतामननुवाना । गतिमिव परिशिक्षितुं त्वदीयां सुतनु करोति गतागतानि हंसी॥३५॥ अयमपि मधुरस्वरोऽभिसर्पन्मधु मधुपः परिहृत्य पद्मिनीजम् । अहमिव परिपातुमाननं ते सुमुखि निसर्गसुगन्धि वाञ्छतीव ॥३६॥ अयमनभिमुखीं सुकेशि कोकः समनुनयन्वहुचाटुभिः खजायाम् । प्रकुपितदयिताप्रसादहेतूनुपदिशतीव ममापि चाटुकारान् ॥ ३७ ॥ इयमपि शफरी समुत्पतन्ती गगनमितः सलिलादनेकवारान् । ध्रुवमपहृतविभ्रमा भवत्या नयनयुगेन नतानि पूँत्करोति ॥ ३८ ॥ इदमिदमिति दर्शयन्नशेष सलिलनिवासिमनोज्ञसत्त्ववृत्तम् । अरमयत युवा चकोरनेत्रां सरसि तदंसविलम्बिवामवाहुः ॥ ३९ ॥ मुखमसदृशविभ्रमैर्विदित्वा सुभगतनोररविन्दमध्यगायाः । सरसिजमिदमित्युपेत्य शाठ्यादविदिततत्त्व इवापरश्चचुम्ब ॥ ४० ॥ सरसिजरजसारुणे सपत्न्याः स्तनयुगले नखशङ्कया कृता । किमपि न दयितं जगाद काचित्परमवधीत्परिभङ्गुरैः कटाक्षः ॥ ४१ ।। निजमधुरविलासशोभितानां सलिलविहारजुषां विलासिनीनाम् । बदनशशिजिताम्बुजानुमम्लौ दरमलिना नु मृणालिनी जनौधैः ॥४२॥ अधरदलगतं निधाय रागं स्ववपुषि यावकसंभृतं वधूनाम् । विदधति हृदयं स रागमासां विनिमयवृत्तिमशिश्रियञ्जलानि ॥ १३ ॥ कठिनकुचविचूर्णितोऽप्यपप्तद्धृदि मुहुरूमिचयो विलासिनीनाम् । वनति खलु बुधोऽपि विप्रमोहं युवतिषु कैव कथा जलात्मकानाम्॥४४॥ कृतदयितविवञ्चना मुहूर्त यदकृत वारिणि मजनं मृगाक्षी । स्फुटमजनि तदङ्गरागगन्धादुपरि परिभ्रमतालिनीकुलेन ॥ ४५ ॥ ब्रजति मम जलक्रिया समाप्तिं वरतनु तावक एव कान्तितोये । किमपरमधिकं जलैर्विगाटैरिति दयितां दृढमालिलिङ्ग कश्चित् ॥४६॥ १. पूत्करणमार्तव्याहरणम्.

·७६ काव्यमाला। मुखमिदमरविन्दसुन्दरं नः प्रकृतिभवं मुषितं न पङ्कजिन्याः । इति पयसि चिरं निमज्य नायर्यो ददुरिव दिव्यविशुद्धिमीश्वराय॥४७॥ विचकृपुरलकान्विलासिनीनामधिरुरुहुर्जघनान्युरांसि जघ्नुः । अनवरतनिपातिनस्तरङ्गा निपुणमिवाभ्यसितुं भुजंगवृत्तिम् ॥ ४८ ॥ मदनरसमिवातिरिच्यमानं मुखगतवारिपदेन विक्षिपन्ती । प्रियतममभि काचिदावभासे मितरुचिराजितमुग्धवक्रचन्द्रा ॥ ४९ ॥ निपतति कुचमण्डले रमपयाः प्रियरचितः सलिलाञ्जलिन यावत् । हृदयमभिषिषेच तावदेव प्रतियुवतेनयनाम्बुनःप्रवाहः ॥ ५० ॥ सितकुसुमचयैश्युतैः कवर्या वियदिव तारकितं वमौ यदम्भः । समजनि मृगमुग्धलोचनाया वदनसरोरुहमेव तत्र चन्द्रः ॥ ५१ ।। उदककणचितैनितम्बिनीनां नयनयुगैः सरसश्च कृष्णपझैः । उपहितमतिविनमा बभूवुः क्वचिदपि न स्थितिशालिनो द्विरेफाः॥५२॥ क्षणमरुणितलोचना रमण्यः सलिलविहारमपास्य जातखेदाः । ममुरुपरि निपत्य कौतुकिन्यो निजजघनैरलघूनि सैकतानि ।। ५३ ।। . अयमुदकहतो व्यथिष्यते त्वां यदि विदधे न मुखानिलेन सेकम् । इति कृतकृतकश्चिरं स दन्तव्रणमधरं दयितः पपी प्रियायाः ॥ ५४ ॥ अनिमिषकुलसंकुले विशद्भिः पयसि निजप्रतिमानिभेन नेत्रैः । ध्रुवमभिलषितो विलासिनीना चलशफरीकुलविभ्रमापहारः ॥ ५५ ॥ वनजवनगताः करेण लीलाकमलमुदूढशिलीमुखं वहन्त्यः । श्रियमनुविदधुनरेन्द्रजाया जलकणमण्डितपीनपाण्डुगण्डाः ॥ ५६ ॥ निजभुजयुगलैरुदस्य जाया जघनभरेण पदे पदे स्खलन्तीः । कृतमुदमुदतारयंस्तदीयस्तनपरिमर्शनलोलुपा युवानः ॥ ५७ ॥ कुवलयनयनाभिरस्यमानान्यनुपुलिनं सरसानि रागवन्ति । मुमुचुरिव शुचाश्रुणः प्रवाहं स्रवणपदेन पुरातनाशुकानि ॥ ५८ ।। विश्रान्त्यथै समनुसरति प्रस्थमम्मोधराध्व- प्रान्त्युद्भुतश्रम इव रवौ पश्चिमस्याचलस्य ।

·१० सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ७७ A गत्वा, भूयः पुरमुदयवांस्त्यक्ततोयावगाह- श्चके कृत्स्नं सह परिजनैरन्नपानादिकृत्यम् ॥ ५९ ।। इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये नवमः सर्गः । दशमः सर्ग.। इतरेषु जनेषु का कथा न. सुरेष्वप्युदया निरत्ययाः । इति सूचयितुं शरीरिणां रविरस्ताद्रिमथाधिशिश्रिये ॥ १ ॥ प्रियसङ्गसमुत्सुकाङ्गनानयनप्रान्तशरैरिव क्षतः । तनुमावहति म भानुमानरुणाम्भोरुहभारसंनिभाम् ॥ २॥ दिवसाधिपवल्लभागमे वरुणाशा परिलोहितानना । वयमेव समेत्य कुङ्कुमैः कृतचर्चेव रराज संध्यया ॥ ३ ॥ परकृत्यविधौ समुद्यतः पुरुषः कृच्छ्रगतोऽपि पूज्यते । शिरसास्तमयेऽप्यदीधरद्यदशीतद्युतिमस्तभूधरः॥४॥ मयि पश्यति माभिभूयतां तमसेदं मलिनात्मना जगत् । इति तर्कयतेव मण्डलं दिनभर्नान्तरधीयतात्मनः ॥ ५ ॥ बलवान्विधिरेव देहिनां न सहाया न मतिर्न पौरुषम् । तमसा स तथा प्रतापवान्दिननाथोऽपि यदभ्यभूयत ॥ ६ ॥ विषये गुणवृद्धिवर्जिते गुणहीनाः प्रभवन्ति का गतिः । गगनं हि तमोभिरावृतं मलिनैरस्तमिते दिनाधिपे ॥ ७ ॥ कृतदीप्तरवैविहंगमैर्निजनीडाभिमुखैः समाकुलाः । वियुता इव पद्मवन्धुना प्रविलापं विदधुर्दिगङ्गनाः ॥ ८ ॥ ककुभो मलिनात्मनाखिलं तमसा व्याप्तमवेत्य विष्टपम् । ययुरस्तमुपागते रवाविव विध्वंसभयाददृश्यताम् ।। ९ ।। अवभास्य जगदृहं करै रविदीपे विरतिं गते तमः । प्रसरद्ददृशे शनैः शनैरिव तत्कज्जलमम्बरे जनैः ॥ १० ॥ तमसाखिलमेव कुर्वता निजसञ्जेन जगन्मलीमसम् । इति देहवता स्फुटीकृतं गुणदोपा. सदसत्प्रसङ्गजाः ॥ ११ ॥ 2

·विनिवृतनिजादिकाफिगं चिगनालोक्यमातसंगम् ।
परिचिगगादिवागिरं भुन मनमगावगुष्टितम् ॥ १२ ॥
न जहाति पुमानजतामसुमोऽपि निमर्मनिर्भरः ।
रविणा गमित. मगुजाति मह तेनामियाय यामरः ।। १३ !!
गुणवानसमुपैति सेव्यतां गुणदीनाटपरज्यने जनः ।
दिवसापगमे गलीमम हमनं पश्य समुशित किया ॥ १४ ॥
कुकुभा विवरेगु तारता पितध्यान्तरवाधकामिरे ।
गलिता इव मित्रविष्चे गगनयोगशुनोऽश्रुपिन्दवः ॥ १५ ॥
गलिताश्रुमिरातनि.सनहनभ्यान्तमपीमलीमसै।
विरहानलधूमधूसरेरिव नकाहयुगन्धयुज्यत ॥ १६ ॥
विमरन्विसतन्तुनिर्मलो विनभासेऽथ नभः पयोनिधी ।
निकरो रजनीपते रुचामिव मुक्ताफलरोचिपां चय. ॥ १७ ॥
प्रस्तालकतुल्यलान्छनातिरथन्तरिनार्धमण्डलः ।
ब्रजति स्म ललाटपट्टता क्षणमानं वलभिद्दिश. शशी ॥ १८ ॥
विदधत्तिमिरं तिरोहिवं करजालैगगनान्तगामिमि. ।
अभवद्रजनीकर. क्रमादुदयाद्रीन्द्रशिर शिखामणिः ॥ ११ ॥
उदयादिशिरः श्रितः शशी शशमन्तर्गतमाजिघांसुना
तमसा शवरेण सायकैरिव विद्धोऽधिजगाम रकताम् ॥ २० ॥
धनवीथिरथं क्षपापतावधिरूढे धृतधामधन्वनि ।
उपभुक्तनिशं तमो भयात्परदारग्रहजादिवाद्रवत् ॥ २१ ॥
विगलत्तिमिरावगुण्ठनामुडुधर्मोदकविन्दुसंभृताम् ।
ददृशुः शिशिराशुसंगमे सुरतस्थामिव शर्वरी जनाः ॥ २२ ॥
भवत्तीह विनापि हेतुना घटना कस्यचिदेव केनचित् ।
विकसद्भिरिति स्फुटीकृतं कुमुदैरेव निशाकरोदये ॥ २३ ॥
प्रविकासिनि यन्न्यलीयत भ्रमराणा कुमुदानने कुलम् ।
तिलकं तदभूप्रसाधनं कुमुदिन्यास्तुहिनांशुसंगमे ॥ २४ ॥

·१०
सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
७९
अपहन्ति नरो निसर्गजानपि दोषान्गुणवन्तमाश्रितः ।
नभसा हि हिमांशुसंगमादपनीतं मलिनत्वमात्मनः ॥ २५ ॥
उदितेन पयोधिरिन्दुना परमां कोटिमनीयतोन्नतेः ।
महतां हि परोपकारिता सहजा नाद्यतनी मनागपि ॥ २६ ॥
विकसत्कुमुदाकरं सरः प्रकटोडुप्रकरं नभःस्थलम् ।
द्वयमाप परस्परोपमां करजाले शशिनः प्रसर्पति ॥ २७ ॥
रजनी तमसान्त्यजातिना परिमृष्टा घनवम॑वर्मनि ।
प्रविधातुमिवात्मशोधन प्रविवेशेन्दुमहोमहाहदे ॥ २८ ॥
तिमिरेभमदुर्न हिंसितुं शशिसिंहाय गुहाश्रितं नगाः ।
शरणागतरक्षणं सतां नहि जातु व्यभिचारमेष्यति ॥ २९ ॥
विवभावधिरोहदम्बरे विधुबिम्ब क्षणमुद्गमारुणम् ।
जनयद्धरिदिग्वधूजपाकुसुमापीडवितर्कमङ्गिनाम् ॥ ३० ॥
समभूत्सुखिचक्रवाकयोमिथुनं संगमहृष्टमहि यत् ।
निशि तद्विरहार्तिविह्वल धिगिमां दग्धविधेविडम्बनाम् ॥ ३१ ॥
यदधुः प्रियकोपधूपिते हृदि मानग्रहशल्यमङ्गनाः ।
विधुरुद्धरति स दुर्धरं करसंदंशकताडनेन तत् ॥ ३२ ॥
हिमरश्मिकरापसारित तिमिरे काण्डपटस्फुटोपमे ।
रुरुचेऽम्बरकुट्टिमं स्थितैः सितपुष्पप्रकरैरिव ग्रहैः ॥ ३३ ॥
रजनीपतिना प्रतर्जितं करकुन्तैर्भुवनान्तवति यत् ।
प्रविवेश वियोगिनीमनःखिव मूर्छाकृतकेन तत्तमः ॥ ३४ ॥
क्षणदानिलभासुरीभवद्विरहाग्निज्वलितेन चेतसा ।
वनिताभिरचिन्ति चित्तभूशरशाणाकृति चन्द्रमण्डलम् ॥ ३५ ॥
शिशिरांशुकराभिमर्शनादजसाविर्भवता समन्ततः ।
मकरन्दमयेन निर्बभाविव निर्यत्पुलका कुमुद्बती ॥ ३६ ॥
रजनीपतिबिम्बदर्शनाप्रियसङ्गत्वरमाणचेतसाम् ।
परिवृद्धिमियाय योषितां हृदये कामपि रागसागरः ॥ ३७॥

·काव्यमाला। मुहृदर्थपरैर्महात्मभिन पुनः स्वार्थपरैरुदीयते । यदभूद्वजनीकरोदयः परिवृश्य सारशक्तिसंपदः ॥ ३८ ॥ वभुरौपधयः समन्ततः शिखरे भूमिभृतां ज्वलच्छिखाः । क्षणदागनयेव दीपिका हरिणामाभिगमे प्रदीपिताः ॥ ३९ ॥ निजधामविवृद्धिकारिणी न परं चन्द्रमसा विभावरी । कुमुदिन्यपि भासिता सतां निरपेक्षा हि परोपकारिता ॥ ४० ॥ परिणामिनि यामिनीमुखे हरिणाय च कठोरतेजसि । जगृहेऽथ विविक्तमास्पदं रतये रागिभिरजनासखैः ॥ ४१ ।। विरहे तनुतामतीव ये दधुरजावयवा नतभ्रुवाम् । प्रियसंगमजन्ममिययुः पुलकैस्ते पुनरेव पीनताम् ॥ ४२ ॥ हठकारिणि यावदगनाः प्रतिकूलं क्षणमाचरन्प्रिये । निजशासनभगसेमेधीरिव तावद्धनुराददे स्मरः ॥ ४३ ॥ नवसंगमजन्मना हिया नतमूर्धामरविन्दचक्षुपाम् । भयमिश्रमपीयताधरो हठवृत्त्युन्नमिताननैः प्रियैः ॥ ४४ ॥ पतिरङ्गनया न्यपेधि यत्परिरम्भेऽधरपीडनेऽपि वा। विपरीततया मनोभुवस्तदभूद्रागविवृद्धयेऽखिलम् ॥ ४५ ॥ हतहक्प्रसरा निरन्तरस्तनभारेण ददर्श नागना । वसनं च्युतमप्यधः पतप्रियदृष्टयान्वमिमीत केवलम् ॥ ४६ ॥ सहसापहृताधरांशुकः किल यावजघनं कुतूहली । परिपश्यति तावदङ्गना प्रियमासन्जयति स्म चुम्बने ॥ १७ ॥ करताडनमास्यचुम्बनं परिरम्भो दशनच्छदग्रहः । विविधेति विलासिना क्रिया मदनाग्नेरभवद्धृताहुतिः ॥ ४८ हृदये हरिणीदृशा प्रियप्रथमालिङ्गनगाढपीडिते । पुलकैः प्रमदाड्डुरैरिवानवकाशैः पदमादधे बहिः ।। ४९ ॥ अनुरागपरापि विभ्रती हियमासन्नगते सखीजने । मुखचुम्बनलोलुपं प्रियं परिरम्भेण वधूरंजीगमत् ॥ ५० ॥ १. विलम्वयति स्म.

·१० सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ८१ विरहश्वसितोष्णनीरसाधरबिम्बा वनिता समीयुषे । न ददौ क्षणमास्यचुम्बनं दयितायान्यकथाप्रवर्तिनी ॥ ५१ ॥ बहुशः प्रणिपत्य बोधिता प्रियवाग्भिः प्रणयेन मानिनी । स्मरकातरमात्मवल्लभं परिरेभे श्लथबाहुबन्धनम् ॥ ५२ ॥ परिरम्भभवो वधूवपुःपरिपुष्टिं विदधद्विलासिनाम् । बहुलः पुलकोद्गमोऽगमत्सचिवत्वं दृढनीविमोक्षणे ॥ ५३ ॥ परिरम्भिणि जीवितेश्वरे विगलत्स्वेदपदेन संततः । सुदृशां हृदयेष्वसंभवन्निव शृङ्गाररसो विनिर्ययौ ॥ ५४ ॥ दयितामतिपीवरस्तनी परिरब्धं दृढबन्धमक्षमः । स्पृहयालुरभूत्समाकुलो भुजदैर्ध्यातिशयाय कश्चन ॥ ५५ ॥ प्रियचाटुषु कोविदोऽपरो दधतीं मानकषायमङ्गनाम् । परिसान्त्व्य रसैस्तदोष्ठजैर्मदनाभि मनसि व्यदिध्यपत् ॥ ५६ ॥ अदयं दयितेन पातितैरपि काठिन्यगुणेन योषिताम् । नवकुङ्कुमकेसरैरिवोपरि तस्थे स्तनयोर्नखक्षतैः ॥ ५७ ॥ करताडनमोष्ठखण्डनं नखपातप्रसरः कचग्रहः । अजनीष्टजनेऽपि कामिनां चरितं वाममहो मनोभुवः ॥ ५८ ॥ त्रुटिताप्यतिमात्रसंस्तवान्मणिमालेव गुणैर्विलासिनाम् । रमणीमणितैर्मनोहरैः सुरतेच्छा पुनरेव संधे ॥ ५९॥ सुभगाकृतिसीत्कृतं कलक्वणितं चाटुमनोहरं वचः । दयितासुरतेषु शृण्वता बहु मेने त्रिदिवो न कामिना ।। ६० ॥ इति वृद्धिमिते रतोत्सवे रमयित्वा क्षितिपः शशिप्रभाम् । सुखनिद्रमशेत कोमले शयने तद्भुजपाशवेष्टितः ॥ ६१ ॥ प्रक्षुभ्य क्षणमथ मङ्गलैकहेतौ विश्रान्ति समुपगते प्रभाततूर्ये । यामिन्या विरतिमिति प्रविश्य सूता भूभर्तुः सपदि निवेदयांबभूवुः ॥६२॥ यात्येषा नृवर विभावरी विकीर्ण संवृत्याशुकमिव धाम तारकाणाम् । चन्द्रेऽस्तं जिंगमिषति त्वदाननेन्दु शोभायै जगत इव प्रबोधयन्ती ॥६३॥ १. विध्यापयति स्म.

·८२ काव्यमाला। सिन्दूरधुतिरिव पूर्वदिक्पुरंध्याः सीमन्तान्तरविस्ता विभाति संध्या । मुश्चोर्वीप्रिय शयनं तब स्मितेन व्यामिश्रां दधतु रुचिं विभातदीपाः ॥६॥ एतच्च प्रविकसदम्बुजाभिमुख्यं गच्छद्भिर्भमरगणैर्विमुच्यमानम् । ब्रह्माण्डप्रसृतभवद्यशोजितथि संकोचं कुमुदवनं शुचेव धत्ते ॥ ६५ ॥ पिङ्गत्वादिव विरहानलप्रलिप्तमौत्सुक्यात्सरसि मिलद्रथाङ्गयुग्मम् । वक्षोजद्वयमिव नाथ कुश्माक्तं कामिन्यास्तव हृदयस्थले विभाति ।। ६६॥ धर्माशोरुदयमहीध्ररुद्धमूर्तेः कुन्ताप्रैरिव किरणाङ्कुरैः प्रणुन्नम् । संश्लिष्यद्वनगिरिगहरेषु वृत्तिं ध्वान्तं त्वविषदनुशीलतां दधाति ॥ ६७ ।। प्रत्यूपोद्भवहिमविन्दुभिः पतद्भिर्मुक्ताभैरवनिरुहाः परिष्कृताङ्गाः । रत्युत्थश्रमसलिलो भवानिवते लक्ष्यन्ते तरुणलतावधूपगूढाः ॥ ६८ ॥ गच्छन्ती क्षितितलरोपितैकपादा शय्यास्थं यदतिरसेन चुम्बतीशम् । पाथेयं धरणिपते वधूर्भुवं तद्गृहीते गुरुविरहाध्वलचनाय ॥ ६९ ॥ खिन्नं ते वपुरनपायिनामुनैव मारणोन्नतिजयिनः कुचद्वयस्य । मुञ्चेमं सुतनु वृथैव रोषभारं नो किंचित्फलमतिभमपीडनेन ॥ ७० ॥ नत्वाहं विरहभयाद्भणामि यस्माइष्टापि त्वमसि हृदि स्थिता सदा मे । किं त्वम्भोजमुखि तवैव देहतापी कोपोऽयं नियतममङ्गलावसानः॥७१॥ कालुष्यं त्यज भज तुङ्गमाभावं कः कोपः प्रणयिनि चक्रवाकवृत्तौ । इत्येवं निजविरुतैर्निशान्तशंसी वक्ति त्वामिव मुहुरेष ताम्रचूडः ॥ ७२ ॥ काठिन्यं तव हृदये स्तनद्वयस्य सानिध्यान्न खलु सुकेशि कल्पयामि । किं जातु त्यजति महामृतस्य वृक्षो माधुर्य विषवनमध्यसंप्रसूतः ॥ ७३ ।। कोऽपीत्थं प्रणयरुषा विवृत्त्य सुप्ता प्रेमान्धः प्रियवचसानुनीय कान्ताम् । संपूर्णाधिगतलतोपमानभावामालिगन्नखपदपल्लवैविधत्ते ॥ ७४ ॥ सप्तीना रुचिरनवातपप्लुतानामज्ञात्वातिशयमरजितेतरेभ्यः । तिग्माशोर्विढधति वाजिभूपकांस्ते प्रौढवे करकृतकुङ्कुमाः प्रतीक्षाम् ||७५|| शनोतीक्षितुमधरीकृतप्रतापी भूपालो न खल्ल ममोपरि प्रयातम् । रोचिप्मानिति भवतो भयादिवायमाकाशप्रणयि शनैः करोति बिम्बम् ॥७६।।

·११ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ८३ वन्दिभ्यो ललितपदक्रमाभिरामां संशृण्वन्निति दयितोपमां स वाणीम् । निःस्यन्दोच्छसदुदरप्रसुप्तभृङ्गैरम्भोजैः सममभजन्नृपः प्रबोधम् ॥ ७७ ।। अथ कथमप्यपास्य दयिताभुजपाशमसा- वरुणरुचा प्रसाधयति पूर्वदिशं तपने । रतिकलहप्रसङ्गगलितोज्ज्वलहारमणि- प्रकरचितं पयोनिधिमिव व्यमुचच्छयनम् ॥ ७८ ॥ द्वाराग्रग्रथितामलारुणमणिज्योतिर्मिरुत्सर्पिभि- मिन्नाङ्गावयवः स्वभावमहता दीप्तो वपुस्तेजसा । धर्मीशोरुदयाचलेन्द्रशिखरादभ्युद्यियासोः श्रियं भेजे भूमिपतिः स वासभवनान्निर्यञ्जनानन्दितः ॥ ७९ ॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये दशमः सर्ग. । एकादशः सर्गः। अथ प्रवृद्धे दिवसे विशांपतिर्विधाय स लानपुरःसराः क्रियाः । गृहीतवस्त्राभरणोऽधिशिश्रिये सभागृहं कल्पितसिंहविष्टरम् ॥ १ ॥ तमेत्य सर्वावसरव्यवस्थितं प्रधानदौवारिकसूचितागमाः । महीतलाश्लिष्टशिखेन मौलिना नृपाः प्रणेमुः प्रणतैकवत्सलम् ॥ २ ॥ तत. प्रतीहारकृतप्रवेशने यथायथं सभ्यजने व्यवस्थिते । विलोकयामास स सेवयागतं समाजिरे राजगजं प्रजापतिः ॥ ३ ॥ अनल्पसत्त्वं गुरुवंशशालिनं प्रलम्बहस्तं स्वमिवावलोक्य तम् । मतगजं क्रीडयितुं कुतूहलादचूचुदद्वीरनरान्नराधिपः ॥ ४ ॥ ॥ तदाज्ञयैकः समुपेत्य धीरधीर्जघान मुट्या घनपीवरे करे । तमेति यावत्स जवेन पृष्ठतस्तुतोद तावद्भशमारयापरः ॥ ५ ॥ निवृत्य यावत्किल पृष्ठवर्तिनं प्रतिप्रधावत्यतिकोपदीपितः । निपत्य तावन्निजलाघवात्परश्चकार पार्श्वे धनलोष्टताडनम् ॥ ६ ॥ विनीयमानो नृपशासनान्नरैः कृतक्रियैरित्थमसौ मतङ्गजः । प्रधावितुं कंचिदशक्तमुद्धतः करेण जग्राह पुरः प्रसारिणा ॥ ७ ॥ १. लोहसूचीविशेषेण. । - ·८४ काव्यमाला। ग्रहागतं तं मदमूढमानसो जनस्स हाहेतिरवेण पश्यतः । तथा समास्फालयति स भूतले यथा स सर्वावयवैर्व्ययुज्यत ॥ ८ ॥ विलोक्य तं शारदमेघवत्क्षणाद्विलीनमझेन च जीवितेन च । कृपाइनालिङ्गिततुङ्गमानसो जगाम निवेदमिति क्षितीश्वरः ॥ ९॥ अहो नराणां भवगर्तवर्तिनामशाश्वती पश्यत जीवितस्थितिम् । ययातिदूरेण जिताः स्वचापलात्तडिद्विलासाः शरवम्वुदैः समम् ॥१०॥ गदेन मुक्तोऽशनिना कटाक्ष्यते तदुझितः शस्त्रविषामिकण्टकैः । अनेकमृत्यूद्भवसंकटे नरः कियद्वराकश्चिरमेष जीवति ॥ ११ ॥ वपुर्धनं यौवनमायुरन्यदप्यशाश्वतं सर्वमिदं शरीरिणाम् । तथाप्ययं शाश्वतमेव मन्यते जनः प्रमोहः खल कोऽप्य्यं महान् ॥१२॥ इदं करोम्यद्य परुद्दिनेष्विदं परार्यदश्च प्रविधेयमित्ययम् । अनेककर्तव्यशताकुलः पुमान्न मृत्युमासन्नमपीक्षितुं क्षमः ॥ १३ ॥ विभेति पापान्न सतामसंमतान्न मन्यते दुर्मतिदुःखमुद्धतम् । विलोभ्यमानो विषयामिषाशया करोत्यकर्तव्यशतानि मानवः ॥१४॥ मदान्धकान्तानयनान्तचञ्चलाः सदा सहन्ते न सहासितुं श्रियः । ज्वलज्जरावज्रहविर्भुजो जये कियच्चिर स्थास्यति यौवनं वनम् ॥१५॥ क्रियावसाने विरसैर्मुखप्रियैः स्वयं विहास्यविषयविनाशिमिः । विलेख्यते कालमरीचिमालिनः करैर्हतं हा हिमसंनिभं वपुः ॥ १६ ॥ शनैर्विहास्यन्ति गतश्रियं न मां न बान्धवा बद्धधनर्द्धिबुद्धयः । किफलप्रसूनप्रलये हि कोकिला भवन्ति चूतावनिजं जिहासवः ॥ १७ ॥ कोप्रपित्सु संपक्कफलोपमान्वितं जगत्यहो जीवितमन्न जीविनाम् । विलीयमाना निचयाः क्षणक्षयाः शुमाशुभं नष्टमनीश्वरं परम् ॥ १८ ॥ कषायसारेन्धनबद्धपद्धतिर्भवाग्निरुत्तुगतरः समुत्थितः । न शान्तिमायाति भृशं परिज्वलन्न यद्ययं ज्ञानजलनिषिच्यते ॥ १९॥ दुरारमकादेव भवाद्भयंकराद्वन्त्यनों वधवन्धनादयः । न ते स्युरुत्वाततलः स चेद्भवेदहेतुकाः वापि न कार्यसंपदः ॥ २०॥ ।

·११ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
८५
नरो विवध्येत सरागतां गतो न कर्मभिस्तद्विपरीतभावनः ।
निरन्तरं मुञ्चति वारि वारिदे विगाहितुं धूलिरलं हि नाम्बरम् ॥२१॥
चराचरे नास्ति जगत्यभोजि यन्न जन्तुभिर्जन्मपयोधिमध्यगैः ।
किमेप लोको विषयान्धलोचनः पराङ्मुखो रूपति मोक्षसाधनात्॥२२॥
दुरन्तभोगाभिमुखां निवर्तयेन्न शेमुषी यः सुखलेशलोभितः ।
कथं करिष्यत्युपरूढिमागतामिमां स जन्मव्रतति विनाशिनीम् ॥ २३ ॥
मनुष्यजन्मेदमवाप्य दुर्लभं क्षयात्कथंचिन्मलिनस्य कर्मणः ।
भवाम्बुराशौ पुनरापदां पदे पतन्ति ते ये न हिते विजाग्रति ॥ २४ ॥
यदीदमागन्तुकदुःखकारणं प्रशस्यते संसृतिसौख्यमज्ञकैः ।
तदा प्रशंसापदमेतदप्यहो विषान्वितस्यास्तु गुडस्य भक्षणम् ॥ २५ ॥
निहत्य नूनं शमखड्गधारया विबन्धकानद्य कषायविद्विषः ।
वरीतुमिच्छोर्मम सिद्धिकामिनी विबन्दुमीष्टे जगतीह कः परः ॥२६॥
समुद्धतान्पापरिपून्हनिष्यतो वशं खकर्म प्रकृतीश्च नेष्यतः ।
तपोवनं प्राप्तवतोऽप्यखण्डितं तदेव राज्यं मम सिद्धिभागिनः॥२७॥
त्वमेव भोगामिषलोभ्यलोकयः कदर्थनीश्चित्त चिरं चतुर्गतीः ।
प्रशान्तिमायाहि ममाधुनापि किं करिष्यसि क्लेशमतःपरं परम् ॥२८॥
विवेकिनो जन्मविपत्तिभीरवो निरापदां संपदि बद्धचेतसः।
अपीन्द्रियानीकजये यदीशते न मद्विधाः सिद्धिवधूरभर्तृकाः ॥ २९ ॥
निवर्तितात्मा विषयेभ्य इत्यसौ पुनर्भविष्यद्भवभारभीलुकः ।
चकार चित्तं चतुरस्तपोवने हितान्न योऽपैति स एव पण्डितः॥३०॥
विहर्तुमत्रावसरे समागतं महीपतिर्भूरिगुणं गुणप्रभम् ।
सवृन्दमज्ञानतमस्तमोरिपुं मुनीन्द्रमुद्यानचरादबुद्ध सः ॥ ३१ ॥
निशम्य तस्यागमनं स पावन शिवंकरोद्यानमुपेत्य तस्थुषः ।
मुदाभ्युदस्थादचिरेण विष्टरात्कृती कृतार्थोऽहमिति ब्रुवन्वचः ।। ३२ ॥
जनेन पौरेण वृतः पुरादसौ निरित्य तद्धाम जगाम भूपतिः ।
प्रचालयन्धर्मकथां समं नृपः समन्वितैः संसृतिदुःखभीरुभिः ॥ ३३ ॥

·८६
काव्यमाला।
गतस्य तस्योपवने महीपतिर्निदर्शयामास समुत्कचेतसः ।
विविक्तमत्यन्तमजन्तुकं शुचिं महामुनेराश्रममाश्रितं श्रिया ॥ ३४ ॥
गृहीतयोगं तपसा कृशीकृतं ददर्श कंचिन्मुनिमातपस्थितम् ।
दिवाकरांशुप्रकरैकलक्ष्यतां प्रयान्तमुन्मूलितमोहविद्विषम् ॥ ३५ ॥
प्रभावनाया जिनवर्त्मनो रतं विशुद्धसिद्धान्तपयोधिपारगम् ।
समुद्यतं धर्मकथाप्रवर्तने यति धरित्रीपतिरैक्षतापरम् ॥ ३६ ॥
नयप्रमाणांशुभिरुज्ज्वलात्मभिः प्रवादि खद्योतचयं पराभवम् ।
नयन्तमुद्दयोतितलोकमैक्षत प्रजापतिः कंचन साधुभास्करम् ॥ ३७ ।।
त्रिकालमध्यस्थमनन्यगोचरं परोक्षवस्तूपदिशन्तमञ्जसा ।
खमार्गमाहात्म्यनिदर्शनोद्यतं व्यलोकतान्यं स नृपस्तपोधनम् ॥ ३८ ॥
अनेकचेष्टैरिति पर्युपासितं तपस्विवृन्दैरविनिन्द्यवृत्तिभिः ।
नरेश्वरस्तं प्रणिपत्य योगिनामधीश्वरं स्तोतुमिति प्रचक्रमे ॥ ३९ ॥
मनस्विभिर्नाथ भवान्भवान्तकृद्विचिन्त्यते यैः क्षणमात्मवेदिभिः ।
व्रजन्ति तेऽप्यात्तशुभाः कृतार्थतां कृतार्थ दृष्टे त्वयि का विचारणा४०-
जगन्महामोहतम.पटावृतं कुदृष्टिसेवापरिवृद्धविभ्रमम् ।
कथं विवुध्येत तवांशुमालिनो न संचरेयुर्यदि वाङ्मरीचयः ॥ ४१ ।।
निराश्रयाणा पततामघोगतावसि त्वमालम्बनमीश देहिनाम् ।
त्वमेव सोपानपथः स्थिरश्रियो विमुक्तिसौधाग्रभुवं यियासताम् ॥४२॥
स्वभावजैः क्षान्तिदयादमादिभि. परिस्फुटकुन्दसमानकान्तिभिः ।
प्रकाशितं विश्वममेयतां गतैस्त्वया गुणैश्चन्द्रमसा च रश्मिभिः ॥४३॥
जगत्यमुप्मिन्दिवसाधिपोपम त्वदीयवाग्भासुररश्मिभासिते ।
न मार्गशुद्धिईतकैरलम्भि यैर्न तैर्न धूकायितमत्र जन्तुभिः ॥ ४४ ।।
विमिन्दतो हार्दमनेकजन्मजं तमस्तवाशेषजगद्गुरो न यैः ।
विलोकितं वक्रमपूर्वभावतो वृयैव तेषा वत जन्म जन्मिनाम् ॥१५॥
अपायमुक्तां पदवीं परे न या चिरादपि प्रापयितुं परिक्षमाः ।
त्वदाश्रयस्तामचिरेण लम्भयन्करोति नश्चेतसि नाथ विस्मयम् ॥४६॥

·११ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
कषायनामां विजयेन वैरिणामनश्वरश्रीप्रतिबन्धकारिणाम् ।
तवेश यः प्रादुरभून्महोदयो भवादृशामेव गिरां स गोचरः ॥ १७ ॥
स्तुतिं विधायेति मुनेर्मनोहरां पुरो निषण्णे विनयेन भूपतौ ।
सविग्रहप्रश्रयपुञ्जशकिनां निपेतुरक्षीणि समं तपोभृताम् ॥ ४८ ।।
प्रवृत्तसंभाषणयोर्मिथस्तयोरुदंशुदन्तद्युतिदीपिताशयोः ।
धृतैकचन्द्रद्युजिगीषया स्वयं मही तदा द्वीन्दुरिव व्यजायत ।। ४९ ।।
महीभृतस्तस्य सतां प्रणायकः स धर्मवृद्धिं परिघुष्य पावनीम् ।
विलोकिताशेषमुखेन्दुरस्पृहो गुणानुरागाद्गिरमित्युपाददे ॥ ५० ॥
निमित्तभावेन मदस्य भूयसो निसर्गतः पार्थिवता व्यवस्थिता ।
महानुभावे पुनरत्र सान्यथा प्रवर्तते पश्यत पश्यताद्भुतम् ॥ ५१ ।।
नयेण
नृणा
विभवेन नाकिनां गतस्पृहाणां विनयेन योगिनाम् ।
महीभुजामेष निजेन तेजसा तनोति चित्ते सततं चमत्कृतिम् ।। ५२ ।।
तुलां व्यतीतो विनयः क्व चेदृशः क्व सार्वभौमीप्रभुतेयमीहशी ।
निषेव्यते सर्वगुणो गुणैरयं परस्परप्रीतिमुपागतैरिव ॥ ५३ ।।
न तादृशी स्खे विभवे न बान्धवे न चापि संसारसुखे मनोहरे ।
यथास्य चिन्ता परलोकसाधने हितानुबन्ध्याचरितं महात्मनाम् ॥५४॥
वदन्तमेवं तमुवाच भूपतिः समासतः प्रश्रयनम्रमस्तकः ।
पिपासतस्तावकमेव धाम मे त्वदागमः पूर्वकृतैः कृतः शुभैः ।। ५५ ।।
पदातिपूर्वा विभवाश्च वान्धवा भवन्ति पाते शरणं न दुर्गतौ ।
समाकल्य्येति मम प्रवर्तते त्वदीयसेवास्पृहमेव मानसम् ॥ ५६ ॥
प्रसीद नस्तद्वरदात्मदीक्षया यतः प्रसादो भवतः कियानपि ।
शुभं तनोत्याशु निहन्ति चाशुभं करोति किं वा न सतामनुग्रहः।।५७||
निवेदितान्तःकरणस्य भूभुजः परीक्षितुं साहसिकस्य साहसम् ।
तदीयवाञ्छाविनिवर्तनोचितं पतिर्मुनीनां पुनरित्यवोचत ।। ५८ ॥
तपो वपुर्भिः कठिनैः सुदुष्करं यदर्पितं साधुजनेन मादृशा ।
कथ सहेरन्सुकुमारमूर्तयो भवादृशाः कुङ्कुमलेपलालिता ॥ ५९ ॥

·८ काव्यमाला ।। दयावतो धर्मधनस्य धीमतामनिन्द्यवृत्तस्य परार्थसंपदः । चरित्रमेतद्गृहमेधिनोऽपि ते तपोभृतामाचरणान्न भिद्यते ॥ ६० ॥ दयापरः साधुरतः परत्रधीरतस्त्वमेतामनुशाघि मेदिनीम् । समुद्धरल्लोकमनाथमायुगं किमस्ति दीनोद्धरणात्परं तपः ॥ ६१ ॥ उदीरितायामिति वाचि सूरिणा पतिः प्रजानामचलान्तराशयः । समाहितः श्रेयसि पक्षमात्मनः पुनदृढीकर्तुमथोपचक्रमे ॥ ६२ ॥ शिरः समम्यय॑मपीश लइयते मया यदेतद्भवतोऽनुशासनम् । विहाय जन्मव्यसनानि विद्यते मुनीन्द्र नैवापरमत्र कारणम् ॥ ६३ । बहुप्रकारा यदि न स्युरङ्गिनामनिष्टयोगादिकृता दुराधयः । जिनेन्द्रचन्द्राचरितं सुदुःसहं सहेत कः सत्यमिदं महाव्रतम् ॥ ६४ । विचित्रदुःखा भवमृत्युसंततिः प्रलीयते चेहमेधिनामपि । भवादृशामेव विवेकचक्षुषां भवेद्वृथा तर्हि तपःपरिश्रमः ॥ ६५ ॥ इति ब्रुवन्तं तमुदारचेष्टितं जिनेन्द्रदीक्षानिहितैकमानसम् । विनिश्चितैकान्ततदीयनिश्चयो विशामधीशं मुनिरन्वमन्यत ॥ ६६ ॥ ततः स तेनानुमतो महीपतिर्वितीर्य राज्यं जितशत्रु सूनवे । तपोऽग्रहीत्संयमभारभूषणं विमुक्तये मुक्तपरिग्रहग्रहः ॥ ६७ ।। तपश्चरन्धोरमघोरमानसः स्थिरैकपर्यककृतस्थितिर्बहिः। निनाय निस्त्रिंशहिमानिलाहतो निशा धृतिप्रावरणः स हैमनीः ॥६८। विभीषणोल्काशतपातदुःसहे घनागमे घोरघनान्धकारिणि । स वारिधारा मुसलाकृतीः कृती क्षपासु सेहे तरुमूलमास्थितः ॥६९। तपेऽभिसूर्यप्रतिमं व्यवस्थितः स तप्तसूचीसदृशै रवेः करैः । न तुद्यमानोऽपि चचाल योगतः स्थिरा हि सन्तः करणीयवस्तुनि७० मनो दधद्वादशसु प्रतिक्षणं स भावनासु ध्रुवमध्रुवादिषु । क्षुदादिभिः क्षुण्णमदो न बाधितुं परीपहर्जातुचिदप्यशक्यत ॥ ७१ । इत्यं विधाय विविघं स तपस्तपश्री- व्यालिङ्गितः परिणतोज्ज्वलधर्मलेश्यः ।

·११ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ८९ ध्यायन्गुरून्गुणगुरून्हृदयेन पञ्च प्राणान्समाधिमरणेन मुनिर्मुमोच ॥ ७२ ॥ प्राप्याच्युतं सपदि कल्पमथाच्युतेन्द्रो भूत्वा सरोजनयनो नयनाभिरामः । सम्यक्त्वरतरुचिरोऽनुभवन्स तस्थौ दिव्यं सुखं व्यधिकविंशतिसागरायुः ॥ ७३ ॥ च्युत्वा ततो विगलितायुरसाविहाभू- स्त्वं रत्नसंचयपुरे नृप पद्मनाभः । पुत्रो जगद्विजयिनः कनकप्रभस्य माता च ते जनमनोज्ञ सुवर्णमाला ।। ७४ ।। जन्मावलीमिति यथावदसौ निगद्य तूष्णीमभून्मुनिपतिर्मुनिवन्धपादः । राजापि पूर्वभवकीर्तनहृष्टरोमा बद्धाञ्जलिर्मुनिवृषं पुनरित्युवाच ।। ७५ ॥ जन्मान्तराणि भगवन्भवतः प्रसादा- ज्ज्ञातानि संशयमुपैति तथापि चेतः । तत्प्रत्ययं कमपि नाथ कुरुष्व येन निःसंशया भवति धीर्मम संशयाना ॥ ७६ ॥ तद्भारतीमिति निशम्य जगाद भूपं संदेहपङ्कमपहस्तयितुं मुनीन्द्रः । यूथं त्वदीयनगरे दशमेऽह्रि हित्वा दन्ती मदान्धमतिरेष्यति कश्चिदेकः ।। ७७ ॥ तत्प्रत्ययात्खयमिदं न चिरेण राज- निश्चेष्यसि त्वमखिलं वचनं मदुक्तम् । प्रत्यक्षमन्यदथवा जगति प्रमाणं संवादकं मतिमतां सकलं प्रमाणम् ॥ ७८ ॥ 3

·९०
काव्यमाला ।
प्रह्लादिनेति वचसा वदतां वरस्य
निर्धूय संशयमलं विरतस्य साधोः ।
पादौ प्रणम्य शिरसा व्रतभूषिताङ्गः
प्रत्याययौ निजपुरं प्रति पद्मनाभः ॥ ७९ ।।
आकस्मिकोद्गतबृहत्परचक्रशङ्का-
त्रस्यज्जनोक्तकिमिदंध्वनिपूर्यमाणः ।
तस्सिन्मुनीन्द्रकथितेऽथ दिने तुरंगा-
नुत्कर्णयन्कलकलोऽतिमहान्बभूव ।। ८० ॥
किं किं किमेतदुपयाहि विलोकयेति
संप्रष्टरि क्षितिभुजि त्वरितं प्रगत्य ।
कश्चिन्निवृत्य पुनरित्यवदद्वचस्खी
निर्णीतलोकविषयाकुलतानिमित्तः ।। ८१ ।।
कोऽपि क्षरत्करटभित्तिरुपेत्य देव
दन्ती कुतोऽपि सुरदन्तिसमानसत्त्वः ।
हन्त्युद्धतः सकलमेव पुराबहिःस्थं
लोकं त्वदीयभुजरक्षितमारटन्तम् ॥ ८२-1
निष्कामति प्रविशति प्रकटोऽथ वा यः
सर्वः स तत्करपराहतिचूर्णिताङ्गः ।
दिग्भ्यो बलिर्भवति किं बहुना जनानां
संहारकाल इव स द्विपरूपधारी ।। ८३ ॥
इत्यागमं करटिनो मुनिसूचितस्य
श्रुत्वा जहर्ष हृदयेऽधिपतिर्धरित्र्याः। - ;
भेजे विषादमपि किंचिदुदारबुद्धि-
१.साध्यता परिमृशन्मनसा तदीयाम् ।। ८४ ।।
तस्मान्न दुष्टकरिणो यदि पौरलोकं
रक्षामि तन्मम वृथा क्षितिपालशब्दः ।

·~ ११ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । संचिन्तयन्निति स बाहुवलद्वितीयो निर्गत्य तस्य बलिनोऽभिमुखीवभूव ।। ८५ ॥ वडा दृढं परिकरं विनिवार्य दूरे सामन्तलोकमिभमाजुहुवे तमेकः । सोऽप्युन्नमय्य करमुन्नतपूर्वकाय- स्तत्संमुखं प्रचुररोषवशादधावत् ॥ ८६ ॥ तस्यायतः करिवधूज्झितमूत्रसिक्तं चिक्षेप वस्त्रमभिवक्रमसौ करेणोः । यावत्स शक्तिमुपगच्छति तत्र ताव- पार्श्वे निपत्य लकुटेन जवाजधान ॥ ८७ ।। यावत्पुनः स वलतेऽभिमुखं जवेन तावबभूव वसुधापतिरन्यपार्थे । तत्रापि वायति यावदसौ विवृत्य हस्तं तलेन निरियाय स तावदीशः ॥ ८८ ॥ पश्चात्पुरोऽप्युभयतश्च गजाधिपस्य बभ्राम तस्य स तथा निजलाघवेन । सर्वैर्यथा परिधिसौधतलाधिरूढैः सर्वासु दिक्षु युगपद्ददृशे जनौधैः ॥ ८९ ॥ निःस्पन्दं गजमिति संविधाय तस्य स्कन्धेऽसौ विधृतसृणिः समारुरोह । तुटेनामरनिवहेन लोलभृङ्गैः पुष्पौधैर्दिवि दिविजैविकीर्यमाणः॥९॥ अनुपमबलवीर्यैः संमुखीभूय सर्वैः करिपतिरुरुधैर्यः सुरैरप्यसाध्यः । तमकुरुत स वश्यं लीलया चारुलीलो नहि जगति नराणां पुण्यभाजामसाध्यम् ॥ ९१ ॥ यस्मात्केलिमसावुवास विदधल्लब्धोदयः सहने तस्मात्तं वनकेलिरित्यवितथं नामा प्रपोष्यामुना।

·९२
काव्यमाला।
प्राविक्षत्क्षितिपो महेन महता चञ्चत्पताकं पुरं
शृण्वन्पौरजनैः प्रहृष्टहृदयैरुद्गीमानं यशः ॥ ९२ ॥
इति श्रीवीरनन्दिकृतावृदयाङ्के चन्द्रप्रभचारते महाकाच्य एकादशः सर्ग ।
द्वादश. सर्ग ।
अथ कश्चिदुपेत्य शासनान्निजमर्तुविदितः सभागतम् ।
तमिलाधिपतिं कुशाग्रधीरिदमूचे वचनं वचोहरः ॥ १ ॥
रविणेव निजेन तेजसा कठिनांस्तापयता महीभृतः ।
विहिताः सह मित्रवान्धवै रिपवो येन महापदाश्रिताः ॥ २ ॥
परया प्रभुशक्तिसंपदा परिरक्षन्सकलां वसुंधराम् ।
नयति प्रथितं यथार्थतां पृथिवीपाल इति खनाम यः ॥ ३ ॥
नयविक्रमशक्तिशोभितो मतिमान्यो द्वितयेन मानदः ।
प्रणतेषु ददातिनामवद्दयतिना तद्विपरीतवृत्तिषु ॥ ४ ॥
परिरभ्य दृढं स मप्रभुर्मयि संक्रामितवाक्यपद्धतिः ।
वदतीति भवन्तमक्षतप्रणयं दूतमुखा हि पार्थिवाः ॥ ५ ॥
महतामतिदूरवर्तिनोऽप्यनुरागं जनयन्ति ते गुणाः ।
शरदननिमा गभस्तयः कुमुदानामिव कौमुदीपतेः ॥ ६ ॥
तव कीर्तिभिरेव सर्वदिग्वितताभिविनयैकवृत्तिता ।
सुमनोभिरिवानुमीयते फलसंपन्महती महातरोः ॥ ७॥
विधिना द्रवरूपताम्बुधेर्विहिता मूलत एव शान्तये ।
तव धैर्यजितेन लज्जया द्रवता नाभिभवो यदीक्षितः॥ ८ ॥
विवृणोति मनोगतामियं नयवृत्तिर्भवतः सुशीलताम् ।
अनुकूलतया प्रकाशते निजनेतुः करिणो हि भद्रता ॥ ९ ॥
गुणवानपि स त्वमीहशो मदनिश्चेतनधीरिवेक्ष्यसे ।
कियतापि पुरातनं क्रमं यदतिक्रम्य विचेष्टसेऽन्यथा ॥ १० ॥
प्रणमन्ति मदन्वयोद्भवं तव वंश्या इति पूर्वजस्थितिः ।
करिणेव मदसुतार्गला भवता सा सकलापि लविता ॥ ११ ॥

·१२ सर्गः चन्द्रप्रभचरितम् । करिणो मदमूढचेतसः परिपश्यन्वयमेव बन्धनम् । भजते मदवृत्तिमात्मवान्क इवानात्महितप्रवर्तिनीम् ।। १२ ॥ मदमूढमतिर्हिताहितं न हि जात्यन्ध इवावलोकते । परिपश्यति सोऽथवा धिया न मदान्धस्तु धिया न चक्षुषा ॥१३॥ पडमी रिपवः शरीरजा नयविद्भिर्गदिता मदादयः । निजचेतसि यः पुरैव तान्नपतिः शास्ति स शास्ति मेदिनीम् ।।१४॥ क्षमते निजमेव रक्षितुं रिपुषड्वर्गहतं मनो न यः । परिभूतिभयादिवात्मनस्तमपास्यापसरन्ति संपदः ॥ १५ ॥ शठता भवतोऽङ्कुशक्रिया द्विरदेनेव मयावधीरिता । चिरकालमियं त्वयाधुना विहितो योऽपनयः स दुःसहः ॥ १६ ॥ वनकेलिरिति द्विपाधिपः खयमागत्य तवाविशत्पुरम् । स धृतो भवतेति सत्वरैर्मम निश्चित्य चरैनिवेदितम् ॥ १७ ॥ खयमेव किल प्रहेष्यसि द्विरदं तं ननु नष्टवस्तु स पुनर्भवतात्मसात्कृतो मदपेक्षारहितेन वारणः ॥ १८ ॥ इति ते विनिवेदितं मया कुरु जानासि यदात्मशान्तये । हितमज्ञजनो हि शिष्यते न भवान्नीतिसमुद्रपारगः ॥ १९ ॥ तदवेत्य वचः प्रभोरिदं भव नम्रोऽपय तं मतङ्गलम् । न भवन्ति हि जातुचिन्नदा जलधौ तिष्ठति रत्नभाजनम् ।। २० ॥ अपरानपि यच्छति द्विपानमुनैकेन विभुः प्रसादितः । परिकुप्यति चेत्स दारुणो न तवायं भविता न चापरे ॥ २१ ॥ प्रविहाय जिगीषुतामिमां भव गत्वा प्रभुपादवत्सलः । अधिकं तव लाभमिच्छतो ननु तन्मूलमपि प्रणयति ॥ २२ ॥ क्षमते विनयातिलचनं स यथा ते गदितामि ते तथा । ननु तत्र भवत्यसंशयं मम वाक्येन पयोऽपि गोरसः ॥ २३ ॥ हितमिच्छसि चेदकैतवां कुरु मद्वाचमथ प्रियप्रियः । रहसि व्रज तिष्ठ भाषयञ्जय जीवेति गिरः स्वयोषितः ।। २४ ॥ मे

·काव्यमाला।
इति भाषिण एव भारती रिपुदूतस्य सगर्वमाक्षिपन् ।
नरनाथदृशा कटाक्षितो युवराजो गिरमित्युदाहरत् ॥ २५ ॥
विनयप्रशमैकभूषणं परमन्यायसमर्थनोद्यतम् ।
प्रविहाय भवन्तमीदृशं वचन वक्तुमुपक्रमेत कः ॥ २६ ॥
सचिवैरधुना भवद्विधैः परमेधोद्यमयोग्यतान्वितैः ।
सहितस्य कथं भवेत्प्रभोस्तव भूति. प्रचुरा न मन्दिरे ॥ २७ ॥
विनयैकरतिर्महागुणः सकलेऽस्सिन्भुवने स गण्यते ।
नृपतिः प्रविनिन्दितं सतामुचितं तस्य विधातुमीदृशम् ॥ २८ ॥
यदि भाग्यवशेन वारणो गृहमस्माकमयं व्यगाहत ।
इयतैव किमक्षमा प्रभोः परवृद्धिष्वसतां हि मत्सरः ॥ २९ ॥
इह तावददातुमिच्छतां निजमस्माकमयं किलाक्रमः ।
परवस्तु जिगीषतां पुनर्भवतामेष किमुच्यते क्रमः ॥ ३० ॥
वचनं क खलूपयुज्यते प्रभुरस्मि क्रमतोऽहमित्यदः ।
ननु खड्गबलेन भुज्यते वसुधा न क्रमसंप्रकाशनैः ॥ ३१ ।।
करिणीपतिरन्यदेव वा कृतपुण्यं समुपैति वस्तु यत् ।
बलिना तदपास्य ते बलान्नहि लोके क्वचिदीश. क्रमः ॥ ३२ ॥
अथ सप्रणयेन याचते करिणीनाथमनाथवत्सलः ।
इति ते विनिवेदितं मयेत्यभिधत्ते भयदर्शि किं वचः ॥ ३३ ॥
किमु तस्य न सन्ति वारणा बहवोऽन्ये परपक्षवारणाः ।
अमुना स पदेन मन्दधीध्रुवमस्मानभियोक्तुमिच्छति ॥ ३४ ॥
बलवानहमित्यहक्रिया नहि सर्वत्र भवेत्पशान्तये ।
अधिकक्रमतैव मृत्यवे ननु सिंहस्य घनं लिलचिषोः ॥ ३५ ।।
बलगर्वितयैव निष्फलं प्रविधिसुमहतामतिक्रमम् ।
खयमेव खलः स भोक्ष्यते कटुनो यन्मधुरस्य चान्तरम् ॥ ३६ ॥
शयितस्य हरे. प्रबोधनामितिकुर्वन्तमुपेत्य मत्प्रभुः ।
सहसैव हिनस्ति किं न तं यदि न स्यात्क्षमया निवारितः॥३७॥

·२ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ९५ अभियुज्य निहन्ति यो रिपूनभियुक्तः स पुनर्विशेषतः । ज्वलितुं खयमुत्सुकः शिखी सुतरां मारुतसंप्रधुक्षितः ॥ ३८ ॥ क्षयवान्विजिगीष्यते परैर्व्यसनी दैवविवर्जितोऽथवा । कलिता वद तत्र के वयं प्रसभं त्वत्प्रभुणा जिगीषता ॥ ३९ ॥ भवति प्रियमिष्टसाधकं महति क्षुद्रजने हठक्रिया । इति किं न स वेत्ति मूढधीरथवा को विभवैः सचेतनः ॥ ४० ॥ न भवान्किमवैति यद्बलात्कुरुते राज्यमसावकण्टकम् । प्रहरन्ति न साख्यपूरुषं ननु तं मत्प्रभुशङ्कयारयः ॥ ४१ ।। इति तस्य निशम्य भारती रिपुदूतः परिवृद्धमत्सरः । न्यगदीद्गुरुगर्वगद्दामभिसर्पनिगरमग्रतोऽग्रतः ।। ४२ ।। खहित खधियैव बुध्यते पुरुषः सत्युदये सुकर्मणः । अविधेयविधिर्न बुध्यते स्वधिया नापि परेण बोधितः ॥ ४३ ॥ न निमित्तमिहोपदेशको न च शास्त्रं न च साधुसंगतिः । कुशलाकुशला च जायते धिषणा दैववशेन देहिनाम् ॥ ४४ ॥ अवभाति निजं स पौरुषं कथयन्निवहते तथैव यः । निजविक्रमगर्विणो रणे हसनीया बहवो मयेक्षिताः ॥ ४५ ॥ प्रविचिन्त्यमुदतुमिच्छता प्रथमं स्वस्य परस्य चान्तरम् । परिमृश्य कृतो न हि क्रमः शरभस्येव विपाकदारुणः ॥ ४६ ॥ अधमेन समेन वाधिकामधिगच्छनिजभाग्यसंपदम् । मतिमान्विदधातु विग्रहं बलवद्भिः सह कोऽस्य विग्रहः ॥ ४७ ॥ बहुभिः परिवारितोऽखिलं हतबुद्धिर्जितमेव पश्यति । अवगच्छति नेदमुद्गते गुरुकार्ये मम नात्र कश्चन ॥ ४८ ॥ स्वयमैक्षि यतो नदीरयात्पतनं स्तब्धवतस्तटीतरोः। अभवत्खलु तेन संमतः प्रणिपातो विदुषां बलाधिके ।। ४९ ॥ बहुसत्त्वयुतौ स्थिराशयावविलवचौ यदि नाम तावुभौ । महदेव तथापि दूरतो नदभर्तुश्च नदस्य चान्तरम् ॥ ५० ॥ १. अकिचित्करम्

·९६
काव्यमाला ।
प्रियवादपरेषु विश्वसीत्कुभटेष्वेषु वृथैव मा भवान् ।
परिवारितमप्यगैर्नगं क्षुभितः प्लावयितुं क्षमोऽम्बुधिः ॥ ५१ ॥
खयमेतदुदाहृतं मया प्रधने तत्प्रकट भविष्यति ।
स्फुटतामुपयाति कस्यचिद्रसभेदो नहि जिया विना ।। ५२ ॥
अहितस्य हितोपदेशनैरथवा किं मम कुर्वभीप्सितम् ।
प्रतिकूलजने ह्युपेक्षणं हितशिक्षानुगतैकवृत्तिषु ॥ ५३ ।।
ससुतः समुपेत्य तत्सभां क्षितिमभ्यर्चय मुक्तमत्सरः ।
प्रणति गमितैः शिरोम्बुजै रणभूमीमथवा गलच्युतः ॥ ५४ ॥
क्षुभितामिति तस्य भाषितैर्युवराजप्रमुखामसौ सभाम् ।
परवागनुवादिनोऽस्य कः खलु दोषः प्रभुरित्यवारयत् ।। ५५ ॥
व्रज योग्यगृहासनादिकं व्यवहारोचितमस्य कारय ।
अभिधाय नियुक्तमित्यसावुदतिष्ठाप्रविसर्जिताखिलः ॥ ५६ ॥
अथ मन्त्रगृहे स मन्त्रवित्सममाहूय समस्तमन्त्रिणः ।
युवराजसमन्वितोऽभ्यधादिति वाचं वचने विचक्षणः ॥ ५७ ॥
वयमप्यगमाम कौशलं नयमार्गे यदयं भवद्गुणः ।
अवभासयतेऽखिलं जगद्दिवसोऽयं महिमा रवेरसौ ॥ ५८ ॥
परिवर्धयति खकौशलैः कुशलं शास्त्यवति प्रमादतः ।
जननी जनिकेव तत्फलं कुरुते नः सकलं भवन्मतिः ॥ ५९ ।।
अपि मेरुसमे समुद्गते मम का व्याकुलता प्रयोजने ।
अभिजाग्रति यस्य
सर्वतो
गुरवः
कार्यविधौ भवद्विधाः ।। ६० ।
द्विरदानिव मद्विधान्सदा मदमूढान्स्खलतः पदे पदे ।
अपथाद्विनिवर्तयेत को गुरवश्चेन्न मवेयुरङ्कुशाः ॥ ६१ ।।
क्रमतेऽरिपु मत्पराक्रमो भवतामेव घिया पुरस्कृतः ।
नहि धामधनोऽप्यसारथिनभसः पारमुपैति भास्करः ॥ ६२ ।।
स्वयमेव भवद्भिराहितश्रुतिभिः किं न सभागतैः श्रुतम् ।
निजदूतमुखेन निष्ठुरं मयि यत्तेन शठेन भाषितम् ॥ ६३ ॥

·२ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ९७ परुषं मम शृण्वतस्तथा सहसा क्षोभमुपव्रजन्मनः । किममन्त्रि गृहं तदीयमित्यपवादेन जनस्य वारितम् ॥ ६४ ॥ भजते गदवन्न विक्रियामुदयन्नेव रिपुश्चिकित्सितः । इति वक्रमतिः स कैतवाद्दुतमस्मानभिहन्तुमीहते ॥ ६५ ॥ अत एव च दण्डवर्जितः सदुपायोऽस्मि न तस्य सिद्धये । वदतास्मि स चेत्कृष्यते मतिरासर्वविदो हि देहिनाम् ॥ ६६ ॥ अभिधाय गिरं स सौष्ठवामिति तूष्णीं नृपताववस्थिते । न्यगदीदिति नीतिमद्वचः पुरुभूतिः पुरुभूतिकारणम् ॥ ६७ ॥ अभवाम भवत्प्रसादतो वयमृद्धेश्व मतेश्च भाजनम् । अत एव भुवि त्वमेव नो गुरुरीशः सुहृदेकबान्धवः ॥ ६८ ।। तव कार्यविदोऽभिजल्पितुं पुरतो दृष्टपरम्परस्य च । नयशास्त्रलवैकलिप्तधीः परिजिरुति कथं न मादृशः ॥ ६९ ॥ नहि कार्यविपश्चितः पुरो निगदनराजति शास्त्रपण्डितः । सकलं पुरुषस्य लक्षणं ननु संदिग्धमलक्षवेदिनः ॥ ७० ॥ अधिकारपदे स्थितैस्तथाप्यनुशिष्यः प्रभुरात्मशक्तितः ।. तुषराशिकणक्रमाद्भवेदपि बालाद्विरलं सुभाषितम् ।। ७१ ।। पुरुषेण जिगीषुणा सदाप्यवलम्ब्यौ नयविक्रमद्रुमौ । नहि तावपहाय विद्यते फलसिद्धेरपरं निबन्धनम् ॥ ७२ ॥ नयविक्रमयोर्नयो बली नयहीनस्य वृथा पराक्रमः। प्रविदारितमत्तकुञ्जरः शबरेणापि निहन्यते हरिः ।। ७३ ।। बलवानपि जायते रिपुः सुखसाध्यः खलु नीतिवर्तिनाम् । मदमन्थरमप्युपायतो ननु बध्नन्ति गजं वनेचराः ॥ ७४ ॥ नयमार्गममुञ्चतः वयं विघटेतापि यदि प्रयोजनम् । पुरुषस्य न तत्र दूषणं स समस्तोऽपि विधेः पराभवः ।। ७५ ॥ नयशास्त्रनिदर्शितेन यः सततं संचरते न वर्त्मना । शिशुवत्स कुबुद्धिरुल्मुकं स्वयमाकर्षति कृच्छ्रमात्मनः ।। ७६ ॥ १. अमर्मज्ञस्य.

·१८ काव्यमाला। त्वमतः प्रथमो विवेकिनां सहसा दण्डमरौ प्रयुड्क्ष्व मा। स हि शाम्यति साममात्रतः पृथिवीपाल नृपोऽभिमानवान् ॥७॥ अभिमानधनो हि विक्रियां व्रजति प्रत्युत दण्डदर्शनैः । प्रशमं न तु याति जातुचित्परिनिर्वाति किमग्निरग्निना ॥ ७८ ॥ प्रथमं द्विषि साम बुद्धिमानथ भेदादि युनक्ति सिद्धये । गुरुदण्डनिपीडना रिपोरियमन्त्या हि विवकिनां क्रिया ॥ ७९ ॥ प्रभुदोषशतं प्रमाणितुं पुरुषस्यैकमपि प्रियं वचः । पयसैव जनस्य वल्लभा ननु वज्रादिमुचः पयोमुचः ॥ ८० ॥ धनहानिरुपप्रदानतो बलहानिनियमेन दण्डतः । अयशः कपटीति भेदतो बहुभद्रं नहि सामतः परम् ॥ ८१ ॥ प्रणिगद्य नयान्वितं वचः पुरुभूताविति मौनमास्थिते । युवराडथ पौरुषाश्रयामिति सासूयमुदाहरद्गिरम् ॥ ८२ ॥ पठितव्यमिहान्यथा स्थितं करणीयप्रतिपत्तिरन्यथा । नहि पृष्ठभरे नियुज्यते हलसंभावितयोग्यतः पशुः ॥ ८३ ।। अनिरूपितकृत्ययानया हियते कः खलु कूर्चशोभया । ननु वीजपदे व्यवस्थितं फलमन्यः पदवाक्यडम्बरः ॥ ८४ ॥ परवृद्धिनिबद्धमत्सरे विफलद्वेषिणि साम कीदृशम् । सुतरां स भवेत्खर. प्रियैरविभाव्यप्रकृतिहि दुर्जनः ॥ ८५ ॥ विपये खलु संनियोजितः सदुपायः फलवान्न चान्यथा । नहि वज्रधरायुधोचिते क्रमते प्रावणि लौहमायुधम् ॥ ८६ ॥ मदभाजि परापमानताप्रवणे दण्डमुशन्ति सूरयः। उपयाति सुसेन वश्यता किमनवानपनाथनासिकः ।। ८७ ।। पुरुषस्तपनीयचद्गुरुर्न पर्यावदसी निगृह्यते । नुन्छितनु म एव तत्क्षणात्तृणरागौ निपतत्यसंशयम् ॥ ८८ ।। शिवहेतुरुदारता क्षमा प्रतिनामेव न मेदिनीमुजाम् । साना ननु विप्रायने पदवी संमृतिमुक्तिधर्मिणोः ।। ८९ ।।

·२ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ९९ अभिवाञ्छति पादसझमप्यखिलः कर्तुमतिग्मदीधितेः । तपनं न शापि वीक्षितुं महिमा नन्वखिलः स तेजसः ॥ ९० ॥ कृपणस्य परानुवर्तनैः सततार्तस्य धिगस्तु जीवितम् । अनुनीय परं निजोचितैर्ललितैर्जीवति किं न मण्डलः ॥ ९१ ॥ अनुगच्छति यः शठं प्रियैः प्रविहायोचितमात्मसौष्ठवम् । स निजां विवृणोत्यसारतामपवृष्टिनिनदन्निवाम्बुदः ॥ ९२ ।। मृत एव विलीन एव वा वरमप्राप्तभवः पुरैव च । न पुमान्परिभूतिजीवितः सहते कः खलु मानखण्डनम् ।। ९३ ।। रहितः सहजेन तेजसा पशुवत्केन वलान्न वाह्यते । महतामत एव वल्लभा ननु वृत्तिर्मुगराजसेविता ॥ ९४ ॥ अवगाच्युतनीति मा भवानिदमेकान्तत एव मद्वचः । अहमीश यतो ब्रवीम्यदः सकलं कालबलव्यपेक्षया ।। ९५ ।। खयमेव न वेत्ति किं प्रभुः स यथा क्षीणबलो बलाहवे । ससुहृव्यसनश्च वर्तते विगृहीतं कुलजैर्महाबलैः ॥ ९६ ॥ अभियातुमतः प्रयुज्यते भवतो वृद्धिमतः क्षये स्थितः । प्रभवेत्खलु भाग्यसंपदा सहितः स्थानगतोऽप्यरातिषु ॥ ९७ ॥ अवधार्य सुवर्णनाभजामिति वाणी करणीयपेशलाम् । भवभूतिरुदाहरद्वचः प्रभुणा स्निग्धशावलोकितः ॥ ९८ ॥ निखिले विधिवद्विवेचिते युवराजेन विधेयवस्तुनि । अपरोऽत्र यदाह सोऽखिलः प्रतिशब्दः शुकशारिकादिवत् ॥९९|| विशदामसमुज्झितान्वयां नयसारामविहीनसौष्ठवाम् । गिरमेष कदाचिदीदृशीमभिदध्यादथवा वृहस्पतिः ॥ १०० ।। न तथाप्यनुवर्तनामहं सहसास्य प्रविधातुमुत्सहे । न विमुह्यतु मद्विधः कथं गहने कृत्यविधौ विधेरपि ॥ १०१ ॥ सुविचार्य करोति बुद्धिमानथवा नारभते प्रयोजनम् । रभसात्करणं हि कर्मणां पशुधर्मः स कथं नु मानुषे ।। १०२ ॥ १ कुकुर.

·१०० काव्यमाला। प्रविचेष्टितमेवमेव चेदुभयोरप्यविवेकपूर्वकम् । पशुमानुषयोस्तदा भवेत्किमृते शृङ्गयुगाद्विभेदकम् ॥ १०३ ॥ युवराण्मतमस्तु किं तु नः प्रतिपाल्यः समयः कियानपि । विदितारिवलाः प्रयुञ्जते ननु पाड्गुण्यमुदारबुद्धयः ॥ १०४ ॥ सकलं प्रविगायतां चरै रिपुसर्वस्वमुपेत्य सर्वतः । स्वपरप्रविभागवेदने खयमस्तूद्यतधीर्भवानपि ॥ १०५ ॥ तरसोभयवेतनैर्वशीक्रियता भृत्यगणो यथोचितम् । कृतकप्रथितैश्च शासनैः परिदृष्या रिपुसामवायिकाः ॥ १०६ ।। विनिवेद्यमिदं प्रयोजनं सकलं भीमरथस्य रंहसा । स न तिष्ठति लेखदर्शनात्समदुःखोऽस्ति सुहृन्न तादृशः ॥१०७॥ तनयः स तनोति यः कुलं स सुहृद्यो व्यसनेऽनुवर्तते । स नृपः परिपाति यः प्रजा स कविर्यस्य वचो न नीरसम् ।।१०८॥ तमनन्यसमानतेजसं समनुप्राप्य सहायमूर्जितम् । सवितेव घनात्यये भवान्भविता भासुरधामदुःसहः ॥ १०९ ।। करिणं प्रदिशामि निश्चितं समरं वाहनि मासपूरणे । भवतेऽहमिति प्रहीयतां रिपुदूतो वचनैर्द्वयाश्रयैः ॥ ११० ॥ हितमिति वचनानि मन्त्रिमुख्यादिति सकलामिमतान्यसौ निशम्य । अनलसमतिरर्थतोऽनुतस्थौ गुरुवचनं हृदयैषिणामलवयम् ॥ १११ । इति श्रीवीरनन्दिकृतावुयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये द्वादश. सर्गः । त्रयोदश. सर्ग । अथ स विक्रमवान्नयभूषणो मिलितभीमरथप्रमुखः प्रभुः । निरगमत्प्रतिशत्रु जिगीषया प्रशमितप्रकृतिव्यसनो नृपः ॥ १ ॥ सकललोकमनोरममुल्लसत्कुमुदपाण्डु विभावितदिङ्मुखम् । पथि रराज धृतं धरणीपतेः स्वयशसा सममातपवारणम् ॥ २ ॥ जलदवीथिविशालमुरः प्रभोः पृथुलहारलतामणिभिर्बभौ । मुखसरोजमुपासितुमागतैरुडुगणैरिव जातशशिनमैः ।। ३ ॥

·३ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम्
१०१
प्रसूतया बभतुर्वरकुण्डलप्रथितवारिजरागमणित्विषा ।
सरसगैरिकपकपरिष्कृतौ करिकराविव भूमिभुजो भुजौ ॥ ४ ॥
मुकुटरत्नचयेन परस्परव्यतिकरोल्लसितामलरोचिषा ।
जलदकाल इवेन्द्रधनुःश्रियं प्रविततान महीपतिरम्बरे ॥ ५॥
परिभवत्यरिनिर्जयनिर्गतो निखिलमाण्डलिकाननतानयम् ।
इति भयेन तदीयभुजद्वयं शशिरवी इव'भेजतुरङ्गदे ॥ ६ ॥
शिखिगलाकृतिना रशनाश्मनां रुचिचयेन निरन्तरपूरितम् ।
क्षितिपतेरखिलां यमुनाहृदश्रियमलुम्पत नाभिसरोरुहम् ॥ ७ ॥
गुरुमतामिरतामलमानसं विहितदिव्यशरीरपरिग्रहम् ।
त्रिदिवनाथमिव त्रिदिवौकसस्तमवनीपतयो नृपमन्वयुः ॥ ८ ॥
तुरगवारकठोरकरद्वयीधृतकशागुणपीडितकंधरैः ।
पथि भयापसरच्छिशुसंकुले स्खलितवेगमगामि तुरंगमैः ॥ ९ ॥
तुरगियत्ननिरुद्धमहाजवैर्हरिभिरुत्पतितर्जलदोन्मुखे ।
गगननीरनिधिनिखिलस्तदा समजनीव तरङ्गितविग्रहः ॥ १० ॥
चलितवद्भिरजीयत वाजिभिस्त्वरितमभ्यधिकेन निजौनसा ।
कृतपदैनिखिलेऽपि महीतले यदनिलः किमिवात्र महाद्भुतम् ॥ ११ ।।
निरवधि प्रसृतैर्वसुधातले नृपबलैर्महिमा मम खण्डितः ।
इति नभत्रपयेव तिरोभवद्रजसि वाजिखुराहतिबृहिते ॥ १२ ॥
सतडिदाभरणाः प्रवितन्वते धृतजला जलदा दिवि यां श्रियम् ।
स्फुरितरत्नकुथैरलिकोमलैः प्रचलितैर्भुवि सा विदधे गजैः ॥ १३ ॥
पथिषु हस्तिपकाहतडिण्डिमध्वनितनष्टजनेषु यदृच्छया ।
कुपितधीरविवर्तितदृष्टिभिः पदमदीयत मत्तमतगजैः ॥ १४ ॥
नृपतिरेकक एव कुलं द्विषां क्षपयितुं क्षम एष किमत्र वः ।
जगुरितीव रवैर्वत दन्तिनां श्रितमदाकटा मधुलिङ्गणाः ॥ १५ ॥
यमवनीशगमावसरे मदं जगृहिरे करिणो जयशंसिनः ।
रजसि तेन तुरङ्गखुरोत्थिते प्रशमिते ददृशुः पदवीं जनाः ॥ १६ ॥

·१०२ काव्यमाला। खुरनिपातविदारितभूमिभिः प्रजविभिस्तुरगैर्विषमीकृते । पथि परिस्खलनेन समुच्छलच्चरणया चलितं रथकट्यया ॥ १७ ॥ न सहते करपातमयं नृपो विजयवानपरस्य महीतले । रविरितीव रथध्वजचीवरैरविरलैर्विदधेऽन्तरितं वपुः ।। १८ ॥ नृपपराक्रमबीजविवप्सुभिरिव रथैर्यदकृष्यत भूतलम् । मदपयोभिरपूर्यत तन्मधुव्रतकुलाकुलगण्डतलैर्गजैः ।। १९ ।। चलितशैलचयेन गरीयसा वलभरेण निपीडितदेहया । बधिरिताखिलदिग्रथमण्डलध्वनिपदैरिव निःस्वनितं भुवा ॥ २० ॥ कतिपयानि न यावदयुः पदान्यनुचरै रभसेन विनिर्गताः । कतिपयैः पथि तावदुपेत्य तान्भटगणा नृपतीन्परिवबिरे ॥ २१ ॥ परिहितायसकञ्चकमेचकं पिहितभूमि पदातिकदम्बकम् । नरपतेररुचच्छरणागतं तिमिरशत्रुभयादिव तामसम् ॥ २२ ॥ कृतसमुन्नतवंशपरिग्रहा गुणविशेषविभूषितविग्रहा । कुलवधूरिव मुष्टिगता मुदं व्यधित योधजनस्य धनुर्लता ॥ २३ ॥ धनघटासदृशीषु कृतासना गजवधूष्ववरोधपुरंध्रयः । विपुलकान्तिपरिप्लुतविग्रहा विदधिरे श्रियमाचिररोचिषीम् ॥ २४ ॥ तदखिलं पुटभेदनमुद्भटैः स्फुटदिवाभवदात्तकुतूहलैः । न निरतैर्यदवेक्षितुमीश्वरं दशतयीष्वपि दिक्षु जनैर्ममे ॥ २५ ॥ परिचिते बहुशोऽप्यवनीश्वरे कमलिनीकुसुमैरिव भास्करे । विचकसे नयनैः पुरयोषितां न रमणीयमपोहति कौतुकम् ॥ २६ ॥ जनरवात्रसतो निपतन्त्यधस्तरलवेगसरादवरोधिका । युवजनं विदधे गलदम्बरप्रकटितावयवा सुकुतूहूलम् ॥ २७ ॥ कृतकटुवरमायतकंधरं सपदि भाण्डमपास्य पलायितः । करिमयात्कटके समपूपुषन्नट इवाधिकहास्यरसं मैयः ॥ २८ ॥ पथि वृषैः करिसूत्कृतिविद्रुमैर्मुदितपूतिये शकटे सति । विपुललाभकृते वणिजोऽटतो घृतघटैमनसा सह पुस्फुटे ॥ २९ ॥ १. उष्ट्र. ॥

·1
१३ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
अविदितागतवारणभीभवत्पतनभमबृहद्दधिपात्रया ।
निववृते क्षणशोचितनाशया नृपपथात्किल बल्लवयोषिता ॥ ३० ॥
गुरुभरग्रहकुजितविग्रहैश्विरतराचलितैरपि चक्रिरे ।
करकिनः प्रथमं कृतनिर्गमाः सपदि वैवधिकैरनुयायिनः ।। ३१ ।।
नृपवधूजनयानवितानकैरलघुभिः कटकं निचितान्तरम् ।
तमवलोक्य जनैर्न स सस्मरे प्रचुरपोतचितः सरितांपतिः ॥ ३२ ॥
सरभसैनरनाथविनिर्गमे क्षितिभुजां प्रतिपालयतां बलैः ।
रुरुचिरे निचिताः पुरवीथयो गुरुतरङ्गचयैरिव निमगाः ॥ ३३ ॥
तुरगरोहकरामसमुत्पतत्तरलतुगतुरंगतरगया ।
वहुमुखै लधेखि वेलया क्षुभितया प्रसृतं नृपसेनया ॥ ३४ ॥
पटहजेन पटुध्वनिना मुहुर्मुहुरिवायता प्रतिनिःखनैः ।
क्षितिपतीश्वरनिर्गमशंसिना सकलसैनिकसमसु बभ्रमे ॥ ३५ ॥
अधिकमेधितया मुदितैर्जनैः सुहृतदृष्टिमनाः पुरशोमया ।
क्षितिपतिः सहसैव सविस्मयो रथमलोकत शालतले निजम् ॥ ३६ ॥
कृतपरस्परवाजिविघटनानमितवारणरोहशिरोधरा ।
व्यधित तिर्यगुपाहितकेतना निरयणं पुरगोपुरतश्चमूः ॥ ३७ ।।
विधुतपङ्करहो मधुपायिनामिव रवैर्विदधत्परिभाषणम् ।
वसुमतीदयितं परिरभ्य तं सुहृदिवासुखयत्परिखानिलः ॥ ३८ ॥
विकसिताम्बुरुहाणि सरोरुहाण्यकलुषाश्च पयोनिधियोषितः ।
पथि विलोकयतः स्पृहणीयया क्षितिभुजोऽजनि शारदयात्रया ॥३९॥
हृदयहृदयसो विमलाम्बराः पृथुसमुन्नतपाण्डुपयोधराः ।
नरवरेण पुनः पुनरादराददृशिरे दयितासदृशो दिशः ॥ ४० ॥
रुचिररल्लकराजितविग्रहैविहितसंभ्रमगोष्ठमहत्तरैः ।
पथि पुरो दधिसर्पिरुपायनान्युपहितानि विलोक्य स पिप्रिये ॥ ४१ ॥
कुचभरादसहां शुकवारणे कलमगोपवधूमवलोकयन् ।
स्मितमुखः समचिन्तयदित्यसौ क्वचिदतीव गुणोऽप्यगुणायते ॥ ४२ ॥

·काव्यमाला।
बृहदलावुकगौरववामनां वृतिमुपर्युपरि प्रसृतैः पपे ।
सतृषितैरिव गोकुलयोषितां विपुलकान्तिजलो नयनैर्नृपः ॥ ४३ ॥
समधिगम्य समस्तसमीहितामवनतैर्महती फलसंपदम् ।
क्षितिभृतः कलमैरवलोकितैः स्मृतिरजायत सज्जनगोचरा ॥ ४४ ॥
क्षणमुपास्य परां प्रियमागतं सरसि हंसवधूमवजानतीम् ।
समवलोक्य विवेद स भूपतिः सहजमेव पुरंभ्रिषु कैतवम् ॥ ४५ ॥
शशिकराडरनिर्मलगून्बहिःकृतखलान्निजसीमपरिष्कृतान् ।
बुधनिभान्निगमान्स विलोकयन्नजनि हृष्टमना वसुधाधिपः ॥ ४६॥
अनुपदाय बिसं प्रणयार्पितं सरसि चञ्चुधृतं परिकोपिताम् ।
अनुनयन्तमथो हृदयेश्वरीमभिननन्द स कोकमिलाधिपः ॥ ४७ ॥
जलदनादगभीरमथिध्वनिश्रवणजातसमुत्सुकमानसम् ।
नटदुदीक्ष्य कुलं भुजगद्विषामभिशशंस स गोकुलवासिताम् ॥४८॥
कलमगोपकवंशरवाहितश्रुति कुरङ्गकुलं पृतनाचरैः ।
हतमुदीक्ष्य जनैरिति सोऽध्यगाद्विषयिणो नियतं विपदां पदम् ॥४९}}
सुगतिगामिनि भावितमानसे विमलपक्षतया परिभूषिते ।
न स शशाक निवर्तयितुं दृशौ स्वसदृशे नृपहंसकुले नृपः ॥ ५० ॥
फलितसस्यसमूहनिरन्तराखतिमनोरमलागलराजिषु ।
क्षितिषु गौरिव गौर्जगतीभुजश्चिरतरं विचचार निरङ्कुशा ॥ ५१ ॥
जनमनःशयने शयितं मनोमवमिव प्रतिबोधयता कृतः ।
समदहंसकुलेन कलध्वनिपतिनावहितश्रुति शुश्रुवे ॥ ५२ ॥
परिमितैर्गमनैः कुथवाहिनीं पथिषु विश्रमयन्गजवाहिनीम् ।
जलधिधीरजलां जलवाहिनीं वसुमतीपतिराप स वाहिनीम् ॥ ५३ ॥
विविधभङ्गतरङ्गशिरःस्थितैस्तुहिननिर्मलफेनकदम्बकैः ।
वसुमतीव विराजति या सरिद्धनघनाघनरुद्धमहीधरा ॥ ५४ ।।
समवगाढवतां वनदन्तिना कटतटाद्गलितस्य मदाम्भसः ।
उपरि संचरतामलिनां कुलैः सतिलकाभरणेव विभाति या ॥ ५५ ॥

·१४ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १०५ । कृतपरस्परकेलिभिरुच्छलन्मधुरगीतरवानुगनिःस्वनैः । उभयकूलगतैः पततां कुलैर्निजविनोदकरैरिव भाति या ॥ ५६ ॥ तटगतामलनीलशिलातलोल्लसितदीधितिरञ्जितनीरया । पतितया सततायतवर्मनः प्रतिमयेव विभाति मही यया ॥ ५७ ।। मकरसूत्कृतदूरसमुच्छलत्सलिलबिन्दुभिरिन्दुमणिप्रभैः । सततमम्बुधराध्वनि तारकाकुलकृता क्रियतेऽभिरुचिर्यया ॥ ५८ ॥ पुलिनभूमिषु यत्र तद्रुमव्यवहितांशुमदंशुषु मारुतः । सुरतजश्रमवारिकणान्पिबत्रमयते मिथुनानि नभःसदाम् ॥ ५९ ॥ घनतरैरुपरञ्जितवारिभिः सुरभिताखिलदिग्वलयान्तरैः । परिमलैरुपरिस्थितखेचरीसलिककेलिमधो विवृणोति या ।। ६० ।। दानाम्भोमिभूरिभिर्वारणानां श्रान्त्युद्भूतैर्वाजिनां वत्रफेनैः । चक्रे पुष्यत्स्रोतसं तुल्यनाम प्रीत्येवासौ वाहिनी वाहिनीं ताम् ॥६१॥ संसर्पत्तटगतकर्कटां समीनामुन्मजन्मकरविराजमानमध्याम् । तीवा तामुदयसमन्वितो जगाम क्षोणीभृत्सरितमिवाम्बुवावीथीम् ॥६२॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाझे चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये त्रयोदशः सर्गः। चतुर्दशः सर्गः। मणिप्रभाभिर्मणिकूटमद्रिं सदीपमुच्चैदृषदं ददर्श । च्युतं दिवोऽन्योन्यविघट्टनेन तडित्वतां वारिमुचामिवोधम् ॥ १ ॥ विचित्ररतः कटकैः स्वकीयैरिवाद्वितीयां वहतो विभूषाम् । निशाकरो यस्य निशासु शोभां करोति चूडामणिमात्रजन्याम् ॥२॥ पर्यन्तचर्यः कनकोज्वलासु यन्मेखलासूच्चतरासु ताराः । परिस्फुरद्दीधितिभासुराणा कुर्वन्ति कृत्यं मणिकिङ्किणीनाम् ॥ ३ ॥ धूमोद्गमैरागुरवैः सुरस्त्रीप्रवर्त्यमानैः पटवासहेतोः । सदाम्बरे यत्र तपान्तलक्ष्मीवितन्यते बद्धपयोदवृन्दैः ॥ ४ ॥ दत्तश्रुतिः किंनरकामिनीनां गीतेषु मूर्छागतनिश्चलाङ्गः । मृगबजो यत्र सजीवशिल्पशकां विधत्ते गगनेचराणाम् ॥ ५ ॥ ..

·१०६ काव्यमाला। निवारयन्तोऽपि दरीमुखस्थाः करप्रवेशं सवितुः पयोदाः । तडित्प्रभादर्शितवल्लभास्या ब्रजन्ति यत्र घुसदां प्रियत्वम् ॥ ६ ॥ प्रभावतो लब्धमहर्द्धिकस्य प्रभावतो योगिजनस्य यस्मिन् । नरो गतो रम्यविशालशृङ्गे न रोगतो गच्छति कोऽपि पीडाम् ॥ ७॥ नितम्बवाप्यः खचराइनानामधःप्रवर्षिष्वपि वारिदेषु । विच्छिन्दते यत्र न तोयकेलिं परिस्रवन्निर्झरपूर्यमाणाः ॥ ८ ॥ परिस्रुतानीन्दुमणिप्रतानात्पयासि पीयूषवदापिबन्तः । नित्यप्रसूतामिनवप्रवाला भजन्ति यत्राजरतां द्रुमौघाः ॥९॥ महौषधीगन्धगतप्रभावान्निर्वीर्यकृष्णाहिषु चन्दनानाम् । वनेष्वनाशङ्कितशेमुषीकाः क्रीडन्ति कान्तैः सह यत्र कान्ताः ॥ १०॥ शिलातले यस्य घनीयमाने घनायमाने कमनीयभावम् । विराजते देहविभा सुराणां विभासुराणामचिरांशुदेश्या ॥ ११ ॥ गन्तुं पतझोपलवहितप्तादपारयन्त्यः सहसा प्रदेशात् । द्विषन्ति यस्मिन्निजमेव तुझं तुरंगवत्राः कुचकुम्भभारम् ॥ १२ ॥ समुद्गतैावतले पतित्वा जडीकृतो निर्झरवारिपूरैः । न तापितायोमयपिण्डतुल्यस्तपेऽपि यत्रोत्तपते पतंगः॥ १३ ॥ प्रभञ्जनः खेचरसुन्दरीणां रतिश्रमापोहकृतोपकारः । यस्मिन्सुगन्धीक्रियते तदास्यश्वासैरिव प्रत्युपकर्तुकामैः ॥ १४ ॥ कान्तैर्विचित्रोज्वलचन्द्रकान्तै रूढैलतानां निवहैः प्ररूद्वैः । यस्य द्युतिः केकिभिरक्षयस्य तेने तटे शाखितिरोहितेन ॥ १५ ॥ मध्वासवापानमनोज्ञगानाः समुन्नयन्तो मनसो विकारम् । सकोपकान्तानुनयेषु यूनां साहायकं यत्र भजन्ति भृङ्गाः ॥ १६ ॥ श्रुत्वा घनध्वाननिभं नटन्तः शिखण्डिनो निर्भरवारिनादम् । कुर्वन्ति यत्सानुगतं सुरौघं दिव्यागनानृत्यविधौ वितृष्णम् ॥ १७ ॥ गुहोदरे ध्येयहिमे हिमतु निदाघमव्यन्त्रिषु गहरेषु । सानुप्वधोगामिघनेषु वर्षाः सुखेन यस्मिन्गमयन्ति सिद्धाः ॥ १८ ॥ १. नि शमति . २ घना निविडा अयमाने नीयमाने ३. जलयन्त्रयुक्तपु.

·१४ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १०७ जयन्रुचा निस्तमसौ समुत्कः शीतेतरांशूतमसौ समुत्कः । द्रष्टुं चैमून्या जगदेकपाली बलेन साक्षाजगदे कपाली ॥ १९ ॥ निषेव्यविचरो चरो विविधनिर्झरालंकृतः सदन्तिचमरोऽमरोपहितमाधवीमण्डपः । विकासिकमलोऽमलोपलविचित्रभाभासुरो न विस्मयमयं नगः प्रविदधाति कस्येक्षितः ॥ २० ॥ तुहिनपाण्डुरतीरजसकतां कमलजेन गतां रजसकताम् । वहति सिन्धुमयं सरसामलंकृतदिशां च चयं सरसामलम् ॥ २१ ॥ सुरयुवतिजनस्य सानुभाजो वदनसरोरुहमण्डनोद्यतस्य । विगलिततिमिरासु संप्रसर्पन्भवति निशास्विह दर्पणो मृगाङ्कः ॥२२॥ न महीरुहाः परिहृताः कुसुमैर्मणिदीपकैविरहिता न गुहाः । न नितम्बभूः सुरजनैर्विकला न सरः समुज्झितमिहाम्बुरुहैः ॥ २३ ॥ इह गगनचरैः कंदरागोचरैः सुरभिशुचिपटैः कामिनीलम्पटैः । अवसितसुरतैः सानुसेवारतैः समधुकररुतः सेव्यते मारुतः ॥ २४ ॥ अलिनीनिकुरुम्बचुम्बितात्रैः शिखरेऽस्य स्थलपुण्डरीकखण्डैः । भवतीव विकासशालिभिधोरुदितानेकसलाञ्छनेन्दुबिम्बा ।। २५ ।। विध्यातेऽप्यनिलवशेन मङ्गलार्थे दीपानामिह निकरे लतागृहेषु । वीक्षन्ते गगनचरा महौषधीनामुद्द्योते रतिषु वधूमुखाम्बुजानि ॥२६॥ मत्वानुपप्लवशिखानिह रत्नदीपा- नात्यन्तरव्यपगमात्पिदधत्करेण । नेत्रे नितम्बगतवस्त्रहृतां प्रियाणां प्रीत्यै भवत्यघिगुहं खचराजनौघः ॥ २७ ॥ विम्बितपुष्पगुच्छनिचितव्रततिषु निपत- न्नस्य तडिल्लतानुकरणक्षमरुचिषु गिरेः । काञ्चनमेदिनीषु जनयति धिषणां नीलदलोपहारविषयां मधुकरनिकरः ॥ २८ ॥ १ सहर्षः. २. सुतरामुत्कण्ठित . ३ सेनान्या. ४. ईश्वर..

·१०८
काव्यमाला।
तटगतासितरत्नविनिःसृतैरविरलैः परितो निकरै रुचाम् ।
इह कदाचनमेचकितत्विषो निजरुचिं न भजन्ति शरद्धनाः ॥ २९ ॥
मानोन्मादव्यपनयचतुराश्चैत्रारम्भे विदधति मधुराः ।
यूनामस्मिन्धटितयुवतयो दूतीकृत्यं परभृतरुतयः ॥ ३० ॥
ध्वनन्नितम्बावनि तारमन्ते गीत्वा प्रियाणां वनिता रमन्ते ।
इहाइतेहेममही नभोगैर्निषेव्यते काममहीनभोगैः ॥ ३१ ॥
व्योम्ना यातः पत्रिणोऽत्र प्रविष्टं रत्नक्षोण्यां वन्यमार्जारपोतः ।
बिम्ब लौल्येनानुवघ्नन्न दत्ते दिव्यस्त्रीणां गन्तुमन्यत्र दृष्टेः ॥ ३२ ।।
अयं मुनिघनोऽधनोदनसहः सहस्तिमचरोऽमरोचिततटः ।
सुराद्रिसदृशो दृशोऽम्बरसदां सदाञ्चितविभो विभो रमयते ॥ ३० ॥
नीलोपलोल्लसितलोलमरीचिजाल-
सान्द्रीकृतान्धतमसेष्विव गहरेषु ।
क्रीडातिरोहिततनूर्युवतीः पतीनां
तच्छाससगसुरभिर्विवृणोति वायुः ॥ ३४ ॥
तीरेवेताः कुसुमितवानीरालीरालीनालीरनिलरयोद्धृतान्ताः ।
तान्ता धर्मेरविरतमूलापातीः पातीहायं प्रसृतनदीनीरौषः ॥ ३५ ॥
घातिनिर्मथनलब्धकेवला योगिनोऽत्र परिनिर्विवासवः ।
कुर्वते प्रतरपूरणादिभिः कर्मणां समबलत्वमायुषा ॥ ३६ ॥
शिखरमणिशिलानां शाखिशाखान्तरालैः
प्रसृतरविकराणामुल्लसन्रोचिरोधः ।
तडिदनुकृतिकारी शङ्किताम्भोदकाला-
न्मदयितुमलमस्मिन्नीलकण्ठानकाले ॥ ३७॥
तटरुहकुटजावनीरुहाणामतिमहतीषु शिखासु सक्तबिम्बः ।
जनयति रजनीपु तारकाणामिह कुसुमस्तवकश्रियं समूहः ॥३८॥
निकरै रुचा तिमिरहानिकरैरमितै रवेवियदपारमितैः
विहतैः स्फुरन्मणिरुचाविह तै रजनीष्विव ग्रहपतेरजनि ॥ ३९ ॥

·१४ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
१०९
निष्क्रान्तैः शिखरचयान्निरन्तरालैरालीदाः सरसिजरागरश्मिजालैः ।
श्रीमत्तां दधति दिशो दशाप्यमुष्मिनीरक्तैरिव वसनैः परिष्कृताङ्गाः ।।४०
सेनापतेरिति वचो ललितैकवर्ण-
माकर्ण्य भूमिपतिरप्रतिवार्यवीर्यः ।
तस्मिन्नुदीर्णमणिरोचिषि शैलराजे
रन्तुं कियन्त्यपि दिनानि बबन्ध बुद्धिम् ॥ ४१ ॥
संपश्यता कुसुमवासितदिग्विभागा
राजीगिरेरनुतट विविधगुमाणाम् ।
मध्यावर्तिनि रवावुदितश्रमेण
प्रापे नृपेण पृतनाविनिवेशदेशः ॥ ४२ ॥
धर्मोदबिन्दुभिरुपाहितभूरिशोभा
गण्डस्थलीः पथि विलोकयतः प्रियाणाम् ।
बाधाकरोऽपि शिशिरेतररश्मिरासी-
त्तस्यावनीतलभुजोऽभिमतस्तदानीम् ॥ ४३ ॥
द्राधीयसीरविरलं रचिता वणिग्भि-
रने गतैः पटमयापणराजितान्ताः ।
पश्यन्क्रयाकुलजनाः क्षितिपोऽट्टवीथी-
रुत्तुङ्गतोरणमियाय निजं निवासम् ॥ ४४ ॥
यान्तीभिरात्मनिलयाय तुरङ्गिणीभिः
सामन्तसंहतिभिरीशविसर्जिताभिः ।
वेलाभिरुद्धततरङ्गविभङ्गुराभि-
रक्षुभ्यदम्बुधिरिव ध्वजिनीनिवेशः॥ १५ ॥
राजाधिराजबसतेईयमन्दुरायाः
पण्याङ्गनापरिषदो विपणिध्वजस्य ।
पर्याकलय्य परितो विनिवेशदेशं
स्वावासभूमिरनुवासिजनेन जज्ञे ॥ १६ ॥

·काव्यमाला। वेश्यागणाः परिचितानुपचारहेतो- रध्वश्रमातुरतनूननुपालयन्तः। द्वारि स्थिताः पटमयस्वनिवासपते- स्तिव्यवद्दशिरे पृतनाजनेन ॥ १७ ॥ प्राप्तश्चिरादुरुपरिश्रमखिन्नजङ्घः पर्युहितुं निजनिवासपदान्यशक्तः । बभ्राम मुग्धधिषणः परित. स्ववर्य- व्याहारनादनिहितश्रवणो जनौघः ॥ ४८ ॥ प्रत्यग्रपाकविततं सुरभीकृताश- माघ्राय चित्तहरमिन्दुरिकादिगन्धम् । पर्याकुलं कटकिभिः समुपनजद्भिः क्षुत्क्षामकुक्षिमिरज्ञायत धाम कन्द्राः ।। ४९ ॥ शैलानिलः शिथिलकम्पितदेवदारु- रच्छाच्छनिर्झरपयःकणसङ्गशीतः । मार्गश्रमव्ययपटुः पटमण्डलस्यै- निद्रालसैर्वसुमतीपतिभिः सिषेवे ॥ ५० ॥ प्रस्वेदफेनलवविच्छुरितारेखै- रुत्तीर्णपल्ययनभूरिभरैस्तुरझैः । भूवेल्लनाय परितः परिवर्तमान- रावर्तवानिव वभौ शिविराम्बुराशिः ॥ ५१ ।। अन्योन्यदर्शनसमुच्छलितेन भूयः संमूर्छतादिविवरे हयहेपितेन । सेनाचरैवधिरितश्रुतिभिर्मुहूर्त मूकैरिव प्रकृतवस्तुकथासु तस्थे ॥ ५२ ।। मध्येजलं प्रकटचञ्चलपृष्ठभागे पानाय सप्तिनिकरे परितोऽवतीणे । 1. पुन्नाद्रयेऽप्यय छन्दोभादूपित पाठ ; 'अज्ञायत ज्ञातम्' इति च टीका

·-
--
-~-
१११
१४ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
संचारिमाद्विसदृशैः सलिलाशयानां
प्राचुर्यवद्भिरिव वीचिचयैर्बभूवे ॥ ५३ ॥
पीताम्भसः श्रमलवानिव वारिबिन्दु-
व्याजेन वाजिनिवहाः स्वपिताः क्षरन्तः ।
संयेमिरे युगपदेव समापतन्तः
क्षिप्तोपलावथ कथंचन मन्दुरासु ॥ ५४ ॥
तोयावगाहचकितैरलिनीलदेहै-
रुत्सारितध्वजकुथाभरणास्त्रभारैः ।
कल्पान्तमारुतपरिक्षुभितैरिवाद्रि-
कूटै रराज वसुधा वरवारणेन्द्रैः ॥ ५५ ॥
यानि द्विपेन्द्रनिवहो निजपुष्कराणि
संजाततुष्टिरुदमीमिलदम्बुमनः ।
तान्येव सैनिकविलुण्ठितवारिजेषु
रक्ताम्बुजश्रियमधुः सलिलाशयेषु ।। ५६ ॥
कुर्वन्ति यामनुकृताचलतुङ्गशृङ्गाः
संध्यारुणाभ्रनिवहा नभसस्तटेषु ।
सा श्रीहदेषु सरितां विदधे विशद्भिः
सिन्दूररागरुचिरावयवैर्गजेन्द्रैः ॥ ५७ ॥
जज्ञे पयः प्रविशतः सुतरं यदेव
भूमृत्सरित्सु पृतनाकरिणां कुलस्य ।
गण्डस्खलपविगलन्मदपूरपूर्ण-
मासीत्तदेव सुदुरुत्तरमुत्तितीर्णोः ॥ ५८ ॥
कृत्वा क्षणं जनकुतूहलकारि युद्ध
दर्पोद्धतै लगजैर्जितकाशिनस्ते ।
जग्मुः सलीलमदमन्दपदं करेणु-
पाश्चात्यभागनिहितात्मकराः करीन्द्राः ॥ ५९ ॥

·काव्यमाला। वन्येभगण्डकपणाहितदानगन्धे नीतस्तरौ नियमनाय करी नियनां । रोषाहभन्ज निजतापनुदोऽस्य शाखा न श्रेयसे खलु भवत्यपदेऽपि कोपः॥ ६०॥ आनीलनीरदनिभैः सुविशालवंशै- नागैः प्रवृत्तमदनिर्झरवारिपूरैः । रेजे समुन्नतमहीरुहमूलबद्धै- तैगमैरिव निजावयगिरीन्द्रः ॥ ६१ ॥ यत्सल्लकीकिसलयं रुचये रुचिज्ञा प्रासान्तरेषु ददिरे खलु हस्तिपालाः । तत्प्रत्युताहितवनस्मृति वारणेन्द्र सावज्ञमेव कवलग्रहणे चकार ॥ ६२ ॥ उत्तीर्णभारलघवः परितो महोक्षाः पीताम्भसः श्रममिदा नगनिमगानाम् । कूलानि वभ्रमुरुदाररवाः खनन्तः शान्त्यै भवत्युपकृतं क खलप्रियेषु ॥ ६३ ॥ छायासु यत्क्षितिरुहां तृणतोयतृप्तै- रोमन्थतत्परमुखैर्वृषभैर्वभूवे । तन्नूनमध्वजपरिश्रम एव तेन व्याजेन तैरलसनेत्रयुगैश्चचर्वे ॥ ६४ ॥ विच्छिन्नकर्णसुखकृन्निजकाकलीक- मश्रावि किंनरगणैः कटु कंदरस्थैः । भारावतारसमये रसितं मयानां रम्यं कुतूहलकरं न यथा ह्यपूर्वम् ॥ ६५ ॥ क्षुद्रेतरक्षितिरुहा करभैः प्रवाल- जाले भृशायतशिरोधिमिरस्यमाने । १.उधाणाम्

·१५ सर्गः]
चन्द्रप्रमचरितम् ।
११३
क्षीरापदेशमगलत्तमदाश्रु नूनं
युक्तः परार्थघटने महतां प्रमोदः ।। ६६ ।।
चन्द्राकारस्थलममलिनोत्तुकडिण्डीरपिण्ड-
चञ्चद्वाजिबजमविरतोद्धान्तकल्लोलमालः ।
सर्पगत्तद्विपमभिसरन्नकचक्रो जयेत्तं
स्कन्धाकारं यदि कथमपि स्यादपारः पयोधिः ॥६७॥
इति तत्र गिरौ निविष्टसैन्यं चरवादवगम्य पद्मनाभम् ।
स्ववलेन समं समेत्य कोपात्पृथिवीपालनृपोऽन्तिके बभूव ।। ६८ ॥
तयोर्द्वयोरपि नृपयोः प्रतापिनोपिलोकितुं बलमिव जातकौतुका ।
समाययौ सपदि शगाझभूपणा विभावरी विकसिततारकेक्षणा ॥६९॥
तस्यां रक्षा श्रुतपरवलः संविधाय स्वसैन्ये
किचित्कृत्वा सह निजभटै विसङ्घामचर्चाम् ।
श्रित्वा शय्यां शयनभवने भासुरां पद्मनाभ-
स्तस्थौ धीरः समदवनितालिङ्गनाद्यैर्विनोदैः ॥ ७० ॥
भुवनभवनदीपीभूतविम्बे नियत्या
गतिमुदयविरुद्धां नीयमाने मृगाके ।
मुकुलिततनुतारालोचना लोचयन्ती
विरहमिव तदीयं सा विलिल्ये त्रियामा ॥ ७१ ॥
दति श्रीवीरनन्दिकृतावुदया) चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये चतुर्दश. सर्ग. ।
पञ्चदशः सर्ग.।
द्वयेपामप्यथ प्रातः स्थावरेतरभूभृताम् ।
उदस्थात्कटकक्षोभी संनाहपटहध्वनिः ॥१॥
तस्मिन्नम्वुदगम्भीरे दिगन्तरविसर्पिणि ।
प्रकम्पं भूरपि प्रापदास्तां रिपुपताकिनी ॥ २ ॥
मदो मदोद्धताकारैर्दिकुञ्जरकुलैरपि ।
तत्यने त्रस्तचेतोभिररिकीटेषु का कथा ॥ ३ ॥

·११४
काव्यमाला।
भटाना भाविसङ्घमभवदुत्साहशालिनाम् ।
मनास्यानशिरे हषि पुलकोगमैः ॥ ४ ॥
हृष्यदङ्गतया सद्यः स्फुटत्पूर्वरणवणैः ।
वीरैर्वीररसाविष्टैः संनद्भुमुपचक्रमे ॥ ५॥
कश्चित्तनुच्छदं योग्यं समरे समरेखकम् ।
देहे हृप्यत्यपर्याप्तं नामुञ्चन्नामुचत्पुनः ॥ ६ ॥
तव संनहनं नाथ लघुभूतमिवाधुना।
इत्यूचे खकरस्पर्शात्पुष्टाङ्गः कोऽपि कान्तया ।। ७ ॥
शृङ्गारद्विगुणीभूतैरमाति पुलकैरतनौ ।
संनाहेऽन्यस्य चतुरा क्षणमन्तर्दधे प्रिया ॥ ८ ॥
रिपुरोपारुणीभूतच्छविच्छुरितकण्टकैः ।
रेजे संध्याघनाकारीषितारिघटैटै. ॥ ९ ॥
भूरिभैरवधीराया रुष्टैः प्रतिगजश्रुतेः ।
भूरिभैरवधीरायाः समदानैः स्वपाणिना ॥ १० ॥
पुण्यैः कवचितस्यास्य किं कृत्यमपरं मया ।
इतीव नृपतेरङ्गे संनाहोऽनिष्ठयाविशत् ॥ ११ ॥
जयलक्ष्मीपरिप्वगव्यवायेन ममामुना।
किमित्यासीद्दयुवेपस्य संनाहेनातिगौरवम् ॥ १२ ॥
तेजो मूर्तमिवात्मीयं मुटुर्भदमरातिभिः ।
चमी भीमरयो चिनकवचं विकचानन. ॥ १३ ॥
अभूद्वैमरथेरने ममरोत्कर्षगालिनः ।
हिनीय व मनाही घनकण्टकितन्छची ॥१४॥
दीनानामतोत्सर्गः स जयश्रीसमुन्मुसान् ।
अनाद. पायामाम सामन्तात्रणदीक्षितान् ॥ १५॥

·१५ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
११५
भीमं भासुरवासोभिः सुभीमं मणिकरणैः ।
मुकुटेन महासेनं सेनं मौक्तिकमालया ॥ १६ ॥
चूडारलेन चित्राझं प्रालम्बेन परंतपम् ।
रत्नकण्ठिकया कण्ठं कुण्डलाभ्यां सुकुण्डलम् ॥ १७ ।।
अनर्घमणिना भीमरथं हारेण हारिणा ।
महीरथं खाभरणैश्चतुरः सच्चकार सः ॥ १८ ॥ (कुलकम्)
अन्योऽपि यस्य यो योग्यः स वाहस्तुरगो रथः ।
वारणो वा विशेषज्ञस्तत्सादकृत तं नृपः ॥ १९ ॥
सेना सेना यती बद्धराजिराजिसमुत्सुका ।
चक्रे चक्रेपुखशास्त्रसारा सारातिसाध्वसम् ॥२०॥
सज्जीकृतं महामात्रै रोपितास्त्रं पुरोधसा ।
वनकेलिमथारुह्य निरगादभिशत्रु सः ॥ २१ ॥
रथिना युवराजेन सोऽनुसने नराधिपः ।
ऐरावतसमारूढो रविणेव सुराधिपः ॥ २२ ॥
नगोत्तुङ्गं समारुह्य नागेन्द्रं रणविग्रहम् ।
तमन्वगाद्भीमरथः प्रताप इव पूषणम् ॥ २३ ॥
परिज्वलन्महास्त्रौघं रथं सारथिसज्जितम् ।
मनोरथमिवास्थाय निर्जगाम महीरथः ॥ २४ ॥
परितः परिवत्रुस्तमन्येऽप्येत्य नराधिपाः ।
चतुरङ्गबलोपेताश्चतुरम्बुधिविश्रुताः ॥ २५ ॥
प्रयाणतूर्यनिर्घोषसंमिलत्सर्वसैनिकाः ।
सासीद्ब्रहादिसंख्येव व्यक्तेयत्ता न वाहिनी ॥ २६ ॥
विसस्वान शिवा तस्य वामत. शिवशंसिनी।
तामेव दिशमाश्रित्य ररास मृदु रासभः ॥२७॥
भारद्वाजः कुतोऽप्येत्य परीयाय प्रदक्षिणम् ।
क्षीरिणं वृक्षमारुह्य ववाशे वल्गु वायसः ॥ २८ ॥

·११६ काव्यमाला। सहसैव समुद्भिद्य सुनुवे करिणां कटैः । भेजे कोऽपि महोत्साहो रोमाञ्चकवचैर्भटेः ॥ २९ ॥ इप्टैरिष्टार्थपिशुनैः परितोपितसैनिकैः । शकुनैरेभिरन्यैश्च स वक्तव्य(व्यक्तवि)जयोऽभवत् ॥ ३०॥ इत्युत्थितं तमाकर्ण्य पद्मनाभं सराजकः । संनह्य पृथिवीपालोऽप्यमर्षादभिनिर्ययौ ॥ ३१ ॥ दक्षिणं गणयामास नाशिवं स शिवारुतम् । क्षुतं न पौनःपुनिकं न मार्गमहिखण्डितम् ॥ ३२ ॥ कण्टकद्रुमस्थस्य काकस्य परुष रवम् । न वाजिपुच्छज्वलनं न चार्तरुदितं खरम् ॥ ३३ ॥ न प्रातिकूल्यमत्यन्तं मनः पवनगोचरम् । नासृक्प्रवर्पमाकाशे क्रोधान्तरितचेतन. ॥ ३४ ॥ क्षयानिलचलत्पूर्वपश्चिमार्णवतुल्ययोः । तयोर्बभूव संघट्टः सैन्ययोरुभयोरपि ॥ ३५ ॥ अन्योन्यालोकनोद्भूतत्वरांस्तुरगसंभवः । पासुनिवारयामास कृपयेव क्षणं भटान् ॥ ३६ ॥ माद्यद्दन्तिमदोत्सेकच्छन्नपासौ रणाजिरे । वलगत्यन्योन्यमुद्दिश्य रराज भटसंहतिः ॥ ३७ ॥ हेषासक्तहये गर्जद्गजे प्रध्वनदानके । तस्मिन्बलद्वये शब्दमयमासीदिवाखिलम् ॥ ३८ ॥ 'रैरोरा रैररैरेरी रोरो रोरुररेररिः । रु(उ)रूरूरुरुरूरूरोरारारीरैरुरोररम् ॥ ३९ ॥ १ अरे अरि शत्रो शत्रु आर आढौकति स्म । किंविशिष्ट । रैरोरा राय द्रव्य राति ददाति रो धनदस्तद्वदुरो हृदय यस्य । त्यागशील इत्यर्थ । रैरैरेरी राय रातीति रैरो धनदाता स चासौ रैरो धनदश्च रैररैरो धनव्ययकर्ता धनद इति तमीरयति परिभव- तीति । किंविशिष्टस्यारे । रोरो शब्द कुर्वत । 'रु शब्दे'। किंविशिष्ट । रोरु शब्द कु. वैन् । किंविशिष्ट । उरूरूरू स्थूलस्थूलोरु । किंविशिष्टस्य । उरूरूरो । आर । अरीरैश्च- मक्षेप । उरोमहत । अरमत्यर्थम् ।

·१५ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ११७ + तुरङ्गिणां पदातीनां रथिनां गजरोहिणाम् । यस्य येन समा कक्षा स तमाहास्त वीतभीः ॥ ४० ॥ युद्धमार्गविदो योद्धमारभन्त महाभटा. । प्राणैरस्थास्नुभिः स्थास्तु यशश्चेतुमभीप्सवः ॥ ४१ ॥ स्वामिप्रसादमासीद्यो मुखरागः प्रतीच्छताम् । तेषामसूत्स एवारिशरजालं प्रतीच्छताम् ॥ ४२ ॥ निजेपुरचितस्फारमण्डपोत्सारितातपाः । तत्र नाज्ञासिषुर्योधाः प्रहरन्तः परिश्रमम् ॥ ४३ ॥ स्वामिसंमानयोग्यं यद्यत्वसंभावनोचितम् । यच्चानायसमं तत्ते स्मारंमारं डुबौकिरे ॥ ४४ ॥ शस्त्रप्रहारैर्गुरुभिः समुदा येन यो जितः । तेनामर्षात्पुनः सोऽनसमुदायेन योजितः ॥ ४५ ॥ कस्याप्यश्वगतस्येभकुम्भं निर्मिन्दतोऽसिना । ततः पतन्त्यभात्पुष्पवृष्टिवन्मौक्तिकावलिः ॥ ४६ ॥ योधाः शस्त्रक्षताः पेतुर्भूरितापा रणाशयाः । भूतैर्बुभुक्षितैयुद्धभूरिता पारणाशया ॥ ४७ ॥ भने चापे गुणे छिन्ने रिक्तीभूते च बाणधौ । कस्याप्यासीविषा दीर्घ दण्डादण्डि कचाकचि ॥ ४८ ॥ धीरधीरारिरुधिरैरुरुधाराधरैररम् । धरा धराधराधारा रुरुधेऽधोऽधराधरा ॥ ४९ ॥ ये तत्र जज्ञिरेऽस्राणां प्रगुञ्जन्निनदा नदाः । तेष्वासन्मूलनिनाः करिणा मकराः कराः ॥ ५० ॥ कश्चिदालोहनिर्मनैः प्रत्यक्षं पूरितः शरैः । वभावभ्यरि निष्कम्पः सप्ररोह इव द्रुमः ॥ ५१ ।। १. धीरधीरा अतिधीरा निष्कम्पा अरयः शत्रवस्तेषां रुधिराणि तैरेवोरधाराधरैबृह- मेधै अथवा गरिष्ठधारया पतमान. । अरमतिशयेन । धराधरा त एवाधारोऽवष्टम्भो रस्या. सा अध प्रदेशे अधराधरा निम्ननिन्ना धरा भूमि. रुरुधे पूरिता. .

·११८ काव्यमाला। केन तत्रसुरालोकं गतेन प्रेतवर्तिना । के न तत्र सुरा लोकं त्यक्त्वा खं कौतुकागताः ॥ ५२ ॥ जज्ञे मांसोपदंशामृगासवोन्मत्तचेतसाम् । डाकिनीनां नटन्तीना कबन्धैर्नाट्यसूरिभिः ॥ ५३ ॥ निरन्तरनिपातीषुजालप्रच्छन्नमूर्तिना । भयादिव कुतोऽप्यासीद्भानुनापि पलायितम् ॥ ५४ ॥ योधानामायुधच्छिन्नविरेजे रणरङ्गभूः । शिरोभिः शतपत्रौधैरिव व्योमसरश्च्युतैः ॥ ५५ ॥ येनैकोऽपि जितः श्लाध्यः स्वामिनामा न ना नृता । बभूव तस्य न कृता खामिना माननानृता ॥ ५६ ॥ न पपात रणे तावद्वीरच्छिन्नेऽपि मूर्धनि । तत्कालोद्गीर्णखङ्गेन रिपुर्यावन्न पातितः ॥ ५७ ॥ पाणिभिर्गलितास्त्रौपाश्चरणैश्छिन्नपाणयः । छिन्नाइयो दुर्वचनैः प्रजहुः शौर्यशालिनः ॥ ५८ ॥ दन्तिनो दन्तिभिभिन्नाः पत्तयः पत्तिसादिताः । पेतू रथा रथिच्छिन्नास्तुरगास्तुरगिक्षताः ॥ ५९ ।। क्वचित्पतितपत्त्यश्वं वचिद्भग्नमहारथम् । क्वचिद्भिन्नेभमासीत्तद्दुःसंचारं रणाजिरम् ॥ ६० ॥ भङ्गं गृह्णत्यथात्मीये सैन्येऽरिशरजर्जरे । पृथिवीपालसेनानीरुत्तस्थौ चन्द्रशेखरः ॥ ६१ ॥ भटाः किं प्रपलायध्वं मार्गोऽयमुचितो न वः । दैवादुपस्थिते कृच्छ्रे शूराणां विक्रमक्रमः ॥ ६२ ॥ १ प्रेतवर्तिना मृतकसवन्धिना केन मस्तकेन आलोक दृष्टिगोचरता गतेन लोक त्यक्त्वा तत्र कौतुकागता सुरा. के न तत्रसुत्रस्ता २ स्वामिनामा प्रभुशब्दवाच्यो ना पुमान् येन कोऽपि न जित तस्य नृता पुरुषत्व न वभूव । खामिना प्रभुणा च तस्यानृता जससा मानना न कृता.

·१५ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । ११९ संभ्रमं मा वृथा कृढ़ रूढे रणधुरां मयि । अदृष्टपूर्व भवतां ननु पृष्ठमरातिभिः ॥ ६३ ।। प्राणैरस्थास्तुभिः स्थास्नु यशश्चेदधिगम्यते । क्रियते खामिकार्य च नाकृत्यं मरणं रणे ॥ ६४ ॥ इति संधीरयन्नात्मसैन्यं रणपरामुखम् । डुढौके चण्डदोर्दण्डकृष्टकोदण्डदारुणः ॥ ६५ ॥ शरपञ्जरसंछन्नसमस्तगगनोदरः। चकार क्षणमात्रेण स शत्रुकुलमाकुलम् ॥ ६६ ॥ तं रथस्थं रथारूढः खर्भानुरिव भास्करम् । भीमः कटाक्षयामास पद्मनाभचमूपतिः ॥ ६७ ॥ त्रिभिः कुलकम् (विशेषकम्) तयोर्बभूव तुमुलं रणधूर्धरयो रणम् । व्योमव्यापीषुसंपातैर्दूरमुत्सारितामरम् ॥ ६८ ॥ परस्परास्त्रसंघट्टप्रोच्छलद्भुतभुक्छिखम् । तीक्ष्णरोपपरिक्षेपखण्डितान्योन्यकेतनम् ॥ ६९ ।। प्रध्वनद्धनुरारावरोषितक्षीवकुञ्जरम् । प्रहारविगलद्रक्तधारारचितदुर्दिनम् ॥ ७० ॥ रन्ध्र प्राप्यार्धचन्द्रेण ततो भीमस्य भासुरम् । किरीटं पातयामास सचिह्न शशिशेखरः ॥ ७१ ॥ भीमेनापि हतः शक्त्या क्रोधाद रिरुरःस्थले । निपपात वमन्नस्रं सह स्वामिजयाशया ॥ ७२ ॥ पुरःपतितमालोक्य तं प्रतापमिव प्रभोः । केतुः केतुरिवोत्तस्थौ त्रासयन्नखिलं जनम् ॥ ७३ ।। स क्रुद्धेन सुभीमेन स्फुरदर्पमहाविषः । तायेणाशीविष इव निर्विषीकृत्य तर्जितः ॥ ७४ ।। रथस्थेन समुत्तस्थे भने केतौ सुकेतुना। पुरः प्रदर्शितात्मीयमरुच्चञ्चलकेतुना ॥ ७५ ।।

·१२०
काव्यमाला।
तं महासमहासेनश्चकार शतशर्करम् ।
दुर्धरप्रलयाम्भोदवचैरिव महीधरम् ॥ ७६ ॥
वीक्ष्य तार्क्ष्यमिव च्छिन्नपलं तं पतितं रणे ।
विरोचन इबासबधामाधावहिरोचन. ॥ ७७ ॥
तं गजस्थं गजारूढः सेनः सेनासमन्वितः ।
संमुखैर्विमुखं बाणैर्विदधे पुरुविक्रमः ।। ७८ ।।
धनुर्महारथेनाथ दुधुवे धैर्यशालिना ।
स्वपक्षव्यसनालोकसमुद्दीपितचेतसा ॥ ७९ ॥
नमश्रावितनामासौ बभ्रुकुटिभीषणः ।
ववर्ष शरधाराभिरभि शत्रुपताकिनीम् ॥ ८० ॥
क्वासौ भीमरथो यस्य वलेन किल जेप्यति ।
पद्मनाभो नटस्क्रूरकवन्धामरिवाहिनीम् ॥ ८१ ॥
गर्वगद्गदमित्युक्त्वा चिह्रोद्देशेन संमुखम् ।
धावन्प्रत्यवतस्थेरिः शरैर्भीमरथेन सः ॥ ८२ ॥
चिरमक्षतदेही तो शरैरप्राप्तखण्डितैः ।
युयुधाते महावीरौ विस्मितामरवीक्षितौ ॥ ८३ ॥
ककुप्पर्यन्तविश्रान्ततद्वाणभयविह्वलम् ।
नूनं व्योम तदा ह्यासीन्मुक्तमूर्तिपरिग्रहम् ॥ ८४ ॥
वीराभिलाषात्सर्पन्ती समीपमुभयोर्मुहु. ।
गतागतपरिक्लेशं न जयश्रीरजीगणत् ॥ ८५ ॥
मन्त्रेणेव ततः शत्रोः शङ्कुना मूर्ध्नि ताडितः ।
मूछी भीमरथो भीमभुजंगम इवागमत् ॥ ८६ ॥
क्षणं प्रतीक्षते यावत्क्षात्रधर्माश्रयादरिः ।
उत्तस्थौ दशनैस्तावत्स दशन्दशनच्छदम् ॥ ८७ ॥
क्रोधस्तदङ्गे यः पूर्व मनाक्सुप्त इव स्थितः ।
गाढारातिप्रहारेण स प्रबुद्धः क्षणादभूत् ॥ ८८ ॥

·१५ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १२१ । स रोषाद्विगुणोत्साहो दन्तिना प्रेर्य दन्तिनम् । प्रतीच्छन्सुरसेनौघं जीवग्राहं तमग्रहीत् ।। ८९ ।। ततः पितुर्ग्रहामर्षात्समुत्तेजितसारथिः । रथी सूर्यरथोऽधावद्धीरध्वनिध्वनद्धनुः ।। ९० ॥ समायान्तं समालोक्य पितुः श्रान्तस्य संमुखम् । महीरथस्तमाहास्त दत्त्वा स्वरथमन्तरा ॥ ९१ ।। प्रहृत्य च चिरं चञ्चच्चारुचामीकरच्छवौ । निचखान तदीयोरःस्थलस्थाले शिलीमुखम् ॥ ९२ ।। सप्रहारं तमादाय सारथिर्ववले वले । सुरमुक्तानि पुष्पाणि पेतुर्माहीरथे रथे ॥९३ ॥ ततः कलकलारावबधिरीकृतदिङ्मुखम् । डुढौके धर्मपालेन पृथिवीपालसूनुना ॥ ९४ ॥ वपुः कोपारुणं विश्रद्धृतदिव्यशरासनः । स वर्षशरधाराभिर्धनः सांध्य इवाबभौ ॥ ९५ ।। संभूयाभिमुखीभूतं बलिनस्तस्य राजकम् । शरवर्घनस्येव संचुकोच गवां कुलम् ॥ ९६ ॥ कृत्समायासितं दृष्ट्वा सामन्तकुलमाकुलम् । सुवर्णनाभोऽभिमुखीवभूव रिपुवस्मरः ॥ ९७ ॥ तं वाहितरथं वीक्ष्य धर्मपालो ज्वलन्क्रुधा । विव्याधेति वचोबाणैरधिक्षेपविपोक्षितैः ॥ ९८ ॥ अपसर्प प्रयाहीतः कि पुरो धृष्ट तिष्ठमि । भवद्विधे न मबाहु प्रहर्तुमयमिच्छति ॥ १९ ॥ नूनमिच्छति नो जेतुं भवतैव भवत्पिता । त्वन्मतेनान्यथा कलाकरोत्यनमविनम् ॥ १० ॥ कस्त्वं भीमरथः को ना कियन्मात्रः स ते पिता। संभूय मेऽग्रतः सर्वे यदि समय तिष्ठय ! १० ॥

·:२२ काव्यमाला । नीचोचितां समाकर्ण्य तदीयामिति भारतीम् । जगाद युवराडित्थं धनुर्ध्यामामृशन्मुहुः ॥ १०२ ॥ किमेभिरधमालापैर्मातुश्चापलसूचनैः । अस्ति कोऽप्यभिमानश्चेडौकखालं विलम्बनैः ।। १०३ ।। गदितुं युज्यतेऽस्माकं न भवद्भाषितं वचः । तुलयन्ति महान्तो हि नात्मानमधमैः समम् ॥ १०४ ॥ खैरेव दुर्नयैः पापाः पच्यन्ते येन दुर्जनाः । विभाषमाणान्सुजनस्तेन तानवमन्यते ॥ १०५ ॥ इत्यालापर्युवेशस्य मानवानपमानितः । अलक्ष्यमोक्षसंधानान्सरोषादमुचच्छरान् ॥ १०६ ॥ अर्धमार्गगतामेव तदीयामिषुसंहतिम् । सोऽप्यच्छिनदविच्छिन्न रोपै रोपितकार्मुकः ॥ १०७ ॥ शिलीमुखक्षये प्रासैः कुन्तैः प्रासपरिक्षये । कुन्तक्षयेऽसिभिवीरौ सार्वकम्पौ प्रजहतुः ॥ १०८ ॥ द्वावप्यतुलसामथ्यौँ द्वावप्यस्त्रकृतश्रमौ न जानीमो जयः केति समशेत बलद्वयम् ॥ १०९ ॥ चिरयुद्धपरिश्रान्तः प्रहृत्य स ततोऽसिना । दः सुवर्णनाभेन पृथिवीपालनन्दनः ॥ ११० ॥ वन्दिभिः स्तूयमानस्तं वन्दीकृत्य सुदुर्जयम् । हासाविलनेत्रस्य निनाय पितुरन्तिकम् ॥ १११ ॥ परतपस्तडिद्वकं चित्रागः सिंहविक्रमम् । विजिग्ये वरुणं कण्ठश्चन्द्रकीर्ति सुकुण्डल. ॥ ११२ ॥ अन्येऽपि रिपुपक्षस्था राजानो ये डुढौकिरे । पद्मनाभसामन्तै कृता भग्नमनोरथाः ॥ ११३ ॥ अत्रान्तरे झुधाधावत्स्वयमेव महाबलः । पृथिवीपालमृपालः करालीकृतलोचनः ॥ ११ ॥ ते

·१५ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
१२३
तमसाधारणैश्चिहैः प्रत्यभिज्ञाय मन्त्रिणः ।
पद्मनाभमिति स्थित्वा कर्णमूले व्यजिज्ञपन् ॥ ११५ ॥
देव कोऽप्ययमत्यन्तममानुषवलः खलः ।
स्तूयते पृथिवीपालः समस्तकपटालयः ।। ११६ ॥
तदस्मिन्नप्रमत्तेन प्रहर्तुं स्वयमुत्थिते ।
योद्धव्यं स्वामिना नायमवज्ञाविषयो रिपुः ॥ ११७ ॥
इति मन्त्रिगिरं कृत्वा हृदये दयितामिव ।
बभूव संमुखं शत्रोः सज्जीकृतशरासनः ॥ ११८ ॥
पादरक्षसमूहेन परिवारितकुञ्जरौ ।
तावभीयतुरन्योन्यमनन्यसमविक्रमौ ॥ ११९ ॥
उभावुभयमायोद्धं निषिध्य बलमुद्यतम् ।
दर्पादेकाकिनावेव प्रारेभाते महाहवम् ॥ १२० ।।
शिलीमुखशतैश्छन्नास्तयोस्तिर्यग्विसर्पिभिः ।
अदृश्यन्त दिगाभोगाः पतदुल्कोत्करा इव ॥ १२१ ॥
तच्छस्त्रकौशलालोकविनिश्चलविलोचनम् ।
भुवि भूमिभुजां सैन्यं तस्थौ दिवि दिवौकसाम् ॥ १२२ ॥
चलनवलनैः स्थानैर्वल्गनैमर्मवञ्चनैः ।
तयोरभूद्धनुर्युद्धं दृप्तदोर्दण्डचण्डयोः ॥ १२३ ॥
यान्यानमुञ्चतारातिरनिष्ठितशरः शरान् ।
रोपैरर्धागतानेव पद्मनाभो लुलाव तान् ॥ १२४ ॥
शिलीमुखैरजय्योऽयं धनुर्वेदविशारदः ।
इति मत्वाक्षिपत्मासान्स प्रयासविवर्जितः ॥ १२५ ॥
खण्डयामास तानर्धचन्द्रेश्चन्द्रोज्ज्वलाननः ।
गुरुः सुवर्णनाभस्य सुवर्णाचलनिश्चलः ॥ १२६ ॥
स चक्राणि विचिक्षेप क्षेपेण रहितो रुषा ।
तानि सौवर्णमालश्च चूर्णयामास मुद्गरैः ॥ १२७ ॥

·१२४ काव्यमाला। शक्ति शक्तित्रयाक्रान्तविष्टपो विससर्ज सः । गदाभिघातैस्तां वन्ध्यां व्यधानसुराधिपः ।। १२८ ।। परशुं वाहयामास कृत्वासन्नं स दन्तिनम् । बनकेलिधरेणासौ वनमुष्टया कणीकृतः ।। १२९ ।। ततो मुमुक्षतः शकुं तस्य सोमप्रभाप्रियः । चञ्चच्चक्रेण चिच्छेद कदलीकन्दवच्छिरः ॥ १३० ॥ विद्रुते विद्विषां सैन्ये विलोक्य पतनं प्रभोः । रणं संशोधयामास वनकेलिशिर. स्पृशन् ॥ १३१ ॥ युद्धमूर्ध्नि शवीभूतान्बन्धूनुचित्य वान्धवाः । संस्कारं प्रापयामासुरिन्धनीकृतसायकाः ॥ १३२ ॥ अथ केनचिदानीय सेवकेन कृतं पुरः । पश्यन्निति शिरः शत्रोनिर्वेदमगमन्नृपः ॥ १३३ ॥ धिक्कष्टमीदृशं कर्म करोति कथमीरितः । लक्ष्मीकुलटया लोकः क्षणरक्तविरक्तया ॥ १३४ ॥ विपत्संपदि जागर्ति जरा जागर्ति यौवने । मृत्युरायुषि जागति वियोग. प्रियसंगमे ॥ १३५ ।। नावियोगः सुहृत्सगो न जन्मामृत्युदूषितम् । यौवनं नाजराग्रस्तं श्री पदकटाक्षिता ॥ १३६ ॥ रक्षायै प्रजया दत्तं पष्ठांश वेतनोपमम् । गृह्णन्भृतकवन्मूढो राजाहमिति मन्यते ॥ १३७ ॥ क्रोधादिभिरयं जीव कपायैः कलुपीकृतः । तत्किंचित्कुरुते कर्म यत्वस्यापि भयावहम् ॥ १३८ ।। प्रातृन्हन्ति पितृन्हन्ति बन्धूनपि निरागसः । हन्यात्मानमपि क्रोधाद्धिकोषमविचारक. ॥ १३९ ।। हन्ता यथाहमन्यात्र परत्रैप तथैव मे समारे हि विविर्तन्ते बलवीर्यविभूतयः ।। १४० ॥ :

·१५ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १२५ भोगान्धिग्धिग्धनं विग्धिग्धिग्धिगिन्द्रियजं सुखम् । धिग्धिक्परोपघातेन यदन्यदपि जायते ॥ १४१ ॥ हा कथं वञ्चितः पापः पापैरिन्द्रियगोचरैः । विज्ञाताखिलसंसारदुरवस्थितिरप्यहम् ॥ १४२ ।। न परं बन्धनं प्रेम्णो न विषं विषयात्परम् । न कोपादपरः शत्रुर्न दुःखं जन्मनः परम् ।। १४३ ।। तस्मात्करोमि तरिकचिन्नृजन्मनि सुदुर्लभे । छिननि कर्मणा येन गतागतपरिश्रमम् ॥ १४४ ॥ त्रिभिः कुलकम् (विशेषकम्) दौःस्थित्यमिति संचित्य संसारस्य नरेश्वरः । वितीर्य युवराजाय राज्यं सपुरवाहनम् ॥ १४५ ।। आज्ञा सुवर्णनाभस्य कुर्वस्तिष्ठ पितुः पदे । सान्तयित्वेति शोकातै पृथिवीपालनन्दनम् ॥ १४६ ॥ पदानतानवज्ञाय सामन्तान्सह सूनुना । स श्रीधरमुनेरन्ते शिश्रिये श्रमणश्रियम् ॥ १४७ ॥ ज्ञान वुपजातायां सहैव व्रतरोपणैः । दीक्षासमय एवास्य शिक्षासमयतां ययौ ॥ १४८ ॥ द्वादशाङ्गश्रुताधारो द्वादशादित्यभासुरः । प्रत्यहं बृहयामास स द्वादशविधं तपः ॥ १४९ ॥ विधिभिर्विविधाकारैः सिंहनिष्क्रीडितादिभिः । कर्मणा सह तस्यासीत्तनुस्तनुरतन्द्रिणः ॥ १५० ॥ त्रयोदशविधं तस्य चारित्रं चरतश्चिरम् । तीर्थकृत्कारणानीति समपद्यन्त षोडश ॥ १५१ ॥ सम्यग्दर्शनसंशुद्धिः शङ्कादिपरिवर्जिता । स धर्मिणि गुरौ वृद्धे श्रुते च विनयोऽधिकः ॥ १५२ ।। व्रतेष्वहिंसाप्रभृतिप्वतिचारविपर्ययः । तदङ्गेषु च शीलेषु क्रोधसंत्यजनादिपु ॥ १५३ ।।

·१२६ काव्यमाला। ज्ञानोपयोगः सततमुपधानादिपूर्वकः । संवेगो घोरसंसारदुःखभीरुत्वलक्षणः ॥ १५४ ॥ त्यागश्चाभयदानादिप्रविभेदसमन्वितः । तपश्चागूढसामर्थ्यशरीरक्लेशलक्षणम् ॥ १५५ ॥ समाधिस्तपसो विप्ने कुतश्चित्समुपस्थिते । गुणिनां दुःखसंपाते वैयावृत्त्यसमुद्यमः ॥१५६ ॥ भक्तियोगोऽहंदाचार्येष्वनुरागैकलक्षणः । बहुश्रुतेषु चाशेषशास्त्रार्थग्रन्थवेदिषु ॥ १५७ ।। श्रुते च द्वादशाङ्गादिबहुभेदसमन्विते । घण्णामवश्यकार्याणां क्रियाणामपरिच्युतिः ॥ १५८ ॥ मार्गप्रभावनाज्ञानतपःप्रभृतिकारणैः । तथा दर्शनवात्सल्यं सद्धर्मलेहलक्षणम् ॥ १५९ ।। इति शिवसुखसिध्यै भावयन्षोडशैता रहितसकलसङ्गो भावनाः शुद्धभावः । परहितकरचर्यावद्धवुद्धिर्ववन्ध व्रतनियमसमृद्धस्तीर्थकृन्नामकर्म ॥ १६० ॥ संन्यस्य सङ्गमखिलं निरवद्यवृत्ति- राराध्य दृक्करणबोधतपांस्यपांसुः । त्यक्त्वा तपोभरतनुं स्वतनुं स धीरो भेजे सुरालयमनुत्तरवैजयन्तम् ॥ १६१ ॥ फुल्लन्मल्लीकुसुमसदृशामोदमामोदिताशं रत्नज्योत्सारुचिरमचिरादेहमासाद्य सद्यः । दिव्यैः पुण्योदयपरिणतैस्तत्र मूत्वाहमिन्द्रो रेमे भोगैस्त्रयसमधिकत्रिंशदधिप्रमायुः ॥ १६२ ।। इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये पञ्चदश. सर्गः ।

·१६ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १२७ + षोडशः सर्गः। लक्ष्मीवानिह भरते सरोजखण्डैरुद्दण्डैरथ विधुदीधितिप्रकाशैः । खैश्विकैरिव परितो विराजमानो देशानामधिपतिरस्ति पूर्वदेशः ।।१।। भारेण स्तनकलशद्वयस्य यस्मिन्नुत्थातुं मुहुरसहा विदग्धगोप्यः । गीतेन स्फुटकलमानमञ्जरीणां लुण्ठाकं हरिणगणं विमोहयन्ति ॥२॥ चीत्कारारवबधिरीकृताखिलाशैर्यत्राहामिव विदधद्भिरिक्षुयन्त्रैः । व्याकृष्टाः सरसरसामृतं पिबन्तः पान्थौघा न पथि परिश्रमं विदन्ति ॥३॥ संतापप्रसरमुषः समाश्रितानां तुगत्वे सति फलसंपदा नमन्तः । सच्छायाः सरसतया सदैव यत्र सादृश्यं दधति महीरुहा महद्भिः ॥ ४ ॥ नीरन्धैविपुलफलैरकृष्टपच्यैः संपन्नं सुरकुरुवत्समस्तसस्यैः । न स्पष्टुं यमलमवग्रहा गृहोत्था निर्दोष नरमिव दुर्जनापवादाः ॥ ५ ॥ संगीतध्वनिमुखरविराजमाना प्रासादैः शशधरबिम्बचुम्बनोत्कैः । तत्रास्ति त्रिदशपुरीव राजधानी विख्याता त्रिजगति चन्द्रपुर्यभिख्या ॥६॥ विस्तीर्णोन्नतशिखरावलीकराप्रैरुत्तम्भामिव विदधन्निराश्रयस्य । कारुण्यात्पवनपथस्य भाति यस्यां प्राकारो ध्वजरमणीयगोपुरानः ॥ ७ ॥ काचादिप्रतिमविलोलवीचिनाम्भःखातेनापरिमितकुक्षिणा निजेन । या शोभा वहति समन्ततः परीता तद्रनान्यभिलषता पयोधिनव ॥ ८ ॥ यत्रोर्वीरुहनिचयः परं वियोगी सादिः समजनि केवलं विलापी । वैरस्सं परमतिपीडितेक्षुदण्डे संग्रामे परमभवद्गदाभिघातः ॥ ९ ॥ पातालोदरमिव सेवितं सहसैर्नागानां हृदयमिवोरु सज्जनानाम् । शाक्यानां मतमिव यत्र भूमिकाभिर्बह्वीभिः स्थितमवभाति राजवेश्म ॥१०॥ प्रख्यातः प्रशमरतः प्रतापराशिस्तत्रासीदवनिपतिर्महादिसेनः । यः क्रान्ताखिलभुवनैर्गुणैरुदारैरिक्ष्वाकोः कुलममलैरलंचकार ॥ ११ ॥ कुन्देन्दुद्युतिनिकरावदातयान्यान्यकुर्वञ्जगति महीभृतः स्वकीर्त्या । कैल्याणप्रकृतितया न केवलं यः स्थैर्येणाप्यनुविदधे सुराचलेन्द्रम् ॥ १२ ॥ १. उत्तम्भनम्. २. नीलपर्वतः. ३. कल्याण सुवर्णमपि.

·१२८ काव्यमाला। लावण्यं भृशमदधादभूदगाधो रत्नानामपि परमालयो बहूनाम् । अन्वेतुं तदपि शशाक यं महेच्छं नाम्भोधिः प्रलयपराकृतव्यवस्थः ॥१३ शौर्य नातिशयि समुज्झितं नयेन न क्षान्त्या रहितमुदारया प्रभुत्वम् । यस्यासीद्विनयविनाकृता न विद्या वित्तं नानवरतदानभोगहीनम् ॥ १४ तस्यो:वलयविशेषकस्य राज्ञः पर्याप्ताननुगुणवर्णनेयतैव । संसारार्णवमथनस्य भव्यभानोर्यद्भेजे सकलजगद्गुरोर्गुरुत्वम् ।। १५ ।। तस्य श्रीरिव कमलालयादुपेता पातालादिव परिनिर्गताहिकन्या । पुप्पेषो रतिरिव लक्ष्मणेति जाया सर्वान्तःपुरपरमेश्वरी बभूव ॥ १६ ॥ सच्छाया विपुलमहातरोलतेव मेघानामिव पदवी सतारतारा । चापश्रीरिव वरवंशलब्धजन्मा या रेजे सुकविकथेव चारुवर्णा ॥ १७ । लोलत्वं नयनयुगे न चित्तवृत्तौ मन्दत्वं गतिषु न सज्जनोपकारे । कार्कश्यं कुचयुगले न वाचि यस्या भङ्गोऽभूदलकचये न चापि शीले॥१८ सौभाग्यं वचिदितरत्र रूपमात्रं क्वापि स्याद्विनयगुणोऽपरत्र शीलम् । यस्यां तत्समुदितमेव सर्वमासीत्प्रायेण प्रभवति तादृशी न सृष्टिः॥ १९ सर्वेषामपि तमसा स्थितः परस्तात्तीर्थस्य क्षतरजसोऽष्टमस्य कर्ता । यद्गर्भ गुणनिधिरात्मनाधिशिश्ये कस्तस्या गुणगणनां विधातुमीशः ॥२ ता क्षोणीमिव चतुरर्णवावसानामायातां तनुमनुकृत्य मानवीयाम् । प्राप्योर्वीपतिरखिलेन्द्रियार्थसारामात्मानं स कलयति स्म सार्वभौमम् ॥२ व्यासक्तस्तदधरपल्लवे स राज्यश्रीचिन्तामपि शिथिलीचकार भूपः । प्रायेण स्थिरमतयोऽपि विप्रमोहं नीयन्ते मदनफलैरिवेन्द्रियार्थैः ॥ २ः निर्ममं विषयसुखाम्बुधावगाघे तं मन्दोद्यममवधार्य राजकार्ये । खातन्त्र्यं ययुरखिलानि मण्डलानि मन्दत्वं भवति न कस्य वाभिभूत्यै ॥२ व्युत्थानं सचिवमुखान्निशम्य राज्ञां राजेन्द्रो निजमभिनिन्ध च प्रमाद निर्जेतुं स दश दिशोऽन्यदा प्रतस्थे सामन्तैः परिकरित सहस्रसंख्यैः ॥२ प्राक्पूर्वी दिशमुपसृत्य धूतधन्वा कृत्वाथ स्वशरशरव्यमगराजम् । कारुण्यात्प्रणतिपरे रराज राज्यं तत्सूनौ विदधदुपायनीकृतेभे ॥ २५॥ १ अष्टमस्तीधेकर. -

·१६ सर्गः]
चन्द्रप्रभचरितम् ।
१२९
प्रोद्दामद्विरदरदप्रभेदनिर्यद्योधामृक्प्लुतरथचक्रचक्रवाले ।
तेनाजौ प्रविदधिरे कलिङ्गभर्तुः कामिन्यो वलयविहीयमानहस्ताः ॥२६॥
पादानद्वितयशिलीमुखायमानं स्वग्रीचानिहितकुठारमेकवीरः ।
पञ्चालाधिपतिमसौ व्ययुक्त रत्नैर्न प्राणैः प्रणतकृपालवो महान्तः ॥ २७ ।।
सछन्नाखिलककुभो घनानिवोग्रान्नि—मायुधजनिताचिरांशुशोभान् ।
चेदीशं द्वममिव निम्नतः समूलं तस्यासीन्मरुदनुकारकारि वीर्यम् ॥२८॥
संप्राप्तस्तटभुवि पूर्ववारिराशेरुद्वेलः क्षितितलपालिनो बलौघः ।
प्रोत्खातद्विषदवनीरुहप्रतानो जज्ञेऽसावपरपयोधिसंगमाभः ॥ २९ ॥
कल्लोलोच्छलितविदीर्णशुक्तिमुक्तां ते मुक्तावलिमनुवेलमिन्दुगौरीम् ।
गच्छन्तीमिव रिपुकीर्तिमब्धिपारं गृह्णन्तः क्षितिपतिसैनिका विरेजुः ॥३०॥
ते पीत्वा प्रहरणधारिणामरीणामायुभिः सह शुचिनालिकेरनीरम् ।
वेलान्तर्वणविवरेषु तस्य योधाः कङ्को(ल्लो)लानिलविहतश्रमा ववल्गुः॥३१॥
स स्तम्भं जयककुदं निषूदितारिर्वेलाद्रेः शिरसि निखानयांबभूव ।
प्रभ्रान्ताखिलककुमः स्वकीयकीर्विश्रान्त्यास्पदमिव नाकमारुरुक्षोः ॥३२॥
भूभर्तुर्दिशयाभिदक्षिणां यियासोः सैन्योत्थैरथ पथि सैकतै रजोभिः ।
कुर्वद्भिः सितमुडवर्क्स तस्य काष्ण्य शत्रूणामिव समधार्यताननेषु ॥ ३३ ॥
तत्रासौ समुपगतः समुद्यतासिरान्ध्रीणां रणविनिपातितप्रियाणाम् ।
संपूर्णं तुलितकलङ्कगण्डभित्ति व्यालम्वालकमकृताननेन्दुबिम्बम् ॥ ३४ ॥
यत्काचेष्विव भृशमन्यपार्थिवेषु न व्यक्तिं व्यपगतधामसु प्रपेदे ।
कर्णाटेष्वजनि परिस्फुटं तदीयं तद्भानोरिव तपनोपलेषु तेजः ॥ ३५ ॥
सामन्तोपचितचमूपयुक्ततोया रिक्तत्वं ययुरचिरेण याः सरस्यः ।
- तास्तत्र द्रमिलवधूवियोगजाश्रुस्रोतोभिः स पुनरपूरयत्प्रवृद्धैः ॥ ३६ ॥
घर्षद्भिर्मलयगिरौ महागजानां ग्रैवेयैरकृषत चन्दनेषु येताः ।
तस्योर्वीतलतिलकायमानकीर्तेस्तेऽपाचीप्रविजयसाक्षिणो बभूवुः ।। ३७ ॥
पण्यस्त्रीमिव समुपात्तपत्रपूगैस्तै क्त्वा मलयनभूषितामपाचीम् ।
संसर्पत्परिमलकुङ्कुमाभिरामा तद्योधैर्दुतमकटाक्षि पश्चिमाशा ॥ ३८ ॥

·१३० काव्यमाला। .. भूपाले विजितसमस्तदक्षिणाशे यत्राभूत्प्रतिहतशक्तिरन्तकोऽपि । कस्तत्र त्वमिति मरुच्चलैः प्रचक्रे तच्चिद्वैरिव वरुणोपसारसंज्ञः ॥ ३९ । लाटीनां कठिनबृहत्पयोधराग्रसंघट्टप्रतिहतिजर्जरे पुरैव । लाटीये हृदयतटे पतस्तदीयः शस्त्रौघः परमजनिष्ट कीर्तिभागी ॥ ४० तत्तेजो विहितविपक्षकक्षदाहं लेशेनाप्यजनि न वाडवाविहीनम् । गम्भीरे स्थितिमति सत्त्वभाजि सिन्धुनाथेऽपिज्वलितुमलं यतो बभूव ॥४१ दर्पान्धाञ्झटिति हठेन पारसीकान्वैतस्या विनतरिपुर्विनीय वृत्त्या । तैर्दत्ता बहुविधरत्नगर्भदण्डव्याजेनादित गुरुदक्षिणामिवासौ ॥ ४२ ॥ भूभर्तुः कुसुमशरानुकारिकान्तेः संपर्क समुपगता करेण सद्यः । सा बलगत्तुरगखुरोत्थरेणुरूपात्रोमाञ्चानमुचदिवोच्चकैः प्रतीची ॥ ४३ ॥ संप्राप्तैस्तटमपराम्बुधेबलेभैः संरम्भादभिपततो निहत्य मुक्तान् । वेलान्तोच्छूिततरुषूदलम्बयत्स स्वख्यातिस्मृतिकरणक्षमाञ्जलेभान् ॥ ४४ तत्राशामभिचलिते कुवेरगुप्तां संच्छन्नं तुरगखुरोत्थितै रजोभिः । व्योमासीद्दलभरपीड्यमानमूर्धामुच्छ्रासैरिव फणिनां रसातलोत्यैः ॥ ४५ प्राप्तस्योत्तरदिशमेति तीव्रभावं तिग्माशोरपि न विना क्रमेण तेजः । व्याक्षेपक्षणमनपेक्ष्य सद्य एव स त्वासीदरिजनदुःसहप्रतापः ॥ ४६ ॥ तस्योर्वीवलयभुजः समस्तदिक्कैः सामन्तैः समुपगतैः प्रबृंहितेभ्यः । सैन्येभ्यः परिददतावकाशदेशं स्वानन्त्यं प्रकटितमुत्तरापथेन ॥ ४७ ॥ तत्रेन्दूपलशकलोज्ज्वलैः समन्तात्सर्पद्भिर्नभसि करेणुशीकरौघैः । कौवेर्या इव निजनायकाभिभूतिं शङ्किन्याः प्रविगलदश्रुभिश्चकाशे॥ ४८ हृत्वापि द्रविणमसावभोगवृद्धं टक्कानां वधकरणोद्यतासिरासीत् । नाज्ञासीत्तदपहृतेर्विधानमात्रादेवामून्वयमसुभिर्विमुक्तदेहान् ॥ ४९ ॥ काश्मीरप्रभविषु भूमिभृत्यु वज्रीभूयासौ पृथुकटकान्वितेषु भूपः । कीरीणामभिनवयौवनोद्धताना लावण्यश्रियमनिष्ट शोचनीयाम् ॥५० कापोताङ्गरुहविधूसरः समन्ताद्यः पांसुर्नमसि ससर्प तच्चमूत्थः । संत्रासोदयपरिकम्पमानपक्षे संजज्ञे खैशमशके स एव धूमः ॥ ५१ ॥ १ अष्टमस्तीर्थकर २. उत्तरदेशोद्भवाना भिहानाम्. ३. चकार. ४. खशा उत्तरवा- सिन केचन जना..

·१६ सर्ग.] चन्द्रप्रभचरितम् । १३१ कस्तूरीमृगसुरभी हिमाचलेन्द्र प्रच्योतत्पयसि निवेशितात्मसैन्यः । स्ववीणाकलितकरैः स किंनराद्यैः शुश्रावेन्दुरुचि यशः प्रगीयमानम् ॥५२॥ इत्याशाः समदवधूरिव क्षितीशः संक्षेपात्करमिलिताः स संविधाय । संतुष्टाखिलजनवर्धितोत्सवायां प्रत्यागादतुलपराक्रमः स्वपुर्याम् ॥ ५३ ॥ भूपानां वसनयुगादिसत्कृतानां संघातं सपदि यथायथं विसर्थे । संपश्यन्मुखकमलं स लक्ष्मणायाः साम्राज्यं समनुबभूव दीर्घकालम् ॥५४॥ प्रागेव प्रमुदितधीजिनावताराद्रलानाममुत्रदहिद्विषा प्रयुक्तः । कोट्यधै प्रतिदिवसं त्रिकोटियुक्तं षण्मासानथ धनदस्तदीयगेहे ॥ ५५ ॥ अष्टौ च त्रिदशपतेनिदेशवाक्यात्तस्यान्तःपुरमुपगम्य दिक्कुमार्यः । व्यानम्राः स्वमभिनिवेद्य लक्ष्मणायाः कर्तव्यं व्यधिषत गर्भशोधनादि ५६ सौधोत्सङ्गे तुझपल्यङ्कसुप्ता कल्याणाझी यामिनीपश्चिमार्थे । चिहीभूता नजन्मानुमाने खप्नानेतान्साथ देवी ददर्श ॥ ५७ ॥ शैलेन्द्राभं शुभ्रमैन्द्रं गजेन्द्रं दर्पोत्सेकोद्रेकमाणं गवेन्द्रम् । नागेन्द्रौपं द्रावयन्तं मृगेन्द्रं लक्ष्मी हस्तन्यस्तलीलारविन्दाम् ॥ ५८ ॥ मालायुग्मं प्रान्तविभ्रान्तभृङ्गं सान्द्रज्योत्वं पार्वणं शीतभानुम् । भानु भासा भासिताशान्तरालं मीनद्वन्द्वं क्रीडदन्योन्यरक्तम् ॥ ५९॥ कुम्भावम्भोजावृतावम्बुपूर्णौ शुभ्राम्भोजोद्भासितोयं तडागम् । वीचीचक्रैश्चम्विताकाशमब्धि सिंहव्यूढं विष्टरं शैलतुङ्गम् ॥ ६०॥ दिव्यं देवैः सेव्यमानं विमानं नागावासं नागकन्याभिरामम् । सर्पत्तेजोमण्डलं रत्नराशिं धूमत्यागादुज्ज्वलं धूमकेतुम् ॥ ६१ ।। स्खमानेतान्भूरिकल्याणहेतून्गत्वा प्रातः प्रीतिविस्तारिताक्षी । सा भूभर्तुः सूचयामास देवी चक्रे तेनापीति सा तत्फलज्ञा ॥ ६२ ॥ ब्रूते नागस्ते त्रिलोकैकमुख्य कल्याणास्से सूनुमुक्षागभीरम् । सिंहः सिंहोदारदुर्लवयवीर्य लक्ष्मीदेवेन्द्राभिषेकैकयोग्यम् ।। ६३ ।। दामद्वन्द्वात्सुभ्र सोऽनन्तकीर्तिर्मावी चन्द्रात्तृप्तिहेतुः प्रजानाम् । मोहध्वान्तध्वंसकस्तिग्मभासः पाठीनाभ्यां सर्वशोकैर्विमुक्तः ॥ ६४ ॥ १. नदन्तम् ·१३२ काव्यमाला। कुम्भालोकालक्ष्मणैः पूर्णदेहस्तृष्णावहिच्छित्सरोवीक्षणेन । यादोनाथाकेवलज्ञानभागी लब्धा सिद्धेहेमसिंहासनेन ॥ ६५ ॥ स्वर्गादेता देवि देवालयेन नागावासाद्धर्मतीर्थस्य कर्ता । क्रीडाशैलो रनपुञ्जाद्गुणानां धक्ष्यत्यु बहिना कर्मकक्षम् ॥ ६६ ॥ फलं खप्नावल्याः सकलमिति निश्चित्य दयिता- द्दधाना रोमाञ्चं प्रकटमपरं कञ्चुकमिव । प्रमोद सा भेजे कमपि वचनानामविषयं मुदे केषां न स्यादभिलषितसंप्राप्तिरथवा ॥ ६७ ॥ अथाहमिन्द्रः स ततोऽवतीर्य खायुःक्षयेऽनुत्तरवैजयन्तात् । कुक्षौ प्रशस्तेऽहनि लक्ष्मणाया विवेश शुक्ताविव वारिबिन्दुः ॥ ६८॥ तस्मिन्गर्भावतारं कृतवति भुवनक्षोभसंपादिपुण्ये सर्वाटोपेन गत्वा क्षितिपतिभवने सासुरेन्द्राः सुरेन्द्राः । कृत्वा कल्याणमुच्चैर्हतपटुपटहा वेणुवीणाभिरामं नृत्यन्तः स्व निवासं कृतजिनजननीपादपूजाः प्रजग्मुः ॥ ६९ । श्रीहीधृत्यादिभिः खान्वपुषि वरगुणाकान्तिलज्जादिरूपा- न्देवीभिस्तन्वतीभिः सततमनुपमप्रीतिभिः सेव्यमाना । पश्यन्ती रत्नवृष्टिं स्वयमुदयवतीं प्रत्यहं वर्गिमुक्तां मासान्गर्भप्रभावान्नव नलिनमुखी सा सुखेनैव निन्ये ॥ ७० ॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये षोडश सर्ग. । -- सप्तदश सर्ग.। अथ सा प्रसूतिसमयेन जिनमिव दिदृक्षुणेरिता । पौषमलिनदशमीक्षयजां तिथिमाप्य सुन्दरमजीजनत्सुतम् ॥ १ ॥ ककुभः प्रसेदुरजनिष्ट निखिलममलं नभस्तलम् । तस्य जननसमये पवनः सुरभिर्ववौ सुरभयन्दिगगनाः ॥ २ ॥ वियतः पतद्भिरतिहृष्टहृदयसुरवृन्दवर्धितः । दिव्यकुसुमनिकरैररुचत्क्षितिमण्डलं भ्रमरवद्धमण्डलैः ॥ ३ ॥ .

·७ सर्ग:] चन्द्रप्रभचरितम् । १३३ मणिघण्टिकाः सदसि रेणुरकरहति कल्पवासिनाम् । ज्योतिरमरसदने सहसा प्रनगर्जुसर्जितरवं गजारयः ॥ ४ ॥ प्रणनाद भावनगृहेषु जलदपटुशङ्खसंहतिः । व्यन्तरसुरभवनेष्वहताः पटहाः प्रतिध्वनिमुचः प्रदध्वनुः ॥ ५ ॥ इति हेतुभिः प्रचलितैश्च समसमयमात्मविष्टरैः । ज्ञातजिनपतिभवाः परितो गगनं प्रपूर्य विबुधाः प्रतस्थिरे ॥ ६ ॥ प्रचलत्सुरासुरकिरीटकिरणनिकुरुम्बरजिताः । मण्डनमिव जगृहुः ककुभोऽप्यथवा न कस्य जिनजन्म वृद्धये ॥ ७ ॥ अधुना व्यनक्ति जिन एव भुवनमिदमत्र किं मया कृत्यमिति सुरविमानचयैस्त्रपयेव भानुरभवत्तिरोहितः ।। ८ ।। सुरपसिरानृपतिगेहमरुचदमरालयातता । अन्तरमकलयता धुभुवोरिव मानरज्जुरुदतारि वेधसा ॥ ९ ॥ स चतुर्विधोऽपि नृपसम विविधमणिरत्नभासुरः । प्राप भृतसकलभूमितलो जलराशिवत्सुरगणः सवासवः ॥ १० ॥ अथ मायया जनितमात्रतदनुकृतिरूपमर्भकम् । मातुरुरसि विनिवेश्य शची जिनमुज्जहार गुरुभक्तिभाविता ॥ ११ ॥ तमुदीक्ष्य भासुरमशीतरुचिमिव शचीसमाहृतम् । पद्मवनमिव विकासमगाद्युगपत्सहस्रमपि चक्षुषां हरेः ।। १२ ।। सुरवृहिते जयजयेति भुवनमभिसर्पति ध्वनौ । हस्तधृतवपुषमात्मगजं तमरोपयत्प्रथमकल्पनायकः ॥ १३ ॥ इतरे च तं परमभक्तिभरनतकिरीटकोटयः । भेजुरमरपतयोऽन्तगता विभृतातपत्रकलशाब्दचामराः ॥ १४ ॥ सुरयोषितो विविधधूपबलिकुसुमरुद्धपाणयः । मङ्गलमुखरमुखाम्बुरुहाः करिणीगताः समुपतस्थिरेऽग्रतः ॥ १५ ॥ चलितेऽभिमेरु सुरनाथनिवहपरिवारिते जने । नेदुरथ विवुधहस्तहताः परितः प्रयाणपरिशंसिमेरिकाः ॥ १६ ॥ १. करताडनं विना शब्द चक्रु २. अन्दो दर्पण इति दीका ·: १३४ काव्यमाला। सुरपेटकैः पटु नटद्भिरतिललितगीतवादितै. । नृत्तमयमिव तदा सकलं सदिगन्तरं समभवन्नभस्तलम् ॥ १७ ॥ भुवनातिशायिजिनरूपविनिहितविलोचनोत्पलैः । लड्वितमपि बुबुधे विबुधैर्न सुराद्रिवर्त्म तदुपातविस्मयैः ॥ १८ ॥ अथ ते परीत्य सुरशैलमुरुरुचिरचैत्यमन्दिरम् । पाण्डुकदृषदि सुरप्रमुखा हरिविष्टरे सुखमतिष्ठयजिनम् ॥ १९ ॥ सुरपतिमाशु विरचय्य कृतविततिमा पयोम्वुधेः । चक्रुरमलतरदुग्धघटैरभिषेचनं त्रिदशलोकनायकाः ॥ २०॥ अभिषिच्य तं ललितनृत्तमधुररवगीतवादितैः । वज्रमयनिशितसूचिकया विविधुर्युगं श्रवणयोः सुरेश्वराः ॥ २१ ॥ मणिकुण्डलाङ्गदकिरीटकटकरशनादिभूषणैः । दिव्यकुसुमवसनैश्च सुरास्तमभूषयंत्रिभुवनकभूषणम् ॥ २२ ॥ प्रविधाय ते समयमेकममरपतयः कृतोत्सवाः । चन्द्रसमरुचिरयं भगवानिति चन्द्रपूर्वममुमाह्वयन्प्रभुम् ॥ २३ ॥ अथ भक्तितः प्रथमकल्पपतिरितरवासवान्वितः । स्तोतुमिति विरचिताञ्जलि तं सहजत्रिबोधसहितं प्रचक्रमे ॥ २४ ॥ सकलाववोधमकलङ्कमनुपममचिन्त्यवैभवम् । जन्मरहितमजरामरणं जितमत्सरं जिनमभिष्टुवेऽष्टमम् ॥ २५ ॥ स्तुतिशक्तिरस्ति न ममेश तदपि हितकाडया स्तुवे । शक्यमिदमिदमशक्यमिति प्रविचारबाह्यमतयो हि कार्यिण ॥ २६ हरिविष्टरस्थितमशेषजननयनहारि ते वपु । कान्तिरुचिरमुढयादिशिरोगतमिन्दुमण्डलमिवावभासते ॥ २७ ॥ जिन यः समाश्रयति मार्गमखिलजनवत्सलस्य तस्य न भवभयमस्ति पुनः किमु नौस्थितो जलनिधौ निमज्जति ॥२. तव नाथ यश्चरणयुग्ममविचलितभक्ति सेवते । तस्य किमु खलु करोति यमो नहि वाघते तुहिनमग्निसेविनम् ॥२ ते ·१७ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १३५ तव दर्शनं जगदधीश विदधदजरामरं जगत् । कस्य न कथय रसायनवद्विदुषामभव्यमपहाय रोचते ॥ ३० ॥ सुखमाश्रिताय जिननाथ वितरसि यदिच्छया विना । शक्तिरियमनघ ते सहजा किमु विनसा श्रमहरं न चन्दनम् ॥३१॥ स कृती कृतार्थमपि तस्य जगति कलयामि जीवितम् । यस्य हृदयसरसि स्फुरति प्रतिवासरं जिन तवाङ्ग्रिपङ्कजम् ॥ ३२ ॥ सुरपूज्य यः सततमेव वहति हृदयेन नाम ते । मन्त्रकुशलमिव शाकिनिकाः प्रभवन्ति न च्छलयितुं तमापदः ॥३३॥ मतिमातनोति हरतेऽघमुपनयति सर्वसंपदः । किं तदधिप विदधाति न यद्भवदविपङ्करुहसेवनं नृणाम् ॥ ३४ ॥ सकलोऽप्यपेक्ष्य किमपीश परहितरतः प्रजायते । न क्वचिदियमुपलब्धचरी तव नियंपेक्ष भुवनोपकारिता ॥ ३५ ॥ हरयोऽभिषेकमुपगम्य विदधति शची प्रसाधिका । वारि वहति निवहो चुसदामपरस्य कस्य महिमा जिनेदृशः ॥ ३६ ॥ पशवोऽपि संनिधिमवाप्य तव जिन भवन्ति भाक्तिकाः । मानुषतनुरपि यस्तु मतिं त्वयि नातनोतु स पशुः पशोरपि ।। ३७ ॥ भयरोगशोकमरणानि भवभयविचित्रवेदनाः । तावदभव भजते भवभृत्त्वयि यावदस्य हृदयं न लीयते ॥ ३८ ॥ नम इत्यपि त्वयि जिनेन्द्र विनिगदितमक्षरद्वयम् । पापमखिलमपहन्ति नृणामपरस्तु वाग्विभव एव वाग्मिनाम् ॥ ३९ ॥ इति संप्रधार्य भुवनेश भवति विनुतिः प्रवन्नता । सिद्धनुतिकृतफलेन मया न वितन्यते जिन ततो नमोऽस्तु ते ॥४०॥ तमिति प्रणुत्य गुरुभक्तिभरनततनुः पुरंदरः। सोत्सवमनयत चन्द्रपुरी परिवारितः सुरगणेन नृत्यता ॥ ४१ ।। प्रविधाय तत्र पुनरेव मुदितहृदया महोत्सवम् । भेजुरमरनिवहा. स्वभुवं विनिवेद्य तं जनवयोर्जिनार्भकम् ॥ ४२ ॥ १. स्वभावेनेति टीका.

·१३६
काव्यमाला।
स्वकराङ्गुलीनिजमुखेन विबुधपतियोजितामृताः ।
प्रीतिविकसितमुखः स लिहन्न चकार मातृकुचयोरतिस्पृहाम् ।। ४३।।
विदधज्जितस्फटिककान्तिरखिलजनलोचनोत्सवम् ।
वृद्धिमभजत जिनाधिपतिः प्रतिपच्छशाङ्क इव सोऽनुवासरम् ॥ ४४ ॥
तमरीरमत्सुरकुमारसमितिरभिगम्य सुन्दरम् ।
पौरजनहृदयहृष्टिकरैः करकन्दुकप्रभृतिभिविनोदनैः ॥ ४५ ॥
प्रकृतिस्फुटं ग्रहगणस्य गमनमिव चापलं शिशोः ।
क्रीडनमकृत पृथग्जनवप्रतिबद्धबुद्धिरपि यजिनेश्वरः ॥ ४६ ॥
विचरन्स कुट्टिममहीषु परिजनकराङ्गुलीः श्रितः ।
मन्दनिहितचरणो रुरुचे सरसीषु हंस इव वासरद्युतिः ॥ ४७ ॥
शुशुभे करात्करतलानि सकलसुहृदां स संचरन् ।
दीधितिरुचिरवपुर्वणिजामविबुद्धमूल्य इव वारिधर्मणिः ॥ ४८ ।।
मणिमुद्रिकाकटकहारवसनरसनादिभूषणम् ।
तस्य सुरपतिगिरा धनदः प्रजिघाय सर्वमपि शैशवोचितम् ॥ ४९ ॥.
स कुमारयोग्यजलकेलिगजतुरगरोहणादिभिः ।
कर्मभिरतिशयितान्यजनैरनयत्कियन्तमपि कालमूर्जितः ॥ ५० ॥
हरिपीठमास्थितवतोऽथ निखिलनिजपार्थिवान्वितः ।
तस्य विरचितविवाहविधीरकरोत्पिता नृपतिपट्टवन्धनम् ॥ ५१ ॥
प्रशशास पूज्यवचनस्य स पितुरुपरोधतो महीम् ।
मुक्तिसुखविनिहितैकमतेनहि तस्य कापि विषयाभिलाषिता ॥ ५२ ॥
वसुधामवत्यतुलधानि चतुरुदधिवारिमेखलाम् ।
तत्र भृशमभिननन्द जनो जनवृद्धिहेतुरुदयो हि तादृशाम् ॥ ५३ ॥
न वभूव कस्यचिदकालमरणमखिलेपु जन्तुपु ।
जातुचिदपि न जनाकुलता व्यदधादवृष्टिरतिवृष्टिरेव वा ॥ ५४ ॥
न समीरण श्रवणभेदिपरुपरवदारुणो ववौ ।
नाम्पदमलमत रोगगणः समपादि नातिहिममुप्णमेव वा ॥ ५५ ॥

·१७ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १३७ न विवाधनं जनपदस्य समजनि कदाचिदीतिभिः । क्रूरमृगसमुदयोऽप्यभवन्न पुरे च हिंसनविषक्तमानसः ॥ ५६ ॥ तमुपायनैः समुपगम्य सदसि परचक्रपार्थिवाः । द्वाःस्थकथितनिजनामकुलाः शिरसा प्रणेमुरवनीतलस्पृशः ।। ५७ ॥ रजनीमहश्च स विभज्य विबुधनुतबुद्धिरष्टधा । कर्मभिरनयत सर्वजगन्नयमार्गदर्शनपरो यथोचितः ॥ ५८ ॥ तमुपेत्य शक्रवचनेन नरपतिसहस्रमध्यगम् । भेजुरमरवनिता विविधैः प्रतिवासरं ललितगीतनर्तनैः ॥ ५९ ॥ कमलप्रभाप्रभृतिदिव्यनिजयुवतिवृन्दवेष्टितः । भोगसुखमिति यथाभिमतं चिरमन्वभूत्स जगदेकनायकः ।। ६० ॥ अपरेधुरुन्नमितवाहुरधिकजरया निपीडितः । तस्य सदसि समुपेत्य शनैः श्रितयष्टिरित्यकृत कोऽपि पूत्कृतिम् ६१ सुरवृन्दवन्द्य करुणाई शरणगतलोकवत्सल । त्रातरखिलजगतां कृपणं भयभीतमस्तमय रक्ष रक्ष माम् ।। ६२ ॥ कथितो निमित्तिपुरुषेण रजनिसमये समेत्य माम् । मृत्युरविहतगतिप्रसरस्तव पश्यतोऽद्य जगदीश नेष्यति ।। ६३ ॥ क्षमसे ततो यदि न पातुमसि जिन वृथान्तकान्तकः। वाचमिति समभिधाय पुरः सहसा तिरोहितवपुर्बभूव सः ।। ६४ ॥ वद देव कोऽयमिति सभ्यजनवचनमारुतेरितः । दृष्टनिखिलभुवनोऽवधिना भगवान्हसन्निति जगाद कारणम् ॥ ६५ ॥ मम कर्तुमेष विषयेषु विरतिममराधिपाज्ञया । धर्मरुचिरिति सुरस्थिदिवात्समुपाययौ विकृतवृद्धविग्रहः ॥ ६६ ॥ विनिवेद्य सभ्यनिवहस्य कृतपरमविस्मयस्य तम् । भोगविरतहृदयः स भवस्थितिमित्यचिन्तयदचिन्त्यचेष्टितः ॥ ६७ ॥ धनयौवनप्रभृति सर्वमनुगतमिदं शरीरिणाम् । न क्षणमपि भवति स्थितिमन्निजपूर्वजन्मकृतपुण्यसंक्षये ॥ ६८ ॥ - १३ ·१३८ काव्यमाला। विषयेषु शत्रुसदृशेषु विविधपरितापहेतुषु । सक्तिमविरतमतिः कुरुते हतबुद्धिरेव न तु बोधभासुरः ॥ ६९ ॥ विविधासु योनिषु वपूंषि विविधरचनानि धारयन् । इन्द्रियसुखलवलुब्धमतिर्नटवत्प्रयाति तनुमान्विडम्बनाम् ॥ ७० ॥ वपुरादधप्रविजहच्च विविधमिह यैर्विवञ्चितः । कर्मभिरहमधुना तपसा क्षिपयामि तानि निखिलानि मूलतः ॥ ७१ ।। इति चिन्तनाकुलमुपेत्य सदसि जगदन्तिकामराः । चिन्तितमखिलहितं भवता जिन साधु साध्विति तमभ्यनन्दयन्॥७२॥ विमलाभिधानशिविकास्थममरपतिरेत्य सामरः । प्रापदथ सकलर्तुवनं तमुरूत्सवेन कृतदुन्दुभिध्वनिः ॥ ७३ ॥ प्रवितीर्य राज्यमवदातचरितवरचन्द्रसूनवे । षष्ठ()युगभिहितसिद्धनुतिः स तपोऽग्रहीद्दशशतैर्महीभुजाम् ॥ ७४ ॥ मणिभाजने समधिरोप्य विवुधपतिरात्मभक्तितः । क्षीरजलनिधिजले निदधे दृढपञ्चमुष्टिभिरपाकृतान्कचान् ॥ ७५ ॥ प्रविधाय तत्र पटुवाद्यनिनदरमणीयमुत्सवम् । क्षोभितसकलमहीवलयं प्रययुः पुनः सुरगणा यथायथम् ॥ ७६ ॥ अथ सोमदत्तनृवरस्य नलिनपुरपालिनो गृहे । पञ्चवसुनिपतनप्रभृतीन्यकृता तानि स गृहीतपारणः ॥ ७७ ॥ प्रशमादिभि स चतुरोऽपि चतुरमतिरूर्जितैर्गुणैः । नाशमनयत कषायरिपून्विहरंस्तपखिजनयोग्यधामसु ॥ ७८ ॥ न परीषहास्तमसहन्त धृतिकवचिनं प्रवाघितुम् । कुत्तृडवनिशयनप्रमुखा युधि संवृताङ्गमिव शत्रुपत्रिणः ॥ ७९ ॥ अपरापरैः स समुपेत्य समयगततत्त्वगोचरम् । संशयमलमपहस्तयितुं प्रतिवासरं मुनिजनैरसेव्यत ॥ ८० ॥ - १. रत्नपुष्पगन्धोदकदृष्टय , सुरभिमृदुपवन , देवदुन्दुभिवेति पञ्चवसूनि. २. क्रोधो मानो माया लोभश्चेति कयाय इति सर्वदर्शनसंग्रह .

·न १७ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १३९ प्रकृतीयंस्तनुतरत्वमतनुतपसामकर्मणाम् । तत्र पुनरपि जगाम वने समपादि यत्र निजमेव दीक्षणम् ॥ ८१ ।। मुनिभिः स्थितः सहसमेत्य तलभुवि स नागशाखिनः । ध्यानमतुलमवलम्ब्य सितं हतघातिकर्मरिपुराप केवलम् ॥ ८२ ॥ तस्मिन्काले सह परिजनैर्यक्षराजेन गत्वा शक्रादेशासमवशरणं निर्ममे तस्य भर्तुः । जैनादाद्यात्समवशरणाद्योजनार्धार्धहान्या सार्धान्यष्टौ यदनुगदितं योजनान्यागमज्ञैः ॥ ८३ ॥ धूलीसालो वलयसदृशस्तस्य बभ्राम पार्चे मानस्तम्भाश्चतसृषु महादिक्षु तस्यान्तरस्थाः । चत्वायूवं विकचकमलाम्भांसि तेभ्यः सरांसि तेभ्यश्चोर्ध्व विविधकुसुमा खातिका वारिकर्णा ॥ ८४ ।। नानापुष्पा समजनि ततः पुष्पवाटी विशाला प्राकारोऽस्या विरचितचतुर्गोपुरोऽभ्यन्तराले । द्वाराहारात्परमुभयतो द्वे शुभे नाट्यशाले चत्वार्यासन्नमरनिचितान्यूज़माभ्यां वनानि ॥ ८५ ।। चत्वारोऽवा रुचिरवपुषो यागवृक्षा वनेषु तित्रस्तिस्रो मणिमयतरैर्मण्डितास्तेषु वाप्यः । तत्रैवासन्बहुविधसभामण्डपाः क्रीडशैला धारायन्त्रैरभिवृतलतामण्डपै जमानाः ।। ८६ ।। तेभ्योऽप्यूर्व मणिमयचतुस्तोरणा वेदिकाभू. द्यस्याभोगे समजनि परे केतुपद्भिर्विचित्रा । तस्याश्चोर्व मणिमयचतुगोंपुरो हेमसालो रम्यं कल्पद्रुमवनमतोऽभूत्परस्मिन्विभागे ||८७ ॥ १. तस्मिन्केवलोत्पत्तिसमये २.नभाविशेष.. ३. पचवर्णमणिचूर्णपारार. ५ वी. प्रतिमा.. ५. वजनाला.

·१४० काव्यमाला । तस्माजने पुनरपि चतुर्गोपुरा हेमवेदी तस्या रेजुर्दश दशपराण्युत्दसत्तोरणानि । तेपां स्तूपा नव नव वभुमध्यदेशेषु सर्वे तत्रैवासन्मुनिजनसभामण्डपास्तुशाः ।। ८८ ।। प्राकारोऽच्छस्फटिकघटितोऽभूत्पुरस्ताच तेभ्यः कोष्ठास्तस्य स्फुरितरुचयो द्वादशान्ते बभूवुः । तेभ्यः स्थानं परमनुपमं गन्धकुट्याख्यमासी- जज्ञे तत्र स्फुरदुरुमणिभ्राजित सिंहपीठम् ।। ८९ ॥ तस्योपरि स्फुरितभासुररलरश्मेः स प्रातिहार्यपरिभूपितदिव्यमूर्तिः । निर्वाधवीर्यसुखबोधनिधिजिनेन्द्र- स्तत्त्वोपदेशकथनाभिमुखोऽवतस्थे ॥ ९० ॥ दत्ताद्या मुनिभिः समं गणधराः कल्पस्त्रियः सन्जिता ज्योतिय॑न्तरभावनामरवधूसंघास्ततो भावनाः । वन्या ज्योतिषकल्पजाश्च विबुधाः खस्योदयाकाहिण- स्तस्थुर्द्वादशसु प्रदक्षिणममी कोष्ठेपु मा मृगाः ॥ ९१॥ इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदयाङ्के चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्ये सप्तदश सर्ग. । अष्टादश. सर्ग.। सर्वभाषास्वभावेन ध्वनिनाथ जगद्गुरुः । जगाद गणिनः प्रश्नादिति तत्त्वं जिनेश्वरः ॥ १॥ जीवाजीवाश्रवा बन्धसंवरावथ निर्जरा । मोक्षश्चेति जिनेन्द्राणां सप्त तत्त्वानि शासने ॥२॥ बन्ध एव प्रविष्टत्वादनुक्तिः पुण्यपापयोः । तयोः पृथक्च पक्षे च पदार्था नव कीर्तिताः ॥ ३ ॥ चेतनालक्षणो जीवः कर्ता भोक्ता स्वकर्मणाम् । स्थितः शरीरमानेन स्थित्युत्पत्तिव्ययात्मकः ॥ ४ ॥ १ मध्ये.

·१८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । भव्याभव्यप्रभेदेन द्विप्रकारोऽप्यसौ पुनः । नरकादिगते दाच्चतुर्धा भेदमश्नुते ॥ ५ ॥ सप्तधा पृथिवीभेदान्नारकोऽपि प्रभिद्यते । अधोलोकस्थिताः सप्त पृथिव्यः परिकीर्तिताः ॥६॥ आया रत्नप्रभा नाम द्वितीया शर्कराप्रभा । सिकतादिप्रभान्या च परा पङ्कप्रभा मता ॥ ७ ॥ धूमप्रभा ततो ज्ञेया परा तस्यास्तमःप्रभा । महातमःप्रभा चेति तासां नामान्यनुक्रमम् ॥ ८ ॥ प्रथमायां पृथिव्यां ये नारकास्तेषु कीर्तिताः । उत्सेधः सप्त चापानि त्रयो हस्ताः षडङ्गुलाः ॥ ९ ॥ द्विगुणो द्विगुणोऽन्यासु पृथिवीषु यथाक्रमम् । द्वितीयादिषु विज्ञेयो यावत्पञ्चधनुःशतीम् ॥ १० ॥ एकस्त्रयस्ततः सप्त दश सप्तदश क्रमात् । द्वाविंशतिस्त्रयस्त्रिंशत्तास्वायुः सागरोपमम् ॥ ११ ॥ दशवर्षसहस्राणि जघन्यं प्रथमक्षितौ । द्वितीयादौ जघन्यं तत्प्रथमादौ यदुत्तमम् ॥ १२ ॥ त्रिंशन्नरकलक्षाणि प्रथमायां ततः परम् । पञ्चविंशतिरुद्दिष्टास्ततः पञ्चदश क्रमात् ।। १३ ।। दश त्रीणि ततो हीनं पञ्चभिर्लक्षमीरितम् । ततः पञ्चैव नरकाश्चरमायां प्रकीर्तिताः ॥ १४ ॥ बह्वारम्भादिसंभूतैः पापैः परवशीकृताः । तत्र जीवाः प्रपद्यन्ते दुःखं भूत्वोपपादिकाः ॥ १५ ॥ इति नारकभेदेन कृता जीवस्य वर्णना। तिर्यग्गतिकृतो भेदः सांप्रतं वर्णयिष्यते ॥ १६ ॥ १. द्वितीयोत्सेध. १५ चापानि, २ हस्ती, १२ अमुलानि । तृतीचोत्लेषः ३१ चा०, १ ह०, ० अ० । चतुर्थोत्सेध ६२ चा०, २ ह०, ० अ० । पञ्चमोत्सेध. १२५ चा०, • ह०, ० अ० । पष्टोत्सेव. २५० चा०, ० ह०, ० म० । सप्तमोत्सेधः ५०० चा०, ० ह०, ० अ०.

·।१४२ काव्यमाला। त्रसस्थावरभेदेन तिर्यग्जीवो द्विधा स्मृतः । तत्र द्वीन्द्रियमारभ्य त्रसः पञ्चेन्द्रियावधि ॥ १७ ॥ स्थावराः कायभेदेन पञ्चधा परिकीर्तिताः । पृथिवीकायिका केचित्केचिदप्कायिकाः स्मृताः ॥ १८ ॥ तेजःकायभृतः केचिदपरे वायुकायिकाः । स्युर्वनस्पतिकायाश्च सर्वेऽप्येकेन्द्रियाः स्मृताः ॥ १९ ॥ सहस्र मानमुत्कर्षाद्योजनानां प्रकीर्तितम् । पञ्चेन्द्रियशरीरस्य तदेवैकेन्द्रियेऽधिकम् ॥ २० ॥ द्वीन्द्रिये द्वादशैव स्युयोजनानि यथागमम् । त्रिकोषं त्रीन्द्रिये प्रोक्तं योजनं चतुरिन्द्रिये ॥ २१ ।। स्पर्शनं रसनं घ्राणं चक्षुः श्रोत्रमितीन्द्रियम् । वर्धनीयं क्रमादेतेष्वेकैकं द्वीन्द्रियादिषु ॥ २२ ॥ संवत्सरसहस्राणि द्वाविंशतिरुदाहृतम् । पृथिवीकायिकेष्वायुरुत्कर्षेण जिनागमे ॥ २३ ॥ तान्यकायिषु सप्त स्युस्त्रीणि मारुतकायिषु । वनस्पतौ दशोक्तानि तेजःकायिष्वहस्त्रयम् ॥ २४ ॥ वर्षाणि द्वादशैवायुर्दीन्द्रियाणां प्रकीर्तितम् । दिनान्येकोनपञ्चाशत्रीन्द्रियेषु शरीरिषु ॥ २५ ॥ षण्मासप्रमितं प्रोक्तं चतुरेन्द्रियदेहिषु । पञ्चेन्द्रियेषु पूर्वाणां कोट्येका परिकीर्तिता ॥ २६ ॥ तिर्यगादिप्रमेदस्य क्रमोऽयं संप्रदर्शितः । कीर्त्यन्ते सांप्रतं केचिद्भेदा नरगतेरपि ॥ २७ ॥ भोगकर्मभुवो भेदान्मानुषा द्विविधाः स्मृताः। देवगुर्वादिभेदेन स्युस्त्रिंशद्भोगभूमयः ॥ २८ ॥ मध्योत्तमजघन्येन क्रमात्रेधा व्यवस्थिताः। पट्सहस्राणि चापानामुत्तमासु नृणां प्रमा ॥ २९ ॥ १ द्वीन्द्रिया. शहगण्डोलप्रभृतय .

·१८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १४३ - मध्यमासु च चत्वारि द्वे जघन्यासु कीर्तिते त्रीणि पल्योपमान्यायुद्धे चैकं तास्वनुक्रमात् ॥ ३० ॥ मद्याङ्गादिभिदाभिन्नं दशकल्पद्रुमोद्भवम् । पात्रदानप्रभावेण भुञ्जते तत्र ते फलम् ॥ ३१ ॥ आर्यम्लेच्छप्रभेदेन द्विविधाः कर्मभूमिजाः । भरतादिभिदा पञ्चदश स्युः कर्मभूमयः ॥ ३२ ॥ शतानि पञ्च चापानां कर्मभूमिनिवासिनाम् । पञ्चविंशतियुक्तानि मानमुत्कृष्टवृत्तितः ॥ ३३ ॥ पूर्वकोटिप्रमाणं च तेषामायुः प्रकीर्तितम् । वृद्धिहासौ विदेहेन भरतैरावतेष्विव ॥ ३४ ॥ मरतैरावते वृद्धिहासिनी कालभेदतः । उत्सर्पिण्यवसर्पिण्यौ कालभेदावुदाहृतौ ॥ ३५ ॥ सागरोपमकोटीनां दश कोट्योऽवसर्पिणी। प्रमाणं तावदेवाहुरुत्सर्पिण्याश्च तद्विदः ॥ ३६ ॥ सुषमोपपदा प्रोक्ता सुषमासुषमा ततः । दुःषमा सुषमाद्यान्या सुषमान्ता च दु.षमा ॥ ३७ ॥ पञ्चमी दुःषमा ज्ञेया षष्ठी चात्यन्तदु.षमा । प्रत्येकमिति षड्भेदास्तयोरुक्ता द्वयोरपि ॥ ३८ ॥ सागरोपमकोटीनां चतस्रः कोटयः स्मृताः । पूर्वा तिस्रो द्वितीया च द्वे तृतीया प्रकीर्तिता ॥ ३९ ॥ द्वाचत्वारिंशता वर्षसहस्त्रै. परिकीर्तिता । एका कोटी च कोटीनां चतुर्थी परिकीर्तिता ॥ ४० ॥ पञ्चमी च सहस्राणि वर्षाणामेकविंशतिः। षष्ठी तावत्प्रमाणैव जिनैः कालकलाः स्मृताः ॥ ४१ ॥ म्लेच्छेखण्डप्रभेदेन पञ्चधा परिकीर्तिताः । म्लेच्छखण्डा यतः पञ्च कथ्यन्ते कर्मभूमिषु ॥ ४२ ॥ १. पुस्तकान्तरे 'ष' इत्यस्य स्थाने 'स' इति कवर्गद्वितीयवर्णो दृश्यते. २ पुस्तस्व- येऽपि 'म्लेच्छाखण्ड' इति पाठोऽत्ति,

·१४४
काव्यमाला।
आर्याः षटूर्मभेदेन षोढा भेदमुपागताः ।
ते गुणस्थानभेदेन स्युश्चतुर्दशधा पुनः ॥ ४३ ॥
मिथ्यासासादनविधौ मिश्रा विरतिदर्शनौ ।
प्रदेशविरतस्तस्मात्प्रमत्तविरतस्ततः ॥ ४४ ॥
स्यादप्रमत्तविरतस्ततोऽपूर्वक्रिय. स्मृत ।
अनिवृत्तिक्रियस्तम्भात्ततः सूक्ष्मः प्रकीर्तितः ॥ ४५ ॥
शान्ततीक्ष्णकषायौ च स योग केवली स्मृतः ।
अयोगकेवली चेति गुणस्थानान्यनुक्रमम् ॥ ४६॥
इति मानुषभेदेन कृता जीवनिरूपणा ।
सांप्रतं देवभेदेन कुर्वे किंचित्प्रपञ्चनम् ।। ४७ ॥
चतुर्णिकायभेदेन स्मृता देवाश्चतुर्विधाः ।
असुराहिकुमाराद्या दशधा तेषु भावनाः ॥ ४८ ॥
किंनरादिप्रभेदेन व्यन्तराश्चाष्टधा स्मृता ।
सूर्यचन्द्रादिभेदेन ज्योतिष्का पञ्चधा स्मृताः ॥ ४९ ॥
वैमानिका द्विधा प्रोक्ताः कल्पातीताश्च कल्पजाः ।
सौधर्मादिषु कल्पेषु कल्पना परिकीर्तिताः ॥ ५० ॥
नव ग्रैवेयकादिस्थाः कल्पातीताः प्रवर्णिताः ।
सर्वार्थसिद्धिपर्यन्ताः समृद्धावधिचक्षुषः ॥ ५१ ॥
तत्रासुरकुमाराणां प्रमाणं पञ्चविंशतिः ।
धनूंषि दश चापानि शेषाणां भवनक्षिताम् ॥ ५२ ।।
दशसप्तधनुर्माना व्यन्तरा ज्यौतिषामराः ।
सौधर्मेशानयोर्मानं सप्त हस्ता दिवौकसाम् ।। ५३ ॥
सनत्कुमारमाहेन्द्रकल्पयोः षट् प्रकीर्तिताः ।
ब्रह्मकापिष्ठयोः पञ्च तन्मध्यगतयोरपि ॥ ५४ ॥
चत्वार. शुक्रमारभ्य हस्ताः प्रागानता. स्मृताः ।
आनते प्राणते चापि त्रयः सार्धाः प्रवर्णिताः ॥ ५५ ॥

·१८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १४५ आरणाच्युतयोर्हस्तास्त्रयः समनुवर्णिताः । अधोग्रैवेयकेषूक्तौ त्रिषु द्वावर्धसंयुतौ ॥ ५६ ॥ द्वारवन्नी समानातौ मध्यप्रैवेयकत्रये । अर्धन सहितो रनिरूर्ध्वग्रैवेयकत्रये ॥ ५७ ।। ग्रैवेयकविमानेभ्यः परे हस्तप्रमाः सुराः । सागरोपममुत्कर्षादायुर्भवनवासिनाम् ॥ ५८ ॥ अधिकं व्यन्तराणां तु पल्योपममुदाहृतम् । दशवर्षसहस्राणि जघन्यमुभयेष्वपि ॥ ५९ ॥ ज्योतिष्काणां तु देवानामधिकं पल्यमीरितम् । पल्यस्यैवाष्टमो भागो जघन्येन प्रकीर्तितः ॥ ६० ॥ जिनैः साक्षात्कृताशेषत्रिजगद्वस्तुभिः स्मृतम् । द्वौ सागरोपमावायुः सौधर्मेशानकल्पयोः ॥ ६१ ।। सनत्कुमारमाहेन्द्रकल्पयोः सप्त कीर्तिताः । ब्रह्मब्रह्मोत्तरे कल्पे दशैव परिवर्णिताः ॥ ६२ ।। स्मृता लान्तवकापिष्ठकल्पयोश्च चतुर्दश । ततः शुक्रमहाशुक्रकल्पयोः षोडशोदिताः ॥ ६३ ॥ अष्टादश शतारे च सहस्रारे च संमताः । आनते प्राणते चापि विंशतिः समुदीरिताः ॥ ६४ ।। आरणाच्युतकल्पे च द्वाविंशतिरनुस्मृताः । एकैकेन ततो वृद्धिर्यावत्रिशत्रयाधिकाः ॥ ६५ ॥ इति गत्यादिभेदेन कृता जीवनिरूपणा । कुर्वे संप्रत्यजीवस्य किंचिद्रूपनिरूपणम् ।। ६६ ।। धर्माधर्मावथाकाशं कालः पुद्गल इत्यपि । अजीवः पञ्चधा ज्ञेयो जिनागमविशारदैः ॥ ६७ ॥ एतान्येव सजीवानि षडूद्रव्याणि प्रचक्षते । कालहीनानि पञ्चास्तिकायास्तान्येव कीर्तिताः ॥ ६८ ॥ १. अस्तिकायशब्दो जैनपरिभाषाया तत्त्वपर्यायः. तत्र 'भस्ति' इति तिङन्तप्रति- रूपकमव्ययम्.

·१४६ काव्यमाला। जलवन्मस्त्ययानस्य तत्र यो गतिकारणम् । जीवादीनां पदार्थाना स धर्मः परिवर्णितः ॥ ६९ ॥ लोकाकाशमभिव्याप्य संस्थितो मूर्तिवर्जितः । नित्यावस्थितिसंयुक्तः सर्वज्ञज्ञानगोचरः ॥ ७० ॥ द्रव्याणां पुद्गलादीनामधर्मः स्थितिकारणम् । लोकेऽभिव्यापकत्वादिधर्मो धर्मोऽपि धर्मवत् ॥ ७१ ॥ नित्यं व्यापकमाकाशमवगाहैकलक्षणम् । चराचराणि भूतानि यत्रासंवाधमासते ॥ ७२ ।। धर्माधर्मकजीवानामसंख्येयाः प्रकीर्तिताः। प्रदेशाः सकलज्ञानामानन्तप्रदर्शकम् ॥ ७३ ।। वर्तनालक्षणः कालः स स्वयं परिणामिनाम् । परिणामोपकारेण पदार्थाना प्रवर्तते ॥ ७४ ॥ क्रियां दिनकरादीनामुदयास्तमयादिकाम् । प्रविहायापर. कालो नास्तीत्येके प्रचक्षते ॥ ७५ ॥ तन्न युक्तं क्रियाया हि लोके काल इति ध्वनिः । प्रवृत्तो गौणवृत्त्यैव वाहीक इव गोध्वनिः ॥ ७६ ॥ न च मुख्याहते गौणकल्पना नरसिंहवत् । तन्नाइव्यस्वभावोऽन्यो मुख्य. कालोऽस्ति कश्चन ॥ ७७ रूपगन्धरसस्पर्शशब्दवाः पुद्गल, स्मृतः । अणुस्कन्धप्रभेदेन द्विम्यभावतया स्थितः ॥ ७८ ।। पृथिव्यादिस्वरूपेण स्थूलसूक्ष्मादिभेदतः । छागातपादिम्पेण यदुपा म विभियने ।। ७२ ।।

·१८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १४७ कर्मणामागमद्वारमाश्रवं संप्रचक्षते । स कायवामनःकर्मयोगत्वेन व्यवस्थितः ॥ ८२ ॥ शुभः पुण्यस्य पापस्य विपरीतः प्रकीर्तितः । सकषायोऽकषायश्च तस्य द्वौ स्वामिनौ स्मृतौ ॥ ८३ ॥ तत्रासादनमात्सर्यगुरुनिहवनादयः । ज्ञानावृतिहगावत्योराश्रवत्वेन वर्णिताः ॥ ८४ ॥ परिदेवनसंतापशोकाक्रन्दवधादयः । असातवेदनीयस्य कर्मणः समनुस्मृताः ॥ ८५ ॥ सरागसंयमो दानं शौचं क्षान्त्यनुकम्पने । इत्येवमादयो ज्ञेयाः सातवेद्यस्य कर्मणः ।। ८६ ।। केवलिश्रुतधर्माणां देवस्य च गणस्य च । अवर्णवदनं दृष्टिमोहनीयस्य कीर्तितम् ॥ ८७ ।। यः कषायोदयात्तीव्रः परिणामः प्रजायते । चारित्रमोहनीयस्य कर्मणः सोऽनुवर्णितः ॥ ८८ ॥ नारकस्यायुषो ज्ञेयो बहारम्भपरिग्रहः । माया बहुविधाकारा तैर्यग्योनस्य कीर्तिताः ॥ ८९ ॥ मानुषस्यावगन्तव्यः स्वल्पारम्भपरिग्रहः । सरागसंयमत्वादिदेवस्य परिवर्णितम् ॥ ९० ॥ विसंवादनमत्यन्तयोगवक्रत्वमित्यपि । नामोऽशुमस्य विज्ञेयं विपरीतं शुभस्य च ॥ ९१ ।। विज्ञेयास्तीर्थकृन्नामो दृक्शुयाद्याश्च षोडश । खप्रशंसान्यनिन्दादि नीचैर्गोत्रस्य वर्णितम् ॥ ९२ ॥ खनिन्दान्यप्रशंसादिरुच्चैर्गोत्रस्य वर्णितम् । दानादिविघ्नकरणमन्तरायस्य कीर्तितम् ॥ ९३ ।। इत्याश्रवपदार्थस्य तत्वं समुपवर्णितम् । अधुना वन्धतत्त्वस्य स्वरूपं व्याकरिष्यते ॥ ९४ ॥ । .

·१४८ १४८ काव्यमाला। असम्यग्दर्शनं योगाविरतेश्च विपर्ययः । प्रमादाश्च कषायाश्च पञ्च बन्धस्य हेतवः ॥ ९५ ॥ सकषायतया जन्तोः कर्मयोग्यैर्निरन्तरम् । पुद्गलैः सह संवन्धो बन्ध इत्यभिधीयते ।। ९६ ।। विभेदात्प्रकृतिस्थित्योरनुभागप्रदेशयोः । जिनागमनदीलानैर्विज्ञेयः स चतुर्विधः ॥ ९७ ॥ ज्ञानदृष्ट्यावृतीवेद्यं मोहनीयायुषी तथा । नामगोत्रान्तरायाश्चेत्यष्टौ प्रकृतयः स्मृताः ॥ ९८ ॥ भेदाः पञ्च नव द्वौ च विंशतिश्चाष्टसंयुताः । चतुर्द्विचत्वारिंशडौ पञ्च तासामनुक्रमम् ॥ ९९ ॥ ज्ञानावृतिहगावृत्योर्वेदनीयान्तराययोः । सागरोपमकोटीनां कोट्यस्त्रिंशत्परा स्थितिः ॥ १०० ॥ सप्ततिर्मोहनीयस्य विंशतिर्नामगोत्रयोः । आयुषश्च त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमसंमिताः ॥ १०१ ॥ मुहूर्तावेदनीयस्य द्वादशैवापरा स्थितिः । स्यान्नामगोत्रयोरष्टौ शेषाश्चान्तर्मुहूर्तकम् ॥ १०२ ।। कर्मणां यो विपाकस्तु भवक्षेत्राद्यपेक्षया । सोऽनुभावः समामातो जिनैः केवललोचनैः ॥ १०३ ॥ योगभेदादनन्ता ये प्रदेशाः कर्मण. स्थिताः। सर्वेष्वात्मप्रदेशेषु स प्रदेश इति स्मृतः ॥ १०४ ॥ एवमेष चतुर्भेदमिन्नो वन्धो निरूपितः। संवरस्याधुना रूपं किंचिदुद्योतयिष्यते ॥ १०५ ॥ आश्रवस्य निरोधो यः संवरः स निगद्यते । फर्म संवियते येनेत्येवं व्युत्पत्तिसंश्रयात् ॥ १०६ ।। चारित्रगुप्त्यनुप्रेक्षापरीषहजयादसौ। दशलक्षणधर्माच समितिभ्यश्च जायते ॥ १०७ ।।

·१८ सर्गः] चन्द्रप्रभचरितम् । १४९ इति संवरतत्त्वस्य रूपं संक्षिप्य कीर्तितम् । इदानीं क्रियते किंचिन्निर्जराया निरूपणम् ॥ १०८ ॥ यथाकालकृता काचिदुपक्रमकृतापरा । निर्जरा द्विविधा ज्ञेया कर्मक्षपणलक्षणा ॥ १०९ ॥ या कर्मभुक्तिः श्वभ्रादौ सा यथाकालजा स्मृता । तपसा निर्जरा या तु सा चोपकर्मनिर्जरा ॥ ११० ॥ स्थितं द्वादशभिर्भदैनिर्जराकरणं तपः । बाह्यमाभ्यन्तरं चेति मूलभेदद्वयान्वितम् ॥ १११ ॥ उपवासावमोदर्ये वृतिसंख्या रसोप्सनम् (१)। विविक्तवासना कायक्लेशश्चेति बहिर्भवम् ॥ ११२ ॥ स्वाध्यायो व्यावृतिानं व्युत्सों विलयस्तथा । प्रायश्चित्तमिति ज्ञेयमान्तरं षड्डिधं तपः ॥ ११३ ॥ खाध्यायानस(श)नादीनां व्यक्तत्वादप्रपञ्चनम् । क्रियते दुर्विबोधत्वाध्यानस्यैव प्रपञ्चनम् ॥ ११४ ॥ आर्त रौद्रं च धर्म च शुक्लं चापि चतुर्विधम् । ध्यानमाख्यातमहद्भिः शुभाशुभगतिप्रदम् ॥ ११५ ॥ अनिष्टसंगमे तस्य वियोगपरिचिन्तनम् । विप्रयोगे मनोज्ञस्य समागमविचिन्तनम् ॥ ११६ ॥ रोगादिजनितायाश्च वेदनाया मुहुः स्मृतिः। निदानं चेति चत्वारो भेदाः पूर्वस्य कीर्तिताः ॥ ११७ ॥ रौद्रं हिंसानृतस्तेयविषयप्रतिपालनैः । चतुर्भिर्जायमानत्वात्कारणैः स्याञ्चतुर्विधम् ।। ११८ ॥ आज्ञा विपाकविचयावपायविचयस्तथा । संस्थानविचयश्चेति धर्मध्यानं चतुर्विधम् ॥ ११९ ॥ पृथक्त्वादिवितर्कान्तं शुक्लमाद्यमुदीरितम् । एकत्वादि वितर्कान्तं द्वितीयमनुगद्यते ।। १२० ॥ 4 १. नरकादौ. १४

·१५०
काव्यमाला ।
अन्यसूक्ष्मक्रियापूर्व प्रतिपात्यन्तमुच्यते ।
चतुर्थ प्रतिपात्यन्तं समुच्छिन्नक्रियोदकम् ॥ १२१ ॥
कथितेतिसमासेन निर्जरा संनिबन्धना ।
साप्रतं मोक्षतत्त्वस्य रूपं व्यावर्णयिष्यते ॥ १२२ ॥
कृत्स्नकर्मक्षयो मोक्षो भव्यस्य परिणामिनः ।
ज्ञानदर्शनचारित्रत्रयोपायः प्रकीर्तितः ॥ १२३ ॥
तत्त्वप्रकाशकं ज्ञान दर्शनं तत्त्वरोचकम् ।
पापारम्भपरित्यागश्चारित्रमिति कथ्यते ॥ १२४ ।।
संसारव्याधिविध्वंसे भाव्यमानमिदं त्रयम् ।
हेतुरेकाङ्गविकलो न हेतुरिव भेषजम् ॥ १२५ ॥
केवलं न यथाज्ञानं रुचितं समनुष्ठितम् ।
औषधं ध्वंसयेद्व्याधि तथा तत्त्वं च संसृतिम् ॥ १२६ ॥
यथा सम्यक्परिज्ञानं रुचितं समनुष्ठितम् ।
औषधं ध्वंसयेयाधि तथा तत्त्वं च संसृतिम् ॥ १२७ ॥
कर्मणां प्रतिपक्षत्वान्मुक्तेर्ज्ञानादि कारणम् ।
ज्ञानादीनां विवृद्ध्या हि रागादिक्षयदर्शनम् ॥ १२८ ॥
रागादेश्च क्षयात्कर्मप्रक्षयो हेत्वभावतः ।
तस्मादलत्रयं हेतुर्विरोधात्कर्मणां क्षये ॥ १२९ ॥
क्षीणकर्मा ततो जीवः स्वदेहाकृतिमुद्वहन् ।
ऊर्व खभावतो याति वहिज्वालाकलापवत् ॥ १३० ॥
लोकाग्रं प्राप्य तत्रासौ स्थिरतामवलम्बते ।
गतिहेतोरभावेन धर्मस्य परतो गतिः ॥ १३१ ॥
इति तत्त्वोपदेशेन प्रह्लाद्य सकला सभाम् ।
भव्यपुण्यसमाकृष्टो व्यहरद्भगवान्भुवि ॥ १३२ ॥
निस्वेदत्वादिभिस्तस्य सहजैर्दशभिर्गुणैः ।
वभासे भवनोद्भासि वपुर्भास्करभासुरम् ॥ १३३ ॥

·८ सर्गः - चन्द्रप्रभचरितम् । १५१ व्यहरद्यत्र यत्रासौ तत्र तत्र सुभिक्षता । अजायत जनप्रीत्यै योजनानां शतद्वये ॥ १३ ॥ गगने गमनं तस्य सर्वेषामपि टारने बभूव प्राणिनां प्राणिविरः तम् ॥ १३५ ॥ तस्य भक्त्युपसर्गाभ्यां मनागोर न पस्पृशे । शीतेतरकरस्येव च्छायाविरहितं वपुः ॥ १३६ ॥ चतुराननतारूपमहातिशयशालिनः । चतुरा न नता तस्य काभ्युत्थाय स्वयं प्रजा ॥ १३७ ॥ पक्ष्मस्पन्दविनिर्मुक्ते बभतुस्तस्य लोचने । नीलोत्पले इवात्यन्तनिर्वातस्थानसंस्थिते ॥ १३८ ॥ सर्वविद्येशितुस्तस्य यथास्थानखमूर्धजम् । असाधारणतां तस्य वपुर्वक्तुमिवाभवत् ॥ १३९ ।। स घातिक्षयजैरेभिरपरैर्दशभिर्गुणैः । रराज रजसा मुक्तो मुक्तिसंगमनोत्सुकः ॥ १४०॥ सर्वभाषात्मिका तस्य सर्वतत्त्वावबोधिनी । मागधी या बभौ भाषा मैत्री चाखिलगोचरा ॥ १४१ ॥ जज्ञे विहारतस्तस्य सर्वर्तुफलशालिनी । कृतरक्तविनिर्माणा भूर्दर्पणतलोपमा ॥ १४२ ॥ पादौ विरेजतुस्तस्य हेमाजरुचिपिञ्जरौ । जितेन रागमल्लेन भयादिव समाश्रितौ ॥ १४३ ॥ इत्येवमादिभिश्चान्यैः स चतुर्दशभिर्जिनः । दिद्युतेऽतिशयैर्देवनिकायपरिकल्पितैः ॥ १४४ ॥ प्रातिहार्यैश्च सोऽष्टाभिः शुशुभे शुभचेष्टितः । छन्त्रत्रयादिभिः सर्वजगदैश्वर्यशंसिभिः ॥ १४५ ॥ १. चतुराननता चतुर्मुखता, सा रुप यस्य स , स चासौ महातिशयश्च, तेन गालते ते विग्रहः 1 ·१५२ काव्यमाला। नवतिरुयधिका तस्य सभायां गणिनोऽभवन् । द्वे तीक्ष्णतरवुद्धीनां सहस्रे पूर्वधारिणाम् ॥ १४६ ॥ शिक्षकाणामुभे लक्षे चतुर्भिरधिकैः शतैः । अवधिज्ञानिनामष्टौ सहस्राणि महाधियाम् ॥ १४७ ॥ दश केवलनेत्राणां सहस्राण्यमलात्मनाम् । चतुर्दश सहस्राणि विक्रियधिमुपेयुपाम् ।। १४८ ॥ मनः पर्ययिणामष्टौ सहस्राणि सतेजसाम् । सह षड्भिः शतैः सप्त सहस्राणि च वादिनाम् ॥ १४९ ॥ वरुणाद्यार्यिकाणां च विशुद्धतरचेतसाम् । अशीतिश्च सहस्राणि लक्षमेकं क्षतैनसाम् ॥ १५० ॥ श्रावकाणां च लक्षाणि त्रीणि सम्यक्त्वशालिनाम् । लक्षाणि पञ्च पूतानां श्रावकाणां व्रतादिभिः ॥ १५१ ॥ इत्थं विहृत्य भगवान्सकलां धरित्री- मध्यासितो गणधरैर्मुनिवृन्दवन्द्यैः । धर्मोपदेशजलवर्धितभव्यसस्य- संमेदशैलशिखरं स समाससाद ॥ १५२ ।। तत्रासौ परिमुक्तमासविहतिः पक्षे सिते सप्तमी- तिथ्या भाद्रपदे स्थित प्रतिमया साध मुनीनां गणैः । निर्वाधं दशपूर्वलक्षपरिमाणस्यायुषः प्रक्षये शुक्लध्याननिरस्तकृत्वकलुष सिद्धेः पदं शिश्रिये ॥ १५३ ॥ संश्लिष्टामथ तस्य भूधरपतेश्चैत्यालयोद्भासिनः पूते मूर्धनि सार्धकार्मुकशतोत्सेधा तदीया तनुम् । संस्कृत्यागुरुचन्दनप्रभृतिभि. प्राप्तोरुपुण्योदयाः कल्याणं प्रविधाय पञ्चममगुः खं व पदं खर्गिणः ॥ १५४ : इति श्रीवीरनन्दिकृतावुदवाड़े चन्द्रप्रभचरिते महाकाव्येऽष्टादश सर्ग । .

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·- ९ स० श्लो० पृ० सलो० पू० अन्योन्यसहतकरागुलि ७ ८७ ६४ अवगाच्युतनीति मा भवा १२, ९५/ ९९ अन्योन्यालोकनोद्भुतत्व १५ ३६११६. अवधार्य सुवर्णनाभजा १२ ९८ ९९ अन्योऽपि यस्य यौ योग्यः १५ १९११५/ अवभाति निजं स पौरुष १२, ४५ ९५ अपर च निवेदयाम्यह ते ६ ३२ ५१ अवमास्य जगह करै १० १०, ७५ अपरानपि यच्छति द्विपा १२/ २१) ९३ अविकम्पितधीरसस्तुतत्वा ५० ५२ अपरापरैः स समुपेत्य समय १७ ८०१३८ अविदितागतवारणभीभव १३) ३०१०३ / अपरेारपृच्छदादृतात्मा ६ ७१ ५४ अष्टादश शतारे च सह १८ ६४/१४५ अपरेारशेषसैन्ययुक्त ६८८ ५५ अष्टौ च त्रिदशपतेनिदेशवा १६ ५६१३१ अपरेचुरुनमितवाहुरधिक १७६११३७ असतीजन जिगमिघु बहुल ५ १६ ४२ अपरेधुरेनमवनीतिलक ५ ४९ ४५/ असम्यग्दर्शनं योगाविरते १८ ९५/१४८ अपसर्प प्रयाहीतः किं १५/ ९९१२१ असर्वनकृत तावन्न २/१०६, १९ अपहन्ति नरो निसर्गजा १० २५ ७९/ असुखैकफल प्रभज्य यो अपहृतवसना वधूस्तरङ्गैः ३२ ७४/ अस्खलद्गति बृहद्बलान्वित ७) १२ ५८ अपायमुक्ता पदवी परे न ११ ४६ ८६, अस्पृष्टपासू अपि खेचर ७९ ४७ अपि च सुवदने नरो न ९ १२ ७३/ अस्मरत्पतति चम्पकरणो ३.६६ अपि तद्भवेदिनमपुण्यवत । ५ ६७ ४६ अहितस्य हितोपदेशनै १३ अपि तस्य पूर्वभरते भरत ५ २ ४१ अहो नराणा भवगर्तवर्ति ११ १० ८४ अपि मेरुसमे समुद्गते १२, ६० ९: आकस्मिकोद्गतबृहत्परच ११) ८० अप्यनारततपोनियतीना ८ ११ ६६ आज्ञां सुवर्णनाभस्त्य १५.१४६१२५ अमवाम भवत्प्रमादतो १२ ६८९७ आज्ञा विपाकविचयावपाय १८११९/१४९ अभिधाय गिरस सौष्टवामि १२/ ६७ ९७ आद्या रत्नप्रभा नाम द्वि १८ ७१४१ अभिमानधनो हि विक्रिया/१२/ ७८ ९८ आनीलनीरदनिभै. सुवि१४ ६१११२ अभियातुमत प्रयुज्यते १२/ ९७ ९९ आरणाच्युतकल्पे च द्वा १८६५१४५ अभियुज्य निहन्ति यो रि १२ ३० ९५ आरणाच्युतयोईस्तात्रयः (१८५६१४५ अभिवान्छति पादसनम १२ ९०/ ९९ आते रौद्र च धर्म च शुक्ल १८११५/१४९ अभिषिच्य तं ललितनृत्त १७, २११३४ आर्द्रार्द्रदत्तनवयावकमण्डने । ७ ७ ८६ ६४ अभूतैमरये रट्ने समरों १५/ १४११४ आर्यम्लेच्छप्रमेदेन द्विविधा. १८३२१४३ अन्युना घना जल्क २१३३. २१ आर्याः षट्कर्मभेदेन पोढा ११८ ४३१४४ अयमनभिमुखी सुकेशि ९ ३७ ७५ आश्वस्य निरोधो य १८/१०६१४८ अयमपि मधुरत्वरोऽभिस ९३६ ७५ इतरे च तं परमभक्तिभर १७/ १४१३३ भयमुदकदत्तो व्यथिप्यते ९ ५४ ७६ इतरेतरवाहुपीडिताडौ अब भनियनोऽधनोदनसह १४ १२१०८ इतरेषु जनेषु का कथा न घटिका सम्यगवाप्य पू. इति कृतविविधप्रकारचेष्टा अर्थ धार मेवन्ते २११९ २० इति क्षितीश. सह शिक्षया ४४, ३८ मागगतामेव तदी १५९०४.१२० इति गत्यादिभेदेन कृता १८६६१४२ अहेम्याम् प्रविधातुमेन ५. ८८ ४० इति गिरममिधाय निधि ९० ४८ अस्निीनिसरन्यचम्यिना १८२५१० इति च व्यचिन्तपदलासि ४६, ४४ अन्य निमानितान्तया 13८५७ इति चाभिदधे हिरवना ។ १८, ७३ ·. ० स० श्लो० पृ० स० श्लो० पृ० इति चित्तममुष्य धीरयि ६. ९५६ इत्यादि नोपमान च २ ९८ १८ इति चिन्तनाकुलमुपेन्य १७ ७२/१३८ इत्याद्यनेकसिद्धान्तगहने २/ ५०१४ इति तत्त्वोपदेशेन प्रहाद्य १८१३२/१५०/ इत्यालापर्युवेशस्य मान १५/१०६/१२२ इति तत्र गिरौ निविष्टसै १४ ६८/११३, इत्याशा समदवधूरिव क्षि १६ ५३१३१ इति तद्वचनविरुद्धचेता ६. ९५/ ५५/ इत्याश्रवपदार्थस्य तत्त्व १८ ९४/१४७ -इति तर्कयन्विकलमगभुवा ५५ ४५/ इत्युक्त्वा वाचमुच्चार्थी २ ५१/ १४ इति तस्य निशम्य गर्वग ६ २० ५० इत्युत्थित तमाकर्ण्य १५/३१/११६ इति तस्य निशम्य भारती १२, ४२ ८५ इत्येवमादिभिश्चान्यैः स १८.१४४/१५१ इति ते विनिवेदितं मया १२ १९ ९३ इद करोम्यद्य परुद्दिनेष्विद ११ १३, ८४ इति दूतमसौ विसृज्य रा ६ ९७ ५६ इदमात्मवधाय मद्विरुद्ध इति देशयति नभश्चराणा ६ ८७ ५५/ इदमिदमिति दर्शयन्नशेष इति नारकभेदेन कृता १० १६१४१/ इदमिन्द्रजालमुत धातुग ५५ ४५ इति प्रजानामधिपः स्वचि ४ २७ ३७ इयमपि शफरी समुत्पत ९/३८ ७५ इति प्रसाध्याखिलभूतधा | ४ ६८ ४० इयमिह पुलिने निसर्गरम्ये । ९ ३५, ७५ इति ब्रुवन्तं तमुदारचेष्टितं ११ ६६, ८८ इटैरिष्टार्थपिशुनैः परि १५. ३०/११६ इति भाषिण एव भारती १२, २५ ९४ इह गगनचरैः कदरागोच १४/ २४/१०७ इति मन्त्रिगिरं कृत्वा १५/११८१२३, इह तावददातुमिच्छतां १२/ ३०/ ९४ इति मानुषभेदेन कृता १० ४७/१४४ उत्तीर्णभारलघवः परितो १४ ६३११२ इति वनविहृतिप्रसङ्गखिन्न ९, २७ ७४ उदककणचितैनितम्बिनी ९/ ५२७६ इति वाचमदृष्टमुद्गराभा स ६, ८५५५, उदपादि तयोः शशिप्रभा ६, ४५/ ५२ इति वादिनि तत्र राजपु. ६, २३. ५० उदयाद्रिशिरः श्रित. शशी १०/ २० ७८ इति विषयविरक्तश्छन्नया १ ९/उदितन पयोधिरिन्दुना १० २६ ७९ इति वृद्धिमिते रतोत्सवे १० ६१/ ८१/उदीरितायामिति वाचि सू ११/ ६२/ ८८ इति शिवसुखसिद्धथै भावय १५/१६०१२६, उपकारोऽपि भिन्नत्वात्त २० ७८१७ इति श्रुतिहादिवचो ब्रुवाणं ५/८४ ४७/ उपवासावमोदर्ये वृतिसख्या १८११२/१४९ इति श्रुत्वा स तद्वाणी २/ २४ १२/ उपसृत्य पुमांसमेकमारानं ६ ३९ ५१ इति हितमधुरैरिवाहिमन्त्रै ९, १५, ७३/ उभावुभयमायोटु नि १५/१२०/१२३ इति हेतुभिः प्रचलितैश्च ६१३३ ऋतुजनितरुचिर्वधूसमूहैर ९) २६७४ इति सवरतत्त्वस्य रूप १८/१०८१४९ एकत्रयस्तत सप्त दश स १८ ११/१४१ इति सधीरयत्नात्मसैन्यं १५, ६५११९ एतच्च प्रविकसदम्बुजाभि १०, ६५, ८२ इति सप्रधार्य भुवनेश भव १७ ४०१३५ एतस्यानृजुरयमष्टमीमृगा इत्यं विधाय विविधं स ११/ ७२ ८८ एतान्येव सजीवानि षड् १८६८१४५ इत्थं विहृत्य भगवान्सक १८१५२१५२/ एतेन जडता तस्य इत्थ नारीः क्षणरुचिरुच. ७ ९१ ६५ एतेषु सत्स्वपरितोषनिव इत्थमात्मनि सतिद्धे २/ ७४ १६ एत्यढौकितविचित्रभूषणो इत्य मधी मधुकरीमुखरी ८ ५१ ७० एवमेष चतुर्भेदमिनी व १८१०५:१४८ इत्यवेत्य भवदुःखमीरव. ७ ४९ ६१ एपा तवाप्रमहिषी पुटभेद ५३ ३१ इत्यागमं करटिनो मुनि ११ ८४ ९० एषा पुर त्वदनुभावविवृद्ध ११ ८४, ८८॥ १७ ·४ ७ स श्लो) पृ० स० श्लो) पृ० ककुप्पर्यन्तविश्रान्तत १५/ ८४१२० कषायसारेन्धनबद्धपद्धति ११ १९/ ८४ ककुभ प्रसेदुरजनिष्ट नि १७ २/१३२/ कस्तूरीमृगसुरभौ हिमाच १६ ५२/१३१ ककुभा विवरेषु तारका १० १५ ७८ कस्त्व भीमस्यः को वा १५/१०११२१ ककुभो मलिनात्मनाखिल १० ९ ७७ कस्याश्चिदन्यजनसंकुल कठिनकुचविचूर्णितोऽप्यप ९ ४४ ७५/ कस्याप्यश्वगतस्येमकुम्भ १५/ ४६११७ कठोरधार विनिवेश्य कण्ठे ४ ५५ ३९| का क्षता हृदयभूशबरस्य ८ २३/६७. कतिपयानि न यावदयु प १३, २१/१०२ काचाद्रिप्रतिमविलोलवी १६ ८/१२७ कय च जीवधर्माः स्यु २ ४६ १३/ काचिदित्थमुदिता दयिते | ८४५ ६९ कथितेतिसमासेन निर्जरा १८१२२१५० काचिदुत्पलतुलासहनेत्रा ८२२/ ६७ कथितो निमित्तिपुरुषेण १७ ६३/१३५ काचिद्विहाय गृहभित्तिगत ७) ८४ ६४ कदम्ब सहसा नाथ २/ २२ ११ काश्चनारकुसुमे द्युतिमत्ता ८. २५/ ६८ कन्तुना भवदशोकबलेन ८ ३४ १८ काठिन्य तव हृदये स्तन १० ७३] ८२ कदरास्वनुकृताहिमवन्तं ८ ४६, ७० कादम्बरीमद इवाशय ९० ६५ कमलप्रभाप्रभृतिदिव्यनि १७/ ६०१३७ का धृतिस्तव रतेन विना ८| ४२६९ कमलानना मधुकरीनयना ५ ३, ४१| कान्तकुण्डलमनोज्ञमुद्रिका ७ २०५८ कम्रताम्रतपनीयनिर्मित ७ २४ ५९ कान्तिवारिणि नभोवदन ८ ४३, ६९ करणविविधैरशेषबन्धैश्च ६, २५, ५० कान्तैर्विचित्रोज्ज्वलचन्द्र १४-१५/१०६ करताडनमास्यचुम्बन १० ४८ ८० कापोताङ्गरुहविधूसर सम १६ ५१/१३० करताडनमोष्ठखण्डनं १० ५० ८१ कामशोकजलधेरुदितानि करिण प्रदिशामि निश्चित १२/११०१०० कालुष्य त्यज मज तुगमा १० ७२ ८२ करिणीपतिरन्यदेव वा १२/ ३२ ९४ काश्मीरमभविषु भूमिभृ १६ ५०१३० करिणो मदमूढचेतस १२/ १२/ ९३ किंकरी तव भवामि सदा कर्णिकारमधवाजनितान्त ८ ३१ ६० किं किं किमेतदुपयाहि ११/ ८१, ९० कर्तुरस्मरणादिभ्य २१०२ १९ किंचिद्वपुः शिथिलताम कर्मणां यो विपाकस्तु १०१०३/१४८ किं त्वत्र कारणममुदपर ३२८ २७ कर्मणामागमद्वारमाश्रव स १८ ८२१४७ किंनरादिप्रभेदेन व्यन्तरा १० ४९/१४४ कर्मणा प्रतिपक्षत्वान्मुक्ते १८१२८१५० किमभूदमीष्वपि न वत्सल ५, ६८, ४६ कर्मभिः परवशीकृतात्मनो ७ ७ ४७ ६१ किमिद परमाद्भुत मया य कलपीतमयोऽखिलासु ६ ७४ ५४ किमु कोऽपि बलोद्धतस्त्व ६ १६ ४९ कल नदन्ती परिखातटेयु ४ ७२ ४० किमु तस्य न सन्ति वार १२ ३४ ९४ कलमगोपकवशरवाहितश्रु १३, ४९१०४ किमेभिरधमालापर्मातु १५१०३/१२२ क्लासनायस्य हिमद्युतेरि ५९ ७ कुचभरादसहा शुकवारणे १३ ४२१०३ करासमोऽपि जनाभिन १ ४४ ५ कुन्देन्दुद्युतिनिकरावदात १६ १२१२७ कालदस्त. स्फुरदशुजा ४ ६५ ४० कुम्भालोकालक्ष्मण. पूर्णदे १६ ६५१३२ पाओगेन्तिविदीर्णशु १६ ३०१२९/ कुम्भावम्भोजावृतावम्बु १६ ६०१३१ रविरानुसद योग्य ६११४ कुर्या सदा सवृतचित्त गथिदारोदनिर्मम 'प्रल १५५५१७ कुर्वन्ति यामनुकृताचलतु १४ ५७१११ ૪૨ ૨૮ पाना विजयेनं फुल चरित्रेण विशुद्धत्ति ! ११ ४५ ·६ पृ० १ ५३/ ७६ १ स० श्लो स० श्लो० पृत फलजोऽकुलजोऽधवास्तु ६, ९६.५५) क्षणदानिलभासुरीभव १० ३५, ७९ पुवलयनयनाभिरस्यमाना ५८ ७६ क्षणदृष्टतिरोहितैर्जनो १/६८ गुरनुमफिनलय विचेतुका २२ ७४ क्षणभरवृत्ति जीवितं सुमायया. विटपिनो व ५ ४८ ४५/क्षणमरुणितलोचना रमण्यः पष्टस्य नित्यता केचित् २ ४९ १४क्षणमुपास्य परा प्रियमाग १३, ४५/१०४ हत्तास्वरमायतकवरं १३. २०१०२ क्षण प्रतीक्षते यावत्क्षात्र १५, ८७,१२० कतरुप्रधनेन रूपमन्यत् ६, २०, ५० क्षणादशोकसंयुक्त पुनाग २, ३२ १२ फतचरणनमस्कियास्तदा ७ ९३/ ६५/क्षणिकत्वेऽपि सतानि २/ ८६ १७ कुतदायितविवाना मुहूर्त 5 ४५, ७५/क्षणिमिति मधुराभिभूपति | ८६१/ ७२ फतदीप्तरवैविहगमनिज ८७७/क्षमते निजमेव रक्षितु १२ १५ ९३ कृतपरस्परकेलिभिरुच्छल १३ ५६१०५/क्षमते विनयातिलहन १२ २३ ९२ रुतपरस्परवाजिविघटना १३/ ३७१०३, क्षमसे ततो यदि न पातुम १७ ६४१३७ कृतमनसिजवेगमरुयुग्म १७ ७३/ क्षयवान्विजिगीष्यते परै १२/ ३९ ९५ रतममुग्नतवशपरिग्रहा १३ २३/१०२/ क्षयानिलचलत्पूर्वपश्चि १५/ ३५/११६ कृत्वा करावय स सकुचद ३, ४७ ३० क्षीणकर्मा ततो जीवः १८१३०१५० कृत्वा क्षण जनकुतूहल १४ ५९/१११ क्षुद्रेतरक्षितिरुहां करभैः १४ ६६११२ कृत्वापरारखिलावसर ३, २०, २५/ क्षुभितामिति तस्य भाषि १२ ५५/ ९६ कृत्वा विषादमिति दुःस्थि ३ ३५/ २० खचराधिप योगिनोऽपि ६ ८० ५४ कृत्नकर्मक्षयो मोक्षोभ १८/१२३१५० खण्डयामास तानर्धचन्द्र १५/१२६/१२३ कृत्वमायासित दृष्ट्वा साम194 ९७१२१ खपुष्प तदह मन्ये भुवने २, ४२) १३ कृपणस्य परानुवर्तनः १२/ ९१ ९९/ खरशीतमारुतरजोरहिते ७ ४१ केचिदित्यं यत' प्राहु २) ४४ १३/ खिन्न ते वपुरनपायिना १० ८२ क्रेन त्रिसुरालोक गतेन १५ ५२११८ खुरनिपातविदारितभूमि १३. १७/१०२ केवल तदभिषेकवारिभि ७ ३१५९/ गगनमुभयत. प्रपूर्यमाण केवल न मणियन्धमासुर ७ ३८ ६० गगनात्पतितस्य तस्य घा ६ केवल न यथाज्ञान रुचित १८१२६१५० गगने गमन तस्य सर्वेषा १८१३५/१५१ केवलिश्रुतधर्माणा देवस्य १८ ८७१४७| गच्छल्लावण्यसक्रान्तदिदृक्षु २ ३१/ १२ कोऽपि क्षरकरटभित्तिरु ११/ ८२ ९० गच्छ तत्सुभग सारमयत्व कोऽपौत्थ प्रणयरुषा विथ १० ७४ ८२ गच्छन्ती क्षितितलरोपित ६९/ ८२ क्रमतेऽरिषु मत्पराक्रमो १२/ ६२/ ९६/ गजेन्द्रदन्तैश्चमरीकचौधै ४ ६२/ ३९ क्रिया दिनकरादीनामुद १८७५/१४६ गण्डस्थलामोदहृतद्विरेफैर्म ३९ क्रियावसाने विरसैर्मुखप्रि ११, १६ ८४ गतस्य तस्योपवने महीप ११ ३४ ८६ क्रोधस्तदङ्गे य पूर्व मना १५/ ८८१२० गतावलेपै. प्रविशद्भिरेत्य ३९ क्रोधादिभिरय जीव १५/१३८१२४ गतैः समासत्तिमिवेतरेतर ३० कचित्पतितपत्त्यश्व क्वचि १५, ६०११८ गत्या निसर्गपरिमन्थरया क्वचिद्गोधनहुकारैरिक्षु २/१२३ २० गत्वा सुद्रमपि यस्य ३, ४८ ३० क्कासी भीमरथो यस्य १५/ ८११२० गदितु युज्यतेऽस्माक न १५/१०४१२२ क्षणक्षयिप्यायुषि मूढबुद्धिः ४) २१ ३६ गदेन मुक्तोऽशनिना कटा ११ ११/ ८४ २ ४८ १० ४ ४ ·७४ स० श्लो० पृ० स० श्लो० पृ० गन्तु पतझोपलवाहितप्ता १४ १२/१०६ घनपादपसकटान्तराले ६ ११ ४९ गभीरनादै प्रतिमानिपाति १ २२ ३/ घनवीथिरथ क्षपापतावधि १० २१ ७८ गरीयसा यस्य परार्थसपदो| १ ४३ ५/ धर्माशोरुदयमहीध्ररुद्धमूर्तेः १० ६७ ८२ गर्भस्थितस्य जननान्तर ३, ६८ ३३] धर्मोदबिन्दुमिरुपाहित १४. ४३/१० गर्वगद्गदमित्युक्त्वा १५ ८११२० घर्षद्भिर्मलयगिरौ महागजा १६ ३७१२९ गलिताश्रुभिरातनि.स्वनै १० १६, ७० घातिनिर्मथनलव्धकेवला १४ ३६१०८ गवाक्षनिक्षिप्तमुखारविन्दा. ४ ४० चक्रवर्तिविभवोचितोत्सव गलन्मदस्योनतवशशालि चक्रवर्त्यपि गृहीतदर्शन. गहनान्तमथापहाय राष्ट्र ६ ३८ ५१ चतुराननतारुपमहातिशय १८१३७१५१ गायत्प्रनृत्यदभितो रभ ३, ७४ ३४ चतुर्णिकायभेदेन स्मृता १८४८/१४४ गायनेष्वलिवधूनिकरेषु ८ ३३, ६८चत्वारः शुक्रमारभ्य हस्ता. १८ ५५/१४४ गिरिरस्त्यथ खेचराधिवास. ६ ७३ ५४ चत्वारोऽर्वा रुचिरवपुषो १७ ८६१३९ गुणग्रामाम्भोधेः सुकृतवस म.स २.१५३ चन्द्रकान्तनुतेर्यत्र २१२७ २१ गुणनिर्मितैः सुरभिभिः कु ५ ४२ ४४ चन्द्राकारस्थलममलिनो १४६७११३ गुणवत्सल मा गमस्त्वम ६ ८६ ५५ चन्द्रोज्ज्वलेन यशसा ३. १७/ २५ गुणवानपि स त्वमीदृशो १२ १० ९२/ चन्द्रोज्झिता रविरलकुरुते । ३. ३३ २८ गुणवान्समुपैति सेव्यता १० १४, ७८ चराचरे नास्ति जगत्यभो ११ २२ ८५ गुणसपदा सकलमेव जग ५ ४५ ४४ चलनवलनैः स्थानैर्वल्ग १५/१२३/१२३ गुणानगृहन्सुजनो न निर्व १ १चलितवद्भिरजीयत वाजि १३, १११०१ गुणान्ययैवोपदिशन्प्रशसया १ २ चलितशैलचयेन गरीयसा |१३/ २०१०२ गुणान्विता निर्मलवृत्तमौ । १ १) चलितेऽभिमेरु सुरनानि |१७ १६१३३ गुणिन मनोरधशताधिगत ५ ६२ ४६ चारित्रगुप्त्यनुप्रेक्षापरीषह (१८१०७१४८ गुरुभरमहकुन्जितविप्रहै १३ ३११०३/ चित्तसततिमात्रत्वम २४ ८४ १७ गुरुमताभिरतामलमानस १३ ८/१०१ चित्रनेत्रपटचीनपट्टिका ७ २३१ ५९ गुरुरीश्वरो नरकविद्धनद ५, २९ ४३ चित्रपट्टलिखितव्ययागमो १६ ५८ गुरुवशमाप्रमाणसत्त्व १२/ ४९ चित्रमेतदतिदूरवर्तिना ७ ६२/ ६२ गुरुविरहमवेन पद्मनामो ९) चित्ररत्नकिरण प्रवर्तय. गुरुन्गुरुन्सम्यगुपास्य गुहोदरे ध्येयहिमे हिमर्तु १४ ३ ३५/ चित्ररत्नपरिपूर्णकुक्षयो ७ ५९ ६२ १८१०६ चिरमक्षतदेही तो शरै १५ ८३१२० गृहिणी शशिसूर्यनामधेरा ६ ३३, ५१ चिरयसि परमेव निक्षिप गृहीतयोग तपसा शीकृ|११ ८६ चिरयुद्धपरिश्रान्तः प्र १५.११०१२२ प्रहागत त मदमूढमानसो ११ ८८४ चीत्कारारवपधिरीकृताखि १६ ३१२५ प्रामः युयुटसपा स २११० २० चूढारत्नेन चित्राङ्ग प्रा १५/ १७१२५ प्रय विमानेभ्य परे १८ ५८१४५ चेतनालक्षणो जीव की १८ घटादिकारणेप्लेनन्मृदा पनघटागदशीषु एतामना १६ २४१०२ छत्रमुलसितफेनपाण्डुर २१ ७१ १६ च्युत्वा ततो विगलितायु ११, ७४, ४५ पनी परतिगानिमः १३ ६.१०५ छन्दानुवतिः पदातियु TIमममक्षम फिल छायासु यक्षितिकहा तृण १४६८ १११२ ६ ६ ។ ४ ९. ९ ७३ ४१४० ६ ·७ स० श्लो, पृ० ९ ४) ७५ ४ स० श्लो० पृ० जगत्यमुष्मिन्दिवसाधिपोप ११ ४४ ८६ ज्ञानमागमनिरोधिकर्मणो जगन्महामोहतमःपटावृत ११ ४१ ८६ ज्ञानमात्रमिह ससृतिक्षये ७ ५३, ६१ जज्ञे पयः प्रविशतः सुतर १४ ५८१११/ ज्ञान वुपजाताया सहैव १५/१४८/१२५ नशे मांसोपदशामृगास १५ ५३/११८ ज्ञानावृतिहगावृत्योर्वेद १८.१००/१४८ जज्ञे विहारतस्तस्य सर्व १८/१४२१५१/ ज्ञानोपयोग. सततमुप १५/१५४१२६ जनतानुरागपरिवृद्धिकरः ५, ४१ ४४ ज्योतिरुज्ज्वलमनल्पमण्ड जनभयपरिविद्रुतेऽपि प ज्योतिष्काणा तु देवाना १० ६०१४५ जनमनःशयने शयित म १३, ५२१०४ त यौवराज्ये परिणीतभार्य ४ १६ ३६ जनरवानसतो निपतन्त्यघ १३, २७१०२/ त रथस्थ रथारूढ' स्वर्भा १५ ६७११९ जनादशेषाद्वयसा लघीया ४ ३५/ त वाहितरथ वीक्ष्य धर्म १५, ९८१२१ जनेन पौरेण वृतः पुराद ११ ३३, ८५/ त गजस्थं गजारूढ. १५, ७८/१२० जन्मान्तराणि भगवन्भ ११/ ७६ ८९ तच्छनकौशलालोकवि १५१२२१२३ जन्मान्तरे शुभमथाप्यशुभ ३ ३८ २८ तटगतामलनीलशिलातलो १३ ५७१०५ जन्मावलीमिति यथावदसौ ११/ ७५, ८९/ तटगतासितरत्नविनि'मृतै १४ २९१०८ जयन्रुचा निस्तमसौ समु १४ १९१०७/ तटपादपसरुद्धैर्निष्कम्भ २१३६ २१ जयलक्ष्मीपरिष्वङ्गव्यवा १५/ १२/११४ तटरुहकुटजावनीरुहाणा १४ ३८१०८ जयवाञ्जयवर्मनामधेयो ६, ४३/ ५१ तटविटपशिखावसक्तहस्ता ९ १९, ७३ जयशब्द वयःशब्दैः २) १८ ११ ततः कलकलारावबधिरी १५ ९४१२१९ जयशालिनः सहजभद्रतया ५/ ३४ ४४| ततः पितुर्ग्रहामर्षासमु १५. ९०/१२१ जराजरत्या. स्मरणीयमीश्व १ १/ तत• प्रतीहारकृतप्रवेशने ११ ३, ८३ जलदनादगभीरमथिध्वनि १३ ४८/१०४ तत स तेनानुमतो महीप ११ ६७ ८८ जलदवीथिविशालमुर' प्र १३ ३/१०० ततः स पुत्रार्पितराज्यमा ४ ४५/ ३८ जलदीर्घिका जनविगायज ५ ६ ४१ ततो मुमुक्षतः शङ्कु तस्य १५१३०१२४ जलनिर्झरसङ्गशीतवाते ६) १८ ४९/ ततो मोक्षोऽपि ससिद्धो २,१०९/ १९ जलमकलुषमन्तरानुषनन् ३० ७४) ततोऽवगन्तुमिच्छामि २, ४३, १३ जलवन्मत्स्त्ययानस्य तत्र १७ ६९/१४६) तत्क्षणक्षुभितसिंहविष्टरः ७६५/६२ जातोऽहमद्येन्दुसमानकी ५/ ८१ ४७/ तत्क्षणाभिलषितामराधिप ७ १५, ५८ जिन य समाश्रयति मार्ग १७ २८१३४/ तत्तेजो विहितविपक्षकक्ष १६ ४११३० जिनैः साक्षात्कृताशेषत्रि १८ ६१/१४५/ तत्त्वप्रकाशकं ज्ञान दर्शन १८१२४/१५० जीवमन्ये प्रपद्यापि १४/ तत्प्रगम्य दयित रुचिताभि ८ १९ ६७ जीवाजीवादि यत्पृष्टम् २, ५३, १४ तत्प्रत्ययात्स्वयमिद न ११, ७८ जीवाजीवादिषड्वर्ग २) ९० १८ तत्र त्वदीयचरणाम्बुजता ८ ५६, ७१ जीवाजीवाश्रवा बन्धसव २१४० तत्र शासति महीं जनताया जीवे सिद्धेऽपि गर्भादि २/ ६२, १५/ तत्राभिनन्दितनिजाखिल १२२ जीवो नास्तीति पक्षोऽयं | २, ५४, १४ तत्राशामभिचलिते कुबेरगु १६ ४५१३० जृम्भाभवत्सततसनिहिता | ३, ६६ ३३ तत्रासादनमात्सर्यगुरुनिह १८८४१४७ ज्ञानदृष्ट्यावृतीवेद्य १८ ९८१४८ तत्रासुरकुमाराणा प्रमाण १८ ५२/१४४ ज्ञानमर्थपरिवोधलक्षण ७ ५० ६१ तत्रासौ परिमुक्तमासविह १८१५३१५२ ४ ९ ७८ ८९ १६५ स ३ ·९ ११ तयाई योगवि नपयो प्रना १४५ ६९११३तस्थावत' कारवधज्झित ११/ ८७ स० श्लो० पृ. स० श्लो० पृ० तत्रासो समुपगतः समुद्य १६ ३४१२९ तयोर्वभूव तुमुल रणधू १५६८११९ ततेन्दूपलशकलोज्ज्वलैः १६ ४८१३० तरसोभयवेतनैर्वशीकि १२/१०६/१०० तत्सद्गादिव सजात: २, १३, ११/ तरुराजयः सकुसुमाः कुसु ५/ ११, ४२ तथापि तस्मिन्गुरुसेतुबाहि १ १) १० २ तव कापि शशिप्रभाभिधा | ६ ९१ ५५ तथाहि क्वचिदप्यस्ति २) ९२, १८) तव कार्यविदोऽभिजल्पितु १२, ६९, ९७ तदखिलमपि वारि निक्षिप २९/ ७४/ तव कीर्तिभिरेव सर्वदिग्वि १२ तदखिल पुटभेदनमुद्भटै १३ २५/१०२ तव तात न युक्तमाकुलत्व ६ ९८५६ तदपि क्वचन प्रयत्नसाध्ये ६ ३१ ५० तव दर्शन जगदधीश विद १७ ३०/१३५ तदय स्वविनाशमीक्षमाण ६ ४८ ५२/ तव नाथ यश्चरणयुग्ममवि १७ २९/१३४ तदल परिभाषितैरमीभि ६) २२, ५० तव मानधनाखिलप्रकारे तदवेत्य वच प्रभोरिद १२/ २० ९३ तव सनहन नाथ लघु १५ ७/११४ तदस्मिन्नप्रमत्तेन प्रहर्तु १५/११७१२३ तस्माजज्ञे पुनरपि चतुर्गो १७ ८८१४० तदाज्ञयैकसमुपेत्य धीरधी ५ ८३, तस्मात्करोमि तत्किचिनृ १५१४४ १२५ तदिद शरदभ्रशुभ्रकीते ६/ ९२ ५५ तस्मात्स्ववेदने सिद्धे २/६१, १५ तदीयसङ्गादखिलोऽपि भी ४ ८३५ तस्मादकर्वक शास्त्र २/१०५ १९ तद्धर्मश्रवणानातविवोधा २. १६/ ११ तस्मादनादिनिधनः स्थितो २८८ १७ तद्भारतीमिति निशम्य ११ ७७ ८९ तस्मादशेषविकश्चिद १०८ १९ तद्रूपलोकनविलोभितलोच ७ ८३ ६४| तस्मादुपप्लत सर्व तत्त्व २ ४७/ १३ तनय. स तनोति य. कुल १२१०८१०० तस्माद्भवान्तरभवादशुभा ३. ५६ ३१ तनुकुक्षयोऽप्यतनुधारमपो ५, १३ ४२ तस्माद्विषयविज्ञानमप्रत्यक्ष २/ ५९, १५ तन्न युक्त क्रियाया हि १८ ७६१४६ तस्मान्न दुष्टकरिणो यदि ११/ ८५ ९० तपश्चरन्घोरमघोरमानस ११ ६८ ८८ तस्मानरविशेषोऽसौ २ ९९ १८ तपेऽभिसूर्यप्रतिम व्यवस्थि ११ ७० ८८ तस्मिन्काले सह परिजनैर्य १७ ८३१३९ तपो वपुर्भि कठिनै सुदु ११ ५९/ ८७ तस्मिन्गर्भावतारं कृतवति १६ ६९/१३२ तमकारणबान्धव ततोऽसौ ३) ५६, ५२/ तस्मिन्नधीताशिषि साधु तमनन्यसमानतेजस १२/१०९१०० तस्मिन्नम्वुदगम्भीरे दिग |१५ २/११३ तमरीरमत्सुरकुमारसमिति १७ ४५१३६ तस्मिन्मृगाङ्क इव सर्वमनो ३, ५७ ३१ तमसाखिलमेव कुर्वता नि १० ११ ७७/ तस्मिन्विधाय महतीम् तमसाधारणश्चिद्वे प्रत्य १८११५१२३ तस्य भक्त्युपसर्गाभ्या ३. ६१/ ३२ १८/१३६१५१ तमिति प्रणुन्य गुरुभक्तिभ १७.४११३५ तस्य मारुतविलोलमूर्तिभि ६१०३ ५६ तस्य मन्थरचतुष्टयाधिका तमुदीक्ष्य खराशुवहुरीत्या ३१०१ ५६ तस्य वाजिखुरजै रजश्चयै | ७ ७४/ ६३ तमुदीक्ष्य भासुरमशीतरुचि ७/६१) ६२ ७ १२/१३३ तस्य वारिनिधिवारिमेखला १७ ५७१३७ तस्य श्रीरिव कमलालयादु १६ १६/१२८ १४, ७०.११३ ८३ तस्या वणिक्पथकृताधिक ७६/१२० तस्यापरविदेहेऽस्ति २/११४/ २० तमसाध्यमवेत्य मानुपाने । तमुपायन समुपगम्य सद तमुपेन्य शत्रवचनेन नरप १७ ५९१३७ तस्या रक्षा श्रुतपरवल. तमा मायनरव्यवस्थित ५५ त महाश्रमदानेनधकार ५५ .

·१९ ४ २ ६ १० स० लो० पृ० स० श्लोक पृ० तलोपरि स्फुरितभासुर १७ ९०१४० तेभ्योऽधिगम्य तव सतति ३, ४१, २९ तस्वोविलयमुजः समस्त १६ ४७१३०/ तेभ्योऽप्यूर्व मणिमय चतु/१७ ८७१३९ तस्योवीक्लयविशेषकस्य १६ १५/१२० तेपामप्यनुमाबाधा परि २. ९१ १८ तो शशाफिरणा विदह ८ २६ ६८/तेषु माषचणकातसीतिल ता क्षोणीमिव चतुरणवाव १६ २११२८ तोयावगाहचकितैरलिनी १४ ५५/१११ तानिन्दुसुन्दरमुखानव ३, ३०, २७ त्यज मम विरहोऽधुनेव प तो ताहशी समवलोक्य १/ २६ त्यागश्च शौर्य च तथैव सत्य तान्यकाधिषु सप्त स्युन्नी १८ २४१४२ त्यागश्चाभयदानादिप्रविभे १५१५५ १२६ तापकृत्पुरयकः स्तवन ८६६ त्रयोदशविध तस्य चारित्र १५/१५१ १२५ तापयन्ति मम मानिनि ता ८, २१, ६७ प्रसस्थावरभेदेन तिर्यग्जी १८ १७१४२ तापहारि वपुपो विधुरस्य ८ १६ ६५ त्रासितारिरुदभूग्निजाति तावद्वान्मोचयितुप्रयना ४ ३२, ३७| त्रिंशनरकलक्षाणि प्रथमा १८ १३ १४१ तिमिरप्रविधायि धावमान ६/१०४, ५६ त्रिः परीत्य प्रणम्य त्रि २/ ३७ १३ तिमिरेभमदुर्न हिंतितु श१० २९ ७९/ त्रिकालगोचरानन्तपर्या तिरथा सहतिस्तत्र पर २. २३ ११/कालमध्यस्थमनन्यगो ११ ३८ ८६ तिर्यगादिप्रभेदस्य क्रमो १८ २७१४२ त्रिदशाधिवासजिति यत्र स ५, २२' ४३ तिलकमिति यदन पूर्वमा ९/ २३ ७४ त्रिदशो यदि वा दितेस्तनू ६ १७ ४९ तिलकस्तिलक पृथ्व्यास्त २ १५ ११ त्रुटिताप्यतिमात्रसस्तवा १० ५९ ८१ तीक्ष्णत्व केवल यत्र २/१३८ २२ त्रैलोक्यशोभाभिभवप्रवीणं | ४ १२ ३५ तीरजैस्तरुसतानः पयसि २/१३४२१ त्वत्पादपद्मशरणे त्वद ३, २४, २६ तीरेप्वेताः कुसुमितवानी १४ ३५/१०८ त्वमतः प्रथमो विवकिनां १२, ७७ तीर्थभूतमुरुभक्तिभावित ७/४२ ६० त्वमेव भोगामिषलोभ्यलो ११/ २८ ८५ तुगत्वमद्रिपतिना हरिणे ६) २३ त्वयैव ब्रुवता सूक्त नृप २] ५२१४ तुरगरोहकराप्रसमुत्पतत्त १३, ३४१०३/ त्वादृशी पटुरकारि वयस्या तुरगवारकठोरकरद्वयी ९/१०१/ दक्षिण गणयामास ना १५] ३२११६ तुरगियलनिरुद्धमहाजवैई १३/ १०१०१ दत्तश्रुति किंनरकामिनीना १४ ५१०५ तुरगिणां पदातीना रथिना १५ ४०११७ दत्ताद्या मुनिभिः सम गण १७ ९११४० तुला व्यतीतो विनय क ११ ५३ ८७ ददृशे च गतेन तेन तस्मि ६, ४९ ५२ तुषाररश्मि भजते निशाया ६, ३५ ददृशे च मुनिस्तेन स्थितो २ ३६ १३ तुष्टया ददत्स्वसुतजन्म ३/ ७३/ ३४ दधानमिन्दो. परिवेशमाज ५ ७३ ४७ तुहिनपाण्डुरतीरजसकता १४ २१/१०७. दन्तिनो दन्तिभिर्भिन्नाः १५/ ५९११८ तेजःकायभृतः केचिदपरे १८ १९/१४२ दयापरः साधुरतः परत्रधी ११ ६१ तेजस्विनः पूरयतोऽखिला ४ ४३ ३८/ दयावतो धर्मधनस्य धीम ११ ६० तेजोनिधावुदयधान्नि सुव १/ ८५ ६ दयितामतिपीवरस्तनी १० ५५ ८१ तेजो मूर्तमिवात्मीय सु १५/ १३/११४) दोन्धाञ्झटिति हठेन पा १६ ४२१३० तेन स स्ववशभावमाहृत ७ ४६ ६१ दश केवलनेत्राणां सहस्रा १८१४८/१५२ तेनोज्झिता निजकुलैकवि ३) ३४ २८/ दश त्रीणि ततो हीन प १८ १४/१४१ ते पीत्वा प्रहरणधारिणाम १६ ३११२९] दशवर्षसहस्राणि जघन्य प्रथ १८ १२१४१ ३ ८) १८६७ १३ ४ २ ·१० २ ७९१२० ६ स० श्लो० पृ० स० लो० प्र० दशसप्तधनुर्माना व्यन्तरा १८ ५३,१४४ द्विगुणो द्विगुणोऽन्पासु १८ १०.१४१ दहनस्तृणकाष्ठसंचयैरपि १ ७२ ८ द्विजिहता यत्र पर फणा १३३ दहनेन येन रिपुवशततेः ५/ २८ ४२ द्विरदानिव मद्विधान्सदा १२ ६१ ९६ दानाम्भोभिभूरिभिर्वारणा १३ ६११०५ द्वीन्द्रिये द्वादशैव स्युर्यो १० २११४२- दानेन सयमिजनस्य जि ३, ६० ३२] द्वीपसिन्धुविविधाकरोद्भवै दामद्वन्द्वात्सुभ्र सोऽनन्त १६ ६४१३१ वीपे नृप तृतीये यो विद्यते २११३ २०, दारान्सुतानप्यनपेक्ष्य केचि ४ ५४ ३९ द्वीपेषु दुर्गेष्वय मण्डलेषु ४६६१ ४० दारुण यस्तपस्तेजः ४ १० धनयौवनप्रभृति सर्वमनुग१७ ६८१३७ दारुणा विरचना भृकुटीना ८ ४१ ६९ धनहानिरुपप्रदानतो १२) ८१ ९८ दिडागान्प्रतिदन्तिशतिमन ८२ ७२ धनुधेरै सहिभिरश्ववारर्ग ४ दिननाथविभेव पूरिताशा ६ ४४ ५१ धनुर्महारथेनाथ दुधुवे दिनमद्य मे गतमनुत्सवता ५ ६४ ४६ धरणीध्वज इत्यभूत्प्रशास्ता ६७६ ५४ दिनैरल्पैरेव प्रथितगुणराशे ५ ९१ ४८ धरणीध्वज इत्यमोघनामा का दिवसाधिपवल्लभागमे १०. ७७ धराश्रयः संततभूतिसगमः १] ४९. दिव्य देवैः सेव्यमान वि (१६ ६११३१ धर्माधर्मावयाकाशं काल (१८६७१४५ दिव्यान्दिन्याकारकान्तास ७ ९४ ६५ धर्माधर्मेकजीवानामसंख्ये १८ ७३१४६ दिशि तस्यामवस्याय २ २७ १२ धर्मार्थयोरविधत्त दीनानायकृतोत्सर्ग' स १५ १५/११४ धर्माविरोधेन नवस्व वृद्धि ४ ३९ र दु खेन ते प्रथममस्म्यहमे । ३ ३७ २८ धर्मोऽर्थसचयनिमित्त दुरन्तभोगाभिमुखा निवर्त ११ २३ ८५ धवलारुणकृष्णदृष्टिपातैः दुरात्मकादेव भवाद्भयंकरा ११ २० ८४ | धिक्कष्टमीदृशं कर्म करोति १५१३४१२४ दुर्वारवीर्यरिपुनिर्दहनप्रवीणे ३ २२ २६ धीरधारारिरुधिरैरुरुधारा १५ ४९११७ तिकोक्तमिति कोऽपि नि ८ ३० ६८ धूमप्रभा ततो ज्ञेया परा १८ ८१४१ दृष्टेमंदालिघु लतासु शरी ६० १. धमोद्गमैरागुरवै सुरस्त्री १४ ४१०५ दृष्ट्वा कदाचिदथ शारदमभ्र ४ ७७ ४१ धूलीसालो वलयसदृश १७ ८४१३९ देव कोऽप्ययमत्यन्तममा १५११६१२३ ध्रुवमस्य रूपविभवेन जित ५ ४३ ४४ देव देवोचितस्थाने सुगन्धि २) २. १०वननितम्बावनि तारमन्ते १४ ३१/१०८ देवमानवशुभेतरग्रहप्रापिता ७ ७ १४ ५८ न कण्टकद्रुमस्थस्य काक १५ ३३११६ दोषानुबन्धरहिता तमसा ३ १८ २५ न काकतालीयमिदं कथं ४, २६) ३७ दौःस्थित्यमिति सचित्य १५/१४५/१२५] न काचिदीहा कृतकृत्यभा) ५ ८२) ४७ द्रव्याणा पुद्गलादीनामधर्म १८ ७१/१४६ न केवल सर्वगुणाश्रयेण ४, ११ ३५ द्राधीयसीरविरल रचिता १४ ४४१०९/नगतुम्हमतङ्गजोगनके ५३, ५२ द्वयेषामप्यथ प्रात स्थावरे १५ १११३ नगापगातोयतरङ्गलोले द्वाचत्वारिंशता वर्षसहौ १८ ४०१४३ नगोत्तुङ्गं समारुह्य नागे १५ २३/११५ द्वादशाश्रुताधारो द्वाद १५१४९१२५ नग्नश्रावितनामासौ बद्ध १५ ८०१२० द्वारवनी समानातौ मध्य १८५७१४५ न च कश्चिद्विशेषोऽस्ति । २१०३) १९ द्वाराप्रप्रथितामलारुणमणि १० ७९ ८३ न च मुख्याहते गौणक १८ ७७/१४६ द्वावप्यतुलसामच्यौ द्वाव १५/१०९१२२॥ न च व्यापकता तस्य २, ८७ १७ ४ ४८ 1 ·११ सश्लो० पृ० १० ४४ ८० ९७ ७ २३ स० श्लो० पृ० न च सखि सुसहस्त्वयापि ९/ १३/ ७३ नरो विवध्येत सरागतां ग ११/ २१/ ८५ न चात्मभूतयोरक्यं २/ ७३, १६ नव प्रवेयकादिस्थाः कल्पा १८ ५११४४ न चानुमान तद्वाधां २/ ९५, १८ नवतिख्याधिका तस्य सभा १८१४६१५२ न चान्यदस्त्युपादान २/ ६९ १६/नवसगमजन्मना हिया न चाप्यकर्टता तस्य २/ ८१ १७/ न विवाधन जनपदस्य सम १७ ५६१३७ न चार्थापत्तिरप्यस्ति २,१०० १८ नवोदय प्रस्फुरितप्रताप प्र ४ ६९ ४० न चासिद्धमहेतुत्व हेतोः २/ ६४ १५/न समीरण श्रवणभेदिपरु १७ ५५/१३६ नचास्वविदित ज्ञानं वे २, ५६ १४ न सहते करपातमय नृपो १३, १८१०२ न चोपादानधर्मोऽपि २१ ७ १६ नहि कार्यविपश्चितः पुरो १२/ ७० न जहाति पुमान्कृतज्ञता १० १३ ७८ नागा. पदातिवृषभा ३ न तथाप्यनुवर्तनामह १२१०१ ९९/ नानापुष्पा समजनि ततः१७ ८५/१३९ न तस्य तावानसुसनिभस्य ५/ ७८ ४७/ नाप्यागमेन सर्वज्ञः २/१०१ १९ न तस्य बाधक तावत्प २ ९४ १८ नामयन्नतुलदैवपौरुषान्सि ७६४ ६२ न तादृशी स्वे विभवे न ११ ५४ ८७/ नारकस्यायुषो ज्ञेयो बह्वा १८८९/१४७ नत्वाह विरहभयाद्भणामि १० ७१ ८२/ नावियोगः सुहृत्सको न १५/१३६/१२४ न नव वयो व्यसनवर्गहत ५ ९, ४२ नास्ति तस्य मयि यन्मम ८ १४ ६७ न निमित्तमिहोपदेशको १२ ४४ ९५/ नि.शेषमम्बुधरधीरगभीर न पपात रणे तावद्वीर १५/ ५७११८ नि.स्पन्द गजमिति संवि ११ ९०/ ९१ न परं बन्धन प्रेम्णो न १५/१४३/१२५/ निकरै रुचा तिमिरहानि १४ ३९१०८ न परीषहास्तमसहन्त धृति १७/ ७९/१३० निखिलानमितानलक्षमो ६/१०२ ५६ न प्रातिकूल्यमत्यन्त मनः १५ ३४११६ निखिले विधिवद्विवेचिते १२/ ९९ ९९ न बभूव कस्यचिदकालमर १७ ५४१३६ निगहतो बाधकरान्प्रजाना ४ ४१ ३८ न भवान्किमवैति यद्बला १२ ४१ ९५ निजधामविवृद्धिकारिणी न भूरिदानोऽपि मदेन स १) ४६ ५ निजभर्तृदुर्व्यसनदुःखचित ५, ६९ ४६ नम इत्यपि त्वयि जिनेन्द्र १७ ३९/१३५ निजभुजयुगलैरुदस्य जाया ९, ५७ ७६ न महीरहाः परिहृताः कुसु १४, २२/१०७/निजमधुरविलासशोभिता नयनाभिराममकलङ्कतनु ५) ५१) ४५/ निजरूपविभ्रममनोरमया ५, ३६ ४४ नयप्रमाणाशुभिरुज्ज्वला ११ ३७ ८६ निजविक्रमाहितरणकरसो ५ ३२ ४३ नयमार्गममुश्चतः स्वयं १२/ ७५ ९७ निजशौर्यवदि हुतशत्रुगणे ५.३० ४३ नयमिन्द्रलाघवकरो विभवो ५, ४४ ४४ निजेपुरचितस्फारमण्डपो १५, ४३११७ नयविक्रमयोर्नयो बली १२/ ७३, ९७ निजैः समस्तानभिभूय धा १, ४७ नयविक्रमशक्तिशोभितो ४ ९२ नितम्बवाप्यः खचराङ्गना १४ नयशास्त्रनिदर्शितेन यः १२/ ७६ ९७| नितरा परिकोपितो मनो ६ ६८ ५३ न यावदद्यापि पवित्रपासू ५, ७६ ४७ नितान्तवृद्धन कठोरवृत्ति १ ४८ ६ नयेण नृणा विभवेन नाकि ११ १२, ८७ नित्य व्यापकमाकाशमव १८ ७२१८६ नरनार्थ युवा यदा स दृष्टो ६ ६१ ५३ नित्यसनिहितदेहदेवतादत्त ७ १८ ५८ नराधिप त्वा प्रियविप्रयुक्त ५ ८५, ४७ नित्यस्यानुपकारित्वात्सम नरेन्द्रविद्याधिगमाद्विशुद्ध १ ५१ ६/ निपतति कुचमण्डले रम १० ४० ८० ९ ४२ ७५ ६ १२॥ ६) ५० ७६ ·१२ १० स० श्लो० पृ० स० श्लो) पृ० निपातयन्ती तरले विलो १/ २७ ३ नृपवधूजनयानवितानकैर १३ ३२/१०३ निपातितानां रणमूर्यरीणा ४ ५९ ३९ नोदसिक्त स मदप्रवर्तिनी ७ २८ ५९ निमजतो मे परिमूढबुद्धेरे ५ ८३ ४७) पक्ष्मस्पन्दविनिर्मुक्ते वभ १८१३०१५१ निमित्तभावेन मदस्य भूय ११ ५१ ८७ पञ्चमी च सहस्राणि वर्षा १८ ४१/१४३ निरन्तरनिपातीषुजालप १५) ५४११८| पश्चमी दुःषमा ज्ञेया षष्ठी १८ ३८१४३ निरन्तरैर्यत्रशुकाङ्गकोमलै । १ १३ २ पश्चषानपि कृत्वाग्रे पत्री २/ २६/ १२- निरवग्रहर्नवनवैः परित. ५/ १० ४२ पटहजेन पटुध्वनिना मुहु|१३ ३५/१०३ निरवधि प्रसूतैर्वसुधातले १३/ १२/१०१ पठितव्यमिहान्यया स्थित १२ ८३ ९८ निरस्तषड्वर्गरिपु. कृतज्ञो ४, १४ ३६ पण्यस्त्रीमिव समुपात्तपत्रपू/१६) ३८१२९ निरालोके जगत्यस्मिन्न २ ४१ १३/ पतिरङ्गनया न्यषेधि यत्प१० ४५, ८० निराश्रयाणा पततामधोग ११ ४२ ८६] पत्र धनं धान्यमशेषरत्नान्यु ४ ५७ ३९ निर्मम विषयसुखाम्बुधाव १६, २३/१२८ पथि वृषैः करिसूत्कृतिवि १३/ २९,१०२ निवर्तितात्मा विषयेभ्य इत्य ११ ३० ८५ पथिषु हस्तिपकाहतहिण्डि १३ १४१०१ निवसन्कृतसत्कृतिः स त ६ ५९ ५३, पदवीमतीत्य तमसा तपता ५, ६३, ४६ निवारयन्तोऽपि दरीमुख १४ ६/१०६) पदातिपूर्वा विभवाश्च बान्ध ११ ५६ ८७ निवृत्य यावत्किल पृष्ठवर्ति ११ ६ ८३| पदानतानवज्ञाय सामन्ता १५१४७/१२५ निवेदितान्त.करणस्य भूभु ११, ५८ ८७ | पयति समवतीर्य नाभिदन्ने ९ ३३/ ७४ निशम्य तस्यागमन सपा ११ ३२, ८५, परकृन्यविधौ समुद्यत. निशम्य तस्यातुलपुण्यश ४ ५३, ३९ परतपस्तडिद्वक्र चित्राङ्गः १५/११२/१२२. निशाकराशुप्रकराच्छवारि १ १४ २ परया प्रभुशक्तिसपदा ३. ९२. निशागमे सौधशिरोधिरोहि १ २९ ४) परवृद्धिनिबद्धमत्सरे विफ १२ ८५ ९८ निशासु शीताशुमणिस्थल १ १५ १४ १५ २/ परशु वाहयामास कृत्वास १५/१२९१२४ निषेव्यविवरों वरो विविध १४ २०१०७ | परस्परम्नेहनिबद्धचेतसो निष्क्रान्तैः शिखरचयानि १४ ४०१०९/ परस्परास्नसघट्टप्रोच्छल १५, ६९/११९ निष्कामति प्रविशति प्रक ११/ ८३ ९० | पराक्रमाक्रान्तमहीभुजोज निखेदत्वादिभिस्तस्य सह १८/१३३.१५० परिचिते वहुशोऽप्यवनीश्व १३/ २६१०२ निहतप्रमुखे ततोऽरिसैन्ये ६१०७ ५६ परिज्वलन्महास्नौध रथ १५/ २४/११५ निहन्य नूनं शमखड्गधारया ११ २६ ८५ परिणामसुखं शरीरिणा नीचोचिती समाकी १५/१०२१२२] परिणामहिते समीहते पथि १७१ नीरन्धेविपुलफलैरकृष्टप १६ ५१२७ परिणामिनि यामिनीमुखे १० ४१/ ८० नीलानन प्रस्तपाण्डिम ३ ६४ ३२ परिणेष्यति ता य एव ध ६ ८४ ५५ नीलोत्पलानि निजया ३ ६७ ३३ / परित परिचूर्णयन्नुपेता ६ ३, ४८ नीलोपलोप्रतितलोलेमरी १४ ३४१०८ परित परिवत्रुस्तमन्येऽप्ये १५ २५११५ ननमिच्छति नो जेतु १५१००१२१/ परितापविनाशनाय शय्या ६ ६६ ५३ नृत्यच्खिण्डिनि मृद ३ ४३, २९ परिदेवनसतापशोकाकन्द १८ ८५१४७ नृपतिरेफक एव कुल३१५१०१/ परिभवन्यरिनिर्जयनिर्गतो १३ ६१०१ मृतेर्नुकुलीकुर्वन्म करा २ ३८ १३ परिमितैर्गमन. कुथवाहिनी १३ ५३१०४ नृपपरामामयीजविषप्मुभि १०२/ परिरभ्र दृढ स मत्प्रमुर्म १२ १२ १९१ ५, ९२ ·१३ स० श्लो० पृ० ७१३३ स० श्लो० पृ० परिरम्भभवो वधूवपुःपरि १० ५३ ८१ पृथु दक्षिणतोऽस्ति तत्र र ६ ७५/ ५४ परिरम्भिणि जीवितेश्वरे १० ५४ ८१/ पेठुरेत्य नटगायनादयो परिवर्धयति स्वकौशलै १२ ५९/ ९६ पौरैः समागत्य गृहीतरत्न ४ ५२, ३९ -परिशून्यमना विचिन्तय ६/ ६२/ ५३ प्रकृतिस्फुट ग्रहगणस्य ग १७ ४६/१३६ परिस्रुतानीन्दुमणिप्रताना १४ ९/१०६ प्रकृती यस्तनुतरत्वमतनुत १७ ८११३९ -परिहितायसकञ्चकमेचक १३/ २२/१०२/ प्रक्षुभ्य क्षणमथ मगलैकहे १० ६२ ८१ परीतशृङ्गः स्फुरदशुजालकै | १/ २३ ३ प्रख्यातः प्रशमरतः प्रताप १६/ ११/१२७ परुषं मम शृण्वतस्तथा १२/ ६४ ९७ प्रगमितमरविन्दलोचना ९ २१/ ७४ परोक्षादपि चेज्ज्ञाना २/ ६० १५ प्रचलत्सुरासुरकिरीटकिर १७ पर्यन्तचर्यः कनकोब्बलासु १४ ३१०५, प्रजिघाय च दूतमुद्धताख्य ६ ८९ ५५ पर्यन्तजाततरजालनिरुध्य ८ ५९ ७१ प्रणदितकलकाश्चिनपुरोत्थ ९ ३/ ७२ पशवोऽपि सनिधिमवाप्य १७ ३७१३५ प्रणनाद भावनगृहेषु जल १७ ५.१३३ पश्चात्पुरोऽप्युभयतश्च गजा ११ ८९ ९१ प्रणमन्ति मदन्वयोद्भव १२० ११ ९२ पश्य प्रिये परभृतध्वनित ८ ५२/ ७० प्रणिगद्य नयान्वित वचः/१२/ ८२/ ९८ पाणिभिर्गलितास्त्रीघाश्चरणे १५/ ५८११८ प्रतिजन्तु यतो जीवः पातालोदरमिव सेवित सह १६ १०/१२७/ प्रतिनादितसर्वशैलरन्ध्रः ६. १५८ ४९ पादरक्षसमूहेन परिवारित १५/११९१२३ / प्रतिपत्तिभिरर्थपूर्विकाभिः | ६ ७८ ५४ पादाजद्वितयशिलीमुखाय १६/ २७१२९/ प्रतियुद्धवानसुरमोहनज ५/ ५४ ४५ पादौ विरेजतुस्तस्य हेमा १८१४३/१५१) प्रत्यग्रपाकवितत सुरभी १४. ४९११० पिगत्वादिव विरहानलम १० ६६ ८२ प्रत्यह द्विगुणपोडशावनी पितुर्निदेशादथ सुन्दरागी | ४ १५/ ३६) प्रत्यूपोद्भवहिममिन्दुभिः १० पीताम्भसः श्रमलवानिव १४ ५४१११ प्रत्येकपक्षे जीवाना भूत पुसा पुरोपचितपुण्यनिबद्ध .३ ५९ ३२/ प्रथम द्विपि साम युद्धिमान १२ ७ पुण्यैः कवचितस्यास्य १५/ ११/११४ प्रथमाया पृथिव्या ये ना १८ ९१४१ पुरःपतितमालोक्य तं प्र १५, ७३/११९ प्रथितोऽय चन्द्ररुचिरित्य पुरनाथपुरःसरः कुमारः ६. ५५ ५२ प्रथितोऽउमरिंजयाभिधा ६४१५१ पुरुषस्तपनीयवद्गुरुर्न परै १२/ ८८ ९८ प्रध्वननुरारावरोपित १५७०१११९ पुरुषेण जिगीषुणा सदा १२ ९७ प्रपित्सु मपक्रफटोपमान्त्रि १८१८ पुरैव ससारपरम्पराया ४ ३३ ३५ प्रपूरयन्यान्यधनरशेष पुलिनभूमिषु यत्र तटद्रुम १३ ५९१०५/प्रयच्छा मुतमात्मनन्नमय पुप्पमम्मुरुहनाम धुनाना ५६ प्रभजन नेचरनन्दगो १४ १९६० पूर्वकोटिप्रमाण च तेषा ११८ ३४१४३ प्रभावनो लन्धमददि कम्प पूर्वजन्मकृतपुण्यकर्मणः १, ५७/ पभावनामा जिनपर्मनी पूर्वजन्मकृतपुण्यकर्मणा ७) ७२ ६३ अनुदोधात प्रमानिन पृथक्त्वादिवितर्कान्त शर १८१२० १४९ प्रकासनमान पृथिवीपतिपुत्रन्यासादि । ६ ४०' मार्गनि मिल पृयिवादिस्वरूपेण स्थल .११४६ प्रजनन स्टप मम पृथुता निरन्तरेतरुणा ५ १८-पासिविल ૬૮ ૮૦ ७९ ९८ १ ·१४ स० श्लो० पृ० १० ७७ स० श्लो० पृ. प्रलापिनीशे करुणार्द्रभाव ५ ७४ ४७ प्राप्तस्योत्तरदिशमेति तीव्र १६ ४६/१३० प्रविकासिनि यन्यलीयत १० २४ ७८ प्राप्ते प्रसूतिसमयेऽध तिथौ। ३ ६९ ३३ प्रविचिन्त्यमुदतुमिच्छता १२ ४६, ९५, प्राप्य चक्रधरराज्यसपदा ७ ३९ ६० प्रविचेष्टितमेवमेव चेदु १२/१०३१०० प्राप्याच्युत सपदि कल्प ११/७३/ ८९ प्रवितीर्य राज्यमवदात १७ ७४१३० प्रावेशिकानकनिनादविवो १३ प्रविधाय तत्र पटुवाद्यनि १७ ७६१३८ प्राससायकरथाङ्गमुद्गर ७ २५/ ५९. प्रविधाय तत्र पुनरेव मुदि १७ ४२/१३५ प्रासादशृङ्गसलमरत्नोपल २/१२६] २१ प्रविधाय ते समयमेकम १७ २३१३४ प्रातिधनिति शशिप्रभान्वि ७ १७/ ५८ प्रविश्य भवनान्तर क्षणच ७ ९२ ६५ प्रियचाटुषु कोविदोऽपरो १० ५६ ८१ प्रविसर्जितसर्वपादसेवागत ६ ७९ ५४ प्रियवादपरेषु विश्वसीत्कु १२ ५१ ९६ प्रविहाय जिगीषुतामिमां १२/ २२ ९३ प्रियसङ्गसमुत्सुकागनान २ प्रविहाय मामशरण सहसा ५/ ५८ ४५ प्रीणिताहिनरदेवकुलानि ८] २४ ६८ प्रवृत्तसभाषणयोर्मिथस्तयो ११ ४९ ८७/ प्रोद्दामद्विरदरदप्रमेदनिर्य १६ २६/१२९ प्रशमादिभि स चतुरोऽपि १७ ७८ १३८ प्रोद्वभूव नवमेघमेचकप्रा १० ५८ प्रशशास पूज्यवचनस्य स १७ ५२/१३६ फल स्वप्नावल्या. सकलमि.१६ ६७१३२ प्रसिद्धनाविरुद्धन मानेना २१४२/ २२ फलितसस्यसमूहनिरन्तरा १३, ५११०४ प्रसीद नस्तद्वरदात्मदीक्षया |११ ५७ ८७ फुलन्मल्लीकुसुमसदृशामोद १५१६२१२६ प्रस्तया वमतुर्वरकुण्डलन १३ ४१०१ बकुला अपि दृष्ट्वा तमणु २) १४) ११ प्रसृतालकतुल्यलाञ्छना १० १८ ७८ बद्धाञ्जलीन्खण्डितमान” प्रस्तुतस्यानुमानस्य २१०७ १९/ बट्वा दृढ परिकर विनिवा ११/ ८६ ९१ प्रस्वेदफेनलवविच्छुरिताह्न १४ ५१११० बध्यते कथय कर्मभिः कथ प्रहत मरणेन जीवित जर १) ६९ ८ बन्दिभि स्तूयमानस्त व १५/११११२२ प्रहृत्य च चिर चञ्चच्चारु १५ ९२/१२१ वन्ध एव प्रविष्टत्वादनुक्ति १८ प्रहादन विदधती शशिन ३) ६२, ३२ वमुरौषधयः समन्तत शि१० ३९ ८० प्रह्लादिनेति वचसा वदता ११ ७९ ९० बभूव भव्याम्बुजपद्मबन्धु.प्र.प्र ११५३ प्राकारः परितो यत्र २१३१/ २१] बलगर्वितयैव निष्फल १२/ ३६, ९४ प्राकारपरिखावप्रै परित २१४१/ २२ बलवानपि जायते रिपुः १२/ ७४ ९७ प्राकारशिखरासनस्तार २१३० २१ बलवानहमित्यहनिया १२/ ३५, ९४ प्राकारोऽच्छस्फटिकघटि १७, ८९१४० बलवान्विधिरेव देहिना १० ६, ७७ प्राक्पूर्वी दिशमुपसून्य धूत १६ २५१२८ बहुनागमनेकखनिसेव्य ६ १३, ४९ प्रागतीव मनसा समुदाय ८ ३५, ६९/ बहुप्रकारा यदि न स्युरङ्गि ११ ६४ ८८ प्रागपाग्वरुणदिग्व्यवस्थि ७ ६८ ६२/ बहुभिः परिवारितोऽखिलं १२, ४८ ९५ प्रागेव प्रमुदितधीर्जिनावता १६ ५५१३१/ बहुश प्रणिपत्य बोधिता|१०| ५२ ८१ प्राणरस्थास्नुभि. स्थास्नु १५ ६४११९ वहुसत्त्वयुतौ स्थिराशया १२ ५० ९५ प्रातिहार्यश्च सोऽधाभि १८१४५१५१ बट्टारम्भादिसमूतै. पापै. १८ १५१४१ प्राप वारवनिताप्रवर्तित ७ ३५ ६० विभीषणोल्काशतपातदु.स ११ ६९ ८८ प्राप्तश्विरादुरुपरिश्रमखिन्न १४ ४८११० बिभेति पापान सतामसम ११ १४ ८४ प्रातमानवभवोऽपिन्त । ५ ४८ ६१] विभ्रती काशसकाशपक्ष २१३५, २१ ३/१४० ·१५ 1 २ ८ १० स० श्लो० पृ० स० श्लो० पू० विभ्रती मधुकरं कलिकाल ८ ४ ६६ भुवनातिशायिजिनरूपवि १७ १८१३४ बिभ्राणैर्वृहदुद्दण्डपिच्छ २/११५, २० भूपाना वसनयुगादिसक १६ ५४१३१ विम्बितपुष्पगुच्छनिचितव्र १४ २०१०७/ भूपाले विजितसमस्तदक्षि १६ ३९१३० विसतन्तुनिर्मलतमैर्जनता ५, २४ ४३ भूभर्तुः कुसुमशरानुकारि १६ ४३१३० बृहदलायुकगौरववामना १३ ४३१०४ भूभर्तुर्दिशममिदक्षिणा यि १६ ३३/१२९ बते नागस्ते त्रिलोकैकमु १६ ६३१३१ भूरिभैरवधीराया रुष्टै १५] १०/११४ भक्तियोगोऽईदाचार्येष्व १५/१५७१२६ भेजे नितान्तमजलोऽपि ३/१०२४ भन्ने चापे गुणे छिन्ने रि १५, ४८११७/ भेदाः पञ्च नव द्वौ च १८ ९९/१४८ भगः कुचेषु नारीणां २१३९/ २२/ भोगकर्मभुवो भेदान्मानुषा १८ २८१४२ भङ्ग गृहत्ययात्मीये सैन्ये (१५ ६१११८ भोगान्धिग्धिग्धनं धिग्धि १५/१४११२५ भजते गदवन्न विक्रियामु १२, ६५ ९७ भोगैः स वाञ्छाकृतसनि ४१७ ३६ भजते भयमेभिरर्थशून्यैर्व । ६ २१, ५० भ्रमन्ति भुवनाभोगे भटाः कि प्रपलायध्व मा १५ ६२११८ भ्रातॄन्हन्ति पितॄन्हन्ति १५/१३९/१२४ भटाना भाविसभामभव १५ ४११४ मकरसूत्कृतदूरसमुच्छल १३. ५८/१०५ भयरोगशोकमरणानि भव १७ ३८१३५ मजत्पुरंध्रिधम्मिल्लगल २/१३७ २२ भयात्पलायमानस्य कामस्य २) २०, ११ मजत्सीमन्तिनीसार्थकुच २/१२४ २० भरक्षमक्ष्मारुहमूलबद्ध ४ ७१ ४० मणिकुण्डलाङ्गदकिरीटक १७/ २२/१३४ भरतैरावते वृद्धिद्वासिनी १८ ३५/१४३ मणिघण्टिकाः सदसि रेणु १७ ४१३३ भवति प्रियमिष्टसाधक १२/ ४० ९५, मणिदीपकप्रकटनिवृतये ५) १४ ४२ भवतीह विनापि हेतुना १० २३ ७८ मणिप्रभाभिर्मणिकूटमद्रिं १४ ११०५ भवतो ननु पुण्यमत्र हेतु ) ६/ ९४ ५५ मणिभाजने समधिरोप्य १७ ७५१३८ भवानपास्तव्यसनो निजेन ४ ३४ ३७ मणिमुद्रिकाकटकहारवस १७ ४९१३६ भव्याभन्यप्रभेदेन द्विप्रका १८ ५१४१/ मतिमातनोति हरतेऽधमुप १७ ३४१३५ भव्याम्भोजविबोधनोद्यत प्र. ४/१५३ मत्वानुपप्लवशिखानिह भानुर्भवेद्यदि मनागिह ३, १३, २४ मदगन्धिषु सप्तपर्णकेषु ९ ४९ भारद्वाज. कुतोऽप्येत्य १५) २८११५/ मदनरसमिवातिरिच्यमान ) ९, ४९ ७६ भारेण स्तनकलशद्वयस्य २/१२७ मदभाजि परापमानता ८७ ९८ भास्करादिरुगगोचरीभव ९) ५७ मदमूढमतिर्हिताहितं १२, १३, ९३ भास्वानपि च यः सेव्य २ १० १० मदान्धकान्तानयनान्तच ११ १५. ८४ भीम भासुरवासोभिः सु १५, १६/११५. मदाममम्भो विसजद्भिरुल १२५ भीमेनापि हतः शक्त्या १५, ७२/११९ मदेन योगो द्विरदेषु केवल १/ ३२ भुक्तिक्रियायाः कर्तुत्वं २, ८२, १७ मदो मदोद्धताकारैर्दिक्कु ३११३ भुजगानारुहेन वहिमब्दैः । ६१०५ ५६ मद्याहादिभिदाभिन्न दश १८ ३१/१४३ भुवः शोभामवद्योगाद्या २/ ३९ १३ मधुराक्षरहारिणी स वाणी ६ ३६ ५१ भुवः समुद्धर्तुरधिष्ठितात्म ६ मधुविनिहितविभ्रमाभिरा ९ भुवनभवनदीपीभूतविम्बे १५ ७१११३ मध्यमासु च चत्वारि द्वे १० ३०१४३ भुवनव्यापिनी भव्यपुण्ड २ ३, १० मध्येजलं प्रकटचश्चलपृष्ट १४ ५३१११० भुवनातिगेन यशसा कथित ५/ २७ ४३ मध्योत्तमजघन्येन क्रमाने १० २९१४२ १४) २७१०७ ६ १६) १२ dw ·१६ २. . १ २४ स० श्लो० पृ० मालो पृ० मध्वासवापानमनोज्ञगानाः १४ १६१०६] मुपिता वदनश्रिया मम मनः पर्ययिणामष्टौ सह १८१४९/१५२ मुहु प्रणटा मुहुरेव दृष्टा ४५ २२३६ मनस्विभिर्नाथ भवान्भवा ११ ४० ८६] मुहूर्तावेदनीयस्य द्वादशै १८१०२१४८ मनुष्यजन्मेदमवाप्य दुर्लभ ११ २४ ८५ मूर्च्छन्दरीणा विवरेषु तस्य ४ ५१ ३१ मनो दधद्वादशसु प्रतिक्षण ११ ७१/ ८८ मृगदृष्टिरपि भ्रमप्रहीणा ६, ८३, ५४ मनोहरैः संहतकच्छवाटै ४ ७० ४० मृगराजविदारितेमकुम्भ 특 ६ ४९ मन्त्रेणेव ततः शत्रोः श१५ ८६/१२० मृत एव विलीन एव वा १२ ९९ मन्ददीप्तिरसुखावहमाना ४० ६९/ मोक्षसधानचित्तेन गुण ५ १० मन्दधूतयकुलोपवनेन ८ १० ६६ म्लेच्छखण्डप्रभेदेन पञ्चधा १८४२१४३ मन्मन. सुतनु भीमदनेन ४४ ६९/ यः श्रीवर्मनृपो बभूव विद्युत मम क' प्रतापमवजेतुमल ५, २५, ४३ व कपायोदयात्तीव' परि १८८८१४७ मम कर्तुमेष विषयेषु विर १७६६१३७ यः प्रविश्य हृदये रजनीषु ८ २८ ६८ ममेदमस्याहमिति ग्रहेण ४ २५/ ३७ यतः स्ववेदनावात्या २/ ७५ १६ मयि पश्यति माभिभूयता १० ७७ यत्काचेष्विव भृशमन्यपा १६ ३५/१२१ मलसङ्गवर्जितमित पृथुतामु ५, ४७, ४५/ यत्पादपासुसपर्कादलंकृत मलीमस भृगनिभेन लक्ष्म ३| यत्प्रासादशिरोलग्नपद्म २१२८ २१ महतामतिदूरवर्तिनोऽप्य १२ ६ ९२| यत्र क्वचिद्गुणगणो गतवा : महागुणैरप्यगुणैर्मदोज्झिते ५. यत्र प्रशान्तसकलव्यसने ३ महाविमवसपनं तत्रास्ति २१२५/ २० यत्रोर्वीरुहनिचय. परं वि १६ ९१२७ महिमा निसर्गविनयेन यथा ५, २६, ४३/ यत्सलकीकिसलय रुचये १४ ६२११२ महीभृतस्तस्य सता प्रणाय ११) ५० ८७ यथाकालकृता काचिदुप १८१०९१४६ महौषधीगन्धगतप्रभावानि १४) १०१०६) यथा पलाशास्तत्रेश शोभ २ १७ ११ माग्रहं सखि भजस्व स मा ८) १३) ६७] यथा भवत्यभ्युदिते जनोऽ ४ ३५/ ३७ माद्यद्दन्तिमदोत्सेकच्छन्न १५/ ३७११६| यथाभिलषित वस्तु २/१२१/ २० माधुर्यमिच्छुरतिशायि परि ८ ५५ ७१ यथा सम्यक्परिज्ञातं रुचि १८१२७१५० मानुषस्यावगन्तव्य ख १८ ९०१४७ यथाहि पुरुषत्वेऽपि २) ९६ १८ मानोन्नता महाभोगा २१३२/ २१/ यदतीतमतीतमेव तत्सुख १ मानोन्मादव्यपनयचतुरा १४) ३०१०८ यदधुः प्रियकोपधूपिते मार्गप्रभावनाज्ञानतपःप्रभृ १५/१५९१२६, यदभूत्सुरासुरवधूसमितेरु ३७ ४४ मालायुग्मं प्रान्तविभ्रान्त १६ ५९/१३५ | यदसह्यशोकघनकालवल ४६ मिथ्यासासादनविधी मिश्रा १० ४४१४४ यदि भाग्यवशेन वारणो १२ २९/ ९४ मुकुटरत्नचयेन परस्पर ५१०१ यदि वा कुतश्चिदपि कार ५ ६१ ४६ मुखमसदृशविभ्रमविदित्वा ९ ४० ७५ यदीदमागन्तुकदुःखकारण ११ २५/ ८५ मुखमिदमरविन्दसुन्दर न ९ ४७ ७६] यदीयगाम्भीर्यगुणेन निर्मल १ ५० मुनिजननुतपाद प्रास्त ग्रम ३१५३] यदीयमेणाङ्कमरीचिहारिणा मुनिना वक्तुमारेभे तस्मै २११२ १९/ यदुक्तं सूरिणा तेन त २/१११ १९ मुनिभि. स्थित सहसमेत्य १७ ८२१३९ यद्भावि भूतमथवा मुनिना ३ ५० ३० मुनेस्तस्य प्रमाण या २) ११) १० यद्रराज निजभासुरप्रभा ८५७ ७० ८ १३ ६ ६ ·१७ स० श्लो. पृ० ६ . ३ ३ दा समो०) पृ० गावनीश गमावसरे मदं १३ १६१०१ रजनीपतिना प्रतर्जित कर १० ३४ ७९ यासः सुसस्य विभवस्य ५) ६५ ४६ रजनीपतिबिम्पदर्शनाप्रिय १०/ ३७ ७९ शोभिरेपारुलासमुज्ज्व १ ४० ५/रजनीमहश्च स विभज्य वि १७/५८१३७ यस्तवावधिरकारि वसन्तः ८ ३७ ६९/ रजनीषु यत्र गुरुहर्म्यशि ५, १७ ४२ यस्माकैलिमसाबुवास विद ११/ ९२ ९१ रतिप्रदानप्रवणेन कुर्वता यस्मिनिरन्तरारामविधाम / २/१२० २० रतिरूपसंपदभिभूतिकरै ५] ३८ ४४ पस्य देवस्य गन्तव्य स २/ २६ १२/ रथस्थेन समुत्तस्थे भने १५, ७५/११९ यस्य प्रतापदहनेन विल २, २३ रथिना युवराजेन सोऽनु १५/ २२११५ यस्य स्फुरद्भिरनुरागक ३/ २३ रन्ध्रनद्धनिविडादिभेदतो ७/ २२/ ५९ याः प्रसूनविगलन्मधुरागा १०६६ रन्ध्र प्राप्यार्धचन्द्रेण ततो १५/ ७१११९ या कर्मभुक्तिः सभ्रादी सा १८११०/१४९/ रविणेव निजेन तेजसा १२ २/ ९२ यातन मुक्ता रविणेव सा ४ ६४ ४०/ रश्मिजालजटिलीकृताखि २, ५७ यात्येषा नृवर विभावरी वि १० ६३ ८१ रहितः सहजेन तेजसा १२ ९४ ९९ या दुःखसाध्या चपला ८ ४ २३ ३६ रागादेश्च क्षयात्कर्मप्रक्षयो १८१२९१५० यानि द्विपेन्द्रनिवहो निज १४ ५६/१११/ राजलीला परित्यज्य २, ३५/ १२ यान्तीभिरात्मनिलयाय १४ ४५/१०९/ राजाधिराजवसतेईय १५ ४६१०९ यान्यदास्त वचनानि वद ८ १७ ६७/ रासभो न यथा शृङ्गी २। ९७ १८ यान्यानमुखतारातिरनि १५/१२४१२३ / रिपुरोषारुणीभूतच्छवि ९/११४ या मद्विधाः पुनरसचित ३ ३१/ २७/ रिपुसुन्दरीविततयाघ्पजलैः ५ ३१) ४३ ८९१ रुचिररल्लकराजितविग्रहै १३, ४११०३ ४, ३० ३७, रूपगन्धरसस्पर्शशब्दवाः १८ ७८१४६ या स्त्यानधर्मिणि पुरधि ३ ३२, २७/ रोरा रेरी रोरो रोरु १५/ ३९/११६ युक्तोऽन्यदा क्षितिपतिः ३/१२/ २९/रोगादिजनितायाश्च वेदना १८११७/१४९ २/ ६७/ १६/ रोमाञ्चचर्चिततनू रभसेन ३ ४५/ २९ युद्धमार्गविदो योद्भुमार १५/ ४१/११७/ रौद्रं हिंसानृतस्तेयविषय १८/११८१४९ युद्धमूनि शवीभूतान्वन्धू १५/१३२/१२४ लक्ष्मीवानिह भरते सरोज १६ युवराण्मतमस्तु किं तु नः १२१०४/१०० लघु जिगमिषुणेति काचि ९/१० ७३ १५/ ५०/११७/ लब्धसौरभगुणैर्मधुव्रत येनकोऽपि जितः श्लाघ्यः/१५/ ५६११० ललितघनतमालका मनो ९ येऽप्यजीवादयो भावा ८९) १८ ललिततिलकमण्डनानि मु योगभेदादनन्ता ये प्रदेशाः १८/१०४/१४८/ ललितभ्रलोचनयुग वदन ५/६६ ४६ योधाः शस्त्रक्षताः पेतु . १५/ ४७११७ लाटीना कठिनबृहत्पयोध १६ ४०१३० योधानामायुधच्छिनैर्विरेजे १५/ ५५११८ लावण्यं भृशमदधादगा १६ १३/१२८ योऽपराधरचनासु खलेश १५/६७ लावण्यसपदमलाम्भसि ३. १५, २५ योऽभवत्प्रियतमैः सह मान १/६६/ लीनषट्पदकुला तिलका ८ ३९/६९/लोकाकाशमभिव्याप्य सं १८ ७०/१४६ रक्षायै प्रजया दत्तं षष्ठी १५/१३७/१२४/ लोकाग्र प्राप्य तत्रासौ १८१३१/१५० रजनी तमसान्त्यजातिना १० २८ ७९/ लोलवं नयनयुगे न चित्त१६ १८/१२८ - यावत्पुनः स वलतेऽभिम ११ यावन तीर्थोपगमप्रवीणी युज्यते व्यभिचारोऽपि १/१२७ ये तत्र जज्ञिरेऽस्राणां २/ ७२ ८ ८४७ रक्ष तद्वपुरिदं नियमेन ३ ·१८ ३ ४ स० श्लो) पृ० स० श्लो० पृ० वक्षः श्रियो भुजयुगं वर ९/ २४ विकसत्कुमुदाकरं सरः १० २७ ७९ वचन व खलूपयुज्यते १२/ ३१ ९४ विकसिताम्बुरुहाणि सरोरु १३, ३९१०३ वचनामृतैः सुखरसज्ञमिद ५ ६० ४६ विकासवद्भिः शरदभ्रपाण्ड १ २ वचोभिरिति तत्त्वार्थ २/११० १९| विगलत्तिमिरावगुण्ठनामुढ १० २२/ ७४ वज्रपासुजलधर्मवारण ४ ५७| विचकृपुरलकान्विलासिनी ९ ४८ ७६ वणिक्पथस्तूपितरत्नसचय १२१ ३ | विचरन्स कुष्टिममहीपु परि १७ ४७१३६. वद देव कोऽयमिति सभ्य १७ ६५१३७ विचित्रदुःखा भवमृत्युसंत ११/६५ ८८ वदन्तमेव तमुवाच भूपतिः ११ ५५ ८७ विचित्ररत्नैः कटकै स्वकी १४ २/१०५ वदान्यता तस्य विलोक्य ७३५ विच्छिन्नकर्णसुखकृनिज १४ ६५११२ वनकेलिरिति द्विपाधिप १२, १७ ९३ विजातिभ्योऽपि भूतेभ्यो २/६० १६ वनजवनगताः करण ली ९ ५६ ७६ विज्ञेयास्तीर्थकृन्नानो १८ ९२/१४७ वन्दिभ्यो ललितपदक्रमा १०/ ७६ ८३ वितताखिलक्षितितलाः १५ ४ ४१ वन्येभगण्डकषणाहितदान १४ ६०११२ विदधनितस्फटिककान्ति १७ ४४१३६ वपु कोपारुण बिभ्रद्धृत १५ ९५/१२१ विदधत्तिमिर तिरोहित क १०/ १९७८ वपुरप्यतिमात्रमान्तर ८ विदधदखिलास्तेजस्तीत्रा ३) ७६३४ वपुरादधत्प्रविजहच्च विवि १७ ७११३८ विदधाति मतिं सुताविमो ६ ९३/ ५५ वपुर्धनं यौवनमायुरन्यद ११ १२ ८४ विदधातु भुजगसङ्गभाजो ६ ६७ ५३ वपुषा जयतामरेन्द्रलक्ष्मी ६ ५८ ५३ विद्युतश्चश्चला यत्र स्वभा २/१२२/ २० वपुषि कनकभासि चम्प ९/ २४ ७४ विद्रुते विद्विषां सैन्ये वि १५१३११२४ वयमप्यगमाम कौशल १२ ५८ ९६ विधाय मौल बलमात्ममूले ४ ४७ ३८ वयोनुरूपेण विवर्धमानो ४ ३१ ३७| विधित्सुरेनं तदिहात्मवश्य ४ ३८ ३८ वरुणाद्यार्यिकाणांच १८१५०१५२ विधिना द्रवरूपताम्मुधे १२ ८ ९२ वर्तनालक्षणः काल' स स्त्र १८ ७४१४६ विधिना परिणीय राजपुत्री ६१०९ ५६ वर्षाणि द्वादशैवायुद्वीन्द्रि १८ २५/१४२ विधिभिर्विविधाकारैः सिंह १५१५०१२५ वसन्तमनपेक्ष्यैव तस्या २, १२ ११| विधुतपङ्करहो मधुपायिना १३ ३८१०३ वसुधामवत्यतुलधानि चतु १७ ५३१३६ विध्यातेऽप्यनिलवशेन १४, २६/१०७ वसुधा पयोनिधिपयोवसना ५ ३५ ४४ विनयप्रशमैकभूषण परम १२] २६ ९४ वस्तुतत्त्वमधिगन्तुमिच्छ ७ ४४ ६० विनयैकरतिर्महागुण. १२ २८ ९४ वस्तूपदीकृत्य विचित्ररूप ४ ६३, ३९ विनिपातयता यदृच्छया वन गलद्विगतनीवितया ८९ ६५] विनिवृत्तनिजाहिकक्रिय १०/१२/ ७८ वहन्स्मरापाण्डुकपोलमण्ड १ ५६ ६] विनिवेद्यामिद प्रयोजन १२/१०७१०० वाञ्छद्भिराश्रयविशेषमि ३) १२ २४ विनिवेद्य सभ्यनिवहस्य कृ१७ ६७१३७ वान्विभूती. परमप्रभा ४ ३६, ३७ विनीयमानो नृपशासनान ११ वात्येव शावन वपु कुटीर ४) २९ ३७| विपत्सपदि जागर्ति जरा १५१३५१२४ वापीवनायतनसौधतहाग २१४३ २२ विपुल विपुलाभिधा दधान ६ ४२ ५१ वायुना विदेधे किंचि ३३ १२ विपुलमतिभिवृद्धामात्यैः कृ १ ८३ वारिकैर्मृदुजलछटोद्यते ७ ३७ ६० विपुलाख्यमरिंजयाभिधाने ६ ८२ ५४ वासराधिपतिस्तुनंतोली २१२९/ २१/ विप्रयोगकृशदारहितेन ७ ७ ८३ ९ ·१९ ५ स० श्लो० पृ० स० श्लो० पृ० विपभावधिरोइदम्बरे विधु १० ३० ७९ वीक्ष्य जातमुकुलं सहकार . विभान्ति यस्मिन्बहुधो १/३४ ४ वीक्ष्य जातरुडिवासमहानि ८५० ७० विभिन्दतो हार्दमनेकजन्म ११/ ४५ ८६/ वीक्ष्य तामिव च्छिन्न १५, ७७१२० विभूषितं चीवनरूपसपा १ ६२ ७ वीतरागचरणो समय॑ स ७ २९ ५९ विभूप तत्पूर्व विदेहमात्म ११ १२ २/ वीराभिलाषात्सर्पन्ती १५, ७५/१२० विभृतोऽति ययाम्मुजाक्ष ६. २९/ ५० वृक्षगुल्मलतिकासमुद्भवं ४२११ ५८ विभेदात्मरतिस्थित्यौरनु १८ ९७१४८ वृक्षपतियुवतेरधरेण ८ ३२ ६८ विमलाकृतीरपरिदृष्टतला ५ ४१/ वृत्तिमद्रिकुलिशादिभेदन विमलामिधानशियिका १७ ७३/१३८ वृद्धानुमन्या सकल स्वका ४ ४० ३८ विपतः पतद्भिरतिहटहृदय १७ ३/१३२ वेश्यागणा• परिचितानुप १४ ४७११० विस्तामित्यजीवस्य रूप १८ ८१/१४६/ वैमानिका द्विधा प्रोक्ताः १८ ५०/१४४ विरचयति यमादरेण हार S ७ ७२ व्यतिरेकेऽपि नित्यत्वं २ ८५/ १७ विरहश्चतितोप्णनीरसाधर १० ५१/ ८१ व्यहरद्यत्र यत्रासौ तत्र १८/१३४/१५१ विरहे तनुतामतीव ये १० ४२ ४२, ८० व्यानशेऽथ तदादेशात्पु २) २०१२ विरोधः पजरेष्वेव न २१४० २२/ व्यासक्तस्तदधरपल्लवे स रा १६ २२/१२८ विलुप्तशोभानि विलोचनो १ ३६ ४ व्युत्थानं सचिवमुखानिश १६, २४१२८ विलोक्य तं शारदमेघव ११ ९/ ८४/व्योना यातः पत्रिणोऽत्र १४ ३२/१०८ विवादविषयापनं ततर २/१०४ १९ व्रजति मम जलक्रिया स ९ ४६ ७५ विविधभगतर शिर स्थितै १३ ५४१०४ बजत्सहैवोन्नतिमुज्ज्वला २ ३५ विविधासु धन्यजनहर्म्य ५, १५, ४२ ब्रज योग्यगृहासनादिक १२/ ५६ ९६ विविधासु योनिषु वपूषि १७/ ७०/१३० व्रतेष्वहिंसाप्रभृतिष्वति १५/१५३/१२५ ९ ९२/ शक्ति शक्तित्रयाक्रान्त १५/१२८/१२४ विणोति मनोगतामिय १२ विवेकिनो जन्मविपत्तिभी ११ २९/ ८५/ शक्तिभिस्तिसभिरन्वितो ७/६१/६२ विशङ्कमानोऽकुशल तनूजे ५ ८९ ४८ शनोतीक्षितुमधरीकृतप्रता १० ७६ ८२ विशदामसमुज्झितान्वया १२१०० ९९ शठता भवतोऽङ्कुशक्रिया १२ १६ ९३ ४ शतानि पञ्च चापाना कर्म १८ ३३१४३ विशालशालोपवनोपशोभि | १/३१) विश्रान्त्यर्थं समनुसरति प्र ९ ५९ ७६ शत्रुदुर्विषहशक्तिभीषण विषयान्तरसचारो न च २ ५७ १५ शनैर्विहास्यन्ति गतश्रिय ११ १७ ८४ विषये खलु सनियोजितः १२/ ८६/ ९८ शवराहतपुण्डरीकयूयै विषये गुणवृद्धिवर्जिते ७ ७७/ शब्दार्थसुन्दर तेन रेचित प्र. विषयेषु शत्रुसदृशेषु १७ ६९/१३८ शयितस्य हरेः प्रबोधनामि १२/ ३७ ९४ ६ ५४ ५२ शरपजरसछन्नसमस्तगग १५/६६,११९ । विषवनिशिखमिवेघुमालां १८ ९१/१४७ शरीरेन्द्रियरूपण प्राणापाना १० ८०/१४६ विसंवादनमत्यन्तयोग विसरन्विसतन्तुनिर्मलो १० १७ ७८ शशाङ्ककान्ताश्ममयोभु १ २८ विसवान शिवा तस्य वा १५ २७११५/ शशिकराङ्कुर निर्मलगुन्वहि १३, ४६/१०४ ७१२७ शशिलाञ्छनेऽस्तमित विस्तीर्णोन्नतशिखरावली १६ ५ ३९ ४४ विहर्तुमत्रावसरे समागत ११ ३१ ८५/ शस्त्रप्रहारैर्गुरुभिः समुदा १५, ४२११७ विहाय ये निर्वृतिमव्यपाया ४ २४ ३६] शान्ततीक्ष्णकषायौ च स १० ४६१४४ -- ६ ८४९ ५/१५३ १० ·२० ८० ६३ स० श्लो० पृ० स० श्लो० पृ० शान्ते जयजयेत्युच्चैर्भव्य २/ ४० १३ | श्रुते च द्वादशाङ्गादिबहुभे १५१५८/१२६ शिक्षकाणामुभे लक्षे चतु १८१४७१५२ श्रुत्वा घनध्वाननिभं नट १४ १७१०६ शिखरमणिशिलानां शा १४ ३७१०८ श्रुत्वा त सकलत्रमृद्धतरि ६१११/ ५७ शिखराणि यत्र परिघे. प ५/ १८ ४२ श्रुत्वेति तद्वचनमेवमुवाच ३ ५१ ३१ शिखावलीलीढघनाघनाध्व १ १९ ३ श्रेयस्तनोति परिवर्धयते ३. ४९, ३० शिखिगलाकृतिना रशना १३ ७१०१ श्वतितैरहिमैनितान्तदीधैं शिर'समभ्यय॑मपीश ल ११/ ६३/ ८८ पट्खण्डमण्डितमखण्डबलः ७ शिरसा न निजेन तेऽस्ति ६ ५१/ ५२ षडमी रिपवः शरीरजा १२, १४ ९३ शिलातले यस्य घनायमाने १४, १११०६ षण्मासप्रमितं प्रोक्तं चतु १८ २६/१४२ शिलीमुखक्षये प्रासैः कुन्तैः१५/१०८१२२ / संवत्सरसहस्राणि द्वाविं१८ २३/१४२ शिलीमुखशतैश्छन्नास्तयो १५१२११२३| सश्लिष्टामय तस्य भूघरप १८१५४१५२ शिलीमुखैरजय्योऽय धनु १५/१२५/१२३ ससर्पत्तटगतकर्कटा समी १३, ६२१०५ शिवहेतुरुदाहृता क्षमा १२, ८९/ ९८ ससारव्याधिविध्वसे भाव्य १८१२५/१५० शिशिराशुकराभिमर्शना १० ३६ ७९| सस्पृश्य पूर्व परितः करेण ४.६७ ४० शीतदग्धनलिनीसमदेहा ८ २७ ६८ सहति नवनवाङ्गुरलीनां शीतला इति विभाव्य ज ८४९ ७० स कदाचनाय युवराजयुतः। ५५२ ४५ शीतलो वनभुवामनिलो ७ ६६ सकलं प्रविगाह्यता चरै १२/१०५/१०० शीलक्षमाविनयरूपगुण ३, १६, २५, सकललोकमनोरममुल्लस १३ २/१०० शुचिसहाद्विकासो मे २/ २१ ११| सकलावबोधमकलङ्कमनु १७ २५/१३४ शुद्धकुन्ददलरोचिषा गवा ७ ७५, ६३| सकलोऽप्यपेक्ष्य किमपीश १७ ३५/१३५ शुभ पुण्यस्य पापस्य १८ ८३/१४७ सकषायतया जन्तोः कर्म १८९६१४८ शुभ्र नभोऽभवदभीषुम ३/ ७० ३३ | स कुमारयोग्यजलकेलिग १७ ५०१३६ शुशुभे कराकरतलानि स १७४८१३६ स कृती कृतार्थमपि तस्य १७ ३२/१३५ शुश्रुवानिति स पन्धमोक्ष ७ ५४ ६१| सकृदबुधतया कृतेऽपराधे ९ ११ ७३ शृङ्गारद्विगुणीभूतैरमाति १५ ८११४| स क्रुद्धेन सुभीमेन स्फुर १५ ७४|११९ शैलानिल. शिथिलकम्पि १४ ५०११० स खातिकाया पयसो वि ४ ७३, ४० शैलेन्द्राभं शुभ्रमैन्द्र गजे १६ ५८/१३१/ सख्या मुखादिति निशम्य ३ ३६ २८ शौर्य नातिशय समुज्झितं १६ १४१२८ स घातिक्षयजैरेभिरपरै १८१४०/१५१ प्रवणतटविलम्बि सविधत्ते ५ ८ ७३ | सकुल नरनमश्वरामरै ७९ ६३ श्रावकाणा च लक्षाणि त्री १८१५११५२| सक्षेपतो गिरमिमामभि ३१ ५८ ३२ श्रिय मियाद्यस्य सुरागमे सगत त्रयमिद प्रजायते श्रीकान्तया सरतिजाकर | ३, १४ २५ सगीतध्वनिमुखरविराजमा १६ ६१२७ श्रीकान्तार समर्प्य राज्य ४ ७८ ४१| स चक्राणि विचिक्षेप क्षे१५१२७१२३ श्रीवर्मराजोऽपि पितुनियो ४ ४६ ३० स चतुर्विधोऽपि नृपसन १७ १०१३३ श्रीदत्यादिमि. स्वान्पु १६७०१३२/ सचिवरधुना भवद्विधः १२, २७ ९४ श्रुतवानिति तहिर गरीय ६ ७० ५३] सच्छाया विपुलमहातरोल १६ १७१२८ श्रुतादधीग्धारतेन्द्रपद ५० ४५ सजातीय २ ६६] १५ अनावितस्थान्यशरीरमा ८६ ४० मत्रीकृत महामात्र रोपि १५, २१/११५ १ घुपादान दृष्टं ·२१ स० श्लो० पृ० . ३ ४ स० श्लो० पृ० सछन्नाखिलककुभो घना १६ २८/१२९/ समवगाढवतां वनदन्तिनो १३ ५५/१०४ सतडिदाभरणाः प्रवितन्व १३१३/१०१ समस्तमेवविधमेव पुंसाम ४ १९/ ३६ स ततः प्रभृति प्रतीततेजा ६, ७२, ५४ समागमो निर्व्यसनस्य रा मततप्रमृतैरपोढशीताः ६/ १० ४९| समाचरन्यः शिशुभावदुर्ल १६० स ततो हतहेतिरुयकोपा ६/१०६ ५६] समाधिस्तपतो विन्ने कुत (१५/१५६/१२६ स तदीयवचःप्रवृद्धमन्युर्ध ६ ५२ ५२/ समायात समालोक्य पितुः १५ ९१/१२१ स तयोर्गुणाभरणभूषितयो ५/४० ४४| समुच्छलत्तस्य तुरगमोत्थ ४ ४० ३८ सति निजकरजारुणाशुभि ९/ २० ७३ समुज्ज्वलाभिः कनकादि १ सति मानसेऽप्यकलुषाम्भ ५/ १९/ ४२ / समुद्गतैीवतले पतित्वा १४ १३/१०६ सत्कृत्य स स्वकीयैस्तं २/ २५/ १२ समुद्धतान्पापरिपून्हनिष्य ११/ २७/ ८५ सदकारणवत्त्वेन सिद्धा २/ ६३/ १५/ समुपार्जितपूर्वपुण्यलेशादभ ६ ३५/ ५१ सदायमस्मत्प्रतिपक्षमतया १, १६ २/ समुल्लसद्भिः शरदभ्रपाण्डु, १/३० सनकुमारमाहेन्द्रकल्पयोः (१८५४१४४ सपश्यता कुसुमवासितदि १४ ४२१०९ सनत्कुमारमाहेन्द्रकल्पयो १० ६२१४५) सपूर्णशारदनिशाकरकान्त) ३ ४ २३ स न प्रदेशोऽस्ति न यो १] ३५ ४) सप्राप्तस्तटभुवि पूर्ववारिरा १६ २९/१२९ स निरस्तमनोरथस्तदानी ६) ४७ ५२/ सप्राप्तैस्तटमपराम्बुधेर्यले १६ ४४१३० संततोत्सवानिविष्टचेतसा ७ ३४ ६० सभावयामि तदह तमनग ८ ५३/ ७० संतापप्रसरमुषः समाश्रिता १६ ४१२७ सभावितैकनयना रुचिरा ७ ૮૮ ૬૪ संतापमूलसुहृद विरह ३) २३ २६ सभ्याभिमुखीभूतं बलिन १५/ ९६/१२१ सन्त्येव केवलहशोऽवधि ३, ४० २९| सभ्रम मा वृया व १५) ६३/११९ सदर्शनादेव तदा महर्षस्त ५, ७२ ४५ सम्यग्दर्शनसशुद्धिः शङ्का १५/१५२१२५ सनह्य सैन्यैः सह शौर्यशौ ४ ५६ ३९ स यत्र दोष परमेव वेदि १/३८ सनिषेव्य सतत कमलि ४८ ७०/ सरभसैनरनाथविनिर्गमे १३ ३३/१०३ संन्यस्य सङ्गमखिलं नि १५/१६११२६ सरलनवमृणालनालबाहुश्च १/३१/ ७४ सपदि प्रविधीयता तदत्र ६/ ६९/ ५३ सरसिजरजसारुणे सपल्याः ४१/ ७५ स पातु यस्य स्फटिकोप १ सरागसंयमो दानं शौचं १८८६/१४७ सपोरः ससुहृद्वर्गः सकल २/ ३० १२ स रोषाद्विगुणोत्साहो द १५/ ८९/१२१ सप्ततिर्मोहनीयस्य विंशति १८१०११४० सर्पकुचद्वयविपाण्डुरता सप्तधा पृथिवीभेदाना ६/१४१ सर्वज्ञ कनकमयै. समय॑ ३/ ७५, ३४ सप्तीनां रुचिरनवातपप्लुता १० ७५/ ८२/ सर्वज्ञत्वं न चासिद्धं कस्य २९३) १८ सप्रमादहृदयः कषाययुग्यो ७४५/६० सर्वभाषात्मिका तस्य सर्व १८१४१/१५१ सप्रसादसविकासतारक ७ ३२, ५९ सर्वभाषास्वभावेन ध्वनि १८ १/१४० स प्रहाय शमसक्तमानस ७ ५५) ६१ सर्वविद्येशितुस्तस्य यथा /१८/१३९/१५१ सप्रहारं तमादाय सारथि १५/ ९३/१२१ सर्वेषामपि तमसा स्थित १६ २०१२८ स बसपत्योऽपि विशाम ७स सपदामायतनं जयश्री समधिकनवयौवनोदयश्री ४) ७५ ४० ससुतः समुपेत्य तत्सभा १२ ५४ ९६ समधिगम्य समस्तसमीहि १३/ ४४१०४/ स स्तम्भ जयककुद निपू १६ ३२१२९ समभूत्सखिचक्रवाकयो १० ३१) ७९/सह वलभया पति प्रजा २ १ १८ ४ १३३६ ·२२ ७ स० श्लो० पृ. स० श्लो. पृ० सह शशिसमकान्त्या शील ४ ७६, ४० सुवर्णैरभिनिर्वृत्ता दत्त २ सहसापहृताधरांशुकः १० ४७ ८० सुविचार्य करोति बुद्धिमा १२/१०२/ ९९ सहसैव समुद्भिद्य सुनुवे १५ २९/११६/ सुषमोपपदा प्रोक्ता सुषमा १८ ३७१४३ सहन मानमुत्कर्षाद्योज १८ २०१४२ सुहृदर्थपरैर्महात्मभिर्न सागरोपमकोटीनां चतस्त्र.१८ ३९१४३ | सेनापति समादिश्य सेना २) ३४) १२ सागरोपमकोटीनां दश १८ ३६१४३) सेनापतेरिति वचो ललितै १४ ४११०९ सागारधर्मनिरता प्रतिपद्य ३ ५५ ३१ | सेना सेना यती पद्धराजि १५/ २०११५ सा च प्रणश्यति न तावद। ३ ५२, ३१ सैन्यध्वजैरप्रतिकूलवात ४ ४९ ३८ साधयन्विविधरत्नमण्डितां ६२/ सैन्यनाट्यनिधिरत्नभोजना सान्यां विलोक्य नवयौवन ३ ५४ ३१| सोऽधिगम्य वसुधाविशेष ७ ७८ ६३ सामन्तोपचितचमूपयुक्त १६ ३६१२९| सोपधानशयनासनादिय ७ २६ ५९ सा द्वीवशादथ गिरा किम | ३, २५ २७| सोऽप्यात्मनः परिसमाप्य ३ ४६) ३० सिंहविष्टरनिविष्टमच्युत ७ ४१ ६० सौधोत्सङ्गे तुइपल्यसुप्ता १६ ५७/१३१ सिकतास्थलोज्ज्वलवहन । ५/ ८४२) सौमाग्यं क्वचिदितरत्र रू१६) १९/१२८ तितकुसुमचयैच्युतै. कर ६) ५१ ७६ स्तुति विधायेति मुनेर्मनो ११ ४८ ८७ सिद्धरत्नमवगम्य समुखी ७) ६३ ६२] स्तुतिशक्तिरस्ति न ममेश १७ २६/१३४ सिन्दूरद्युतिरिव पूर्वदिक्पू १० ६४ ८२ स्थावराः कायभेदेन पञ्च १८ १८१४२ सिन्धुतीयतरणादिषु क्रिया ५/ ५७ स्थित द्वादशभिर्मेनिर्जरा १८/११११४९ सुखदुःखादिपर्याया जीवा २ ७६ १६ स्थितोऽथ हफे स नृपः क ४ १८ ३६ सुखमायतिदु खमक्ष ८ स्पर्शन रसन घ्राण चक्षुः १८ २२/१४१६ सुखमाश्रिताय जिननाय १७ ३१/१३५ स्फुटमिह कमनीयमन्यथा, ९/ २५/ ७४ सुखमिष्टसमागमे यया ८ स्फुरदोष्ठतल' करालवफ्रो ६. १४ ४९ सुगतिगामिनि भावितमान १३, ५०१०४/ स्मरपरवशवुद्धिरसपृष्ठप्रग ९) १६ ७३ सुगन्धिकुसुमामोदै २/११६ २० स्मृता लान्तवकापिष्ठक १८६३/१४५ सुगन्धिनिश्वासमरुन्मनोह) १ २६ ३ स्यन्दमानमदनिर्झरश्चलच्चा ७ ११ ५८ सुतशोकशङ्खपरिविद्धमनाः ५ ७१ ४६ स्यादप्रमत्तविरतस्ततोऽपू. १८ ४५/१४४ सुदुष्कर यन्मनुते गणाधि १ २ स्यादभिन्नस्ततो जीव- २ ७९ २१ ७९/ १७ सुमगाकृतिसीत्कृत कल १० ६० ८१ स्वकराजुलीनिजमुखेन वि१७ ४३१३६ सुरपतिमाशु विरचय्य कृ १७ २०१३४ स्वनिन्दान्यप्रशसादिरुच्चै १८ ९३/१४७ सुरपतिरानृपतिगेहमर ११३३ स्वप्नानेतान्भूरिकल्याणहेतू १६ ६२/१३१ सुरपूज्य य सततमेव वह १७ ३३१३५/ स्वभाव क्षान्तिदयाद ११ ४३ ८६ मुरपेटक पटु नटद्भिरति १७ १७१३४ स्वयमेतदुदाहृतं मया १२ ५२ ९६ मुरवृहिते जयजयेति भुव १७ १३१३३ स्वयमेव किल प्रहेष्यति १२ १८ ९३ मुस्युरतिजनस्य सानुभाजो १४ २२/१०७ स्वयमेव न वेत्ति किं प्रमु १२१ ९६, ९९ सुग्योपितो विविधधपय १७ १५१३३ स्वयमेव भवद्भिराहित १२ ६३] ९६ गुग्गृन्दान्य करुणाई श१७ ६२१३७ स्वयमक्षि यतो नदीरया १२ ४९ ९५ गुरसुन्दरीममशरीरलता २१ ४३ स्वर्गादेता देवि देवालयेन/१६ ६६१३२ मुलिनगमनी नगजहंस' ७२/ स्वस्मावहिर्भवनतः प्रकट ७२/ ३४ १ १ ७४