Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
Sadavashyakbalavabodhvrati
Front matter
SINGHĨ JAIN SĀSTRA SIKSĀPĪTHA SINGHI JAIN SERIES-LXXI GEN, ED.-ACHARYA JINA VIJAYA MUNI A STUDY OF THE GUJARATI LANGUAGE IN THE 14TH CENTURY WITH SPECIAL REFERENCE TO A CRITICAL EDITION OF ŞADĀVAŠYAKA- BALAVABODHAVRTTI OF TARUNAPRABHA BY PRABODH BECHARDAS PANDIT, MA., Ph.D. (London) Professor of Linguistics, Delhi University, Delhi 1976 BHARATIYA VIDYA BHAVAN KULAPATI X, M. MUNSILI MARO DOMDAY 400007
All Rights Reserved
First Edition 1970
Price Rs. 50
TIDIA
51406
PRINTED IN INDIA
By Nirnaya Sagar Press, Bombay, Arya Ezhushan Press, Poona, and
Associated Advertisers and Printers, Bombay, and Published by
ន Ramaknishnan Executive Secretary, Bharatiya Vidya Bhavan,
Bombay-400 007.
सिंघी जैनशास्त्र शिक्षापीठ
सिंघी जन ग्रन्थमाला-ग्रन्यांक ७१
प्रधान संपादक : आचार्य जिनविजय मुनि
श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत
षडावश्यकबालावबोधवृत्ति
चतुर्दशशतकगुजरातोभापायाः विशेषाध्ययनम्
एवं उपयुक्तशब्दसूचीसमन्वितम्
ग्रन्थसंपादक
प्रवोध वेचरदास पंडित,
एम.ए.,पीएच.डी. (लंडन)
प्राध्यापक, दिल्ली विश्वविद्यालय
भारतीय विद्या भवन
१. मा. मुन्गी मार्ग, मम्बई ४००००७
वि.सं. २०३२)
[६. सन १९७६
Contents
Publishers Note
VI
General Editors Foreword
V1
General Editor's Introduction
..
ix
Editors Preface
1
Abbreviations
2
A Study of the Gujarati language in the 14th Century
3-38
THE TEXT
1 233
THE INDEX
1-62
ययोः पदाम्भोजनिषेवणेन
विद्याऽऽनवद्याऽऽपि मया सुखेन
ताभ्यां पितृभ्यां प्रणतेन मूर्ना
कृतिर्मयपाऽयंत आदरेण ।।
-प्रबोध
PUBLISHERS NOTE The publication of this book in the Bhavan's Singhi Jain Series had been the most ardent desire of the learned author, Dr Prabodh Pandit, since the day he handed over the manuscripts thereof to the General Editor of the Series But as the respected General Editor has observed in his Foreword, the publication of the work has been unusually delayed due to a series of fortuitous circumstances It is a matter of deep regret to us that Dr Prabodh Pandit could not live to see the fulfilment of his chefished desire as he passed away on 28th November 1975 He had no illness as such and his sudden demisc at the age of 52 has snatched away a great scholar of lingutstics from our midst It is, therefore, with a profound sense of sorrow that we are releasing this comprehensive research publication as a posthumous one Though Dr Pandit as bodily not with us today, he will continue to live with us and with posterity through this great work, his akshara-dena GENERAL EDITOR'S FOREWORD I have great pleasure in presenting to the scholars in Indian Lingustics Professor PB Pandit's "A Study of the Gujarati Language in the 14th Century-with a critical edition of the Şadāvaśyaka-bālavabodhavitti of Tarunaprabha" which is published as 71st volume of the Singh Jain Series It is not an insignificant coincidence that my own early research work began with the search for Old Gujarati manuscripts, the vast number of manuscripts in which the Lterary and historical traditions of Gujarat have been preserved during the last one thousand years have attracted many scholars; I edited a collection of source material for the history of Gujaratı Language, Prācina-Gujaratı-Gadya-Sandarbha, in 1930, in the research series of the Gujarăta-Purătattva-Mandıra of Gujarāta Vidyapith I had selected a number of prose writings of the 13 16 centuries, besides other samples of early Gujaratı texts, I had also selected, for this edition, a number of narratives from a manuscript of Tarunaprabha's Sadāvaśyaka-balavabodhavrttı It is gratifying to see that now Professor P B Pandit has brought out the complete text of Tarunaprabha's work, together with a linguistic study and a comprehensive etymological word index Professor Pandit has used four manuscripts for the critical edition, Tarunaprabha composed the text in the year 1411 V S, one of the dated manuscripts used by Professor Pandit belongs to the year 1412 V S, the text thus made available to us is, therefore, fairly reliable It may, however, be noted that Tarunaprabha's text must have been quite a popular work during his time and a number of manuscripts must have been copied by his pupils, probably at the time of Tarunaprabha's writing a diligent search of the various manuscript collections will show many more Inanuscripts of this work, a comprehensive study of this text material will provide useful data not only for textual criticism but also for dialectal vanations in early Gujarati The prate me paducation of this wurk 'trus been arrasaa'y delayed I received the press copy for the work in 1956, and I decided that the printing should be done at the Nirnayasagara Press, the progress of printing at the Nirnayasāgara Press was so slow that after a few formes of the text and index were printed we decided to withdraw the work from the Nirnayasāgara Press in 1965 and requested the Aryabhūsana Press of Poona to undertake the work, it took six more years for the Aryabhūsana Press to complete the printing I may add a personal note to this Foreword Professor P B Pandit's father, Pandit Bechardas Doshi and I were colleagues in the Gujarata Vidyapitha, both of us have worked together in the same field of research for many years, Pandit Bechardas s work has also been published earlier in the Singh Jain Series Now, with the publication of his son's work, I think we are symbolically handing over the tradition of learning and scholarship to the new generation My best wishes to those who carry forward this tradition 1.7-1973 MUNI JINAVIJAYA आचार्य मुनिश्री जिनविजयजी जन्म २७-१-१८८८ अवसान ३-६-१९७६ MP- डॉ० प्रबोध बेचरदास पडित २३-६-१९२३ अवसान २८-११-१९७५ Homage Munishri Jinavijayaji A founder-member of the Bhavan, a member of the first Executive Committee of the Bhavan, the first Honorary Director of the Bhavan and General Editor of the Bhavan's Singhu Jain Series from its inception and an outstanding, indologist, Acharya Murslırı Jinavijayajı breathed luis last on Thursday, June 3, 1976, at the venerable age of 88 In lus "Poorvashrama" he has hnown as Kisansınh Vriddlusinh Parmar He 11 as born in Vikram Sam at 1944 (1888 AD) in a Kshatriza family in the village Rupaneli in Menar He remained a bachelor throughout his life He had accepted Shri Sundaravijayaji Ganı as huis Guru and came to be hnown as Mum Jinavijaya Thereafter he dedicated his life to ashesis and study He founded the Rajasthan Purararnia Shodhasamstha (Rajasthan Archaeological Research Institute), the Bharat Jain Vidyalaya ar Pune and a Sarodaya Ashrama at Chanderia Under the influence of Mahatma Gandhi, he norked as the Principal of Gujarar Purataitva Mandır in the Gujarat Vidyapeeth In pre-n ar years, he had been to Germany for a critical study of the old manuscripts of Prakrı anl Apablirainsha and was made an Honorary Member of the German Indological Society He contributed 22 11 orhs in 1lie series of "Grantha and Granthhar sponsored by Gujarat Vidyasabha, Ahmedabad Anong has many Works, Puratattva Samshodhanano Purva Itihas (Early History of Archaeological Research), Adhidhan Deepika (a lexicon of Pal), Prabhandhakosha, Jain Artihasrk Gurjar Kavya Sanchay and Haribhadracharyasya Samaynirnayah are of permanent value He edited many books under the Singiu Jain Series and the Rajasthan Puratattia Granthamala He had participated in the famous Dandı Alarch and suffered mcarceration for six months Ar the imilation of Gurudev Tagore he had also stayed at Shantoketan and founded there a Inanapeerli The Unnersity of Bombay had inuited fun to delner a series of lectures under the Thakkar Vasanji 11 adhan Lecture Series Scheme in 1963, the Government of India had conferred an hun 'Padmashri' in lus death the world of scholars has become poorer and the Bhaian has lost one of its staly art founders
श्रीतरुणप्रभाचार्य रचित
षडावश्यकवालावबोधवृत्ति
सिंघी जैन ग्रन्थमाला के प्रधान संपादक तथा संचालक मुनि जिनविजयजी
द्वारा आलेखित संपादकीय पर्यालोचन
प्रस्तुत पर्यालोचन के मुख्य विषय
१ प्रस्तुत ग्रन्थ के प्रकाशन का पूर्व इतिहास
२ प्रस्तुत वालावबोध की विशिष्ट उपयोगिता
और इसके प्रकाशन निमित्त मेरे प्रयत्न
३ शातिनिकेतन में सिंघी जैन ज्ञानपीठ की
स्थापना और सिंघी जैन ग्रन्थमाला का कार्यारभ
४ ग्रन्थ का सपादन कार्य डॉ थी प्रवोध पडित को
देने का प्रसग
५ ग्रन्थगत विपय का किंचित परिचय
६ तरूणप्रभाचार्य का विशेप परिचय
७ इस ग्रन्थ का सर्व प्रथम आलेखन करानेवाले
धनिक धावक बलिराज के वश का कुछ परिचय
८ प्रस्तुत ग्रन्थ के प्रकाशन में विलव के कुछ कारण
९ सिंघी जैन ग्रन्थमाला के जीवन का संक्षिप्त
सिंहावलोकन
१० सपादक विद्वान के प्रति कृतज्ञताभाव प्रकटन
प्रस्तुत ग्रन्य के प्रकाशन का पूर्व इतिहास चिरकाल की प्रतीक्षा के बाद सिंधी जैन ग्रन्थ-माला का तरुणप्रभाचार्यकृत 'पडावश्यक बालववोध वृति' नामक यह एक विशिष्ट-ग्रन्थ विद्वानो के हाथ में उपस्थित हो रहा है। इस ग्रन्थ के प्रकाशन का इतिहास मेरे साहित्यिव-जीवन के प्रारभ काल के जितना पुराना है। . सन् १९१९ में पूना में रहते हुए सबसे प्रथम मुझे इस ग्रन्थ का परिचय हुआ। मैं उन दिनो पूना में नूतन स्थापित भाण्डारकर प्राच्यविद्या सगोधन मदिर में राजकीय ग्रन्थ सग्रह का निरीक्षण कर रहा था, प्रो उटगीकर उस समय उक्त संग्रह के अधीक्षक थे। वे मग्रगत पुराने प्रन्यो की सूचियो का निरीक्षण कर रहे थे, तब उन्होने जैन ग्रन्थो की सूची में 'पडावश्यक वृत्ति' नामक इस अन्य को बहुत सुन्दर प्राचीन हस्तलिखित प्रति (पाडुलियि) मेरे सामने लाकर रखी और पूछा कि इस ग्रन्थ का क्या विषय है ? चूपि' इसके पहले मैने भी इस ग्रन्य को देखा नहीं था इसलिये प्रो उटगीकर की जिज्ञासा को पूरी करने के लिये मने अन्य को हाथ में लेकर उसके आदि अन्त के कुछ पनो को उलट पुलट किया, तो मुझे मालूम हुआ कि आवश्यक मूत्र पर प्राचीन गुजराती भाषा में सुलिखित, बालजनो को बोध कराने की दृष्टि से लिखा गया, विवरणात्मक वालावबोध वृत्ति अर्थात् व्याख्या है। उस समय मेरे पास उक्त प्राच्य विद्या सशोधन मंदिर के मुख्य पुरस्कर्ता स्व मो पाडुरग दामोदर गुणे बैठे हुए थे। डॉ गुणे फर्गुसन कॉलेज में संस्कृत भाषा एव तुलनात्मक भापा विज्ञान के मुख्याध्यापक थे। उन्होने जर्मनी जाकर डॉ हर्मन जेकोबी के पास प्राकृत भाषा का विशेष अध्ययन किया था और पीएच डी की डिग्री ली थी। प्राकृत तथा अपनश भाषा में लिखित साहित्य का उस समय तक विद्वानों को विशेप परिचय प्राप्त नहीं हुआ था। मुझे जैन साहित्य एव जैन ग्रन्थ भडारो का अच्छा अध्ययन एव अवलोपन होने के कारण डॉ गुणे मुझसे इस विषय में विशिष्ट जानकारी प्राप्त करना चाहते थे। अत उनका मेरे साथ घनिष्ट-सा सम्बन्ध हो गया था। जैन भडारो में प्राकृत अपभ्रश तया प्राचीन देशी भाषाओ में लिपित बहुत विशाल साहित्य भरा पड़ा है। इसका परिचय में उनको देता रहता था। कुछ छोटी अपनशी रचनाओ का मैने उनको परिचय दिया तो वे उनको सम्पादित पर विसी सशोधनात्मक अग्रेजी पत्रिका में प्रगट करना चाहते थे। उसो सिलसिले में टॉ गुणे को मैने इस ग्रन्थ वा भी बुछ परिचय कराया। बालावबोध शब्द का अर्थ उनको समझाया। मराटी भाषा में बालबोध शब्द प्रचलित है। परन्तु वह तो प्राय देवनागरी लिपि के अर्थ में प्रयुक्त हाता है । बालबोध अर्थात् देवनागरी लिपि में लिखी तथा छपी हुई मराठी पुस्तक । इससे भ्रान्त होकर डॉ गुणे ने पूछा कि क्या यह ग्रन्थ मराठी भाषा में है। तब मैने उनको बताया कि प्राचीन जैन ग्रन्था का आवाल-जनों को ज्ञान प्राप्त कराने की दृष्टि से उन पर प्रचलित देश भाषा में जो कोई अर्य, विवरण या विवेचन आदि लिखे जाते हैं वे सामान्य रूप से बालावबोध के नाम से पहचान जाले है। जैन आगमो में आवश्यक सुन-नामक नामर प्राकृत भाषा वा जो एक मूल मूल है उस पर प्राचीन काल में संस्कृत भाषा में अनेक व्याख्याएँ तथा टीकाएँ आदि लिखी गई है परनु यह आवश्यक मूत्र सस्कृत तथा पात भापा नही जानने वाल जैन गृहम्थ-स्त्री, पुरुष या दान आदि सामान्य जनो को भी अवश्य पटनीय है। इसलिये इमवा मान हाना आवश्या मानबर मध्य. कालीन बन विद्वाना ने अपने समय को प्रचलित देश भाषा में विवरण वादि लिखने का प्रयत्न किया है और इस प्रकार अनेक प्राचीन जैन ग्रन्यो का तत्कालीन देश भाषा में ऐसे बहुत से बालवबोध स्वरूप लिखे गये अथ मिलते है। डॉ गुणे को जब यह मालूम हुआ कि इस ग्रन्थ की रचना विक्रम की पन्द्रह्वी शताब्दि के प्रारभ में हुई और इसकी भाषा बहुत ही व्याकरणवद्ध तथा शुद्ध उच्चारण पूर्वक प्रथित है तो उनको एक जिज्ञासा उत्पन्न हुई और वे कुछ दिन तक मेरे पास वैठकर इस ग्रन्थ के कुछ अशो को समझने का प्रयत्न करते रहे। डॉ गुणे का विचार उस समय अपभ्रश भाषा के साथ सम्बन्ध रखनेवाला छोटा-मोटा व्याकरणात्मक निबन्ध लिखने का था इस दृष्टि से वे प्राचीन मराठी भापा का सबसे महत्त्व का अन्य जो 'ज्ञानेश्वरी' है-उसका भी अध्ययन कर रहे थे। चूंकि 'ज्ञानेश्वरी' की मूल प्राचीन मराठी भाषा का सम्बन्ध प्राचीनतम गुजराती भाषा के साथ भी कुछ कुछ साम्य रखता है। इसलिये में भी ज्ञानेश्वरी की रचना का उस दृष्टि से अध्ययन करता रहता था। डॉ गुणे का यह विचार हुआ कि तरुणप्रभाचार्य कृत-प्रस्तुत पडावश्यक बालावबोध के कुछ अशो को प्राचीन मराठी ग्रन्थ के रूप में अवतरित किया जाय तो कैसा रहेगा? यो मैं कई वर्षों से गुजराती भाषा में लिखित प्राचीन गद्य-पद्यात्मक उल्लेखो का संग्रह करता रहा था। पाटण में रहते हुए मैने ताडपन्नो पर लिखे गये कितने ही गद्याशो का भी सग्रह कर रखा था और वैसे ही वैसी अनेक पद्य रचनाओं का भी संग्रह करता रहा । प्रस्तुत बालावबोध की विशिष्ट उपयोगिता और उसके प्रकाशन निमित्त मेरे प्रयत्न पर जब मैने तरुणप्रभाचार्य कृत प्रस्तुत पडावश्यक बालावबोध का विशेष ध्यानपूर्वक अवलोकन किया तो मुझे इसकी विशिष्टता का अच्छा ख्याल हुआ और मैंने सोचा कि इस ग्रन्थ का प्राचीन गुजराती भापा के अध्ययन की दृष्टि से विशिष्ट महत्त्व है और प्रकाश में लाना चाहिए। यो मैने इसके तो पहले सोम सुन्दरमूरि कृत रचनाओ मे से ऐसे कितने प्राचीन भापा के गद्यात्मक अवतरणो का संग्रह कर रखा था। तथा माणिक्यसुन्दरकृत-वाग्विलास' नामक एक सम्पूर्ण गुजराती गद्यग्रन्थ का प्रकाशन भी गायकवाड ओरिएण्टल सिरीज के एक ग्रन्थ में प्रकाशित करवाया था। परन्तु उक्न रचनाओ की अपेक्षा मुझे प्रस्तुत 'पडावश्यक बालाववोध' अनेक दृष्टि से अधिक महत्त्व का मालूम दिया। इसके रचयिता तरुणप्रभाचार्यने गुजरात राजस्थान सिन्ध आदि प्रदेशा में विशेष परिभ्रमण किया था। अत इनको तत्कालीन देश भापा के विविध स्वस्पो वा अच्छा परिचय था। प्रथम तो इस अन्य की रचना वि स १४११-१२ में हुई, जो तब तक प्राप्त मुझे सबसे प्राचीनतम गद्यरचना मालूम दी और दूसरी विशिष्टता इसकी यह मालूम दी कि जो प्रति पूना में उपलब्ध है वह उसी समय लिखी गई और वह भी स्वय ग्रन्यकार के निजी तत्त्वावधान में तैयार की गई है। प्रतिलिपि को ग्रन्यवारने स्वय पदच्छेद आदि के चिन्हों से अक्ति की और लिपिवर्ता से कोई शब्द या अक्षर छूट गया मालूम दिया तो उसे स्वम उन्होने शुद्ध कर दिया। इस प्रकार प्रस्तुन प्रन्थ की उक्त प्रतिलिपि सर्वथा प्रमाणभूत प्रतीत हुई । अत विचार हुआ कि इस अन्य को उम मूल प्रति वे आधार पर तैयार करवाकर प्रकाशित करना चाहिए । इम बाद मन् १९२० में महात्मा गाधीजी ने अहमदाबाद में गुजरात विद्यापीठ नामा राष्ट्रीय विश्वविद्यालय की स्थापना की और उममें सेवा देने के लिए स्वय महारमाजी ने मुझे यामवित रिया। तब मैं पूना स्थित अपने मुख्य कार्यालय को सकुचित पर अहमदाबाद के गुजरात विद्या- पीठ में सबसे प्रथम एक राष्ट्रीय सेवक के रूप में सम्मिलिन हुआ। मेरी प्रेरणा से गाधीजीने उक्त विद्यापीठ में प्राचीन भारतीय सस्थति, साहित्य और इतिहास वे विशिष्ट अध्ययन, अध्यापन की दृष्टि से पुरातत्त्व-मदिर नामव एक विशिष्ट सशोधन विभाग की स्थापना की और उसके मुख्य आचार्य के रूप में मेरी नियुक्ति हुई । इस विभाग में अनुस्नातक और स्नातकोत्तर विद्यार्थियों के अध्ययन वी विशिष्ट व्यवस्था की गई थी। सस्कृत, पालि, अपभ्रश, प्राचीन गुजराती, राजस्थानी फारसी और अरबी भाषा के अध्ययन की भी समुचित व्यवस्था की गई थी। साथ में भारत के प्राचीन इतिहास, स्थापत्य बला आदि सास्कृतिक विषयों का भी विशिष्ट परिचय प्राप्त करने, कराने की भी योग्य व्यवस्था की गई। इन विषयो के विशिष्ट ज्ञाता विद्वानोश भी यथायाग्य प्रबन्ध विया गया। अध्ययन, अध्यापक के सिवाय उन उन विषयो के प्राचीन ग्रन्थो के प्रकाशन कार्य करने की भी व्यवस्था की गई। तद्नुसार सर्वप्रथम सस्कृत, प्राकृत, पालि भाषा की प्राथमिक पाठयपुस्तकें प्रकाशित की गई। श्री काबा साहेब कालेलकर जो उस समय उक्त पुरातत्त्व मदिर के एक विशिष्ट परामर्शदाता, मन्त्री के रूप में साम्मिलित हुए थे, उन्होंने 'उपनिषद्-पाठावली' नामक एक पुस्तक तैयार की। मैने भी प्राकृत भाषा तथा पालि भाषा के विद्यार्थियो के लिए प्राकृत-पाठमाला तथा पालि पाठवली नामक दो प्राथमिक पुस्तिकाएं तैयार की। प्राचीन गुजराती, राजस्थानी भाषा का विशेष अध्ययन एव सशोधन करने, कराने की दृष्टि से 'प्राचीन गुजराती-गद्य सदर्भ नामक एक विशिष्ट ग्रन्थ का सवलन तैयार किया। इम ग्रन्थ में सर्वप्रथम मने इसी पडावश्यक बालावबोध' में से कुछ क्याओ का सचयन क्यिा। इसके उपरान्त सोमसुन्दरसूरिकृत कुछ कथाओ का सग्रह भी सफलित किया। माणिक्यसुन्दरकृत पृथ्वीचद चरित्र अपरनाम 'चाग्विलास' नामक एक पूर्ण कृति भी उक्त सदर्भ में सकलित की गई तथा कितने ही पुरातन औक्तिक निबधो का भी सकलन किया गया । इस सदर्भ के सपादन के समय मेरा विचार कि प्रस्तुत 'पडावश्यक बालाववोध' पूर्ण रूप में 'गुजरात पुरातत्त्व मदिर' ग्रन्थावली में ययासमय प्रकाशित किया जाय । तद्नुसार मैने इस ग्रन्थ की सम्पूर्ण सुवाच्य अक्षरों में प्रेम कॉपी तैयार करवाई। इम समय मुझे पता लगा कि इस अन्य का मेरुसुन्दरवृत-सक्षिप्त रूप भी भडारा में प्राप्त होता है। पता लगाने पर बम्बई की रोयल एशियाटिक सोसायटी के प्रय सग्रह में भी उसकी एक प्राचीन प्रति विद्यमान है। तब मैने उसको भी मगवाई और इन दोनो ग्रन्थो के पाठो का मिलान करना चाहा तो मुषे मालूम हुआ कि मेरसुन्दर ने बहुत से अंश तो तरुणप्रभाचाय के ग्रन्थ में वैसे के वैसे ही उद्धृन पर लिये है और कहीं कहीं वाक्यान्तर और शब्दान्तर का भी प्रयोग किया है। मैं चाहता था कि प्रन्थ के मूल भाग में तरुणप्रभकृत पाठ दे दिया जाय और उसके नीचे पाद टिणणी के रूप में मेरा सुन्दरवृत पाट दिया दे जाय । व्याकि तरुणप्रभ और मेरसुन्दर के बीच में प्राय एवं शनादि के जितना अन्तर है। इसलिए भाषा का तुलनात्मक अध्ययन करनेवान शोधन विद्वानो को यह पता लग जाय कि तरुणप्रभ की भाषा में और मेरुमुन्दर की भाषा में कितना अतर पाया जाता है। इस दृष्टि से मैंने मेरुमुन्दरकृत रचना की पूर्ण प्रतिलिपि करवा ली थी। यह समय सन् १९२६-२७ का था। मैंने इस ग्रन्थ को छावाने के लिये बम्बई के निर्णय सागर जैसे विख्यात एव सुन्दर छपाई करनेवाले प्रेम में जाकर इसरे टाइप आदि का प्रबन्ध किया। इसके साथ ही उसी गुजरात पुरातत्त्व मदिर ग्रन्थावली में, गुजरात के प्राचीन इतिहाम वा एक मुख्य आधारभूत ग्रन्थ, मेस्तुगाचार्य रचित 'प्रबन्ध चिन्तामणि' नामक ग्रन्थ का मुद्रण कार्य भी मैने प्रारभ दिया और उसे बम्बई के वैसे ही प्रख्यात कर्नाटव प्रिटिंग प्रेस में छपने को दे दिया। निणय सागर प्रेस में सम्मति तक' नामव महाग्रन्य, पुरातत्त्व मदिर प्रन्थावली के अन्तर्गत छप रहा था इसलिए उस प्रेस ने कुछ समय बाद प्रस्तुन प्रन्थ का काम हाथ में लेने को कहा।
xill सन १९२८ के प्रारंभ में मेरा विचार जर्मनी जाने का हुआ और उसके लिए मैने, गुजरात विद्यापीठ से दो साल की अनुपस्थिति की स्वीकृति के लिये, महात्मा गाधीजी से निवेदन किया और उन्होंने मुझे सहर्ष एव सोत्साह वैसा करने की अनुमति प्रदान की। साथ ही उन्होने कृपा करके अपने यूरोपियन मिन्नो को उद्दिष्ट कर अपने हस्ताक्षरो से अकित एक सक्षिप्त सिफारसी पन्न भी मुझे प्रदान किया। सन् १९२८ के मई महीने के अन्तिम सप्ताह में पी एण्ड ओ कम्पनी की स्टीमर द्वारा मैने युरोप के लिये प्रस्थान किया। पेरिस और लन्दन की युनिवर्सिटियो और ब्रिटिश म्युजियम आदि का अवलोकन करता हुआ हालैंड और बेलजियम की कुछ विशिष्ट सस्थाएं देखता हुआ, अगस्त महीने में जर्मनी के प्रख्यात बन्दरगाह हाम्बुर्ग में पहुँचा। वहाँ पर मेरे कई सम्मान्य जर्मन विद्वान मित्र- जैसे कि डॉ हर्मन याकोबी, प्रो फोनम्लाजेनाप,प्रो ओट्टोधायडर, प्रो शुब्रिग, डॉ आल्सडोर्फ आदि विद्वानो से मुलाकातो करने का सौभाग्य प्राप्त हुआ। दुख के पास लिखना पडता है कि इन विद्वानो में से प्रो आल्सडोर्फ के सिवाय आज कोई विद्यमान नहीं है। हाम्बुर्ग युनिवर्सिटी में इण्डोलोजी (भारतीय ज्ञानविज्ञान) विषयक शिक्षापीठ के अध्यक्ष प्रो शुनिंग थे, जो सन् १९२६ में अहमदावाद स्थित हमारे गुजरात पुरातत्त्व मदिर का कार्य निरीक्षण करने के लिए आये थे। उनके साथ वहाँ पर प्राय चार महीने व्यतीत किया। उनके शिष्यो में डॉ ओत्सडोर्फ तथा डॉ. तवाडिया (जो गुजरात के पारसी कामके एक रिसर्च स्कॉलर थे और खासकर गुजराती भापा के अध्ययन, अध्यापन एव सशोधन कार्य का उच्च ज्ञान प्राप्त कर रहे ये), आदि पांच-सात रिसर्च स्कॉलर जिनमें कुछ जर्मन वहिने मी थी-काम कर रहे थे। डॉ आल्स डोर्फ अपभ्रश भाषा साहित्य का विशेष अध्ययन एव सशोधन सम्पादन आदि कार्य कर रहे थे। डॉ तवाडिया भी जो गुजराती भाषा एव साहित्य का विशिष्ट अध्ययन कर रहे थे के साथ प्राचीन गुजराती भाषा साहित्य विषयक चर्चा होती रहती थी। प्रसगवश मने प्राचीनतम गुजराती गद्य साहित्य का जब परिचय कराया तो उसमें प्रस्तुत तरणप्रभाचार्यरत पडावश्यर बालावबोध' का भी परिचय विशेष रूप से कराया। चूंकि डॉ तवाडियाने मेरी सम्पादित 'प्राचीन गुजराती गद्य सदर्भ' नामक पुस्तक का अच्छी तरह अवलोकन पिया था। और उनके पास मेरी वह पुस्ता भी रखी हुई यो। प्रमगवश मने उनसे कहा कि जब मै जर्मनी से वापस लौटकर अपने स्थान गुजरात पुरातत्त्व मदिर पहुँचूंगा तब इस पूरे प्रत्य को छपवाने का प्रवन्ध करूंगा इत्यादि। प्रो डॉ मुधिग अपने समय के जर्मन विज्ञानी में जन साहित्य के मवमे वडे अम्यासी और उच्च कोटि के ममंश विद्वान थे। प्राकृत और सस्त, अपभ्रश भाषा के अतिरिक्त प्राचीन गुजराती तथा हिन्दी भाषा में भी ज्ञाता थे। प्राचीन गुजराती गद्य-पद्य वै अच्छी तरह ममम लेने घे और मुमने उना आग्रह था कि मैं उन्हें जो पत्र लिवू यह गुजराती में ही निरा पर्स। उनस भी प्रमगयन प्रस्तुत 'पडावरपर चालावदोष' ग्रन्य का परिचय मैने उनसे पराया और वे इन सय पाती यो यरावर नोट करने रहे। हाम्बुर्ग से दिसम्बर में में वलित गया और वहां पर मुझे युनिवमिटी में भारतीय विद्या मानतिरे प्रधानाध्यापक तथा जर्मन ओरिएटन सोगापटी के अध्यक्ष विश्वविख्यान गाहारमराट हानिरीग स्युडम तथा उममी विदुषी पत्नी डॉ एन जे त्पडन, वाइवर्गन आदि अनेर विद्वाना से परिमर परने रागोमाग्य प्राप्त हुआ। उसी तरह जर्मनी रेशिय विच्यान, यन्तं पोसिटिका में महान् आचार्य, जर्मन मामाग्य की पोमिहिरन एडमीने अम्मा, प्रो पानगुग में वेनिम जैसे महान् गीति आदि अनेर रिहानोरा भी यष्ट परिचय प्राप्नपरोस मुभमगर मिपा। पोनमुन्य मेनिग भरने ममयम मगार पर रानीतिरे महाPिar गुरु । उना भारतरीत्यामीन रानीनिक पर्णिमा भी मदर कुछ परितारा था। हमारे मुरगिट राति मिान मोर मंत्रा प्रो. हेरवरी मनो विनिमा में गे थे। सारे साप मह"मा मीरा पाई जा xiv वाली राजकीय प्रवृति के विषय में भी बहुत-गी वर्षायें होती थी। उनकी एक मात्र विदुषी पुत्री थी, हिंगो भी भारतीय सरकृति और जाति के विषय में वहून रचि पी और वह कई बार मेरे द्वारा यलिन में स्थापित हिन्दुस्तान हाउस में मिलने आया परती पौ। डॉ स्यूडर्म तथा उनकी पत्नी एव प्रो गेवेनिस तथा उनपी पुत्री एव चार हिन्दुस्तान हाउस में चाय पान धरने के लिए भी आये थे। यसिन में बैठे बैठे भी गुजरात पुरातत्व मदिर द्वारा छपते हुए और छपायेजाने वाले ग्रन्यो रे विषय मी चिन्ता बराबर बनी रहती थी। प्रयन्ध चिन्तामणि के कुछ प्रूफ भी मैं वहाँ मगवाता रहा। प्राचीत गुजराती गद्य सदर्भ की प्रस्तावना जो में विस्तार के साथ लिखना चाहता था, परन्तु जर्मनी चले जाने के कारण वह लिप नही पाया। याद में पीछे से पुरातत्त्व मदिर को उसी मूलरूप में स्पयाकर उसे प्रसिद्ध पर देना पठा। यदि उस प्रस्तावना कोम उम समय लिय पाता तो उसमें प्रस्तुन पडावश्यक बालावदोध के साथ सम्बन्ध रखनेवाली उपयुक्त माहिती लिप देता । जर्मनी से आने पर शात हा कि गुजरात पुरातत्त्व मदिर की स्थिति विघटित-सी हो गई है, और मुझे महारमा गाधीजी द्वारा प्रारम नमक सत्यागृह आन्दोलन में से सलग्न होवर सन् १९३० के मई महीने में अग्रेज सरकार के जेल पाने में छ महीने की विधान्ति का आनन्द सेना पडा। नासिक की सेंट्रल जेल में रहते हुए स्व मित्रवर श्री कन्हैयालाल मुशी से घनिष्ठ सम्बध हुआ। हम दोनो पास पास भी कोटरिया में रातको मो जाया करत थे, परन्तु सारा दिन, खाना पीना, उठना बैठना, चर्चा वार्ता करना आदि सब एक साथ ही करते रहते थे। मुशीजी वही जेल में रहते हुए अपनी 'गुजरात एड इट्स लिटरेचर' नामक प्रसिद्ध पुस्तक का आलेखन भी करते रहते थे। उसके विषय में उनके साथ हमेथा विचार विमा होता रहता था। 'बुवलय माला' आदि प्रन्यो का परिचय मैने उनको कराया उसी तरह और भी अनेक प्रत्य तथा ऐतिहासिक प्रमाणो थादि के विषय में भी उनको बहुत से नोट्स कराये। उनके साथ भी प्राचीन गुजराती गद्य विषयक साहित्य के अनेक प्रत्था का परिचय देते हुए प्रस्तुत 'पडावश्यक बालावबोध' नामक ग्रन्थ का भी विशिष्ट परिचय कराया। यह सुनकर मुशीजी की वडी तीन अभिलाषा हुई कि गुजराती भाषा के ऐसे महत्त्व के प्रन्यो का उद्धार करने की कोई योजना वनानी चाहिए। चूंकि गुजरात पुरातत्त्व मदिर की विघटना हो चुकी थी, अत उसके स्थान पर बम्बई के पास अधेरी में एक ऐसी नूतन साहित्यिक सस्था स्थापित की जाय, जिममें श्री मुशीजी, मैं तथा अन्य इसी प्रकार के दो चार विद्वान आसन लगा कर बैठे और गुजरात को सस्कृनि के साधनभूत विविध प्रकार के ग्रन्यो का आलेखन सम्पादन तथा प्रकाशन आदि का कार्य किया जाय। श्री भुशीजी की योजना थी कि उनके द्वारा पूवम्थापित गुजरात साहित्य सभा का पुननिर्माण किया जाय और अधेरी में एक अच्छीसी उपयुक्त जगह लेकर वहाँ पर कार्यारभ किया जाय । इस विषय में जेल में बैठे बैठे हम अनेक मनोरथ विया करते थे। इसी नासिक जेल में गुजरात बहुश्रुत वयोवृद्ध ख्यातनामा कवि श्री बलवन्तराय कल्याण- राय ठाकोर मुझसे मिनन आये । वे गुजराती माहित्य के उदभद विद्वान थे। उस समय वे प्राचीन गुजराती भापा की साहित्यिक कृतियो का अध्ययन एव सम्पादन काय करना चाहते । उहाने जब मेरी सम्पादित उपयुक्त प्राचीन गुजराती गद्य सदभ नामक पुस्तक देखी तो उस पर उनकी काम करने की इच्छा हुई। प्रसगवश वे नासिक के पास देवली नामक स्थान में रहनेवाले अपने एक मिन के पास हवा खाने की दृष्टि स कुछ दिन आकर रहे थे। उनको ज्ञात हुआ कि मै भी नासिक की जेल में हवा खा रहा हूँ। तब वे जल सुपरिटेंडेंट को पास इजाजत लेकर मुझमे मिलन आये, सबसे पहले तो मुझ बहुन मोठे शब्दो में उन्होने उपालम्भ दिया कि आप साहित्य सेवा के महान् पुण्य कार्य को छोडकर इस राजनैतिक खटपट के गोरखधन्धे में पहकर अपना अमूल्य समय क्यो नष्ट कर रहे है-इत्पादि। चूति प्रो ठाकोर एक विशिष्ट विचारधारा रखने वाले बडे स्वतन मिजाज के धनी थे। महात्मा गाधीजी द्वारा चलाई गई कुछ राजकीय प्रवृत्तियों में ये खास विरोधी XY - - थे। इसलिये मुझे उन्होने उक्त प्रकार का मीठा उपालम्भ दिया, उनके साथ मेरा बहुत वर्षों से घनिष्ठ सम्बन्ध था मै जब पूना में भाडारकर रिसर्च इस्टीट्यूट्स के लिए कार्य कर रहा था, तब दै पूना के देश प्रख्यात डेक्कन कॉलेज में एक वरिष्ट प्रोफेसर के पद पर काम कर रहे थे। तभी से उनके साथ मेरा विशिष्ट स्नेह सम्बन्ध हो गया था। प्रो ठाकोर के साथ अनेक प्रवार को साहित्यिक चर्चा वार्ता के प्रसग में उन्होंने अपनी यह इच्छा व्यक्त की, कि 'प्राचीन गुजराती गद्य सदर्भ' गत गद्य रचनाओ पर भाषाकीय विश्लेषण रूप एक निबन्ध और विशिष्ट शब्द कोप तैयार करने का विचार है। इसलिए तरुणप्रभाचार्य कृत-पडावश्यक वालावबोध' के रचना समय तथा उपलब्ध प्राचीन लिखित प्रति एव ग्रथकार के विषय में उपयुक्त जानकारी मांगी। मैंने उनसे एतदर्थक सब जानकारी दी और कहा कि में जेल से मुक्ति पाने के बाद इस पूरे ग्रन्थ को छपवाने का प्रबन्ध करना चाहता हूँ। सुनकर प्रो ठाकोर बोले कि आप जब यहां से मुक्त होकर अहमदाबाद जावे तब मुझे सूचित करना जिससे मै वहाँ आकर इस विषय में विशेष बातचीत करना चाहूँगा। जैल का समय पूरा होने पर मै और श्री मुशीजी दोनो ही एक साथ नासिक के सेट्रल जेल के द्वार से बाहर निकले और साथ ही रेल द्वारा बम्बई पहुंचे। उस समय मुशीजी सान्तानुझ में रहते ये, हम दोनो वहां पहुंचे। मुशीजी की पूजनीया माताजी ने हमारा स्वागत किया । मै उनरे साथ दो-तीन दिन वहाँ रहा और उसी समय अन्धेरी में जाकर, जिस सस्था की स्थापना की कल्पना जेल में बैठे कर रहे थे उसके लिये उपयुक्त जगह यी भी तलाश की। दो-तीन जगह भी देखी गई। मुशीजी चाहते थे कि महीने दो महीने में ही यह नूतन सस्था शुरू कर दी जाम । उसके लिये अपेक्षित रकम कैसे प्राप्त की जाय इसकी भी कुछ रूपरेया उन्होने आलेपित कर ली और मुझे भी उसमें शीघ्र ही सम्मिलित होकर कार्यारंभ करने का आग्रह किया। मैं वहाँ से फिर अहमदाबाद अपने स्थान पर पहुंचा। शातिनिकेतन में सिंघो जैन ज्ञानपीठ की स्थापना तथा सिंघी जैन ग्रन्यमालाका कार्यारम दो-तीन महीने अहमदावाद रहना हुआ इस बीच में कलकत्ता से स्व श्री बहादुर सिंहजी सिंधी का आग्रहपूर्वर आमाण मिला और जेल जाने के पहले शाति निोतन जाने या और वहाँ पर मिधी जैन ज्ञानपीठ स्थापित करने पा जो बहुत-गा विचार विनिमय होगर एक साल्प गा हो गया पा। तदनुसार १९३१ ये दिसम्बर महीने में अहमदाबाद से अपने आश्रम में कुछ छोटे-बडे मापियो को लेकर में शातिनिरेतन पहुंचा। वहाँ पर सिंघीजी की विशिष्ट माहिय प्रिया एव उदारता ये पारण सिपी जैन मानपीठ और सिंघी जन प्रयमाना की नूनन स्थापना की। मग मिंधी जैन अपमाना में अनेकानेक प्रथा सम्पादन और प्रागन पीयाजना हाय में सी उगरे परिणाम स्वरूप जन साहित्य के अनर विशिष्ट अन्य प्रारंभ में आने सगे। पन्यमाला में प्रसाशित पिये जानेवाले प्रन्या वी विगाल नामावनी में प्रस्तुा ' पपसर यातायवोर अन्य सभी गमावग रिया गया। क्यारि गरी प्रेम साग जो मैन अहमदावार में पुरातत्य मंदिर में रहने हए मरवाई थी यह मरे मग्रह में मुरभिन पी। पार में मर १९३९ में मुशौजी में विशिष्ट प्रपन गे उगी पुरानी पोरना और राना (जो हमने नागिामी मंदमन में बैठार मोती और जेल में म निरन शार मधेरी में मापानि जाद आदिनीनो देयमारर रगी पी) तनुमा भारतीय शिक्षा भवन रीनान स्यामारा गमारमा। श्री मुगोत्री ने प्रारमही गे मुश हग गगन होने के fre गोहार मरा अपह रिग। मैंने उन उल्लाह मामप्पं, रिधिमा माति भनेर रिमिट गुमार माह एर पपा पानापन भारतीर पिटा पापा में पानी भरा देने पर बना। रन पर और गोरर को नाप र मुगिनी ने मुमे उगरा गम्माय सिमा (मरण .
X11 डायरेक्टर) पा पायं भार समापने यो पहा । यद्यपि पेरे पाम सिंधी जैन प्रन्यमाना पे सम्पादन एव प्रयामा का बहुत बड़ा पाम था और जिराया पूर्ण दायित्व मेरे ही पर निर्भर था तथापि ची मुभीजी घे गादर आगह पे पारण मुझे भारतीय विद्या भवन में नियामर का कार्यभार मी घुछ रामय के लिये हाथ में लेना पहा निधी जैन ग्रन्थमाता पे सरक्षव स्व श्री बाबू बहादूगर मिहनी सिंधी पे परामर्श से ही मैंने यह पाम भी सभाला। बाद में श्री मुशीजी पे आग्रह मे तथा अन्य- माला की भावी सुव्यवस्था एव गुस्थिरता की दृष्टि से ग्रन्थमाला पा मारा वाह्य प्रवन्ध भी भारतीय विद्या गवा पो गौर देने या मैने निर्णय किया। तद्नुगार प्रत्यमाला भारतीय विद्या भवन द्वारा प्रराशिन की जा रही है। प्रस्तुत प्रन्य का संपादन कार्य डॉ. श्री प्रयोघ पंडित को देने का प्रसंग उपरोक्त उल्लेयानुमार सिंधी जैन प्रत्यमाला प्रसाश्यमान ग्रन्थो की गूची में प्रस्तुत बालाव- बोध वा भी गमावेश पर रखा था और तद्नुमार मन् १९४२-४३ में इस काम को हाथ में लेने का और प्रेस में छपवाने का विचार में कर ही रहा था, उन्हो दिनो डों प्रवोध पडित भारतीय विद्या भवन में एक स्कॉलर के रूप में कुछ अध्ययन करना चाहते थे। इसलिये मैने इनको स्वॉलरशिप देने या प्रवन्ध पिया। बाद में उनका नदन जावर पीएच ही करने का विचार हुआ तो मैंने इनको मुझाव दिया कि तरुणप्रभात प्रस्तुत वालाववोध के कुछ अशो का भापा वैज्ञानिक अध्ययन करने जैसा है। इनको मेरा सुझाव उपयुक्त लगा और इन्होने लदन जाकर इसी विषय पर अपना थीसिम तैयार करना निश्चित किया। जो प्रतिलिपि मेरे पास थी, वह मैने इनको दी साथ में प्राचीन गुजराती गद्य सदर्भ नामर पुस्तव भी इनको दी क्योंकि इस ग्रन्थ को मुख्य जो कथाएँ है वे सब उसमें मैने छपवा दी थी। श्री प्रबोध पडित तन्दन से डिग्री प्राप्त कर वापस आये तब इन्होने मुझे अपना यह थीगिस दिखलाया इसकी विशिष्ट उपयोगिता देखकर मैने इसे सिंधी जैन ग्रन्यमाला मे छपवा देने का निर्णय दिया, परन्तु इन्होंने जो काम किया वह तो ग्रन्थ गत विशिष्ट शब्दो वाक्यो का भापा- वैज्ञानिक विश्लेषण रूप है। नन्थ का मुख्य विषय क्या है और इसमें ग्रन्थकारने किन किन विषया या विचारो का विवेचन क्यिा है वह तो मूल ग्रन्थ का पूरा अध्ययन किये बिना ठीक परिशान नहीं हो सस्ता और मेरा लक्ष्य जो इस अन्य की तरफ प्रारभ हो से आकृष्ट हुआ है वह ता भापाकीय विश्लेषण के उपरान्त ग्रन्य गत विविध विषय की विशिष्टता के कारण है। अत मैने अपने पूर्व सकल्पानुसार डॉ प्रबोध पडित के प्रस्तुत श्रीसिस के साथ पूरे ग्रन्थ को मूलरूप में शुद्धता साथ छपदा देने का निणय दिया और इस पूरे ग्रन्थ का सम्पादन कार्य करने का भी इनको परामर्श दिया। तद्नुसार बम्बई के निर्णय सागर प्रेस में मुद्रण कार्य मैने चालू कराया। निर्णय मागर प्रेस में इसका काम जव चालू क्यिा तब उस प्रेस में मिंधी जैन ग्रन्थमाला के और भी ऐमे अनेक महत्त्व के अन्य छप रहे थे। इसलिये प्रेस सुविधानुमार धीरे धीरे इसका मुद्रण कर रहा था। इसी बीच मेरा बम्बई निवास कम होने लगा और अधिक समय राजस्थान म मरे प्रयत्ल द्वारा नूतन प्रस्थापित और राजस्थान सरकार द्वारा संचालित 'राजस्थान प्राच्य विद्या प्रतिष्ठान' का कार्यभार मुझे सभालना प्राप्त हुआ । अत अधिर समय इस नूतन प्राच्य विद्या मदिर की व्यवस्था में व्यस्त रहने लगा। उधर बम्बईमें निणय सागर प्रेस जिसमें मेरे अनेवानेव ग्रन्थ छपते रहे इसकी व्यवस्था में भी कुछ विशेष शिथिलता होने लगी और प्रेस अपनी इच्छानुसार वाम देने में असमर्थ मालूम दिया। तब अधूरा रहा हुआ काम पूना के आर्य भूषण प्रेस में कराना निश्चित किया। अन्य सम्पादक डॉ प्रबोध पडित भी उस समय पूना के एक इस्टीटयूट में काम कर रहे थे इसलिये इनको प्रूफ आदि देखने में सुविधा रही 1 इस प्रकार कई वर्षों के परिश्रम के बाद अब यह ग्रन्थ प्रकाशित होने का अवसर प्राप्त कर रहा है।
XYLI प्रस्तुत सम्पादन में, जैसाकि श्री प्रवोध पडित ने सूचित किया है तीन-चार प्राचीन हस्तलिखित प्रतियां प्राप्त हुई है इसमें सबसे पहले जो प्रति मेरे देखने में आई वह ऊपर उत्लेखित पूना के भाडारकर प्राच्य विद्या सशोधन मदिर के संग्रहगत राजकीय ग्रन्यागार की है। परन्तु बाद में बीकानेर के प्रसिद्ध जैन भतार में इस ग्रन्थ की एक वैसी ही विशुद्ध प्रति उपलब्ध हुई जो प्रसिद्ध साहित्योपासक और बहुपरिश्रमी लेखक श्री अगरचदजी नाहटा द्वारा प्राप्त हुई। वैसी ही दो अन्य प्रतियां क्रमश पाटण (गुजरात) और लोमडी (सौराष्ट्र) के ज्ञान भडारो से प्राप्त हुई। ये सव प्रतियाँ ग्रन्थकार के समय की है। प्रत्यकार के उपदेश ही से उनके भक्त श्रावकोने इन प्रतियो का आलेखन कराया है। अत इस दृष्टि से इस ग्रन्थ का यह सम्पादन एक विशिष्ट महत्त्व रखता है। इस ग्रन्थ की एक ऐसी ही विशिष्ट प्रति हमको जेसलमेर के भडार में देखने को मिली थी। हमारे विचार मे यह प्रति सर्वोत्तम थी। इसके प्रथम पृष्ठ मे सुवर्णमय जिन भगवान का चित्र था और दूसरे पृष्ठ के प्रथम पार्श्व में तरुणप्रभाचार्य का रेखाक्ति स्वर्णमय चिन्न था। मालूम देता है कि इस प्रति को स्वय ग्रन्थकारने अपने हाथ से सशोधित की थी। इसकी अन्तिम प्रशस्ति में उल्लेख किया गया है कि इस 'पडावश्यक बालावबोध की अट्ठारह प्रतियाँ उस समय तैयार की गई थी। उनको भिन भिन्न भडारो मे स्थापित की थी। इस प्रशस्ति की हमने नकल करली थी। परन्तु वह हमारे सग्रह के इधर उधर हो जाने से अब हमे प्राप्त नही है। कुछ ऐसे अन्य बालावबोध भी उपलब्ध हुए है अन्यान्य भडारो के अवलोकन करते समय हमें ऐसे और भी पडावश्यक बालावबोधो की प्रतियां देखने में आई, जिससे मालूम होता है कि तरुणप्रभाचार्य प्रस्तुत वालाववोध के अतिरिक्त भी अन्य कुछ विद्वाना ने ऐसे बालावबोधो की रचनाएँ की है, जो इसी प्रकारको भाषा शैली मे लिखी गई है। तरुणप्रभाचार्य खरतर गच्छ के एक विशिष्ट अनुयायी थे और उन्होने अपने गच्छ के उपासक जनो की दृष्टि रखकर अपने गच्छ की परपरानुसार इस ग्रन्थ में मूत्र पाठ अलेखित किया है। सभव है इमी तरह तपागच्छ आदि अन्य गच्छो के विद्वानो ने भी अपने अपने गच्छो की परपरा- अनुसार मान्य मून पाठ पर वालाववोध लिखे होने चाहिए। इसी प्रकार का एक अन्य ‘पडावश्यक वालाववोध' हमारे अवलोकन में आया है, जिसके स्थान का अब हमे टीक से स्मरण नहीं है । शायद अहमदाबाद के ही क्सिी भडार मे उपलब्ध हुआ था । परन्तु उसके अन्तिम दो पत्तो की फोटोकापी हमने अहमदाबाद में रहते हुए करवा ली थी, जो अभी तक हमारे पास है । यह प्रति भी बहुत पुरानी है। यह बालाववोध भी बहुत पुराना लिखा हुआ है। इसकी पन सख्या १५५ है । इसकाजो अन्तिम पन्न है वह मूल प्रति थी, आकृति और लिपि से कुछ भिन्न है। इससे मालूम होता है कि मूल प्रति का अतिम पन्न किसी कारण से नष्ट या भ्रष्ट हो जाने के कारण पीछे से नया पत्र लिखकर मूल प्रति के साथ सलग्न कर दिया गया है। यह नया पत्र स १४५५ में लिखा गया है। अत मूल प्रति इससे अवश्य पुरानी लिखी गई होनी चाहिए तथापि स १४५५ का उरतेख भूचित करता है कि कम से कम तरणप्रभाचार्य के बालावरोध रचना के मममामयिद ही यह बालावरोध रचा गया होगा। इस बालावबोध की प्रति का अन्तिम उल्लेख नीचे दिया जाता है। भापा की दृष्टि से यह उतनी परिष्कृत नहीं मालूम देती, जितनी तरुणप्रभाचार्य की रचना में दृष्टिगोचर होती है । इस दृष्टि से ही तरुणप्रभाचार्य की रचना को हमने थेष्ठ समझा है। तयापि भिन्न भिन्न लेवर विद्वाना को विभिन्न शैली की दृष्टि स ऐस सभी ग्रन्यो वा सशोधन सपादन कार्य होने से भाषा वे विकाम विस्तार एव प्रचार का सम्या ज्ञान प्राप्त हो सकता है। ऐमे प्रत्यो अध्ययन से शब्दोच्चार और शब्दासर सयोजना के विविध रूपा वा विश्वेषणात्मर अध्ययन बहुत जरूरी है। "एता पच्चत्र वाणनइ विष। विवैवि। मन उद्यम खप करना। जेह भणी मूघा धर्मना उद्यम जीव हृद। मोक्ष पसदायी उपार ॥छ।
XVIII प्रत्याख्यान बालावरोध ।। छ । पउपउ-अधिकार सपूर्ण हुउछ ।। श्री आवश्यक- पहायश्या चालावरोध । एहमाहि च्यारि अधिकार ॥ छ । पहिला अधिकारि देव वदन १५ बीजद गुर वदा२। नीजद पडिवमणउ ३। चउथइपञ्चदा । ४। समाप्त 11 रावत् १४५५ य भादयामागे अक्सपसे १२ गुरयागरे । लिपित वायस्थ..... । प्रन्यगत विषय का फिचित परिचय तरणप्रभाचार्य ने इस प्रन्य वे आवश्यर मूत्र में आनेवाले विपयो वा बहुत विस्तार से विवेचन दिया है। उन्हाने न पेपल आवश्यर मून के अन्तर्गत सुन्न पाटो वा ही अयॉद्घाटन परने या प्रयत्न दिया है। अपितु प्रसगान्तर्मन अनेर अन्यान्य शास्त्रीय उल्लेख और प्रमाण उद्धृत बरखे उमा भी अर्योद्घाटन किया है। इसलिये इममें मूलमून्न पाट ये सिवाय मैडा प्राचीन गाथाएँ तथा प्रकरण आदि से बहुन मे श्लोर भी उद्धृत विये गये हैं और उनका भी म्पप्टीकरण सूचव अर्थ लिखा गया है। वही-रही रिसी विषय से सम्बन्ध रखनेवाले लम्वे प्रकरण भी उद्धृत कर दिये है। उदाहरण के तौर पर खान पान के विषय में जैन धर्मानुयापियो को विस प्रकार सयम रखना चाहिए और किन विन वस्तुओ का उपयोग नही परना चाहिए इस विषय में जो अनेक नियम उपनियम बतलाये गये है, उनमें मद्यपान, मासमक्षण, रात्रिभोजन, आदि का निषेध भी बताया गया है । मद्यपान के वारण मनुष्य को दिन विन दीपा का भागी होना पडना है और मनुष्य का जीवन विरा तरह दुखमय और दुर्गुणमय बनता है, इसके लिये प्रमाण स्वरूप हिन्दूशास्त्रो में से अनेक श्लोष उदृत दिये है। इसी तरह मास भक्षण के लिये भी हिन्दुनन्यो में से निषेधात्मक कई श्लोष उद्धृत किये है । राति भोजन से होनेवाले शारीरिक और मानसिक दोपो का निरूपण करने- वाले कई ग्रन्यो के श्लोक उद्धृत किये है। इस विषय में आयुर्वेद शास्त्र के भी कुछ प्रमाण लिखे है (देखें प्रस्तुस्त ग्रन्थ ये पृष्ठ १७३ से १७६ तक दिये गये सस्कृत श्लोक)। इमी तरह जैन धर्मानुरागियो को व्यापार आदि में भी किस प्रकार का सयम रखना चाहिए और किस किस प्रकार के व्यापारिक कर्म भी नहीं करने चाहिए। इसका भी बहुत मार्मिक विचार धार्मिक दृष्टि से किया गया है और उसके लिए जैन ग्रन्थो म से अनेक शास्त्रीय प्रमाण उद्धृत किये गये है। (देखें यू १७८ से १८० तक)। प्रसगानुसार जन गृहस्थो को अपने लोक उपभोग की सामग्री के व्यवहार में किस प्रकार का सयमभाव रखना चाहिये और उससे विस प्रकार मनुष्य को लाभ अलाभ आदि फ्लकी प्राप्नि होती है। जिसके लिये उदाहरणस्वरूप एक पुरानी धर्म-कथा भी लिखा गई है। इसी तरह अहिंसा, सत्य,आस्तेय, ब्रह्मचर्य अपरिग्रह आदि प्रतो वे पालन के विषय में भी गुण-दोष सूचक अनेर अन्य प्रमाण लिखे गये है। तथा विवेचनीय विषया को स्पष्ट करने के लिये तद् सद् विषयक उदाहरण भूत पुरानी कथाएँ भी लिखी गई है। ये सव कथाएं हमन अपनी उक्त प्राचीन गुजराती गद्य सदर्भ नामक पुस्तक में भी प्रकाशित कर दी थी। जिनकी संख्या २३ है। वही कही अथवार ने अपनी स्वरचित रचनाएँ भी प्रसगानुसार कर दी है जैसे कि पृ २१६ से २१९ पर स्वरचित "त्रैलोक्य शाश्वत जिन प्रतिमा प्रमाण स्तवन' नामक चालीस पद्या वा एक पूरा स्तोत्र ही उद्धृत कर दिया है। इसी तरह पृष्ठ २२६ पर 'शाश्वत जीव बिंव स्वरुप निरूपर" नाम से आठ पद्यो का एक और स्वरचित' स्तवन उद्धृत किया है। इस प्रकार प्रस्तुत ग्रन्थ में आबाल जनो वो जैन धर्म विषयर ज्ञातव्य विचारो और मिद्धान्तो का परिज्ञान कराने का योग्य प्रयत्न किया गया है और इसलिये यह यथार्थ वालावदोधव अन्य बन गया है। अन्य वा मूल नाम 'पडावश्यक सूनवृत्ति' ऐसा है। परन्तु यह सूत्र वृति प्राचीन प्रयानुसार 1 XIX सस्कृत भाषा मे न होकर बाल जनोपकारिणी सुगम देशभाषा में लिखी गई। इसलिये इसका पूरा नाम 'पडावश्यक बालावबोध' वृत्ति ऐसा रखा गया । . तरुणप्रभाचार्य ने यह वालावबोध वृत्ति किस लिये बनाई है। इसका सक्षिप्त निर्देश उन्होने अपने इस ग्रन्थ की अन्तिम प्रशस्ति में सूचित किया है। गुजरात के सुप्रसिद्ध नगर पाटण मे रहनेवाले ठक्कुर पद धारक मत्री दलवशीय बलीराज नामक श्रावक की विशिष्ट अभ्यर्थना के कारण प्रस्तुत सुगम स्वरूप और वालावबोध कारिणी पड़ावश्यक वृत्ति की रचना की गई, ग्रन्थकार ने रचना को समाप्ति का समय विक्रन स १४११ के दीवाली का शुभ दिन बताया है। उस समय अणहिलपुर अर्थात् पाटण मे वादशाह फिरोजशाह का राज्यशासन था। इस ग्रन्थ की जो मुन्दर एव सुवाच्य लिपि में लिखी गई प्रति बीकानेर के ग्रन्य भडार में विद्यमान है, वह सवत् १४१२ के चत्र सुद नवमी शुक्रवार के दिन लिखकर पूर्ण की गई है। यह प्रति भी अणहिलपुर अर्थात् पाटण में ही लिखी गई है और इसके लिपिकर्ता पडित महिमा नामक यति वर थे । अर्थात् रचना समाप्ति के बाद प्राय पांच छ महीने के अन्दर यह प्रतिलिपि तैयार हुई। इस तरह इसकी अन्यान्य प्रतिलिपियाँ भी यथासमय उन्ही वर्षों में तैयार हुई होगी। हमको जेसलमेर में जो प्रति देखने के मिली वह सवत् १४१८ में उक्त भडार में स्थापित की गई। ऐसी उसके लेख से ज्ञात हुआ और ये सब प्रतिलिपिया ग्रन्थकार के निजी तत्त्वावधान में ही सम्पन हुई थी और इनमे कुछ प्रतिलिपियो को स्वय ग्रन्थकारने सशोधित की थी। अत इस ग्रन्थ का जो पाठ प्रस्तुत पुस्तक में मुद्रित है। वह प्राय शुद्ध है। ऐसा कहा जाय तो उस में कोई अतिशयोक्ति नहीं होगी। तरुणप्रभाचार्य का विशेष परिचय ग्रन्थकार तरुणप्रभाचार्य अपने समय में प्रसिद्ध जैन आचार्य और विद्वान धर्म-नायक थे। इनके जीवन के विषय में कुछ बाते पट्टावली आदि में मिलती है वे आगे लिखी गई है। इन्होंने स्वय तो अपनी इस ग्रन्थ की अन्तिम प्रशस्ति में जो कुछ थोडा परिचय दिया है, उसका साराश केवल इतना ही है कि सुप्रसिद्ध खरतर गच्छ नामक जैन सघ के वे सुप्रसिद्ध एव मान्यता प्राप्त आचार्य थे। इनके दीक्षादायक गुरु का नाम जिनचन्द्र मूरि था । ये श्री जिनचन्द्र सूरि अपने समय के जैन-सघ में बहुत प्रभावशाली आचार्य हुए। खरतर गच्छ की परपरा के अनुसार ये द्वितीय जिनचन्द्र के नाम से प्रसिद्ध है। प्रथम जिनचन्द्र सूरि खरतर गच्छ के मूल सस्थापक एव प्रतिष्ठापक श्री जिनदत्त मूरि के दीक्षित शिष्य थे। ये गच्छानुयायियो में 'मणिधारी दादा' जिनचन्द्र सूरि के नाम से प्रसिद्ध है। इनका जन्म विक्रम स ११९७ में हुआ था और छ वर्ष जैसी बाल्यावस्था में (स १२०३) जिन- दत मूरिने इनको अपना दीक्षित शिष्य बनाया। ये अत्यन्त तेजस्वी और अप्रतिम प्रतिभावान बाल मुनि थे। गुरुवर्य श्री जिनदत्त मूरिने अपनी योग विद्या का मर्वया प्ठ पात्र मान कर इनको उस बाल्यावस्या के दो-तीन वर्ष में ही अपनी योग सिद्धि करनेवाली विद्या प्रदान की और सवत् १३२५ में अर्थात् ८, ९ वर्ष जैसी वालवय में ही अपने भावी पट्टघर आचार्य के रूप में इनकी स्थापना कर दी। जैन आचार्यों के प्राचीन इतिहास में यह एक विशिष्ट घटना है। सवत् १२११ में महान् आचार्य दादा माहव थी जिनदत्त मूरि का अजमेर में स्वर्गवास हो गया। उनके स्वर्गदाम के बाद लघुवयस्व आचार्य जिनचन्द मूरि ने अपने महान् गुरु वे सघ समुदाय का सचालन भार सभाला। अप्रतिम प्रनिमा और गुग्वयं द्वारा प्राप्त विशिष्ट विद्या बल के कारण जहाँ जहाँ ये जाते थे वहाँ-वहाँ इनका प्रभाव खूर्व पडना रहता था। इन्होने मरुभूमि तथा गपादला ये अनेक गांवो, नगरो में परिभ्रमण किया। मयुरा और दिल्ली के प्रदेश में भी इन्होने विवरण दिया। स १२२२ में तीर्थयात्रा करते हुए अपने मस धनिर श्रावो ये माथ इनपा आगमन दिल्ली नगर में हुआ (दिली या नाम उम समय योगीनीपुर भी प्रसिद्ध था)। दिल्ली में उस समय तोमरवशीय राजा मदनपाल या राज्यशामन चल रहा था। दिल्ली में उस समय राग्यमान्य और जन सम्मान्य अनेर जैन श्रावको या यूब प्रभुत्व था। मत्री दलवशीय के नाम से प्रसिद्ध प्राप्त थापकी वे कई धनिन कुटुम्ब वहाँ वाते थे। इन श्रावका ने विद्या मिद्ध और बुद्धि निधान आचार्य जिनचन्द्र मूरि का बहुत बडे टाट वे गाय प्रवेशोत्सव दिया। जिसे जान सुन पर महाराज मदनपाल भी बडा प्रभावित हुआ और उसने बहुमानपूर्वर जैन आचार्य को अपने चरण वमन से राज प्रामाद या पवित्र करने ये लिये आमशिन विया । राजा ने बहुन भक्तिपूर्वक इना सत्कार पिया और अन्यन्त विनय भाव मे घोपदेश श्रवण दिया। देवगति मे इनवा उमी वर्ष दिल्ली में ही स्वर्गवास हो गया। इस तरह घेवल २५, २६ वर्ष जिननी अल्पायु में हो ये देवगति को प्राप्त हुए, परन्तु इनकी इस प्रकार की अल्पायु में ही घडी प्रसिद्धि और प्रनिप्टा हुई। इनरी योग विद्या मिद्ध अनेर पमतारिख घटनाएँ घरतर गच्छ की पट्टावरिया में उल्लिखित मिलती है। दिल्ली के पास महरोली नामक स्थान में जहां इनके विभूनिपूर्ण शरीर कर अग्निमसार हुआ था वहाँ पर मुप्रसिद्ध दादावाडी नामक एक पूजनीय स्थान बना हुआ है, जहां पर आज भी मंकडा भक्तजन उम भूमि के दर्शन वन्दन करने जाते रहते है। इन्ही प्रथम जिनचन्द्र मूरि की पट्ट परपरा में द्वितीय जिनचन्द्रमूरि हुए जो प्रस्तुत अन्यकर्ता के दीक्षागुरु थे। ये जिनचन्द्र मूरि भी प्रथम जिनचद्र मूरि के समान ही बहुत प्रभावशाली और सम्मान प्राप्त आचार्य हुए। इनको आचार्य पदस्थापना सवत १३४१ मे इनके गुरु आचार्य जिनप्रबोध मूरि ने स्वय की और सवत १३७६ में इनका स्वर्गवास हुआ। इस प्रकार प्राय ३५ वर्ष जिनने इनके आचार्य काल में खरतरगच्छ की मुख्य परपरा के अनुयायी समुदाय में इनके द्वारा अनेक धार्मिक महोत्सव सम्पन हुए। इन्हाने अपने आचार्यकाल में मौराष्ट्र, गुजरात, राजस्थान, मपाद- लक्ष एव सिंघ प्रदेश में कई बार परिभ्रमण किया और वहां के निवासी अपने भक्तजना में धर्मोपदेश द्वारा धार्मिक सस्कारा की खूब वृद्धि की अनेक तीर्थयात्राएं की गई। इसके लिये बडे बडे मय निकाले गये अनेक स्थानो में नये जिन मदिर बनाये गये और उनमें सैकडा जिन मतियां स्थापित की गई। इसी तरह अनेक श्रावकः थाविवाओ ने आत्म कल्याण काव्रत ग्रहण विये तथा तपस्या आदि के उद्यापन, मालारोपण आदि विविध प्रकार के धार्मिक कार्य सम्पन्न हुए। इन जिनचन्द्र सूरि के समय में गुजरात सौराष्ट्र, मारवाड, दिल्ली, हरियाणा और सिन्ध के प्रदेशो में भयवर राजनैतिक उथल पुथल हुई। यह समय भारत व राजकीय इतिहास में यहुत ही दुखदायक एव प्रलयकारी परिस्थिति का घटक रहा था। इन्ही वर्षों में गुजरात के स्मृद्धिशाली अणहिलपुर, पाटण वा विध्वम हुआ। उसकी अपार स्मृद्धि का विनाश हुआ। सौराष्ट्र में शत्रुजय, गिरनार, सोमनाथ तथा द्वारका जैसे भारत विख्यात तीथस्थान नष्ट भ्रष्ट हुए। जालोर चित्तोड और रणथम्मोर जैसे हिन्दूजाति के महान् सरक्षक गिन जानेवाले दुर्ग ध्वस्त हुए। गुजरात का सोली की राजवश, मालवे का परमार राजवश मेवाड का गुहिलीत राजवश तथा जालोर और रणथम्मोर का चौहान जैसा महान् पराक्रमी राजवश स्थानभ्रष्ट और सत्ताहीन बनें। इसके कारण सारा भारत भयात्रान्त हो रहा था। सर्वत्र विधर्मी लुटेरा द्वारा भयकर लूटमार मची हुई थी। जनता का सवस्व खोसा जाता था। हिन्दू देवी-देवताओ वे भव्य मदिर बडहर बन रहे थे। देवमूनियां तोडी फोडी जाकर मस्जिद और मकबरा को दीवानो में चुनी जा रही थी। हजारो स्त्री-पुरुप पकड पकड कर बंदी बनाये जा रहे थे और हजारों ही सलवार की धार से कतल किये जा रहे थे। एक प्रकार से भारत के मध्यकालीन इतिहास का सबसे बडा साट मय और विपत्तिजनब वह समय था। जिनचन्द्र सूरि उस समय के प्रत्यक्षदर्शी एव अनुभवी आचार्य थे। खरतरगच्छ वृहद मुर्दावली XX1 नामक ग्रन्थ इन आवायं के कार्यकाल का काफी प्रभाविक वर्णन दिया हुआ है। जिसमें जगह जगह पर उन उन स्थानो में होनेवाले ऐसे दुखद प्रसगो का सकेत रूप में उल्लेख मिलता है। इन्ही आचार्य ने प्रस्तुत ग्रन्यकर्ता तरणप्रभ सूरि को 'मूलनामतरुणकोति' को १३६८ में भीमपल्ली (भीलडिया) नामक नगर में दीक्षा दी थी। उस समय इनका नाम तरुणवीति ऐमा रखा गया था। इनके साथ तेजकीति नामक एक अन्य बालक को दीक्षित किया था तथा व्रतधर्मा और दृढधर्मा नामक दो साध्वियो को भी नई दीक्षा दी और उसी समय प्रतापकीर्ति और एक अन्य क्षुल्लक मुनि की उप स्थापना विधि सम्पन हुई । उसी समय ठक्कुर हासिल के पुन रत्न ठक्कुर दहेड के छोटे भाई ठक्कुर धीरदेव की सुपुनी जिसकी श्री जिनचन्द्रसूरि ने पहले अपने हस्त से दीक्षा दी थी और जिसका नाम रत्नमजरी गणिनी था, उसको महत्तरा पद प्रदान किया और श्री जयद्धि महतरा के नाम से घोपित किया और प्रियदर्शना नाम गणिनी को प्रवृत्तिनी पद प्रदान किया। इस अवसर पर भीमपल्ली के थावक समुदायने बहुत बडा उत्सव किया। (देखें स्व ग गुर्वावली पृष्ठ ६३-६४) तरणकोर्ति के लिये यहाँ 'क्षुल्लक' ऐसे शब्द का प्रयोग किया है । जिससे ज्ञात होता है कि उनकी उम्र उस समय आठ-दस वर्ष जितनी छोटी होगी। पट्टावली में ऐसे बाल वय में दीक्षित होनेवाले बालक बालिकाओ के लिये क्षुल्लक और क्षुल्लिका विशेपण का प्रयोग किया गया है। प्राय जैन ग्रन्थो के अवलोकन से ज्ञात होना है कि आठ दस वर्ष से लेकर १२ वर्ष की शिशुवय ये ऐसे अनेक दीक्षित हुए है और बाद मे वे बडे विद्वान चारिनिक और प्रभावशाली व्यक्ति बने है। तरणकीर्ति भी इन्ही में से एक बालक्य मे दीक्षित होनेवाले प्रथम क्षुल्लक मुनि बने । गुरुवयं श्री जिनचन्द्र सूरि ने इनको विद्याध्ययन करने के निमित्त अपने एक अन्यतम विद्वान शिप्य यश कीर्ति नामक गणि को सौंप दिया। तरुणप्रभ ने लिखा है कि पिता से भी अधिक वात्मत्यभाव इनका मुझ पर था और मुझे इन्होने पहले पहले विद्याध्ययन कराया। "पितृभ्योऽप्यति वात्सल्य येनाधायितरा मयि । यश कोर्ति गणिर्मा सपूर्व विद्यामभाणयत् । इन सश कीर्ति गणिको सवन १३४९ के मार्गशोर्य वदी २ को पालनपुर नगर में श्री जिनचन्द्र- सूरि ने दीक्षा दी थी। इसके याद तरुणप्रभ ने श्री राजेन्द्रचन्द्र मूरि से भी कुछ कुछ विद्यामा वा अध्ययन किया । "राजेन्द्र चन्द्र पूरिन्द्र विद्या पाचन फाचन।' ये राजेन्द्रचन्द्राचार्य भी श्री जिनपद्रसूरि वे स्वहस्त दीक्षित शिष्य थे। इनकी दीक्षा मवत १३४६ ये जेट विद के दिन उसी भीमपल्ली नगर में हुई थी। इनके साथ नरचन्द, मुनिचन्द, पुण्यचन्द, नामर माधुओ की तथा मुक्तिलदमी और मुनिश्री नामक दो साध्विया वीदीशा बडे उगाहपूर्वक हुई। इसके बाद सवत १३४७ में मार्गशीर्ष सुद ६ को राजधद्रादि नूतन दीमित साधु साध्विया या उपस्थापना महोत्सव मनाया गया। इन राजेन्द्रचन्द्र ने महोपाध्याय विवेकसमुद्र के पास बहन वर्ष रहार लक्षण, तक, साहित्य, अलवार, ज्यौतिप आदि अनय शास्त्रा पा गहन अध्ययन किया पा। अपने समुदाय में ये स्वममम पर समय विदित नत्त्वो ये बहे गाता गमझे जात पे और गमिमे इनो गुरु इनगोपडितराज पहार सबोधित पिया करते थे। गवत् १३७३ में न्धि विमिया दुष्ट आत्रमा द कारण मिष मण्डा निवामी श्रावर थर्ग जर यहुन उग्नि और ध्यान हो रहा था और जब वहाँ ये बुध अग्रा र पावर जंग रि मोरय, मा सगण, मा हरिपार आदि नारी नगर में प्रमुग श्रावर नागपुर (नागार) में मा जारउनाली प्रार्थनगार मारपीप्म् ऋतु में भी तथा मुगनमा द्वारा मारा मिष माय - भाई के पुन आकान्त होकर वहां की जनता अत्यन्त त्रस्त और भयभीत हो रही थी, तब वहाँ जाकर जिनचन्द्र सूरि ने अपने विद्यावल, तपोबल और विशिष्ट वाक्चातुरी द्वारा लोगो को शाति प्रदान करने का यथेष्ट प्रयत्न दिया। वहीं पर शातिवारव धयं कार्य करते हुए शारीरिक अवस्था क्षीण हो जाने के कारण श्री जिनचन्द्र सूरि ने अपने विद्वान शिष्य श्री राजचन्द्र पडित को अपने पास घुलाने के लिये दो विश्वस्त श्रावो को गुजरात के पाटण शहर भेजे। जहाँ पडित राजचन्द्र महोपाध्याय विवेक समुद्रगणि की सेवा में रह रहे थे। इससे ज्ञात होता है कि राजेन्द्रचन्द्र, श्री जिनचन्द्र गरि के एक बहुत ही विशिष्ट कोटि के शिष्यों में से थे। इसलिये इनको अपने अन्तिम समय में पास में बुलाया और वहीं पर इनको आचार्य पद प्रदान कर राजेन्द्रचन्द्राचार्य नाम से प्रतिष्ठित किया। खरतर गच्छ वृहद गुर्वावली में इनके विषय में बहुत से उल्लेख आये है। श्री जिनचन्द्र मूरि का स्वर्गवास हो जाने पर उनके मुख्य पद पर सुप्रसिद्ध आचार्य जिनकुशल सूरि को प्रतिष्ठित करने में इनका बहुल बडा हाथ रहा है । ये उक्न प्रकार से बहुत बड़े शास्त्रज्ञ थे। इसलिये तरुणप्रभ ने कुछ कुछ विशेष विद्याएँ इनसे भी प्राप्त की थी। सवत् १३७६ में जिनचन्द्र सूरि का स्वर्गवास हो गया। उनके पट्टपर उन्ही की इच्छा एव आज्ञानुसार राजेन्द्रचन्द्राचार्य के विशिष्ट प्रयत्न से पाटण में जिनकुशल मूरि का सवत् १३७७ के ज्येष्ठ वृष्ण ११ वे दिन बडे समारोह के साथ पट्टाभिक हुआ। इन जिनकुशल मूरि का जन्म सवत् १३३७ में मारवाड के समियाणा नामक गांव में हुआ था और ९ वर्ष की वय में अर्थात् सवत् १३४६ में इनको दीक्षा दी गई थी। यो ये जिनचन्द्र सूरि के और इस प्रकार उनके साथ इनका कौटुम्बिक सम्बन्ध भी था। इनका उस समय कुशलकीति नाम रखा गया। इनके साथ देयवल्लभ, चारिततिलक नामक साधुओ की दीक्षा हुई थी, तथा रलथी नामक एक साध्वी को भी दीक्षा हुई। उस समय सा क्षेम सिंह प्राता बाड द्वारा कई जिन मूर्तियो की प्रतिष्ठा का महोत्सव किया गया, उस समय वहां पर चाहमान (चहान) चशीय महाराजा सोमेश्वर का शामन काल चल रहा था और महाराजा ने इन महोत्सवो में बहुत उत्साहपूर्वक योगदान दिया था। सवत् १३७५ में मारवाड के नागोर नगर में गच्छ नामक आचार्य श्री जिनचन्द्र मूरिने इनको सर्व विद्या कुशल जानकर तथा अनेक शिष्यों से परिवृत्त वहुत लब्धि सपन्न समझ कर एव भविष्य में अपनी परपरा की कीति को बढानेवाले मानकर पडित राजकुशल- वीति गणि को याचनाचार्य पद प्रदान किया। उसी समय धर्ममाला गणिनी और पुष्पमुन्दर गणिनी वो प्रवतिनी पद प्रदान किया। इस समय मन्त्री दलवशीय ठक्कुर विजयसिंह ठ संदू मा रुदा प्रमुख नाना ग्रामो के अनेक धनिक श्रावर जन एकत्रित हुए थे और बहुत बहा महोत्सव मनाया गया था। फिर ठ विजयसिंह, ठ सेटू ठ अचल प्रमुख भक्त श्रावरों ने एकत्र होर गच्छ नायक आचार्य के साथ बडे ठाठ से पलोद स्थित पाश्र्वनाथ भगवान वी याना की। स १३८४ में श्री जिनकुशन मूरि जव जेसलमेर ये तव सिंध के निवासी अर्नेद घनिक और प्रभावशाली जनो ने आचार्यजी को सिंध में पधारने की बहुन आग्रहपूवक विनति वी। तब उनकी विज्ञप्ति स्वीकार कर आचार्यजी ने सिंध के लोगों को धर्मोपदेश देकर उनकी कल्याण कामना पूर्ण करने की दृष्टि से उस तरफ बिहार दिया। सिंध में उस समय देवराजपुर (देरावर) नामक नगर एवं प्रमुख व्यापारिक केन्द्र था । वहाँ पर अनेक जैन कुटुम्ब बसते थे। जो बहुत कुछ सम्पत्तिशाली और राज्यमत्ता के माय भी विशिष्ट सम्बन्ध रखते थे। जिनकुशल मूरि ने उस नगर को अपना केन्द्र स्थान बनाकर उमरे आगराम के उच्च नगर, राणुक्कोट, बहीरामपुर, मलिकपूर, खोजवाहन, क्यामपुर आदि म्याना में यथा समय परिमण करते थे और वहाँ के जना को धमोपदेश द्वारा धार्मिक कार्यों में प्रेरित करते रहते थे। उनके विद्या तप एव योगदल के प्रभाव से उस प्रदेश में मुगलमान शाम भी उन पनि अपना आदरभाव प्रकट करते थे। जिससे वहां की जनता को दहत बुछ बाश्वासन मिलता रहता था।
xx111 सूरि की वृद्धावस्था का प्रभाव वढ रहा था। उनकी शारीरिक स्थिति क्षीण हो चली थी तब वे अपना अन्तिम समय नजदीक जानकर से स १३८८ में देवराजपुर आ गये। वहाँ के श्रावक जनो ने उनका बडा प्रवेशोत्सव किया। उस समय उनकी सेवा में जो यति, मुनि आदि विद्यमान थे उनमें मुख्य श्री तरुणप्रभ गणि और लब्धिनिदान गणि थे। उस वर्ष के मार्गशीर्ष शुक्ल दसवी के दिन एक बडा महोत्सव मनाया गया और उस महोत्सव में प तरुणकीति गणि को आचार्य पद प्रदान किया गया और तरुणप्रभाचार्य ऐसा नाम उद्घोषित किया। प लब्धिनिदान गणिको महोपाध्याय के पद पर अभिषिक्त किया। उसी प्रसग पर दो क्षुल्लक और दो क्षुल्लिकाओ का भी दीक्षोत्सव हुआ। उन क्षुल्लको के नाम जयप्रिय मुनि और पुण्यप्रिय मुनि रखे गये। क्षुल्लिकाओ के नाम जयश्री और धर्मश्री थे। उस प्रसग पर दस श्राविकाओ ने धर्ममालाएँ धारण की तथा अनेक थावक, श्राविकाओ ने कई प्रकार के प्रत ग्रहण किये । वृहद् गुर्वावली में इस प्रसग का उल्लेख करते हुए तरुणकीति गणि के लिये निम्नलिखित गुणवर्णनात्मक पक्ति लिखी गई है 'तस्मिन् महोत्सवे गाम्भीयौदार्य, धैर्य स्थर्यार्जव विद्वत्व कवित्व, वाग्मित्व, सत्त्व, सौविहित्य ज्ञान दर्शन चारिन विशद पट त्रिसत्सूरि गुण गण मणि विपणि ना. प तरुणकोति गणिनाम् ।'- इस पक्तिगत उल्लेख से तरुणप्रभाचार्य को विशिष्ट गुणवत्ता का आभास मिलता है। उसके बाद आनेवाला चातुर्मास जिनकुशल मूरि ने उसी देवराजपुर मे व्यतीत किया और श्री तरुणप्रभाचार्य तथा लब्धिनिदान उपाध्याय को सम्मत्ति तर्क और स्यादवाद रत्नाकर जैसे महान् जैन तर्क शास्त्रो का गभीर अध्ययन कराया फिर माघ शुक्ल में गाढ ज्वर और श्वास आदि व्याधि प्रकोप बढ जाने पर तरुणप्रभाचार्य और लब्धिनिदान उपाध्याय को आपने आदेश दिया कि मेरी मृत्यु के बाद मेरे पट्ट पर पद्ममूति नामक १५ वर्षीय वाल मुनि को पद स्थापना को जाय । यह पद्ममूर्ति मुनि आचार्य श्री जिनकुशल सूरि के स्वहस्त दीक्षित शिष्य थे। ये पद्ममूर्ति लक्ष्मीधर सेठ के पुत्र साधुराज आम्बा के पुनरल थे। इनकी माता का नाम कीका था। इनकी दीक्षा स १३८४ में इसी देवराजपुर में हुई। इनके पिता साधुराज सा आम्बा बडे धनिक व्यक्ति थे। उस साल के माघ सुदी पचमी के दिन वडा भारी प्रतिष्ठा महोत्सव हुआ, जिसमें सिंध के कई स्थानो में मूर्तियां विराजमान करने की दृष्टि से अनेक प्रतिमाएँ वहाँ लाई गई और जिनकुशल सूरि के कर कमलो द्वारा वह सारा प्रतिष्ठा कार्य सुसम्पन हुआ। उसी महोत्सव पर साधुराज आम्बा के पुन-रत्न को भी दीक्षा दी गई और उसका नाम पद्ममूर्ति रखा गया। उनके साथ आठ अन्य क्षुल्लको को भी दीक्षित किया गया। इन क्षुल्लको के नाम इस प्रकार है -भावमूर्ति, मोदमूर्ति, उदयमूर्ति, विजयभूति, हेममूर्ति, भद्रमूर्ति, मेयमूर्ति और हपमूति । इनके साथ कुलधर्मा, विनयधर्मा, शीलधर्मा नामक तीन क्षुल्लिकाएँ भी दीक्षित हुई। श्री जिनकुशल सूरि के हाथो से सिंध में यह सब से वडा महोत्सव सम्पन्न हुआ। सभव है पद्ममूर्ति बालसाधु जो उस समय श्री जिनकुशल सूरि को सेवा में विद्यमान थे। एक तो वे बहुत निव गृहस्थ के पुत्र थे और सौभाग्यादि गुणो से भी भाग्यशाली दिखाई देते थे। इसलिये मूरिजीने उनको अपना गादीधर गच्छ नायक बनाना योग्य समझा और अपनी यह इच्छा उन्होंने तरुणप्रभाचार्य जैसे गच्छ के बहुत बड़े मुनि के सम्मुख प्रक्ट की। इस के बाद सवत १३९० के फाल्गुन मास की कृष्ण पचमी की रात्रि को जिनकुशल मूरि का स्वर्गवास हुआ। दूसरे दिन बहुत विस्तार के साथ उनका अग्निसकार किया गया। इस प्रसग या विस्तृत वर्णन वृहद्गुबवली में दिया गया है। इसके बाद सवत् १३९० के जेठ महीने की शुक्ल छठ सोमवार के दिन श्री तरुणनभाचार्य ने जयधर्म महोपाध्याय तथा लधिनिधान महोपाध्याय आदि तीस मुनि तथा अनेक साध्वी मडल के साथ यो जिनकुशल मूरिवी अन्तिम शिक्षा के अनुसार उनके पट्टपर पपमूनि शुल्सर की पदस्थापना पर बिनपण मूरि के नाम से उद्घोषित किया।
उस समय नूतन गच्छ नायव जिनपधसूरि पी अवस्था पन्द्रह वर्ष वो थी । अत गच्छानुयायी संघ का साराभार श्री तरणप्रभाचार्य सभालते थे। दुर्भाग्य से जिनपग्रमूरि का स्वर्गवास (दस, ग्यारह वर्ष बाद) सवत् १४०० में हो गया। फिर उनके पट्ट पर तरुणप्रभसूरिने अपने सहाध्यायी उपाध्याय पद धारव' लब्धीनिधानगणि को सूरि मन्त्र की विद्या देकर जिनपत्रमूरि के आचापं पद पर प्रतिष्ठित किया और जिनलब्धि मूरि नाम से उद्घोपित किया। परन्तु १४०६ में जिन- लब्धि सूरि का भी नागोर में स्वर्गवास हो गया। फिर उनके पट्ट पर जैसलमेर में जिनचन्द्र मूरि (तृतीय) की पद स्थापना की। परन्तु उनका भी सवत १४१५ में स्वर्गवास हो गया। तब उनके पट्ट पर खम्भात में थी जिनकुशल सूरि के ही अन्यतम शिप्य श्री सोमप्रभ को आचार्य पद पर प्रतिष्टित किया और जिनोदय मूरि के नाम से उद्घोषित किया। इन सोमप्रभ को सवत १३८२ में भीमपल्ली (भीलडी गांव में) श्रीकुशल सूरि ने दीक्षा दी थी। इनके साथ विनयप्रभ, मतिप्रभ और हरिप्रभ नामक वालसाधुओ को दीक्षित किया। इसी तरह कमलधी ललितधी नामसे दो बालिवाओ को भी दीक्षा दी। इस प्रकार श्री जिनवुशल मूरि के स्वर्गवास के बाद उस गच्छ की परपरा में जिनोदय मूरि प्रभावशाली आचार्य हुए। वीच में जो उक्त प्रकार के पच्चीस वर्ष के अन्तरमेतीन आचार्य गद्दी पर बैठे, परन्तु थोडे थोडे वर्षों के बाद उनका स्वर्गवास हो जाने से और एक दो आचार्य तो अल्पकालीन जीवन हो पा सके थे। इमलिये उन २५ वर्षों की पाव शताब्दि उक्त परपरा के लिये प्रभावशून्य से व्यतीत हुई। इन २५ वर्षों में तरणप्रभाचार्य ही इस परपरा के एक सर्वाधिक प्रभावशाली और गच्छ के विशिष्ट नायक रूप में विद्यमान रहे । तरुणप्रभाचार्य बहुत अधिक शास्त्र ज्ञाता थे। यह तो उनकी प्रस्तुत 'पडावश्यक वालावबोध बृत्ति' के अवलोकन से ज्ञात होता है । उन्हाने अनेक जैन ग्रन्थों का गहन अध्ययय क्यिा था। पट्टावली के उल्लेखानुसार स्वय श्री जिनवुशल सूरि के पास स्यादवाद रत्नावर आदि महान तर्क अन्यो कर अध्ययन किया था। जिनकुशल मूरि ने 'चत्यवदन कुलक' नामक एक प्राकृत प्रारण ग्रन्थ पर बहुत विस्तृत मस्कृत व्याय्या लिखी थी। जिसके सशोधन मे तरणप्रभ मूरि (उम समय इनका मूल दीक्षित नाम तरुणकीति था) ने अपना सहयोग दिया था। इसलिये श्रीकुशल सूरि ने उनको विद्वता की प्रशमा करते हुए इनको 'विद्वतजन चूडामणि' के सम्मान वाचक शब्द से उल्लिखित किया है। इनकी ऐमी विशिष्ट विद्वता और प्रभावशीलता के गुण को लक्ष्य कर श्री जिनवुशल मूरि ने अपनी अतिम अवस्था में इनको उपर्युक्न लेखानुसार आचार्य पद प्रदान दिया था और इसी गुण के कारण वे श्रीकुशल सूरि वे वाद २५ ३० वर्ष तर इनकी गच्छ परपरा में विशेष रूप से सम्माननीय बन रहे थे। तरणप्रभाचार्य ने प्रस्तुत 'पडावश्यर बालावबोध वृत्ति के अतिरिक्त अन्य भी क्मिी प्रयची रचना की होऐमा ज्ञात नहीं होता। क्योकि वमी कोई अन्य रचना की होती तो वह बीकानेर, जैसलमेर, पाटण आदि के भडारो में अवश्य उपाध होती। हां उनकी कुछ छोटी-छोटी स्तुति, स्तोत्र, म्तवन आदि रचनाएं उपलब्ध होती है-जिनका उल्लेख श्री अगरचरनी नाहटाने अपने 'आचार्य प्रवर तरणप्रम मूरि नामर सशोधनात्मक लेख में किया है। (देखें शोध पत्रिका भाग ६ अर में) तरणप्रभ सुरि का अधिकतर विचरण गुजरात मौराष्ट्र और राजस्थान तथा मिघ प्रदेश में हुआ जान पडता है । प्रख्यात मन्यवार जिनाम मूरि की तरह उन्होंने विविध देशा में भ्रमण किया हो ऐमा ज्ञात नहीं होता। इन्हाने छाटी छोटी स्तुनि, स्तोत्रादिन जो रचना की है। उनमें "स्तम्भन पारवनाय स्तोत्र, अर्बुदाचल आदिनाय स्नोत्र,' देवराजपुरमइन आदि दिन स्तवन', जैसलमेर पाश्वनाथ स्तवन', 'जीरापल्ली पाचनाप विज्ञप्ति', 'विमनाचर आदिदेव स्तवन', XXY 'पट पत्तनालकार आदि जिनस्तवन', 'भीमपल्ली वीर जिनस्तवन', 'तारगलकार अजित जिनस्तवन', आदि रचनाओ से ज्ञात होता है कि इन्ही तीर्थस्थानवाले प्रदेश में इनका भ्रमण रहा होगा। इनका स्वर्गवास क्सि वर्ष में हुआ, इसका कोई उल्लेख हमारे देखने में नहीं आया। श्री अगर चन्दजी नाहटा का अनुमान है कि स १४२० के आपसास इनका स्वर्गवास हुआ होगा। श्री तरणप्रभ सूरि की शिष्य परपरा आदि के बारे में भी कोई विशेष उल्लेख हमारे देखने में नहीं आया। श्री जिनोदय रि की पट्ट स्थापना इन्ही के द्वारा हुई थी और इसलिये जिनोदय मूरि के सम्वन्ध्र में जो 'विवाहला तथा पट्टाभिषेक रास' नामक तत्कालीन प्राचीन भापा रचना प्राप्त होती है। उसमें इनके विषय में लिखा है कि "तरुणप्रभ सूरिने थी जिनचन्द्र सूरि (तृतीय) के पट्ट पर सोमप्रभ नामक विद्वान गणि की स्थापना कर उन्हे जिनोदय सूरि के नाम से उदघोषित किया।' जिनोदय मूरि श्री जिनकुशल मूरि के बाद चौथे पट्टधर आचार्य हुए। यो वे उन्ही के दीक्षित शिष्य थे । ये बहुत प्रभावशाली आचार्य थे। इनका रचा हुआ “विज्ञप्तिमहालेख" हमे मिला है। जिसको हमने, सिंधी जैन नथमाला के ग्रथाक ५१ के रूप में, अन्यान्य अनेक विज्ञप्ति लेखो के साथ, प्रकाशित किया है। यह "विज्ञप्ति महालेख' इस प्रकार के विज्ञप्ति लेखो में एक विशिष्ट एव उत्कृष्ट रचना है। यह लेख विक्रम सवत १४३१ में रचा गया है। उस समय जिनोदय सूरि गुजरात के प्रसिद्ध पाटण शहर में चातुर्मास रहे हुए थे। वहां पर अयोध्या नगर में रहनेवाले लोकहिताचार्य द्वारा भेजा हुआ एक विशिष्ट प्रकार का विज्ञप्ति लेख श्री जिनोदय सूरि को मिला तो उसके प्रत्युत्तर रूप में जिनोदय सूरि ने भी वैसाही एक विशिष्ट लेख तैयार कर श्री लोकहिता- चार्य को अयोध्या भेजा। यही उक्त 'विज्ञप्ति महालेख है। जिनोदय सूरि ने उस समय से पहले तीन चार वर्षों में जो तीर्थ यात्राएँ तथा प्रतिष्ठा महोत्सव आदि जहाँ जहाँ किये उनका विशिष्ट प्रकार की अलकारिक भापामें वर्णन किया है । लेख बहुत ही प्रौढ शब्दावली से अलकृत सस्कृत भाषामें लिखा गया है। इस विज्ञप्ति महालेख में उन्होंने उल्लेख किया है कि, "सौराष्ट्र की यात्रा करते हुए हम सुप्रसिद्ध नवलखी बन्दरनामक स्थान पर भी गये और वहां के जैन मंदिर में स्थित श्री जितरत्न सूरि श्री जिनकुशल मूरि तथा श्री तरूणप्रभ सूरि के पाद-पद्मो को वदन नमन किया।" इससे ज्ञात होता है कि सवत् १४३१ के पूर्व ही श्री तरणप्रभ सूरि का स्वर्गवास हो गया था। उस समय श्री तरूणप्रभ मूरि के स्थान पर गच्छ एव सघकी व्यवस्था का कार्यभार श्री विनयप्रभ उपाध्याय सभाल रहे थे, ऐसा जिनोदय मूरिये विज्ञप्ति महालेख से ज्ञात होता है। उन्होने लिखा है कि-'हम यात्रा करते हुए जब घोघा नामक वन्दर मे पहुचे तो वहां पर नवखड पार्श्वनाथ भगवान के दर्शन किये और वही पर गच्छका समग्र कार्यभार वहन करने वाले हमारे सहायक एव विद्या के समुद्र समान श्री विनयप्रभ महोपाध्याय का अत्यन्त आजादजनक सगम हुआ।" इस उल्लेख से ज्ञात होता है कि श्री जिनकुशल सूरि वे स्वर्गवास के अनन्तर गच्छ समुदाय का जो कार्यभार श्री तरणप्रभमूरि वह्न करते थे। उनके अभाव में वही कार्यभार उस समय श्री विनयप्रभ महोपाध्याय वहन कर रहे थे। ये विनयप्रभ श्री जिनकुशल मूरि के ही दीक्षित शिप्य थे। जिनोदय मूरि के साथ ही इन्होंने सवत् १३८२ में दीक्षा ली थी। जिनोदय सूरि का दीक्षा नाम सोम प्रभ था। जिनको तरण- प्रभाचार्य ने सवत् १४१५ में आचार्यपद प्रदान कर गच्छनायक के रूप में प्रतिष्ठित किया था। ये विनयप्रभ उपाध्याय भी तरुणप्रभाचार्य के समान ही अच्छे विद्वान् थे। इनकी 'श्री गौतम स्वामीरास' नामा एक प्राचीन भापा रचना सुप्रसिद्ध है। जो प्राय , दीपावली के दूसरे दिन अनेक यति-मुनि तथा श्रावय आदि के द्वारा एक मागलिस स्तुति पाठ के रूपमें पढी-मुनी जाती एक सयोग की बात है कि जिस दीपावली के दिन तरुणप्रभाचार्य ने अपने प्रस्तुन वालावबोध मन्यवी xxvi रचना पूर्ण पो उसी दीपावली के दूसरे दिन श्री विनयप्रभ उपाध्याय ने उक्त गोतम रास की रचना कोअर्थात् सवत १४११ ये दीपावली के दिन तक्ष्णप्रभाचार्य की रचना पूर्ण हुई। और स १४१२ के प्रथम दिन अर्थात् यातिव सुदी १ वे दिन (जो गोतम गणघर का वैवल्य ज्ञान प्राप्ति या दिन मान जाता है) उस दिन उक्न राराकी रचना हुई थी। तरुणप्रभाचार्य उस समय पाटण में थे और विनय- प्रभ उपाध्याय सभात में थे। जिस प्रकार तरणप्रभाचार्य कृत प्रस्तुत यालावबोध प्राचीन गुजराती की एव उत्तम कृत्ति है, इसी प्रपार विनयप्रभ उपाध्याय रचित 'गौतम रास' भी प्राचीन गुजराती भाषा की एक विशिष्ट पद्य रचना है। यहुत वर्षों पहले गुजराती भाषा के प्राचीन इतिहास की दृष्टि से विद्वानो में वादविवाद चला था और उसमें बहुतमे विद्वान गुजराती पद्य रचना के आदि ववि नृसिंह मेहता को मानने थे। उस वादविवाद के प्रसग पर स्व श्री मनसुखलाल विरतचन्द मेहता ने अपने एक निबध में यह स्थापित वजे का प्रयत्न किया था कि गौतम राम गुजराती भाषा की सबसे प्राचीन तथा उत्तम कोटि की पद्य रचना है। इत्यादि- ।। परन्तु इसके बाद तो हमने नैमीनाथ चतुस्पदिषा नामक एक सुन्दर प्राचीन गुजराती पद्य रचना प्रकट की थी जो विनयचद्र सूरि की बनाई हुई है, और वह गौतमरास के पूर्व साट सत्तर वर्ष पहले रची गई थी। प्रस्तुत बालावबोध एक प्रकार से प्राचीन गुजराती गद्य रचना की एक विशिष्ट कृति मानी जाने योग्य है। परन्तु हमारे अवलोकन में इससे भी पूर्व की कुछ ऐसी बालावदोधात्मक गद्य रचनाएँ देखने में आयी है । क्ल्प सूत्र के वालावबोध के कुछ बुटित प्राचीन लिखित पन हमारे देखने में आये है जो सवत १३६० के आस पास के लिखे हुए थे। इससे पूर्व की एक वालावदोधात्मक रचना हमें जेसलमेर के एक भडार में मिली थी जो प्राय सवत १२८० और ९० के बीच में लिखी हुई ज्ञात होती है। यह रचना जिन दत्त सूरि रचित कुछ कुलकारमक प्रकरणो पर है। इसकी भाषा शैली प्रस्तुत बालावबोध के समान है। और जो थोडे से पप्ने इस रचनावे हमें मिले है उनकी लेखनशैली भी भाषाकीय दृष्टि से प्राय व्यावरणसगत है। हमारा विचार था वि राजस्थान पुरातन ग्रन्थ- माता में उसको ययावस्थित रूप में प्रकट कर दी जाय, परन्तु समयाभाव के कारण हम जवनक उस ग्रन्थमाला वे सचालन रहे तबतर वैसा न कर मरे। हमारे खयाल से यह प्राचीन राजस्थानी और गुजराती भाषा में प्राचीनतम गधात्मक कृति के स्प मे माने जाने योग्य हैं। इस ग्रंथ का सर्व प्रथम आलेखन करानेवाले घनिक श्रावक बलिराज के यश मा कुछ परिचय तरुप्पप्रभ सूरि के प्रस्तुत वालावबोध नामय प्रथ का मर्वप्रथम आनेरान बराने वाले पनि श्राववमन्त्रीदल वशीय ठकुर दलिराज वे गुण और यश वा वर्णन करने वाली जो प्रशम्ति ग्रन्य- पारने ग्रन्थान्त म लिपी है उसमे ज्ञान होता है कि ठक्तुर बलिराज अपने समय में बहुन वडा धनवान तथा राजमान्य और जनसम्मान्य गृहस्थ था। इसके कई पूर्वजो के तथा वश के अनव गृहस्यो के उल्लेप पट्टावली आदि में मिन है। दिल्ली एव राजस्थान के कई म्पाना में भी इम वश ये अनेक धनी गृहस्थ रहते थे। जो ममय-समय पर तीथयात्राएँ, प्रनिष्टाएँ आचार्यपद स्थापनाएं आदि xxvii धार्मिक उत्सवो में बहुत धन व्यय क्यिा करते थे। इस वश वालोंके नामो के पहले व्यकुर शब्द का व्यवहार-हुआ है । इमसे जाना जाता है कि इनके पूर्वजो में से किसी ने विसी राजसत्ता द्वारा बही जागीर प्राप्त की भी और धार्मिक कार्यों में बहुत कुछ द्रव्य व्यय करने के कारण या व्यापारादि थे. कारण बहुत सम्पतिशाली होना चाहिये। यह वश परतर गच्छ का परम अनुरागी था। इसलिए खरतरगच्छ के प्रसिद्ध पूर्वाचार्य जैसे कि जिनकुशल सूरि, जिनचन्द्र सूरि आदि प्रभावशाली आचार्यों ये उपदेशो से इस वश वाले श्रावको ने अनेक तीर्थस्थान और नगरो में जैन मदिर बनवाये तथा उन उन आचार्यों द्वारा प्रतिष्ठादि महोत्सव कार्य सम्पन्न करवाये । परतरगच्छ वृहद गुर्वावली नामक महत्त्व के ऐतिहासिक ग्रन्थ में (जो हमने मिधी जैन ग्रन्थमाता के अन्तर्गत ग्रन्याय ४२ के स्प में प्रकट किया है।) इम पश के अनेक कुटुम्यो के परिचायक उल्लेप मिलते हैं। तरणप्रम सूरि के प्रस्तुन बालाववोध ग्रन्य के आलेखन और प्रचार में जिस ठ बलिराज का वर्णन है यह इसी मन्नीदलवशीय एव' पुटुम्ब का प्रसिद्ध पुरप था । वह बहुत धर्मानुरागी और दानशील था। उसी की विशेप अभ्यर्थना के कारण तरणप्रभ सूरि ने प्रस्तुत वालाववोध की रचना की और उनीने रावं- प्रथम डम ग्रन्थ की अनेक प्रतिलिपियां लिखवाई थी। थी तरणप्रभ मूरि ने जैन अथकारोबी प्राचीन परंपरा का अनुसरण करते हुए ग्रन्थ के अन्त में जो प्रगस्नि लिखी है, उसकी पद्यमस्या ३३ है। इसमें से १२ पद्य तो उन्होने अपने पूर्वाचार्य राया निजरे परिचयस्वरप लिये है, शेप २० पद्यो में ग्रन्थ का आलेखन कराने वाले ठ पलिराज के पूर्वजो आदि परिचयस्यस्प लिये है। इसके पूर्वगो में मवीरल के वश में पहले एक दुर्लभ नामा मुख्य पुष्प हुआ उमवा पुत्र ठ. दामर हुआ। उसरा पुन ठ भूपाल हुआ। उरा भूपात के ठ. देवपाल, ठ तेजपाल, ठ. राजपाल, जयपाल, सहणपाल, ठ. नयपाल नामक ६ पुन हुए। इनमें गे देवपाल ये हरिराज और हेमराज नामर दो पुत्र हुए। ठ हरिराज बो रामदे नामक पत्नी थी। जिसरे ठ. चाहड और ठ. धन्धक नामके दो पुत्र हुए। इनमें गे ठ. चाहट वडा बुद्धि मान, लक्ष्मीवान, गुणवान और राजा या प्रमादपान था। उसने तीयों यी उन्नति के लिये तथा गुरजो की भक्ति मे लिये और मार्मिक भाईयो मी मेवा के लिये बहुत मा धन व्यय पिया। वह पड़ावस्यक कर्म करनेवाला श्रद्धावान पुरुप या। इग चाहह की पत्नी मदनरदे पो जो गुता बाप- करने में उसके ममान नित्त याली थी। इनों नपनगिह विजयगिह, जागिह और यमिहनामो घार पुर हए । इनमें विनयमित यडा दानी और धर्मप्रिय पुगर धा। उसने अनेर नीर्थयात्राएँ को और गानो क्षेत्रो में पूब धन व्यय पिया। या श्री जिनपर मूरि या अयन्त मन पा । उनी पदग्यापनर ना या महोगव जब पाटग में हुआ, तब यह दिल्ली मे बहे मगमय रे माय यहा आपा भोर यी भक्तिपर आचार्य पदरी म्याराना मग्याई । म विजयगिह ही वीरमदे नागर पर्म पनी पीजी गुमिर मरनरल वी पुरी थी, उमरी पूगिनी नाम को निीय पनी पो जोवर पी पुरीपो उगी सरह भीरू नामा एर अन्य स्त्री पी। सोमनामा पनी में पित्रयमिह को अमिगज और गिरिरार गामो पुर। मोवी. अधिमान और राररमान थे। इन दोनी भारारा परपर जायन मा ग्गाबन्दा तिरमिरपोर्गनी पूगिनी परार,ममतगत, असगर और गापारण मामो मार पुर। पिरार मोमोसमापिलोपिय मामिारोधारमानेतीमोलाई मा पसिनी पी पी का बिना में यही मगा पापीमा पी. उगगे मनि मामा पुरमा गिरोनार ती भी।दार गागरमागर पुरता और र परा पानी काम प्रार TT दो परिमाका frगर FT में पगमान भारीगरमा।
Xxxvni तरणप्रभाचार्य ने अन्त में लिया है कि वलिराज ने मेरे पास बैठ कर श्रद्धापूर्वक इस पडावश्यक भाषा वृत्ति का श्रवण दिया और फिर इसने अपने और अन्य जनो के हितार्थ पुस्तकरूपमें इसको लिखवाया। इस प्रशस्तिगत उल्लेखानुसार बलिराजने जो इस प्रस्तुत ग्रन्थ की पुस्तक के रूपमें प्रतिलिपियां करवाई। उन्हीमें की, कुछ प्रतियां वीरानेर, पूना, पाटण आदि के ग्रन्यभडारो में आज तक विद्यमान है। उन्हीमें की ३, ४ प्रामाणिक प्रतियो के आधार पर भाषाशास्त्रविद् डॉ प्रबोध पडित ने इस ग्रन्थ का प्रस्तुत सुसपादन दिया है। विद्वान सपादक ने अपने सम्पादन विषयक कार्यपद्धति वा जो परिचय दिया है, उसमें उपयोग में ली गई प्राचीन प्रतियो का ययेष्ठ वर्णन दे दिया है। प्रस्तुत ग्रंथ के प्रकाशन में विलंव के कुछ कारण जैसा कि ऊपर सूचित क्यिा है, इस ग्रन्थ का मुद्रणकार्य आज से कोई १६, १७ वर्ष पहले चालू कराया था। परन्तु उपर्युक्त अनेक कारणो से इस ग्रन्थ का मुद्रणकार्य पूर्ण होने में काफी विलब होता गया, चूवि सिंधी जैन ग्रन्यमाला वे सचालन एव प्रकाशन की व्यवस्था का सम्पूर्ण भार हमारे ही ऊपर निर्भर था। सन १९५० से हमारी साहित्यिक कार्यप्रवृत्ति बम्बई और राजस्थान के जयपुर- जोधपुर के बीच विस्तृत होकर कुछ विभक्त सी हो गई। हम बम्बई में जिस तरह स्वस्थापिन तथा स्वसचालित सिंधी जैन ग्रन्थमाला का कार्यभार सम्भालते थे, उसी तरह राजस्थान में हमारे द्वारा सस्थापित तथा सरकार द्वारा सचालित प्राच्यविद्या प्रतिष्ठान के तत्त्वावधान में हमारे ही द्वारा प्रारभित एव सपादित राजस्थान पुरातन प्रन्यमाला का सम्पूर्ण कार्यभार भी हमारे ही ऊपर निर्भर था। इसलिये इन दोनो ग्रन्थमालाओ के काय में समान रूपसे व्यस्त रहने के कारण बम्बई की ग्रन्थमाला के कुछ ग्रन्थो के प्रकाशन में अत्यधिव' विलय होता रहा । डॉ श्री प्रबोध पडित द्वारा ग्रन्थ का सम्पादन व मुद्रणवार्य कोई ८-१० वर्ष पूर्व ही पूर्ण हो चुका था, परन्तु पिछले कई वर्षों मे हमारी शारीरिक अस्वस्थता के कारण हमारा दम्बई जाना न हो सका और इसलिये इस ग्रन्थ को समय पर प्रकाशित करने की योग्य व्यवस्था हम न वर सरे। ग्रन्थ छपवर आठ-दस वर्षों से बम्बई के भारतीय विद्या भवन के गोदाम में पड़ा हुआ है और हम अपनी दुर्बलता वे कारण सिंधी जैन ग्रन्थमाला का यह एव विशिष्ट ग्रन्थ रत्न आजतव विद्वानो के वरखमल में उपस्थित करने में असमर्थ से रहे । डॉ प्रबोध पडित कुछ समय से दिल्ली युनिवर्सिटी में है। वहाँ से ये कभी कभी पत्र रिमार मुझे सूचित करत रहे नि प्रस्तुत ग्रन्थका जो मुख्य सम्पादकीय वक्तव्य मुझे रिखना है उगे में लिखवर भारतीय विद्या भवन को भेज दू और उसमूचित कर दूकि अन्य को प्रकाशित पर देने की समुचित व्यवस्था कर दी जाय। परन्तु पिछले कई वर्षों में मै यहाँ जिम चदेरिया नामर ग्राम (चितोडगढ के पास) में निवास कर रहा हूँ। मरे पाम साहित्यिर विषय की वाई विशेष सामग्री उपलब्ध न होने से और मेरी आँखा की ज्योनि भी प्राय क्षीण हो जाने के कारण स्वय लिखने-पढ़ने में असमर्थ हो जाने में एव गहायर लेखर आदिवा भी कोई प्रबध न होने म मै अपना मचालीय वक्तव्य लिखने में भी असमर्थसा ही रहा । परन्तु पिछन २, ३ महीने पहले डॉ श्री प्रबोध पहिन ने अहमदाबाद में मरे चिरसायी एव परमादरणीय मिन्नवर पटिन प्रवर डों श्री मुरादारजी मघवी से इस विषय में कुछ निवेदन दिया तो थी पडितजी ने मुझे मादर आग्रह एव कुछ मीट उपासम में साथ लिखा कि मुरे विसी तरह प्रस्तुत प्रथ का प्रधान मादकीय वस्तन्य रिग देना चाहिये और अच को प्रकाशित कर देने की व्यवस्था कर देनी चाहिये इत्यादि। श्रीमान पडितजी का बादश XXIX पाकर मने किसी तरह अब यह सचालकीय वक्तव्य लिखकर अन्य के प्रकाशन की व्यवस्था का प्रयत्न दिया है। प्रस्तुत ग्रन्थ ये प्रकाशन में इस प्रकार अत्यधिक विलव होने के कारण में हम विधि के किसी अज्ञात समेत हीको निमित्त समझते है । ऊपर दिये गये पूर्व इतिहास से ज्ञात होगा कि सन् १९१८-१९ में हमे इस ग्रन्य का सर्वप्रथम परिचय हुआ और तभी से हमको इसको प्रकाशित कर देने का मनोरथ उत्पन्न हुआ। हमारे जीवन की साहित्योपासना का वह प्रारभ काल था, उसी समय हमको उद्योतन सूरिकी प्राकृत भाषा की महाक्था 'युवलयमाला' का प्रवाशन करने की भी अभिलाषा उत्पन हुई । इन दोनो अभिलापाओ को साथ लेकर हम अहमदाबाद के गुजरात विद्यापीठ में आये और वहाँ पर पुरातत्त्व मदिर के द्वारा इन दोनो ग्रन्यो के प्रकाशन का आयोजन करते रहे तथा प्रेस में छपने के योग्य प्रेस कॉपियां भी तैयार करवाई। इनमे से कुवलयमाला' वा तो सिंधी जैन ग्रन्थमाला के ४५-४६ अथाव के रूप में भारत के सुप्रसिद्ध प्राच्यविद्या विशारद और हमारे एक परम मित्र झा ए एन. उपाध्ये द्वारा सुसपादित करवा वर हमने इत पूर्व प्रकाशित कर दी। इसके प्रथम भाग के प्रारंभ में हमने विचित् प्रास्ताविक वक्तव्य के रूपमें कुवलयमाला कया के प्रकाशन का पूर्व इतिहास नाम का जो निवन्ध लिया है उसमें उक्त पथा वे प्रकाशन सम्बन्धी हमारे मनोरथ वी सारी बात लिख दी है । उक्त वथा के प्राशन की कहानी भी ठीक प्रस्तुत ग्रन्थ के प्रवाशन की कहानी जैसी ही है। "कुवलयमाला' वा मुद्रणकार्य सन् १९५० मे प्रारभ हुआ और उसका प्रथम भाग मूल ग्रन्यरूप सन् १९५६ में तथा दूसरा भाग, सन् १९६९ में मुद्रित होकर प्रकाशित हुआ। गुजरात पुरातत्त्व मदिर (अहमदाबाद)में ही बैठारहमने 'प्रवन्ध चिन्तामणि' अन्यवा सम्पादन व मुद्रण चालू कर दिया था और तभी उसरे साय प्रस्तुत वालावबोध को भी प्रेम मै दे देना चाहा था परन्तु उपर्युक्त वयनानुमार विदेश में चले जाने के कारण यह काम व गया। 'प्रबन्ध चिन्ता- मणि' ये कोई ४०-५० पृष्ठ छप चुके थे, पर उसका भी काम उसी कारण से आगे न चल सका। पर फिर जब शाति निकेतन में जाकर मिधी जैन ग्रन्य भासा वा सन् १९३१ में कार्यारम क्यिा तो उगने सर्वप्रथम मणि के रूप में हमने उस 'प्रवन्ध चिन्तामणि' को पुन निर्णयमागर प्रेस में मुन्दर रूप से छावाने को दे दिया और १९३३ में वह ग्रन्थमाला या प्रयम ग्रन्य स्वरूप प्रकाशित हो गया। उस अन्य पी भूमिरा में हमने उसकी भी कुछ प्रकाशनरथा लिपी है । इस प्रकार जिम गुजरात पुरातत्त्व मंदिर के माध्यम से हमने इन प्रन्यो का प्राशनरायं सोचा था, उसमें मै 'प्रवन्धचिन्तामणि सिंधी जन माना में सर्व प्रथम स्थान प्राप्त कर यषामाय गीघ्र ही प्रगाश में आ गया और उमरे पश्चात् ग्रन्यमाना में अन्यान्य पई छोटे-बड़े अन्य प्रकाशित होते रहे । सन् १९५० तर 200 वर्षों में कोई ४०-४५ जितने अन्य प्रकाश में आ गपे, परन्तु वह कुवलयमाला महारथा अन्य जिमरो प्रमाण में लाने में पिये हम गन् १९१८ मे ही अत्यधिन लालायित ये मन् १९५० में प्रेग में दिया जा सरा और कोई चोग यां याद गन् १९७० में पूर्ण होर प्रमिद्धि पा गया। उमीरा गापी यह पहायरपत्र वासावकोष निगरा मुद्रणाम हमने मन् १९५६ में चालू मरामा पा अब यौई १६-१७ वर्षों के बाद प्रमाग में आनेगा अवसर प्राप्त कर रहा है। हमें यह अनुभव पर मनोरहो रहा। रि निगम मनोरयो जीरन रेमोई ५५ वर्ष जिनने दोसाल तर हम अपने मन में शाट पिग्न रह और न जाने कहाँ वहा हम निमो अग्ने अनेर विद्वानोरे गम्मय प्राट रहे. पर अम्टिा मनोरप बार म प्रगर सराहाने का दिन देश रहा है। सिंघो मंन पंपमाला पे जीयन । संक्षिप्त मिहावलोकन ग माता का मुमारामदे गा11 में पूरा श्री रिप टापुर में मि. पारी मन में निस्पिासिरिर पियभारी रिदारी में कर XXX किया। गुरुदेव की महती इच्छा को लक्ष्यकर स्व बाबू श्री बहादुरसिंहजी ने वहां पर हमारी प्रेरणा से सिधी जन ज्ञानपीठ नाम से जैन शास्त्री के अध्ययन-अध्यापन हेतु शिक्षापीठ (जैन चेयर) स्थापित किया। उसीवे अन्तर्गत जैन ग्रन्थो के प्रवाशन निमित्त प्रस्तुत मिंधी जैन ग्रन्यमाला का प्रकाशन- धार्य भी हमने शुरू किया। बम्बई के प्रख्यात निर्णयसागर प्रेस में ग्रन्यों के मुद्रण की व्यवस्था की। एक साथ अनेकानेक ग्रन्थो वा सशोधन, सम्पादन एव मुद्रणवार्य चालू किया गया। अहमदाबाद में गुजरात पुरातत्त्व मदिर द्वारा प्रकाशित करने के लिये जिन ग्रन्यो को हमने प्राथमिकता दे रखी थी, उन्ही ग्रन्थो में से कुछ को हमने सर्वप्रथम छपवाना शुरू किया। ग्रन्थमाला का पहला ग्रन्य 'प्रबन्ध चिन्तामणि' प्रसिद्ध हुआ। बाद के 'प्रवन्ध कोप', 'विविध तीर्थ कल्प' आदि ३-४ ग्रन्थ भी उसी स्थान के नाम से प्राशित हुए। इन ग्रन्थो का प्रवाशन देखकर गुरुदेव भी बहुत प्रसन हुए और उन्होने अपना शुभाशीर्वाद भी, स्वहस्ताक्षरा से अकित, हमें प्रदान किया। कोई ३ वर्ष याद स्वास्थ्य एव कार्य की सुविधा की दृष्टि से ग्रन्यमाला का कार्यालय अहमदाबाद लाया गया और वहाँ पर 'अनेकान्त विहार' नामक अपना निजीस्थान बनाकर वही में हमने 'भानुचन्द्र चरित्न', 'ज्ञानविन्दु प्रकरणादि' ग्रन्यो वा सम्पादन एव प्रकाशन कार्य किया। सन् १९४० में स्वर्गीय श्री कन्हैयालाल माणिक्यलाल मुशी के सद्प्रयत्न से दम्बई में भारतीय विद्या भवन वी स्थापना हुई और उनका स्नेह एव सौहार्दभग आमन्नण पावर मैने उनकी प्रवृत्ति में अपना यथायोग्य सह्योग देना स्वीकार किया। बाद में सिंधी जैन ग्रन्थमाला के प्रकाशन सम्बन्धी व्यवस्था का प्रबन्ध भी भारतीय विद्या भवन के अधीन कर देना मैने निश्चित किया। इस निश्चय में प्रथमाला के सस्थापक एव सर्वथा सरक्षक स्व श्रीमान बाबू बहादुरसिंहजी सिंधी तथा मिनप्रवर श्रीमान डॉ पडित थी सुखलालजी सधवी की पूर्ण सहमति प्राप्त हुई। पडित श्री सुखलालजी इस ग्रन्थमाला के जन्मकाल से ही अन्तरग सहायक और सत्परामर्शदायक बने हुए है तथा कई ग्रन्थरलो का इन्होने स्वय भी सम्पादनकार्य दिया है। स्व बाबू श्री वहादुरसिंहनी का ग्रन्यमाला के विषय में अत्यन्त अनुराग एव उत्माह था। उनकी इच्छा थी कि इस ग्रन्यमाला के कम से कम १०८ ग्रन्थ प्रकाशित होने चाहिये और इस लिये जितना धन खर्च विया जाय वह करने को वे उत्युव थे। उनको ऐसी उलट ज्ञानप्रकाशन की भावना को लक्ष कर मने भी यथाशक्य एक साथ अनेकानेक प्रन्यो वे सम्पादन एवं प्रवाशन की व्यवस्था करने का प्रयत्न विया, परन्तु दुर्भाग्य से सन् १९४४ में उनका स्वर्गवास हो गया और उसके कारण मेरा मानसिब उत्साह भी कुछ शिथिन बन गया, परन्तु श्री सिंधीजी के मन् पुत्र स्व बाबू राजेन्द्रसिंह सिंधी तथा स्व वायू श्री नरेन्द्रसिंहजी मिधी ने अपने पूजनीय पिता यी भावना यो पूर्ण करने की इच्छा से हममे अन्यमाला के मम्पादन एव प्रकाशन वार्य को यथावत् चालू रखने के लिये सद्भावपूर्ण सहयोग देने की अपनी मनोकामना प्रकट की। हमने उनी इच्छानुसार ग्रन्थ- माला का काय उमी तरह चालू रखा जिस तरह म्ब वाबू बहादुरसिंहजी की प्रेरणा से कर रह थे सिंधीजी की मृत्यु के बाद भी प्राय २० वष तर अन्यमाना का बाप हम उमी तरह परत रह और उसके कारण अनेकानेक महत्व के अन्य प्रकाश में आय । - देवकी दुर्विलासता के कारण पिछले ५, ६ वर्षों में बाबू श्री बहादुरगिजी के उक्त दोना मत्- पुनो वा भी देहावसान हो गया। जैसा कि आर मूचित दिया है इस ग्रथ माना का प्रारभ सन् १९३१ में हुआ। ४२ ४३ वर्ष के इम जीवनवाल ने दर्मियान इसरे द्वारा छोट-बडे वाई माटम अधिन अन्य प्रकाश में आये। इगरे लिये स्व सिधीजी ने और उनवे वाद उनके सत्पुत्र बाबू श्री राजेंद्रसिंहजी और श्री नरेन्द्र- सिंहजी ने हजारो रुपये खर्च कर ग्रन्थमाला या सर्व प्रकार गपोपण रिया। हमारे निमित्त भारतीय विद्या भवन को भी हमारा रुपये की याथिक सहायता प्रदान की। सागो की वामन की वही म्यवान हजारो पुस्तकं भवन को प्रदान कर उसकी लाइब्रेरी को सुसमृद्ध बनाया। ग्रन्थमाला का प्रकाशन सम्बन्धी प्रबन्ध भवन को सौंप कर उसकी साहित्यिक जगत में विशिष्ट प्रतिष्ठा बढ़ाई। सिंधी जैन ग्रन्यमाला में जितने ग्रन्थ प्रकाशित हुए, वे भारतीय साहित्य भडार के अनमोल रत्न जैसे है । देश और विदेश के सभी प्राच्य विद्या अभिज्ञ विद्वानो ने मुक्त-बटसे इनकी प्रशसा की। भारत सरकार द्वारा नियुक्त सस्कृत भाषा आयोग ने इस ग्रन्यमाला को भारत की एक सर्वश्रेष्ठ ग्रन्यमाला के रूप में प्रमाणित किया। इसी ग्रन्थमाला की गुणवत्ता को लक्ष्य कर जर्मन ओरिएटल सोसायटी जैसी विश्व के प्राच्यविदो की श्रेष्ठतम सस्थाने हमको अपनी आनरेरी सदस्यता प्रदान कर हम जैसे एक अतिसामान्य विद्याभ्यासी को भी यह गौरव प्रदान किया जो आज तक भारत के किसी भी अन्य विद्वान को (केवल स्व सर रामकृष्ण भाडारवर पो छोडकर) नही किया गया। यह गौरव हम अपना नही मानते अपितु सिंधी जैन ग्रन्थमाला का गौरव समझते हैं। हमको केवल इस बात से आत्मसतोप होता है कि हम अपने क्षुद्र जीवन में इस प्रकार ग्रन्यमालास्वरूप छोटीसी नोवा का आधार पावर दुस्तर भवनदी को पार करने में प्रवृत्त हुए है। ग्रन्यमाला के मूल सस्थापक और उनके पितृभरत पुन भी चले गये। इसलिये अन्यमाला अब एक प्रकार से निराधार दशाका अनुभव कर रही है। इसी तरह ग्रन्थमाला के एर हितेपी भारतीय विद्या भवन के कुलपति और हमारे प्रिय मित्र श्री कन्हैयालालजी मुशी भी अपनी सारी स्थूल समृद्धि और लीला-लक्ष्मी को छोडकर वकुठ में वास करने चले गये। श्री मुशीजी के विशेष आग्रह से ही हमने ग्रन्थमाला या कार्यप्रवन्ध भारतीय विद्या भवन को सौंपा है। अब हमारा शरीर भी क्षीण हो चुवा है और हम भी अव उसी मार्ग की ओर मार रहे है जिस पर से ये अपने अन्यान्य साथी चले गये है। ग्रन्यमाला ये भविष्य में क्या लिखा है, वह हमें ज्ञात नहीं, पर हमारे द्वारा सम्पादित कुछ अन्य अभी अधूरे पड़े हैं। हम इनवा उद्धार कर सकेंगे या नहीं, यह तो वही विधाना जाने जिमने प्रस्तुत अन्म को प्रकाश में लाने के लिये हमें यह अवसर दिया है। यदि वैसा योडा सा भी और अवसर हमें मिल गया तो हम उन ग्रन्यो को भी ययानया प्रमाश में रखने का प्रयल वरना चाहने है। प्राय के सम्पादक चिहान के प्रति आभार प्रदर्शन मापाशास्त्र के अभिज्ञ विद्वान् डा श्री प्रबोध पडित ने वई प्राचीन हम्नलिपिन प्रतिया में याधार पर पहन परिश्रमपूया प्रत्य का शुद्ध याचा तैयार करने का जो प्रयत्न क्यिा है और उमरे साप मापा विश्लेषणात्मव प्रोड निबन्ध मालित वर एव विशिष्ट शब्दा या व्यताति-दर्णक शब्द मोष सैयार थर अन्य की उपयोगिता प्रदशिन भरने का जो श्रम उठाया है, उपर लिये में इनरा हार्दिक अभिनदन करता हूँ। में प्रयोग मेरे एर अनन्य विद्वानमिा पनि श्री वेचरदामती के गुपुत्र हैं। पति श्री परदागती पा गाहियर गम्बप मेरे गाय बहुत पुराना है। उतना ही पुराना जितना प्रस्नु प्रसारणमाान्य गाय रहा है। मा १९१९ में उर मी पूना में बैन गायि गगोधा नामर गति को स्पासना की भोर उगरे द्वारा न माहिय गगोयरनामर गाध विषपर मागिर पाराप्रसनरानिमिारिया नर उगर में महापर' रेस में श्री मरागत्री पोभो भो पाग पाया था। तभी मे उनम मौर हसाग पारमागिर पनिट र गमा मागा। मेर पूना में ममगार में गुनगन पुरा मदिराममायाग्नेशिया तापी पीपरमवी को भी उगमान गरि में पर मुगर मम्मारामा XXXII सहायक ये रूप में आमत्रित किया। पडितजी श्री बेचरदासजी प्राकृत भाषा एव जैन शास्त्री ये घडे मर्मज्ञ विद्वान है। इन्होने कई महत्त्व के ग्रन्यो वा सशोधन, सपादन एवं आलेखन आदिवा कार्य किया है। सिंधी जैन ग्रन्यमाला में भी इनके सम्पादित एक दो अन्य प्रकाशित हुए है। भारत सरवार ने इनकी विद्वत्ता को उपलक्ष पर इनको सम्मानित किया है। इस प्रकार सिंधी जैन ग्रन्थ- माला में इन दोनो पिता पुत्र विद्वानों द्वारा गुपित अन्य रूपी पुष्पो का समावेश होने से, ग्रन्थमाला की जो शोभावृद्धि हुई है। इनके इस प्रकार के वाग्मयात्मक सहयोग के लिये मै इनके प्रति अपनी हार्दिक कृतज्ञता प्रकट करना चाहता हूँ। आशा है ग्रन्यमाला के सहृदय अध्येतावर्ग प्रस्तुत प्रकाशन को प्राप्त वर प्रमुदित होंगे। मुनि जिनविजय श्री हरिभद्र सूरि स्मृति मन्दिर चित्तौडगढ़-राजस्थान दि ७ जुलाई १९७३ PREFACE A study of thc Gujarati language in the 14th century was undertaken by me in 1947 when I began my studies in Indo Aryan at the University of London A study of the language based on the narratives and illustrative stories from the text, together with a critical edition of the narrative materials and an etymological index of the text was submitted to the University of London in 1949 as partial fulfilment for the degree of Doctor of Philosophy Later on, I edited the complete text and prepared a complete etymological index, the section on grammar required additions and alterations in light of the complete text instead of rewriting that section, I have thed to present an overall picture of phonological and grammatical changes in Gujaratı, using mainly the data from the text, in a section on the historical phonology of Gujaratı vowels The etymological index will make up for the items which are missed in the grammar Section The continuity of the grammar section is not maintained, there are also some terminological discrepancies for this, I crave indulgence of the learned teaders The press copy was submitted to the Singhi Series in 1956 various delays, including the change of the printing press-from Nirnayasagar of Bombay to Aryabhushan of Poona-held up the publication The findings of the study, presented after a delay of about two decades, may, however, be of some use in reconstructing the history of Gujaratı language After the press copy was ready, a number of manuscripts of Tarunaprabha's sa dāvaſyaka vrtti were noticed in various Bhandaras apparently this was quite a popular text Further collations may bring out useful data for a study of dialects of old Gujarati, and provide a fruitful exercise in textual criticism Here I take the opportunity of expressing my deep gratitude to Professor Sir Ralph Turner and Dr A Master, for valuable suggestions and guidance in the preparation of this study My father, Pandit Bechardas Doshi cleared many points in the interpretation of the Prakrit portion and Muni Punyavijayji explained many theological terms of the text I am indebted to them for their help Thanks are due to Muni Jinavijaygı, general editor of the Singhi Jain Series and the authorities of the Bharatiya Vidya Bhavan for including this study for publication in their esteemed series I acknowledge ny thanks to the authorities of the Bikaner, Bhandarkar Oriental Research Institute, Limbdi and Patan collections for lending me the moss University of Delhi Delhi P, B Pandit ABBREVIATIONS Āv Die Āvaśyaka-Erzalungen ed Leumann E Leipzig 1897 BH Bhasisatta ka ha von Dhanaı ala ed Jacobi H Munchen 1918 Separate mention is made when Gune and Dalal s edition is used BL Origin and Development of Bengali Language Chatterji S K Calcutta 1924 CM Les Chants Mystiques de Kanha et de Siraha ed Shahidullah M Paris 1928 EA Evolution of Anadhi Saksena B 1937 GL A study of the Gujarati Language of the lóth century (VS) ed Dave TN London 1933 GP Gujarati Phonology. Turner R L published in JRAS 1921 HC Prakrit Grammar of Hemacandra HOS Harvard Oriental Series HP Harivamsapurana von Puspadanta ed Alsdorf L Hamburg 1936 LM La Formation de le langue Marathe Bloch J Paris 1920 MP Mahapurāna of Puspadanta 3 vols ed Vaidya P L Bombay 1941 OWR Old Western Rajastha ni--in the sense used by Tessitor L P in his articles in (Tessitori) Indian Antiquary, 'Notes on the Grammar of the Old Western Rajasthan with special reference to Apabhramsa and to Gujarati and Marwan', vols 13 44, 45 1914 16 SC Sanatkumaracaritam ed Jacobi H Munchen 1921 SR Sandesa-rāsaka ed Muni J V and Bhayani H Bombay 1945 Veli Veli Krisan Rukmani ri ed Thakur R and Parik S Hindustan Academy Prayag 1931 BSOS Bulletin of the School of Oriental (now and African') Studies JAOS Journal of the American Oriental Society JASB Journal of the Asiatic Society of Bengal JRAS Journal of the Royal Asiatic Society NPS Nagari Pracarını Sabha Patrika vol 1990 V S LSI Linguistic Survey of India ed Sir George Grierson ND Nepali Dictionary Turner R L London 1931 Sk Sanskrit Pa Pall Pk Prakrit OG Old Gujarati MG Modern Gujarati Transliteration is followed according to the convention of the Royal Asiatic Society A Study of the Gujarati Language in the 14th Century The text and its significance The wealth of documentary evidence for the history of the Gujarati Language is made well known by Sir George Gerson s remark in the Linguistic Survey of India, We have thus a complete chain of evidence as to the growth of the Gujarati language from the earliest times No single step is wanting The line is complete for nearls four thousand years (Vol 1x part 11, p 327) But at the same time the paucity of critical editions of early Gujarati is also remarkable Much material still lies in Gujarati mss and marginal glosses of Pk mss The earliest specimens of the Gujarati language date from 1330 V S There are four fragmentary prose pieces (in all, less than 200 lines) from 1330 to 1369 V S, while this work is a detailed document containing popular narratives, written 1411 V S This work is, not only the earliest detailed document of Gu but one of the earliest in the Neu Indo-Aryan languages Sadāvaśyaka vrtti was composed at Anahılla pattana, nox Patan, then the seat of Gujarati learning and the capital of the famous Solamki dynasty It is a Gujarati commentary on Sadāvaśyaha, composed by Tarunaprabha, pupil of Jinacamdrasīrı of the kharatara gaccha The prasastı at the end of the sorh says that it was composed under the rule of Emperor Pirojassha (Firo: Tughalaq) There are four mss available, of which one from the Bikaner collection is unatten in 1412 V S. the other three are from the Bhandarkar Oriental Research Institute (not dated) the Limbdı (1419 V S ) and the Patan ( 1503 V S) collections Sad waśyaha is an important Jain text, both for monks and for laymen It includes important feature of the Avaśyaka literature in its stock of stories which are narrated to illustrate the power of vanous vows to be observed by Jains The stones were told from generation to generation in Jain temples and houses Dry descriptions of virtues and vices were made palatable by introducing stones in a popular medium These thirty one popular stories are therefore, the ncarest approximation to the spoken Gujarati of the penod under examination It is an important phenomenon that our best ms is a nitten just one year after the composition of the text At the same time, the other two the BORI and the Lumbdi mss are vatten between 1411-1419 V S, thus, of the four mss available three are untten duning the first ten years succeeding the composition of the trpt my dance shirh cannot be disregarded in the restoration of the test So I have edited th tere eclectically By prescating the internal pudence I have been able to show the probable course of text transmision, which has helped me judge the authenticity of various readings, and to fit the dare of the BORI ms 2 Description of the Mas The following Viss have been used in preparing the text - ()B A paper tre frog Bikaner, Mahim Blaka Bhansar Tis a well freserved ms. in 8004 hindarising It has 38 folos, measuring ( x3, noin of half abon nght and let, al cellis on con and borcom ten lines to a nap, till folos 19) And 9 lines thetufter The marginal space does not vary, and the hinte ms is by an lind It has 10 Iriters (o a line. cicept liar 3 1,5,6, which like an austagi o31 letters Jue to the space left in the middle A STUDY 01 LIIT GUJARATI LINGUAGL The colophons (see appendix ) clearly say that the work was composed by Tarunaprabha on Saturday, Dipotsava day 1411 V S at Anahilla-pattana, and the present ms was written by Pandıta Mahipāka on Friday, 9th day of the bnght half of Caitra, 1412 V.S The elaborate praśastı stanzas at the end give the genealogies of the teachers of the author and the patron The margins of the text are indicated by thick red lines on both sides, and two big red dots on the two sides, and a third red dot in the middle of the page in a l' sq The middle dot is perforated, and the edges of the hole are worn, indicating that the paper mss were also preserved by binding with string The red dots and the lines together with the size of the paper indicate a palm-leaf origin (ep Vaidya MP Vol 1p x1, Hertel HOS Vol 12 p 38 ) The ros is written on a thin paper and ink 18 well preserved The corrections in the ms are indicated by a kāka pada in the line and the same in the margin together with the 70 of the line 15 some words are to be eted from the body of the text, a yellow pigment is rubbed over the unrequired words, or marks like' , or a wavy line is placed over those words Usual punctuation signs 1 e of danda and ardha-danda, are used Vertical strokes over the words are used as a device for the punctuations Usually padımātrā is used The ms begins with -Arham shn Gautamasvāmine namah Surāsuradhiếamahisanamyam pranamya samyag jinarājavıram, subodham artham dınakrtyasatkam likhāmy abuddhıpratabodhanāya and ends with śivam astu Bhadran bhavatu Samasta sädhu samudāyasya Acamdrärkkam nandatu The text presented by our mos is as good as an autograph copy, but at the same time an autopsy and a comparison with other miss shows that the haplographies and other eye-mistakes cannot be explained without the existence of a lost autograph Of all available mss this is the oldest and best (11 ) Ba A paper ms from Bhandarkar Oriental Research Institute, Poona No 797 of 1895-1902 Though worm-eaten at many places this mos is preserved in a good condition, and is written in clear bold hand-writing It has 342 folios, measuring 9' X 4', margin of l' to nght and left, a little less on top and bottom ten lines to a page, 36 letters to a line, except lines 4. 5, 67, which have an average of 27 due to the space kept in the middle The colophons give the same date and place of composition The last page giving the date of copying is lost and instead a new paragraph is added at the end, in later hand, which gives the name of the person who, at the suggestion of furs master, presented the ms to the bhändägara The loss of the last page can be easily explained As the person who possessed the mos wanted to preserve his name, and not the name of the scribe, threw away the last page, which did not contain anything by way of text, but wluch contained the name of the scribe and the date of copying and then inserted lus name and his master s name The prasasti in this and the remaining the mss IS short Stanzas 14 32, which give the genealogy of the patton in B are not given Evidently, the patron of the B was not the patron of the scribes of the other iss The margins are indicated by thick red lines on both sides and tuo large red dots on the tao sides, and a third red dot in the middle of the page in a l' sq (this measurement is not uniformly observed ) kept in the centre The central dot is perforated by a very pointed needle, but it appears that the hole was never used for tying the ms, with a string, as the edges of the hole are not worn The red dots and the decorative lines indicate a palm-leaf origin (see above) DESCRIPTION OF TIIC MSS 5 etc . The ms is written on a thick, nice glazed paper, and the ink is well preserved Folios are numbered twice in the margin in different hands till pp 134, and then till end in one hand only There are marginal corrections and punctuations by a later hand the corrections are indicated in the same way as B There are a few intralinear corrections bere and there, there are a few marginal gloss, which explain and give equivalent old Gujarati words for Sk or Pk words This is the only ms which gives marginal gloss Usually padimatrā is used The ms beings with Arham Sri Gautamasvamine namah Surāsuradhisamahısa namyam and ends in the first hand by Sri camdragacchalamkāra Sri Srı kharataragachhadhipatı Sri Jinacamdrasūrıśısyaleśa Srı Tarunaprabhasüribhıh Sri mamtrim, and the rest is lost This ms with its clear hand writing, careful marks of punctuation, and intralinear dissolution of sandhi, with marginal gloss and careful corrections in the margin, on the whole leaves an impression of a very carefully copied ms, and though the date of copying is lost, it is an important aid in restoring the text (111) L A paper ms from Limbdı Bhandār Written in slovenly handwriting, this ms has 154 folios, measuring 11' x 43'. margin of about half inch on both sides, a little less on top and bottom it has 15 lines to a page, 50 letters to a line, except lines 6, 7, 8, 9, 10, due to the space kept in the middle The colophons ( see appendıx ) give the same date and place of composition the date of copying is given as the 5th day of the bright half of Pâusa, 1419 V Sie eight years after the composition of the text This ms is also copied at Patan The prasasti stanzas 14-32 are dropped The margins are indicated by ordinary double black lines on both sides, and there is a space of about 1' in the shape of a parabola in the middle The centre is perforated but It seems that it has never been used for binding the ms as the edges are not worn There are no punctuation marks above the lines, and every word is separated in writing The mas is full of blunders like dharmma-ksau for karmma-ksau luddhenam for tutthenam, and frequent ommissions and lacunae show that it is carelessly copied There are very few marginal corrections, (in spite of innumerable mistakes) and whatever there are, are in very inferior hand Corrections are mainly done by deleting the wrong words in ordinary ink, or rubbing yellow pigment over the wrong word IS written on such an intenor paper that the scribe has sometimes to leave some space for fear of spreading ink Use of padımatra is less frequent The ms begins with -namah sarvajnaya Namah Srutadevatayai Sa Gautamasvāmine namah Surāsuradhisamahisanamyam and ends with subham bhavatu subham astu This ms, as it will be seen later, has its exemplar in Bh, and hence it is not useful as apparatus criticus, though the orthography of the ms helps in studying scribal habits (iv) P A paper ms from Patan, śrı sangh no jain jän bhandar, no 691 Closely written on an ordinary paper, it contains 196 folios a margin of l' on the right and left, a little less on top and bottom, twelve lines to a page, 51 words to a line, except lines 5, 6, 7, 8, due to the space left in the middle The colophons give the same date of composition and the date of copying as 11th day of the dark half of Jech Tuesday, 1503 VS, at Saraswati Pattana, i e Anahilla Pattana The praśasti stanzas 14-32 are, as in to other mss, Omitted The ms etc 6 STUDY OF TU GUST 17.171 LIGI'AG1 ineܐ etc. The margins are inarked by ordinary black lines on both sides There is a space of 1!" sq left in the middle The ns is written on a thick but inferior paper There are fen marginal corrections probably by a later hand, and no punctuation marks above the Use of padımātrā is very rare The mis begins with – Arham Sri Gautamasvamine namah Surāsurâdhisamahisanamyam and ends with ubham bhavatu śubham astu lekhakavācaka suśrävakavargasya anusrubhām sahastram sapta tvaksarasamkhyaya, Jheyāni vittāv atra sádhılant mani bhih 1 The last line remains unfinished, and a later hand has added other lines ( see appendix ), the name of the gaccha to which the scribe belonged is cleverly erased by a later hand, and re-written as Kharatara gacchiya' Perhaps the last line contained the name of the scribe The ms, though inferior as regards its descent is concerned, is carefully copied, and has preserved some good readings though in many cases ne find the text modified by dialectal influence in space and time and therein lies the importance of the ms 3 Orthography 31 These mss are written in a popular spoken language about a popular topic Four mss three of which are written dunng first eight years of the composition of the text, the fourth, a hundred years later, all at the same place create a problem of their own Varying scnbal habits, dialectal differences and the influence of a standard language are the principal factors influencing the orthography of our text 32 There are two main sources of variants Many of them are, no doubt, the result of orthographic errors-mistakes of the scribes. But when we find certain cases repeated again and again in a consistent way, we cannot impute those errors to the scribes only they must have tbeir basis in the existing conditions of the language More so when we are dealing with a text which is often in a popular current language, ( for a similar case regarding Pk muss see Leumann Āv introduction ) Of our miss P provides a good example of scribal peculiarities It is copied in 1519 y s and therefore, later than the other three though copied at the same town Its peculianties are It writes-tau post pos for ataul, thakau thaka post pos for thi-, and generally at has hugu hua, for huyau huya Add to this stray variants uke jest for jist", thahara for tāhara, which would, on the whole suggest that the scribe of the Phails from a different dialectal area Dialectal differences already appear in the literature of the Pre Gujarati period, i e in the Ap works, (as reflections of dialectal differences in the deśabhāsa, see Jacobi BHp €8) and in the OWR texts also dialectal differences are evident (Turner GP p 333) Bh once reads thaharau for tābarau which is again an important indication of early development of this form though foreign to the language of the text L has often dy glide 10 forms like isau isyau, harisu kansyai, and it also wntes cyarı for ciyarı 33 In these cases, dialectal differences can be ascribed to particular scribes, because of the relative frequency of particular readings But there is another group of variations which is not pecular to any scribe or ms but occurs intermittently in all the 11o gorone in th s matier tba: 31 $ 8) + altera a correct rezul & katai tautokata tau alan ne the readır. 113 2 Tie titt story oth * reid og lei es ac dubt that it is not a scr hal error Dants jt Balas only tanladds in the mater, while Pbas jesi 11h3t s certa nu 4 A conxrc re particle wsi oteles abd bo serta of tbe Prote the che bich he used 1 ORTLIOGRAPHY mss, and is inherent in the structure of the text Scribal vanation has little to do with it as its occurrence is simultaneous in all the mss The fact that the same forms sometimes occur in one way, sometimes in other, indicates contemporary vanation in the pronunciation, and it also suggests that certain forms had already developed in the spoken language but found difficulty in getting full recognition in the written language -21/-e in the stereotyped locatives pākhai pakhe āgai/age also in mathai/māthe, kai ke -aul-o in the past participles lādhau/lidho also -aul-u, thus indicating later Guj m and n endings ghanau/ghanu, ūpanauſūpanu also in the older and younger forms of pronouns haum/hum, taum/tum Once L has hraim for raham which is frequent in the later texts (Dave GL p 59 ) Spellings of some words vary in each ms B Bh L P $ 73 sammau sämuhau samuhau sämahau € 94 sa risau sarisu sarasaum $ 109 üpahira Gpaharā úpa hara ūpahara § 112 kutumbi kutumbi kutambi kumdambi Each form has its own reason to be confused in spelling, but it indicates relative instability and variability of pronunciation sarasaum iu 34 Nasal signs are a vered problem of the orthography Nasal signs are not found consistently in one ms itself, or in comparison with other mss Here modern conditions offer a clue In modern Gujarati writing -not the printed word, thich is not standardised-in letters, ledgers etc each writer has his on n scheme for marking nasals, as well as pronouncing nasal sounds What is more important in our text is that on surveving a number of variations in marking nasal signs a regularity is noted, which leads us to believe that scribe had his own scheme It should not forgotten that there arc definite dialectal differences in nasal pronunciation in MG A few pages containing nasal variations are surveyed belou B Bh L р 638 bālakaham -ba mahi -him tetalaim -ai kahtum parahamsiu -hasium -ha şıu kam hamim hai haharm -ai -ai ghaneraut -au parahamsiu hastu hidhau - aum thikai) ka thalam humta radikkamatam ahım -hi tunai aim Rau num 1 umtau säinu samuhau yamahau *rah12 anda: at :) ain • Weittir var for itt ft lirolithst fits are at ܠܐܐܰܬܝ am 8 I STUDY OF TII, GUJARATI LANGUIGI: B Bh L cimcim- -im kuna haim au dhyatai $71 -1111 - naum jisā tiham tinha tiham timhamn sā timha ttha tiha timha timha eham naum -17 -sā tibam tiham tiham tiham tihamn -ai timham timha -ai -a: -sä -ai -sa -la -au -1U citavai māhi anerai loc sg kini him 15a um dhyāratai loc.sg hoi chanau anai jisām timlar tiham tiham tiham timham solasaim tiham solasaim ci yarısain ekavisām pāmcasaim chatrısām etalam isaum kalut on namatai huyaum main ladhaun teha sarium 1saum apanapaun jitaum taum JINI taim humtai gagal 1 tanau gāgali avatatu pamca him rahai pāchaum bhanai vandau bhanai jetalai saim cālıyām aim -au mai -au -am -au -11 Isyaum -U -sau pau -au -tau -im Omits -1m tat $ 108 gam- 15 IIIIIIIIIIIIIIIIII - Um gamāmva- -ht 10 -17 - 1m -au -Um -1 -172 sai -ya -ya ORTHOGRAPHY B Bh L P timha tībām saim pāranai mekhalam $ 109 sai -im -la TIT:1: 99 saim sai III 1:1:11 19 tiham tiham $110. mekhalām tinham tiham ra haim imham nahim 1saum timham tāpasahan hümtā tiham nahi -ai iham nahi -au tiha tāpasa tiha -ha -am timha timha nai naim -aum -nu sau $111. -um | $ 112 sai -im -im -em -iu kämpim mām- -au -im upanau mahi -saum taniau mahi saim samai māhi tehe mägium kāım māgiyaim isa um mägium tanai apanai humtaum teha tanai apanapaum tilām etalim rahaim nipajaim nahim tanau 1saum tanai äpanau thālaum that nahim timham Im -au -am im -au rai -ai nabi IIIIII!! Isyau -aum -au aum -au im gabr nahi tihan tiham 10 I STUDY 01 TUL GUTIRATI LANGUAGI Bh L (113 B frihum tlinham karata timham jeha tanau parim karatā timham pāchaum bhanai -hu tehamn -am tlham -am Um -11 ärn tiham -au ai The instances given aborc are taken from a few pages only, but they do not contradict the general impression given by the rest of the mss It is evident from above that B and Bh, our best mss, do not differ much, nor do the scribes ante nasal signs capriciously Apart from slips, they followed a definute scheme of marking nasal signs, rather than copy their ādarśa (exemplar ) A few words are not spelt consistently nabim, kāmım, saim, -aum (past part ), timhamn (These words nahım, kamım etc are not spelt consistently in modern Gujarat also ) Loc/inst sg termination vanes in nasal sign in some cases L generally nasa lises the termination It also writes nahi for nalum (In modern Gujarati, dialectally nasalisation in pronouncing loc/inst sg varies ) P largely varies from the other mss, but it has its own scheme. It does not nasalise isau, and past part ending ru, it nasalıses mābu, tanau tanar, and frequently, 3rd sg -ãi 35 The variation of -a) u ending in dır sg of unextended a-stems is noted in these mss The same word in one ms occurs often in the same page with or without the -U ending, a fact which cannot be explained except as an orthographic variation Already in later Ap texts, mss vary between the bare stem and the -u termination in dir sg (Jacobi SC P xxvi. Shahidulla CM p 38, Master JRAS 1940 P 68, Mun: end Bhayan SR $52) Jd these late vernacular-coloured Ap tbe increas.ng occurrence of the bare stem (esp in SR) appears to be a reflection of the then current dialects Thus in dealing with termination of the a stem in dir sg we should consider that the bare stem was already in use, but u ending was retained in orthography as a scribal habit Apart from dir sg of the a stems scribes make a general mistake about wrang -u where there 1s -a, on the other hand, writing where there is latter may be due to graphic similanty of the two letters -u and o in mss and also due to Pk influence e & JASB vol xnox 1914 p 406-7 Pala Inscription of Kalbana deva of Naddula written in Sk in 1241 V S, where Gunadhara stands for Gana also see Barnett BSOS vol 111 p 671 Inscription of Sthiratattva at Kharjun, where celu and celo vary, examples can be multiplied Ap influence in this case, mainly Western Ap influence, on the scribes appears to be chiefly responsible for bringing in many u endings The influence of Ap scnbal kabits prevailed upon our scribes to such an extent that sometimes -u is appended to a Sk word in a Sk couplet 1 u 36 Other general scnbal tendencies may be noted here A consonant following a medial r- 15 doubled, e g karmma, vargga, dharmma, etc -V-1S written for - Usually B and Bh do not confuse the two, while the other two muss write -y-frequently ORTHOGRAPHY 11 S is written for kh Here also B does not confuse it It carefully intes kh In fact, it is so careful that it writes kh even when it is not attested histoncally, e g mükhaka for mūsaha (this word is found in B folios 143 recto ) Also note a peculiar confusion of reading at $ 526 mukhya, where P reads manusya But this does not mean that Bwrites kh for s, instances are available where it also writes seg sarisau, m-sususan, samda But, generally B does not interchange them to a great extent Bh follows generally the same practice L and P write s for kh to a much greater extent The following are some instances & here B and Bh have kh while L and P haves pāsai, desai, desi, lamsai, pāsatıyam, pasāna, disalı, ola'iya, rase, olası, mursu, hariya It may be noted here that Daves statement that “roughly Sk loanwords are written with kh and OG words are written as s (GL p 2), does not hold good in our text 37 Thus far scribal habits But there is another factor in the structure of the text Jain narrative literature in general and our text in particular, derive their Inspiration from the popular Ph tale The hor has Pk narrative before him, as found in Avassaya kterature, and he writes them in bhásā for the comprehension of the ordinary householders who do not understand Pk Thus, Pk words and idioins find their way into our OG text It may not be out of place to mention here that as Sk in the Hindu families, Pk in the Jain families is alive even to-day An imperative sg with -ha ending words izke puttu, mittu, for putru, mitru, (sometimes unable to decide orthographically ) are evidently Pk influences What is more interesting is, that our author has forgotten at some places whether he is writing Pk or bhāsā, and thus in $142 49 Pk and bhāsā combine in a peculiar mixture, it is difficult to say when Pk ends and OG begins, and this unique piece of prose explains how much popular Pk had influenced early Gujaratı prose style 38 Consideration of O-thography in Critical Apparatus The text as a whole is preserved faithfully in these mss Our earliest ms only one year later than the composition of the text, the other mss are not much later They all generally agree except on the point of spelling or in some cases of dialectal Taration. It is unlikely that scribes would copy minor differences in spelling from their adarśa, they would rather follow their own habits, as we saw in the nasal sigas or the dir $g of a-stems, especially in the bhāsā texts where spelling was not considered so senously as in the classical texts such as Sk or Ph It was, therefore, fuule to speculate about the exact spelling of the archetype', e Codex Taruna prabha, and I have not attempted at What I have attempted is to present the text which appears to be nearest to the archetype, with its roughness of spelling I have not tried to normalise the text with a uniform system of spelling as I think, this would have given a wrong picture of the orthography of IS the text To note each sariation of spelling would have burdened the test with unnecessary details, so I have followed the following scheme (a) For the paragraphs 38 73, 85, 86, 94, 108 113 142 149 365 and 386 complete collations of all mass are gis en in all details in order to give an idea of the orthography Thereafter (6) L is completely omitted because it is a direct copy of Bh (312) (c) B is follored with respect to nasal signs deviations from thich are not recorded (d) a casional spelling mistakes e & finali 1 u 1 of the mss other than B are not recorded (e) Bis followed frith respect to kh and bvanations derations from which are not recorded () As P consistentiy antes -tau for-stau and thaka thalau, for thika, thikau its devons on there readings are not recorded It will be crident from a glance at the text that this scheme has effectis ely lahtpred the text without dernsing it of cruell material 12 A STUDY OF THE GUJARATI LANGUAGE 39 Relations of the Mss As seen above, the text largely deals with popular narrative, thus the scnbes could have taken more liberty with the text vithout altering its structure but this is not done The text is preserved in one coherent version, all the mss. agree generally, apart from scribal idiosyncracies These slips of the scnbes, minor omissions and agreements provide a clue to the relations of the mss I have classified below agreements and omissions indicating the relations of the mass 3 10 Peculiar agreements paragraph number B 38 bhatuva 38 gamanāgamanaum 38 jiva ra hai 73 sammu 74 -kanı 74 հեmti 85 rājādi 86 rājādıka loka 86 kım vā 86 imhiku 94 bais li 96 pūrsabaddhu Bh Bh L P bharia (same as ) Bh Bh -gamanu Bh Bh jivaham- Bb Bh Samuhau Bh samahau -tapi B humta Bh Bh rajādika Bh Bh ke -Joke Bh B B yadı vä B ihiko ha ha Iha toki barsari Bh purvabhava Bh B -baddhu (marginal) Upaharā Bh Bh sagala Bh āpanai pati Bh B amta samai (marginal) pabhanai Bh Bh Irayassa- Bh Virayacanyam kulam ca pajjaniyam Bh rajjantuya) tanya Bh B 109 110 144 145 146 ūpahira sagala ainta samai äpanai pati bhanai Virayacariya in ca kulam nisameha pajjalizam taya 146 149 And a surer test is from ongissons 311 omissions Following are the instances of the L P Bh (same as ) B B Omits omits 1 Para No 38 38 73 73 73 74 74 74 B bahın karl isa: tibam apani eka pāmca eko dekhi B Omits ist pan $ 24 74 85 85 85 04 100 113 suna it yaha 121 atta Ohits Inu onts 3 0914 Oriºs Onts my touttista mits om #1 ORTHOGRAPHY 13 91 Para No B Bh L P 113 kaſi omits 113 tāpasa B 142 kati omits 147 bhayavam B Instances noted above are based on partial collations, but the general impression of the mss does not go against the conclusions drawn from these collations 15 91 97 11 113, etc, 3 12 The relation between Bh and L is obvious Agreements are many, and the omissions a surer test of genetic relationship They have common faulty readings, e g pajjaniyam (for pajjalıyam ), and common innovations like pabhanai ( for bhanai ), pūrvabhavabaddhu (for pūrvabaddhu) etc , what is more important is that L has many more omissions than Bh These can be explained only if L is inferior to Bh in transmission Moreover, marginal corrections in Bh (which may have been made by someone who revised the text ) are included in the text 10 L All this indicates that L is a copy, most probably a direct copy, of Bh because L is an early ms and there is little chance of another exemplar intervening between it and the archetype Bh thus, should be placed between 1411 V S and 1419 V S Bh is a very neatly and carefully written ms, while L is carelessly written, sometimes has blunders which any sensible scribe would avoid, e g dharmmaksau for karmmaksau, luddhenam for tuţthenam, and has a number of haplographies e g 94, 110-111, which are not found in other mss Evidence from L, therefore, is neglected in giving the critical apparatus It is difficult to decide the position of P It agrees sometimes with Bh, sometimes with B, though its affinities are more with B - as the omissions given above indicate-, and its minor agreements with Bh are general rather than pecular to itself What is peculiar to P is its tendency to correct a wrong reading (which is a general tendency of late mss ) and sometimes the correction is very suitable, as in the case jinapradhāna-ham (for jima-pradhānaham) But frequently its corrections are unnecessary and unwarranted P is nearer to B rather than to Bh, though not a direct descendent of either Its exemplar may be a ms nearer to B B, on the other hand, stands by itself according to the long praśastı at the end, its date of copying, 1412 V S, is very near to the date of composition, 1411 V S, and its careful writing make it the most authentic ms of the text B is perhaps as nearer to the archetype as Bh, but it is more reliable 3 13 Existence of a written archetype cannot be doubted Haplographies and dittographies in Band Bh, and vanous marginal corrections and additions cannot be explained unless they are copied from some original source Moreover, some evident eyemistakes in Bh, or a common blunder like jima pradhanaham for jina pradhanaham in B and Bh, together with their general uniformity indicate a common source 3 14 The relations of the manuscripts can thus be explained by the following diagram where A is the archetype and *p is the exemplar of P A P B BH L I have followed B generally, and preferred it to Bh or Bh and L When P and Bh were against B the case is dealt with individually I have not preferred Bh to the joint evidence of B and P 16 STUDY OF TIIL GUJIR111 LANGUAGI Bhima sarasau Simhu calāvai 488 jibha kart păpu bamdhai, $52). sāra parıvāra sahitu, $528 Loc jana māhi, $109 isaum mana mbi citavatau, 25 maharai pādı mahim, $526 rāti rāti su coru, 526 bi putra lesala padhaim, $432 Gen sandhyā sa mai devagcha bahiri, $ 110 mahima mahatma tanau chai, $112 dhana tanaum adanu, $ 481 jāgiu humtau bharya ägai, S 482 saudha upan avatau, § 483 mū rahaim rājya māhi karyu $ 48 jina dharma nai ekātapatrı, $ 483 parigraha parimānakarara vi·ai, $ 484 Declension 4 18 Direct sg a-stems bare stems e gdhana, samjama, putra, amtra, locana, bhukha, hātha, paga -u ending e g numittu, viveku, dānu, aju, kālu, bilu, rājyu -au enlarged stems e g maulau, melávau, vara sälau, Vacharau vānıyau, pāranaum n , visāhanaum n ( 1 ) For -a/-u variation in a-stems see 35 ( 11 ) Other von el stems i e ā, 1, 2, u and u have no special terminations ( 111 ) In enlarged au endings neuter is marked by nasa lisation ( 1 ) Dave (GL) dose not record any case of -u ending in unenlarged a stems (GLP 734) It is also absent up Dungal ( NPS 146) pl unenlarged Bare stem is used e gabıra, oda, utara, kapäța, kāpada khanaka varasa, bhāneja, pahara enlarged stems e gabba, kusā, kudā (1) Other vowel stems have no special plural terminations ( 11 ) Once we get baláka im which is an archaison only enlarged a-stems have a distinct pl form [ which is the same as the obbque termination ] (111) Of the Ap texts SR ($51) gives aha for nom pl, hzch is not found in other Ap texts BK ($26, Gune and Dalal) gives some instances of -a ending of m thich occur " in passages of mixed language and changed metre (iv) Dingal (NPS p 146 ) has ā for both-enlarged and unenlarged--stems 419 SS Oblique unenlarged a stems The bare stem is used eg +17 enlarged a-stems -ā es bhādā, lahudi, vada, kusa, sagali, inzi, sada. gala, aśakata HORPHOLOGY ** unenlarged a stems (1) The bare stem is used e g 417 (2) -ham e g khanakaham, janaham, netraham, payakaham, supātraham, tāpasaham, ābıraham, varttamanaham enlarged a-stems -am eg kaudam ( 1 ) In the case of other vowel stems, the bare stem is used in sg and pl (11) In the oblique, the sense is conveyed by the postpositions ( 111 ) Dingal (NPS p 147 ) gives -ha for oblique sg 420 Instrumental sg a-stems (1) The bare stem, followed by postposition is used e g 417, (2) -1, -im (a) followed by postposition eg tapi kari, nams kari, abhāvı karı (b) not followed by postpositions e g karani, mohi, nami, abhinavi, jinadattı (c) other vowel stems eg khadgaghāt, pattinātra, srestim, maulai (enlarged a-stem) (a) 8-stem e g gure, kalase, süpakāre, acārye, pulimde (b) other vowel stems e, g makhle pl (1) - eg paumtāre, bhile, tehe, bare varase, upavāse, khanake, srāvake (2) -ham (a) followed by postposition e g däksinyādıkaham gunaham katı, $ 425 nāmaham karı, 426 komāsaham kari, $85 jamgamanıdhāna pinapradhinaham prasukesanıyabam pānānnaham karı, S 85 vikāradikabam laksana ham karı, $ 554 pagaham karı 545 (b) not followed by postposition eg päthakaśtsyabam tathā sütrărthavāmchakabam, &94 milsta subhataham vana mahi, $ 446 teha tanãm bamdhavaham bhilla ham mariu, 448 putrabam puchatain kus& $386 isaum bhanatım bhatçaham pacivitu ghara hūmtau pratibaru rājama mdıra ūpari caliu jetalai tetalai daivajoga itau kını hım ekaham subhatabam niksiptāsıda mdaham kūti karı padju 4537 ( 1 ) All stems are treated alike i e normalised to a stem in sg and pl (1)-e in sg and ol is rarer than-1 and -hasa respectively ( 11 ) As the illustrations given above indicate, inst pl ending ham is followed or not follosed by a postposition isrespective of instrumental or agentival function (see however, Tessitori $60) This is true in sg also (iv) ham as an oblique termination is followed by a postposition (4 19,»), while. hese I am inclined to consider it as termination of instrumental pl because of its frequent use with the inst, and it conveys the last sense without the help of any postposition Moreover, we find a as inst pl in Dingal (NPS p 146 ) which appears to be a development of -aha (v) Diogal has - of -11 for inst. sg (NSP p 146 ) - e gahira, oda, ütara, kapata, kipada ( 11 ) Once we get balaka im which is an archaisin only enlarged a stems have a (111) Of the Ap texts SR ( 51 ) gives aha for nom pl, which is not found in ending of m pl which occur "in passages of mixed language and changed BK ($ 26, Gune and Dalal) gives some instances of a - es bhädā, lahuda, vada, kus3, sagalā, hiyā gada, 16 I STUDY OI (1) GU'N 111 LINGUIGI Bhima sarasau Simhu calivai, 4SS jibha lari päpu bamdhai, 52). sära panvāra salutu. $528 Loc jana māh, 109 isaum mana mzhı citavatau, 25 mäharai pādı mahim, $ 526 rāti rāti su coru, 6526 bi putra lesāla pathaim, $ 432 Gen samdhsā samai desagrha bâhirt, 110 mna huma mahtma tanau chai, 112 dhana tanaum adānu, 481 jāgiu humtau bharya agai, $ 432 saudha upar avatau, 483 mürahaim rājya mabı Larsu 19 - jina dharma nai ekātapatri, 483 pangraha panmânakarana ai, $.444 Declension 4 18 Direct sg a-stems bare stems e g dhana, samjama, putra, āmura, locana, bbūkba, -u ending e g nimittu, viveku, dānu, āju, kālu, bilu, rājyu -au enlarged stems eg mõulau, melāvau, sarasālau, vacharau vaniyau, pāranaum n, visāhanaumn (1) For -a/-u variation in a stems see 35 ( 11 ) Other vowel stems 1 e a, 1, 1, u and u have no special terminations ( 111 ) In enlarged au endings neuter is marked by nasalisation (1v ) Dave (GL) dose not record any case of -u ending in unenlarged a-stens (GLP 734 ) It is also absent in Dingal (NPS p 146 ) unenlarged Bare stem is used khanaka varasa, bhaneja pahara enlarged stems e g ubhā kusä, küda (1) Other vowel stems have no special plural terminations distinct pl form [ which is the same as the oblique termination ] other Ap texts metre (1v) Dingal (NPS p 146 ) has ā for both-enlarged and unenlarged--stems 4 19 Oblique sg unenlarged a-stems The bare stem is used eg 417 enlarged a-stems galā, aśakață hatha, paga pl MORPHOLOGY purvi hım tıbām i ji rahıya, loc sg $109 jisi pūrvi him pāche tisi ya ji, loc sg $ 143 kadakal him, lọc sg 5 432 tin him ji nagart, loc sg $ 445 jima pūrvı hım ti bhila jāyatā humtā tima hım ji gayā, loc sg $ 454 As the illustrations given above indicate, -hum has ceased to be a particular caseending in our text, but operates as an emphatic particle This is further supported by the fact that it is frequently coupled with ji, another emphatic particle For the history and derivation of this termination see Turner JRAS 1927 ( 15, Chatterji BL 499 Bloch LM S 182, Saksena EA 207, IA 111 1923 & 22, Tessitort $ 60, 64, 65 4 34 Numerals The following numerals are used in the text eka (also ega, eku), bribe, trinbi/trinni, ciyarı (also cyān ), pāmca, sāta, ātha, nava, dasa, bāraha, tera, sola, vissim, eka visam, cauvisa, pamcavisa , chavvisa (also chavisa ), sattāvisa, atthavisa, batrisa, chatrısām, cautálısa, bävana, sātha, causatthi, athasaţțhı, ekahuttan, bahuttarı ( also bahattari ), satahuttan ( also satahattarı ), satyāsı, sau (also saya ), sahassa, lakha, kodi, kodākodı 4 35 Ordinals The following ordinals are used in the text pahılaum bijau, cauthaum, sātami, dasamai, ekādaśami These are declined as adjectives Conjugation pl -aum -ai 4 36 The Present Indicative Ist pers sg maum e g āpaum, karaum, dekhaum, mānaum, panharaum, sakaum -am e g, ūparjām, vecām, ntpajăvām eg sodhaum 2nd pers sg eg see 3rd person sg pl -au eg jāu, karau 3rd pers sg -ai e g apai, kahai, gunai, ghaçai, nācai, marai, lamkhai pl -aim eg karaim, khūpaim, tedaim, nipajaim (1) Very often present indicative conveys a future sense (see index ) Same is the case in Dingal (Veli p 115, footnote) ( 11 ) Instead of the second person sg, the third sg is often used to indicare respect ( 111 ) 1st person pl in -am is notable for its early usage The instances noted above exhaust the present selections Tessitori ($117) considered this ending to be comparatively recent It is a regular pl termination in Dingal (NPS p 168 ) It is also used as a termination for 3rd pers pl in Veli (p, 115 ) (11) Thematic roots take the same endings Roots ending in -s have -y-glide, in 3rd pers sg and pl, e g sg liyai, diyar, pl liyaim, diyaim Roots ending in -ã ở g sở thải pl thăm 437 The Future 1st person sg -15U eg kansu, pravartusu, rahisu, bhanisu, maksipävisu, thematic roots lesu, desu eg padısıgāta, vilisgam, utárisiyam pl -1styam 20 81UDY ON THI GUTARATI TANGUAGI (11) There is no distinction of gender, except hä in indef nom sg, which is, again, an archaism ( 1 ) Dave (GL p 34 ) mentions distinct forms for n (v) obl pl of indef is generally follon ed by cha 4 29 Reflexive Pronoun āpanau, āpana paum It is declined as a noun 4 30 Compound Pronouns ji he, koi eka, ketala eka 431 Pronominal forms The following are the pronominal adjectives formed from the pronouns showing manner isauſisaum, kısau/kisaum, jisau, tisau shoring quantity jetalaum, tetalaum etalaum, ketalu These are declined as nouns, and the latter, showing quantity, are followed by eka to indicate indefinite sense The following are the stereotyped pronominal forms, used adverbially showing place jiham, tihām jabım kabım ihām, kiham (sometimes kahām) showing time jetīvara, tetivara, showing condition jam tam showing manner ima, kima jima, tıma 4 32 Postpositions The following postpositions are used in the text -tau itau, vasaitau kanba, kari, vadai, tanau, nau, thikauſthakau, māhi, saum, rahain (1) tanau, nau and thikau are declinables ( 11 ) -Itau occurs alone or as vašaitau 4 33 Emphatic Particles to i avıyam $94 te : $142 sagala i karau (433 pache 1 bhavisim, $433 coupled with ji parimita 1 ji, $74 havada 1 ji avisii 142 thăm 1 J1 5 427, 448 ງ! anarthadayaka ji iya riyarddh. 74 him sava him jiva rahaim, der pl $38 pimca him ra haim, dit pl 108 sresti hım tanaum dir pl 386 putra him kanha, dir sg 446 kını him inst sg $73 94 112 bhavt him ji, inst sg $430 kını bitn marai, inst sg $ 446 labb him atrptu, inst sg $ 447 tin him ji citraki, inst. sg $448 tetı him ji vara, loc sg $ 86 pūrvi him, loc sg $422 HISTORICAL THIONDI OGY 23 442 The Present Participle (a) Unenlarged This is used in the sense of knyātipatti, 1 e conditional It 19 indicated by unenlarged and uninflected stem of the present participle eg upadata, sambhalata, liyata This is used in Dingal as a present participle (see Velt p 110) (b) Enlarged The participial suffix is tau It is declined as a noun e g karatau, dharatau, násatau, bhanatau, tarjatau, joyatau, padatau, bibatau, upajāvatau 4 43 The Past Participle (a) -au type e g sg dadhau, trāthau, năthau, gayau pl dithâm, nāthā, baithi, lāgām, bhāgam, khatā (b)-dhau type e g sg lidhaum, kıdhaum pl lidhā, lidhām, kidhā (c) -iu type e g sg dhalu, cadiu, gharu, āpiu, panchaviu, lrkhiu, lahiu, ūgių, lithiu, ūchalu, apaśamium, padiu pl mārıya, veciya, cālıyām, tedivā, kahıyā, ūpārıyām, apıya. dikhälıyā, vasiya 444 The Gerundive This has a potential and an imperative sense It is mainly used as a predicate e g sg -Ivaum m rakhivau, vipratārivau, n lopivaum, karivaum f vyavasthăpıvı pl -ivä purivā Oblique of the gerundive This is used as the ináinitive of purpose cālvā, kādhivā, ca divā, jovā, dhalıvā dhanvā, padhıvā, parimvā, prakațiva, phodivā, prătthivā, milivā, tākhuvā, vikıvā bharıvā, vändiva viharivā (thematic roots ) deva, levä (1) To convey the sense of the infinitive of purpose, we find postpositions in Dingal (NPS p 169 ) eg raksana kāji, jivana kāji 445 The Absolutive e avalambi, āpi, uthi, utatı, ūpajāvi, karı, kūti, cadi cavi, dasi dhamki tādı, tūsi, tedi, dekhi, dikhali, nasi, pari, pratıbodh! sūjhavı vesasi (thematic roots ) khal, de (v 1 del ), le, le! (1) The Absolutive is also used with verbs of ability such as sakai, janai, where It is not followed by kari 5. Historical Phonology of Gujarati vowels * 5 46 Classical Praknt vowel system has been chosen as a starting point to study the history of the vowel systers of Gujarati The evidence for the latervering stages is supplied by documents, and it is proposed to show how many phonemic systems have to be postulated for the intervening stages These changes in the phonemic systems hare, in The chronology sbould te interpreted as relative i. Og refers to the data of the period 12th 15!! century and MG refers to the ds a of the period 13th-18td century but is quite probable that eba da represcat mora earl er arcbalo form of the language, thus pusbips the OG period by three or four centerleesrlier and thus shifting the span of each per od on either do (Proto-Gujarat on the one de and Buddo Guiratt on the other) Though diakonals are not used the transcr puion (after MIA stage ) 1 1 aderic 13 far as the vowels ata cotcetred Abbreviations CIA - Old lado-atgas Mid Middle Indo-Aryan NIA - No* fado-Aryati 0G Old Gafuratt, MG - Aliddle Gujarati NO-New Guirat.
A STUDY OI' TIL GUJARATI LANGUAGI, -151 -1911 -1siin 2nd person sg eg pratıbujhisi, lahısı pl 3rd person s eg āpsis, cadisu, dek hısı, ra hısı pl eg karistim, bhāvisum, devārisum, thematic roots thāıstım, lesim. ( 1 ) Thematic roots drop the theme -|- ( 11 ) Instances of the Ist pers pl are few (those quoted above exhaust the present selections ), and occur mainly in the passages ahich are either popular sayings or quotations 4.38 The Imperative 2nd person sg eg api, avı, kan, cadı, dhuki, navāri, pahuci, dikhālı, thematic roots thā, lai, dar pl -au eg kabau, joyau 3rd person sg -au e gavau, dekhau, bolau, pahucau, vecau, vāvau, thematic roots thāu, diyau (1) The 3rd pers is used many times for the 2nd pers to show respect ( 11 ) Once -hi occurs for 2nd pers sg e g kahehi, once-a, e g. bujha, Both are archaisms -jau 4 39 The Precative 1st pers sg -1ji um eg holium 2nd pers sg eg dejau pl -1Jiu eg kafijiu, 3rd pers sg -ijiu eg karāviju, jätju, hoijiu (1) The whole paradigm, thematic as well as athematic, as it is evident from above, has amalgamated to one pattern (see Tessiton $ 120) (11) The following sentences elucidate the usage of this tense - "eha mahātmā tanı bhalı pan seva kariju," 426, may you serve that mahātmā in a proper way "viveku eku sarva samīhita sampādaku tumha kanbā ma jāijiu," $481 may not discrimination, bonger of all desired felicity, go away from you mithyatvi kuli rājendru ma boijum, $ 516 may I not be (even) a king in a non-beliver's family Thus precative is used as a respectful imperative (for derivation and further discussion see Chatterji BL 8644) 4 40 The Passive SS yaz eg nigrahıyai, paliyai bhanıyai lāmkhıyaı, also kijai pl -iyaim e g ūpaiyaini, kabuyaim, kādhiyaim, büyhiyaim, sakıyaum, also kijaim (1) Compare Dingal forms dujai kuja: ( NPS p 170 ) 4 41 The Causal There are three types of causal formation (a) a type e g balai, mārai, padai, utāraum (b) ava type e g karavai, cadāviu manāyai pārāviu, nugrahāviu, rahāvai (c) ada, ala, and ära type eg lagadas, nasādıu, pamādıu batsaliu, dikhabu divánu ( Once süjhavi abs, is used as causal color HISTORICAL PIONOLOGY 23 IC 18 442 The Present Participle (a) Unenlarged This is used in the sense of knyātipatti, i e conditional indicated by unenlarged and uninflected stem of the present participle eg upädata, sambhalata, liyata This is used in Dingal as a present participle (see Velt p 110) (b) Enlarged The participial suffix is-tau It is declined as a noun e karatau, dharatau, nāsatau, bhanatau, tarjatau, joyatau, padatau, bibatau, upajavatau 4 43 The Past Participle (a) -au type e g sg dādhau, trāthau, náthau, gayau pl dithâm, nāthā, baithā, lāgām, bhāgām, khūtā (b) -dhau type e g sg lidhaum, kidhaum p! lidhā, lidhām, kidhā (c) -ju type e g sg dhaliu, cadiu, ghātiu, apru, panchaviu, lzmkhiu, lahu, ūgiu, Uthiu, ūchaliu, ūpaśamium, padiu pl māriya, veciya, cālıyām tedıya, kahıyā, upārjiyām, āpıya, dikhelyā, vasıya 4.44. The Gerundive This bas a potential and an imperative sense It is mainly used as a predicate e g sg -1Vaum e g m rakbivau, vipratānvau, n. lopivaum, karıvaum f vyavasthāpivi pl -Iva e g puriva Oblique of the gerundive This is used as the infinitive of purpose cālıvā, kādhivā, cadivā, jovā, dhalıvā, dharivā, padhivā, parmvā, prakatuvā, phodivā, prarthuvā, milivā rāxhiva, vikıvā, bharivā, vīndivā viharva, (thematic roots ) deva, levā (1) To convey the sense of the infinitive of purpose, we find postpositions in Dingal (NPS p 169 ) e g raksana kāji, jivana kajı 4 45 The Absolutive avalambi, āpí, ūghi, ūtari, ūpajāvı, karı, kūti, cadı, cavi dasi hamki, tādı, tūsi, tedi, dekhi, dikhāl, nāsi, pārī, pratibodh sūjhavi vesas (thematic roots ) khãi, đe ( v 1 def ), le, let (1) The Absolutive is also used with verbs of ability such as sakai, jānai, where it is not followed by kari 5. Historical Phonology of Gujarati vowels 546 Classical Prakrit vowel system has been chosen as a starting point to study the history of the vowel system of Gujarati The evidence for the intervening stages is supplied by documents, and it is proposed to show how many phonemic systems have to be postulated for the intervening stages These chaoges in the phonemic systems have, in • The chronology should be interpreted as relatvate og refers to the data of the period 12th 13th talury abd BIO refers to the da a of the pened 15th 18th ceatury but it is quita probable that the day represent mora esrlier archalc form of the language thus pushing the OG period by three or four centor e carl er and thus chift og the span cl each per od os e sber sds (Proto-Gujarats on the one nde and Middle Oujarask og the other) Though d anals are not used the transoript on ( sítep Mià stage) 's j} operd c as far as the vowels Ate concerned Abbreviations OIA - Old Indo-Aryan MIA - Middle Indo-Aryai XIA - Nor Indo-Aryan OG – Old Gujaratl, MG - Sfiddle Gujarati NG - New Gujarat.
I SLUDY OI Till (URATI LANGUAGL turn, been followed by significant changes in the grammatical systems, thus providing ns with more reliable data on the stages in the lustory of the Gujaratı Language Statements about changes in the consonants have been excluded mainly because they are relatively fen, and they do not play a significant role in the changes in the grammatical system Where the changes in consonant and vowel systems are interdependent, statements about consonant changes have been made 547 Transition from OIA TO MIA has been already described by Pischel, Bloch, Chatterji and others The most significant features of this change are merging of OIA to MIA a, 1 or u, reduction of OIA diphthongs ai and ou to MIA e and o and shortening of vowels under certain conditions These changes (excluding r > a, u) can be presented as follows OIA MIA OIA MIA - u - U e e 0 ai -ai au ------au DIA MIA -a a Dotted line indicates a later MIA stage There are some cases where OIA 1 and u in closed syllables > MIA cand o in closed syllables They merge with the eand o phonemes of MIA These e and o have been regarded as short, but since vowei quantity is conditioned by syllable structure, no contrast between short and long e and ois visible anywhere Hence it is not necessary to set up long and o as separate phonemes 5 48 Apparently, the changes from OIA 10 MIA are very fex Some loog vowels have become short vowels diphthongs have become monophthongs and some 1 and u of OIA have merged with e and o of MIA But, the distribution of vowels in MIA 15 significantly different from OIA Von el length in OIA is distinctive, while in MIA It depends largely on syllable structure Von els in closed syllables are always short Final von eis are mainly short Thus we get a system where quantity of vowels is mainly conditioned by the syilable structure, while in OIA the quantity of vowels is contrastive irrespective of the nature of the syllable A simple stop consonant did not occur intervocalıcally in MIA it could occur only as a homorganic geminate Thus, in non-final position the contrast of length is reduced to cases of vowels occuring before m n. s 1, 45, and v1 It ir prorside to interpret leagth of the stop co39082 718 at allor horic a ASIA te laitially hey cecut as sagle and intervoca) cally tbey recuf gespinsted for the suggesting ter N S Troule zky Principes de Pbopelog. (Fredcb Translation 1919) Pp 335 If this surgestion is followed then tbe consonan lepath would be plopedie only in cases of tbese Dasals and spirants which can occur x seie er geminated interracali cally 4, 1918 stand y do not occar geminated a asd 9 do not contrasto aos the former accurs initially aod latter intervecal calls buinn and no both occur intettoralically and hence contrast Length will he gnifi. cant in the case of tereitollut voiced siop , si ce is scours ia tially a1 ungle but losestoczlıcally it can occut single and gemlaated i continue los past 25 HISTORICAI PIIO VOI OGY Loss of intervocalic stops in classical Prakrit creates new vowel sequences, many of which are contracted to unit vowels in the New Indo Aryan languages Thus change plays a significant role in the development of the NIA languages This also makes possible, for the MIA dialects to borrow words from Sanskrit with the diphthongs ai and au, for which the grammanans have made a separate class (viz daityādi gana ) of words which retain OIA diphthongs Sht diphthongs ai and au which became monophthongs in Pkt, as e and o, are retained in Modern Guj, hile those which were borrowed later, and those which were formed in Pkt by loss of intervening consonants develop to Eand in certain positions in modern Gujarati 5.49 In the later MIA (mainly Apabhramsa ) the dependence of vowel quantity on the syllable and the word becomes more mamfest All word-final long vowels are shortened, and final -e and o change to -1 and -u respectively some of the early documents of MIA also, this tendency is manifes though it is worked out fully in later MIA Shortening of some final vowels is already nonceable in Asokan Inscriptions and Pali (e g -ā > -a, -I >-1) In Dutreuil de Rhins documents there are instances of final-e of loc sg > -1, and-o of nom sg > -u? Moreover, the distinction of active and middle in Sansknt is mainly dependent on distinction between-e and -, !e act 3rd sg -atı 3rd pl -antı mid 3rd sg -ate, 3rd pl -ante only the active survives in MIA which may suggest an earlier merger of -e with-1 550 Development of final vowels with nasalisation is the same as that of simple vowels, i e they lose their nasalisation and are shortened There is one exception In the case of final -am m = the anusvára ) there are two developments either the nasal is lost or -am develops to -u the second being more predominent in late MIA This isogloss divides Midland languages from the Western languages Gujaratı falls within the Western group, (1 e cam > -u in old Gujarati ) 551 In OIA, the quantity of vowel as distinctive in all positions Moreover, the morphophonemic alternations of gunavrddh present a significant relationship between I e ai, u o au and a ă these relationships are lost in MIA (just as the change of Ilr *ar and "au to DIA e and o, IIT *a1 and *au to DIA ai and au considerably blurred the morphophonemic relationshups between the vowels in OIA) MIA vowel system consisting of a set of short vowels and a set of long vowels' a therefore, is a significantly different owel system, where the quantity of 1 Ο } € O the vowel is mainly dependent on the structure of the syllable and the word 552 The oldest Gujaratı documents (ie dated mss of 13th-14th century ) presuppose certain developments after the MIA sowel system descnbed above To explain these changes we have to assume a stage in #luch the son el clusters of MIA 1 Ranuel frmprise. It IIA Contonant rytten to feiate stered by the recoo ISCHIO of MIA language is any be ponible to nene habor. Interpretation Ther, pors bly interrocat c 11 (1) may be as Raed 10 & Cereal phenomen III while laterraculio fom min (1121 Wimay be cogi dere slloch res of land 141 Iolilal (alia tolerancallo lagi apdorony te tue Raed to the aime plonetrin! smurre atrrpretation may possible Atray and also so that later dosl. - 1 ART 1 word to assigned respectively to 171 to! 1!1!1!1! lm laitlaland12-1of i softail post attestato sto sul sold be ****nel toitallal147 !1/1941:1 T) 1 11+prengti 38 is only rary teattro and could caly be prently &xnive! It war *123of 167 * 1 of lado iryan Saltets *to urria 1 lettres de est tours tondure pa 41 (19341 For *** 1111. at the mot sllos; *v*** Ho (12138* A 4 Proserler sw Nucxi ta 'r**111* na bago Temer's *tot 14 (11.5 3 A STUDY Or TAT GUJARATI LANGUAGI 7 (result of loss of intervocalıc stops ) have (1) contracted and (11) resulted as diphthongs These changes are conditioned by the position of vowels in the word Thus some vowel clusters which contract to a single long vowel in final position do not contract in the nonfinal position The general direction of change can be summarized as follows (A) Sequences of the type ai, āi and au, au remain uncontracted in all positions, final as well as non-final (B)* In the final position, the following sequences contract to a long vowel ia, 1u, i >=1 ea, eu, ei > -e ua, uu, oa, ou, oi > -O aa, Final vowels - 1,- ū and -a are shortened in MIA Though in a few of the OG words MIA -ā is retained, we have assumed that the change has worked out in late MIA, and so all final -ā, - là are interpreted as finai - a, -2a. In these sequences the final vowel behas es as a length allophone and the sequence results in a long vowel In the non-final position some of the above sequences do not contract to a long vowel but remain as sequences They are 1ā, uã oi, ie act 5 53 A few examples of each type are given below (A) Uncontracted ai, at and au, au in final and non final positions (1)-ai > -ai 3rd pers sg of the present indicative such as karax .acts', Jānai 'knows loc sg of extended nouns such as (Sk mastahe) matthae > máthai on the head'. ( 11 ) -a>-ai 3rd pers pl of the present indicative such as karal. (they) jānal (they ) know Development of 2nd pers sg of the imperative is not regular karahı kar (you) act (111) ai->-01 paisai . enters , *maillaa > mailau dirty (1) -a1 > ai 3rd pers sg of the present indicative of -a stems such as khai eats jai goes 3rd pers sg of the passive base bharat. is filled 'jani .as known (1) - > -a 3rd pers pl of the a stems tha, jái The treatment of-a1 > à in the nom and acc pl of neuter nouns gharam > gharai > shara . houses is different either due to a different sequence - or due to a dialect difference This pl is preserved in the dialects of Northern Gujarat Final nasal sation derelops as a special case in some tertiast otra) elements T) vand m MIA last 38 -03 > lat. MIA -OG- MIA bom acc pio Ini > Iste MIA > OG MIA prosept ind oat ve ist perton and plamies > late MIA -u > 0X0-30 (dialectalls -o-se 55). Coal alel 11.30 HISTORIOAL PHONOI OGY 27 (vi) -21-> -31- Gerundives such as jāivau' should go' khārvau should ear' (VII)-au > -au Nom sg of extended m nouns ghodau ** horse also voc pl berakabo > herakau o spies' Imp 2nd pers pl -abu > -au karau, 3rd pers, sg karau > karau (v111) -au-> -au- dha ulau 'white', daudai runs (1x) -āu > -au vău wind , ghāu 'wound cău king Imp 2nd pers pl and 3rd pers sg of -a stems thau, jau (x) au- > -āu- (Sk pāda-ext ) pāudia > *pāudi' a wooden footwear (B) (1) 1a, 1u 11 > 1 -12 > -1 katia > kari 'having done all absolutives, thus, end in-T All (-sā > ) ja ending feminine nouns end in-1 (makkbia)> *makkhia mākht > 'fly, (past participle f ) (appra >)* appia > api gave la > -ự motta > motỉ 'pearl , ghiã > ghĩ ghee • bia > bị 'seed - 1a -> -1- diaba > diha day, sialaã > *silau.cool' when the passive suffixes 1a, ia (MIA and late MIA passive suffixes are varied, -ja- and - 1a - are among thems) are followed by the Proto- Gujarati present participal suffix - ta - (MIA - anta, - ata loss of nasalisation in Proto-Gujarati is not regular ), the resulting present passive participle is-Ita-which is extended by gender suffixes and inflected as a participle khanitau 'being dug , Jānitau being known' Similarly, the expected contraction of the passive in present indscative is also -1, but in Old Gujaratı texts passive present indicative forms are written as jānıyan, kahıyai, which retain the MIA-1a - (as -ya-) without contraction In Later texts, (about 16th century ) however, the same forms are transcribed as "jātu, kahlı We can, therefore, interpret, the Old Gujarati forms with-112-as continuation of MIA scribal habits - ju >- dhaniu > dhani master (Sk bhratr - Pa bbatiko )* bháu > bhār brother (Sk vanjab Pa vānijo) vānu > vana.merchant - lů > -1 The Sk infinitive - itum develops to-fù in Pk thus, - tū >-1-gives forms like kariū > kari, pucchiū > puch! . i continued from pige ) Lou of final navallastion of -->-18 early, since last ag - is regulir in Oo Loss of nasal sation of -altinu sg of ortended nou is shotskona > gholsena > Bhopae > skardoi and 3rd pers pl of presene indicative & karail they do ) is later it (alle is the MG period. In 07 1094 ag - 18 Aostamos suflised by another-i ex rupa form rupi by form and rup i byern the second is an import of the inst 18 of the oxtended nouna to other nouns which are slready afleeted with in tistradantal guhr Dialecially for Western and Southern Saurashtra ) tbe nasalisation in 108 Is retained Lou of the final nanalisation of -au > -s boticed only in Now Gujarati and that is only dialec ally attested bere is a considerable d ale tal vat ation in the New Gujarati d alects, and the treatmral lo therefore, agor Moreover OG-u > 30-0, while su u tadıcafu that the pagal sat on cf-u wat signiScant in BIO $ Puichel, 4535, Cluatters 433, E. IL Dhruva sonotated edition of Bhilans. Tidattbart of 93 ond esson (1933) Alno T. Darr, A study of the Gujarati am61x8+ in the 16th century, with special sofertsion to the sf. Bilirabad to t'palen $11 (193) $ MUIY QI TII GUANTI LIIGUAGI In one case, hon ever, -->-1 These are the occurrences of the past participles in OG In OG, past participles of the type - jum and-u n are common they have developed from the late MIA - 1au and -lau Histoncally, there is no explanation for - iau, -jau it can only be explained as Sk - Itah m,-itam a, Pk -ja m and - 1a n further extended in late MIA period with - u and -u to conform to the ending of m and a nouns, with which these participles agree in gender, number and case Proto-Gujaratı participles - jau and - jau are, therefore, ana logically formed - 1 >ı (Sk kārıcıt, Pa kānıcı ) kai 'some , (Sk asiti ) asi eighty' -->-1- (Sk vicinoti )* Viinai > vinat > *gathers' (Sk dvitiyakah) bijau > bijau' secor d' ( 11 ) ea, eu, ei > -e -ea> -e (*du - veda - ) duvea> duve one who belongs to the group of the two vedas, a surname (Sk esā, Pk esa) ea > e.that-f - ea ->-e- (Sk sedanā ) veana > vena pain (Sk devara -)* dearu > * deru - eu > -e Loc pl of nouns, such as (Sk devesu Pk devehu ) deveu > deve (Sk bhāreya - ) bhāreu > bhāre heavy' (Sh dve khalu, Pk be kkhu behu) beu > be two' (Sk meghah, Pk meho ) meu > me 'rain' - ei > -e (Sk * devebhih Pk devebi ) * devet > deve inst pl suffix is - e (iu) -ła > -0 (Sk yūka, Pk jua) jła > jūlouse (Sk katuka -) kadua > kadu ū- ( sk sukah-) suadau > südau. patrot Sk fijnarr,.tītasias > silan. arer (Sk udumbarah ) uumbara > übara-' Focus glomerata' (iv) (Sk jalauka ) jaloa > jalo' leech > -o- (Sk stokam ) thoadau > thodau.little ou > -0 (Sk anudyogah )* anujjou > anojo' day of rest' -01 >-O (Sk kocit ) koi > ko some one (v) aa > - 2 (Sk mata ) * mãa > ma' mother (Sk bhājanam - ) *bhaanaŭ > *bhanaū receptacle ää ->- (Sk bhandägara - ) *bhandaara -> bhandāra store'. Non-final groups of the type 1ā - and -u1- are not contracted in OG hathaaru Weapon suāri haviag caused to sleep' Starlarly 01 - 28 not contracted jousi astrologer Groups such as - le-a luch are permissible only gon-finally, remain uncontracted in OG, Daljera Coconut Of these, - 01 - is contracted to - o - in the later period, while others remain uncontracted till present day Gujarati . -a-> DU -> U oa > oa aa > a HISTORICAL PLONOLOGY 29 5 54 Clusters such as - 3a1 > - ii, contracted after the contraction of the final -11 > 1, has worked out So, the chronology of these changes should be - 11 > -1 -iai > 11 (c) vccv- 555 With a change in the syllable structure of the MIA, vowels which were in closed syllables are now changed to vowels in open syllables, coupled with this, under certain conditions, vowel quantity is altered, i e short vowels become long These changes could be classified in the following major types (A) (c) vcci -> (c) vcÝ (Sk karyam ) kajja - > kāju.use (Sk saptan) satta > sāta seven (B) There are two sub-types ( 1 ) if- a - in the first closed syllable is followed by a long syllable (ie a long vowel in the second syllable) then, the - a - is not lengthened, but remains as - a -in an open syllable -> (c) ycy (Sk karpūram ) kappūra -> kapūra 'saffron (Sk prastārab - ) patthārau > pathārau 'spread' (11) If-1- or - u - in the first closed syllable are followed by a long vowel in the second syllable, then - 1,- u -are lengthened in the resulting open syllable (c) vccy-> (c) vcv- (Sk duskalah ) dukkāla > "famine (Sk nispādayatı ) nippāı > nlpās bring forth' In Old Gujarati literature length of these 1 and u is not consistently marked Some of these are marked as long, some as short Proto Gujarati short 1 and u in open syllables > middle Gujarati this change helps us to determine the length of some vowels in the above group Since these vowels retain their quality in Middle Gujarati, we have reason to believe that they were long vowels in Old Gujarati period (C) Of the vowels in the two successive closed syllables, the first is lengthened, the other remains unaltered and the consonants are simplified (c) yccycc >(c) vcvc (Sk utpannah-) uppannau > ūpanau produced (Sk nışpannah-) nippannau > nipanau brought forth (D) If the first open syllable has a short vowel and if the second closed syllable has a short vowel then the short vowel in the second syllable is lengthened and the consonants are simplified (c)ýcvec -> (c) vevc (Sk vimarsatı ) vimassai > vimāsai thinks over pallasjhtā > *palãļhi ( NG palathi ) .sitting cross-legged There are some cases of verbs where the lengthened sowel z is replaced by the short vowel-a This replacement is based on the transitiveintrastive pairs, such as mar- to die' (intrans ), mar-to kill, cause to die (trans ) car- to move* (intrans ). car-' to cause to move (trans ) Thus in the following examples *O A STUDY OI Till GUJARATI LIXGUAGI. (Sk vilagyate ) vlaggar > *vilagai (NG valge ) intrans attaches. (Sh vinasyate) vinassa: > *sinasai (NG vanse ) intrans corrupts tadapphadai > tadaphadar (NG tadaphde ) jatrans * trembles (in agony) The expected -a- in the second syllable has been replaced by -a-, on the model of other intransitives (E) Vowels in closed syllable with nasals show two types of development (1)(c) ÖNCVC -->(c) veve (Sk manjūsă ) manjūsa > majusa box' This treatment 24 similar to B(1) above here the nasal behaves like any other consonant Elsex here, the nasal remains and the vowel remains, both unaltered ( 11 ) (c) vncic --- > (c) VNcvc (Sk samstara- ) santhärau > santharau bed' (Sk samsarah ) sansáru > sansāru sorld' It should be noted that in all the examples of this type the syllabic in the first syllable IS-a- These alternations may also be due to dialect mixture, since in present Gujarati dialects similar treatment of nasals is noticeable In one example, which is of high frequency, the nasal is lost without any lengthening of the preceding von el, all the present participles • (Sk karanta - ) harantau > haratau, This change belongs to an early stage the isogloss of - nt -> (nasal + unvoiced stop > nasal + voiced stop ) separates Assamese, Bengalt, Hindi, Gujaratı, Oriya, Marathi and Singhalese from Kashmin, Panjabi, Sindhi and Nepal (see Turner, Nepali Dictionary p x) Loss of nasalisation is peculiar to this participial form, but it is also shared by other Indo-Aryan languages of the - t-group 5 56 The vowel system of this Proto Gujarati period, though similar to MIA vowel system, has significantly different distributional features 1 1 a e o Short and long vowels now contrast in all positions in the final position there are two types of diphthongs a1, ai and au, au In non-final positions, other vowel sequences are eu, 10 01, vi, là, ua Words do not end in consonants 5 57 Some significant grammatical changes resulting from the above phonological changes may be noted here 5-58 In the nominal declension the msg termination is -u, (apart from the few exceptional cases where the MIA termination was not -o) and the pl termination is The inst and loc terminations fall together as sg - 1 and pl -e A noun like devu (SK devah ) would thus be declined as sg PL nomlacc devu deya inst lloc devi deve HISTORICAL, I'HONOLOGY 31 Extended nouns like ghodau (Sk ghotakah) as nom /acc ghodau ghodā inst lloc ghodai ghode The oblique (evolute of the genitive) termination is -ā, ie ghoda which is identical with nom acc pl The declensions of the extended and unextended nouns have fallen together, and the terminations of this set are analogically extended to other noun stems ending in - 1, -u, and - a 5 59 In the pronouns, number and gender distinctions are lost in the declension of the demonstrative e which is the result of contraction (Sk esah m > eu Sk esa f> ea, Sk etad n > — ea ) of different vowel sequences In the declension of Sk yah m yā f and yat n, (Pk jo, jā, ju) m and n fall together, and the sg and pl of m and f (Sk ye, Ph je ) fall together, which then is extended ton Thus the resulting declension is sg pl ju ja Similarly Sk sah m sã f and pl të develop to su f m ti sa f In both the above sets one pl form is extended for all genders in the first set, by regular phonological change f sg and f pl would have become identical (Sk yah f pl » *ja ) and the fsg -pl contrast would have been lost, it is preserved by extending m pl ), however, the gender contrast is lost in plural in the second set also, m pl is extended to f pl where the regular f pl would have been *ta Through the intervening stages of Old and Middle Gujaratı, New Gujaratı gender and number contrasts are lost in these pronouns, the forms being e, je and te 5 60 A significant change in the conjugation of verb is falling together of the pres ind 2nd and 3rd pers sg both developing to -ar 2nd pl develops to -au and 3rd pl to ai Thus, this contrast between Ist sg , 1st pl and 2nd pl on the one hand, and the contrast been een 2nd sg. 3d sg and 3rd pi on the other, is marked by nasalisation only Thus a stem Iihe kar-hould be inflected as ss pl 1st karaù karau 2nd karai harau 3rd harai karai Loss of final nasalisation has becn discussed above The des elopment of ist se and Ist pl au is not regular This is a special des elopment of MIA m- (MIA Ist sg -mi, 1st pl -mo)' It may be noted, however, that in Old Gujaratı along with -au, another terminafion for Ist pt is noticed 2 so, dialectally Ist sg and Ist p! terminations may have been different Thus i does not occur frequently in Old Gujarati, -aữ being the more frequent one In New Gujaran dialects of North West Gujarat, -a is a common Ist al termination 561. Final-ju and -1a have contracted to-1 as a result, the infaitse ending in - 1u and the absolutise ending in a fall together OIA potential participle suffix A STUDY OF TIIT GUJARATI LANGUAGE - itayya > MIA -lavva, -141a > OG -iva, e g OG Lanvau (NG harvu) This is used as infinitive of purpose The short -1- in the OG potential participle -iva cannot be explained That it was short in OG 15 supported by its later development vit change to -a-in MG and to zero in NG OG, karivaū > MG, karavů > NG karvu But Ivvafavva- > -Iva- is the expected form, while we get -Iva in OG In the Western Hindt Group, Braj bhasha and Kanauji show -ıb-, in the Magadhan group, Eastern Magadhan (Bengali, Assamese, Onya ) shows-iba- and Western Magadhan (Maithil, Bhojpun ) shows -ab- (see Chatterji $697) Iva ~iva alternation, therefore, may belong to an early period 562 Language of the Old Gujaratı texts (about 12-15 centuries) has passed through this stage of Proto Gujarati Proto Gujarati is invented to show that Old Gujaratı texts can be explained properly if it is assumed that certain changes worked out prior to the changes noticed in the Old Gujaratı texts That prior stage is Proto Gujarati 563 Some instances of this type have been noticed above (see 554) MIA Pro Guj OG - II 8 > -1+1 11 201 A few other significant changes in Old Gujaratı warrant the assumption of an intervening stage 5 64 With the -0 > -u as a general m noun termination, in OG m and n-u and -u are analogically extended to nouns where it is not a historical development of o> Thus there are OG nouns such as hathiu (Sk hastın MIA hastıko > hāthiu, OG hātht) vănju ( Sk vänja h MIA vānijo > vānju, OG vanı) kaduu (Sk kaſu MIA katuko > kaduu, OG kadu) pāniu (Sk pāniyam MIA pana > paniu, OG pani ) Sk loanwords in OG are also extended with this -u eg prasiddha -u famous Thus -iu fu > lu Žu นิน -U tu Tu Thus, final vowel sequences such as in, -ju uu which had contracted to unit vowels - and --O 19 Prato Gujarati are readmitted in Old Gujarati by analogical extension 8 This refers to the instrumental sadi ag 1 which s sometimes suffised to nouas already having an instrumental suffix ) + sad cates analogical estena on Now these lu lu become common goun fordiog sufries, and they are suited to novas which do not bave bistorical-i stso (St. Dare-A study of the Gujarati Language p 6 1935) og mararla randy to die patangiu. butterfly, etc. In a later stage wben au >- and thus o becomes a predominant m s. terminat on, this o la replaced by Dand the m poun formiog suffis is io (in this subsequent periode vowel length is not distinctive) la New Gujarati all the neuter poups epdog is io are results of this analogical change Sk gach An SI suihin, sukst, borrowed in OG ss sushiq, sukhta derelop in the same pattera, ie as MO - fukuto Even if the DG graphio form sanes about the Fowl length, 1 e is lu the yowel should be interpreted as fons OU short fu would develop as yu (ste 5 6 ) to MG IIISTORICAL THONOLOGY 565 In the Middle Gujarati period (15th to 18th century ) short i and u in open syllables merge with a ai-> E-, au->- in initial syllables, while elsew here ai > e, au > 0 A few examples of this change are given belos I > a milai meets' > male, rāti night > räta vidha: *quarrels' > vadhe u > a manusa 'man'> mānasa āju today'>āja hile OG 1 and û retain their quality mākhi "fly'> mākhi, dhani 'master'> dhani, pūrai fills'> pure, chütar is released > chute ai > E paisai'enters' > Pese, baisa: sits' > bese, la: (lil, analogically altered) takes'>1 au > o maudau 'late > modo. kaudau 'cowrie' > kodo, bhau fear'> bho 5 66 -au- > -3 in initial syllables, but in final position -aü > -ū (Sk samargha-, saughaủ > să ghu cheap In monosyllabic words e - Eando-o contrast is distinctive . es 5 67 Final von el sequences with -1, - and -u, -u develop differeatly The changes are -al > -a: bhai. brother'> bhät khai chasm'> khả i > -ay es bharai 'is filled'> bharay ga: “cow '> gây rãū > -Īu es gāūtao miles > gau rau king' > rā ghau .tound'> ghä -Iu-yu es kanu m did > Laryu m au suf'came > avyum -U > -su es kanu a > laryu s asiun > auzun -1-jä kanim pl > karya āvii m pl > asgā e & kanin pl > karya avti n. pl > augi In the script of tius period (and upto the beginning of the 20th century ) there is no distinction in unting e-r, and o- ), 5 68 As short i, u in open spilables merge with -a- (and since the length contrast ar i and u nos localised in open syllables ) length contrast of 1-1, u adors not remain 1 ruficant in thus period 31 A STUDY OF THE GUJARATI IANGUAGE 5 69 Thus, the vowel system of thus period is u e a € น 3 Y Some significant features of distnbution may be mentioned The non-final sequence -01- > -O- OG jois! > JOSI. fortuneteller Some i and u in immediate nasal environment are allophones of long i, u, and are retained, instead of merging with a dhunar> dhune is in a trance Nasalised [?] and [2] (khécai, phêkai) of the preceding period were lowered allophones of lel and fol respectively (lowering being conditioned by nasalisation ), now they become allophones of ¢ and 3, these 7 and 5 can occur in the non-initial syllable We have noted above that the e- and 0-) contrast is localised only in the initial syllable and in monosyllabic words In New Gujaratı also, the contrast is localised in the initial syllable, and in monosyllabic words In final position the contrast is neutralised phonetically, the range of variation in tongue height covers the regions of ec and 0-3 respectively We have, however, transcribed the finals as -e and o 570 In the dialects of Western and North-Western Saurashtra however, at and au > eand o in all positions and these dialects have a six vowel system 2 a ນ e a 0 5 71 Consequential changes in the grammatical system are far reaching With final -- and -u > -a, contrast between nom acc sg and inst loc sg is lost in the case of unextended nouns while sg pl contrast of fast and loc of the extended nouns is lost (In the nom acc of the unextended nouns there is no sg pl contrast while there is a contrast between nom acc sg and pl of the extended nouns) All this imbalance results in only two distinctions in the noun declension dır and obl e g dır deva ghodo obl deva, ghoda, e as the general inst sg pl suffix -o as the general pl suffix both occur after oblique -e dialectally occurs after the noun stem ghod -e which is the reflex of old instrumental form ghodai -e after oblique 1 e ghoda e is analogical All these changes are worked out in the New Gujarati period (See below ) Thus the declensions are unextended nouns sg nom acc deva deva inst loc deva deve extended nouns ghodo ghoda ghode ghode Inst sg of unextended noun is not marked but frequently, by analogical extension 10 has also been marked with -e probably analogical extension may have been from both the sides 10$t pl -e and unst sg e of the extended nouns though it is more likely to be influenced by Inst pl e because the contraction of final eht > -e is much earlier than the contraction of final -ai > -e Other nouns ending in a ; of u also have the same analogically extended - for instag pl In New Gujarati, hower er, e of the extended nouns survives only dialectally, in the standard - of the mainland - e comes after the oblique of the extended nouns (like all other postpositions) 572 The change of -1, - > -a obliterates the gender-number distinction in the paradigmas of the relative and the demonstrative pronOUDS (already in the earlier period nom acc inst loc HISTORICAL PRONOLOGY 35 1st pers 2nd pers 3rd pers V Sk esah m esa f,ete pl, changing through MIA have fallen together in OG e Other Old Gujarati demonstrative pronouns are ju m sg, ja f sg, ji m pl su m and sa f, ti m pl All these pronouns are re formed on the analogy of e, and gender number contrast is lost The three pronouns are, now, e, je and te 5 73 Similarly, the numeral bı > ba, which is preserved in formations like bimanau > bamanū, while Middle Gujarati be is the result of contraction of MIA behu, beu (Sk dve khalu) be > be alternation in New Gujaratı may be dialectal OG jau-tauti (Sk yadı, tatah, MIA jai, tau) > jo and to in New Gujaratı Differential treatment of -au in jo and to may have been probably a result of the emphasis on the conditional meaning ºf - then 574 With the change of -ai >-e, - au >- and -âu >-u, the inflection of verb in the present indicative changes as follows sg pl kar-'to do karu karu kare karo kare kare The above e of the 2nd sg and 3rd sg pl 18 analogically extended to 2nd sg (and 3rd sg pl) of the future and to the 3rd sg pl of the passive The above-o of the 2nd pl is analogically extended to 2nd pl of the future and the polite imperative Thus, the paradigms of the older stage are mainly altered analogically in the present stage (The replaced forms are underlined ) Old Guy Middle Guj sg pl sg pl Fut Ist pers karisu karısü karısa 12 karasu 2nd pers kansı karisiu karaso 3rd pers kansu karisit karase katase Passive 3rd pers karii kari karte Polite Imp 2nd pers kariju karajo The passive kane replaces active 1st pl karū (passive construction arding the process eg OG amhe (MIA amhebi ) karli by us, it is done MG amhe karie 'we do it ), thus the present indicative paradigm is sg pl 1st pers karu karie kare karo kare kare 575 In some dialects of Gujarat (West and North-West Saurashtra) the old passive, without the analogical influence of -e, is used as Ist pl of present indicative kari In some dialects of North-West Gujarat the old active 1st pl a (MIA -āmo) is used kara in some dialects of central Gujarat fut 1st pl is karā (which is an evolute of *karasã, with present indicative 1st pers pl -a extended to fut 1st pers pl ) is used this Indicates that the territory of the older -a (MIA -āmo) could have been central and northern Gujarat 11. 00 saa is analogical Sanukrit yadi and tatah > Lata MIA fal, tau. In Oo there is a considerable Variation between the pairs jal-faa aad Jiu tan (fao od tho soalogy of tag) and a fo- examples of later foto are also noticeable But, in Oo juu 139 dominated ibe toss and develop to jo-13 For diferent dorolopments in other NIA languages Seo Turner R. I, Nepali Dictionary under ta' Torpers derivatlon St lát ends or taths cannot be accepted in light of the above evidence from on 11 Receation of OG I in opeo syllabe cannot be explained For some specal change. In the tartaiga tions of the future, see Tutper R. L Fatate sien in Austin BXO3 VI 2,1931 karise 2nd pers 3rd pers A STUDY OF Till GUTIR ITI LANGUAGE 1 Another passive (which ts already recorded in OG ) with -,- (probably derved from old causa!) becomes more current in Middle and New Gujarati karāt, ganāı > karāy, ganāy 576 Extended nouns which ended with -au or -10 now end with -o or -10, -au > -0 is regular, while-lu > -10 is due to the replacement of -o for -u this is due to -o being generalised as a masculine marker Thus, chokarau > chokaro vāniu > vanjo (it has been mentioned before that -u > -10 has become a formative suffix and numerous Gujarati nouns are formed with this suffix ) 577 The New Gujarati inherits this vogel system The vowel phonemes are the same, but there is a significant change in the distribution if the final vowel is other than -a in a word, then the penultimate-a-> zero if the final vowel is -a, then the final -a > zero This change bring about considerable change of morphemic shapes Words can now end in consonants Thus atake > atkestops, tāta > rāt' night, bhatake > bhatke 'wanders , avata >avat if he came choharo > chokro boy', calavata > calavat if caused to work calāvato > calavto 'causing to work, sarasa > saras 'excellent', karatā kartā > doing' But -a-is retained (if it is pre-penultimate) atakie > atakie, bhatakie > bhatakie balad,u > baladıo 'bull', vadaliu > vadalio.cloudy' 5 78 The final -1u of the m past part > yu, is now replaced by -yo, as -o has already been generalised as a m marker Thus caliu > calyu > cālyo, āpju āpyu > apyo Now -y-1s generalised as a past marker, and is also extended analogically to such verbs as nipjyo.came forth upyo produced' (while the older forms were upanau, nipanau Sk utpannah, ni pannah) 579 A new plural suffix -o appears in this period it is uniformly suffixed to all nouns mfn, and also to those nouns which were already inflected as pl in the previous stage The Middle Gujarati noun-declension could be outlined as follows unextended m n nouns, and extended or unextended f nouns (since they do not show any difference in the declensions ) such as the following are marked by the following suffixes sg p] hātha • hand dir ghara n house inst loc we e kanya f girl, ob! clap' tali f Extended m n nouns such as ghodo m'horse dir sg pl ghodo choda ghode cho de ghoda inst la obi and mathū n 'head dir mathu māthā inst loc mathe mathe obi matha HISTORICAL I'HONOLOGY 37 The new pl - is suffixed to these sets All the pl forms of the above sets could be followed by this pl suffix, in New Gujarati m pl forms such as ghoda-ā, (and also the general feature of all post-positions that they could occur after the obl form or the pl form ) led to the extension of oblique -ā- to inst loc also, and the inst loc sg pl altered to ghoda-e It should be noted that the usage of double plural lıke ghodā o, māthā-o is more literary and has not spread much pl -o is a newly spreading innovation and is hmited to parts of Northern and Central Gujarat here also it alternates freely with its absence Similarly, the extension of oblique -ā- to inst loc is also restricted to the above class and region here also, it alternates freely with its absence This new pl -o is replacing the - pl from Northern Gujarat (originally a n pt -ānı > -ā but extended to m pl also ) and ū pl from the dialects of Saurashtra (the source of this pl is doubtful it may be an originalf pl, extended later to other genders cf Pk f nouns ending -ā with pl inflection would be -ão > āu but the nasal in New Guj cannot be explained -ū pl is also shared, along with the dialects of Saurashtra by Kacchi-Sindhi and Panjabi ) . 5 80 The entry of pl -o can be well settled by internal evidence from New Gujarati In new Gujaratı, the alternation of amzero is morphologically conditioned (This -a- which was penultimate -a- in the earlier stage has now become -a- 10 the final closed syllable) The alternation is -a-> zero if it is followed by a vowel -->> -a-1f the following vowel is the pi morpheme - Thus magan proper noun , magno derogatory form of that proper noun magano pl of magan nāšak drama' nātkı dramatic', but nātako dramas, bālak (male) child, balki 'female child but bālako children' Moreover, prepenultimate-a-in the earlier stages is retained, thus, in the verb paradigm atke, atakie the alternation atk-ațak is phonologically systematic But now there are pl forms such as garbi f sg garbio ( OG *garabau > garabo > garbo m'a ceremoniai dance'), vāşkı f sg vātk10 (OG *vāțakau > võtako > vātko m .cup) In some cases of pl there is an alternation between -- ~ zero chokro m, chokri f but chokno chokano, vadro m, vadn f but vadno vadano This alternation suggests the analogical influence of nouns anth -10 suffixes which helong to the earlier stage in these instances of nouns with -10 -a- is regularly retained because it is pre-penultimate sima! darkısh samallo one who is dark 1 e lord Krsna , murat 'auspicious hour muratio bridegroom This evidence indicates that the pl -o is introduced after the penultimate -a > zero has worked out Moreover, uterary evidence also shows the usage of o pl after 18th century" A 1. The source of this dis not clear It could have been an extension of late MIA TOC plaho, 10 hich wou J derrlop in Proto Guj to 10 It in yled 4. Toc.pl la Old Ous in the following sentence aho berakau taxtgtrvi territo challbapast o sport the king is proud dae to tbe strength of his arms la No Naj vor, pl (theorb rarely uin) la > tbus -o may bay extended 10 other can safire. Thuở xenica, then taustatoplice afin de perplast. . > vero bu oted opt (cf T 11 for I. Note oa OJ Homefa tajusibagh Srdian Aniqan 56 57 ) 38 A STUDY OF TUC GUJARATI LANGUAGE 581 It may be noticed that the major analogical changes during the last three centunes (dunng and afte- the Middle Gujarati penod) start from the Central and Northern Gujarat, 1 e mainly the region between Ahemdabad and Patan, and spread to Saurashtra and Southern Gujarat NW and Western Saurashtra dialects may have separated earlier (with a six vowel system au, and present indicative 1st pl as -1), forms with pl - are still more restricted to the northern mainland This suggests that modern standard Gujarati is based on the dialect of this region This is also supported by the political history of Gujarat, that, during the last five hundred years this region has dominated over the rest of the Gujaratı speaking area. J e श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत षडावश्यक बाला व बोध वृत्ति -- ॥६० ॥ अहं नीगौतमस्वामिने नमः ॥ * सुरासुराधीशमहीशनम्यं प्रणम्य सम्यग जिनराजवीरम् । 'सुबोधमर्थ दिनकृत्यसत्कं लिखाम्यबुद्धिप्रतिबोधनाय ॥ १ ॥ * 1 - । 15 7 $1) पढमं नाणं तओ दया एवं चिट्ठइ सव्वसंजए | अन्नाणी किं काही किंवा नाही छेय-पाययं ।। [१] [दशवकालिक सू० १.४ गा १०] पहिलउ ज्ञानु 'तउ' पाछइ 'दया', जीव विषइ कृपा । 'एव' इणि क्रमि । 'चिट्ठई'-किसउ अथु ? रहइ, फउण रहइ १ गुणणि इसउ आपहे जाणिरउ । कउण माहि ? 'सव्यसजए' सन्द ही सजत माहि । 10 'सजओ दुयिहो-सव्वसजओ साहू, देससजओ सायओ।' सव्वसजत ही माहि । देससजत ही माहि । 'अन्नाणी किं काही किं या नाही छेयपाययं ति' अज्ञानु 'किं करिष्यति' किस रिसिइ । 'किंवा शाम्यति' अथवा किसउ जाणिसिइ । छेउ' पुण्यु । 'पावयं' पापु इति । $2) सु पुणि शानु योग्य रहई दीनइ। अयोग्य रहई न दीजइ । योग्यु सुश्रावकु जेह माहि एकवीस गुण हुयइ। धम्मरयणस्स जुग्गो अक्सुद्दो १ व २ पगइसोमो३ । लोगप्पिओ४ अकूरो५ भीरू ६ असढो७ सदक्सि८॥ लआलुओ९ दयालू १० मज्झत्यो ११ सोमदिद्वि १२ गुणरागी १३ । सकहु सपक्सजुचो १४ सुदीहदंसी १५ विसेसन्न १६ ।। [३] वृहाणुओ १७ विणीओ १८ कयन्नुओ १९ परहियत्यकारी य २० । तह र लद्धलक्पो २१, इगवीसगुणो हवइ सहो ।। [४] 83) धर्मू जु रलु समस्त समीहित दानइतउ चिंतामणि धर्मरत्न तेह रहई योग्यु अधिकारी 'हषइ सट्टो' इसउ छेदलाई पदु इंहा जोडियइ । 'सड्डे श्रायकु हुयइ । किसउ ? 'इगवीसगुणो" एकवीसगुणजुक्छ । पिसा ति एकवीस गुण ? इत्याह-अन्याइ करी परद्रव्यापहारकु क्षुह इसउ न होइ । कि तु न्यायोपार्जितवित्तसतोपी जु होइ सु 'अक्खुहु' अक्षुद्र १ । 'रूवय' रूपातु । अक्षतर्पचंद्रिउ नीरोगु 25 रूपयान २ । समाविहिं स्वस्थचित्तु प्रकृतिसौम्यु३ । सामान्यतनगाहमु अयया राजादिलोकसंमतु ठोकप्रिउ ४ । परयंचनावुद्धिरहितु अरु ५ । मयरहितु अमीरु । किसउ अर्यु-धM करतउ धर्म मर्म विपद अनाग जि पिटमातृप्रमुख लोक ती हतउ पीहइ नहीं। यदुक्त- $1) 1 B omits (3)1B एवम गुणे। [२] 20 - २ 15 G पडावश्यकवालावबोधचि [4) ५-११ होह समत्थो धम्म कुणमाणो जो न बीहइ परेसिं । मायपियसामिगुरुमाइयाण धम्माणभिन्नाणं ॥ [५] अथवा ससारदुक्सवस्तु भीरु इसी परि पुणि ६ । मायारहितु अशठ ७ । दाक्षिण्यवंतु 'सद- क्सिन् ' थोडइसइ आपणपा रहइं छेदकभाविहिं बहुतर परोपकारकरणस्वभावु 'सदक्खिनु ८। लोक- लोकोत्तर मार्ग विरुद्ध चोरिका परदारगमनादिक पाएकार्य तीहं तणा करण नइ विषइ लज्जाजुक्त 'लजाल'९॥ थावर जंगम जीवरक्षाकारकु दयालू १० । अति प्रबल रागद्वेपरहितु मध्यस्थु ११ । यदुक्तं- रत्तो दुट्ठो मूढो पुचि बुग्गाहिओ य चत्तारि । । एए धम्माणरिहा अरिहो पुण होइ मज्झत्यो । दर्शनमानिहिं जि सकलजनमनोनयनरजकु सौम्यदृष्टि १२ ।गुण-पक्षपात कारकु ज्ञान-दर्शन-धारित्र- 10पात्र सुगुरुवचनकारकुन पुणि निर्गुण-कुलकमायात-गुरु-कदामह-अस्तु जु सु गुणरागी १३ । सतप्रधान कथा कीर्ति जेह रहई हुयइ सु सत्कथु । अथवा सब शोभन कथा सिद्धात रहइ अविरुद्ध धर्मदेशना जु करइ सु सत्कथु। समप्राऽन्यगुणजुगुतू हीनजातिकुलु धर्मदेशनायोग्यु न हुयई इणि कारगि पिठमावलक्षणो- भय पंशविशुद्ध 'सुपक्खु' ईही जि माहि गणिउ १४ । कार्यामि भविष्यत्काल प्रलोकनशीलु, न पुणि अविमर्शितकारी जु सु सुदीहदंशी १५ । सुगुणमपगुणं वा कुर्यता कार्यजातं परिणतिरवधार्या यवतः पंडितेन । अतिरभसतानां कर्मणामाविपत्तेर्भवति हृदयदाही शल्यतुल्यो विपाः ॥ [७] 4) गुणागुणविभागदक्षु 'विसेसनु"१६। धर्मज्ञ पद्धलोकमति उपजीवकु वृद्धानुगु १७ । उक्तं च- यदि सत्संगरखो भविष्यसि भविष्यसि । उतासजनगोष्ठीषु पतिथ्यसि पतिप्यसि ॥ [८] पितृमागुरुप्रमुख पूज्यजन विपइ अभ्युत्थानासनदानादि विनयकारकु 'विणी' १८ । जिणि फारिणि विणयमूल जु जिणसासणु । यथा- विणओ सासणे मूलं विणीओ संजओ भवे । विणयाउ विप्पमुकस्स को धम्मो को तो ॥ [९] विणओ आवहह सिरि लहइ विणीओ जसं च किचिं च । न कयावि दुन्चिणीमो सकजसिद्धि समाणेइ ।। [१०] मूलं धर्मदुमस्य धुपतिनरपतिश्रीलवाकल्पवंदः सौन्दर्याहानविद्या निखिलसुखनिधेश्यतायोगपूर्णम् । सिद्धाशामत्रतत्राधिगममणिमहारोहणाद्रिः समस्ता- नर्थप्रत्यर्थितत्रं विजगति विनयः किं न कि साधु घचे ॥ [११] इत्यादिकु फेतला एकु विनय सणउं फल लिसियइ । अन्यातोपकार अविस्मारक न पुणु कृत्वानु जुसु कृतज १९ । आत्मव्यतिरिक्तनन रहई अभीष्टार्थसपाद अथवा राजचौरादि भयरमा, अथवा धर्मोपदेश दानि करी संसारसागर समुचारक 'परहियत्यकारी 10 पजादिसमा माहि सफल दर्शन विचारदा 'लद्धलक्षु २१ । इति एकविंशति गुण विवरणु सझेपिहि जाणिवउ । विखरइतर कथापुमक- इतउ जागिर 3) note the short-un सशक्सि! In the second line Bh. khas a long t. ६) 1 Bh. विसेसई। 2 Bh. omts. 20 25 30 3 Bh. omits.
३ F 10 [१५] 15 $5-86) १२-१८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $5) अथ प्रस्तुत प्रतिज्ञातू जु कहियइ । साहूण सत्त वारा होइ अहोरत्तमज्झयारंमि । गिहिणो पुण चियवंदण तिय पंच सत्त वा वारा ॥ [१२] इसा परमागम वचनइतउ साधु अहोरात्र माहि सात चैत्यवदना करइ, गृही पुणि निन्हि अथवा पाच अथवा सात चैत्यवदना करइ यथाशक्ति । अन प्रस्तावइतउ पहिलउ दसत्रिक' विचारु लिखियइ ।। तिनि निसीही १ तिनि पयाहिणार तिन्नि चेव य पणामाइं३ । तिविहा पूया ४ य तहा अवत्थ तिय भावणं५ चेव ॥ [१३] तिदिसि निरिक्षणविरह ६ तिविहं भूमिपमजणं घेव७। वनाइ तियं ८ मुद्दा तियं ९ च तिविहं च पणिहाणं१०॥ [१४] ईयदह तियसंजुत्तं बंदणयं जो जिणाण तिकालं । कुणइ नरो उवउत्तो सो पावइ सासयं ठाणं ॥ जिनभवनादि प्रवेसि, आदि पदइतउ पौषधशाला प्रवेसि, मन रचन-कायकृत पापव्यापार निषेध विषई त्रिन्हि निसीही कीजइ । मन-वचन कायमाहि जिनु छइ तिणि कारणि निन्हि प्रदक्षिणा दीजई एहू जु अर्यु भणिउ। जिणभवणाइपवेसे निसेहविसया निसीहिया तिनि । मण-वय-तणूणमंते जिणु ति ति पइक्खिणा तेण ।। [१६] मन-वचन-कायभेदि करी त्रिह्नि प्रणाम जिननिवदर्शनि माथइ हाथ चडावी करी जय जय जयेति भगता कीजइ पुप्पपूजा नेवजपूजा स्तुतिपूजेति त्रिविधा पूजा। पुष्पपूजा सर्वसुरभिद्रव्यपूर्जा रहेई उपलक्षण । नेवज्जपूजा सर्व दातव्य द्रव्यपूजोपलक्षण । स्तुतिपूजा सर्व भावपूजा रहइ उपलक्षणों तदुक्तं- तिपणामकरणमेयं जुत्तं मण-बयण कायभेएणं । पुप्फामिसथुइमेया तिविहा पूया इमा होइ ।। [१७] 56) छद्मस्थावस्था, समवसरणावस्था, मोक्षावस्था लक्षण निह्नि अवस्था । तर- स्तोत्रे तोत्रे व सारे सुरभिसुमनसां स्रस्तरे प्रस्तरे वा स्वर्ण पणे च जीर्णे सुरुचिपु बहुपु स्त्रीपु शस्त्रीषु वा पि । अन्धो बन्धौ च साम्यप्लुतहृदयदृशो योगधौतात्ममू- रहन्नहन्नमस्ते इति हृदि मनुतो मे कदा यान्त्यहानि ।। [१८] 'तो' स्तुतिकारक भक्तजननिमित्तु । 'सारे तोडे' आरसयुक्त तोत्रु पिराणउ तेह विपइ । 'साम्यप्लुतहृदयदृशो' इसउं पदु सवहीं परह सरसउ जोडियइ । साम्यु रागद्वेषरहितता । तिणि फरी प्लुत सहित जेह तणा -मननयन हुयइ सु साम्यप्लुतहृदयदृश् कहियइ तिसा हूता । तथा 'सुरभि- सुमनसा स्रस्तरे प्रस्तरे थे' ति । सुरभि कुसुमशय्या विपद । अथवा प्रस्तरे सरशिला कठिन पापाण 30 शय्या विपइ । तथा 'स्वर्ग' सुवर्णराशि विषइ । 'पणे च जीर्णे' पुरातन पर्णसमूह विपइ । तथा 'सुरुचिपु घहुपु स्त्रीषु शस्त्रीपु वा पि। धपककलिकादीप्तदेहकाति बहु प्रभूत छइ स्त्री तीह नइ विपइ 1 शखी नयोत्तेजित छुरी तीह नइ विपइ । तथा 'अन्धौ कूप नइ विपइ। 'वन्धौ' अमीष्टजन विपइ । 'साम्यप्लुत- $5) 1 Bh omits 2 B विषय। $6) 1 Bh. खोनु भणियह सद्भूतगुणस्तवन । ह 20 25 F 2Bh समता।
1 प 20 -- । 15 ४ पडावश्यकबालाययोधवृत्ति ! [7). १९-२२ हृदयदृशो' समचित्तलोचन तू रहई । 'अर्हनई' इस मूलिगउं विशेष्यु पदु । वह रहई संवोधन हे अर्हन् अईन । 'योगधौतात्ममूर्ते:' योगु भणियई समाधि तिणि परी धौत पवित्रीकन आत्ममूर्ति जेह तणी हुयह सु योगधौतात्ममूर्ति, तेह तू रहई नमस्कारु हुयउ। इसई 'हृदि' हिया माहि 'मनुतो' मनता हूंता 'कदा' केतीवार मू रहई दिन नाई । इसी चिंता छद्मस्थावस्था चिंता कहियइ । BTS) तथा- सर्वज्ञः सर्वदर्शी समवसतिगतः आतिहारहार्य रोचिष्णु, श्रीभविष्णुर्भुवनजनतमोहर्तुमत्युत्सहिष्णुः पर्विष्णुभदशानामुपरि परिपदां तत्त्वसिद्ध्य प्रमाणं साद्वादं सप्तमझ्याऽभिदधदिह मुदे मेऽस्तु देवाधिदेवः ।। [१९] सयूं सूक्ष्म जीवपुद्गलनिगोदादिक वस्तु , कालव्यवहितु देशव्यवहितु विशेषरूपि करी जाणइ इणि फारणि सर्वक्षु । सर्वदर्शी सगलं पूर्वमणितु वस्तु सामान्यरूपि करी देखइ इति सर्वदर्शी । सामान्य-विशेषात्मक वस्तु विषह विशेषात्मकु योधु ज्ञानु । सामन्य-विशेषात्मक वस्तु विपइ सामान्यत्मकु पोधु दर्शनु । इसा शान दर्शन व्याख्यानइतउ । तथा च भणितं- संभिन्नं पासंतो लोगमलोगं च सचओ सव्वं । तं नत्यि जं न पासइ भूयं भव्वं भविस्सं च ।।- [२०] संभिन्नं संपूर्ण लोकु चतुर्दशरनु प्रमाणु पंचास्तिकायमउ । अलोक केवलाकाशरूपु अनंतानंतु । 'सयओ' सविहुं दिसि । 'सध्यु" मध्यामध्यविभागलक्षणु पासवउ देसतउ । दर्शन रहई शानोप- टक्षणत्वइया जाणतउ हतउ सर्यतु सर्पदर्शी। मु नथी भूतु अतीतु, भन्यु यर्तमान, भविष्यु आगामि फालभाविउ यस्तु, जुन पासई न जाणई इति गाथार्थः । 'समवसतिगतः' समयसरणु रूम्य-मुवर्ण-रममय घलयप्रयरूषु देवयिनिर्मितु तिहां गतु यर्षमानु । प्रातिहार्य देयविनिर्मित अशोक वृक्षादिक अष्टसख्य। तथा हि- अशोकपृक्षः सुरपुष्पवृष्टिर्दिव्यो ध्वनियामरमासनं च । भामण्डलं दुन्दुभिरातपत्र सत्यातिहार्याणि जिनेश्वराणाम् ॥ [२१] मुवर्ण-रस-विनिर्मितु योजनविस्तारि अनमच्छायु अशोक पृच पैत्यमापरनामप्रसिद्ध पेयलशानो- त्पत्तिसमयानंतर जिनमस्त्रवि देय नीपाई। तिन्नेव गाउयाई चेयस्यो निणस्म पढमस्म। सेसाण यारमगुणो वीरे बत्तीमय धणूणि ।। [२२] शिष्यु भगइ-'मगन् । आयदयपूर्णि माहि श्रीवीरशरीरहिवई पुणि पारमगुणु अशोक मणिउचा- अमोस्वरपापवं जिणउचचाओ यारमगुणं ममो विउव्या । पीरसमोसरणप्रसावि ए चूर्णि । तर घजीम घणुह किम पटइ। गुरु मगर, फेयर भीगीरही रदई पारस गुगउ पणुह २१ छह । सेह उगरि धीउ घणुह ११ मार पृनु छ । पिटु मगर प्रमाणि मेलिइ घणुह ३२ हुवइ । प्रवचनमारोद्वारसितांद माहिए पृच्छा अनइ एवम मयिता छ ।' 'आजानुमान अघोत पहलपरिमल पंचरणपारिजातकुसुमपृष्टि ममयमरणभूमिवलि देव कर 10 13 Bh. omits. T1 Bh adis सगन् । Bh यB दिलछ। ८ 20 r 30 F8-89) २३-२६] नीतरुणप्रभाचार्यकृत १ . + 7 • मालयकैशिकी रागगर्भितु सर्वभापानुकारी' सर्वसशयापहारी योजनविस्तारी सकलक्लेशापसारी अमृतरसावतारी दिव्यु धनि देशनानादु स्वभाविहिं केवलज्ञानोत्पत्तिसमयानंतर जिनमुखहूतउ विस्तरइ। तथा च भणितं- वासोदगस्स च जहा वनाई हुंति भायणविसेसा । सव्वेसि पि सभासा जिणभासा परिणमइ एवं ॥ [२३] देवा दैवीं नरा नारी शवराश्चापि शाबरीम् । तियञ्चोऽपि हि तैरवीं मेनिरे भगवद्गिरम् ।। [२४] रंगद्गांगतरंग चंग चामर अमर बिहु गमे वीजई।४। सुवर्णरत्नमय सपादपीठ चउहुं दिसि चत्तारि सिंहपीठ देव थापई 1५। केवलज्ञानानतरसमइ जिम सूर्यविवरस्मि करी जननयन रहई प्रतिघाउ हुयइ तिम जिनेंद्रतनु-10 कांति करी पुणि हुयइ तिणि कारणि देहकाति सपिंडित करी सूर्यमंडल परिमंडलु भामंडलु पृष्टिप्रदेसि देव करई।६। आकाशसस्थित देव देवदुदुमिनिनादु जिननादपुष्टिकारकु करई। ७ । त्रैलोक्याधिपत्यससूचिका श्वेतातपत्रत्रयी जिनमतकि देव धरई। ८। 'सत्प्राविहार्याणि जिनेश्वराणां सति' किसउ अर्थ निभुवनातिसायिया । प्रातिहार्य पूजाप्रकार 15 जिनेश्वरह तणा ति पुणि किसा? अहार्य अनेरां देवह हरिया प्रापिवा शक्य नहीं, तीह करी । [8) 'रोचिष्णु श्रीभविष्णु त्रिभुवनजनकाम्यलक्ष्मीभविष्णु भवनशीलु । तथा च भणितं- पडिवनचरमतणुणो अइसइ लेसं पि जस्स दट्टणं । भव हुत्त-मणा जायंति जोगिणो तं जिणं नमह ।। [२५] 'भुवनजनतमो हनुमत्युत्सहिष्णु' भुयनजन रहइ तम अज्ञान हरिया कारणि अति उत्साहकरण-20 शीलु । 'वर्तिष्णुादशानामुपरि परिपदा' आग्नेयदिसि गणधरेंद्र, वैमानिकदेवी, साधी लक्षण' त्रिन्हि स्मा । रेसति दिसि ज्योतिर-यन्तर-स्वस्पति देवी मुभर रिन्हि । वायव्य दिसि तरहना देवह तपी सभा त्रिन्हि । ऐशानदिसि वैमानिक देव, नर नारी समा विन्हि । इसि परि चउहुँ विदिसि जि छई धारह सभा तीह माहि सात हाथ ऊंची मणिपीठिका तेह ऊपरि कटीप्रमाण सिंहासनु तिहां समुपवेश- भावइतउ 'उपरिवर्तिष्णु' उपरि वर्तमानु । 'तत्त्वसिद्ध्यै' जीवाजीवादि नवतत्व सिद्धिनिमित्त प्रमाणु 15 स्थायदाभिधानु सप्तमगीप्रमाणमार्गप्रसिद्ध, तिणि करी अमिदधतउ उपदिशतउ हूतउ, 'मुद्दे-परमानंदनि- मित्तु, 'मे' मू रहई 'अस्तु' हुउ। देवाधिदेवप्रस्तावइतउ श्रीमहावीरु । इसी चिंता समयसरणायस्थाचिंता । 59) अथ मोक्षावस्था लिसियइ- संठाण-वन-रस-गंध-फास यंग-संग-जणिरहियं । इगतीसगुणसमिद्धं सिद्धं बुद्धं जिणं नमिमो॥ [२६] दीर्घ, वृत्त, विकोण, चतुप्योण, परिमंडल नामक पाच सस्थान । कृष्ण, नील, लोहित, हालिद, सुकिल नामक पाच वर्ण | तिक्त, कटुक, कपाय, आम्ल, मधुर नामक पाच रस। सुरमि, दुरभि नामक वि गंध । गुरु, लघु, मृदु, कठिन, निग्ध, रूक्ष, उष्ण, शीव नामक आठ फरस । पुरुषवेद, स्त्रीवेद, 58) 1B oraits. 30 10 पडावश्यकबालाययोधपति [10). २७-३० नपुंसकवेद रूप निन्हि वेद । अंगु कायु, संगु रागु, जनि जन्म, ईई एकत्रीशही तणा अभाव एकत्री- शगुण । तीहं करी समिद्ध संजुक्छु । अथवा पंचविधु ज्ञानावरणु । नवविधु दंसणावरणु । दंसणमोह, चारित्रमोह रूप वि मोहनीय भेद । पांच अंतराय भेद । चत्तार आयु भेद । शुभाशुभरूप वि नाम-कर्म भेद । उसनीच लक्षण वि गोत्रकर्म भेद । सात-असातरूप वि वेदनीयकर्म भेद । सर्वई मिलिया एक- श्रीस, इहं सवहीं तणा अभाव एकत्रीस गुण । तीहं करी 'समिटु' सहितु । 'सिद्ध किसउ अर्थ ? पंचेतालीस लक्षयोजन प्रमाण जिसउ ऊत्ताणउं छत्रु हुयइ इसइ आकारि स्फटिक रत्नमय छइ सिद्धिशिला, तेह परि एक जोयणु आकाशदेसु तेह नइ उपेलइ चवीसमइ भागि विन्हिसई सत्रिहा प्रेत्रीसा' धनुह प्रमाणि आकाशदेसि चरमदेह त्रिभागन्यून अमूर्तजीव ज्योतिःस्वरूप संप्राप्त नित्यु जिहां एक सिद्धज्योति तिहां अन्योन्य समयगाढ परस्पर प्रविष्ट अनंत सिद्धज्योति छई । तथा च भणितं- जत्थ य एगो सिद्धो तत्थ अणंता भवक्सयविमुक्का। अनुन्नसमोगाढा चिट्ठति तहिं सयाकालं ॥ [२७] बुद्ध ज्ञाततत्यु । 'जिनं नमिमो' अम्हे एवं गुणविशिष्टु जिनु नमउं नमस्करउँ । इसी पिंता मुक्तावस्था चिंता। $10) नरक गति तिथंच गति अकर्मभूमि गति यर्जननिमित्तु अवं, अधो, घाम, दक्षिण, 1 पृष्टि लक्षण तिर्यग्लक्षण । त्रिन्हि दिसि तिहां, निरीक्षणविरति जोइवा तणउ निपेषु । तथा च भणितं- छउमत्थ समोसरणत्य तह य मुक्खस्थ तिन्नि वत्थाओ। तिदिसि निरिक्षणविरई तिरि निरया कम्मभूमीसु ।। [२८] मन-वचन-कायलक्षण त्रिन्हि जोग तीहं नइ विषह भेदि करी जिहां उभा रहियइ तिहां पांचलि करी त्रिन्हि पार प्रमार्जनु कीजए। एउ विविधु भूमिप्रमार्जनु कहियः । जिणपढिमाणमवग्गहु निद्दिट्टो होइ पुज्नगरीहिं । उकोस सहिहत्यो जहनं नव सेसु मन्दिमओ।। [२९] जिनप्रतिमा हूंता उत्कृष्ट पदि साठि हाये थियां देव वांदियई। जघन्य पदि नवे दाये थिकां देव घांदियई । अनेरउ नव हाथ पहरउ, साठि हाथ माहि सगल जपन्यु अवमा पहियाइ । संकीर्ण थानकि पुणि अति दूकहां जिनपिंय कन्हइ थाई पैत्यवंदना न कीजई । अक्षर अर्थ प्रतिमा निहुँ सणर्ड फरणु 25 विधिवत् सूचवेषः । यथा-अक्षरमाता विंदुसंयुषादि भेद' शुद्ध उपरिया ! अर्थ गुरूपदेशानुसारि मन माहि चितवेयउ । प्रतिमा-जिनवियु विहां दृष्टि करेगी। जिनमुद्रा, योगमुद्रा, मुशुत्तियमुद्रा लक्षण मुद्रा-निकु' चैत्यवंदनासूत्र-व्याख्यान मादि यहीसिइ । पायनिरोध, मनोनिरोध, पचननिरोध सभणु प्रणिधान- ग्रिफु। अप्रतिलेसिति, दुःप्रतिसिति, अप्रमार्जिति, दुःप्रमार्जिति थानकि वायव्यापारनियारणु । विधिपूर्व क्षमाधमण-प्रदान प्रमार्जनादि विपद वायव्यापारप्रयोजनु । मार्त-रोद्रभ्यान विषइ मनोव्यापारनिषेधनु 30 चैत्यवंदनार्थचिंतन विषइ मनोव्यापारप्रयोजनु । राजक्यादि विपर धधनथ्यापारनिषेधनु । मधुरम्परा- लापकोपारण संपदास्तान विपइ अपनव्यापारप्रयनु । प्रणिधानतिर पहिया । मथा घ मणि- अक्सर अत्यो पडिमा भणियं बना तिपमेयं । जिणमुद-जोगमुद्दा मुचासुचीप निनि मुदाओ ।। [३०] कायमणोवपणविरोहणं च पणिहाण तियमेयं । ६०) 1 Bh. विभागि। 2 Bh. हा मार 810) 1 Bh, मुभा युगादि मैद। 2B विक। ३ 30 6 10 $11-12), ३१-३४] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ए दश त्रिक सूचवतउ हूंतउ सावधानचितु जु चैत्यवंदना करइ सु पुण्यात्मा शाश्वतस्थान परमा- नंदपदु लहइ । इसा दश त्रिक मन माहिं धारयां । चैत्यवंदनावसरि सूचवैवां । $11) अथ परिहारयोग्यता करी चउराशी आशातना लिसियई। खेल केलि' कलिं' का कुललय तंबोल मुग्गालय" गाली कंगुलियां सरीरधुवर्ण केसे" नहे" लोहियं"। भत्तोस" तय पित्त वंत दसणे" विस्सामण" दामणं" दंत-च्छी नह-गंड"-नासिय-सिरो सुत-च्छवीण" मलं ॥ [३१] मंत" मीलण लिक्वियं विभण भंडार दुहासणं छाणी कप्पड दौली पप्पैंड वैडी विस्सारणं नाँसणं । अकंद विहं सरत्थे घडणं तेरिच्छसंठावणं अग्गीसेवण रंधणं परिक्षणं निस्सीहिया मंजणं ॥ [३२] छत्तोवाणह' सत्थे चामर मणोणेगत्तै मभंगणं" सञ्चित्ताणमचोय चायमजिए दिद्विइ नो अंजली"। साडेगुरसंगभंग मउँहें मोलि सिरो सेहरं ।। हुड्डा जिंदुह गिड्डियाइरमणं जोहार भंडकिया [३३] - 15 रिकार धरणं रणं" विवरणं वालाण पल्हत्थियं" पाऊँ पायपैसारणं पुंडपुडी पंकं रओ मेहुणं । घुया जेमण गुज्झै विस वणिज सिर्ज जलुम्मजणं - एमाईमणवजकअमुजुओ बजे जिणिंदालए । [३४] (12) 'खेलु' प्लेष्मा । 'केलि' क्रीडा हास्यादिक । 'कलि' कलहुँ । 'कला' धनुर्वेदादिक । 20 'कुललयं' मुसशुद्धिनिमित्तु गंडूपकरणे । 'तंबोल' प्रसिद्ध । 'उग्गालयं' तंवोलसंबंधिउ मुखस्थितु जु छइ अवयवु तेह नउं चर्वणु अथवा यजर्नु । 'गाली' मकार चकारादिङ । 'कंगुलिया' लघुनीति । 'सरीरघुवर्ण' हस्तपादादि प्रक्षालन कैसे केसलंपनु । 'नहे नखळखनु । 'लोहियं रुविरलंस । 'भत्तोस' भ्रष्टु धान्यु चणकादि तेह तणउं चर्वणु । 'तय' व्रणादि चर्मु"। "पितु नीलडं मुखनिर्गतु जनुं । 'यंतु' उकृष्टि। 'दसण' दंत तीहं तणउं त्यज । 'विस्सामण' सरीरमर्दनादि" ! 'दामणं' गोवृपमादि बंधनें । 'दंत' दंतमलै । 25 'अच्छी' आंखिमलै। 'नह' 'नखमलै। 'गंड' गालमठे। 'नासिय' नाकमलैं । 'सिरो' मस्तकमल । 'सुत्त' कर्णमल । 'च्छवि' चर्मामलॆ । 'मंत्रु' भूतनिप्रहादि निमित्तु अथवा राजादि कार्यालोचन । 'मीलणु' झगडादि भंजननिमित्तु वृद्धलोकमेलन । 'लिक्खिये' गृहलेखक' करणें । 'विभजणं' गोत्रियहं रह गृहसार विभाग करण्। 'भंडार' यस्तुगोपनु । 'दुट्ठासणं' पादोपरि पादचाटनादिहुँ । 'छाणी' छगणक' सूफवणें । कप्प दाली" पप्पडै घडी" तीहं नउं विस्सारणु सूकवणु। नासणं गर्भगृहादि प्रवेशनँ । 'अर्कदं' शोकरोदन ।30 'विकह' राजादिकथा करण। 'सरत्यघडणं' शरशत्रघटर्नु । 'रिच्छ संठावर्ण' गवादिस्थापर्नु । 'अगीसे- वणु' शीतादौ अमिताप। रंधणं' धान्यपाककरण । 'परिक्खणे' नाणकपरीक्षणें । 'निस्सीहिया मंजणं' निस्सीही नउं अकर]। 'छत्तोवाणह' छत्तु आतपवारणु तेह नउं धारणें। उपानह खासडां तींई सणउं परियॉर्नु । 'सस्थ' खङ्गादिधरणु । 'चामर' तीहं नई वीजावणु। 'मणोणेगत्तु' नानाविध पापविकल्पना' $11) 1 Bh. वाहण 1 612) 1 B. omits. 2 Bh. omits 1 9 Bh. छागणक। 4 Bh. omits - । विकल्पना।
पडावश्यकथालावबोधवृत्ति [313). ३५-३८ कल्पन। 'अभंग' . सरीर चोपदणें । 'सचित्ताणमचाय' सचित्त पुप्पु बांबूलादिक तीह सणर्ड अत्यागें । 'चायमजिए' अजीय - सुवर्ण रत्न मुद्रादिक तीहं तणउं सागु मेहिव । तीहं नइ त्यागि अहो भिक्षाचरहं तणउ , धर्मु इसा अवर्णवाद वसइतउ आशातना । 'दिवीइ नो अंजली' जिनदर्शनानंतर हस्त जोडी मस्तकि अकरणु ।' 'साडेगुत्तरसंगभंग' एकलपट- वस्त्र उत्तरासंग अकरण । 'मउड' मुकुट परिधान । 'मौलिं' वत्रि करी मस्तक वैटर्नु । 'सिरो सेहरं' कुसुममय मस्तकसिहर करण। हुड्डा' होडपार्ने । जिंदुह' दडक रमणु । 'गिट्टियाइ रमणं गेडी मिति । 'जोहारकरणं' देव जुहारिया इति. भणनपूर्वकु अपूर्वपुरुष प्रति प्रणमनु । 'भेड- कियं' भंड चेष्टीं । 'रेकार' 'रे आवि' रे' जो इत्यादि भार्पणु। 'धरणे' लभ्यधननिमित्तु पर तणउं ओह । 'रण' शत्रि करी युद्धकरंणु । 'विचरणं घालाण' मस्तक ओछायणु । 'पहस्थिय पालठीकरणु। 10 'पाऊ' काष्टचाखडी परिधार्नु । 'पायपसारणं' पादप्रसार । 'पुडपुडी' ढीकडी प्रदापर्नु । 'पर्फ' काम लूहन । 'ओ' धूलिक्षेपणु । 'मेहुणे मैथुन सेवन । 'जूया' द्यूतक्रीडौँ । 'जेमनं' भोजनकरणें । 'गुज्झं' पुरुपचिह्न प्रकार्शन । 'विन' वैद्यकरण। 'यणिलं' व्यवसायकरण्। सिज' शय्याकरणु । 'जलुम्मजणं' जलभृत कुंडिका माहि जलकेलिकरणु झीलणें । ए चउरासी भाशातना । 'एमाईमणपजकजमुजुओ बजे जिणिदालये' एवमादिक आशातना अनवधकार्य धर्मकार्य तीहं नइ विपइ 'उजुओ' उद्यतु उद्यमवंतु "भव्यु जीयु जिणिदालय माहि देवगृह माहि 'बजे' पर्जिजि परिरिजिउ । 813) चउरासी आशातना परिहार पूर्वकु देवगृहि देव आगइ चैत्यवंदना करेवी । पोसाल माहि पुणि स्थापनाचार्य आगइ चैत्यवंदना करेवी । गुरु आगइ चैत्यरंदना न करेवियइ । गुरु आगइ चैत्यवंदना करिया तणा अधिकार तणा अमायइतउ इसउ अथु चैत्यवंदनार्थ इंतउ पुणि जागियइ । गुरु परंपरामाय हूंतच पुणि जाणियइ । स्थापनाचार्य माहि पंचपरमेष्टि स्थापना कीजह । तिणि कारणि अईस उदिसी तिहां 20 चैत्ययंदना कीजइ । तथा चंदनकु गुणयंतगुरुप्रतिपत्तिनिमित्तु भपसिंधुपूलि गुरुपादमूलि दमयकालिदि दीजइ । तथा सर्यातिचार विगुद्धिनिमित्तु उभयकालि हिं साधु जिम श्रायफ ही प्रतिक्रमणु फरेपङ । तया च भणित- समणेण सावरण वि अवस्स कायव्वयं हनइ जम्हा । अंतो अहोनिसिस्म तम्हा आरसमयं नाम । [३५] मु धैत्ययंदनादिफु ई-पथिकी पडिपमी पाखइ सूझ नहीं । जिहां साक्षात्वारि गुरु दुयह विहां गुरु आगइ हरियारही पडिकमियई। जिहां गुरु न हुयद तिहां स्थापनाचार्य स्थापना परी तेह पागह पटिफमियइ । यदाह- जिनशासनप्रकाशन दिनमणिर्जिनभद्रगणि क्षमाश्रमणशिरोमणिः । गुरुविरहमि य ठपणा गुरूपएमो व दंमणत्यं च । जिणविरहमि य जिणविंच टावणा चंदणं महलं ॥ [३६] रमो वि परुक्खस्स वि जहा रोवा मंत देवयाए वा। वहा चेर परुस्सस्स वि गुरुणो सेवा विणयहउँ ।। अक्से बरारए वा कडे पुत्ये य चित्तमम्मे य । सम्मारमममा ठरणाझप्पं बियाणाहि ।। [३८] $12)5 Bh. omits. 813)1 B. omits। - - 25 30 [३७] A GBh. दजिन्दा 513-814).'३९-४३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत इत्यागमवचनानुसारि करी अक्ष कपईक काष्टादिमयं वस्तु विपइ स्थापनाचार्य स्थापना कीजइ । पंच परमेष्टि स्थापनानिमित्तु स्थापनाचार्य आगइ मन बचन-काय रहइं सावधानतानिमित्तु त्रिन्हि पंच परमेष्टि नमस्कार कहियई । अथवा जिनशासने जि के कार्य कीजई ति सर्वे त्रिन्हि नमस्कार भगनपूर्वक कीजइ । इणि कारणि पुणि त्रिन्हि नमस्कार भणियई। 814) सकलजिनशासनसारु चतुर्दशपूर्वसमुद्धारु त्रिदिवशिव श्रीवशीकारु श्री पंच परमेष्टि- B नमस्कारु । तिणि कारणि मांगलिक्यनिमित्तु पहिलं तेह नउ अथु संक्षेपिहिं लिखियइ। (१) नमो अरहंताणं । नमो सिद्धाणं । नमो आयरियाणं । नमो उवज्झायाणं। नमो लोए सघसाहणं । एसो पंच नमुक्कारो। सघपावप्पणासणो। मंगलाणं पि सचेसिं पढमं हवइ मंगलं ॥ 'नमो' नमस्कार हुयउ, कोहं रहइं? 'अरहताणं' अरहंत रहइं। किसा कारण लगी अरहंत ? देव 10 देवेंद्र कृतवंदन नमस्करण सत्कारपूजा अरहई लहइं, अथवा सिद्धिगमनु अरहई तिणि कारणि अरहंत । तदुक्त-- अरहंति चंदणनमंसणाई अरहंति पूयसकारं । सिद्धिगमणं च अरहा अरहंता तेण वुचंति ॥ [३९] 'नमो सिद्धाणं ।' सिद्धहं रहई 'नमो नमस्कारु हुयउ । किसा कारण लगी सिद्ध कहियई ? अष्ट 10 प्रकार कर्मु प्रभूतकालबद्ध सितु कहियइ । सु कर्मु शुक्छध्यानानि करी जेहे ध्मातु दाधउंति सिद्ध निरुक्ति वसइतउ कहियई। तथा च भणितं- दीहकालरयं जं तु कम्मं से सियमट्टहा । सियं घंतं ति सिद्धस्स सिद्धत्तमुवजायए ।। [४०] 'नमो आयरियाणं ।' आचार्य रहइं नमो, नमस्कारु हुयउ। किसा कारण लगी आचार्य कहियई ? 30 आपणपई पंचविधु आचारु पालई अनेराई रहई उपदिसई इति आचार्य कहियई । यथा- नाणंमि दंसर्णमि य चरणमि तमि तह य विरियमि । आयरणं आयारो इय एसो पंचहा भणिओ ।। [४१] पंचविहं आयारं आयरमाणा तहा पयासिता । आयारं दंसित्ता आयरिया तेण चुचंति ॥ [४२] 'नमो उवज्झायाणं।' उपाध्यायहं रहई नमो, नमस्कारु हुयउ । उपाध्याय किसा कारण लगी कहियई ? जीहं कन्दइ आवी द्वादशांगु शिष्यहं पढियई ति उपाध्याय कहियइं । यथा- पारसंगो जिणक्खाओ सज्झाओ कहिओ इह । तं उवइसंति जम्हा उवज्झाया तेण चंति ॥ [४३] 'नमो लोए सव्यसाहूणं ।' नमो, नमस्कारु हुयउ । कोहं रहई ? 'लोए सव्यसाहूणं ।' लोकु 30 मनुष्यलोकु, तेह माहि जि के स्थविरकल्पिकादि भेदि भिन्न सर्व समस्त मुनि छई ति ज्ञान-दर्शन-चारित्ररूप मोक्षमार्ग साधनइतउ साधु कहियई । अथवा सर्व प्राणिवर्ग विपइ जि सम ति साधु कहियई, तीह रहई। तथा च भणितं- $13)2 Bh. काष्टादिकमय। [14) 1 Bh. अरहंतहं । आचार्यहं। 3 Bh. भेद । 25 १० पडावश्यकचालाययोधवृत्ति [$15-817). ४४-४८ - 10 15 निव्वाणसाहए जोए जम्हा साहति साहुणो । समा य सबभूएसु तम्हा ते सव्यसाहुणो॥ [४४] ईई पांचहीं रहई नमस्कार कीजतउ किस उ हुयइ इत्याह-एसो पंच नमुशारों-एउ पंच नमस्कार । 'सव्य पायप्पणासणो'-सपही पापहं रहई प्रणासकु फेडणहारु । 'मंगलाणं च सन्वेर्सि'-सयहीं मांगलिक्यहं 5 माहि । 'पढम हयइ मंगलं'-पहिलउं मांगलिक्यु हुयइ । $15) एह माहि जिनशासनप्रवर्तनादिकई कारणहं करी अहंत सिद्ध आचार्य उपाध्याय सर्वसाधु- लक्षण पांच नमस्कार करणाई । यथा- मग्गे अविप्पणासो आयारे विणयया सहायत्तं । पंचन्ह नमुकारं करेमि एएहिं हेऊहिं ।। [४५] ज्ञान-दर्शन-चारित्रस्पु मोक्षमार्गु, तेह तण प्रवर्त्तनु महंत तणउ धर्मु । 'अविपणासो' विणास तणा अभावु, सु सिद्धहं तणउ धर्म । आचारु ज्ञानाचारादिक सु आचार्यहं तणउ धर्मु । "विणयया' विनयभावु, द्वादशांगपाठशिक्षा सु उपाध्याय तणः धM । 'सहायत्त' धर्म सांनिध्यकरणु, सु साधु तणउ धर्म । ए पांच हेतु कारण, तीहं करी पांचहीं अरहंतादिकह रहई नमस्कारु प्रणामु 'फरेमि' कर। $16) नमस्कारपाठ विपइ इहलोक परलोक फलसूचक दृष्टांत लिसियई। इहलोयंमि तिदंडी सादिव्वं माउलिंगरणमेव । परलोय चंडपिंगल इंडियजक्सो य दिहंता ।। [४६] त्रिदंडी परिव्राजकु तेह संबंधिउ शिवनामु श्रावकपुत्रु त्रिदंडी। 'सादिष' श्रावकपुत्रिया रहई देवता सांनिध्ययसि सर्पस्थानि पुष्पमालामपनु सादिव्यु । मातुलिंगवन पीजउरा नउं आरामु विहां जु गयउ भावकु सु मातुलिंगपनि परी सूचविउ । ए प्रिन्हि इहलोकपल विषइ नमस्कार तणा दृष्टांत । 20 चंडपिंगलु चौर हुंटिफु या ए वि परलोकफल विपइ नमस्कार तणा दृष्टांत । पुलिंदयुगल क्थानकइतर इंहं न विशेषु स्वरूपु जाणिव । 817) स्थापनाचार्य स्थापनानंतरु चैत्ययंदना कीजइ । स पुणि चैत्यवंदना निषिध हुयइ । 'जपन्या मध्यमा उत्कृया ध।' तथा घ मणि- नरकारेण जहन्ना दंडगइ जुगल मज्झिमा नेया । संपुना उफोसा विहिणा खल बंदणा तिविहा ।। [४७] हाय जोडी माधइ घटायी शिरोपनाममा । अथया पंचांगप्रगामु जु पीतराग ६ कीजद म जघन्य चैत्यवंदना । 'दंडगथु जुगल ति'-'अरहंत चेहयाणे इत्यादि दंडक फदी पाउस्मग्गु, स्तुति 'जयवीयराये'यादिस्वरपु दंडगन्तुतिजुगल पहियद । एनलइ मध्यम चैसवंदना पहियइ । गक्रम्य मयन 'जयवीयराये त्यादि पहियह स पुगि मध्यम चैत्यवंदना । 'संपुन्ना कोसिधि' -पंच गमय घेत्ययंदना 20 अथवा द्विशमसर चैत्यरंदना उत्कृष्टा चैत्यवंदना पहिया । वंदंतो सम्म चेहयाई मुहमाणपगरिसं लहइ । तत्तो य कम्मनासं पणहसम्मो य निवा।। [१८] 25 15)1. Bh. उपभ्यायई ।
$18-819). ४९-५२ श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ११ मिच्छदंसणमहणं सम्मईसणविसोहीकरणं च । चियवंदणाइ विहिणा पन्नत्तं वीयराएहि ॥ [४९] बंदणअत्थमनाऊण जइवि तं कुणइ तहवि न वि सम्मं । सम्मं करणाभावे न होइ कम्माण निजरणं ॥ [५०] सम्मद्दिहिस्साऽसंसजिणो सुत्तभणियविहिणाओ। उवउत्तस्स य धणियं सम्मं करणं न सेसाणं ॥ [५१] पयं पएणं परिसंठबंतो पयत्थमचत्यमणुस्सरंतो। संवेयनिव्वेयरसं फुसंतो चियवंदणं इय विहिणा करिजा ॥ [५२] 818) ईहां दिनकृत्यविवरणु लिखीसिइ । इसइ अर्थिं प्रतिज्ञा तिहिं हूंतइ 'परं इरियापहियाए अपडिताए न कप्पइ किंचि चेइययंदण-सज्झायाई।' इसा आगमवचनइतउ पहिलङ इरियावही पडिकमि-10 यह। यथा 'इच्छामी'त्यादि भणी, 'समासमणु" एकु देई 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् इरियावहियं पडिकमामि ।' पाछइ गुरि 'पडिक्कमह' इसइ कहियइ हूंतइ, 'इत्थं' इसउं, भणी करी, 'इच्छामि पडिक- मिर्ड' इत्यादि पढियइ । $19) तिणि कारणि पहिलङ इरियावही सूत्र तणउ अथु लिखियइ । (२) इच्छामि पडिकमिउं १। इरियावहीयाए २। विराहणाए ३ । पहिली संपदा । र्यापथु भणियइ मार्ग, तिहां ज हुयइ स ईर्यापथिकी विराधना जीवयाधा । अथवा ईर्यापथु साधु तणउ आचारु । तथा च भणितं- ईपिथो ध्यानमौनादिकं साधुव्रतं । तिहां अतीचारकरणरूप विराधना । तेह हूंतउ पडिकमिया निवर्तिया 'इच्छामि' वांछ । किसइ हूंतद विराधना हुयइ ? इत्याह- (३) गमणागमणे ४। वीजी संपदा । गमनु अनइ आगमनु गमनागमनु तिणि हूंतइ । गमनागमनि किसी परि 15 20 विराधना ? इत्याह- (४) पाणकमणे ५। चीयकमणे ६। हरियकमणे ७। एतलइ त्रीजी संपदा । प्राण भणियई-वे इंद्रिय ने इंद्रिय चरिंद्रिय जीव, तींह नइ आझमणि 25 संघट्टनि हूंतइ । तया वीज नइ आक्रमणि हरिय नइ आक्रमणि इंह विडं आलापकई करी बीजहं रहई हरियह रद्दई सजीवपण कहि । (१) ओसा उत्तिंग पणा दग मही मफडा संताणा संकमणे ८॥ घउथी संपदा । 'ओसाउ' ग्रेहु एह नई महणु सूक्ष्म ही अप्काय रहई रक्षार्थ, 'उत्तिंग' भूमि मादि मंडलाकार विवरकारक गईमाकार जीर, अथवा की टिकानगरं । पनक पंचवर्णफूलि, 'दगमृत्तिका 50 अन्यापारमूमि चीखिलु कहियह अथवा दगु अपकाउ, मृत्तिका पृथिवीकार ! मर्पटसंतान कोलिका जालक । मड पाछइ ओसादिकई साहीं तणइ संक्रमणि हूंतह । किस पण कहियद । (६) जे मे जीवा विराहिया ९॥ एतलह पांचमी संपदा । SI8) ! Bh. मा। 2 B. omitsti Bh, has added it later. $19)! Bh. ना . 1 १२ पड़ावश्यफवालापयोधवृत्ति [$20-23). ५३-५४ $20) जि के जीव 'विराहियो' मई दुहेला कीधा ति पुणि जीव कउणि ? (७) एगेंदिया १०॥ वेइंदिया ११॥ तेइंदिया १२॥चउरिदिया१पंचिंदिया १४॥ एतलइ छही संपदा । एकु फरसनरूपु जीहं रहई हुयइ ति एफेंद्रिय, यथा एथिवीकाय, अप्काय, तेउकाय, बाउकाय, वनस्पतिकाय । तत्र धृथिवीकाय यथा सडी, धाहुडी, फिटिकडी, पाधरी, सूरी, 5 अरणेदउ, पाहणु, सींधयु, सूंघलु, हरियालु, हींगलो, माटी, परवाल, अनेरू जु'काइ खाणि माहि उपजइ सु पुढविकाउ । तथा हिमु, करा, उसु, पाणिउ, धूयारे, घनोदधि, अनेरू जु को जलभेदु सु अप्काउ । तथा आगि, वीज, उल्का, अंगार, मुर्मुरु, ज्वाला, अनेरू जु को अग्निभेदु सु तेउकाउ । तथा गुंजाशगु करतउ जु चाइ सु गुंजावातु, भूमि ओकली करतउ जु पाइ सु उत्कलियातु, भूतोलिउ मंडला- फारु जु बाइ सु मंडलिकावातु, शिलारूपु जु सु धनवातु, सूक्ष्मरूपु जु सु तनुवाद, अनेरु जु को 10 वातभेदु सु वाउकाउ । तथा साधारण वनस्पति अनंत फायभेद प्रत्येक वनस्पति अपर सर्व वनस्पतिभेद । 521) तथा फरसन-रसनारूप वि इंद्रिय जीहं रहइं हुयई ति वेइंद्रिय । यथा कृमि, गंडोला, तंबोलिया, गाडर, पालउ, पूंयरा, शंख, कपर्दक, जलो प्रमुख । फरसन रसना घाणरूप त्रिन्हि इंद्रिय जीह रहई हुयई ति वेइंद्रिय यथा-कीडी, मकोडी, कुंथुया, गोगीडा, जू, जऊया, ऊदेही, पांचुड, माकुण एवमादि । तथा फरसन रसना प्राण चक्षुर्लक्षण चत्तारि इंद्रिय जी रहई हुयई ति पठरिद्रिय, 18 यथा-माखी, यीच्छी, पतंग, तीड, भ्रमर प्रमुख । फरसन रसना' प्राण चक्षु श्रयणलक्षण पांच इंद्रिय जीह रहई हुयइ ति पंचेंद्रिय, यथा-देव, माणुस, नारकी, तिर्यच, जलचर मत्स्यादिक, थलचर गोमहिपी सिंह व्याघ्रादिक, खचर हंस सारस शुक काक घग ढींक घटकप्रमुख । 822) अथ विराधनाभेद लिसियई- (८) अभिहया १५, वत्तिया १६, लेसिया १७, संघाइया १८, संघट्टिया १९, 20 परियाविया २०, किलामिया' २१, उपविया २२, ठाणाओ ठाणं संकामिया २३, जीवियाओ यवरोविया २४, तस्स मिच्छा मि दुधाडं २५ । एतलइ सातमी संपदा । अभिसंमुहा आयता हूंता पाइ करी हणिया, 'अभिया' अथवा ऊपाडी करी लांखिया 'अभिया' । 'यत्तिया' 'पुंजि कीया, अथवा धूलि ओटहिया । 'लेसिया भूमि भित्ति धंभादिकह लगाडिया अयया थोड सर मीडिया । 'संपाइया' परस्पर सरीरे परी पिंट फीधा । 35 'संघट्टिया' थोड सई फरसिया । 'परियाविया' पण दूहविया । 'किलामिया" गिलानि एमाडिया अथपा जीवियसेसु पमाडिया । 'उद्दविया' प्रसाडिया । 'ठाणाओ टाणं संकामिया' एक थानक हूंता बीजह पानि संक्रमाविया । 'जीवियाओ ववरोविया' निटोल मारिया । 'वस्म मिच्छा मि दुफाई अभिया' इत्यादि प्रकार माहर दुष्कृतु मिथ्या विफल हुयउ । $23) मिच्छा मि दुशड पर नउ अर्यु सिद्धांत माहि पदिउ । यथा- मि चि मिउमद्दवत्ते छ ति य दोमाण छायणे होई। मि ति य मेराइ ठिओ दुति दुर्गच्छामि अप्पाणं ।। कचि कई मे पावंड ति य डेवेमि तं उबमामणं । एसो मिच्छादुफह पयक्सरत्यो समास ।। [५४] F20) 1 Bh. पंचेंदिया। 2 Bh adds (दि। 3 Bh. I II Bh. एन । 2 Bh. मंद्रिय । S B. Arti 4 Bh, adds at 1 $22) 1 Bb. PI112 B. 571 Bl. bas added thoxlster, । - 30 ३ क . . 10 १ $24-525). ५५-६०] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $24) अन प्रस्तावइतउ मिध्यादुष्कृतपदसंख्या लिखियह । देवा अडनउयसयं १९८, चउदस नेरइय १४, तिरिय अडयाला ४८ । तिन्निसयाई तिउत्तर भेया पुण सव्व मणुयाणं ३०३ ॥ परमाहम्मिय पनरस १५, तिनि य किन्विसिय इ, भिया १० य दस । लोगतिया य नवहा ९, दस भवणा १०, सोल वंतरिया १६ ॥ [५६] चरथिर जोइसिया दस १०, पारस कप्पा १२, अणुत्तरा पंच ५। नव गेविजा ९, एए अपजत्त-पजत्तओ दुविहा ॥ [५७] इय सत्त वि नेरइया ७, विगला ३, एगिदिया २१, जलयलया। खय-उर-भूय-परिसप्पा गभय संमुच्छ अडयाला ४८ ॥ [५८] छप्पनंतरदीवा ५६, अकम्मभू वीस ३०, इयर पन्नरस १५ । गन्मय दुहा वि मुच्छिय इगजुयसय १०१, ति जुय तिन्निसया ३०३ ॥ [५९] अभियावतिय-लेसियपमुहेहिं एएहिं ते गुणिअंति । छप्पन्नतया तीसा मिच्छादुधाडपया' हुंति ॥ [६०] F25) देयजातिभेद १९८ । यथा ‘परमाहम्मिय पनरसे' ति--परमाधाम्भिक देयहं तणा पनर भेद, यथा-अंधे १ अंग्ररीखी २, श्याम ३, शबल ४, रौद्र ५, उपरोद्र ६, फाल ७, महाकाल ८,15 असिपत्र ९, धणु १०, कुंभ ११, पालक १२, चेतरणी १३, सरवर १४, महाघोप १५ । तत्र जु परमायाम्मिकु देवु नारकहं रहई निणइ पाडइ यांधइ अंयतरुतलि ले मेल्हइ सु अंबु इसी परि कहियइ । जु निहतई नारकहं रहई संडसंड फरी अंगरीखु भाछु तिणि पचइ पचनायोग्य फरइ सु अंयरीसी कहियह २ । जु रनुहस्तप्रहारादिकई करी शातन-पातनादिक फर्म नारकहं रहई करइ पर्णि करी श्यामु मु श्याम ३ । जु अंत्र-यशा-हृदय-कालेयकादिक अवयव नारकहं तणा शरीर हूंता ऊपाडइ पर्णि करी20 शयलु फापरट तिणि फारणि सु शबलु फहियइ ४ । जु शक्ति-मुतादिकई नारकी पोवई मुरौद्रध्यानता फरी रोड फाहियह ५ । जु तीही जि वां मांग भांजई'सु अतिरोद्रध्यानता फरी उपरोह कहियइ ६ । जु पुंडी मी माहि पाती नारकी पचह वर्णि करी कालउ सु फालु फहियइ ७ । जु नारकी सगा नान्दा मांसपंड फरी साइ पनि करी महाफालउ मु महाकालु फहियइ ८ । असि पगु तेह तणइ आकारि पर तीहं फरी सदितु यनु जु विी फरी तेह, देठइ नारकी पाती पनयानादि यसि पाडी फरी नारकी 25 संघमंड जु करर मु असिपघु फहियह ९ । घणुह हूंता मेल्हियां छई जि अर्द्धचंद्रादिक माग तीदं करी नारसी सगां कादिकई अवययई रहई जु च्छेदन-भेदनादिक भाय फरइ सु घणु कहियइ १० । जु फुमादिकई, माहि पाती नारकी रद्दई पपइ मु कुंमु कहियइ ११ । जु कदंय फुमुमापार अथवा पयाकार किय पाठातात विधी करी नगई जिम तडफटनां हूंता नारकी रददं तेह माहि मुंजा मु याला कहिया १२ । जिम गालि विपर्ड' तिमी पिरू, जिस गालि प्रांयां निम लोटी ती तणी नदी 30 विध परी जु सेद मादि नारकी फलकलना हूंता यह परिवार निशि फारनि मुथैतरणी कहिया १३ ॥ अयपा परप गए जेद व स पैतरणी नदी से रह जु पर मुथैतरणी १३ । जु यमरंटवारल मालतीपशु मिली करी रोद उपरि नारकी सारी फरी सरस्सर आराटि फरना आफपी मुसरगम S)11. BL. PATI TITI 8.5) 1 Bh .। B.repeaks मांग। Bh.hss originsity threme reading or ites that corrected asna 10 15 आग्नेय ८, १४ पडावश्यकवालायबोधवृत्ति [526 - 890). ६१-६६ कहियइ १४ । जु भयभीत नारक पलायमान हूंता पशु निम पाडइ पाती महाघोपु करतउ हूंवउ निसंघइ मु महापोपु कहियइ । इति पनरह परमाधार्मिक भेद यमलोकपाल तणा जिसा पुत्र हुयइं तिसा छई एकु पल्योपमु आयूपउं रहई छइ । सममायांगवृत्ति हूंतउ एउ अर्यु लिसिया । $26) "तिन्नि मिचिसिया' किल्विपिक नीचप्राय देव ति पुणि तीर्थकर गणधरहं निहुँ थानकह भणिया । यथा- तिनि पलियातिमारा तेरससारा य किविसा मणिया । सोहम्मीसाण सम्कुमार-लंतस्स दिवाओ ।। [६१] तत्र सौधर्मेशान देवलोकई हेठइ जि किल्विपिक ति त्रिपल्योपमायुष्क, जि सनत्कुमार हेठइ ति निसागरोपमायुष्क, जि लंतक हेठइ ति तेरह सागरोपमायुप्क, इति विविध किल्लिपिकदेव । $27) जि सौधर्मेद्रादेशि जिनजन्मादि महोत्सवसमइ पुप्पवृष्टि सुवर्ण-रत्नादिवृष्टि महिमा करई ति धनद-सेवक-भक-देवभेद दश । $ 28) दीक्षासमइ जिन रहई जि संयोधई ति लोकांतिक देव, ति पुणि नाविध । यथा- सारस्सय १ माइया २ विन्ही ३ वरुणा ४ य अग्गितोया ५ य । तुसिया ६ अव्वावाहा ७ अग्गिवा ८ चे रिहा य ९॥ [६२] सारस्वत १, आदित्य २, वृष्णि ३, वरुण ४, अमितोय ५, तुपित ६, अव्यावाध ७, रिटा ९, इति नवधा लोकांतिक देव । पढमजुयलंमि सत्तउ सयाणि वियंमि चउदस सहस्सा । तइए सत्त सहस्सा नव चैव सयाणि सेसेसु ॥ [६३] सारस्वत-आदित्य रूपि प्रथमयुगलि सातसई लोकांतिक देव विमान छई। वृष्णि-वरुणरूपि बीजइं 20युगलि चऊदससहस्स विमान छई । नीजइ अमितोय-सुपितरुपि युगलि सातसहस्स विमान छई। अव्यायाम आग्नेय-रिष्टरूपहं सेसहं निकायहं नवसई छई। 529) तथा 'दसमवणे' ति-भवनपति दसे भेदे यथा- असुरा नागा विजु सुवन अग्गी य वाय थर्णिया य । उदही दीर दिसा वि य दस मेया भरणवासीणं ॥ असुरकुमार १, नागकुमार २, विद्युत्कुमार ३, सुवर्णकुमार ४, अमिकुमार ५, वातकुमार ६, स्तनितकुमार ७, उदधिकुमार ८, द्वीपकुमार ९, दिक्कुमार १०, इति दसविध भवनपति नामानि । 530) 'सोलांतरिये' ति - सोल व्यंतरभेद यथा- पिसाय १ भूया २ जक्खा ३ य रक्पसा ४ किंनरा ५ य किंपुरिसा ६ । महोरगा ७ य गंधच्या ८ अट्टाविहा वाणमंतरिया । [६५] अणपन्निय १ पणपन्निय २ इसिनाइय ३ भूययाइए ४ चेव । कंदिय ५ तह महकंदिय ६ कोदंडी ७ चैव पणगे य ८॥ [६६] इति सोल व्यंतर भेद। $24) 4 Bh. लिखिउ।26) 1 Bh. यानकि । 27) 1 Bh has a later addition तिर्यक before ज़ुभक।30) 1 B. omits the sentence, [६४] 25 30 ६31-536). ६७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $31) 'चरथिर जोइसिया सेति । चंद्र-सूर्य-ग्रह-नक्षत्र-तारकलक्षण पांच जोइसी देव तणा भेद । मनुष्यलोक माहि चर मनुष्यलोक बाहिरि थिर पांच भेद । सबइ मिलिया दस जोइसी देव तणा भेद । 532) 'पारस कप्पे' ति-बारह देवलोक तणा वारह देवभेद । 'अणुत्तरा पंचे' ति विजय, वेजयंत, जयंत, अपराजित, सर्वार्थसिद्धलक्षण पांच अनुत्तर विमान देव । 'नव गेविजे' ति-अवेयक नव, यथा- हिहिम-हिहिम पहिला प्रैवेयक रहइं सुदर्शनु नामु १ । हिटिम-मज्झिम वीजा ग्रैवेयक रहई सुप्रबुद्ध । नामु २ । हिटिम-उपरिम त्रीजा प्रैवेयक रहई मणोरमु नामु ३ । मज्झिम हिटिम चउथा अवेयक रहई सर्वतोभद्रु नामु ४ । मज्झिम-मज्झिम पांचमा प्रैवेयक रहई सुविसालु नामु ५ । मज्झिम-उवरिम छट्ठा प्रैवेयक रहई सुमनसु नामु ६ । उवरिम-हिटिम सातमा अवेयक रहई सौमनस्यु नामु ७ । उवरिम-मज्झिम आठमा अवेयक रहइं प्रीतिकरु नामु ८ । उवरिम-उवरिम नवमा प्रैवेयक रहई आदित्यु नामु ९ । तिहां जि देव ति नव प्रैवेयक देव । धुर लगी सवइ मिलिया नव नवति देव तणा भेद हुयई। 833) तथा जीवहं रहइंछ पर्याप्ति हुयई यथा-आहारपज्जत्ती १, सरीरपजत्ती २, इंदियपजत्ती ३, आणपाणपजती ४, भासापजत्ती ५, मणपजत्ती ६ । तत्र आहारग्रहणशक्ति आहारपर्याप्ति १ । सरीररूपि करी आहारपरिणामन शक्ति सरीरपर्याप्ति २ । इंद्रियरूपि सरीरपरिणामनशक्ति इंद्रियपर्याप्ति ३ । भान- पानवर्गणा पुद्गलग्रहण आनपान भणियई । ऊसास नीसास तींई नइ रूपि आनपानवर्गणा पुद्गलपरिणामन व्युत्सृजन लक्षण आनपानपर्याप्ति ४ । भापावर्गणा पुद्गलग्रहण भापारूपि परिणामन व्युत्सृजनलक्षण । भाषापर्याप्ति ५ । मनोवर्गणा पुद्गलग्रहण मनोरूपि परिणामन व्युत्सृजनलक्षण मनःपर्याप्ति ६ । ती माह चत्तारि पर्याप्ति पहिली एकैद्रियजीवहं रहई हुयई। विकलेंद्रिय अनइ असन्नी रह्इं पांच पर्याप्ति हुयई। सन्नी रहई छ पर्याप्ति हुयई। तथा च भणितं- आहारसरीरिंदिय पजत्ती आणपाण भास मणे । चत्तारि पंच छप्पि य एगिदिय विगलसन्नीणं ॥ [६७] 20 इणि कारणि जि जीय पर्याप्ति पूरी करई ति पर्याप्त कहियई । जि पर्याप्ति पूरी करई नहीं अथया करिसिई ति अपर्याप्त कहियई । इणि कारणि भणिउंति पर्याप्तापर्याप्तभेदद्वय करी गणिया हूंता अडनऊय सउ अट्ठाणऊ सउ देवभेद हुयई । 834) चऊद नेरइय सात नरक । यथा घर्मा, वंसा, शेला, अंजना, रिष्टा, मघा, माघवती नामक तह तणा सातइ नारकी पर्याप्तापर्याप्त भेदद्वय करी चऊद नारकीभेद । $35) 'तिरिय अडयाला' इति-तिर्यच अद्वेतालीस भेद । यथा विकलेंद्रिय-इंद्रिय १ इंद्रिय २ चउरिद्रिय ३ भेदइतउ त्रिविध । पृथिवीकाय ४, अकाउ ५, तेउकाउ ६, पाउकाउ ७, अनंतचन- सतिकाउ ८, सूक्ष्मयादर भेदद्वय करी १३, प्रत्येक वनस्पतिकाउ १४, जलचर १५, थलचर १६, खचर १७, उरपरिसर्प १८, मुजपरिसर्प १९, गर्मज-संमूछिम भेदद्वय करी जलचरादिक पांच दसभेद हुयई इति चउवीसभेद २४, ति सवइ पर्याप्तापर्याप्त भेदद्वय करी तिर्यच अद्वैतालीस भेद ४८। 30 (36) 'तिन्निसया य तिउत्तरभेया पुण सव्यमणुयाणमिति मनुष्यभेद ३०३ । यथा-अंवरद्वीप- मनुष्य छप्पन्न भेद, यथा-क्षुल्लहिमवंत पर्वत नी दाढ पूर्वसमुद्र माहि अनइ पश्चिमसमुद्र माहि कोणे विस्तरी छई । तिहां सात सात अंतरद्वीप छई । एवंकारइ अट्ठावीस अंतरद्वीप'लहिमवंति छई। इसी (33) 1.B. has dropped the line betireen ......व्युत्सृजनलक्षण...... 136) 1 Bh. 25 omits अंतर।
- - । १६ पडावश्यकथालावयोवृत्ति [37-840) ६८-६९ हिं जि परि अट्ठावीस अंतरद्वीप शिसरी पर्वति पुणि छ। ति सबइ मिलिया हूंता ५६ अंतरद्वीप हुयई । तिहां युगलिया मनुष्यभेद ५६ हूया । अर्मभूमि नीस, यथा-अंबूद्वीप माहि छ, धातुकी संड माहि पारद, पुष्परवरद्विपार्व माहि वारह, एवंकारइ त्रीस अकर्मभूमि । तिहां युगलियां मनुष्यभेद जीस । कर्मभूमि १५, यथा-पांच भरत, पांच ऐश्वत, पांच महाविदेह तिहां पनर मनुष्यभेद । ५६, ३०, । १५ सबइ मिलिया १०१ ति पर्याप्तापर्याप्त समूछिम भेदवय फरी गणिया हूता प्रिन्हिसई विडोत्तर मनुष्यभेद हुयइ । $37) तउ पाछइ अट्ठाणऊसउ देव भेद । घऊद नारकी भेद, अद्वेतालीस तिर्यच भेद, निन्हिसई विडोत्तर मनुष्यभेद । सय मिलिया पाचसइ निसह ति मगलाई जीवभेद ! ससार माहि फिरतइ जीवि अभिघातादियह करी विराधिया सभपई । इणि कारणि भणिउँ अभिघातादिकई दसह पदई 10करी गुणिया हूंता निसोत्तर मिध्यादुप्कृतपद हुयई । 138) इसी परि जु मिथ्या दुष्कृतपद सूचवतउ इरियावही पडिक्कमइ सु तेतीही जि पार फेवलज्ञानु ऊपाडइ । चथा- गन्छि एकि लघु क्षुहकु एकु बरसालइ वाहिरि' वालकह माहि वाहलइ नेपण पेट हेठइ दे अनइ तरिवा लागउ] महात्मा आविया, चेला तरता देखी करी विढई। तेतलइ गुर आविया । गुरे 18 कहिउं-'महात्माउ। चेलउ लहुडउ भोरउ भागहउ म चडरडायउ' तेतीपार चेलउ परहंसिउ । गुरे भणिउ--'म वच्छ उगउ रहि को काई नहीं कहई। तउ चेल धणे परहंसिउ । गलसरण भरिवा' लागउ। गुरे माथइ हाथ दे करी आपणपा आगइ कीधउ । वसति आविया । गुरे इरियावही थिर थिका आखरि आखरि अर्यु चीतवता हूता पडिक्मी । गमणागमणउ आलोइज" । तउ पाछइ यतिए पुणि आलोइउ । चेला आगइ गुरे कहिउ"-'वच्छ । इरियावही पडिकमता छप्पन्नसइ नीसा मिध्या 20 दुष्कृत पद जाणी करी सवहीं जीव" रहई मिच्छामि दुकडु दीजइ ।' तउ पाछइ चेलउ गुरुवचन तणइ अनुसारि इरियावही नउ अर्थ चीतयतउ सरहीं जीवह रहइ मिच्छामि दुकडु देयतउ इरियावही पडिक- मतठ शुक्लध्यानाधिरोइतउ केवलज्ञानु ऊपाडी" अनेक भविक लोक प्रतिनोधी करी सिद्धि गया। 139) तथा कालिकाचार्य पुणि इरियावही मात्र प्रतिक्रमणि मिध्यादुष्कृत प्रदानि शुद्धा इसई साभलियइ । तथा उपदेशमाला माहि पुणि भणि- पडिवजिण दोस नियए सम्मं च पायवडियाए । तो किर मिगाईए उत्पन्नं केलं नाणं ।। [६८] तथा अनेरइ थानकि भणिउ- नियदोसे गरहंती गुरुणीपाए सिरेण पणमंती । भवस्वं भावंती मिगावई केवलं पचा ।। $40) इसी परि आलोई पडिकमी करी सुद्धचित्तु हुयउ हूतउ पुनरपि पाउसम्ग पायच्छित्ति करी सुद्धिविशेषनिमित्तु इसउं पढइ- $38) 1 L omts ? L omits 3 Bh घटद ति। P बढद। IL आय्या। 5 Bh गुरि। 6 Bh अडवडावा। L दडवडावउP वडवावड़। 7B मणिवा। 8 Bh देई। P.पको 10L- भालोर्ड | P आलेवउ । 11 L गुरि चेरा भागइ कहि । 12 Bh J, P जीवई। 13 L. उपाजावी। 25 30 - १७ 841-842). ६९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत (९) तस्सुत्तरीकरणेणं २६, पायच्छित्तकरणेणं २७, विसोहीकरणेणं २८, विसल्लीकरणेणं २९, पावाणं कम्माणं ३०, निग्घायणट्टाए ३१, ठामि काउसग्गं ३२॥ एतलइ आठमी संपदा । तेह आलोचित प्रतिक्रमित अतिचार रहइं उत्तरीकरणादि हेतु काउसग्गु 'ठामि' करउं इसी परि क्रियासंबंधु करेवउ । $41) अनुत्तरु अप्रधानु, उत्तर प्रधानु, पाछइ अनुत्तर हूंतउ उत्तर कीजइ, उत्तरीकरणु । कहियइ । पुनरपि संस्कार वसइतउ सुद्धतरकरणु जेह अतिचार तणउं पूर्विहिं आलोचनादिकु कीधउं, तीही जि रहई बली सुद्धिविसेस करणनिमित्तु काउसग्गकरणु । सु पुणि उत्तरीकरणु पायच्छित्तकरणि करी हुयइ इत्याह – 'पायच्छित्तकरणेणे' प्राइहिं बाहुल्लि करी चित्तु जीवु अथवा मनु सोधइ इणि कारणि प्रायश्चित्तु; अथवा पापु छेदइ इणि कारणि पायच्छित्तु । तेह करणि हेतु करी सु पुणि प्रायश्चित्तु । विमुद्धि करी हुयइ इत्याह – 'विसोहीकरणेणं विसोधनु विसुद्धि, अतिचारनिवर्तनि करी आत्मा रहई 10 निर्मलता । तिणि हेतु करी तेऊ विसोधिकरणु विसल्लताकरणि हूंतइ हुयइ इणि कारणि भणइ 'विसल्ली- करणेणं' मायाशल्य, निदानशल्य, मिथ्यादर्शनशल्यरूप त्रिन्हि शल्य ती करी रहित आत्मा तणउं करणु विसल्ली करणु तिणि हेतु फरी । किसइ कारणि ? 'पावाणं कमाणं निग्घायणट्ठाए' भव रहइं हेतु छई पापकर्म, तीहं, रहई निर्यातननिमित्तु समुच्छेदनिमित्तु काउसग्गु कायव्यापारपरिहारु 'ठामि' करउं। *(१०) अन्नत्य ऊससिएणं नीससिएणं खासिएणं छीएणं जंभाइएणं उड्डएणं, 15 वाय-निसग्गेणं, भमलीए पित्तमुच्छाए, सुहुमेहिं अंग-संचालेहि, सुहुमेहिं खेल- संचालेहि, सुहुमेहिं दिहि-संचालेहि, एवमाइएहिं आगारेहिं, अभग्गो अविराहिओ हुन्ज मे काउसग्गो। जाव अरिहंताणं भगवंताणं नमुकारेणं न पारेमि, ताव कार्य ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं वोसरामि । ६42) किस सर्वथा ? नेत्याह-'अन्नत्थूससिएणं इञ्चाई' उससिउ सासगहणु, नीससिंड सास-20 भोचनु, कांसिउ खांसकरणु, क्षुतु' छीककरणु, जूभितु यगाईकरणु, उद्गारितु उडुकारकरणु, वायनिसग्गु अधोवातनिस्सरणु । इहं हूंतइ अनेरइ व्यापारि करेबइ काउसग्गु । ऊसासादिक अशक्यपरिहारता करी मोकला संपातिम जीवरक्षा कारगि कासितादिक मुखि मुसरस्त्रिका हस्तप्रदानादि जयणा करी करेवा । अन 'आकारभमलिए पित्तमुच्छाग इचाइ' असंभावितु देहभ्रमणु भमलि । पित्तमूर्छा पित्त क्षोभइतर थोडी मूच्छा तीहं नइ संभवि हूंतइ पइसियउं । सहसा पतनि हूंतइ संजम अनइ सरीर बिहुं रहई 25 विराधना हुयइ । 'मुहुमेहिं इश्चाई' । सूक्ष्म अंगसंचार रोमकंपादिक, सूक्ष्मसेलसंचाल थूकगिलनादिक, सूक्ष्मदृष्टिसंचार निमेपादिक । इहं तर अनेरइ व्यापारि करेवउ काउसग्गु । ए सबइ मोकला । 'एवमाइएहिं ति । एयमादिकई आकारहं अपवादहं करी । आदिशब्द इतउ अनि वीज उद्योत तणइ फूसणइ हूंतइ, पावरणमणि पादचूंटी हूंतई, पंचेंद्रियजीवि आगइ उतरता हूंतइ, तेह पहिलडं, आगइ गगनि हूंतइ, चोरसंभ्रमि आपणपा रहई, अथया अनेरा रहई सर्पहकि हूयइ हूंतइ, पंचवीस 30 ऊमास तणइ अपूरणिहिं, नमस्कार तणइ भगनिहिं', काउसग्गु पारताई भंगु न हुयई । इसउ मथु आणियउ । अभागु सर्वथा असंहितु । अपिराधितु, थोडोइ' अविनष्टु 'मे' माहरउ काउसग्गु 'हुज' हुउ । $11) ][sv. ltare omitted this portion of the sūtm here, but they have cited it in 575.2) 1 Bh omits. 2. Bh. वगरनादिर। 3 Bh. adds अपक्ष B. omits, retaining only-है। 5 B.bss (probabls) long-tard Bh.-1 6 Bh.नं. - - " 5 10 15 १८ पडावश्यकघालाययोधवृत्ति [843-544). ७०-७७ फेतलउ 'कालु' ? 'जावे' त्यादि । जेतलइ 'नमो अरहताणं नमुकारेणं न पारेमि' जा 'नमो अरहंताणं' इसउ भणी न पारेमि' पारिजाउं नहीं । ताय किं इत्याह-- तेतल: कालु 'कार्य' काउ देहु, 'ठाणेणं', अस्थानादि करी, 'मोणेणं' वचननिरोधि करी, 'झाणेणं' मनःसुप्रणिधानि करी, 'अप्पाणं' आपणउ, 'योसिरामि वोसिरउं परिहरउं । (43) अथ इरियावही संपदापदादि अवयव लिखियई- इच्छ १ गम २ पाण ३ ओसा ४ जे मे ५ एगिदि ६ अभिहया ७ तस्स । अडसंपय बत्तीसं एयाई वन्नाण सढसयं ।। [७०] 'पन्नाण य सड्ढसयं' दउढ सउ आसर इरियावही इणि मति 'तस्सुत्तरी' त्यादि पाखइ आठ संपदा । यत्रीस पद जिम हुयई तिम कहियई- चउ १ रेग २ तिनि ३ पंचि ४ ग ५ पण ६ दस ७ तिन्नि ८ स्थ हुँति आलावा । इरियाए नायव्या तस्सुत्तर एवमाइ विणा ।। [७१] संपदाक्षर प्रमाणु लिसियइ- चीसं १ छ २ सोल ३ बावीस ४ अट्ट ५ इगवीस ६ इगुणवन्न ७ ८। अडसंपय पयवन्ना इरियाए दिवढसयमाणे ॥ [७२] अथ मूलमतु लिखियइ - मूलमतिहिं संपदापदादि अययय पूर्वोक्त इ नि जाणिया । अथ अंतपद लिसियई। पढ़मा विराहणाए गमणागमणमि तह भवे वीया। हरियकमणे तइया, संकमणे तह चउत्थीया ।। [७३] जीवा विराहिया पंचमी य पंचिंदिया भवे छट्ठी । मिच्छामि दुकडं सत्त, अट्ठमी ठामि उस्सग्गं ।। [७४] इणि मति 'ओसा' इत्यादि एकु पदुः । 'तस्स मिच्छा मि दुकडे' ए बिन्दि पद सातमी संपदा माहि गणियई । 'तस्सुत्तरीकरणेणं' इत्यादि 'ठामि काउस्सग्गं' एती सीम आठमी संपदा'। इणि मति आठहीं संपदा तणां पद् कहियइं- चउ १ रेग २ तिनि ३ इग ४ पण ६ तेरस ७ दसग ८ हुँति आलावा । अट्ठत्तीस पमाणा अडनउयसयं च वन्नाणं ।। [७५] अथ संपदाक्षरप्रमाणु लिसियइ- वीसं १ छ २ सोल ३ यावीस ४ अट्ट ५ इगवीस ६ सत्त बन्ना ७ य । अद्वेतालीस ८ तहा अडवीसामाण अक्सरया । [७६] (44) अथ जाणाविया कारणि प्रस्तावइतर काउसग तणा दोष लिखिय। यथा- घोडय १ लया २ य थमे कुहे ३ माले ४ य सारि ५ यह ६ नियले ७॥ लंयुत्तर ८ थण ९ उद्धी १० संजय ११ सलणे १२ य वायस १३कविढे १४॥ [७७) 113) 1 B. omits पद । 2 B. omits between मातमी सपा - माठमी उपदा (inclusive) 3Bh. आठमीही। 20 25 30 ६45-846) ७८-८२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत सीसोकंपिय १५ मूई १६ अंगुलिभमुहा १७ य वारुणी १८ पेहा १९ । एगूणवीस दोसा काउस्सग्गरस वजिजा ॥ [७८] घोटक जिम विपमचरणता घोटकु १, वातचालित लता जिम कंपमानकायता लता २, थांभड भीति ओठंभी करी रहणु थंभकुड्ड ३, अपरि माथउं लगाडी करी स्थानु माल ४, शबरी पुलिंदी तेह जिम गूझ देसि हाथ दे करी स्थानु सनरी ५, वधू जिम माथउं नीच करी रहणु वधू ६, निगडित 5 जिम पाद वे मेली करी अथवा मोकला करी रहणु निगडु ७, नामि ऊपरि गोडा हेठइ प्रलंयमानु चोलपट्टउ करी स्थानु लंयुत्तर ८, दसादिरमाथु' अथवा अज्ञानवसि हियउं आच्छादी करी स्थानु थणु ९, शकट ऊधि जिम अंगूठा अथवा पान्ही मेली करी स्थानु सगडुद्धी १०, साध्वी जिम प्रावरी करी स्थानु संजता ११, खलणि कडियाली तेह जिम रजोहरणु आगइ करी रहणु खलणि १२, वायस जिम चक्षुगोल' चलायतउ हूंतउ रहइ वायसु १३, कविगु कउछु तेह जिम परिवानु पिंडु करी स्थानु 10 कविह १४, भूताधिष्ठित जिम माथउं कंपायतउ रहइ सीसोकपितु १५, मूक जिम हू हू शब्द करतउ रहइ मूकु.६, आलापक गणिया निमित्तु आंगुलि अथवा भांपणि चलावतउ रहइ अंगुलिभमुहा १७, यारुणी सुरा तेह जिम बुडबुडा रखु करइ वारुणी १८ वानर जिम लोगस्सुजोयगरे चीतवतउ होठपुट चलावइ पेहा १९, ए ओगुणीस दोस काउसम्ग तणा जाणिया । जाणी करी वर्जिया । 45) काउसग माहि 'चंदेमुनिम्पलपरा' सीम 'लोगसुजोयगरे' चीतवी, पारिइ हूंतह समस्तइ ।। 'लोगरसुजोयगरे' भणेपी । इसी परि इरियावही पडिधामी क्री गोडिहिलियां थाई महांत सवेग निर्येद रस संसूचक नमस्कार रही। तउ पाछइ अन्नुनंतर अंगुलि कोसागारेहिं दोहिं हत्येहि । पिट्टोवरि कुप्परसंठिएहिं तह जोगमुद्दति ॥ [७९] $46) इसी जोगमुद्रा वर्तमान प्रणिपातदडकु पढइ । सु पुणि एहु- (११) नमोत्धुणं, अरहंताणं, भगवंताणं ।सं०१॥ नमस्कारु हुआ, ' याक्यालंकारि अर्थि, यथा- नम इति एस पणामो अत्यु चिय मे भरउ नमुकारो। निंदुसहिओ णयारो वयणस्म विभूसणे भणिओ ।। [८०] पीई रहई नमस्कारु ? 'अरहंतागं', 'अरिहंताणं', 'अरुहंता' इति निहु परि पालु। अरिहंति वंदण नमसणाई अरहंति पूयसकारं । सिद्धिगमणं च अरहा अरहंता तेण युचंति ।। [८१] इसा पचनइतउ देवदेवेंद्रन यंदग नमरकरण सत्कारपूजे अरहइ अथग सिद्धिगमनु अरहर तिणि कारणि महंत यहियई । अट्टविहं चिय कम्मं अरिभूयं होड सव्य जीगणं । ताम्म अरिहंता अरिहंता तेण युगंति ।। [८२] उमा उपनदन अष्टप्रारु मानापरणादिसु पसु मायरिए समानु हणइ जिजि कारनि अरिहंस पदिपई। FL) ht-1 : wh ginsert nitheir FIG) 1 B..-पूरा। 20 30 5 पडावश्यकपालावयोधवृत्ति [47 -$50). ८३-८४ दग्धे पीजे यथाऽत्यन्तं न रोहति ययांकुरः । कर्मचीजे तथा दग्धे न रोहति भवांकुरः ।। [८३] इसा मणनइतउ यली संसारि नहीं रहई नहीं ऊपजई तिणि कारणि अरहंत कहियई। ती निमित्तु नमस्कारु ति पुणि किसा छई ? भगवंत भगु छए भेदे । तथा हि- ऐश्वर्यस्य समग्रस्थ रूपस्य यशसः श्रियः । Vधर्मस्याथ प्रयत्नस्य पण्णां भग इतीहना ।। [८४] सु समग्र ऐश्वर्यादिलक्षणु भगु जीह रहई हुयइ ति भगवंत । (१२) आइगराणं, तित्थगराणं, सयंसंबुद्धाणं । सं०२१ 847) आपणह २ तीथि सर्वनीति हेतु श्रुतधर्म तणउ आदि करई तिणि कारणि आइकर । तीर्थं 10 चतुर्विधु संधु अथवा प्रथमु गणधरु करई तिणि कारणि तीर्थकर । स्वयं आपहे परोपदेस पासइ संबुद्ध ज्ञाततत्व तिणि कारणि स्वयंसंबुद्ध । ती निमित्तु नमस्कारु । (१३) पुरुसोत्तमाणं पुरुससीहाणं । पुरुसवरपुंडरीयाणं । पुरुसवरगंधहत्यीण। सं०३। हु48) पुरुष विशिष्टसत्त्व तीह माहि तथा स्वभावता लगी असाधारण गांमीर्यादिगुण जोगइतर 15 उत्तम पुरुषोत्तम । कर्मशत्रु प्रति सूरता करी सिंह सरीसा इति पुरुपसिंह । पुरुपवर पुंडरीक सरीखा । जिम पुंडरीक पंक माहि ऊपजइ, जल माहि वाधई, पंकु जल वे मेल्ही करी ऊपरि रहई, तिम अरहंत पुणि कर्मपंकि अपना, भोगजलि वाघिया, घेऊ मेल्ही करी ऊपरि रहई इति पुरुपयर पुंडरीक कहियइं। पुरुपवर गंधहस्ति सरीसा, जिम गंघहस्ति नइ गंधि क्षुद्र गज भाजई ऊभा न रहई तिम तीर्थकर-विहार-बातगंधि करी ईति' दुर्भिक्षादिक उपदय गज भाजई इति पुरुपयरगंधहस्ति कहियई । ती निमित्तु नमस्कारु । (१४) लोगुत्तमाणं लोगनाहाणं लोगहियाणं लोगपईवाणं लोगपजोयगराणं। सं०४॥ (49) इंहां लोकु भव्यसत्यु कहियई । तेह माहि सकलकल्याणता करी जु छइ तथा भव्यसत्व- भाबु तिणि फरी उत्तम लोकोत्तम । लोग विशिष्ट भव्यसत्य तोह रहई सम्यक्त्वजिदानि करी रागादि चोर उपद्रव रक्षणि करी, अलब्धलाभ लक्षणु योगु लब्धपरिपालन लक्षणु क्षेमु करई इति लोकनाथ । 25 लोकु सकलु एकेंद्रियादि प्राणिवर्गु, नेह रहइं रक्षणादि करी हित इणि कारणि लोकहित । लोऊ विशिष्ट- संज्ञि प्राणिसमूहु, तेह रहई उपदेस किरणहं करी मिथ्यारच तिमिर निवारण भावि करी लोकदीप । लोकु गणधरादिकु, तेह रहाई प्रद्योतु तत्वप्रकासु करई इति लोकप्रद्योतकर । तीहं रहई नमस्कार । (१५)अभयदयाणं चक्खुदयाणं मग्गदयाणं सरणदयाणं योहिदयाण। सं०५। (50) 'इहपरलोयादाणमकम्हा आजीक्मरणमसिलोग' इति सप्तविधु भउ कहियइ। तथा हि- 30 स्वजाति तणउ भउ इहलोक भउ १, परजाति तणउ भउ परलोक भउ २, चोरराजादिकई तगड रिद्धिहरण तणड भउ आदानभउ ३, वीजपतनादि वसइतउ अचीतवीउ भ3 अकस्माद्भउ ४, दारिदिउ ६ किम जीविसु इसउ भउ आजीविकामा ५, मरिया तणउ भउ ६, अपकीर्ति तणउ भउ अश्लोक भउ ७, इति सप्तविधु भउ । तेह नउ अभावु दियई इति 'अभयदय'। तत्यावयोधरूप ज्ञानदृष्टि दियई इणि कारगि 548) I ईति is a type of उपदव । There are six types of इति । 20 - - 551-555). ८४] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत २१ 'चक्खुदय । ज्ञानदर्शन चारित्ररूपु मार्ग दियई तिणि कारणि 'मग्गय । रोगादि भयभीत प्राणि प्राणदायकत्वइतर 'सरणदय' । सम्यक्त्वदायकत्वइतउ घोधिदय । ती निमित्तु नमस्कार। (१६) धम्मदयाणं धम्मदेसयाणं धम्मनायगाणं धम्मसारहीणं धम्मवर- चाउरंतचधावट्टीणं । सं०६॥ $51) यथोचित गृहिधर्मादायक इति 'धम्मदय' । धर्मदायकचु धर्मदेशना करी हुयइ इति । धर्मदेसग धर्मकथक । धर्मकरणइतउ, धर्मफलोपभोगइतउ, धर्मवर्द्धनइतउ, नायक ठाकुर इति 'धम्म नायग' । धर्मरथ भव्यरथ रहई सम्यग् दर्शन प्रवर्तन पालन जोगइतर सारथि 'धम्मसारही' तीहं सरीसा इति 'धम्म सारहिणों' । तथा च भगति श्री महावीरि श्रेणिकधारिणीपुत्रु मेधकुमारु साधुचरण- संघट्टबाधितु प्रभाति संजमु मूकी घरि जाइसु इसइ अभिप्राइ बांदिवा आविउ, पूर्वभव सुमेरुपम हस्ति नाम कथनि संयोधी करी संजममागि थिरु कीघउ । धम्मसारथि भाव विपइ संक्षेपिहिं मेघकुमार कथा। 10 धम्मू जु वरु प्रधानु चउगति अंतकरणइतउ चाउरंतु जिसडं चक्रु हुयइ तिसरं च तिणि वर्तई 'धम्मवर चाउरंत चावहिणो,' तीहं रहई नमस्कार । (१७) अप्पडिहय वरनाणदंसणधराणं वियदृष्छउमाणं । सं०७। $52) अप्रतिहतु अस्सलितु वरु प्रधानु विशेपयोधरुपु ज्ञानु सामान्यवोधरूपु दर्शनु धरई इति अप्रतिहत्तयरज्ञानदर्शनधर । व्यावृत्तु निवर्तिउं छा ज्ञानावरणीयादिकु कम्र्मु जीई रहई ति 'वियदृछम्म', 16 ती निमित्तु नमस्कार। (१८) जिणाणं जावयाणं तिन्नाणं तारयाणं युद्धाणं योहगाणं मुत्ताणं मोयगाणं । सं०८॥ हु53) रागादि जयकारिया जिण । अनेराई रहई रागादि जप करावणहार जायग । भवसमुद्र पारगत तीर्ण 'तिम्न' । अनेराई रहई भरसिंधु पारदायक तारक 'तारय' । शाततत्व 'युद्ध' । तत्याययोधक 20 योधक' । कर्ममुक्त 'मुत्त' । कर्ममोचापक 'मोयग' तीहं रहई नमस्कारु । (१९) सव्वन्नृणं सव्वदरिसीणं सिवमयलमख्यमणंतमक्खयमव्यावाहम- पुणरावित्ति सिद्धिगई नामधेयं ठाणं संपत्ताणं नमो जिणाणं जियभयाणं । सं०९। $54) सर्व्ववस्तु सामान्य विशेषात्मकु हूंतउ केवलज्ञान प्रथमसमइ विशेषरूपता करी जाणई निणि कारणि सर्वज्ञ कहियई । तउ पाछइ वीजइ समइ सर्ववस्तु सामान्यात्मकता करी देसह तिणि कारणि 25 सर्वदर्शी कहिय। 555) अथ उइ विमइ को कहइ-एक समइ आणइ वीजइ समइ देसइ-तर मानसमड देसइ नहीं, दर्शनसमर जागइ नहीं इमउ दोपु मर्मज्ञ रहई आवइ, इस न कहियूं । ज्ञानदर्शनलन्धि तणा मदा संभइतउ मा सर्वदर्शी | मदा पहियइ । जीप तणउ इसू जु म्यभानु छह । जुझानोपयोगु अनः दर्शनोग्योगु गिहि नि फरी हुयइ । जिम लोक माहि पाचपादिपु चिनाणी येनींदी यार पाकादिक 50 फर्मु फरइ, पुगि पाचकारि-लब्धि-सभापता मदा पायकु पारा इत्यादि प्रकारि बोलाविया निम अगि परी जागत् देपन हूंतर, मदा लब्धिमहायातउ म अना मपंदी सदा पहियइ । अयया लेतीगार ममा पस्नु मामान्यधर्म उपमनु गौणु प्रतिमासा तथा ममस्त यम्नु विशेषयन मुख्यु (1)! Bh, aadias पानावारतमा । 153) 1 13, anits, $54) 1 A-मानम्-मम्मम्- भ-भाग-भाजपा-शुगगर्मित। - - 10 15 २२ पडावश्यकवालायबोधवृत्ति [556 - 557). ८५-८८ प्रतिभासइ तेतीवार सर्वच कहियइ । जेतीवार विशेषधर्मु गौणु प्रतिभासइ सामान्यधर्मु मुख्यु प्रतिभासइ तेतीवार सर्वदर्शी कहियइ । दोषु को न होयई । दहां बहु कहिवउं छइ । पुणि विस्तरवा कारणि लिखि नहीं । जु को विस्तर जोयइ तिणि नंदिवृत्ति हूंतउ जाणिवउ । ईहां मुग्धजन तर्कवादु परीछई नहीं तेह कारणइतउ पुण लिखिउ नहीं। 'सिवु निरुपद्रवु । अचलु चलनक्रियारहितु । अरजु 5 रोगविवर्जितु । अनंतु अनंतज्ञातव्यवस्तु ज्ञानमंजोगइतउ । अक्षउ क्षयहेतु तणा अभावइतउ । अव्यायाधु अमूर्तभापति। $56) अपुनरावृत्ति आवृत्तिहेतु फर्म नणा अभावइतउ । जइ किमइ संसारहेतु कर्म तणइ अभाविहिं बौद्धमत जिम जिन रहई संसारि अवतारु कहियइ तर दोपु बोद्ध रहई कहियइ सु जिन रहई पुणि आवइ । तथा हि- जइ किमइ अकारणु संसार कहियइ तउ सदा संसार जीव रहई हुयइ । मोक्षु कदाचितू न हुयई । संसारकारणाभाव रहई मुक्तहं रहई सदा भावइतउ । अथवा सदा संसाराभावु मोक्षु जु जीन रहई हुयइ, न पुणि कदापिहिं संसारु । सकारणही जि वस्तु रहइं कारणसंभवि भावु, कारण तणइ असंभवि अभावु हुयइ । तथा च भणितं- नित्यं सचमसचं वाऽहेतोरन्याननपेणात् । अपेक्षातो हि भावानां कादाचित्कत्वनिश्चयः ॥ [८५] इति संक्षेपिहिं अपुनरावृत्तिस्थापना । विस्तरइतउ ललितविस्तरावृत्ति हूंत अपुनरावृत्ति स्थापना प्रकारु जाणिवउ । 'सिद्धिगइनामधेयं ठाणं' ति। 'सिद्धिगइ' इसउं नामधेउ नामु जेह स्थान रहइंसु सिद्धिगति- नामधेउ स्थानु कहियइ । विहां जि संप्राप्त पहुता जिन राग-द्वेप मोह जयकारक । 'जियभय' पूर्वोच्च 20 सप्तविध भयरहित । तीहं निमित्तु नमस्कार । पुनरपि अंति नमो इस पदु सवहीं मध्यपदहं नमस्कारपदसंबंध निमित्तु फीधउं । पली यली नमस्कारपदभणनि कीजतेई पुनरुक्ति दोषु न हुयई । स्तुतिसद्भावइनउ । तथा च भणितं- सज्झाय-झाण-तवो-सहेसु उवएस-धुइ-पयाणेसु । संतगुणकिचणामुं न हंति पुणरुचदोसाओ ।। [८६] जिन रहई जन्ममहोत्सवादि समद गा इसी परि स्वपइ इणि फारणि एउ शमसवु कहियद इस नहीं, शकि एउ कीधर इणि कारणि शक्रतवु कहियइ । श्रीगणधरदेवहं श्रीगीतमस्वामि श्रीमुधर्मम्यामि- प्रभृतिकहं कृतत्वइवउ 'मुत्तं गणहारइयं' इति वचनात् । $57) अथ प्रणिपात दंडक तणी नवसंपदादिपदावयर तथा अंतिम पद पहियई। नमु५१ आइग २ पुरिमो ३लोगो ४ भप ५ धम्म ६ अप ७ जिण ८ मध्य ९ । सकथय संपयाणं पढमुस्लिाणपया नेया ॥ [८७] भगवंताणं पढमा मयंसंबुद्धाणं तह भवे पीया। पुरिसवरगंधहत्यीणं तइया चउत्यिया लोयपओए । [८८] F55) 1 Bh. अनन्ता। 56) 1 Bh कदाचिकच । 557) 1 नमो यूर्व । । 30 . 5 15 $58-559). ८९-९५] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत बोहिदयाणं पणगा चकवट्टीण तह भवे छट्ठी । सत्तमिया छउमाणं अट्टमिया मुक्कमोयाणं ।। [८९] जियभयाणं चरमा तिन्नि य पूया पया य निद्दिट्टा । जे अईया सिद्धाई संवरणे होइमा गाहा ।। [९०] अथ नवसंपदा पद तणउं प्रमाणु कहियइ- दो १ तिन्नि २ चउर ३पंच ४ य तह पंच ५ य पंच ६ दुनि ७ चउ ८ तिनि९। सकथए नवसंपय आलावा इंति तित्तीसं ।। [९१] अथ नवसंपदा वर्णप्रमाणु कहियइ- चउदस १ सोल २ यत्तीसे ३ गुणतीसं ४ सत्तवीस ५ छत्तीस ६ । बावीस ७ ऽट्ठावीसं ८ अडवन ९ नवसंपया वना ॥ [९२] 10 अथ सर्व वर्णप्रमाणु कहियइ- सव्वेसिं संकलणे तह पन्ना हुंति दुसय वासट्टा । भावजिणत्थय रूवे अहिगारे इत्थ पढमंमि ॥ [९३] $58) अयानंतर त्रिकालयर्ति जिनवंदनानिमित्तु पूर्वसूरिविरचित ए गाह कहइ- जे अईया सिद्धा जे भविस्संति अणागए काले । संपइ य वट्टमाणा सव्वे तिविहेण वंदामि ॥ सुगमा । [९४] न वरं भावि जिन अनइ अतीत जिन द्रव्यजिन कहियई । वर्तमान जिन भावजिन जाणिवा । अथ अतीत सिद्धजिन कहियइं। यथा-केवलज्ञानी १, निर्वाणी २, सागर ३, महायश ४, विमलु ५, सर्वानुभूति ६, सुतेजा इसउं बीजउं नामु केई एकि कहई, श्रीधर ७, दत्तु ८, दामोदर ९, सुतेजा १०, स्वामी ११, मुनिसुव्रतु १२, अनेरा शिवासी इसउं नामु कहई, सुमति १३, 20 शिवगति १४, अस्तागु १५, निमीश्वरु १६, अनिलु १७, यशोधर १८, कृतार्यु १९, जिनेश्वरु २०, धर्मीश्वर इस वीजउं नामु, शुद्धमति २१, शिवकरु २२, स्पंदनु २३, संप्रति २४, इति अतीत चवीस जिन 'जे अईया सिद्धा' इणि पदि करी जाणिवा । (59) 'जे भविस्संति' जि भविष्य चवीस जिन यथा- पद्मनाभु १, सूरदेवु २, सुपार्श्व ३, स्वयंप्रभु ४, सर्वानुभूति ५, देवश्रुतु ६, उदउ ७, पेढालु ८, पोट्टिल ९, शतकीर्ति १०, सुग्रतु ११, 25 अममु १२, निष्कपायु १३, निप्पुलाकु १४, निर्ममु १५, चित्रगुप्तु १६, समाधि १७, शंवरु १८, यशोधरु १९, विजउ २०, मल्लु २१, देवु २२, अनंतवीर्यु २३, भद्रकृत् २४ । इति भविष्य चउवीस जिन नाम । समवायोग माहि भावि जिन इसी परि दीसई यथा- महापउमु १, सुरादेषु २, सुपाषु ३, स्वयंप्रभु ४, सर्वानुभूति ५, देवगुप्तु ६, उद्ड ७, पेढालपुत्तु ८, पुट्टिल ९, भयदु १०, मुनिसुव्रतु ११, अममु, १२, निष्कपायु १३, निप्पुलाकु १४, निर्ममु १५, 30 चित्रगुप्तु १६, समाधि १७, शंवरु १८, अनिवृत्ति १९, विवादु २०, विमलु २१, देवोपधाकु २२, अनंतु २३, विजउ २४ । तथा च भणित- महापउमे १ सुरादेवे २ सुपासे ३ य सयंपमे ४ । सव्वाशुभूइ अरिहा ५ देघुगुत्ते य हुक्सह ६ ।। [९५] हु58) 1 B. कहियइ ।
5 10 15 पडावश्यकयालावयोधवृत्ति [$60-$62), ९६-१०१ उदये ७ पेढालपुत्ते ८ य पुट्टिले ९ भयए १० इय । मुणिसुधए ११ य अरिहा सबभाव विउ जिणे ।। [९६] अममे १२ निष्कसाये १३ य निप्पुलाए १४ य निम्ममे १५ । चिचगुत्ते १६ समाहि १७ य आगमिस्सेण हुक्खइ ।। [९७] संवरे १८ अनियट्टि १९ य विवाए २० विमले इय २१ । देवोवधाए २२ अरिहा अणंत २३ विजए २४ इय आगमिस्सेण हुक्खइ॥[९८] इति आगामियइ कालि 'हुक्सई' होइसइ इसउ अथु । 560) 'संपइ य वट्टमाणा' पभादिक चउवीस जिन लोगस्सुनोयगरे माहि कहिया छई ति 'संपइ य वट्टमाणा' जाणिवा । ६61) अथवा जव्यन्य पद वर्तमान जिन यथा- सोमंधरो जुगंधरु बाहु सुवाहू महाविदेहमि । सुजाय सयंपहो य रिसहाणण गंतविरिओ य॥ [९९] सुरप्पहो विसालो वजहर चंदापणा जिणा । अवरे तह चंदयाहु भुयगा ईसर नेमिप्पहा य जिणा ॥ [१००] सिरि वीससेण महभद्द देव जसरिद्धि तिस्थयरा । पढमाणुओगदिढे वीसं वदामि तित्थयरे ॥ [१०१] प्रथमानुयोग मामि सिद्धांतु तेह माहि जघन्य पद घर्त्तमान वीस जिन नाम इसी परि सांभलियई । यथा श्रीसीमंधरस्वामि १, श्रीयुगंधरस्वामि २, श्रीयाहुस्खामि ३, श्रीसुवास्यामि ४, श्रीसुजातस्वामि ५, श्रीस्वयंप्रमुस्वामि ६, श्रीकपभाननस्यामि ७, श्रीअनतवीर्यस्यामि ८, श्रीसूर- 20प्रभस्वामि ९, श्रीविशाल स्वामि १०, श्रीपञधरस्वामि ११, श्रीचंद्राननस्वामि १२, श्रीचंद्रयाहु- स्वामि १३, श्रीमुजगस्वामि १४, ओईश्वरस्वामि १५, श्रीनेमिप्रभस्वामि १६, श्रीविश्वसेनस्वामि १७, श्रीमहाभद्रस्वामि १८, श्रीदेवस्वामि १९, श्रीयशऋद्विम्यामि २० । $62) अथ प्रस्तावइतउ जिसी परि वीम जिन विहरमाण छई तिसी परी लिपियइ। संबूद्वीप माहि पूर्व विदेह तणइ उत्तरार्द्धि पूर्व लपणसमुद्र समीपि आठमा पुपलावती नामि विजउ । तिहां पुंडरी किणी नामि नगरी। तिहां श्री सीमंधरस्वामि इमइ नामि तीर्थकरु विहरइ ।। तथा अवरविदेह माहि उत्तरादि पश्चिम लवणममुद्र समीपि पंचवीममउ यमु इसइ नामि विजउ तिहां विजया नामि नगरी तिहां श्री युगंधरस्वामि इसह नामि तीर्थकरु विदरइ । २ । पूर्वविदेह माहि दक्षिणार्द्धि पूर्व लवणममुद्र समीपि नरमा वत्सु इसइ नामि विजउ तिहां मुसीमा नामि नगरी तिहां श्री पाहुम्यामि इमद नामि तीर्थकरु विहरइ । ३ । अयरविदेह माहि दनिपार्टि पश्चिम लयगममुद्र ममीपि चउग्रीममा नलिणायटी 30 नामि विजउ तिहां अयोध्या नामि नगरी निदां श्री मुबाहुस्खामि इमइ नामि तीर्थकर विदाइ । ४ । तथा धातुकी संड द्वीप माहि नि महाविदेह छइ । एक पूर्व दिसि एफु पश्चिम दिसि । तर पूर्व महाविदछ वणइ पूर्व विदेहि उत्तरादि पालोद समुद्र ममीपि आठमा पुप्प लापती नामि बिजट विहां पुंडरीविणी नामि नगरी तिहां श्री मुज्ञात इसइ नामि तीधफरु विहरह। ५ नया अयरविदेह मगइ उनदि लक्षण- समुद्र परपार समीपि पंचरीसमर यमु इमइ नामि विजउ विहां विजया इमा नामि नगरी विहां $63-865). १०१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत *- २५ स्वयंप्रभु स्वामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । ६। तथा पूर्वविदेह तणइ दक्षिणार्द्धि कालोदसमुद्र समीमि नवमउ पत्सु इसइ नामि विजउ तिहां सुसीमा इसइ नामि नगरी तिहां श्री ऋपभाननस्वामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ। ७ । अवरविदेह तणइ दक्षिणार्द्धि लवणसमुद्र परपार समीपि चवीसमउ नलिणावती नामि विजउ तिहां अयोध्या नामि नगरी तिहां श्री अनंतवीर्यस्खामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । ८ । तथा पश्चिम महाविदेह तणइ पूर्वविदेहि उत्तरार्द्धि लवणसमुद्र परपार समीपि आठमउ पुष्कलावती नामि विजउ तिहां पुंडरीकिणी नामि नगरि तिहां श्री सूरप्रभस्वामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । ९ । तथा अवरविदेह तणइ उत्तरार्द्ध कालोदसमुद्र समीपि पंचवीसमउ या इसइ नामि विजउ तिहां विजया नामि नगरी तिहां श्री विशालस्वामि इसई नामि तीर्थकरु विहरइ । १० । 563) तथा पूर्वविदेह तणइ दक्षिणार्द्वि लवणसमुद्र परपार समीपि नवमउ वत्सु इसइ नामि विजउ तिहां सुसीमा नामि नगरी तिहां श्री वनधरस्वामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । 10 ११। तथा अवरविदेह तणइ दक्षिणार्द्धि कालोदसमुद्र समीपि चउवीसमउ नलिणावती नामि विजउ तिहां अयोध्या नामि नगरी विहां श्री चंद्राननस्वामी इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । १२ । तथा पुप्फरवर द्वीपार्द्ध माहि वि महाविदेह छई। एकु पूर्वदिसि एफु पश्चिम दिसि । तत्र पूर्वमहाविदेह तणइ उत्तरार्द्वि मानुषोत्तर पर्वत समीपि आठमउ पुष्कलावती नामि विजउ तिहां पुंडरीकिणी नामि नगरी तिहां श्री चंद्रयाहुस्वामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । १३ । तथा अवर 15 विदेह तणइ उत्तरादि कालोदसमुद्र परपार समीपि पंचवीसमउ वा इसइ नामि विजउ तिहां विजया नामि नगरी तिहां श्री मुजगस्वामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । १४ । तथा पूर्वविदेह तणइ दक्षिणार्द्धि मानुपोत्तरु पर्वतसमीपि नवमउ यत्सु इसइ नामि विजउ तिहां सुसीमा नामि नगरी तिहां श्री ईश्वरस्वामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । १५ । तथा अवरविदेह तणइ दक्षिणार्द्धि कालोदसमुद्र परसार समीपि चमीसमउ नलिगायती नामि विजउ तिहां अयोध्या नामि नगरी तिहां श्री नेमिप्रभस्वामि इसइ नामि 20 तीर्थकरु विहरइ । १६ । तथा पश्चिम महाविदेह तणइ पूर्व विदेहि उत्तरार्द्धि कालोदसमुद्र परसार समीपि आठमउ मुफलायती नामि विजउ तिहां पुंडरीक्रिणी नामि नगरी तिहां श्री विश्वसेनस्वामी इसइ नामि तीर्थकरु विहद । १७ । तथा अवर विदेह तणइ उतराचि मानुपोत्तर पर्वत समीपि पंचवीसमा या इसइ नामि विजउ तिहां विजया नामि नगरी तिहां श्री महाभद्रस्यामि इसइ नामि तीर्थकरु विहरइ । १८ । तथा पूर्वविदेह तणइ दक्षिणादि कालोदसमुद्र परपार समीपि नयमउ यत्सु इसई नामि विजउ तिहां 25 मुसीमा नामि नगरी तिहां श्री देवस्वामि इसह नामि तीर्थकरु विहरइ । १९ । केई एकि देवयशास्वामि इमउं नामु फदई । तथा अवर विदेह तणइ दक्षिणार्दि मानुपोत्तर पर्वत समीपि चमीसमा नलिणापत्ती नामि विजउ तिहां अयोध्या नामि नगरी तिहां श्री यशरद्विस्यामि इसइ नामि तीर्थकरु विदरद । २० । कोई एकि अमितवीर्यस्यानि इसइ नामि कहई। 564) वीसहि जिन तगडं सनुमानु आयुष्मानु यर्ण लांछन श्री युगादिजिन समान जाणिसं 130 तेह लेह विजयनायक श्री युगया, श्री महायादु प्रमुख यासुदेवसंसेयितपाद पीसह जिन छई। 165) सया पूर्व विदेहोतरार्द्ध अयरविदेहोत्तरार्द्ध पूर्व विदेह दक्षिणाई अयरयिदेह दक्षिणा संस्थित आठ आठ विजय विदेह तीदं माहि जपन्याद चिदरमाग फेयलगानिसंख्या साधुसंस्त्या प एक एक सीकर दई परिपारना करी कहिया । दस २ ठार फेयलमानिया। एकु २ कोहिमा मु माधु तां ही नगर परिपारि भागि। साथी-भाषफ-भाविकागानु सामलिया नही । गीता 15 पडावश्यकयालाययोधवृत्ति [ $66 - 570). १०२-१०३ समयानुसारि जाणिवरं । जि नगरी कही ति मूलभूत भणी कही छई। अन्यत्रहिं योग्यि देसि वीसइ जिन विहरई इस पुणि जाणिव । ति युणि वीसह जिन संपइय वट्टमाणा' इणि करी जाणिया। 566) 'सव्वे तिविहेण यंदामि' ति अतीत अनागत वर्तमान सगलाई जिन तिविहेण मनि वचनि कायि करी 'यंदामि' यादउँ। अथ द्रव्याहत अतीत-अनागत, भाषाहतह जिम किस 5 वंदनयोग्य ? अतिशय करी वंदनयोग्य सर्वत्र नाम-स्थापना -द्रव्याहत मायाहत नी अवस्था चित्ति धरी करी नमस्करणीय । 567) भरतचक्रवर्ति तिसीही जि परि नमस्करिया। तथा हि- 'एकदा श्रीऋषभदेवः श्रीअयोध्यानगरीपरिसरे समवस्तः । भरतो पंदितुं समागतः । वंदित्वा अवसरे पृष्टवान्-भगवन् ! कि कोऽपि परिषदि जीवोऽस्ति योऽस्यामवसर्जिण्या जिनो भविष्यति । 10भगवानाह-तप पुत्रः परिव्राजकमतप्रवर्तको मरीचि नामा भरते भावी त्रिपृष्ठाभिधः प्रथमो वासुदेवः । विदेहेषु मुकापुयां प्रियमित्रनामा चक्री । भरते अत्र श्रीवीरस्वतुर्विशो जिनः । इति श्रुत्वा भरतचक्री मरीचिं ववंदे । आह च-न ते पारिव्राज्यं वंदे, न चक्रित्यं वंदे, आर्हन्त्यं त्रिजगद्वंयं यत्ते भविष्यति सधुनाम्यहं वंदे । ततः प्रदक्षिणात्रयं दत्त्वा भक्तिनिर्भरो भरतचक्री तं यदित्वा गृहं गतः। एवमन्यज- नैरपि भावाईतपदवीं मनसि धृत्या नामाहतो द्रव्याहतः स्थापनाहतश्च चंदनीयाः'। 568) इसी परि द्रव्याईतई रहई नमस्करणीयत्वइतर पूर्वसूरि आचीर्णता भावइतर 'जे अईया' गाहा जुगत हुई । द्रव्याहतपंदनारूयु योजन अधिकार । इति प्रथम दंडकु संपूर्ण ॥ 569) तउ पाछइ ऊठी करी- चत्तारि अंगुलाई पुरओ, ऊणाइ जत्थ पच्छिमओ। पायाणं उस्सग्गो एसा पुण होइ जिणमुद्दा ॥ [१०२] एवंरूप जिनमुद्रावर्तमानु चैत्यखपदंडकु पटइ। (२०) अरहंत चेइयाणं करेमि फाउस्सग्गं सं०१॥ अरहंत भावात तीहं ना चैत्य चित्तममाधिजनक प्रातमालक्षण भरत पत्य तह रहाई वंदनादिक प्रत्यउ काउरसग्गु परउ इति क्रियासंधु करियउ । काय नु उत्साणु स्थान मौन ध्यान क्रिया पासइ अपर कियांतर परिहारि करी त्यागु काउस्सग्गु कहियइ । मु कर किसइ फारणि ? (२१) चंदणवत्तियाए पूयणपत्तियाए सकारयत्तियाए सम्माणवत्तियाए पोहिलामवत्तियाए निरुवसग्गवत्तियाए । सं०२॥ 570) यंदन प्रशस मनोयापायप्रवृत्ति लक्षणु । 'तप्रत्यय' तेह नह पारणि । जिमटं पुण्यं चंदनि कीय इयइ विसउं पुण्यु फाउस्सन्गि फरी हुन इमा अर्थ नइ कारगि। पूजनु गंधमाल्यादिक फरी, तत्प्रत्यय पूर्ववत् । 'सकारवत्तियाएसत्तारु यसामरणादि दानु तत्प्रत्ययं पूर्वयन् । पूजामत्कार द्रव्यस्तवत्यातः । छजीवकायसंजमो दव्ययए सो विरुमा कसिगो। तो कसिणसंजमविऊ पुफाइपं न इच्छंति ।। [१०३] पविध जीव निकाय संजमो दया परिणामो, 'द्रव्यसवे' व्यसय विषद यु दयारिमामु 'कसिगों' सगल 'विरभ्यते' विरुद्ध हुपइ, तिणि कारगि 'कसिमसंजमयिक ममम्न मंत्रमपंटित 20 25 30 २७ 5 [१०५] 15 570-871). १०४-१०८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत पुष्पादिकु हाई लेवा न वांछई इति गाथार्थः । 'इत्यादि' वचनइतउ साधु रहई द्रव्यस्तबु किसी परि' उचित हुयइ। तथा श्रावकि पुणि साक्षात्कारि पूजासत्कार कीधाई जि छई इणि फारणि श्रावकहीं रहई किसी परि उचित हुयइ । इस जेतीवार को भगइ तेतीवार कहियइ । साधु रहई द्रव्यस्तव निषेधु करणरूपता करी छई । कारणु अनइ अनुमति मोकलिय जि साघु रहई छई। अकसिणपबत्तगाणं विरयाविरयाण एस खलु जुत्तो। संसारपयणुकरणे दव्वत्थए कूवदिटुंतो॥ [१०४] 'अकसिण पवत्तग' देसविरत, 'विरयाविरय' काई विरत काई अविरत विरताविरत, श्रावक श्रमणोपासक तीहं रहई एउ द्रव्यस्तवु खलु निश्चई जुगुतु करिवा समुचितु । 'संसारपयणुकरणे' संसारलघुकरणे द्रव्यस्तवे 'कूब दिद्वंतो' द्रव्यस्तव विपइ कूपु दृष्टांतु । अथ भावार्थ:-जिम कूपि खणीतइ सहू धूलि भरियइ जलि नीसरियइ हूंतइ सगलू मलु जलपखालि करी जाइ तिम द्रव्यस्तवि कीजतइ 10 जदपि हिं जीवविना संभवइ तथापि हिं द्रव्यस्तवि कीघई कीजतइ अनेकहं जीयहं रहई संबोधु ऊपजइ। तउ पाछइ जि संयुमई ति सगलाई जीव जां जीवई ता अथवा जां संसारु तां हिंसा न करई। तथा च भणिवं- पुढवाईयाण जई वि हु होइ विणासो जिणालयाहिंतो । तविसया वि सद्दिहिस्स नियमओ अत्थि अणुकंपा ।। एयाहिंतो बुद्धा विरया रक्खंति जेण पुढवाई। इत्तो निन्यापागया अवाहया आमवामिमाणं ॥ [१०६] इत्यादि उपदेस दानि करी करायणु जइ रहई संभाइ । भगवंत तणइ विशिष्टपूजा दर्शनि प्रमोदानुभवादिकई फरी अनुमति पुणि संभवइ। इणि कारणि 'पूयणवत्तियाएं' 'सकारवत्तियाए' इसई साघु रहई मणिना जुक्त। 571) तथा हि- सुबइ य वयररिसिणा कारवणं पि य अणुट्टियमिमस्स । वायगगंधेसु तहा एयगया देसणा चेव ॥ [१०७] 'श्रूयते पयस्वामिना' सांभलियइ जु वयरस्यामि रिपि 'इमरस' एइ द्रव्यस्तर तण सारयणु अणुहिउ' कीपउं । यथा -माहेश्वरी नामि नगरी, तिहां श्री यनस्यामि पर्युषणा पर्वि संघ नइ उपरोधि मलनमम नाम ध्यंतरदेव फन्हा अनइ श्रीदेवी कन्हा पुष्पलक्ष अनइ सहस्रपत्र फमलु आणी फरी देवपूजा करावी प्रभावना गरूई कीधी बौद्ध नी मानग्लानि रची। तया घोक्तं- जलागिहाओ माहेसरीइ कुसुमाणि जेगमाणिना । वचनियाण माणो मलीओ संघुम्नई विहिया ।। [१०८] 'तपलिया' पोर तींह नउ मानु अहंकारु मलिउ ऊवारिउ । शेष स्पष्टम् । यायगगये, उमा-50 स्वातियायफविरचित प्रशमरत्यादि प्रकरणहं माहि 'एयगया देसणा ।' द्रव्यस्तर फरावण विषा नी देसना उपदेस पद्धति छ । जस इमी परि साधु रहा द्रव्यमय विपद फरायणु बना अनुमति छ उ निणि भापकि पूलासकार पीपा दुई रोद रहा मायपूजारूपता करी मति अतिसयसंपत्ति निमिनु पूजामत्कार प्रार्थनालग पहना भन्नु अधिरपुष्पनियंघनु भगनी जुदया। 170) Bhani fortी पर। 571) 1 B. Bh, ईमेग। 20 15 पडावश्यकवालावयोषवृत्ति [872-574} १०८ 572) किं च भगवंत तीर्थकर अति आदरि बांदीता ई पूजीता ई हूंता पुगि तो ई सर्वथा यांदिया पूजिया न हुयई । अनंतगुण भगत, पूजा पुणि परिमित इ जि । तिणि कारणि एह अर्थ विपइ काइएकु कहियइ- $73) दशाणपुरु इसई' नामि नगरु, तिहां दशार्णभद्रु नामि राजा, विहां दशाणु नामि गिरि । अनेरइ दिनि श्री महावीरु विहां समोसरिउ । उद्यानपालकि श्री महावीरसमागमनि करी दशाण- भट्ठ राउ वधाविउ । अतिहर्पप्रकर्ष वसइतउ राउ सिंहासन हूंतउ अठिउ, श्री महावीर सांमउ' सात आठ पग जाइ उत्तरासगु करी तिहां ई जि थिकउ विधिस यांदइ । सिंहासनि यइसी उद्यानपालक रहई पारितोपिकु दानु दे करी चित्त माहि चीलयइ । प्रभाति तिम किमइ श्री महावीर वांदिसु जिम अनेरइ किणिहिं न बांदिउ । इसउं ध्यायतई हूतइ नगरसोमा करावी प्रभातसमइ स्फारु शृंगारु परी अतिसार 10 अलंकार पहिरी सर्वसमृद्धि सहित सामंत मंत्रिमंडलेश्वर" परिवरितु सांतःपुरु हस्तिरकंधसमारूद्ध चतुरंग कटकसमेतु आपणइ" लक्ष्मीमदि करी त्रिभुवनु नृण" जिम मनतउ" हूंतउ श्री महावीरदेव वांदिया चालिउ । पदि २ गीत नृत्य नाटक कौतुक करावतउ कनकदान रुप्पदान वनादिदान" दियतउ ढूंतउ दशाणभूधर कन्हइ आविउ । गंधसिंधुर हूंतउ उतरी करी समवसरण माहि त्रिन्दि प्रदक्षिणा दे परी श्री महावीर प्रणमी करी यथास्थानि बइठउ । 574) एतलइ प्रस्तावि सोधर्मेंद्र अवधिज्ञानि करी तेहै तणउ चित्तु जागी करी चीतविषा लागउ । अहो । दशार्णभद्र रहई विश्वपूज्य पूजन विषद केरडउ रागु !। अहह । परं सुरागु ऋद्धिमददूपण कणि' करी कलुपितु । सर्व मुरासुरनरनायक जइ आपणी सर्वसमृद्धि विस्तारी करी तीर्थफर रहई समकालु पूजई तथापि हिं सर्वप्रकर्पि करी पूजितु न होइ । अमानगुणु भगरंतु, पूजा मप्रकर्षकृतई परिमित इ जि । इणि कारणि एह नई मानु ऊतारउं । आपणी शक्ति भनइ भक्ति दिखालडं। तई पाछा 20 आमिओगिक एरावण देव कन्हा निसा जंगमपर्वत हुयई" तिसा घउस हिसहस्स हाथिया वराविया । एक एक हाथिया रहइं पांचसई" पारोत्तर मुस ती तणी सस्या निन्दि" फोडि सत्तावीसलास अठसहिसहस्स ३,२७,६८००० । एकि एकि" मुखि आठ आठ दात तीहं तणी सख्या छब्बीस योडि एकवीसलाख घउतालीससहस्स २६,२१,४४०००" । दाति दाति आठ आठ यावि नीदं तणी सरन्या पीसह नवोत्तरकोहि बहुतलिस कापनसहरस २०९,७१,५२०००। पारिवावि आठ आहेबमल त्तीहं ती संख्या सोलसइ सतहुत्तरकोडि बहुत्तरिलास मोलसहरस १६७५,७२,१६००० । यमलि यमलि एक एकु राखु पन तीहं तणी सख्या सोठे योडाफोडी सतहुत्तरि" कोटिलास पहुत्तरियोडिमा एकुसउसाठ कोहि १६७४,७२,१६०,०००००००" । पति पनि पत्रीसयदु नादए । पमलि पमलि 573) 1 Bh Lomt, Bh. L omit P विद । 3Bh.L P.गद नामि। 4 Bh L सामुहउ । P मामहठ । 5L तिहाई। GL विधिसि। 7Lई। P.ounts 81B Aहि L कुमइ । 9. च्यायतई ज्यान । 10L मारे मरेशति । 11 L परिवार। 12L आग P भापपई। 13 P प्रिण। 14 P माननउ । 15 Bh L पाकिदान । 574) 1 Bh अविधिज्ञानि । 2P सेई । 3 Bh L चीतवीवा। P पितरिया। 4Bh L. 5 Lonuts 6 Bh L पूरई। 7 L सर्व प्रान। 8 नई P. एनई। 9P. ate 10 Bh P. ऐरावण। 11B हुँन । 12B | Lorntv 13B P. पाच पाच सद। 11 P. मिति। 15Losts 10 P.३४,..., which is a correction orer original ४४,...। 17 L अठ अठ। 18 P से रह। 194 महरि-1 P सन्दर। 20 P. बहर 21L सातु। 2L...। . दूषण ती 5 374-75). १०८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत २९ एक एक कणिका ती तणी संख्या सोलसई सतहुत्तरकोडि बहुत्तरिलाखें सोलसहरस १६७७,७२, १६००० । कर्णिका कणिका ऊपरि एक एक प्रासादु तीहं तणी संख्या सोलसई सतहत्तरकोडि बहुत्तरि" लास सोलसहस्स १६७७,७२,१६०००। प्रासादि प्रासादि आठ आठ अग्रमहिपी सहितु श्री सोधर्मेद्रु यइटउ इंद्ररूपसंख्या सोलसई सतहुत्तरकोडि बहुत्तरिलास सोलमहस्स १६७७,७२,१६०००। इंद्राणी- रूपसंख्या तेरह कोडिसहस्स चियारिसई एकवीसां कोडि सतहुत्तरिलार्स अट्ठावीस सहस्स १३,४२१, ७७,२८००० । नाटकसंख्या पांचसई छत्रीसां कोडाकोडी सत्यासीलाख कोडि" नव कोडिसहस्स एकु सउ बीस कोडि ५३६,८७०,९,१२०,०००००००। एतलां नाटक जोयतउ हूंतउ एतले रूपे श्री सौधम्मॅट्ठ एतली ऋद्धि विस्तारी करी दशार्णपुर नगर समीपि दशार्णपर्वति आविउ । इस कथनु दशार्णभद्रु आगइ देवे कहिउं । त्रिन्हि प्रदक्षिणा दे करी गजाधिरूढि श्री सौधम्मद्रि नमतइ हूंति गज तणा अप्रपाद जिम भूमि माहि खूपई तिम पापाण माहि खूता । विणि कारणि गजाग्रपदु इसइ नामि तेउ तीर्थ उत्तमु 10 लोकविख्यातु हूयउं । दशार्णभद्रु राजा इंद्र तणी ऋद्धि देखी करी ऋद्धिमद रहित हूंतउ चित्ति चीतवइ । अहो रूपं ! अहो रूपं ! अहो लक्ष्मीः ! अहो लक्ष्मीः ! अहो अंत:पुरं ! अहो अंतःपुरं! अहो भक्ति. ! अहो भक्तिः ! अहो शक्तिः" ! अहो शक्तिः" ! कूपमंडूक जिम मई आपणी ऋद्धि देसी करी लाघवु लाधर, तिणि कारणि मू रहई अनर्थदायक ज इय राज्यऋद्धि" तेह पाखे मू रहई सरिउं! इसउँ" ध्याई करी पंचमुष्टिकु लोचु करी श्री महावीर समीपि दीक्षा लीधी । तउ इंतु आपणपउं जीतउं 15 मानतउ हूंतउ दशार्णभद्र राजऋपि ने पाए पडिउ । धन्यु धन्यु त जिणि तई" दुःपूर प्रतिक्षा पूरी फीधी । निणि मोहि हउँ जीवउ, ते मोहु पंचमुष्टिकु लोचु करतइ हूंतइ तई पंचावत्यु करी लूसिउ । पुनरपि पुनरपि इसी परि" इंदु दशार्णभद्र रहई संस्तवी संस्तनी देवलोकि पहुतउ । दशार्णभट्ठ राजनपि केवलज्ञानु ऊपाडी सकल कर्मक्षउ" करी मोक्षि गयउ । इसी परि पूजासत्कार भायस्तररूपत्वइतउ भणनीय जि । 'सम्मागवत्तियाए' सन्मानु स्तवनादिकहं 20 फरी गुणोत्कीर्तनु 'तत्प्रत्ययं पूर्ववत् । ए वंदनादिक आशंसा किसइ कारणि इत्याह-योहिलाभपत्तियाए' घोधिलामु भवांतरि जिनधर्म नी प्राप्ति, 'तत्प्रत्ययं योधिलाभप्राप्ति पुणि किसइ कारगि इत्याह-निरु- घस्सग्गातियाए' निरुपसर्गजन्मादिकई उपद्रव रहितु मोक्षु तत्प्रत्ययं । एउ काउसग्गु श्रद्धादिकई पासह पहुफल न हुयह इत्याह- (२२) सदाए मेहाए धीए धारणाए अणुप्पेहाए यद्धमाणीए ठामि काउसगं 125 575) 'श्रद्धा' पासना फरी आपणइ भावि न पुणि पलाभियोगि। 'मेधया' हेयोपादेयरूप पुद्धिमावि फरी न पुणि जहभावि करी, अथया 'मर्यादया' मेराभावि न पुणि असमंजसभापि करी । 'त्या' मनः मुस्थताभावि न पुणि रागादिदोष कनुपिन भावि करी । 'धारणया' अईनगुण अविस्मरणरूप मविस्थिरता दिणि करी, न पुगि शून्य मावि करी । 'अनुप्रेश्भया' अदंत ना नि गुण तीही जि न पुनरपि 30 पुनरपि चिंतनु तिणि फरी, न पुगि तेह नइ अभावि करी । 'बर्द्धमानया' श्रद्धादिकई सवहीं पदई 'पर्वमानया' इमां पदु संबंधिया । पर्द्धमान श्रद्धा परी, पर्द्धमान मेधा करी इत्यादि । एवमादिका हेतुहं परी ठानि काउस्मगं'। 23 P. याRI BIL, सलाई सहुरि बर। P. मोनगद हाती छोर यह। 25 Bh. P. TALपि। 26 L. गर । P. सरदाता 1 27 P. हर। 28 Bh. L गर। P• मना। 29 P. गायी। 30 P.श्र!ि 31 Bh. LP. 8.P. omity.3P. ग. P. ormits. 35Bh. Lomit. GLराम्। 3LRP.:गड । 33L, omita.P. 80P.m। 40P.ornits. tl. Lomits. 4: I पार - - 3 10 पहायश्यक्यालाययोधपत्ति [576-879) १०९-११३ 576) पूर्विहिं 'फरोमि काउस्सग्गं' इसउं भणिउं छई । किसइ कारणि बली 'ठामि कारस्सग्गं इसउ कहिउँ ? कहियइ । वर्तनसमीपु भविप्यु वर्तमान जिम हुयइ विकसि तिणि कारणि पूर्विहिं 'करोमि' परिसु इसउ अर्यु छइ, क्रियाभिमुखता कही छइ । वहां पुणि अतिसमीप भावइतउ करणू जु कहिउ इति 'ठामि काउस्सग' 'करोमि पाउस्सग्ग' । किस सर्वथा फाउस्सग्गु ? इत्याह- (२) अन्नत्थूससिएणं नीससिएणं खासिएणं छीएणं जंभाइएणं उड्डएणं वायनिसग्गेणं भमलिए पित्तमुच्छाए । सं०४। सुहुमेहिं अंगसंचालेहिं सुहुमेहिं खेलसंचालेहिं सुहुमेहिं दिहिसंचालेहि।सं०५। एवमाइएहिं आगारेहिं अभग्गो अविराहिओ हुन्ज मे काउस्सग्गो। सं०६। जाव अरहताणं भगवंताणं नमुकारेणं न पारेमि । सं०७१ ताच कायं ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं घोसिरामि । सं०८॥ वीजउ दडकु सपूर्ण। 577) एह नउ अर्थ जिम इरियायही नई काउस्सग्गि कहिउ तिमहीं जि जाणिवउ । कास्सग्ग माहि नमस्कारु अष्टोद्यासु चीतवेवउ । 'सव्यस्थस्तुति' वद्यमान जिन वणी कहियइ । तदनंतर 'लोगस्सुजोयगरे' भणइ। 78) अथ सपदादिपद लिखियई - अरिहं १ वदण २ सद्धा ३ अन्नत्थू ४ सुहुम ५ एव ६ जा ७ ताव ८ । अरहंत चेइय थए वीसामाणं पया पढमा ॥ [१०९] तथा अतपद लिखियइ- पढमा काउस्सग्गं करेमि निरूखसग्गवत्तिया वीया । तइया ठामि सग्गं मुच्छाइ चउत्थिया नेया ।। [११] तह दिट्ठीसंचालेहिं पंचमी हुज काउसग्गु मे छट्ठी । पारोमि पमी सत्त योतिरामिति अहमिया ।। अथ आलापकप्रमाणु लिसियइ- तिग १ छच २ सत्त ३ नगं ४ तिय ५ पंच ६ य चउर ७ छच ८ गोषव्या । तेयालीसालावा तेसिं वन्नेवि बुच्छामि ॥ [११२] एगूणवीस १ चउयालीस २ अट्ठावीस ३ तेयालीसा य ४ । तीस ५ पणवीस ६ इगरीस ७ वीस ८ सव्वे दुसयतीसा ॥ [११३] 'अरहत्त चेइयाग' ईहा विसई छब्बीसा । 'सब्बलोए अरहत चेझ्याण' हा विसइ त्रीसा अक्षर 16 - 201 25 जाणिया। 30 879) स्थापनाईतस्तर नामु पीजउ अधिकार 'लोगस्सुजोयगरे' इत्यादि । लोकु पचास्तिकायमउ । पंचास्तिकाय पुणि धर्मास्तिकाय, अधांतिकाय, आकाशास्तिकाय, पुद्गलासिवाय, जीनासिकाय नामक । सन्मय लोक रहइ उद्योतकारक रोकोद्योतकर । नदी सरोवरादिक्ह तणउ तीथु अवतार पाणी नउ उयार। $78) 1 B Bh वेयलीम। 579) 1 Bh उयार।
- 5 580-581) ११३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत अथवा परदर्शनीय बौद्धादिकदेवतारूपु द्रव्यतीर्थ तीह बिहु तीर्थ नइ निपेधि करी ससारोत्तारकारकु सपादिरूपु तीर्यु तेह रहइ करणशील धर्मतीर्थकर । तिन रागादिनयकारक । अहंत इसउ विशेप्यपदु मूलपदु पीना पद एह ना विशेषण । 'कीर्तिसु' नामे करी स्तुविसु । 'चतुर्विंशतिमपि केलिन' चठवीसई पेली भाषाईत इसउ नामद जि कहइ । 580) उसमें' त्यादि नामाथु सामान्यहिं विशेपिहिं फरी कहियइ । उसमु समस्त सयमभरोद्धरणइतउ घृपम जिम धूपभु । अथवा वृष धर्म तिणि करी, अथया पृप इद्र तह करी भाति गोमा तिणि कारणि वृपभु। इसी परि सर्पइ अहंत वृपम कहियइ । प्रथम जिन विपइ किसउ विशेषु ? इणि कारणि कहियइ। अरुदेसि वृपभु लाछनु, अथवा चतुर्दशस्वप्न- लाम समइ मातो पहिलउ स्वप्नि दीठउ तिणि कारणि वृपभु इति विशेष नामु । 'यदे' नामि करीतवर इसी परि सर्वत्र रिया जाणिवी । १ । इसी परि सर्वत्र सामान्यु अनइ विशेषु अर्यु भगाडेरउ । तथा हि- 10 परीपहादियह फरी जीतउ नहीं इति अनितु मामान्याथु । इणि गभि थिकइ माता रिजयादेवी जितशा राइ रमती एती जीती नहीं इति अजितु विशेषनामु । २ । समयइ चउनीम अविसय ईहा इति समवु । अथया श सुखु हुयइ इणि स्तवीतइ हूतइ इति गमवु, प्राकृति समवु इति होइ, इति सामान्याथु । इणि गम्भि हतइ पृथिवी माहि अधिक धान्यादिसमवु इयड, इति समवु, इति विशेपार्छ । ३ । इसी परि सर्वर पहिला सामान्याथु वीजर रिशेपाथु जाणिरउ । अभिनदियह देवदेवेद्रादिकह इति अभिनदनु । १ । गर्भ लगी इद्रि शक्ति अमीक्षणु निरतरु अभिनदिउ इति अमिनदनु । ४ । शोभनमति एह रहइ इति मुमति । ५ । गर्भस्थिति हतइ इणि मावा रहद मुनिशित निश्चलमति दुई इति मुमति । ५। नि पकना आश्रयी करी पद्म निम प्रमा एह रहाइ इति पद्मप्रमु ।६ । गर्भस्थिति एवइ इणि माता 20 रहर पाराय्यादोहदु देवता पूरित, अश्या पद्म निम रफ प्रभा सरीरकाति हुई एक तणी इति पद्मप्रमु । ६ । शोमनु पार्श्व समीपु एद नउ इति मुपार्थ । ७ । गभि थिकर इणि माता मुपार्श्व दीप्रपाई दुई इति मुमाए। 1 चंद्र निम सौम्य प्रमा एक नी इति पद्रप्रमु । ८ । घद्र जिम श्वेत प्रमा पहनी इति पारी पदमा ८ या गम्भंस्थि इसी माता रहइ पद्रपानदोहलउ हुयर इति पद्रप्रमु । ८ । $81) शोमापिधि आपार एह नः इति मुविधि । ९ । गर्भम्धि शी माना विधि विपद युगल ईशी मुविधि । ९ । मया पुष्पदतु इमा पनि नानु । पुप्प मरीरंग दव जेह गा मु पुष्पा ९ पदिय । पुष्पगु दिग्गजु पदियः । सेह सरीवर गजु निगम विकर माता स्वप्नि दाटर इति 15 - 25 गपंजीपमगार समस्यदना शी3१०ीमपि पिता गठ दापयक अनेरए मोरपि पे गातारपण पमना विभाउ।१०। विदीया भेान दिनरी या यगंमा मारीगा र सानाशिशित माता सी दुसना भारादि करी नाटी भाइपर ही मांग FDBLentsto)1 Theme " 6 15 ३२ पडावश्यफयालायबोधवृत्ति [F82-83). ११३ घसुदेय तीहं रहई पूज्यु इति वसुपूज्यु, वसुपूज्यु जु वासुपूज्यु १२ । निरुक्तियसइतउ नीपजह इति सामान्य अर्थ । वसुपूज्यराय नउ दीकिरउ वासुपूज्यु इति विशेपनामु । १२ । विमलज्ञानादिक गुण एह रहई अथवा विमलु निर्मलु एउ इति विमलु १३ । इगि गम्भि स्थिति हूंतइ माता नी मति मलरहित हुई, तनु पुणि विमल हुई इति विमलु । १३ । अनंतकर्म ना अंश जीता इणि इति अनंतजितू । अथवा अनंतज्ञानादिक गुण एह रहई हूया इति अनंतु १४ । इणि गम्भि वर्त्तमानि अनंतु रत्नदामु माता स्वप्ति दीठउ इति अनंतु वि० १४ । दुर्गति पडता जंतुसंघात रहई धरइ इति धर्मु १५ । गर्भस्थिति स्वामी हूंतइ माता दानादि धर्मपर हुई इति धर्मु । १५ । शांतिक्षमातन्मयत्वइतर शांति १६ । गर्भस्थिति इणि पूर्वजात अशिय नी शांति हुई इति 10 शांति । १६ । 582) कु पृथिवी तेह माहि थिउ रहिउ इति निरुक्तिवसइतउ कुंथु १७ । इणि गभि स्थिति हूंतइ मातां रत्नविचित्तु कुंथु जी दीठउ । अथवा अरि कुंथु सरीखा पिता रहई हूया इति कुंथु । १७ । भव्य जीवहं रहइं संसारपातकारि रागादि मति न राति न दियई इति अरु १८ । गम्भि धिकइ इणि सर्वरत्नमउ अरउ चक्रावयवु मातां स्वप्नि दीठउ इति अरु । १८ । परीपहादि मजयकरणइतउ मल्लि १९ । आपत्वइतउ इकारु ! इणि गभि स्थिति हुँतइ मावा रहई सर्वऋतु कुसुममालाशयनीय दोहलर देवता पूरिउ इति मल्लि । १९ । जग रहई त्रिकालावस्थानु मनइ इति मुनि शोभनव्रत एह ना इति मुग्रतु । जु मुनि पुणि मुव्रतु पुणि हुयइ सु मुनिसुव्रतु २० । इणि गमि वर्तमानि माता मुनि जिम सुबन हुयई इति मुनिसुव्रतु । २० । परीपहादि नामनु करइ इति नमि २१ । गर्भस्थिति हूंतइ इणि प्रत्यंतराय नगरविरोधक भगवंत 20 मातृदर्शनवसइतउ उपशमिया नमिया इति नमि । २१ । मरिष्टु दुरितु तेह पिपइ नेमि चक्रधारा जिसी हुयइ तिसउ इति अरिष्टनेमि । २२ । गर्भस्थिति हुंतइ परमेश्वरि माता रिटरनमउ नेमि स्वम माहि दीठ इति रिष्टनेमि २२ । एह हूंतउ अनेरउ रिटनेमि नहीं इति अरिष्टनेमि । २२ । सर्वभाव देखइ इति निरुक्तियसइतउ पाथु २३ । इणि गभि स्थिति हूंतइ रात्रि समइ अंधकार' 95 कालदारणु सप्पु रायहस्त पार्थि जायतउ मातां दीठउ इति पाथु । २३ । उत्पत्ति लगी ज्ञानादि गुणहं करी बाधइ इति वर्द्धमानु २४ । इणि गम्भि स्थिति हूतइ ज्ञानकुलु धनधान्यादि भावि धाधि इति वर्द्धमानु २४ । तथा महावीरु इसउं पीजउं नामु प्रसिद्ध । जिम महांतु धीरु मुभटु आपणा वइरी एकलउ थिकउ जिणइ तिम अंतरंग ययरी आठकने जीता तिणि कारणि महावीरु २४ । जन्मस्नान समइ इंद्रसंसय फेडिया कारणि महांतु अवि पर्यतु मेरु जिणि 30 यामपादांगुष्ठि चांपी करी ईरिउ कंपाविउ सु महावीरु । २४ । $83) इसी परि कीर्ती करी चित्तशुद्धिनिमित्तु प्रणिधानु कहइ । 'एवं मए' इत्यादि । 'एवं' पूर्वोक्तप्रकारि 'मए' मई 'अमिथुया' अभिष्टुता नामे करी कीर्तिया कहिया। जि किसा 'विहूयरयमला' जुधांधियइ छइ, कर्मुसु रजु, पूर्विहि जु बाधउं सु मलु । अथवा जु सुरजु निकाचितु जु मु मल । (89) 1 Bh. विविधु । , Bh. महधिकारि। 3 Bh. places इनि after गर्भस्थिति एतद । - - । 14 $84-585). ११३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ३३ अथवा ईर्यापंथकर्मु रजु संपराय कपाय तीहं करी जु कीघउंसु मलु कर्मु । ति वे रजु अनइ मल जीहं विधूत विनष्ट कीधां ति विधूत रजोमल । इणिहिं जि कारणि 'पहीणजरमरणा' जरामरण रहित चतुर्विंशतिरपि जिनवरा । उपशांत मोहादि जिन हूंता वरजिणवर, तीर्थकरा 'पसीयंतु' मू रहई प्रसादपर हुयउं । जइ वीतराग तउ प्रसन्न किम हुयइं? जिम चिंतामणि कामधेनु कल्पद्रुमादिक पदार्थ अज्ञानइ हूंता राग अनइ द्वेषु कही उपरि न करई । तथापि हिं आराधक रहई वांछितकारक हुयई । इसी परि 5 तीर्थकर पुणि आराधिता हूंता प्रसादपर वांछितपूरक हुयई । चित्तशुद्धि करी पुण्यवंधु हुयइ । पुण्य- वसइतउ सर्वसमीहितसिद्धि हुयइ । तेह रहइं कारण तीर्थका परंपरा करी इति प्रसादपरा भवंति । ६84) तथा 'कित्तिए'त्यादि । कीर्तिया' नामही जि करी भणिया वंदिया काय-चित्त-वचनहं करी स्तविया, महिया पुष्पादि सुरभिद्रव्यहं करी पूजिया 'जि ए' ऋषभादिक 'लोगस्स उत्तमा, लोकु प्राणिवर्ण तेह माहि कर्ममलाभावि करी उत्तम 'लोगस्स उत्तमा'। 'सिद्धा' निष्ठितार्थ कृतकृत्य सांसारिक कार्य तणा 10 अभावइतउ । अरोगु नीरोगु तेह नउ भावु आरोग्यु मोक्षु तेह निमित्तु बोधिलाभु जिनधर्म नी प्राप्ति सु दियउं । बोधिलाभाशंसनु निदानु न हुयई। उत्तरकालि मोक्षपरिणामइतउ बोधिलाभनिमित्तु कहइ । 'समाहिवरे बरसमाधि सुस्थतारूपभाव समाधि । सु समाधिगुणु बहु बहुतर बहुतमादिकहं भेदहं करी अनेकप्रकारु हुयइ इत्याह 'उत्तम' सर्वोत्कृष्टु । ६85) भावसमाधिगुण प्रकटीकारके जिनदत्त श्रेष्टि कथानकु लिखियइ । इत्याह - वेशालि नामि नगरी । तिहां छद्मरथु श्री महावीरु एकवार उद्यानवनि वर्षाकालि देवकुल माहि काउस्सम्गि रहिउ। तिणि नगरी परमश्रावकु जिनदत्तु नामि हूंतउ श्रेष्टिपद भ्रष्ट हूंतउ जीर्णश्रेष्टि इसइ नामि सुविख्यातु हूयउ । भिक्षाभ्रमण तणइ अभावि करी श्री वीरु उपोपितु जाणी करी वांदी करी परि आविउ । इसी परि नितु नितु करतइ वरसालउ तिणि लांघिउ । आपणा मन माहि चीता लागउ । 'जइ किमइ आजु माहरइ परि श्री महावीरु पारणउं करई तउ हउं तारिउ हुयर्ड' । इसउं ध्यायतउ हूंतउ विशुद्धभावि 20 हर्पितचित्तु घरबारि रही करी चीतयई । 'जई इहां श्री महावीरु आवइ जंगम कल्पद्रुम जिम, तउ हडं मस्तकि यद्धांजलि हूंतउ भगवंत रहई संमुखु जाउं । त्रिन्हेिं प्रदक्षिणा दे करी सपरिवारु थिकई वांदउं । तउ पाछइ घर माहि पाउ धाराव। जंगम निधान जिन-प्रधानह प्रासुकेपणीयहं पानान्नहं करी भक्तिरसइतउ भवसिंधु तारणउं पारणउं करावडं । पुनरपि नमस्करी करी केतलाई एकि पग भगवंत रहई अनुगमनु करउं । पाछइ आपणप" धन्यु मनता हूंतउ आपणपई शेपु ऊगरीउ" धान्यु. हर्पितु 23 थिकर जीमिसु'। इसी परि मनोरथमाला जिनदत्त रहई मन माहि करता हूंता, अभिनवश्रेष्टि नइ घरि मिक्षा- निमित्तु श्री महावीरु आविउ । अभिनवनेष्टि चेडी हसगत कोमासह करी पाराविउ । सुपात्रदान प्रभावि पंच दिव्य तिहां हूयां, तिहां राजादिलोक" मिलिया । अभिनवु श्रेष्टि प्रशंसिउ"। भगवंतु श्री महावीरु पारण करी अनेरइ थानकि विहरिउ । जिनदत्तु देवदुंदुभि निनादु सांभली करी चीतविया लागउ, 30 'धिर मू रहई । अधन्यु हां माहरइ घरि भगवंतु न आविउ' । इसी परि महाविषादु करतउ जिनदत्तु लोकि जाणिउ । किं बहुना १ राजेंद्रि पुणि जाणिउ धन्यु जिनदत्तु जु" इसी परि भावना भावइ । F8.4) 1 B. omits. 2 Bh. संसारिक। 3 Bh. omits गुणु । $85) 1 Bh. Lomits माव-। Bh. L omit. 31.चीतवेवा। P. चीतविवा। 4 P. कर । 5 L. P. चीतवह। Bh. चंतवइ । 6 Bh. L. omit. 7 P. विनि। 8 Bh. थक। P.omits. 9P. धार। 10 B. Bh. L. जिम प्रयानहं। II P. omits पुनरपि......आपणपउँ । 12 P. ऊगरिउ। 13 L. दी। 14 Bh. L.P. राजादिक लोक। 15L.प्रशंमउ। 1GBh.L.P.चीतविवा। 17 P. omits, प. पा. ५ - - ।
- 10 -- पडावश्यकवालाययोधवृत्ति [586-800). ११४-११५ 886) तदा तिणि नगरी केवली आविउ । राजादिक' लोक' वांदी पूछिउ, 'भगवन् ! जिनदत्तु पुण्ययंतु किं या अमिनबु पुण्ययंतु ?? केरली कहइ, 'जिनदत्तु पुण्यवंतु'। लोकु कहइ, 'भगवन् ! भगरंतु अभिनवि पाराविउ जिनदत्ति न पाराविउ । केवली तेह नी भावना मूल लगी फही करी कहइ, 'भावइतउ जिनदत्ति पाराविउ । द्रव्यइतउ' पुणि अभिनवि । अच्युतदेवलोकयोग्यु पुण्यु पार्जिङ, 3 जइ देवदुंदुभिनिनादु सांभलत नहीं तउ तेतीही जि वार केवलज्ञानु ऊपाडत । मावरहिति अभिनवि' पुणि सुपात्रदान प्रभावि, सुवर्णवृष्टयादिकु फलु लाधडं। समाधिरहितु जीवु इंहि जु फलु लहई, समाधिसहितु पुणि स्वर्गमोक्षादिकु फलु लहई । तर पाछइ जिनदत्त नी प्रशंसा करी राजादिक लोक घरे गया । समाधिविषय, जिनदत्त कथा । तथा च भणितं-'चउवीसत्यएणं भंते कि जणइ । गोयमा, चउवीसत्थएणं दंसणविसोही जणई। 587) तथा 'चंदेसु निम्मलयरा' कर्ममलकलंक तणा अपगमइतर चंद्रहीं हूंता निर्मलतर पिसुद्धतरं। केवलालोकि करी लोकालोकप्रकाशकारकत्वइत । आदित्यहीं तो अधिकप्रकाशकर । तथाहि- चंदाइचंगहाणं पहा पयासइ परिमियं खितं । केवलियनाणलंमो लोयालोयं पयासेइ ।। [११४] 'सागरवरु' स्वयंभूरमणु समुद्र, तेह जिम 'गंभीर', परीपहादि क्षोभ अभावइतउ "सिद्ध' क्षीण अशेष कर्मसिद्धि परमपदप्राप्ति मू रहई 'दिसंतु' दियउं । 888) अढवीसपयपमाणा इह संपयवन्न दुसयछप्पन्ना। नाम जिणस्थवरूवो चउत्थओ एस अहिगारो ॥ श्रीजउ दंडकु। [११५] एवं चतुर्विंशतिस्तवु भणी करी सर्वलोक अहंत चैत्यवंदननिमिर्तु काउस्सग्गु करिया कारणि इस 20 पढइ । 'सव्वलोए अरहते चेयाणं' इत्यादि 'योसिरामी ति यावत् । अर्यु पूर्व जिम । 189) न वरं 'सव्वलोए' अधोलोक तिर्यग् लोक अलोकरूपि सर्वलोकि, तर अधोलोकि चमरादिभवनहं माहि सातकोडि बहुत्तरि' लाख संख्यह, तिर्यग्लोकि असंरयातहं व्यंतरनगरहं माहि, नंदीश्वरादिपिह माह बापनन्दसिरि, पत्तानि मानुषोत्तरि पत्तार कुंडलि चत्तार रुचर्कि' तया चर्पधरादिपु तथा अष्टापदसंमेवशिखरि श्री उज्जयंतगिरि श्री शयुंजय धर्मचक्र गजाप्रपद प्रमुख 25 चैत्यहं तथा असंख्यात ज्योतिष्कविमानहं माहि ऊर्चलोकि सौधर्मादि देवलोकि विमान माहि चउरासीलाख सत्ताणंवइसहस्स तेवीस' संख्यहं चैत्यहं वंदनादि प्रत्यउ काउत्सग्गु फरठं । इणि हिं जि कारणि स्तुति सर्वजिनसाधारण कहियई । एउ सर्वलोकस्थापनाहतस्सर नामु पांचमउ अधिकार। $90) सांप्रतु जिणि करी अहंत जाणियई, जीवाजीवादिकतत्व पुणि जाणियई, तेउ भुतु स्तपणहार हूंतउ पहिलङ तेह थुन रहई कारक तीर्थफर सयइ । 'पुष्करपरे' त्यादि । पुप्फरवरु द्वीपु श्रीजउ 30 द्वीपु । तेह नइ अर्द्धि मानुपोत्तरु पर्वतु तेह हूंतउं उलि अर्द्धपुष्करपरद्वीपाटुं । तिणि अनइ धातुकी मंडि धीजइ द्वीपि अनइ नंबूद्वीपि प्रथमद्वीपि जि भरत ऐश्वत महाविदेह, एकवचनु प्राप्तयसइवउ । वउ पाछा 586) 1 Bh. L. राजादिके। 2 Bh. L. लोके। 3 L. यदि। 4 Bh दप्यनउ । and puts पुति after भनिनवि 5P.सांभलता 6 P. उपार्जन। 7 Lomits. 8 Bh. इंहिए । LEP. लोकि। 9 L. हुयइ । 10 हुई। ६87) 1 Bh. -प्रबाराकन Bh. ईनउ। 3 B. adds मम। F88) 1 Bh. -वंदना-2 B. Bh. अरहत। 569) 1 B. Bh. बहतार । B. स्यति । - -- - 591-893) ११६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत -- - 10 . पांच भरत, पांच ऐचत, पांच महाविदेहरूप पंचदशसंख्यहं क्षेत्रह माहि । धर्मु श्रुतधर्मु तेह रहई आदिकर, धर्मादिकर तीर्थंकर ति 'नमंसामि' नमस्करउं स्तवउं । एउ पन्नरह कर्मभूमिगत भाषाहत- खमाभिधानु छहउ अधिकार । $91) अथ श्रुतधर्मु स्तवइ । 'तमतिमिरे' त्यादि । तमु दर्शनमोहनीयकर्मोदयरूपु अज्ञानु तेऊ जु तिमिरु अंधकार तेह नउं पडलु वृंदु तेह रहई 'विध्धसइ' विनामइ इति तमतिमिरपडल विघं। सणु । तेह रहइं वांदउं । सु पुणि किसउं छइ इत्याह-'सुरगणे' त्यादि सुरगणनरेंद्रमहितु । तथा 'सीमाधरे'ति सीमा धर्ममर्यादा तिणि जीव रहई धरइ इति सीमाधरु । तेह रहई 'वंदे' वांदङ सवउं । अथवा तेह नउं जु माहात्म्यु सु 'वंदे' वांदउं स्तवउं । तेऊ जु कहइ-'पप्फोडिये' त्यादि । प्रकर्षि करी फोडिउं विणासि मोहजालु चरित्रमोहनीयकर्मोदयलक्षणु अज्ञानपटलु सहज बोधवंतहं जीवहं रहई जिणि सु पुप्फोडिय मोहजालु तेह रहई वांदउँ । $92) अनी किसउं छइ ? 'जाइजरे' त्यादि । जाति जन्म जरा घडपणु मरण परलोकीभवनु शोकु विपादु ईई सवहीं जात्यादिकह रहई 'पणासइ' विणासइ इति जाइजरामरण सोगपणासणु तेह रहई नमस्करउं । अनी किसउं छइ ? 'कल्लाणे 'ति । कल्यु आरोग्यु तेह रहई 'अणइ' बोलइ अथवा 'आणइ' पमाडइ इति कलाणु । पुक्खल संपूर्ण । तेऊ अल्पु नहीं किंतु विशालु विस्तीर्ण इसउं विशेपणत्रयसहितु सुखु निरुपमानंद रूपु 'आवहइ' करइ इति कल्लाणपुक्खलविसालसुहावहु, तेह 15 रहई वंदे । अनी किसउं छइ ? 'देवे' त्यादि । देवदानवनरेद्र गणहं करी अर्चितु पूजितु । तेह रहई वंदे । पूर्विहिं सुरगणनरेंद्रमहितु इसइ भणिइ को जाणिसिइ ऊर्ध्वलोक तिर्यग्लोकहीं जि माहि पूजितु त्रैलोक्य माहि पूजितु नहीं इणि कारणि कहिउ 'देवदाणवनरेंदगणच्चियस्स'। ईहां दानवपदि करी त्रैलोक्यपूज्यता कही । अथवा एवं विशेषण सहित धर्म श्रुतधर्म तणउं सारु सामर्थ्य उपलभी' जाणी करी 'करे पमायं' प्रमादु कउणु करइ अपि तु को न करई । $93 ) एह अर्थ विपइ संप्रदायः- एकि' गच्छि गंगातटि वास्तव्य वि भाई संयमधर हूंता विहरई । तीहं माहा' एक बहुश्रुतु हूंतउ सूरि हूयउ । पाठकशिष्यहं तथा सूत्रार्थवांछकहं सदा सेव्यमान हूंतउ विश्रामु कदाचितू लहइ नहीं । रात्रि समइ पुणि सूत्रार्थ-चिंतन-प्रछनादिकह करी विश्रामु न लहइं । तेह नऊ बीजउ भाई मूर्ख सदा सुखि रहइ । आचार्यु तेह नउं सुखु देखी दुर्बुद्धिवाधितु हूंतउ चित्ति चीतवइ, 'अहो माहरउ भाई 25 सुखिउ । ज्ञानविज्ञानहीनता करी किणिहिं देगियइ नहिं । हउं पुणि' पलासकुसुम जिम' निष्फलि ज्ञानि करी दुक्खितु इयउ । तथा च किणिहिं तेह सरीखइ पंडिति पढिउं- मूर्खत्वं हि सखे ममापि रुचिरं तस्मिन् यदष्टौ गुणा: निश्चितो १ बहुभोजनो २ ऽत्रपमना ३नक्तं दिवा शायकः४। कार्याकार्यविचारणेंधवधिरो ५मानापमाने समः ६ प्रायेणामयवर्जितो ७दृढवपु टर्सः सुखं जीवति ॥ [११६] इस पुणि न चीतवइं-- नानाशास्त्रसुभापितामृतरसैः श्रोत्रोत्सवं कुर्वतां येपा यांति दिनानि पंडितजनव्यायामसिन्नात्मनाम् । 890) 1 Bh. वीस । $91) I. Bh. कर्मरूपु 1 2 Bh. omits. 3 Bh omits. g92) 1 Bh. लभ्य । 20 30 ३ पडावश्यकयालाययोधवृत्ति [594). ११७ तेषां जन्म च जीवितं च सफलं तैरेख भृ पिता शेपैः किं पशुवद्विवेकविकलैः भूभारभूतनः । [११७] इसी परि ज्ञानप्रवपक्सइतउ तिणि ज्ञानावरणीउ कर्मु निवड प्रमाद लगी बाध । सु ज्ञानाविचारु अणआलोई धारिशु पाली मुय' । चारित्र प्रभावि देवलोकि देवु हुयउ । चवी करी भरतक्षेत्रि किणिहिं 3आहीरकुलि पुत्रु हुयउ । अनुरूप कन्या परिणिउ । तेह नइ दीकिरी' जाई । सुरूप तरुणपुरुषलोचन मनोहरि जूयनु" संप्राप्त हुई । गाडा नइ धुरि" स दीकिरि" वइसाली" तेह नउ पिता नगरि चालिउ । आहोरई सरसई" घी विक्रय करिवा कारणि । तेह नउं रूप देखता हूंता अनेरां आहीरह" तणां मनई जिम गाडां पुणि अपमागि जायतां भागां । घी रेडायां" । तउ विलक्ष थिका" आहीर तेह ना पिता आगइ कहई । 'अशकटा शकटा-पिता' । इस उपहासपचनु बली २ कहई। एह नउ किस" अथु ? 10 जेह नइ शकटु न हुयइं स अशकटा, अथवा ए कन्या नामि करी शकटा नहीं इति अशकटा । तथा अशकटापिता अशकटा नउ पिता जनकु अशकटापिता । अथवा शकटापित शकटप्रापित हूंता अम्हे इणि अशकटापित शकटरहित कीधा । इसउ अथु सांभली करी लघुकर्मता लगी वैराग्यप्राप्तउ हूंतउ दीकिरी" कही सई परिणाधी करी'धनु तेह रहई दे करी व्रतसंप्रातु हूयउ । कहि" आचार्य कन्हइ योग बहता हूंता आदरपरायण पढता हूंता जहिंवार उत्तराध्ययनसिद्धांत नउं चउथउं अध्ययनु 'असंख' 15 इसई" नामि पढिवा आरंभिउं तेतीवार पूर्ववर्द्ध" ज्ञानावरण कर्मु उदइ आविउं । वि दीह आंबिल करी पढतउ थाकउ तेह रहई" वृत्त तो ई आवियां नहीं। किं बहुना ? एकू पदु आविउं नहीं । बीजइ दिनि अनुज्ञा समइ गुरु कहइ, 'किसानी अनुज्ञा तू रहई दीजइ ?' सु कहइ, 'भगवन् । किसउ तपु गुरु भणइ, 'जां आयइ नहीं" तां आंविल न । तउ सु भणइ 'भगवन् मू रहई अनेरइ वपि करी सरि", सिद्धांति पुणि अनेरइ सरिउं । जां एउ नहीं आवइ तां आंबिल इ जि करिसु ।' वउ 20 पाछइ निश्चल चित्ति हूंतइ बारह वरस" आंबिल चित्तसमाधिपूर्वक" कीघां । तउ तेह कर्म नउ क्षउ हूय" । सुखिहि सगळं श्रुतु पदिउँ । श्रुतभक्ति करी इहलोकि सुसमाजनु हूयउ । जिणि कारणि श्रुतमक्ति इसी इत्याह । 894) सिद्धे भो पयओ' इति । सिद्ध किसा अर्थ ? अर्थवृत्ति करी नित्यु अथवा अविसंवाद- इतउ प्रसिद्ध प्रमाणप्रातु । तेह सिद्ध जिनमतनिमित्तु प्रयतु सावधान हउँ । 'भो' इस अतिशय ज्ञानंतह 25 रहई आमंत्रण । अतिशयज्ञानवंत जाणउं हां सिद्ध जिनमत निमित्तु प्रयतु सावधानु थिकउ 'नमो' इति नमस्कार कर । सिद्ध जिन प्रपचन नमस्कारि कीघइ हूंतइ मू रहई 'सया' सदा संयम चारित्रु तेह 93) 1 P. एक। 2L. माहि। P माहि । 4 P. omits. 5. रुचिर। 6L. प्रमाद लगी निविड्डु बाधउं । Bh. निवड प्रमादु लगी वाघउं। P. निवड प्रमाद लगी वाधः। 7 L मूओ। 8L. भरति-19 P. दिकरी। 10 L यौवनु । र यौवन । II L. घरि । I Bh. L.दीकिरी : P. दिवरी 113 Bh. L. इसारी। 14 Bh सरिसर) L, सरसः। 15 L. आहिरे । P. अहिरहं | 16 P. परे गया। 17 Bh. P. धका। 18 L. विस्थउ । 19 P.हीकरी। 20 Bh. इसई | L.सि। P. सउ। 21 All the mss. have a which has no meaning here, and which may be a result of met in the preceding line 22 L इस्थइ । Bh.इसई । 23 Bh. (n the margin); L. पूर्वभरबद्ध। 24 B. Bh. तेरह । .. तेरहं । 25 L omts. 26 P. सरिसठ । and adds a sentence ; सिद्धातु पुगि भनेर तपि वरी सरिसउँ । which is, eridently, a false repetition. 27 Bh. P. वरिस । 28 Bh. L omitra | P.-पूर्व ज । 29 L. reads दउ तेह नउ कर्मक्षय हूयउ and omits मुसिहि..........इया । This second line is added in the margin of B. एह ना? - । 3P.पुण। - 895-898). ११८-१२०] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ३७ नइ विपइ नंदी वृद्धि हुयउ इसउं आपहे जाणिवउं । 'पढमं नाणं तओ दया' इत्यागमवचनइतउ श्रुतज्ञान ही जि तउ चारित्रबुद्धिदयारूप हुयइ । इति युक्त श्रुतधर्म हूंतउ चारित्रधर्म वृद्धि आशंसनु । सु संयमु किसउं छइ ? 'देवे'त्यादि । देव वैमानिक नागधारणादिक सुवर्णज्योतिष्ककुमार किंनर- व्यंतरविशेष तीहं ना गणहं समूहहं सद्भूतभावि करी सत्यभावि' करी अर्चितु पूजितु सु 'देवं नागसुवन्न- किंनरगणस्सन्भूयभावचिओ' कहियइ । तेह निमित्तु नमस्कारु । 'देवं' ईहां अनुस्वारु, स्सब्भूय' ईहां वि । सकार प्राकृतत्वइतउ । अथवा आपत्वइतउ। पुनरपि श्रुतु विशेषियइ विशिष्टउं कीजइ । 'लोगो जत्थेति । लोकियइ दीसइ वस्तु इणि करी इति लोकु ज्ञानु सु लोकु ज्ञानु जेह माहि प्रतिष्ठिउं, जेह वशि आयत्तता करी वर्तइ, इसउ अथु । तथा 'जगमिणमि'यादि । जगु त्रैलोक्यु ऊर्व अध तिर्यग्लोकलक्षणु 'इदं' इउ, शेयता करी वोद्धव्यरूपता करी प्रतिष्ठिउं, जिहां किस सु छइ । 'मचासुरं' मनुष्यदेवरूपु 'आधेउ' धरणीउ जेह त्रैलोक्य माहि छइ सु 'मयासुरु' कहियइ । 'मञ्चासुरु' उपलक्षणु नारकतिर्यगुरुपु पुणि 10 जाणिवत्रं । एउ इसउ धM श्रुतधर्मु वड्डउ वृद्धि जाउ । सासउ शाश्वतु अर्थवृत्ति करी नित्यु, 'विजयओं" विजयतः परवादिविजइतउ' । 'धम्मुत्तरं' चारित्रधर्म प्राधान्यु जिम हुयइ तिम श्रुतधर्मु 'वर्द्धतां' वाधउ । $95) एकवार 'धम्मो धड्डउ सासओ' ईहां वृद्धि । वीजीवार 'धम्मुत्तरं षड्ढओं ईहां वृद्धि किणि कारणि कीधी ? मोक्षसुखवांछकहं जीवहं दिनि दिनि ज्ञानवृद्धि करेवी इसा अर्थ नइ कारणइ 'सुयस्स भगवओं श्रुतभगवंत रहई वंदनादि प्रत्यउ काउस्सग्गु करिया निमित्तु पढइ, 'सुयस्स भगवओ 15 करेमि काउस्सर्ग योसिरामीति यावत् । अर्थ पूर्व जिम । न वरं श्रुतु सामायकादि चतुर्दशपूर्वपर्यतु भगवंतु समप्रैश्वर्यसंयुक्त किणिहिं पराभवी न शकियई इणि कारणि परमैश्वर्यवंतु वेह रहई काउस्सागु वंदनादिप्रत्यउ करउं, इसउ क्रियासंबंधु करिवउ । स्तुति पुणि ईहां श्रुत तणी कहेवी । 896) सुयनाणत्थय रूपो अहिगारो एस सत्तमओ। इह पयसंपय सोलस नवुत्तराचन्न दुन्निसया ॥ [११८] 20 चउथउ दंडकु संपूर्ण। $97) अयानंतर सर्वानुष्ठानफलभूत सिद्ध नमस्करिवा निमित्तु इसई पढइ 'सिद्धाणं घुद्धाण- मि'यादि । सिद्ध निष्ठितार्थ किसउ अथु ? दग्ध कर्म ति पुणि लोक माहि- कम्मे १ सिप्पे २ य विजाए ३ मंते ४ जोगे ५ य आगमे ६ । अत्थ ७ जत्ता ८ अभिप्पाए ९ तवे १० कम्मक्खए ११ इय ।। [११९] 25 इसा भजनइतउ अनेकविध । यथा-कर्मसिद्ध १, शिल्पसिद्ध २, विद्यासिद्ध ३, मंत्रसिद्ध ४, योगसिद्ध ५, आगमसिद्ध ६, अर्थसिद्ध ७, यात्रासिद्ध ८, अभिप्राउ बुद्धि तिणि करी सिद्ध अभिप्राय- सिद्ध ९, तपःसिद्ध १०, कर्मक्षयसिद्ध ११, इति । इणि कारणि भणइ बुद्ध ज्ञाततत्व, पारगत संसारपारप्राप्त, अथवा सर्वसंसारकार्य पारगत । परंपरागत चतुर्दशगुणस्थानाधिरोहलक्षण परंपरा, अथवा क्षयोपशमादिभावइतडे सम्यक्पज्ञानचारित्रक्रमरूपपरंपरा स गया तेह संप्राप्त हूंता किसा हूया इत्याह-30 'लोगममुवगया' सिद्धिक्षेत्रि संप्राप्त हूया। $98) इसां विशेषणहं करी विशिष्ट जि सर्वसिद्ध तीर्थसिद्धादि पंचदसभेद मित्र ते ई जि लिखियई- जिण १ अजिण २ तित्थ ३ अतित्य ४ गिहि ५ अन्न ६ सलिंग ७ थी ८ नर ९ नपुंसा १०॥ पत्तेय ११ सयंवुद्वा १२ युद्धबोहि १३ क १४ णिका १५ य ॥ [१२०] (94) 1-2 Bh. omits. 4 Bh. -विजयतउ। 97) 1 Bh. कर्मक्षयो। $98) 1 Bh. मोक्ष । 2 B. omits. 3 Bh. विजभो।
३८ पडायश्यकमालाववोधवृत्ति [599 - 5101) १२१ ईहां सिद्धशद्रु सवहीं पदहं संबंधियइ । यथा ऋपभादिकहं जिम जि तीर्थकर हूंता सिद्धि गया ति तीर्थकरसिद्ध १ गौत्तमादिक जिम सामान्य पेरलज्ञानिया धिका जि सिद्धि गया ति अतीर्थकर- सिद्ध २ । तीर्थ चतुर्विधु, चतुर्विघु सघु तिणि प्रपतमानि हूंतइ जि मुक्ति गया जंवूखामीप्रमुखई जिम ति तीर्थसिद्ध ३ । तीथि अप्रवृत्ति हूंतइ मरुदेवीस्वामिनी जिम जि मुक्ति गया ति अतीर्थसिद्ध ४ । 5 गृहलिंगि वर्तमान हृता मरुदेवी जिम जि मोक्षि'गया ति गृहलिंगसिद्ध ५ । सम्यस्य परिणामइतर स्खलिगसप्राप्त हूंता आयुःक्षयि इंतह जि मुक्ति गया ति अन्यालैंगसिद्ध ६ । रजोहरण मुखवस्त्रिकारूप द्रव्यलिंगु । ज्ञानदर्शनचारित्रप्रकर्पपरिणामस्पु भावलिंगु द्विविधू स्खलिंगु कहियइ । तिणि हूंतइ जि मुक्ति गया ति स्वलिंगसिद्ध ७ । मरुदेवी जिम जि खी थिका मुत्ति गया ति स्त्रीसिद्ध ८ । नर थिका जि मुक्ति गया ति नरसिद्ध ९ । नपुंसक विहु भेदे । जातिनपुंसक, कर्मनपुसक भेदतउ । तत्र जातिनपुंसक 10चारित्रपरिणाम तणा अभावइतउ मुक्ति न जाई, कर्मनपुंसक पुणि चारित्रपरिणाम सद्भावइतउ मुक्ति जाइ, तिणि कारणि जि नपुसक थिका मुक्ति गया ति नपुसकसिद्ध १० । करकंड द्विमुख नमि नगगति प्रमुसह जिम पभ आम्रद्रुम एक्वलय महेंद्रध्वजादि एकैकवस्तु सारासारता विचारइतर जातिस्मरणइतर प्रतिगोधु लही चारित्रु प्रतिपाली केवलज्ञानु ऊपाडी जि मुक्ति गया ति प्रत्येकबुद्ध सिद्ध ११ । सर्वतीर्थकर सिद्ध १२ । गुरु कन्हा प्रतिगोधु लही करी जि मुक्ति गया ति बुद्धयोधित सिद्ध १३ । श्री महावीर 16 जिम जि एक्ला सिद्धि गया ति एकसिद्ध १४ । श्री ऋषभ जिम अनेकहं सउं एक समइ जि सिद्धि गया ति अनेकसिद्ध १५ । तथा च भणित- उसहो उसहस्स सुया भरहेण विरजिया य नवनाई । भरहस्स य अट्ठसुया सिद्वा एगमि समयमि ।। (१२१] तीह निमित्तु माहरउ सदा नमस्कारु हुउ । एउ सिद्धस्तवरूपु आठमा अधिकारु । $99) अथानंतर आसन्नोपकारिता लगी श्री वीरस्तुति भणइ । 'जो देवाण वि देवों' इत्यादि । जु देवभवनपत्यादिक तीह नउ पूज्यलइतउ देवु ‘य देवाः प्रांजलयो नमस्यंति' । जेह रहई हाये जोडे देव नमस्कारु परई सु देव देवमहितु शमहितु'। 'शिरसा' मस्तक परी महावीरु घरमतीर्थकरु हउ 'वदे' वाद। $100) नमस्कार फलदर्शननिमित्तु भणइ । 'इकोवी' स्यादि । एक नमस्कार घणा नमस्कार सु 25 परहउ छउ । के हि नउ एक नमस्कार 'जिणपरवसहस्स बद्धमाणरस' जिन उपशात मोहादिक तीह माहि वर केवलज्ञानी तीहं माहि तीर्थकर नाम क्मोदयवसइतउ घृपमु प्रधानु जिनवरपमु। तेह नउ नमस्कार । सु कउणु बद्धमाणु ? तेह नउ किसउ फरइ ? इत्याह-'ससारे' त्यादि । ससारसागर भवसमुद्रु तेइ नउ तारई ऊतारइ । कहि रहइ ? 'नर या नारि वा' नरु पुरुपु नारी स्त्री ती बिहुँ रहइ धर्म रहइ पुरुषोत्तमत्व भणिवा कारणि नरमणु । स्त्री रहइ तिणि हिं जि भवि मुचिसभन 30निमित्तु नारीग्रहणु कीघउ, न पुणि किहा ई स्त्री रहई मुक्तिगमनु निषिद्ध छइ । मुचिगमनकारणु ज्ञानदर्शनचारिनप्रकर्ष सु जिम पुरुष रहइ छइ तिम स्त्री रहई पुणि छइ इति सपूर्णकारणभावइतउ पुरुप जिम सी रहइ पुणि मुक्ति । sion) 'छहिं च इत्वियाओ' इसा वचनइवउ उत्कर्पहीवउ स्त्री रह छही नरक पृथिवी सीम गति छइ । न सप्तम नरकभूमिगमनु । तिम अपरि मुक्ति गति पुणि नहीं हुयइ इसउ न कहियू, 199) 1 Bh शक्रपूजितु । (100) 1 Bh adds प्रधानु । 20 $102-$106). १२२-१२८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत नहि इस कांई छइ । जेह रहई हेठइ थोडी गति तेह रहई ऊपरि पुणि थोडी गति हुथइ । भुजि करी परिसप्पई हिंडई इति भुजपरिसर्प गोह नकुलादिक जीव, ति हेठइ वीजी नरकभूमि सीम उत्कर्षइतउ जाई। पांखिया गृध्रादिक उत्कर्षइतउ त्रीजी सीम ! सिंह चउथी सीम । उरि हियइ करी हिंडई इति उरग साप, पांचमी सीम जाई, 'न छडिं, न सत्तमि या' जाइं, तथाविध कर्मबंध तणा अभावइतउ । ऊपरि पुणि सगलाई भुजपरिसादिक जीव सहस्रारु आठमउ देवलोकु तेह सीम जाई । तिम स्त्री । पुणि हेठइ छट्ठी सीम जाई ऊपरि पुणि मुक्तिई जाई तिसइ गति विपमता भावि हूंतइ स्त्री पुरुष कर्म- नपुंसकरूप सर्वजीवहं रहई मुक्तिगमनु सीधउं । $102) एउ श्री सिद्धार्थस्तवरूपु नवमउ अधिकारु । ए त्रिन्हि स्तुति गणधरेंद्रहं कीधी तिणि कारणि निश्चइसउं पढियई। आयश्यकचूर्णिण माहि कहिउं-'सेसो जहिच्छाएं त्ति । 10 $103) उर्जितसेलसिहरे दिक्खानाणं निसीहिया जस्स । तं धम्मचकवादि अरिहनेमि नमसामि ।। [१२२] उजयंत शैल शिखरि दीक्षाज्ञान नैषेधकी मुक्ति तल्लक्षणे त्रिन्हि कल्याणिक जेह रहई हूयां, सु धर्मचक्रवर्ति अरिष्टनेमि 'नमसामि' नमस्करोमि नमस्करउं । एउ नेमिस्तवरूप दसमउ अधिकारु । $104) अत्राम्नायवचनु कांई एकु लिखियइ । पूर्विहिं श्री उज्जयंत महातीर्यु दिगंबरे अधिष्ठिर 16 हूंतउं संघ कन्हा ऊदालिया भारंभिउं । संघ काउस्सग्गानुभावि आकंपिता श्री शासनदेवता राजसभा माहि दूराकृष्ट कन्यामुसि 'उजिंतसेलसिहरे' इत्यादि गाथा चेत्यवंदन सूत्रमध्यगत करी आपी । तेह दिवस लगी संधि पढियइ । इणि कारणि ए गाह पुणि आगमरूप हुई। $105) तथा 'चत्तारि' इत्यादि, 'परमह निद्वियहा' इति परमार्थि करी तत्ववृत्ति करी, न पुणि कल्पना करी निष्ठित संपूर्ण अर्थ, संसारप्रयोजन जीहं हूयां ति परमार्थनिष्ठितार्थ कहियई 120 वीज सुगम् । एउ इगारमउ' अधिकार। 5106) इंहां आम्नायगतु काईएकु लिखियइ- चनारि अह दस दो संदिया जिपपरा उब्धीसं। नवगं चउवीसीणं विवरणमिह किंचि निसुणेह ॥ [१२३ ] चउ अट्ठ गुणा यत्तीस हुंति दस दुगुण हुंति वीसा य । एवं जीणमापन्नं चंदे नंदीसरे दीये ।। [१२४ ] चत्तारिओ जेहिं चत्तारि पयस्स होइ अत्योयं । अट्ठ दस दो य मिलिया जहन्नपय वीस वंदामि ।। [१२५] चत्तारि जहापुद्धि दस अट्टगुणा असी हवइ एवं । पुण वि असी दोगुणिया सहिसपं नमह विजएमु ।। [१२६] चउ अट्ट भवे पारस दसगुणा सयं वीसं । सो दोहि गुणिसंतो दुन्नि सया हुँति चालीसा ।। [१२७] भरह-एरवएसु जिणा दस चउनीसी य वट्टमाणाओ। मण-वय-कारण तिहा तेसि चंदामि मत्तीए ।। [१२८] (103) Bh. पहिला 8103) 1 B. has dropped -स-1 $105)1 1 Bh, ग्यार.. 25 30 ४० 5 10 पडावश्यकयालाययोधवृत्ति [$107-8108), १२९-१३५ चउवीसं पडिमाणं अट्ठावयमेहलासु चंदामि। चत्तारि १ अट्ठ २ दस दो ३ उपरिम-मज्झेसु हिडेसु ॥ [१२९] चउ उद्यलोयपडिमाऽणुत्तर १ गेविज २ कप्प ३ जोइसिए । अद्वेव वंतरेखें दस पडिमा भवणवासीसु ॥ [१३०] घरणियलम्मि य दुन्नि य सासयरूवा असासया ते उ । इय चउवीसं पडिमा वंदे तियलोयमज्झम्मि । [१३१] अट्ठ दस दो वि अढरस ते अढरस चउगुणा बहुचरियं । भूय-भविस्सा संपय तिय चउवीसीण वंदामि । [१३२ ] चउ चउगुणिया सोलस अट्ठ अट्ठगुणा य हुँति चउसट्ठी । दस दसगुणिया य सयं एवं हुयइ इगुसउ असीओ ॥ [१३३] पुण एउ दुहा सउ सत्तरी' य पन्नरस कम्मभूमीसु । भरह-एरवए दस जिण समकालुप्पन्न वंदामि। [१३४] इति नवचउवीसीकुलकं समाप्तम् ।। $107) तथा चंपा विहार करतइ श्री महावीरि साल महासाल राजपिई सरस' श्री गौतम- 15 स्वामिगणधरेंट्ठ पृष्टचंपां मोकलिउ । तिहां गागलि राजा । पिठरु गागलि तणउ पिता । यशोमती माता । निज मातुल साल' महामाल । अनइ श्री गौतम वांदिया आविउ । वांदी धर्म सांभली पुतु राजि घइसालि' माययाप सहिति गागलि श्री गौतम कन्हइ दीक्षा लीषी । श्री महावीर वांदिवा चंपा आवतां भावना भावतां मार्गि पांचहीं रहई केवलज्ञानु अपनउं । समवसरणि श्री गौतमस्वामि त्रिन्हि प्रदक्षिणा दे करी पाछउ जोयइ, तउ पांच इ केवलिसभा उपरि जायता देखइ, तउ भणइ,-'ओरहा आवउ श्री महावीरु 20वाद' । भगवंतु भणइ, 'गौतम ! केलि आशातना म करि' । तउ गौतमि खमाविया । $108) अथ श्री गौतमस्वामि जन माहि भगवंत श्री महावीर तणउं वचनु सांभलिउं- उसहस्स मरहपिउणो तियलुकपयासनिग्गयजसस । जो आरूढुं वंदइ चरमसरीरो य सो साहू ॥ [१३५] जु तपोलब्धि' करी अष्टापदि चडी श्री ऋषम जिन रहई वांदइ सु चरमसरीरी तिणिहिं नि 23 भयि मुक्तिगामी हुयइ । तर जेतलइ अष्टापदयात्रा मनोरथु गौतमस्वामि मन माहि करइ तेवलइ भगति यात्रा विषइ आदेसु दीघउ । तउ गौतमु अष्टापदि चालिउ । जिनवचनु पूर्यभणितु सामली करी अनेराई कौंडिन्य दिन सेवालि नाम पांच पांच सई वापस तिहां चालियां । तीहं माहि कौडिन्य- कुलपति पांचसई तापस सहितु एकोपवासकारी' पारणइ आई मूल फलाहारी पहिली मेसला गयउ । दिनु कुलपति पांचसई तापस सहितु विहुँ' उपवासकारी' पारणइ शुष्क' मूलफलाहारी वीजी मेसला 30 चडिउ । सेवाली कुलपति पांचसई तापस सहितु विडं उपयासकारी पारणइ शुप्फ" सेवालाहारी श्रीजी मेसला" गयउ । त्रिन्हइ" कुलपति ऊपहिरा" चडिया असकता हूंता पूर्विहिं तिहाई जि रहिया छई। ती. रहई तिहां रहियां हूंतां श्री गौवमस्यामि मूर्तिमंतु जिसउ पुण्यरासि हुयह" तिसर उपचितसर्वदेहावयवु कायकांति करी दीपित दसदिसावकामु आविउ । 8106) 1 B. Bh. सत्तरो। [107) 1 L. सरिसउ ' P. सालि 3 P. omits अनइ । 4 L पगारी। $108) 1 L. तपोटन्धि। - Bh. L. add मुकिनिमित्तु । 3 L. करी। 4 P. मेखला । 5 Bh. L. बिउं । P. विहरउ। 6 L. बरी। 7 P. शुष्क पारणइ। 8 L. P. बिहु। 9L. उपवासि करी। 10 P. omits. 11L.P. मेसला। 12 L चडिठ। 14 Bh. L. P.अपहरा। 15P.होइ। - 13 P. मिनट . - 5109-8112). १३५] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ४१ 5109) ति तापस सवइ गौतम रहई देखी करी चित्ति चीतवई, 'अम्हे तपि करी सोसिय- काय ईहां चडी नहीं सकता, एउ इसइ उपचित देहि करी यथाकामभोजी संभावीतउ किसी परि चडिसिइ ?' इसउं तीं त्रिहुं तापसहं रहई चीतवता हूंतां श्री गौतमु गणनायकु रविकिरण अवलंबी करी अष्टापदि पर्वति चडिउ । तीहं नइ मनि महातु विस्म' उपनउ ! तउ पाछइ मन माहि चीतवई 'जइ किमइ पाछउ चलतउ अम्ह माहि आविसिइ तउ अम्हे एह ना शिष्य होइसि। 18110) श्री गौतमखामि दक्षिणद्वारि संस्थित संभव अभिनन्दन सुमति पद्मप्रभ नाम चत्तारि जिन वांदइ । पश्चिमद्वारि संस्थित सुपार्श्व चंद्रप्रभ सुविधि शीतल श्रेयांस वासुपूज्य विमल अनंत नाम आठ जिन वांदइ । उत्तरद्वारि संस्थित धर्म शांति कुंथु अर मल्लि मुनिसुव्रत नमि नेमि पार्श्व वीर नाम दर्स जिन बांदइ । पूर्वद्वारि संस्थित ऋपभ अजित नाम बि जिन वांदइ । चउवीसइ जिन निज निज वर्ण- प्रमाण-लांछनसहित देव-दानव-विद्याधर-नरेश्वरमहित विधिस यांदतउ संस्तवतउ हूंतउ विशिष्ट भावना 10 भावतर सगल दिवस' सीम देवगृह सिंहनिपद्यायतन नाम प्रसिद्ध माहि रहिउ । संध्या समइ देवगृह' बाहिरि शुद्ध शिलातलि बइठउ समाधिस प्रतिक्रमणु करी स्वाध्याउ करइ । $111) तेतलइ प्रस्तावि चैत्यवंदना निमित्तु समागतु धनदु यक्षु श्री गौतमस्वामि देखी करी भावइतउ' वांदी आगइ बइठउ । श्री गौतमस्खामि तदाकालि साधुगुणस्तयसंसूचकु पांचसई ग्रंथप्रमाणु पुंडरीकाध्ययनु वखाणिउं । धनद तणउ इंद्रसामानिकु पुंडरीकाध्ययनु सांभली करी मुखि अणावइ । 15 अधु हिया माहि धरइ । सम्यक्त्तु तदाकालि तिणि उपार्जिङ । सु आयुःक्षयि मरी करी दशपूर्वधरु' श्री वनखामि हुयउ। $112) वीजइ दिनि प्रभातसमइ पुनरपि चवीस जिन चांदी करी श्री गौतमस्वामि तिणिहिं जि मार्गि आवतउ हूंतउ तापसह माहि आविउ । तापसे वांदी करी वीनविउ, 'भगवन् ! पसाउ करी अम्ह रहइं दीक्षा दियउ' । गौतमस्वामि योग्यता जाणी करी सर्वे दीक्खिया । पारणावसरि पूछिया, 20 'वच्छउ ! किसी इच्छा तुम्ह रहई छइ ?' तेहे चीतविउँ', 'अम्हारी आंत्र भूख करी दाधी छई । जइ मागिउं भोजनु लाभइ तउ मनोवांछितु काई न मागियई'। इसउं चीतवी करी परमानु भोजनु मागिउं । श्री गौतमस्वामि पात्रु प्रतिलेखनापूर्व ले करी विहरिया पहुतउ । किणिहिँ संनिवेसि कुणही कुटुंबी' तणइ आपणइ भावि परमान्नु नीपनउं हूंत तेतलइ प्रस्तावि तेह तणइ घरि श्री गौतमस्वामि आविउ । तिणि कुटुंबी' आपणपउं धन्यु मनवई हूंतइ भावि करी श्री गौतमु परमान्नु पात्रपूरि' विहराविउ । 'खीरि 25 थोडी, टीलां पुणि एतली खीरि अम्ह रहई नीपजई नहीं। अथवा अचिंतनीय महिमा महात्मा तणउ छई। इस चीतवी करी पारणा करिया गौतमि अनुज्ञात हूंता बइठा। अक्खीणमहाणसी लब्धि तणइ प्रभावि जां सीम आपणउ अंगूठउ बाहिरउ काढइ नहीं तां सीम पात्रु ठालउं थाइ नहीं, तिणि कारणि . $109) 1 L.ते । P. प्रति । Bh. चीत। 3 Bh. L. उपचिति । 4 P. -भोगी। 5 L. हई। 6 L.P. चौत। 71 विस्मय । 8 P. होइसह । 110) 1 Bh. instead of नाम दस, it has दस नाम। 2 L. changes the order as• -प्रमाण वर्ण-1 3 P. महती। 4 P. समूचतउ । 5 Bh. L. सगलू। P. सगला। 6 Bh. दिवमु। 7P. गृहि । Fill) 1 P. भावतः। P. omits. 3 L. 4 L. स सस्तवक। P. सस्तव संस्तकु। The confusion of -स्तव- and -सूच-is obvious. 5 Bh. omits -च- 1 6 P. हुअउ । $112) 1 P. प्रभु। 2 L. P. चीत-। 3 L. वीनवी । P. चीत.। 4 L. पुयी । P. कुंडवी । 5 L. कुटंबी। P. कुंडयी। 6 P. मानतइ। 7 P.adds करी। 8 P.६। 9L. इस्पत। 10L.P.चीत प. घा०६ ठ।
16 पडायश्यकवालावबोधवृत्ति [113-6115). १३६-१३९ भगवंतु गौतमु तीह रहई परीसइ । तर पाछइ जि त्रिहुं उपवासे" करी पारण करता सेवाली तापस तीहं रहई पारणउं करता.गौतमगुण अनुमोदतां शुक्लध्यानधारा वर्तमानहं हूंता केवलज्ञानु ऊपनउं । $113) जि पिहुं उपवासे पारण करता दिन्न तापस तीह रहई मागि आवतां 'जेह तणउ गौतमु इस शिप्यु इसउ लब्धिपात्रु छइ सु गौतम तणउ गुरु किसउ छई' इसी परि' चीतवतां शुक्लध्यान धाराधिरोहइतउ केवलज्ञानु उपनउं । जि एकि उपवासि पारणउं करता कोडिन्य तापस तीह रहई समवस- रणु देखी श्री महावीरदेशनाध्यनि सांभली करी शुक्लध्यान लाभइतउ केवलज्ञानु ऊपन' । श्री गौतमस्खामि श्री महावीरु वांदी करी पाछउं जोयई तउ' सवइ नापस' केयलिसभा ऊपर जायता देखी भण', 'वच्छउ ! आवउ, श्री महावीरु यांदउ' भगवंतु भणइ 'गौतम, केवलि आशातना म करि' । तउ गौतमस्वामि खमावी करी' यथास्थानि पहुतउ । श्री महावीरि मुक्ति पहुतइ हूंतइ गौतमस्खामि छिन्नगुरुस्नेहबंधन हूंतउ 10 फेवलज्ञानु उपाडी बारे" यरसे" पाछइ मुक्ति पहुतउ ॥ चत्तारि १ अट्ट २ दस ३ दो ४ य वंदिया जिणवरा चउन्धीसं । एह विपइ श्री गौतमकथा । $114) एवं अनेरेई चवीस जिनवंदना इणि गाह करी करेवी । तथा नव चवीसी जिनवंदना पुणि करेवी । तथा चैत्यवंदना करतां बारस पूजापद जाणियां । यथा- अईयाइ तिन्नि सकत्थयम्मि चेईण चंदणं वीए । इह खित्तसंभवाणं उसमाइजिणाण तईयम्मि । [१३६ ] सत्तरिसयं जिणाणं सुयधम्मो नह चरित्तधम्मो य । हुंति नमसणजोगा तिन्नि वि एए चउत्थम्मि । [१३७] सिद्धा सिद्धत्थसुओ सुरवरचिसयभूसपो नेमि । नवगं चउवीसीणं पंचमए दंडए चउरो॥ [१३८] अतीत-अनागत-वर्तमान जिनलक्षण निन्दि पूजापद शकसवि प्रथमि दंडकि कहियई। स्थापनाअहं- बलमणु एफु पूजापदु 'अरहंतचेईयाणं' बीजइ इंटकि कहियइ । इस क्षेत्रसंभर भरतक्षेनजात पभादिजिन चवीसीलक्षणु एफु पूजापदु 'लोगस्मुनोयगरें' बीजा दंडकि कहियइ । सतरिसई जिन श्रुतधर्म-घरिन- धर्मलक्षण त्रिन्हि पूजापद 'पुक्सरवरदीयडे' चउथड एंटकि कहियई । सिद्ध सिद्धार्थमुत नेमि नर घउपीसी- लक्षण पत्तारि पूजापद 'सिद्धाणं युद्धाणं' पांचम दंडकि फहियई । संपय-पयप्पमाणा इह वीत छहुत्तरं च वनमयं । पणिवायदंडगाइसु पंचमओ दंडओ य इमो । [१३९] 115) इसी परि पचमु दंडकु पढी करी उपरितपुश्यसंमारु रतठ भन्यु जी घेत्ययंदनानंतर उचित विषइ उचितप्रवृत्तिनिमित्तु इमउं पढइ 'वेयानमगरागं' इत्यादि । येयात्यपर गोमुस यक्ष पन्ने परी यक्षिणी प्रमुख चवीस यक्ष यक्षिणी लक्षग श्री वीरशासन प्रतिफूल जि मिध्यादृष्टि सीह रहई निवारक 30 शांतिकर-अशियनिषेधक, सम्यक्त्व धारक लोक रहई ममाधिपर आन-ध्यानरक्षक ती संयंधि अथवा ती नइ विपइ काउस्सग्गु करेमि' कर। हां 'पंदणवत्तियाए न्यादि न पदिया। धया- Sum) 11 P. उपवानि । (113) 1 Bh. L. omit. 2 B. पनि । 3 Bh. पीत- । - L. OL the whole sentence. B. जोयता त। P. had the same bota later correction inal it ओयह सउ। जोर। 6 L. omits. 7P. भगी। 8Bb Lomit, , स्थानक । पारहे। 11 P. पारसे। 8114) 1 Bh. omits. 2 Bh. सतरसर । 20 . 25 10 ४३ १ 15 हु115-$116). १४०-१५०] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत वृत्तिकर' अविरतसम्यग्दृष्टिनामकि चऽथइ गुणठाणइ वर्तई । श्री संघु पुणि साधु साध्वी तणी अपेक्षा करी अप्रमत्तनामकि सातमइ, प्रमत्तनामकि छहइ गुणठाणइ वर्तइ । श्रावक श्राविका नी अपेक्षा करी विरताविरतनामकि पांचमइ गुणठाणइ वर्तइ । तिणि कारणि वैयावृत्यकरहं कन्हा साधु-साध्वी-श्रावक- श्राविकालक्षणु संधु गुणे करी अधिकु । तिणि कारणि तीहं रहइं सम्यग्दृष्टिता करी साधम्मिक भावइतउ तथा महर्द्धक यइतउ काउस्सग्गु मात्रु कीजइ गीतार्थाचीर्णभावइतड । 'अन्नत्थूससिएणं' इत्यादि । पूर्ववत् । एउ वेयावञ्चगर काउस्सग्गरूपु चारमउ अधिकारु । तथा च अधिकार आदिपदावयवसूचा- नमु १ जे २ अरहं ३ लोगो ४ स ५ पुक्ख ६ तम ७सिद्ध ८ जो ९ उ १० चत्ता ११ चे १२ । पढमा पइकदेसा अहिगाराणं मुणेयव्वा ।। [१४०] 10 दुने १ गं २ दुन्नि ३ दुर्ग ४ पंचेव ५ कमेण हुंति अहिगारा । सकस्थयाइसु इहं थोयव्यविसेसविसयाओ॥ [१४१] पढमम्मि य अहिगारे भावरिहंताण बंदणा भणिया । दव्वरिहाणं बीए तइए ठवणारिहाणं तु ॥ [१४२] नामऽरिहाण चउत्थे ठवणरिहाणं च पंचमे तह य । भावरिहाणं छठे सत्तमए बारसंगस्स ॥ [१४३] अट्ठमए सिद्धाणं नवमम्मि य बद्धमाणसामिस्स । दसमम्मि य तित्थाणं चउवीसजिणाणमिगदसमे ।। [१४४] वेयावचगराण य उस्सग्गो वारसम्मि अहिगारे । अरिह १ सुय २ सिद्ध वेयावचगरा संथुया एवं ।। [१४५] 20 इह नव अहिगारेहिं चउविह जिण संथुया सुभत्तीए । मुप सचम सिद्धट्ठम वेयायचा य पारसमे ।। [१४६] उजोयाइसु तिसु दंडएसु पयसंपयाउ तुल्लाओ। छंदाणुसारओ चिय नायव्या बुद्धिमतेहिं । [१४७] $116) अथ पंचपरमेष्ठि नमस्कार ईर्यापथिकी सूत्र तथा चैत्यवंदन सूत्र तणी जि पूर्विहिं संपदा 25 कही ति सगलीय इ एकगाथा माहि कहइ- अदृष्ट नवज्ड य अट्ठवीस सोलस य वीस वीसामा । मंगल इरियारहिया सकस्थयपमुहदंडेसु ।। [१४८] अद्वैव संपयाओ मंगलगे नव पयाण तह पढणं । पयतुल्ल सत्त संपय दुपयवा होइ अट्टमिया ॥ [१४९] अरहंत सत्त अक्सर पंच य सिद्धाण मूरिणो। सत्त उवज्झाय सच अस्सर नव अक्सर संजुया साहू ।। [१५०] $115)1 Bh. देयाश्य। 30 .
5 पडावश्यकवालायबोधपत्ति [ 5117-118). १५१ अंतिम चूलाण तियं सोलस अट्ट नव अक्षरजुयं च । इय अहसहि अक्सर परिमाणो होइ नवकारो॥ [१५१] $117) उपधान विधान पासइ पंच परमेष्ठि नमस्कार ईर्यापथिकी घेत्ययंदनसून विधिवत् समाराधित न हुयई, तिणि कारणि प्रस्तावइतउ उपधान तपोविधान विधि पुणि लिसियइ । पंचमंगल महाश्रुतस्कंधि पांच वीसामा पांच अध्ययन कहियई। पीजा त्रिन्हि वीसामा त्रिन्हि चूलिका कहियई । तत्रापि विउं वीसामे एक चूलिका, एक वीसामइ वि चूलिका हुयई । शक्ति हूंती एकनिरंतरे पांचे उपवासे कीधे पहिली वाइणि पांच अध्ययन लाभई । तथा एकनिरंतरे आठे आंविले बिहुँ उपवासे कीधे वीजी वाइणि त्रिन्हि चूलिका लाभई । शक्ति असंभवि एकांतरे पांचे उपवासे वाइणि पहिली । एकांतरे साते उपवासे वीजी बाइणि । एवंकारइ पहिलइ पंचमंगल महाश्रुतस्कंध तणइ उपधानि 10 उपवास १२ कीजई। 8118) वीजइ ईपिथिकी श्रुतस्कंधि आठ वीसामा आठ अध्ययन कहियई । तत्र शक्तिसंभवि एकनिरंतरे उपवासे पांचे की, शक्तिअसंभवि एकांतरिते पांचे उपवासे कीधे पहिली वाइणि पांच अध्ययन- (२४) इच्छापि पडिकमिडं इरियावहीयाए विराहणाए । गमणागमणे । 15 पाणझमणे वीयकमणे हरियकमणे । उसा उत्तिंग पणग दग मही मछाडा संताणा संकमणे ४जे मे जीवा विराहिया ५। एवंरूप लाभई । तथा शक्तिसंभवि एकनिरंतरे आठे आयिले निहुं उपवासे कीघे हूंते, शक्ति असंभवि एकांतरि साते उपवासे फीधे हूंते- (२५) एगिदिया बेईदिया तेइंदिया चउरिदिया पंचिंदिया ६। अभिया 20वत्तिया लेसिया संघाया संघटिया परियाविया किलामिया उद्दविया ठाणा ठाणं संकामिया जीवियाओ ववरोविया तस्स मिच्छा मि दुफाडं ७ तस्सुत्तरीकरणेणं पायच्छित्तकरणेणं विसोहीकरणेणं विसल्लीकरणेणं पायाणं फम्माणं निग्धायणदाए ठामि काउस्सग्गं ए त्रिन्हि अध्ययन पीजी पाइणि लाभई । एथंकार पीजइ ईपिथिकी श्रुतस्कंध तणइ उपधानि 25 उपवास १२ कीजई। सथा श्रीजइ भावातस्तर श्रुतसंधि नव वीमामा नय अध्ययन काहियई । शक्तिसंभवि एकनिरंतरे बिहुँ उपयासे कोघे इंते, शक्तिअसंभपि एकांतरिते निहुँ उपपासे की इंते- (२६) नमोऽत्युणं अरहंताणं भगवंताणं श आइगराणं तित्थगराणं सयं- संयुद्धाणं । पुरिसुत्तमाणं पुरिससीहापां पुरिसवरपुंडरीयाणं पुरिसयरगंधहवीणं । ए विन्हि अध्ययन पहिली याइनि लामई। तथा शत्तिसंमवि एफनिरंतरे मोले आंश्लेि कीधे 50 हूंते, शक्तिअसंमवि एकांतरिते आठे उपयासे कीधे ते- (२७) लोगुत्तमाणं लोगनाहाणं लोगहियाणं लोगपईयाणं लोगपजोयगराणं अभयदयाण चक्खुदयाणं मग्गदयाणं सरणदयाणं योहिदयाणं । धम्मदयाणं धम्मदेसयाणं धम्मनायगाणं धम्मसारहीणं धम्मवरचाउरंतचापट्टीणं । ए चिन्हि अध्ययन पीजी यादगि सामई। तया मानिसमवि एपनिरंदरे मोले पिले बीधे 35 हूंते, शक्तिअसंभवि एकांतरिते आठे उपयासे पीधे हूते- १५ 5 15 $119 - $122). १५१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत (२८) अप्पडियवरनाणदंसणधराणं वियदृछउमाणं ७ जिणाणं जावयाणं तिनाणं तारयाणं बुद्धाणं योहयाणं मुत्ताणं मोयगाणं ८ सव्वन्नृणं सघदरिसीणं सिवमयलमरुयमणंतमक्खयमव्यायाहमपुणरावित्ति सिद्धिगहनामधेयं ठाणं संप- त्ताणं नमो जिणाणं जियभयाणं । ए निन्दि अध्ययन नीजी वाइणि लाम। 5119) 'जे अईया' गाहा पुणि गीताऽऽचीर्णता करी त्रीजी याइणि दीजड । एवंकारइ बीजइ मायाऽहंतस्तव श्रुतस्कंध तणइ उपधानि उपवास १९ कीजई । चउथइ स्थापनाऽहंतस्तव श्रुतस्कंधि आठ पीसामा आठ अध्ययन कहियई । उपवासु १ आंबिल त्रिन्दि कीजई । एकहीं जि यादगि- (२९) अरहंतचेइयाणं करेमि काउस्सग्गं । यंदणवत्तियाए पूयणचत्तियाए सकारवत्तियाए सम्माणवत्तियाए घोहिलाभवत्तियाए निरुवसग्गवत्तियाए २010 सद्धाए मेहाए धीए धारणाए अणुण्पेहाए यट्ठमाणीए ठामि काउस्सग्गं । अन्नत्थू- ससिएणं नीससिएणं खासिएणं छीएणं जंभाइएणं' उएणं' दिहिसंचालेहिं एवमा- इपहिं आगारेहिं अभग्गो अविराहिओ हुन्न मे काउस्सग्गो । जाव अरहंताणं भगवंताणं नमुकारेणं न पारेमि ७ ताव कायं ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं पोसिरामि । ए आठ अध्ययन लाभई। $120) एवंकारइ चउथइ स्थापनाऽहंतस्तव भुतस्कंध तणइ उपधानि उपचास २ 'कीजई। पांचमइ नामाऽहतलव भुतकंधि अट्ठावीस वीसामा अट्ठावीस अध्ययन पहियई शक्तिसंभवि एफनिरंतरे निहुँ उपवासे कीधे इंते, शक्तिअसंमवि एकांतरिते निहूं उपासे कीघे हूंते पहिली याइणि 'लोगस्मुनोयगरे' गादा । चत्तारि अध्ययन लामई । तथा शक्तिसंभवि एकनिरंतरे तेरहे आंबिले की हूंते, शक्ति असंभवि 20 एकांतरिते छए उपवासे अनइ एकि आंविलि कीधड हूंतइ 'उसम' इत्यादि गादा । प्रिन्दि अध्ययन पारह पीजी याइणि लाभई । तथा शत्तिसंभवि एकनिरंतरे यारहे ऑविले कीघे एते, शचिअसंभवि एकांवरित छ, उपपासे कीधे हूंते 'एवं मए अभियुया' इत्यादि गाहा प्रिन्हि अध्ययन पार६ श्रीजी याइनि लाभई । संकारइ पांचमड नामाऽहंतता मुतस्कंध तणइ उपधानि उपनाम पनरद्द दिल एक कीजई । तथा उदृश्रुतस्ता भुतस्तंधि सोल पीसामा सोल अध्ययन पहियई। एकु उसयामु 15 आंपिल पांच फीज। $121) 'पुसरयरदीपट्टे इत्यादि गाहा । मृत पत्तारि अभ्ययन मोल एपही नि पाइनि लाम । एरंफार म भुतसर मुनगंध तगा उपधानि उपयास प्रिन्६ि आंपिटु एफ फीज। $122) मातमह सिद्धसर भुतसंधि यीम वीसामा बीम अभ्पयन पहियां। जिनि दिपसि मालामणु कोजातिनि दिपसि एफ उपयाम कीनइ । 'सिमागं युराग नादि गादा पप सम्पयन 30 पीम एपनी जि यानि समई। सातमा मिसार भुतरम्य सगर उपपानि उपगम पर पीजरा पाला म नरहति गादा सगा अयं पर प्रमंगि उमपानराजविषार पुगि लिमित्रा मही अरपाना, समर सपु मेलिउ तर उपयाग पंचरीम आपिन ८१ दयां । गर्ष संम्त्या दिन १०६ गपदी पुरधान माग 1) Bhi Bhas 11:0) Bhetiyeral 10 - पडावश्यकवालापबोधवृत्ति [[123 - 8127). १५२ 8123) अथ प्रस्तावइतउ चाइणि देवा तणी रीति लिसियइ । एक खमासमणि चाइणि 'मुहुपत्तियं पडिलेहेमि' कहावियइ । वीजउं समासमणु दिवारी मुहुंती पहिलेहावियइ यांनणां' त्रि दियारियई । पाछइ एक खमासमणि 'पंचमंगल महाश्रुतस्कंध चाइणि पडिगाहणत्यं काउस्सग्गं करावेहो। कहावियइ । बीय समासमणि 'पंचमंगल महासुयक्संध याइणि पडिगाहणत्थं काउस्सग करेमि' कहा- 5 वियइ । तइय समासमणदाणपूर्वकू 'अन्नत्थूससिएणं' इत्यादि कहावी का उत्सग्गु फरावियई। काउस्सग माहि 'सागरवरगंमीरा' सीम, सत्तावीस असास 'लोगस्सुजोयगरे' चीतगायियई । पारियइ हूंतइ 'लोगरसुजोयगरे' संपूर्ण भणावियइ । पाछइ एक समासमणि 'पंचमंगल महासुयक्संध वाइणि पडिगाहणत्थं चेइयाई वंदावेह' भणावियइ । चीय खमासमणि 'पंचमंगल महासुयसंध याइणि पडिगाहणत्थं पासक्खेयं करावेह भणाविया। $124) तइय खमासमणु दियारी वासक्षेपु कीजइ । शास्तबु भणाची एक यमाममणि 'पंचमंगल- महासुयक्खंध वाइणिं संदिसावेमि' पहावी वीय खमासमणि 'पंचमगलमहासुयक्संघ वाइणि पडिगाहेमि' कहावी पहिलङ निन्हि नमस्कार कहावियइ, पाछह पूर्व भणित' वाइणिकमि पाइणि दीजइ । 8125) अथ प्रस्तुतु कहियइ । काउस्सग्गि पारियइ थैयाश्त्यकरस्तुति' कही फरी पूर्व जिम गोडिहिलिया होई करी शक्रस्तवु कहीयइ । 'जावंति चेइयाई' इत्यादि गाह पढइ । जावंति जेतला, 16चैत्य ऊर्ध्वलोकि अधोलोकि तिर्यग्लोकि छई, 'सवाई' सगलाई, 'ताई' ति वांदउं 'इह संयो' ईहां थिकउ 'तत्थ संथाई' तिहां थिकी । तउ पाछइ ऊठी परी क्षमाश्रमणु विधिवत् दे करी 'जावंति के वि साहू' इत्यादि गाह पढइ । 'जावंति के वि' जेतलां केई, 'भरह-एरवय-महाविदेहे. या पांच भरत पांच एरवत पांच महाविदेहरूप पनरह कर्मभूमि माहि, माधु ज्ञान-दर्शन चरित्ररुप रनाय साधक छई, 'सव्वेसु तेसु पणओ' सयहीं तीहं विपइ प्रणतु हर छ। ति पुणि किमा छई ? 'तिविहेण' मनि 20वचनि कायि' करी, 'तिदंडविरयाण' जीयधात फरण-कारण-अनुमतिरूप निन्हि दंड तीदं वा विरत निवर्तिया, ती, रहई हां प्रणतु छ । $126) पाछह 'नमोऽईतू-सिद्धा-'इत्यादि पंच परमेष्ठि नमस्कार पढइ । तउ पाछ उद्दामगंमीरस्वरि हर्षरोमांचरंचुक्रिनगा हर्षाश्रुपिंदुदृष्टिष्टि' ती करतउ तउ मस्तगुणगर्भितु श्रीवीतरागस्तवु पदह। $127) तउ पाछह मुत्तासुत्तियमुद्दाममा जहिं दो वि गम्मिया हत्या । ते पुण निलाडदेसे लग्गा अन्ने अलग्ग ति॥ [१५२] एवंरूप मुक्ताशुक्तिस्मुद्रावर्तमान पतउ प्रणिधानु पदइ-'जय पीयराय' इत्यादि । 'जय' विमा अधु ? सपहीं देव दानव मानर माहि उत्कर्पि की घर्ति, है वीतराग ' रागरहित, 'जगगुरु' जगद्गुरो! 30 त्रिभुवनतत्त्वोपदेशदायक परमेश्वर श्री वीतराग राइ बुद्धिसनिधानविधाननिमितु आमंत्रणु सयोपनु, 'भयर' भगरन् ! ताहरा प्रभावइतर, 'मम' मू रहा, 'भानियओ' मनि समारविरागु होउ दुर 'भय ! इस वली सयोधनु मक्ति अतिशय जाणारिग निमितु पीध। 8123) 1 Bb. बांदो। 2 Bh, करावेद । 5124)1 BI भागति। 125)1 Bir. omits पर। 2 Bh काम। 126)1 Bh. शरी। 25 - 10 $128-8131). १५३-१५६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत 128) तथा 'मग्गाणुसारया' मार्गानुसारिता कदाग्रह परिहारि करी तत्त्वप्रतिपत्तिलक्षणु मुक्ति- मार्ग अनुसरणु हुउ । इसी परि सवहीं पदहं सउं 'हुउ' इसउं पदु संयंधियउं । तथा 'इट्ठफलसिद्धी' इहलोकफलप्राप्ति जिणि हूंती जीव रहई समाधान हुयइ । $129) 'लोगविरुद्धच्चाओ' सर्वजनगर्हितवस्तु तणउ त्यागु परिहारु । तथा चाह- सव्वस्स चेव निंदा विसेसओ तह य गुणसमिद्धाणं । उखुधम्मकरणहसणं रीढा जणपूणिजाणं ।। [१५३] बहुजणविरुद्धसंगो देससमाचारलंघणं चेव । उव्वणलोगो य तहा दाणाइ वि पयर्ड अन्ने उ'। [१५४] साहुवसणम्मि तोसो सयसामथम्मि अपडियारो य । एमाइयाई इत्थं लोगविरुद्धाइं नेयाई ।। [१५५] 'सव्यस्स' इति । सामान्यहिं सर्वजननिंदा लोकविरुद्ध । 'विसेसओ तह य गुणसमिद्धाणं' तथा गुण ज्ञान दर्शन चारित्रलक्षण तीहं करी जि समृद्ध महर्द्धिक तीहं तणी निंदा विशेपि करी लोकविरुद्ध । 'उजुधम्म' धर्म नइ विपइ शरलचित्त जि हुयई ती तण हसणु उपहासकरणु लोकविरुद्ध । 'रीढा जणपूयणिजाणं' ति सामान्यजनपूजनीय जि हुयई पात्रदेवता-गोत्रदेवतादिक अथवा हरि-हर-ब्रह्मा-आदित्यादिक देव तीह' तणी रीढा निंदा लोकविरुद्ध । 'बहुजणविरुद्धसंगो' इति बहु प्रभूत जण साधुलोक तीहं रहई विरुद्ध ।। अछोपादि भावि करी विवर्जित छई, चंडाल खाटकी सुरापालादिक तीहं सरसउ संगु परिचउ लोकविरुद्ध । 'देससमाचारलंघणं' ति जिणि देसि जु अर्यु अतिनिपिद्धउ हुयइ अनइ धर्मविरुद्धउ हुयइ तहीं तिणि देसि तेह तण करणु देससमाचारलंघणु लोकविरुद्ध । 'उव्वणलोगो' इति उद्गतु व्रणु जेह रहइं सु उव्वणु सच्छिद्रु लोकु तेह तणउ लोकु दर्शनु, उव्वणलोकु । जिम निद्रादिप्रमादपरु मृगादिकु जंतुवर्गु देखी करी छलपरायणु नाहरादिकु जीववधकु लोकविरुद्ध तिम परच्छिद्रु चोरकादिकु देखी करी जु राजनिग्रहादिकि 20 अनर्थि धातिवा' विपइ समुद्यतु हुयइ सु लोकविरुद्ध अथवा तेह तणउं फर्म लोकविरुद्ध । 'दाणाइ वि' राजदेउ भागु दाणु तेह तणउं अदानु दाणचोरिकादिकु लोकविरुद्ध । 'पयडु' प्रकटु सकललोक विख्यातु कहियइ । 'अन्ने उ' अनेरा पुणि । 'साहुवसणम्मि' इति । साधुलोक रहई व्यसनि राजनिग्रहादिकि ऊपनइ हूंतइ जु तेह व्यसन तणइ विपइ तोसु हर्षु कीजइ सु लोकविरुद्ध इसउ कहई तथा व्यसन फेडिया विपइ सामर्थ्यभावि शक्तिभावि हूंतइ 'अपडियारो य' इति । अप्रतीकारु व्यसन तण अफेडणु 25 लोकविरुद्ध इसउं कहई । एवमादिक लोकविरुद्ध 'नेयाई' जाणिवां । इति गाथात्रय तणउ अर्थ । $130) तथा गुरुजनपूजा जननीजनकादिजनु गुरुजनु तेह नी पूजा गुरुजनपूजा पितर सन्मानना । परार्थकरणु परु साधुलोकु तेह रहई हितकरणु वांछितार्थसंपादनु जीवितव्य तणउं सारु परमु पुरुषार्थ, पुणि परहितार्थकरणू जु जिणि कारणि कहियइ । तथा च भणितम्- दानं वित्ताद् , ऋतं वाचः, कीर्ति-पुण्ये तथाऽऽयुपः । परोपकरणं कायाद् असारात् सारमुद्धरेत् ॥ [१५६ ] $131) 'शुभगुरुजोगो' इति । विशिष्टश्रुतचारित्र सहित आचार्य तणी प्राप्ति सुभगुरुजोगु । 'तव्ययणसेवणा' इति तेह नउ उपदेसु तद्वचनु तेह तणी सेवना गुरुसमादिष्ट धर्मानुष्ठानकरणु । शुभगुरु $129) 1 B. Bh. अन्ने ओ। 2 Bh.तही 3 Bh. नहीं । 4 Bh. अधर्म चोरिकादिकु। 5 Bh. 6 Bh. कहई। 30 । घातवा।
3 पहावदयकवालावयोधपत्ति [ 8132-8135). १५७-१६४ फदाकालिहिं अहितु उपदिसइ नहीं इणि कारणि आभवु संसार सीम तेह गुरु तणी आण मू रहई असंड अविराधित हुउ । एउ प्रणिधानु नियाणउं नहीं, जिणि कारणि प्राइहिं निस्संगामिलापू जु कीधउं छह । 8132) जु पुणि गुरुजणपूया ससंगाभिलापु को कहिसिइ सुन कहियो, जिणि कारणि जननी- जनकमानना श्री महावीरदेवि' आपणपई कीधी छई। तथा च भणितम्- अह सत्तमम्मि मासे गम्भत्थो चेव उग्गहं गिन्दे । नाऽहं समणो होहं अम्मापियरेहि जीवंतो।। [१५७] कृतकृत्यता पुणि तोई जि हुयइ जउ मावीत्र मानियई । तथा हि- पित्रोः आनृण्यभाग नाऽहं भवाम्येकेन जन्मना । यकाभ्यां सोढकष्टाम्यां पूतरः कुंजरीकृतः ॥ [१५८] ॥ इति घालावबोधचैत्यवंदनासूत्रवृत्ति संपूर्ण हुई ॥ ॥ शुभं भवतु ॥ 10 * 10 8133) अथ वंदनक तणउ अर्यु लिखियइ ।। मुहणंतय २५ देहा २५ ऽऽवस्सएसु २५ पणवीस हुंति पत्तेयं । छट्ठाणा ६ छच्चगुणा ६ छच्चेव ६ हवंति गुरुवयणा ६ ॥ [१५९] अहिगारिणो य पंच ५ य इयरे पंचेव ५ पंच ५ पडिसेहा । एगोवग्गहु १ पंचामिहाण ५ पंचेव ५ आहरणा ॥ [१६०] आसायण तित्तीसं ३३ दोसा बत्तीस ३२ कारणा अट्ट । पाणउयसयं ठाणाण वंदणए होइ नायच्वं ॥ [१६१] 'मुहगंतव' मुहुंती कहियइ, तेह नी पंचवीस पडिलेहण । देहु सरीरु तेह तणी पंचवीस पडिलेहण । 20आवश्यक अवश्यकरणीय व्यापारविशेप ति पुणि पंचवीस 'पणवीस हुंति पत्तयं एह नउ अथु हूयउ एवंकारइ थानक पंचहुत्तरि हूयां । 8134) तथा हि- दिद्विपडिलेहे एगा पप्फोडा तिन्नि तिन्नि अंतरिया ७। अक्खोडा पक्खोडा नव नव २५ इय पुत्ति पणवीसा ।। [१६२) पायाहिणेण तिय तिय पाहुसु सीसे मुहे य हियए य १० । पिट्ठीइ हुंति चउरो ४ छप्पाए ६ देह पणवीसा ।। [१६३] आवश्यक पंचवीस यथा- दोणयं २ अहाजायं १ किकम्मं धारसावयं १२ । चउसिरं ४ तिगुचं ३ दुपवेसं २ एगनिक्खमणं १ ॥ 8135) वि अवनाम जिणि हुयई मु 'दोणय कहियइ । तथा हि-'इच्छामि समाममणो वंदिउं जावणिजाए निसीहियाए' इस मणी गुरुच्छंद अणुजागाविया कारणि एकु अवनामु, एवं धीजी यार वीजउ अवनाम २। यथाजातु जिम जातु जन्म हुयइ तिम थिकां चांदण दीजइ तिणि करगि यथाजातु $132)1 Bh. महावीरि-1 $134) 1 Bh. टेहि । 2 Bh. तिगृति । 25 [१६४] 30 । $186) १६५-१६८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ४९ कहियइ, बिहुं जन्म नी अपेक्षा करी यथाजातु हाथे जोडिए जामइ इणि कारणि हाथे जोडिए धांदणउं दीजइ, तथा ओघइ मुहुंती लीधी यति हुयइ इणि कारणि ओघइ मुहंती लीधी वांदणउं दियइ, इसउ 'लहाजाय' एह नउ अथु । 'किइकम्म' कृतिकर्म इसउं वांदणा रहई नामु 'वारसावर्य' चारह आवर्त करोल्लासरूप हुयई इणि वांदणइ इणि कारणि 'चारसावयं' कहियइ १२ । तीह नउं स्वरूपु जेतीवार 'अहोकायं काय' इत्यादि आलापक तणउ अर्थ लिखीसिइ तेतीवार कहीसिइ । चत्तारि शिर जिणि हुयइंसु 'चउसिरं' कहियइ । यथा-'खामेमि खमासमणो' एह आलापक तणइ भणनसमइ एक अवनमतउं शिष्य तण सिरु, वीजउं अवनमतउं गुरु नउं शिरु, एव बीजइ यांनगई पुणि वि शिर एवं शिर ४ । अथवा 'कायसफास' एह आलापक भणतां एकु अवनमत शिरु । 'खामेमि खमासमणो' एह आलावा भणतां बीजउं शिरु ! एवं वीजइ यांनणइ पुणि वि शिर । एवं चत्तारि शिर शिष्यही जि संबंधियां हुयई ४ । 'तिगुचं' मनोगुम् वचनगुप्त कायगुप्तु ३ । 'दुपवेस' वि प्रवेश जिणि हुयई सु दुपवेसु कहियइ । अवग्रह 10 माहि एक प्रवेसु एक बोनणइ, वीजउ प्रवेशु वीजइ बानणइ २ । 'एगनिक्खमणे' एक निःक्रमु जिणि हुयइ सु एगनिक्खमणु कहियइ । पहिलइ वानणइ अवग्रह हूतां नीसरियइ वीजइ यांनणइ न नीसरियई इणि कारणि एगनिक्खमणु कहियइ १ । एवंकारइ - पंचवीस आवश्यक हुयई । छ स्थान ६, छ गुरुपचन ६, अवाहु एकु १ । आशातना क्षेत्रीस ए छइतालीस थानक सूत्र सरसाई जि वसाणीसिइं । एवंकारइ एकवीस सउ थानक कहियां । | $136) अथ शेप'थानक कहियइं- विणओवयारु १ माणस्स भंजणा २ पूयणा गुरुजणस्स ३ । तित्थयराण य आणा ४ सुयधम्माराहणा ५ किरिया ६ ॥ [१६५] विनउ अभ्युत्थाना-ऽऽसनदानादिकु तक जु उपचारु वशीकरणु विणओवयारु ११'माणस्स भंजणा' मानु अहंकारु तेह तणी भंजना खंडना २ । 'गुरुजणस्स पूयणा' गुरुजनु ज्ञानदानकारकु लोकु तेह तणी 20 पूयणा पूजा ३। 'तित्थयराण य आणा' तीर्थकर तणी आज्ञा ४ । 'सुयधम्माराहणा' श्रुतधर्म तणी आराधना ५ । अकिरियां मोक्षु ६ । ए छ घांनणा तणा गुण । वंदनदानयोग्य पांच अधिकारिया । 10 . यथा- आयरिय १ उवज्झाए २ पवत्त ३ थेरे ४ तहेब राइणिए ५ । एएसि किइकम्मं कायव्वं निजरहाए । [१६६ ] 25 आयरिय उवज्झाया पूर्विहिं जिम नमस्कार माहि कहिया तिम जाणिया । प्रवर्तक तणउ स्वरूपु कहियइ- तव-संजमजोएमु जो जुग्गो तत्थ तं पवत्तेह । असहं च नियत्तेई गणतत्तिल्लो पबत्तीए [१६७] अध स्थचिरस्वरूपु कहियइ- थिरकरणा पुण थेरो पात्तवानारिएसु अत्येसु । जो जत्थ सीयइ जइ संतवलो तं धिरं कुणइ ।। [१६८] 8135) 1 Bh छा (वा) नणि । - Bh हुई 1 3 Bh. तेत्रीस । 136) 1 B. शेस । 2 B. किरिया। 30 प.पा.७ ५० 10 . 15 पडावश्यकयालाययोधवृत्ति [8137-138). १६९-१७४ अथ रत्नाधिकस्वरूपु कहियइ-रत्नाधिक रहई गणापच्छेदकु इस पीज नाम- उद्धावणा-पहावण-खिचोवहिमगणासु अविसाई । सुत्तत्थ-तदुभयविऊ गणावच्छेओ एरिसों होइ ।। [१६९] उद्घायणा उद्यतविहारु, पहायणा तीर्थोन्नतिकरणु, खित्तु क्षेमु वसति, उपधि माधूपकरणपरंपरा 5 तीह नी मार्गणा दोपरहितगवेपणा तीह नइ विपइ अविसाई आलस्यरहितु, एक सूत्रु धरइ अथु न धरई, एक अर्यु धरइ सूत्रु न धरइ, जु ये घरइ सु सूत्रार्थ तदुभयविऊ कहियइ इसउ जुहुयइ सु गीतार्थ रत्नाधिकु कहियह । 'गणावच्छेओ एरिसो होइ'सु इसउ गणावच्छेदकु कहियई-रत्नाधिकु कहियइ । चूर्णि माहि कहि यथा “अन्ने भणति- अन्नो वि जो तहाविहो राइणिओ सो पंदिययो" । "राइणिओ सो जो नाण-दसण-घरणसाहणेसु अइउजुओ" अतिउत्साहयतु । $137) अथ कारण तणइ अभावि जि चांदिवा योग्य न हुयई पांच अनधिकारिया ति फहियई- पासत्थो १ ओसन्नो २ होइ कुसीलो ३ तहेव संसचो ४ । अहल्छंदो ५ वि य एए अवंदणिजा जिणमयम्मि ॥ [१७०] ज्ञानादिकहं तणइ पार्श्वि समीपि तिष्ठइ रहइ इणि कारणि पार्धस्यु कहिया । सो पासस्थो दुविहो सब्वे देसे य होइ नायव्यो । सबम्मि नाण-दसण-चरणाणं जो उ पासम्मि ।। [१७१] देसम्मि य पासत्यो सिबायरऽभिहडु रायपिंडं च । नीयं च अग्गपिंडं मुंजइ निकारणे चैव ।। [१७२] सिजायस क्सतिसामी' तेह तणइ घरि जु विहरइ असनादिकु सु सिजायरमिहडु' । जु राज पिंड 20 भोगवइ । तथा 'नीयं च नीच अच्छोपकुल रजकादिक तीहं संबंधिउं पिंडु नीचपिंडु कहियइ सु नीचपिंडु जु भोगवइ । तथा अप्रपिंहु अप्रयलि शिखाधान्यु नैवेद्यु कहियइ, जु अप्रपिंडु भोगवह मु एवंविधु साधु देशपार्श्वस्थु कहियइ। कुलनिस्साए विहरइ ठवणकुलापि य अकारणे विसइ । संखडिपलोयणाए गच्छइ तह संथरं कुणइ ॥ [१७३] ए माहरा कुल इसी परि जु कुलनिश्रा करी विहरइ, आचार्यादिकह निमित्ति स्थापित नि छई फुल तेहे कुले कारण पाखइ जु 'विसई भिक्षानिमित्ति पइसई'। 'संसडिपलोयणाए' संसडि विशेपमक्त व्यापारगृहु तेह तेणी अवलोकना फरी जु विहरइ तथा गृहस्थसंस्तवु जु करह गृहस्थ सउं मैनी जु करद सगल देशपार्श्वस्थु कहियइ । 8138) क्रिया नइ विपइ थाका इति अवपन्नु' किसउ अर्थ ? शिथिलता परी मोक्षमार्ग 30 श्रांतु अवपन्नु । यथा- ओसन्नो वि य दुविहो सच्चे देसे य तत्य सबम्मि । उन्बद्धपीठफलगो ठवियगभोई य नायव्यो।। [१७४] S186) B Bh ont ए-1 4 B omits-2-197) 1 Bh स्वामी! 2 Bh. मिहुद्ध । 3 B. एइसइ । ६138) 1 Bh अवषिशु ।
५१ 5 7 10 16 8139 -$142) १७५-१८२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत आवस्सय-सज्झाए पडिलेहण-झाण-भिक्खभत्तटे । आगमणे निग्गमणे ठाणे य निसीयणे तुयट्टे ॥ [१७५] आवस्सपाइं न करे अहवा च करेइ हीणमहीयाई । गुरुवयणं च विराहह भणिओ एसो य ओसन्नो ॥ [१७६] $139) कुत्सितु ज्ञानादिविराधकु शीलु स्वभावु जेह रहइ हुयइ सु कुशील कहियइ । यथा- कालविणयाइरहिओ नाणकुसीलो य ईसणे इणमो। निस्संकियाइविजुओ चरणकुसीलो इमो होइ ।। [१७७] कोउय-भूईकम्मे पसिणापसिणे निमित्तमाजीवी । कक्ककुरुयाइलक्खण उवजीवइ विजमंताई ।। [१७८ ] 8140) असंविग्गसंगइतउ जु तद्भावु जाइ सु संसक्तु कहियइ । यथा- पासत्थाईएसुं संविग्गेसु च जत्थ मिलिओ उ । तहिं तारिसउ होई पियधम्मो अहव इयरो य ।। [१७९] $141) 'गुरु-आगमनिरविक्खो' जु गुरुनिरपेक्षु' आगमनिरपेक्षु'थिकउ सर्वकार्य विपइ आपणी इच्छा तणइ अनुसारि प्रवर्तइ सु थथाच्छंदु कहियइ । यथा- उस्मुत्तमणुवइट्ट' सच्छंदविगप्पियं अणुणवाई। परतत्तिपवते तंतिणे य इणमो अहाच्छंदे ॥ [१८०] पासस्थाई वंदमाणस्स नेव कित्ती न निजरा होइ । कायकिलेसं एमेव कुणइ तह कम्मबंधं च ।। [१८१] दृष्टांत पांच यथा- दव्चे भावे चंदण १ रयहरणे २ वत्त ३ नमण ४ विणएहि । कन्हे ३ सय ४ पालय ५ उयाहरणा । [१८२] 5142 ) द्रव्यभाववंदन विपइ शीतलाचार्य दृष्टांतु । एग राय नउ पुत्रु सीतलु इसइ नामि हूंतउ । सु पुणि काममोगहं हूंतउ' नवीनउ एक' आचार्य समीपि दीक्षा प्रपन्न हूयउ । तेह नी एक वहिन अनेरइ राइ एकि परिणी । तेह ना चियारि पुन हूया। तीई आगइ तीह नी माता कथांतरालि कहइ 'तुम्हारई माउलइ दीक्षा लीधी छई' । इसी परि कहती तेह रहइ घणउ कालु गयउ । तेई अनेरइ दिवसि गुरुपादमूलि दीक्षा लेई गीतार्थ हूया' । चत्तार वि बहुस्सुया जाया । आचार्य पूछी करी मातुल वांदिया गया । एकि' नगरि माउलउ सांभलिउ तिहां गया। विकालो जाउ चि काउं नगरवाहिरि रहिया । श्रावकु एकु नगरि जायतउ तेहे भणित, 'सीतलाचार्य आगइ कहेहि, तुम्हारा भाणेज तुम्ह वांदिया आवई छई, विकाल भणी राति न आवियाई, प्रभाति आवि- सिई" आचार्य तीह नी आगमन यात सामली करी हरपिया" । तींह घउहूं" रहई राति समइ शुभ-30 ध्यानवसइतउ केवलज्ञानु अपनउं । प्रभाति आचार्य दिसावलोक्नु परई । हवडाई" जि मुहूर्ति एकि 8199) 1 Bh -आजीवा | $141) 1 B. drops-I2B Bh. उस्मनु- 3 Bh-दो। 4 B. Bh. कोती । 142) 1 Bh. हूयउ । । हूतउ । 2 P. एकि 1 3 P. onts. 4 L च्यारि। 5 P. हुआ IG Bh. तम्हारइ : Bh. कहिति। 8 L हुया ! P. हुआ। 9 Bh. एक! 10 - शीतला-1 11 L. आविस्थई । 12 P. दर्षिया। 18 Bh पिहुं। 14 Bh L हव । Bh-| 20 सीयल १ खुड्डुय - . - 15 पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [8143-144). १८२ आविसई," पोरिसीसूत्रि" काढिइ हूंतइ आविसिई," पहरिहिं जउ न आवियाई तउ देवकुलि आचार्य आचिया ] ति वीतराग हूया इति आदर आचार्य रहई करई नहीं, आचार्य दंदकु ठवी" करी" इरि- यावही" पडिकमिया, आलोइ हूंतइ कहई-'कहं देमि ?' ते भणंति-जहि ते रोयई' । तउ आयरिओ चिंतेइ, 'अहो दुइसीसा एए जओ भणिया वि उजुयं न भगति न य लजंति', वहां वि रोसवसगओ अंतरा जलंतो वि वंदेइ, चउसु वि दिएसु बहुयरं पजलेइ । केवली किल पुष्पपडियत्तिं न लोवेइ, जाव न नजइ एस केवलि त्ति । तेसु पुग पुयपडियत्ती नत्थि परुप्परं दसणअभावइतउ । तओ भणति, 'दव्ययंदणेणं वंदिया, इयाणिं भावयंदणेणं यंदह' । 'किसी परि तुम्हे जाणह कि अइसओ को वि. अस्थि ? ते भणंति, 'वाद" अइसओ अस्थि कि छाउमथिओ अथ केयलिओ'? ते भगति, 'केवलिओं'। $143) तओ आयरिया आणंदपूरियहियया जाया' चित्ते चितंति, 'अहो ! मंदभग्गेण मए केव- 10 लिणो आसाइया' इति संवेगमागओ संतो भावओ संभंतलोयणो बंदणं दाउं पउत्तो। वांदण देयता हूंता इसउं कोई एकु ध्यानु हूयउं जिसइ अपूर्वकरण गुणस्थान समारोहण ऋमि करी चउथा साधुवंदनकु' देयता हूंता केवलज्ञानु ऊपन। काइया चेष्टा जिसी पूर्विहिं, पाछे तिसीय जि । परं भावविसेसउ फलविसेसो महागरूओ। 'एगरस बंधहेतु एगस्स मुक्खहेतु'। पढमं दव्यवंदणं वीयं भाववंदणं । पढमो दिÉतो जाओ। 8144) अह अणतरं पीओ भन्नई। द्रव्यवंदनि रजोहरणादिधारणि भाववंदनि ज्ञानादिधारण- रूपि' क्षुल्लकाचार्यकथा । तथा हि- एकु क्षुल्लकु लक्षणक्तु जाणी करी आचार्यि एकि अंतसमई आपण पाटि' पइसालिउ । सव्वे साहुणो तस्स क्षुल्लगायरियस' आणानिइसपरा जाया, तेसिं गीयत्थाणं थेराण' पायमूले पढइ । अन्नया मोहणिजेणं याहिजमाणो भिक्खागएसु साहूसु अप्पपीओ सन्नामिसेणं विगयचरणपरिणामो बाहिं 20नीहरिओ । एगदिसाए गच्छइ परिसंतो संतो वणसंडे कम्हि परियसइ । तस्स पुस्फियफलियरस वणसंडस्स मज्झे एरारस समीरुक्खस्स पीढं बद्धं । लोगो तरस पूयं पकरेई । तिलक-यकुलाई न किंचि वि करेइ । तं दखूणं सो चिंतेइ 'एयरस पीढस्स गुणेणं एयरस समीरुक्स्सस्स" पूया किन्नई' । ताहे सो भगह लोग 'एए किं न अचेह?' लोगेणं भणियं 'पुव्वेहिं एयस्स चेव पूर्ण कयं तेणं एयरस चेर जो पूर्य फरेइ' । तस्स वि खुडगायरियस्स" चिंता जाया 'जारिसो समीरुक्सो तारिसो अहं, अन्ने 25 वि तत्य रायपुत्ता इन्भपुत्ता बहुरसुया आसि । ते न आयरिएहिं" नियए पए ठविया अहं ठविओ, मर्म पूयंति। कत्तो मम" समणत्त ? रयहरणगुणेण बंदंति' पडिनियत्तो । साहुणो भिक्सायरियाओ आगया । आयरियं न लहंति, सुई वा परत्ति' या न लहंति ताव आयरिओ आगओ। आलोएइ, 'जहा अहं सन्नाभूमि गओ, तत्थ सूलवेगेणं पडिओ रहिओ, इयाणि उयसते सूले* आगओ' । सव्वे साहुणो हरि- सिया जाया । तओ पाछइ आपणई अभिप्राउ, गीयत्थाणं आलोइत्ता पायच्छित्वं पडिव जित्ता सुद्धो $142) 15 L भाविस्यइ । 16 पोरसी-1 17 4 आविसई। 18 Bh. L_P. भाचार्यह 1 B. had-ई but it is erased. 19 Bh L. वीउ 120 Bh. L omit. 21 Bh L. इरियावहीया 122 P. याउ। 8143) 1 P. drops words between आय......हियया । baplography. ? L drops-न- 144) 1 P. भण्णइ 1 2 L.-धारणि । 3 P. अति । 4 Bh. has added अंत समइ in the margin after पाटि, thus changing the trord-order. IL.follows Bh 5P. मुला-16L माण-17 L.पिराण 8P. omits. 9 L. कन्हि। 10 L. P. omit -प। 11. P. drops -5-1 12. P. एयवयस्म 13 P. गुनगा। 14 L. आयरियएहिं । 15 Bh. मम। 16 P. सरणत। 17 P. सूर्य। 18 Bh, L. P. पदन्ति । 19 P. ले। 20 L. अभिप्रायु ।
- 8145 -$146) १८३-१८५] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत जाओ। तस्स पुज्यं लोगेणं दव्यओ बंदणं कयं पच्छा भाषओ यंदणं कयं अथवा तस्स पुव्वं दबसंजमो आमि पच्छा भावसंजमो। जाओ पीजउ दृष्टांतु ।' $145) आप दिसतकर्मविपड फागु दृष्टांतु : उधा हि- वारपईए नपरीए पासारते मामी नेमिनाहो समोसहो । कन्हेण पुढो, 'भयरं ! यासारते माहू सीस न विहरंति ?' सामी भगइ', पामामु बहुजीया पहुची हपइ तेण न परति साहुणो' । तओ फन्हों। अनेउरम-झगओ यासारत्तं गमेई । वीरो नाम कुविंदो हरिभत्तो तत्य यहई । सो अंतेउरे पर्चेस अलहंतो दारं पूढय यह हरिदमणं विणा न जिमइ । वित्त यामारते रायाणो वीरओ य संपत्ता । हरिणा वीरओ पुट्ठो, किं वीरय! अईर दुबलो दीससि ?" दारयालेहिं जहाविते कहिए अक्सलियपवेसं वीरयं फाई सामिणो नेमिनाइरस सपरियणो यंदणत्यं पत्तो कन्दो'। यदिऊण सामिपायमूले उपविट्ठो। अधम्म मोठण हरी एवं विनवेड, 'भययं' ! जइधम्म फाउं न समो अम्हि, तह वि जे अग्ने ययं गिन्दिसति 10 मि अणुमोयणं करिस्सामि, दिक्सामहूस घ करिस्मामि, नियपुत्तम्म वि पुत्तियाए या पयगहणनिसेहणं न" करिस्मामि' । इय" नियमं गहिऊग गिहे आगो । अन्नया विवाहजुग्गाओ पनयाओ पाययटियाओ एवं भगइ, 'वच्छा" ! सामिणीओ अह्या दासीओ हविरमह ?' ताओ भणंति 'अम्हे सामिणीमो भवि. रमामो' । पन्हो भगद, 'तो नेमिपासे दिक" गिन्हह""। आमंति वाहिं भगिए निक्समणमहामहिमं फा पावे। 5146) एगाए देवीए हरिपासे पेसिया निया पन्ना सिम्सविऊण, तओ मा फदर, 'आई दासी मपिग्मामि'। इमं सोग फन्दो चितेड, 'अन्ना' वि मा पुणउ एवं, ता' वेगं सनिओ वीरओ नियं परियं पर पहम्म अग्गे । तपहियं सोऊग पीयदिणे हरी अत्याणगओ फहइ 'भो भो मचे मामंता!' पीरय- परियं पुरं च निमामेह। जेण रतफणो नागो वसंतो बदरीरणे'। आहो पुहविमन्येण वेमई नाम यत्तिओ ॥ [१८३] जेण चम्सुम्गमा गंगा वहंती कलमोदगं । धारिया यामपाएण चेमई नाम सत्तिो॥ [१८] जेण पोगपई सेणा वसंती फलसीपुर । । 10 । 20 In1 1 - 15 पडावश्यकवालाययोधवृत्ति [3147 - 149). १८५ पडिभणइ, 'कोलिया! अप्पं न मुणसि" वीरएणं रजुएणं पाढं ताडिया । तओ" सा रुपमाणी गिहे गंतुं कन्हरस सव्यं साहइ । कन्हो भणइ, 'तए सामित्तं मुत्तुं दासत्तं मग्गियं'। मा भणइ, 'ताय"! इन्हि फि मज्झ सामित्तं कुणसु'। हरी भणइ, 'जइ वीरओ मन्निरसड एवं' 1 तओ तीए बाढं अन्भत्थिओ कन्हो वीराओ मोइऊण ते पव्याये पहुणा, निक्खमणमहूस" वंछइ । ६ $147) अन्नया सामी समोसरिओ । राया निग्गओ। अट्ठारस चि समगसाहसीओ वासुदेवो चंदिउकामो भट्टारयं पुच्छइ, 'अहं साहू कयरेणं वंदणेणं यंदामि' ? 'केण पुच्छसि' ? 'दन्यवंदणेणं भाय- चंदणेणं वा ? जेणं तुम्भे वंदिया होह' तेणं यंदणेणं चंदिउं चंछामि । सामी पभणइ, 'भावयंदणेणं' । ताहे सब्बे साहुणो बारमायत्तवंदणेणं वंदइ । कन्हो पद्धसेओ जाओ । अन्नरायाणो जहा जहा परिस्संता तहा तहा अंतराले चेव ठिया'। वीरओ यासुदेवाणुवित्तीए सव्वे वंदेइ । भट्टारयं पुच्छइ कन्हो, 'भययं'! मए 10 निन्हि सई साठ संग्राम कीधा, पुणि इंस' थाकउ नहीं जिसउ वडा यांदणई देयतउ थाक' । सामी पभणइ, 'तुमए खाइयं सम्मत् अजियं, एयाए सद्धाए तित्थयरनामकम्मं निव्वत्तियं, सत्तमीए पुढवीए बद्ध आउफम्म निंदण-गरिहणाए उव्वेदंतेण तइयपुढवीए° पाउगं कय । तओ भणइ, 'धीयवारमपि वंदामि जेणं तइयनरयाओ छुट्टामि' 1 सामी भणइ, 'अओ परं दव्ययंदणं भवई' । भाववंदणे कन्हो दिटुंतो । दव्ययंदणे वीरओ दिलुतो । $148) शिरोयनामपूजायां सेवओ दिलुतो । यथा- एगरस' रनों दो सेवगा । तेसिं आसन्ना गामा । सीमानिमित्तं संगामो जाओ। ताहे रायसमी नगरे गया । गच्छंतेहिं तेहिं मग्गे साहू समागच्छंतो दिहो । तत्येगो भणइ, 'साधुदर्शने भुवा सिद्धिः' । तिपयाहिगं काऊण बंदित्ता गओ। पीओ साहू उग्धट्टयं फरेइ, सो वि उपहासेणं वंदइ । गया रायसमीचे । घयहारो जाओ । पढमेगं जियं, बीएणं पराजियं । पढमसेवगरस भाववंदणं । पीयसेवगरस दम्पयंदणं । 20 सेवककया। $149) विनयकर्मविपड शांव-पालक कया । यथा भयवं नेमिनाहो धारयईए' पुणो समोसढो। कन्हास पाहुडे' परतुरंगमो आगओ। तया' हरिणा नियपुत्ता शंय-पालगा भणिया, 'जो पढभ मामि पणमिस्सइ तस्स इमं तुरंगमं दाहामि' । तओ संयो पभायसमए सिन्नाओ उहि गिहे संठिो पेय धुइ-धुत्त-मंगलाईहिं' भावओ मामि पणमेइ । लोमाभिभूयचित्तो पालओ राईए घउत्यपहरे उहिऊण १७ अमयसिद्धीओ समवसरणे गंतुं मणेणं उफोसेइ, धादिरवित्तीए' सामि यंदद, जंपइ, 'हरिस्म पुच्छंतयरम पहु मक्सिओ' हुना' इय भणिऊण नियत्तो, मिलिओ मर्गमि पेसयम्स, तओ भणद, 'म' देसु आसं सामी मए मंदिओ पुराया जंपइ, 'को इत्थ मक्सिो ?' मो भगइ, 'नेमिनिगो समिओ'। ता पत्ता ओसरणे, पढें चंदिऊण उपविहा। हरिणा पुट्टो सामी, 'तुम्हे पढम फेण दिया?' मामी भण्ड, 'दव्वेण पालएण बंदिया, मावेणं पुण संयेण बंदिया अन्द । तओ तुटेण" हरिणा संघस्म दिनो 30 चतुरंगमो, अन्नमवि मगछिय दत्तं तम्म सव्यं । 'भावविहीणु ति पाई पालओ" निवासिओ" । [146) 15 L. मुनि। 16 B तई। IL. तर 117 L ना118 P adds काउं! 8147) 1 P.होहे। 2L. omits.3P.पिभिमइ 14 B. omits 5 P.RHI GL समाए17P.कारकाम.8P. सम्वनण। 9 Bh. तईसा- 10 P. hrs पाउपाय। 148) 1 L एग। 2 P.)। 3 Lबीओ। 8149)1P. बारवई। 21. पाढे। 3 Bh. L तइया14 B. हिंठो। 51. युप। L-वत्तिए। 7 Bh. fiभामो । 8 Bh. मुह। P.मह19P. पहु। 10 Bh. दवे 11 देण। 12P.has पाओ पाल: 13 P.निकामियो। - 150 -8152) १८६-१९१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत , 5 - 10 भाव-दव्यवंदणदिटुंता सव्वे संपुन्ना ।। वंदनकनामानि पंच । यथा- वंदण १ चिइ-२किइकम्मं ३ पूयाकम्म ४ च विणयकम्मं च ५। वंदणगस्स य एए नामाई हवंति पंचेव ॥ [१८६] 8150) वंदनकस्य पंच निपेधा यथा- पक्खित्त १ पराउत्ते २ पमत्ते ३ मा कयाइ वंदिजा । आहारं च करंतो'४ नीहारं वा जइ करेइ ।। ५ व्याक्षिप्नु व्याख्यान-प्रतिलेखनादिकहं करी । 'पराउत्ते' पराड्मुखु । प्रमत्तु निद्रा-शिष्यशिक्षादा- नकोपवत्ता करी । शेपं स्पष्टम् । $ 151) दोप बत्रीस यथा- अगाढियं १ च थद्धं २ च पविद्धं ३ परिपिंडियं । टोलगइ ५ अंकुसं ६ चेव तहा कच्छवरिंगियं ७ ॥ [१८७] मच्छुचत्तं ८ मणसा पउटुं ९ तह य वेइयापद्धं १० । भयसा चेव ११ भजंत१२ मित्ती १३ गारव १४ कारणा १५ ॥ [१८८] तेणियं १६ पडिणियं १७ चेव रुढे १८ तजियं १९ एव य । सढं २० च हीलियं २१ चेव तहा विप्पलिउंचियं २२ ॥ [१८९] दिट्ठमदिढे २३ च तहा सिंगं २४ च कर २५ मोयणं २६ । आलिद्धमणालिद्धं २७ ऊगं२८ उत्तरचूलियं २९ ।। [१९०] मूयं ३० च ढड्रं ३१ चेव चुडलियं ३२ च अपच्छिमं । बत्तीसदोसपरिसुद्धं किइकम्मं पउंजए । अणाढियमिति । जु आदर पाखइ बांदणउं सु अनाहतु 'अणाढियं' कहियइ १। 'थद्धं देहि मनि विनयरहिति जु यांदणउं सु स्तब्धु २ । पविद्धमिति । ओरहां परहां जायतां हूतां जु यांनण सु पवितु ३ । परिपिंटियमिति । घणा जि हुयई वंदनीय तीहं सपहीं रहई समकालु जु यांदणउं सु परिपिंडितु अथवा संपिडित फर चरण हूंतउ वांदइ अथवा अव्यक्त वर्णसमुच्चारणु करतउ जु यादइ सु 'परिपिडिय' कहियइ ४ । 'टोलगई' इति । टोल तीड तेह जिम ऊउली ऊछली जु यांदइ सु 'टोलगई' ५१० हाथि साही गुरु यइसाली वादता हूंतां अंकुसु ६ । साधु नी अपेक्षा रजोहरणु अंकुस जिम आगइ फरी यांदता अंकुसु ६। काछयो जिम आगइ पाछह चालतां वांदतां 'कच्छारिंगिय' कहियद ७ । मत्स्य जिम उद्वेल्लनु करतां वांदता हूंतां परावर्तनु करी अथवा अनेरउ यांदतां मत्स्योद्वत्तु ८ । 152) मनसा प्रद्विष्टं जु गुरु उपरि द्वेषु वहतां मन माहि यादण दीजइ सु मनसा पउडु कहियइ ९ । वेदिकायद्ध पांच भेदे यथा-गोडा ऊपरि बाहु निवेसी करी पांदतां १, अयोनि-30 वेसी उत्संगि फुहणी निवेसी ३, एफु जानु विहुं वाह माहि करी यांदतां ४, यि जानु याहु माहि करी यांदता ५ वैदिकायदु १०।भयसा घेर संघ-कुल-गच्छयहिर्नियासनमय करी यांदतां मयांदनु ११ ॥ 15 [१९१] 20 । (150) 1 Bh. करतो। 8151)1 Bh. पाया।
पडावश्यकवालाययोधवृत्ति [$153 - 155) १९२-१९४ भजतं भजमानं 'मू रहई मजइ सेवइ इउ' इति वांदइ सु भजंतु १२ । 'मिनु मू रहई आचार्यु' इणि कारणि वांदइ अथवा 'भू रहई एह सरसी मैत्री हुयः' इसी बुद्धि करी बांदतां मैत्रीदोपु १३ । 'मू रहई समाचारीचतुरुं जाणई" इसी परि गर्वपूर्वकु जु चांदणउं सु गौरवदोपि दुष्टु गोखु १४ । कारणु वस्त्र- पात्रलाभादिकु तेह निमित्तु वांदत्तां कारणदोषु १५ । लाधनभय वसइतउ प्रच्छन्न होई बांदतां तैनिकु १६ । 5153 ) आहारादि करतां गुरु चांदतां प्रत्यनीक १७ । क्रुद्ध गुरु बांदतां रुष्टु अथवा सकोपि मनि वांदतां रुष्टु १८ ! 'न कोपु करिसि न पसाउ करिसि तई चांदिइ किसउ छ।' इसउं कहतां वांदतां सर्जितु १९ । शठं विश्वासकारणि मायापूर्वकु चांदवा शठु २० अथवा ग्लानता मिसि करी असम्यम् वांदतां शतु २० । 'हीलयं' इति। आचार्य प्रवर्तक रत्नाधिक इत्यादि उपहासवचनपूर्वकु वांदता हीलितु २१॥ विपरिकुंचितु देशादिकथा करतां वांदतां विपरिकंचितु २२ । दृष्टादृष्टु अंधकारि आवादि जिणि यांदगइ 10न करई प्रकाशि करइ सु दृष्टादृष्टु कहियइ २३ । आवर्त समइ वामदक्षिण शिरःशंग फरसतां हूंतां शृंगु २४ । $ 154) करु राजमाधु भागु तेह दीधा पासइ छुटियइ नहीं, यांदण पुणि करबुद्धि करी देयतां हूतां करु २५ । मोचनु 'चांदणा दीधा पाखइ हां मेल्दिउं नहीं' इति मोचन निमित्तु वांदता मोचनु २६ । आश्लिष्टानाश्लिष्टु घर प्रकारहं हुयइ-पेती ही चार गुरुपादहं अथवा मुहुंती हाथ 15लगाडइ ललाटि न लगाडई ? ललाटि लगाडइ गुरुचरणहं न लगाडई २, केती ही पार विहुं न लगाडई ३ बिहुं लगाई ४ वि भागा आश्लिष्टानाश्लिष्ट बीजउ अनाशिष्टु चउथउ रूडउ २७ । व्यंजन अक्षर आवश्यक पूर्षिहिं भगियां ती करी परिपूष्णु जु न हुयह सु न्यूनु २८ । द्वादशायर्नु यांदण्डं दे करी अनइ बली समासमणु दे करी जउ बांदइ सउ उत्तरचूलियं कहियइ २९ । मूयं चेति । मूक जिम अव्यक्त यर्ण ऊचरतां जु पांदण दीजइ सु मूकु ३० । मोदइ कठोरस्वरि जु यांदणउं दीजइ सु ढडरु 20३१ । चुडलियं चेति । चुडुली ऊंयाडु तेह जिम रजोहरण धरतां वांदतां चुडुलिडे अथवा हाथ उंबाड जिम भमाडी सवइ यांदउं इस भणतां चुडुलिउ अपच्छिमं-पत्रीसमउ दोषु कहियइ ३२ । इति बीस फुतिकर्मदोपरहितु पृतिकम्मु यांदणउं 'पउंजए' किस3 अथु ? प्रयुते दियइ इसउ अर्थ । कियकम्मं पि कुणतो न होड़ किकम्मनिसराभागी । बत्तीसामन्नयरं साहू ठाणं विराहिंतो ॥ [१९२] बत्तीसदोसरहियं किइकम्मं जो पउंजइ गुरूणं । सो पावइ निव्वाणं अचिरेण विमाणवासं या । [१९३] 155) कारण आठ, यथा- पढिकमणे १ सज्झाए २ काउस्मग्गा ३ राह ४ पाहुणए ५ । आलोयण ६ संवरणे ७ उत्तमढे य चंदणयं ।। [१९४] सगलं अनुष्ठानु प्राइहिं साघु उदिसी कहिलं, श्रावक रहई पुगि जु योग्यु हुयह मुजाणियउं । तथाहि- पडिकमणइ प्रायमिहिं यादणंउ देव। "चत्वारि पटिषमणे निकम्माई" इसा आगमययनात । 'सम्झाओ सिद्धांतयाचना अथवा साधु साध्वी योग पहता सझाउ अनुष्ठानविशेषु करइ विहां पांदण माधु (152) 1 Bh. हुदा 2 Bh. चतुरना । 3 जागर। 154) 1 Bh. drops till nest शुधि । 9 Bh. च । 155) 1. Bh. धारहि । 25 30 ५७ - 8156- 159). १९५-१९७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत साध्वी रहइं संभवइ, श्रावक श्राविका रहई न संभवई । 'काउसग' इति । विगइनियमग्रहणादिनिमित्तुं छइ काउसग्गु तेह कारणि वांदणउं साधु रहइं संभवइ, श्रावक रहइं पुणि यथासंभवु जाणिवउं । अपराधक्षा- मणा श्रावकही रहई संभवइ इति तिहां वांदणउं श्रावकहीं रहई संभवइ । प्राघूर्णकवंदनु आलोचना वंदनु श्रावकही रहई घटइ । भक्तार्थी हूंतउ किणिहिं कारणि अभक्ताथु प्रत्याख्यान करइ सु संवरणु अथवा दिवसघरमु संवरणु तेह निमितु वांदणउं श्रावकहीं रहई संभवइ । उत्तमाथु अंतसंलेखना भवस्स चरमरूप । तेह निमित्तु वांदणउं श्रावकहीं रहई घटइ । 8156) दोप छ यथा- माणो १ अविणय २ खिसा ३ नीयागोयं ४ अबोही ५ भवबुड्डी। अनमंतस्स छ दोसा एवं अडनउयसयमहियं ॥ [१९५]. $157 ) विनयादिक छ गुण वांदणा तणा पूर्विहिं भणिया। अनेरउं पुणि वांदणा नउं फल 16 उत्तराध्ययनसिद्धांत माहि सांभलियइ । तथा हि- (प्र-) चंदणएणं भंते ! किं जणइ ? (उ-) गोयमा ! बंदणएणं नीयागोयं कम्मं खवेइ । उच्चागोयं कम्मं बंधइ । सोहगं च णं अप्प- डिहयं आणाफलं निव्वत्तेइ । दाहिणभावं जणइ । 5158) अथ अनंतरु वंदनकसूत्रु यखाणियइ । आयप्पमाणमित्तो चउद्दिसि होइ उग्गहो गुरुणो । अणणुनायस्स सया न कप्पए तत्थ पवेसिउं॥ [१९६] इसा वचनइतउ आत्मप्रमाणभूमि माहि गुरु तणी आज्ञा पासइ पइसिवा कल्पइ नहीं, तिणि कारणि गुरु हूंतउ अहूठे हाथे वेगलउ आगइ ऊभउ होई 'इच्छामि समासमणो ! वंदिउं जावणिजाए निस्सीहियाए मत्थएण यंदामि' इस भणी 'भगवन् । मुहपत्तियं पडिलेहेमि' इसउं कही पुनरपि 20 समासमणु दे करी विधिवत् मुटुंती पडिलेहइ । तउ पाछइ ऊभउ अवनतो गाग्रु होई करी हाथि ओघउ मुटुंती मुह आगइ धरी करी भगइ 'इच्छामि' इत्यादि । 'इच्छामि' ईछउं-अभिलख-यांछउं । 'खमा- समण' क्षमाश्रमण-क्षमाप्रधान श्रमण दशविध श्रमणधर्मसहित ! इसउं पंदनीक गुरु तणउं संबोधनु, हे क्षमाश्रमणसद्गुरो ! । यदिउँ' वांदिया । फिसइ करी ? 'जायणिजाए' जपियइ कालु सपियइ इणि करी इति आपनीया उत्थान । उपवेसनकरणसमर्था । स कउण ? 'निस्सीहियाए' निपेघु पापव्यापारपरिहारू प्रयोजन 25 जेह रहई स नैपकी तनु तिणि करी। एतलइ 'इच्छ' इस प्रथम स्थानु । यथा- इच्छा य १ अणुनपणा २ अव्यायाहं ३ च जत्त ४ जाणा य । अवराहसामणा ६ वि य छ हाणा इंति वंदणए । [१९७] शियि एतलइ भगिइ हूंतइ जइ गुरु न्याक्षि हुयइ तउ भणइ संझेपिहिं पांदि । आवश्यकचूर्णि अनइ यत्ति माहि पुगि 'निविधेन मनपचनकायहं फरी संक्षेपिहिं यांदि' इसउं भणि। तउ शिष्यु 30 संक्षेपिहिं यादद। S159) अव्याक्षिनु पुणि 'छंदेण' इसउं मगर इति पहिलउं गुरुपयनु । यया- 15 5155) Bh. drops महरा । प.पा.८ ५८ -- . । - पडायदयकवालापयोधवृत्ति [$100-163). १९८ छदेण १ अणुजाणामि २ तहत्ति ३ तुम्भ पि चट्टए ४ एवं ५। अहमवि पामेमि तुम्हे ६ क्यणाई वंदगरिहस्स ।। [१९८] 'छंदेणे' नउ अधु मू रहई निरायाधु एउ अथु । 5160) तउ शिष्यु योलइ 'अणुनाणह' में मिउग्गई" इति योजउं थानु । मुरहई अवमहनी 5 अनुज्ञा दियउ। अवमह तणउ अथु पूर्विहिं भणिउ छइ । ईहां गुस्वचनु । 'अणुजाणामि' इति गुरु भणइ । अवग्रह तणी अनुज्ञा हउँ दिउँ छ । तउ पाछइ शिप्यु अवमह माहि पइसी विधिवत् भूमि संडासा पहिलेही करी' बहसी करी गुरुपाद आपण ललाटु करहं करी फरसतउ हूंतउ 'अहो कार्य फाय-' इसउं पढह । अवश्य जाणिवा आवर्त इति आपतविधि कहियइ । मंदसरि 'अ' उच्चारण करतां गुरुचरण करई करी फरिसवा कर आवर्तावी गुरुस्वरि 'हो' उच्चारणु करतां ललाटु फरसिवर्ड 1 इसी 10 परि कार्य काय' ए पुणि वि वि आसर उचरेवा आवर्त करिया । एवं आवर्त त्रिन्हि । तथा 'ज' मंदखरि 'ता' मध्य स्वरि ऊचरतां कर आवतीवी 'भे' उच्चैःस्वरि उचरतां ललाटु फरसिपउं । एवं 'अणि च भे' ए पुणि त्रिन्हि त्रिन्हि अक्षर ऊचरतां आवर्त करिया, एवं आवर्त छ वीजइ बानणइ । पुणि इसी परि आवर्त छ । एवं आवर्त घारह । 5161) अधःकायु गुरुचरण तेह प्रति कायसंफासु माहरउ कायु हस ललाट लक्षणु तिणि करी 15 संस्पर्श तेह नी पुणि अनुज्ञा दियउ । इसी परि 'अणुजाणह' पद नी योजना ईहां पुणि करेवी। वउ मस्तकि अंजलि करी गुरुमुखि दत्तदृष्टि हूंतउ भणइ 'खमणिजो भे कलामो अपकलंताण बहु सुभेण भे दिवसो वइकतो' । 'खमणिजो' समेवउ-सहेवउ । 'भे' तुम्हे । छमु माहरां हाथ ललाट लागता हूंतां जु तुम्ह रहई कष्ट हुयइ सु सहिवउ । तथा अपलांतई निरावाधहं 'बहु सुभेण' घणइ शुभि करी 'भे' तुम्ह रहई दिवसु व्यतिक्रमिउ-गयउ । दिनप्रणु राज्यादिकालोपलक्षणु इति त्रीजउं स्थान । अत्र 20 गुरुवचनु 'तहत्ति,-'जिम वउं पूछ। तिम छई' इसउ 'तहत्ति' नऊ अर्थे । $162) बीजउं गुरुवचनु शिष्यु देहवार्ता पूछी करी संजमवाती पूछइ । 'जत्ता भे' यात्रा संयम सज्झायरूप 'भे' तुम्ह रहई समुत्सर्पइ-हुयइ इति चउथउं स्थानु । अन गुरुवचनु 'तुभ पि य?" इति । मू रहई तां संयमयात्रा वर्तइ-हुयइ-छइ तुम्ह रहइं पुणि वर्तइ इसउ 'तुभं पि यट्टए' एह तणउ । पुनरपि शिप्यु भणइ 'जवणिजं च भे' जापनीउ भणियइ शरीरु सु पुणि 'भे' तुम्ह तणउं इंद्रिय स्पर्शनेंद्रियादिक नोइंद्रिउ मनु ती करी निरावाधु वर्तइ इति पांचमडं थानु । अत्र गुरुवचनु 'एवं' जिम तवं पूछा तिम इसा अथु 'एवं' एह नउ। पुनरपि शिष्यु चोलइ-'खामेमि समासमणो देवसियं वइकम' हे क्षमाश्रमण गुरो ! देवसिकु दिवस संजातु व्यतिक्रमु-अपराधु खमाय इति छह स्थानु । अत्र गुस्थपनु 'अहं अवि खामेमि तुम्हे' हई पुणि अविधि' शिक्षाप्रदानादि देवसिक्कु व्यतिक्रमु अपराधु समावउँ । पत्र गुरु आपणपा भागइ एकवचनु शिष्य आगइ बहुवचनु भणतउ हूंतउ गर्नु परिहाइ। 5163) उ विनेउ ऊठी करी 'आवस्सियाएं' इत्यादिकि आलोयणायोग्यि 'तरस समासमणो पहिशमामि' इत्यादिकि प्रतिक्रमणयोग्यि पायच्छित्ति करी आपणपत्रे सोधणदारु हूंनउ अधग्रहइलउ नीसरी फरी इसउं पढइ 'आवस्सियाए' इत्यादि अवश्य कार्य चरणकरणसत्तरीरूप तिहां ज हुगई स पावश्यकी क्रिया तिणि फरी आसेयनाद्वारि जु असाधु कीघडं तेह हूंदउ पडिका निरउ इसी परि सामान्यही भणी 30 $160) 1 Bh. मगई । 2 Bh. omits! $162) 1 Bh घर । Bh. अवधि।
5 $164 - 8165). १९९-२०२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत करी विशेपि करी भणइ, 'खमासमणाणं' क्षमाश्रमण महामुनि भणियई, तीहं संबंधिनी ज देवसिकी आशातना तिणि करी । स पुणि किसी ? इत्याह 'तित्तीसन्नयराएं वेत्रीस आशातना माहइतउ अन्यतर एक अनामनिर्दिष्ट तिणि करी। $164) ति पुणि वेत्रीस आशातना ए कहियई- पुरओ पक्खासन्ने गंता ३ चिट्ठण ३ निसीयणा ३ ऽऽयमणे १० । आलोयण ११ पडिसुणणे १२ पुच्चालवणे १३. आलोए १४ ॥ [१९९] तह उवदंस १५ निमंतण १६ खद्धा १७ ययणे १८ तहा अपडिसुणणे १९ । सद्ध २० ति य तत्थगए २१ किं २२ तुम २३ तजाय २४ नो सुमणे २५ ॥ [२००] नो सरसि २६ कहं छित्ता २७ परिसं भित्ता २८ अणुट्टियाइ कहे २९ । संथारपायघट्टण ३० विट्ठ ३१ च ३२ समासणे ३३ आवि ॥ [२०१] 10 गुरु आगइ विहुं पार्श्वहं पूठि आसन्नगमनि' निन्हि आशातना ३, स्थानि ६, निपीदनि वइसिव- इ ९, पाहिरि गया गुरुतउ पहिल आचमनि १०, पहिलउं गमनागमनालोचनि ११, राति समइ कउणु सूयइ जागइ या इसइ गुरि पूछिइ हूतइ जागताई शिष्य रहइं गुरुवचन तणइ अपडिसुणणि १२, साघु श्रावकादि समागमनि गुरुतउ पहिलङ आलपनि-आभापणि १३, अनेरा आगइ पहिलङ भिक्षा पालोई पाछइ गुरु आगइ भिक्षा आलोचनि १४, इसी परि उपदर्शनि १५, निमंत्रणि १६, गुरु 15 अगपूछी आपणी रुचि साहु रहई 'खद्ध त्ति' प्रचुरु देयतां १७, गुरु रहइं अरसविरसु दे करी आपणपई स्निग्धमधुरादिभोगइतउ अदनु १८, राति जिम बीजे ई कालि अप्रतिश्रमणि-गुरुवचन तणइ अप्रतिश्रवणि' १९, 'सद्ध' त्ति गुरु प्रति निष्ठुर भणनि २०, जिहां हुइ तिहां ई जि थिकउ गुरु रहइं प्रतिवचनु देयतां 'तत्थगए' २१, गुरु प्रति किं' इति वचनि भगिपउं 'मत्थएण वंदे' २२, गुरु आगइ 'त' कयनि 'तुम्हे' इस कहिवउं २३, 'अमुक ग्लान तणउं वैयावृत्त्यादि कार्यु करि' इसइ कथनि गुरि कहिई 20 हूंतइ 'तुम्हे काई न करो' इसउं भणनु तञायपचनु २४, गुरि तत्यु कहतइ हूंतइ शून्य चित्तकरण 'नो सुमणु' तिणि करी २५, 'न सम्यक् समरइ तउ' 'एउ अर्थ समथु नहीं' इसा वचन तणइ भणनि २६, आपणइ कथा कथनि करी गुरुकथाच्छेदनि २७, हवडां भिक्षावेला हुई इति सभाभेदनि २८, सभा अणऊठी हूंती आपणपा रहई यचनपाटव जाणाविवा कारणि सविशेष व्याख्यान कथनि २९, गुरुशय्यादि रहहं पादादिघट्टनि परणादि लगाडगि ३०, 'विट्ठ' त्ति-गुरुशय्यादि उपवेशनि ३१, एवं उधासनि ३२, 25 समासनि ३३, ए नेत्रीस आशातना भणिता। 5165) हवडाइ नि आशातना माहि काई एकु विशेपि करी भणइ 'सं किंचि मिच्छाए' कृत्सितु आलंयनु यत् किंचित्' कहियइ । तहाहि- 'आलंयणागि दुहा भवंति । चडियाऽऽलंयणाणि, पटियाऽऽलंपणागि च । जि मिथ्यात्वयगुलजीर हुयई ति पडियालंग आई । जि सम्यग्दृष्टि जीव हुयई वि घडिया-30 लंपग आमई । तथा च भणितं- जाणिज मिच्छदिट्ठी जे पडियालंबणाणि गिन्दंति । जे पुण सम्मदिहि तेसि मणो घडणपइडीए । [२०२] F101) 1. Bh भासनि। 2 Bh. lhas, instead, अनंगीति। 3 Bh. दिपर।
. ८ . ६० पायदयकालाययोवृत्ति [1166-168) २०२ यत् किंचिन् आलंपनु आनई मिथ्याभावु जिणि नियां हुपइ स मिथ्याक्रिया-शरीरि वैचावृत्यादि क्रियाकरणसामर्थिहिं हूंतइ असमर्थतादि व्यपदेशि करी इत्यर्थः । तर पाछइ अभ्रादित्वइतउ मिथ्या इंहां छइ इणि अर्थ 'अ' प्रत्यइ कीधा हूंतइ 'मिच्छाए' एह नउ अथु 'मिध्यायुक्तया' इसउ हुयइ। $166) 'मगदुपडाए' इत्यादि । मनोदुप्फतु द्वेषकरणादिकु' जेह माहि हुयइ स मगदुकहा तिणि करी। असभ्यु कठिनु वचनु वाग्दुप्फतु जेह माहि हुयइ स वाग्दुकढा तिणि करी । आसन्न- गमन-स्थानादिकु कायदुप्फतु जेह माहि हुयइ स कायदुफडा तिगि करी । क्रोधु जेह माहि हुयइ स मोधा तिणि करी । मानु जेह माहि हुयइ स माना तिणि करी। माया जेह क्रिया माहि हुयइ स माया तिणि करी । लोमु जेह क्रिया माहि हुयइ स लोमा क्रिया तिणि करी । 'सव्यकालियाएं' अतीता-ऽनागत वर्तमान लक्षणि सर्वकालिज कीधी आशातना स सर्वकालिकी । भविप्यि कालि किसी परि आशातना 10 संमवइ ? 'आयतइ दीहि एह गुरू रहई इस इसई अनिष्ट करिसु' इति चिंताकरणइतउ भविष्यि कालि आशातना संभवइ । तिणि करी। 'सय मिच्छोग्याराए' सइ मिथ्या उपचार विनयकरणादिक भाव जेह क्रिया माहि हुयई स सर्व मिथ्योपचारा तिणि करी । 'सरधम्माइक.मणाए' स सर्व धर्म अष्ट प्रवचनमातर अथवा करणीय व्यापार तीहं नउं अतिक्रमणु लंघनु जिणि रियां हुयइ सर्व धर्माति- क्रमणा तिणि करी जे आशातना तिणि करी जु मई अतिचारु अपराधु कोधर तेह अतिचार हूंतउ हे 1 क्षमाश्रमण ! ताहरी सासि पटिकम निवर्तउं अपुणकरणि करी यली नहीं कर इसउ अर्यु । ईहां ''समाप्ति निमित्तु 'आशातना' प्रहणु, तिगि कारणि पुनस्क्तदोष नहीं । तथा दुष्कर्मकारकु आपगपर्ड निंदउं भयविरक्त चित्तभावि करी। तथा गहउं तुम्हारी साखि। 'अप्पाणं वोसरामि' आशातनाकारक आपणपउं योसिरिडं मेल्हडं । 1167) धीजर्ड यांनणर्ड' इसीही जि परि दीजइ । पुणि 'आयसियाए' न कहियई । अपग्रह 20 हूंतउं नि:क्रमणु पुणि न कीजई इसी परि वंदन दे करी शिप्यु काई एकु ऊर्ध्वकाउ नमावी करी अयप्रहमध्यभागि वर्तमान हूंतउ आलोयणउं करणहार हूंतउ गुरु प्रति इसउँ कहइ, 'इच्छाकारेण संदिसह' इत्यादि । इच्छाकार आपणी वासना करी न पुणि बलात्कारि । 'संदिसह आदेमु दियउ । 'देवसिय दिवसतु अतिचारु । इस आपहे गमियइ रात्रिन्तु पुणि जाणिरउ । 'आलोचयामि' 'आ' मर्यादा करी अथवा सामस्त्यभावि करी लोचउं-प्रकटु' करउं । अनांतरे 'आलोचय' इमउं गुरुश्चनु' 25 सांभली करी शिप्यु कहइ, 'इच्छामि' तुम्हार यचनु अंगीकर । 'आलोचयामि' इणि करी अंगीकृत अर्थ क्रिया करी दिखालउँ । 8168) आलोयणाई जि साक्षात्कारि भणइ । 'जो मे देवसिओ' जु मई देवसिकु दिवस माहि अतिचारु कीधउ सु पुणि अनेकप्रकार हुयइ इत्याह 'काइओ' काय करी कीघउ । 'बाइओ' घचनि करी पीपउ । 'माणसिओ' मनि करी पीधर । पाइकु अनइ बाइकु दिसालइ-'उस्मुत्तो' 'उम्मग्गों'। 30 उत्सूधु-सिद्धांतविरुद्ध अकालक्रियाकरणादिकु । उन्माणु-क्षयोपशमिकभावरूपु मार्गी लांची करी चारित्रावारक । फम्र्मोदय मावि करी कीधर उन्माणु। 'अकप्पो-अकल्पनीउ । 'अपरगिनों-करिया उचित नहीं। जिगिहिं जि कारणि उत्सूत्रु तिमिहिं जि कारणि उन्मार्ग, निमिहिं जि कारणि उन्माग्गु, तिनिहिं नि 8166) 1 Bh प्रदेष-1 9 Bh-दुष्मृत। 3 Bh. 1 $167) i Bh, frequently writes the initial syllable in this word as ek ! 2Bh, प्रश्टउ1 3 Bh, गुरु नई बचनु । $168)1 B.omits. 2 Bh. वायकु ।
-- 8169 -8172). २०२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत कारणि 'अकप्पो' जिणिहिं जि कारणि अकप्पु तिणिहिं जि कारणि 'अकरणिजों'। इसी परि पाछिलिउ पाछिलिउँ हेतु कारणु, आगिल आगिलडं हेतुमंतु कार्यु । काइकु अनइ बाइकु भणियां । 5169) हव मानसिकु कहइ-'दुझाओ'-एकाप्रचित्तता करी आर्त्त-रौद्रलक्षणु दुर्ध्यानु अशुभू जु चलचित्तता करी चीतविउ सु दुर्विचिंतिउं । "जं थिरं अज्झवसाणं तं झाणं, जं चलं तयं चित्त" इति वचनात् । जिणिहिं जि कारणि इस तिणिहिं जि कारणि 'अणायारो' अनाचारु । जिणिहिं जि कारणि 5 अनाचारु तिणिहिं जि कारणि 'अणिच्छियव्यो' अनेष्टव्यु-वांछिवउ नहीं। जिणिहिं जि कारणि 'अणिच्छियव्यो' तिणिहि जि कारणि 'असागपाउग्गो' श्रावक रहइं योग्य नहीं । किसा विषइ ' इत्याह'नाणे' ज्ञानु मतिज्ञानादिकु तेह नइ विपइ अश्रद्धानादि करी। 'दसणे' दर्शनु सम्यकत्यु तेह तणइ विपइ शंकादिकरण भावि करी । 'चरिताचरिते' चरिताचरितु देशविरतिश्रावकधर्म तेह तणइ विपइ । ज्ञानादिकइ जि कहइ- 'सुए' श्रुतु सिद्धांतु तेह नइ विपइ अकालस्वाध्यायादिकि करी। 'सामाइए' 'सम्यक्त्वसामाइकु' 'सामा-10 इक' शब्दि करी ईहां कहियइ तेह नइ विपइ संशयकरणादि भावि री । 8170) चरिताचरितातिचारु भेदि करी कहइ-'तिन्हं गुत्तीगं, चउन्हं कसायाणं, पंचन्हं अणुव्व- याणं, तिन्हं गुणव्ययाणं, चउन्हें सिक्सावयाणं' । त्रिउंगुप्ति माहि, चउं कसाय माहि, पांच अणुव्रत माहि, त्रि गुणव्रत माहि, चउं शिक्षाव्रत माहि सविहुं व्रत तणड मीलनि 'यारसविहस्स सायगधम्मस्स' द्वादशविध थापकधर्म माहि जु काई संडिउं थोडउं सउं भागउं, जु विराधिउं घणउं भागउं सर्वथा या भागडं 'तस्स 15 मिच्छा मि दुपाई तेह संबंधिलं, 'मे' माहरउं दुष्कृतु, मिथ्या निष्फलु हुउ-इसउं आपहे गमियइ । $171) पुनरपि विनेउ विनतकाउ यर्द्धमानसंवेगु मायादिदोपरहितु आपणपा रहइं सर्वशुद्धि- निमित्तु इसउं पढइ 'सयरस वि देवसिय' इत्यादि । सर्वही दैवसिरह दुर्विचिंतितह दुर्भापितह दुश्चेष्टितह मनपचनकायव्यापारह 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् !' तुम्हे आपणी इच्छा आदेसु दियउ । अत्र गुरुवचनु 'पडिकमह तस्स' पूर्वभणितव्यापारह संबंधिई 'मे' माहरउं दुष्कृतु मिथ्या निष्फलु हुउ । $172) तउ पाछइ अवाह ढूंतउ नीसरी फरी पुनरपि यंदनु दे करी अपराधक्षामणा विषइ समुद्यतु हूंतउ इसउं फहइ-'इच्छाका० संदिसह अन्मुडिओऽहं अभिंतरदेवसियं सामेमि' इच्छाकारेण आपणी इच्छा करी, 'संदिसह' आदेशु दियउ, अभ्युत्थितु हवं अभितर 'देवसिओ' दियसमध्यसंभूतु अतिचारु समाविया निमितु उद्यमपरायणु वर्त। तउ पारइ 'सामह' इस गुरुश्चनु सांभली फरी पुनरपि शिष्यु भणइ-'इच्छं' ईच्छउं भगवंत नी आग, समावउं देवसिकु आपणउ अपराधु । तउ पाछइ25 विधिपूर्वक पंचांगसंस्पृष्टभूतल मुसरनिका मुसदेसि दे करी इमई भगइ-'ज किंचि अप्पित्तिय जु काई सामान्यहिं अप्रीतिकु अप्रीतिमायु, 'परप्पित्तियं' पराऽप्रीतिकु गाढ अप्रीतिकु, किसा विपइ ? 'भत्ते', 'पाणे' मक्त तणइ विषद, पानक तगइ विषइ । 'विगए' पिनउ अभ्युत्थानादिकु तेद नह विपइ । 'वेसावणे' घेयावृत्यु उपधपध्यायष्टंभदानादिरूपु तेह नइ विषइ । 'आलाचे' एकरार भाषण विषइ । 'संला' पुनः पुनीपणकयाम्प विपइ । 'उगासगे' गुरुआमनतउ ऊंचा आमन विपइ । 'समासणे' गुरुआमनतुल्य 50 पासन विषद । अतरमासाए" गुरु योलतां हूंना विचालभाषणरूप अंतरमापा' तेह नइ विपइ । 'उपरि- मासाए' गुरुभाषा अनंतम विशेषयचनपाटर आगापिया निमित्तु दरिमाग तेह ना विषद । इह ममादिकई ना विपद अनीति पराऽप्रीति भारि फरी जु पाई ग र पिनयररिदीनु अभतिजा यई सूक्ष्म अल्पु मालोचनादिकु प्रायधित्तु तिगि फरी जु सूमद मु सूख्नु । पादरु पाऽटमादिफ गुरुपायशित गि FIGs) 3 Bh. Hoat Fir0) 1 Bh. नि। 572) 1 Bh. मरा-1 20 -- १२ . 10 15 पडावश्यकतालायबोधवृत्ति [$173-175) २०३-२०६ करी जु सूझइ सु पादरु । 'तुन्भे जागह' तुम्हे अतिशयसहित मानभावइवउ जाणउँ । 'अहं न जाणामि' मूर्सभारता फरी हर न जाणूं। 'तस्स मिच्छा मि दुफ तेह अप्रीतिकादि रिपद अतिचार वार्ड दुप्फतु 'मे' माहरउं मिथ्या निष्फल हुउ ॥ छ । 8173) पुनरपि वि यांनणां दे करी यथाशक्ति प्रत्यास्यानु करइ । अत्र सात अर्थाधिकार । यथा-प्रत्याख्यान १, प्रत्याख्यानभंग २, प्रत्याख्यानाकार ३, प्रत्याख्यानसून ४, प्रत्याख्यानसूत्रार्थ ५, 5 प्रत्याख्यानशुद्धि ६, प्रत्याख्यानपाल ७ । एवं नाम तत्र प्रत्याख्यानु पिहुं भेदे यथा-मूलगुणप्रत्यात्यानु १, उत्तरगुणप्रत्याख्यानु २। तत्र मूलगुणप्रत्याख्यान पुणि चिहुं भेदे । यथा-सर्वमूलगुणप्रत्यारयानु साधु तणां पांच महाव्रत १, देसमूलगुणप्रत्याख्यानु श्रावक तणां पांच अणुवत २ । उत्तरगुणप्रत्याख्यान पुणि मिटु भेदे-सर्वोत्तरगुणप्रत्यास्यानु । साधु तणा उत्तरगुण घाणवइ संख्या यथा- पिंडस्स जा विसोही ४७, समिईओ ५ भावणा १२ तवो दुविहो २। पडिमा १२ अभिग्गहा चिय ४ उत्तर गुणमो वियाणाहि ॥ [२०३] तन उद्गमेपणा १६, उत्पादनैषणा १६, ग्रहणेपणा १०, प्रासैपणा ५ भेद । सव्वइ मिलिया ४७ । यथा-आहाकम्मु १, औद्देशिकु २, पूतिकर्मु ३, मिश्रजातु ४, स्थापना ५, प्राभूतिका ६, प्रादुष्करणु क्रीतु ८, प्रामृत्यु ९, परिवर्तितु १०, अभ्याहृतु ११, उद्भिन्नु १२, मालाभ्याहृतु १३, आच्छेद्यु १४, अनुसृष्टु १५, अध्यवपूरकु १६, ए सोल उद्गमदोप नाम' कहियई। $174) तत्र आधाकम्म कहियइ- आहाइ वियप्पेणं जईण कम्मं असणाइ करणं । छकायारंभेणं तं आहाकम्मं आहिंसु ॥ [२०४] माहरइ परि माधु विहरिया आविसिई इसइ संकल्पि करी इसी मन तणी चिंता करी पट्काय पृथिवीकायादि' छ जीवनिकाय तीहं तणइ आरंभि विणासि करी कर्मु अशन-पान-सादिम-खादिमरूप 10 चतुर्विध पिंड तगडं रंधन प्रासुककरणलक्षणु जु गृहस्थु करई सु आधाकर्मु कहियइ १। 8175) तथा- उद्देसियं अह विभागओ य ओहे सए जं आरंभे । मिसाउ कइ वि कप्पइ जो एही तस्म दाणट्ठा ।। [२०५] औद्देशिकदोषु विहुं भेदे-औषोदेशिकु १, विभागौदेशिकु २ । वन ओधोद्देशिकु यथा-आपणपा 15 निमित्ति आरंभि कीधा हूंतइ पाइ जु को भिक्षापरु माहरइ परि माविसिइ तेह निमित्तु भिक्षा तणा फेई एकि भाग कल्पइ । किसउ अर्थ ? आपणां घरमाणुसहं वणइ अनुसारि धानि ओरियइ हूंतइ पाछह चली तीही जि हांडी माहि भिक्षाचर निमित्त अधिकेरउं धानु जु ओरियइ सु ओघौदेशिकु कहियइ । विभागौदेशिकु बारहे भेदे जिम होइ तिम फहियइ- संखटिमनु परियं चउन्हें उद्दिसह ज तमुदिई । वंजणमीसाइ कडं, अग्गितवियाई पुण कम्मं ॥ [२०६] संसडि विवाहादिकु प्रकरणु कहियइ । तिगि उगरियं मोदकचूरकादिकु अशनु, जु हुयइ मु घई जातिक-पाग्वंडिक-श्रमण-निग्रंथरूपहं निमित्तु जु उद्दिशइ मु उद्दिा पहियइ । तथा व्यंजन पहियई दधि- F173) 1 Bh has उद्गम नाम दोष $174) 1 Bh. -दिक । 30 - 15 - 16 5176-188), २०७] श्रीतरुणप्रभाचार्यफत दुग्ध-गुडपातिप्रभृतिक' तीहं करी जउ मिनु ओदनु मोदकचूरकादिकु करइ तउ सु फुतु कहियइ । तथा सु ओदनादिकु अग्नितापि करी पुनरपि ऊंन्हढं करइ जु सु कर्मु कहियइ । पाछइ उद्दिष्ट पुणि चउं भेदे, ऋतु पुणि चउं भेदे, कर्मु पुणि चउं भेदे । यथा- जावंतियमुद्देस, पासंडीणं भवे समुद्देसं । समणाणं आएसं, निग्गंथाणं समाएसं ॥ [२०७] जु को सामान्यहिं भिक्षाचरु आविसिइ तेह निमित्तु उद्दिशिउं उद्देशोद्दिष्टु'कहियइ १ । पाखंडिक चरकादिक तीहं निमित्तु उद्दिसिउं समुद्देशोद्दिष्टु कहियइ २ । श्रमण भणियइं वापस तीहं निमित्तु उद्दिसिड आदेशोद्दिष्टु कहियइ ३ । निग्रंथ भणियइं जैनमुनि ती निमित्तु उद्दिसिउं समादेशोद्दिष्टु कहियइ ४ । तथा जावंतिकहं निमित्त ऋतु हूंतउं उद्देशकतु कहियइ १ । पाखंडिकहं निमित्तु कृतु हूंतउं समुद्देशमतु कहियइ २ । श्रमणहं निमित्तु कृतु हूंत आदेशकृतु कहियइ ३ । निग्रंथहं निमित्तु कृतु हूंतउं समादेशकृतु 10 कहियइ ४ । तथा जावंतिकहं निमित्तु कर्मु उद्देशकर्मु कहियइ १ । पाखंडिकहं निमित्तु की समुद्देश फर्मु कहियइ २ । श्रमणहं निमित्तु कर्म आदेशकर्मु कहियइ ३ । निग्रंथहं निमित्तु फर्मु समादेश कर्मु कहियइ ४ । सव्वइ मिलिया बारह विभागौदेशिक भेद हुयई २ । $176) आधाकर्म दोपदूपितु कणु जेह सूधाई आहार माहि पडइ सु पूतिकर्मु कहियइ । तिणि काढिइ' हूंतइ पाछिलउं वस्तु निर्दूपणु, तिणि सहितु सदूपणु हूंतउं पूतिकर्मु कहियइ ३ । 8177) जु पहिलउं जावंतिय जि के भिक्षाचर आविसिइं ति 'जावंतिय' कहियइ । पाखंडिफ मिथ्यादर्शनि वर्तमान कहियई । जई साधु कहियई । जु पहिलउं जावंतिकादिकई तणइ कारणि अनइ आपणइ कारणि आरंभु कीजइ सु मिश्रलातु कहियइ ४ । 5178) यतिनिमित्तु अशनादि चूल्हि अथवा हांडुली थिकडं जु राहवियइ स स्थापना ५ । अथया खीरु राहविउं संकल्पि करी अनइ यति न आवियाई अथवा आविया पुणि दूध लीधउं नहीं 20 तउ दही करी दियइ अथवा घृतु करी दियइ एवमादि सगलीयइ स्थापना कहियइ ५ । 5179) कुणही तणइ विवाहादिप्रकरणु निष्टंकिति दिनि हुयणहारु छइ तउ पाछइ साधु समागमनु अथवा विहारु सांभली करी जु मउडेरउं समागमन हुया पाछइ अथवा पहिलेरउं साधुविहार हूंतउ ओरइ जेमणवारादिकु जु कीजइ सु प्राकृतिकादोपु कहियइ ६ । 5180) घर माहि अंधकारि जु वस्तु अशनादिकु हुयइ अथवा चूल्हि ऊपरि हुयइ, महात्मा 25 रहई देवा तणी बुद्धि करी घर माहि छिद्रादिकरणु करी प्रकाशु कीजइ अथवा चूल्हि हूंतउं बाहिर फाढी मेरियइ सु प्रादुष्करणु कहियइ ७ । $181) मूलि वस्तु ले करी दीजइ सु क्रीतदोपदूपितु हूंतउं क्रीतु दोषु कहियइ ८ । 8182) महात्मा तणइ कारणि अनेरा कन्हा ओधारि' ले करी जु दीजइ सुप्रामृत्यु दोपु कहियइ ९ । $183) ढूंढण यहइ कूरु आणी करी महात्मा रहई जु दीजइ मु परावर्तितु, इसी परि अनेलं.30 पस्तु परावर्तितु दोषु कहियइ १० । F175) 1 Bh.-प्रामृतिक 1 2 Bh. omits -है। 8176) 1 Bh. काढियह। 178) 1 Bh. रक्षाविउ । $182) 1 B6. Enti B. zit- may be graphic.
5 10 पडावश्यकचालायबोधवृत्ति [$184 - 197). २०८ 5184) गृहषि आपणा अथवा अनेरा गाम हूंत आणी करी साधु रहई जु दीजइ सु अभ्याहूतु कहियइ ११॥ 5188) घडउ अथवा कूडी जोगिणी माटी छाणि करी लीपी मेल्ही हुयइ', यति तणइं कारणि ऊपाडी करी जु दीजइ सु उद्भिन्नु कहियइ १२ । $186) ऊपरि छींकइ, हेठि भूमिहरि उभय बिहुं हेठि परि यथा मोटेरी गुडही हुयइ तेह माहि वस्तु हुयइ सु यस्तु ऊपहरां होई हेठा हुईयइ तउ आपडियइ इणि कारणि उभउ कहियइ । तिर्यग् तिरिछ हाथ हूंतउं वेगल यस्तु हुयइ करग्रहण अशक्यु जु ले करी विहरावइ सु मालाभ्यातु कहियइ १३॥ $187) स्वामी अथवा चोरु पर कन्हा ओदाली करी साधु रहई जु दियह सु आच्छेद्यु फहियइ १४ । $188) अनेकह रहई भक्षु' कीधउं हुयइ ती माहि एकु दियइ सु अनिसृष्टु कहियइ १५ ॥ 8189) मूलारंभि आपणइ कारणि कीधइ हूंतइ पाछइ जावंतिक-यति-पासंडिकहं निमित्त तंदुलादिकु जु ओयरइ सु अध्ययपूरकु कहियइ १६ । इसी परि संक्षेपिहिं सोल उद्गमदोप गृहस्थकृत कहिया । 8190) अथ उत्पादनादोप' सोल लिखियई-धात्री १, दूति २, निमित्त ३, आजीविका ४, 15 वनीपफ ५, चिकित्सा ६, क्रोध ७, मान ८, माया ९, लोभ १०, पूर्वपश्चात्संस्तव ११, विद्या १२, मंत्र १३, चुन्न १४, योग १५, मूलकर्म १६, ए सोल उत्पादनादोप नाम | बालस्स खीर मजण-मंडण-किलावणंकघाइत्तं । करिय कराविय वा जं लहइ जई धाइपिंडो सो॥ [२०८] $191) क्षीरधात्री १ मजनधानी २ मंडमधानी ३ क्रीडापनधात्री ४ अंकधात्री ५, पालक 20 रहई पंचधात्री हुयई तीहं नउं की करी अथवा करावी यति जु अशनादिकुलहइ सु धात्रीपिंड कहियइ १॥ 8192) प्रकटु अथवा छानउ सदेसउ कही फरी यति जु पिंडु अशनादिकु लहइ मु दूतिपिंदु फहियह २। $193) निमित्त शुभाशुभ लाभालाभादिक कही फरी यति जु पिंडु लहइ मु निमित्तपिंडु कहियइ ३ । 8194) जात्यादिधनह रहहं आपणपउं सजातीयादि जाणाची परी जुपिंदु यति लहइ मु आजीविकापिंडु ४ । $195) प्राह्मणादि भक्त जि हुयई तीह रहई ब्राह्मणादि भक्तु आपणपउं दिखाली परी सीह फन्हां यति जु लइ सु वनीपकपिंदु ५ । 196) औपधन्यैद्याद्युपदेशदानादि चिकित्सा आहारादिकारणि परी गृहस्थ कन्हां जु बिंदु 30 यति लहइ मु चिकित्सापिंडु ६ । $197) विद्यातपःप्रभावु नृपादिपूजा शापादिफु क्रोधफ देसी परी यति एतउ यीहवउ गृहायु सु पिंड दियइ सु क्रोधपिंडु ७ । 185) 1 Bh. मेव्हीपद । (188) 1 Bh. मछु । 8190) 1 B.-पुपालना-15195) 1 Bh. कन्है । 26 5 10 8198 - 8218). २०९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत 8198) लब्धिप्रशंसागर्वितु' हूंतउ जु यति गृहस्थ रहई मभिमानु ऊपजावी आहारु लियइ सु मानपिंडु ८॥ $199) मायावसइतउ आहारकारणि रूपांतर करी यति जु लहइ आहारु सु मायापिंडु ९ । 5200) स्निग्ध-मधुरादिक आहार तणी तृष्णा लगी जु घणउं फिरी लहइ सु लोभापिंडु १० । तथा च भणितम्- कोहे घेउरखवगो १, माणे सेवई य खुडगो नायं २ । माया आसाढभूई ३, लोभे केसरयसाहु ४ ति ॥ [२०९] (201) दायक रहई दान पहिलउं स्तुति करी जु दानु लियइ सु पूर्वसंस्तवु अथवा पाछइ स्तुति करी जु लहइ सु पश्चात्संस्तवु 1 जननीजनकादि संबंधु करी जु लियइ सु पूर्वसंस्तबु, सासू-ससुरादिसंबंधु करी जु लियई सु पश्चात्संस्तषु ११ एउ संगद संस्तवु पिंडु । $202) विद्याप्रयोगि दायक रहई जुरंजवी करी दानु लियइ सु विद्यापिंडु १२ । $203) मंत्रप्रयोगि रंजवी करी जु दानु लियइ सु मंत्रपिंडु १३ । $204) अदृश्यीकरणादिकु चूर्ण तेह तणइ प्रयोगि जु दान लियइ सु चूर्णपिंडु १४ । $205) सौभाग्य-दौर्भाग्यकर पादलेपादिक योग तेहे करी जुदान लियइ सु योगपिंडु १५ । $ 206) मंगल मूलिकास्नानादि गर्भ विवाहकरणादि हेतु करी करावी जुदान लियइ सु मूलकर्म-15 दोपदुष्टु पिंडु कहियइ १६ । ए सोल उत्पादनादोष साधुकीधा ऊपजई इणि कारणि उत्पादनादोप कहियई। $ 207) अथ दश एपणादोप लिसियई-संकिंतु १, म्रक्षितु २, निक्षिा ३, पिहितु ४, संरतु ५, दायकु ६, उन्मिच ७, अपरिणतु ८, लिनु ९, छर्दितु १० । 8208) तत्र आधाकादि दोपशंका करी अथवा संभावना हूंती जु आहारु लियइ सु संकितु दोषु १ । जेह दोप नी शंका हूंती जु आहार करइ तेह दोप तणउं फलु लहइ इणि कारणि 20 निःशंकितु आहार करी तउ करिवउ । $209) सचित्त पृथिवीकायादिक तीह करी एक प्रक्षितु, अचित्त अयोग्य मधुमद्यादिक तीह करी एक प्रक्षितु इसी परि विहुं भेदे म्रभितु २ अथवा पूर्वभणित वस्तु सरंटिति करि अथवा मात्रि फुडुछी-ढोइली-करोटी फरोटकादिकि जु वस्तु लियइ सु प्रक्षितु दोषु २ । [210) सचित्त पृथिवीकायादिक तीह माहि निक्षिप्त सुद्ध ओदनादिकु लियइ तर निक्षिप्तु 25 दोषु ३ । सु पुणि अनंतर परंपरु परिहरियउ । $211) जु सचित्ताचित्त पिहित हुयइ सुपिहित । यथा-हेठलि देउ वस्तु हुयइ, ऊपरि ढांकण मोट हुयइ, पाछइ अपाडतां कदाचित् भाजइ, तउ पाछइ आत्म-संजमविधातादिक दोप हुई तिणि कारणि पिहितु दोपु ४ ॥ 8212) अयोग्य वस्तु उतारी करी तिणि मात्रि योग्य वस्तु दियइ गृही, यति जु लियइ तउ संहतु दोपु ५। $213) अतिवृद्ध हाथे धूजते जु हुयइ, वया मंदलोचनयलु जु हुयद सु थेरु कहियइ, अशनादि घणी जु न हुयइ, सु अप्रभु कहियइ, कुष्टरोगी पंडु कहियद, सकंपु देहु जेह तणउं हुयइ सु वेविरु $198) 1 Bh. लन्धि प्रशंसा गर्विक गर्वितु। 202) 1 Bh. puts it before दानु | F205) 1 Bh. कु ! - ५० था.
10 पड़ावश्यकबालायवोधवृत्ति [8218-218 ). २१०-२१२ पहियइ, ज्वररोगी ज्वरी कहियइ, चक्षुर्यलहीन अंधु कहियइ, बालकु लहुडउ भोलउ अव्यक्तु कहियइ, छाकिउ मत्तु कहियइ, भूताधिष्टितु उन्मत्तु कहियइ, कर-चरणरहितु कर-चरणछिन्नु कहिया, गलितदेहु पगलिउ कहियइ, अठील घातिउ निगडितु कहियइ, हाथै हyई जेह रहई हुयई सु अंडुउ कहियइ, चाखडी जेह ने पगे हुयई सु पाऊयारूढु कहियइ, जु सांडतउ हुयइ, जु पीसतउ हुयइ, जु विलोयतउ हुयइ, जु भुजतउ हुयइ, जु फाततउ हुयइ, जु लोढतउ हुयइ, जु चीरि' यणतउ हुयइ, जु पीजतर हुयइ, जु दलतउ हुयइ, जु जीमतउ हुयइ, ज गुचिणी आसन्नप्रसव हुयडू, मास २-३ प्रमाण पाल ज स्त्री स घालवत्स कहियइ, बालकु मेल्ही नइ विहरावइ, तथा जु छजीरकाय फरसतउ विणासवउ लाखतउ साधारण, घोरानीतु वस्तु दियतउ हुयइ, एवमादि दायक नइ हाथि मुनि जउ दानु लियइ तउ दायकदोषु ६। $214) योग्यु घृतादिकु अयोग्यु मधुप्रभृतिकु, योग्यायोग्य वे मेली करी दियइ तउ उन्मिनु, वन सचित्तमिथु फदाकालिहिं उत्सर्गपदि न कप्पई, अपित्तमिनि विमापा ७ | $215) जु द्रव्यु जलादिकु प्रासुकु हूयउं न हुयई कोई प्रासुकु कोई अप्रासुरु हुयइ सु अपरिणतु द्रव्यु अथवा अनेकहं दायकह माहि एक दायक तणउ भावु दानपरिणत हुयइ पीजा दायक तणउ भावु दानपरिणतु न हुयई सु भावाऽपरिणतु अथवा यति एक नइ भनि प्रासुकु द्रव्यु परिणमिज 1Bघीजा नइ मनि प्रासुकु न परिणमिउं सु पुणि भावापरिणतु, मु वस्तु जउ यति लियइ तउ अपरिणतु दोषु ८ । (216) जिणि वस्तु करंवादिकि दधिप्रभृतिवस्तु तणउ लेपु दायक तणइ हाथि अथया मात्रकि (पात्रकि ?) लागइ सु यस्तु जउ यति लियइ तउ लितु दोषु, तिणि पश्चात्कर्मादिक दोपु हुयई- सचित्तजलादि करी हस्तादिप्रक्षालनादि दोप हुयई इसउ अर्यु ९ । 217) जिणि आहारि दीजतइ परिसाडि भुई रेडणउं संभवइ भवइ वा मु आहारु यति नज 20 परिसाडि देखतउ लियइ तउ छर्दितु दोपु १० । एउ पुणि मधुर्विदुउदाहरणइतउ अतिदुष्टु कहियइ । ए दस एपणादोप गृहस्थ अनइ यति बिहुँ मिलियां कीजई। $218) अथ भोजन तणा पांच दोप कहियई-संयोजना दोपु १, अप्रमाणु दोषु २, अंगार दोपु ३, धूमु दोपु ४ । अकारणु दोषु ५ । वत्र खाद तणह कारणि द्रव्यसंयोगु करइ तर संयोजना १ । प्रमाणाधिक आहार करइ तउ अप्रमाणु २ । तथा च भणितं- घिइ-चल-संजम-जोगा जेण न हायंति संपइ पए वा । तं आहारपमाणं नइस्स सेसं किलेसफलं। [२१०] 25 तथा- 30 पत्तीसं किर कवला आहारो कुक्तिपूरओ मणियो। पुरिसस्स महिलयाए अट्ठावीसं भवे कवला ॥ [२११] जेण अइयाहु अइबहुसो अइप्पमापोण भोपणं भुत्तं । हादिज व पामिज व मारिज व तं अजीरंतं ।। [२१२] निग्यमधुरादि यस्तु सरागु थिकर भोगाइ जउ तउ अंगारु दोषु ३ । फटुककपायादि वस्तु जउ सद्वेषु विकर जीमइ तउ धूमु दोपु ४ । 213) 1 Bh. पहइ । B. हड । 4 B. Bh. बीरि। 215) 1 Bh. । 3B अहा।
३७ 1 10 1219 -3222), २१३-२१७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत छुहवियणा १ वैयावच २ संजम ३ सज्झाण ४ पाणरक्खट्टा ५ । इरियं च वि सोहेडं ६ मुंजइ न हु रूव-रसहेउं ॥ [२१३] भूखवेदना निवर्ताविया कारणि भोजन, वैयावृत्य कृत्य करिया कारणि तथा संजम कारणि तथा स्वाध्याय अथवा शुभध्यान कारणि, प्राणरक्षाकारणि, यापथ सोधिया कारणि भोजनु करियउं; जउ रूप-रसस्वादहेतु भोजन करइ तउ अकारणु दोपु ५ ॥ पांच भोजन तणा दोप, सव्वइ मिलिया ४७ । । 'पिंडस्स जा विसोही' एतल साणिउं । $219) 'समिईओ' इति । ईर्यासमिति १, भापासमिति २, एपणासमिति ३, आदान- भांडमात्रनिक्षेपणासमिति ४, उच्चार-प्रश्रवण-खेल-जल्ल-सिंघाणपरिष्ठापनिका समिति ५ ए पांच समिति नाम । इंह नई अर्थ पडिक्कमणासूत्रवखाण माहि लिखीसिइ । 8220) भावणा १२, यथा- पढम अणिचं १ असरणं २ संसारो ३ एगया ४ य अन्नत्तं ५। असुइत्तं ६ आसव ७ संवरो ८ य तह निजरा नवमी ९॥ [२१४] लोयसहावो १० बोही ११ दुल्लहा धम्मसहावो अरिहा १२ । एयाओ गय पारस जहक्कम भावणीयाओ॥ [२१५] प्रथमा अनित्यभावना १, अशरणभावना २, संसारभावना ३, एकत्यभावना ४, अन्यत्व-15 भावना ५, अशुचित्वभावना ६, आश्रवभावना ७, संवरभावना ८, निर्जराभावना ९, लोकसद्भाव- भावना १०, दुर्लभवोधिभावना ११, दुर्लभधर्म-साधु-अरिहभावना १२ । एवं नाम बारह भावना- विस्तरु इह नउ अर्थ भावनास्वरूप प्रतिपादक योगशास्त्र श्लोक हूंतउ जाणिवउ । $221) 'तयो दुविहो' इति । छए भेदे घायु तपु, छए भेदे अंतरंगु त । यथा- अणसणं १ ऊणोयरिया २ वित्तीसंखेवणं ३ रसचाओ। कायकिलेसो ५ संलीणया ६ य बज्झो तवो भणिओ॥ [२१६] तत्र अशनत्या देशइतर सर्वइतउ जु कीजइ सु अनशनु १ । 5222) ऊनोदरता विहुं भेदे-द्रव्यऊनोदरता, भावऊनोदरता'। तत्र द्रव्यतो भक्त-पान-उपकरण विपइ । तत्र उपकरणविपया ऊनोदरता जिनकल्पिकादिकह रहइं जाणेवी, न पुणि अनेरा रहई । ती रहई उपधिअभावि समस्त सजमपालना तणा अभाव इतउ तथा अनेराई रहइं अधिक उपकरणग्रहणाभाव-25 इतउ उपकरणोनोदरता हुयइ छई । यत उक्त- जं वट्ट उवगारे उवगरणं तं च होइ उवगरणं । अइरितं अहिगरणं अजओ अजयं परिहरंतो।। [२१७] 'परिहरतो' त्ति आसेवतउ हूंतउ 'परिहारो परिभोगो' इसा वचनइत्तउ । ततः अयतश्च अजयं यतना पाखइ यत् परिभुञ्जानो भवति इत्यर्थः । भक्त-पानोनोदरिका तु आपणा आपणा आहार परिहारइवउ 50 जाणेवी । आहाप्रमाणु पुणि 'यत्तीसं किर काला' इत्यादि । अविकृति मुखि जु समाइ सु फालु प्रमाणोपेतु जाणिवउ ! स पुगि 'अप्पाहार-आदि भेदइतउ पांचे भेदे । यथा- (218) 1 B Bh have प्राणि-1 $221) 1 Bh. होइ । 229) 1 Bh. मावत-1B. drops -T-1 20 2 Bh. अनशन-1 । 15 पडावश्यफयालावयोधवृत्ति [$223 - 8224). २१८-२२२ अप्पाहार १ अपड्डा २ दुमाग ३ पत्ता ४ वहेब किंचूणा ५। अट्ट दुवालस सोलस चउवीस तहिकतीसा य ॥ [२१८] तत्र एक कवल हूंती आरंभी आठमा कचल सीम जघन्य-मध्यम-उत्कृष्टभेदभिन्न त्रिविध अपहा. रोनोदरिका कहियई १ । तत्र एककयला उपन्या, द्वयादिकवला सप्तम' कवल सीम मध्यमा, अष्टम' 5 कवला उत्कृष्टः । एवं नवम कवल हूंती आरंभी करी बारसम कवल सीम त्रिविध अपाीहारोनोदरिका २। तत्रापि नवकवला जघन्या दशादिकवल एकादशम कपल सीम मध्यमा, द्वादशकवला उत्कृष्टा । एवं तेरमा कवल आरंभी करी सोलमा करल सीम द्विभागोनोरिका ३॥ तत्रापि त्रयोदशकवला जघन्या, चतुर्दशकवल पंचदशम कवलांता मध्यमा, सोल कवला उत्कृष्टा ३ । एवं सतरमा काल आरंभी करी चवीसमा काल सीम प्राप्तोनोदरिका ४ । तथापि सतरकवला जघन्या, अष्टादशादिकवल नेवीसमा 10 कयल सीम मध्यमा, चउवीसकवला उत्कृष्टा । एवं पंचवीसमा कवल आरंभी करी एकत्रीसमा कपल सीम किंचूगोनोदरिका ५ । तत्रापि पंचवीसकवला जघन्या, छव्वीसादिकवला त्रीसमा कयल सीम मध्यमा, एकत्रीसकयला उत्कृष्टा । भावत उनोदरिका कपायादित्याग । तथा च भणितं- कोहाईणं अणुदिणं चाओ जिणचयणभावणाओ य । भावेणोणोयरिया पन्नत्ता वीयरागेहिं ।। [२१९] $223) वृत्ति भिक्षाभ्रमणु तेह नउं संक्षेपणु संकोचनु वृत्तिसंक्षेपु कहियइ । सु पुणि गोचराभि- महरूपु। ति पुणि गोचराभिग्रह अनेके भेदे । यथा-'दव्यओ खित्तओ कालओ भाषओं। यथा मई भिक्षा गयइ हूंतइ कुंनाप्रादिवर्तमान मंडकादिक जु लेयर्ड इति द्रव्यतोऽभिग्रह । पित्तओ, यथा बिउं त्रिहुं गृहमध्यि जु लामइ तक जु लेयर्ड इति । कालओ, यथा विलु पहरहं दलियां सफल मिक्षाचर निवर्तन- वेलां हूंती लेवउं । भावओ, यथा जइ हसतउ अथवा गायतउ रोयतउ या अथवा निगडितु बद्ध था देसिइ 20 तउ लेसु । तदुत्तं- लेवउं अलेवउं या अमुगं दव्यं च अज घिच्छामि । अमुगेण व दवेणं अह दव्याभिग्गहो नाम ॥ [२२०] अमुगेण ' इति 'श-करोटिकादि' करी' इसर अर्यु । अट्ठउ गोयरभूमी एलुग-विक्संभ-मत्तगहणं च । सग्गाम-परग्गामे एवईय घराउ खित्तम्मि ।। [२२१] आठ गोचरभूमि, यथा- ऋजुगतिका १, प्रत्सागतिका २, गोमूत्रिका ३, पवंगविधि ४, पेटा अर्द्धपेटा ६, अभितरसंवुक्का ७, पहिःसंवुका ८ । तथा चोक्त- उजुगगंतु १ पचागईया २ गोमुत्तिया ३ पयंगविही ४ । पेडा ५ य अद्धपेडा ६ अम्भितर ७ पाहिसंयुका ८॥ [२२२] वन वसति हूंवां संलम जि के घर हुयई तेहे मविहुँ विहरतां छेहि जाईयइ, पाछह अणविदरता यसति आवियइ जिणि पृत्तिई स ऋजुगतिका १ । छेहला परहूतां विहरतां जिणि वसति आवियह स प्रत्यागतिका २ । उभयश्रेणिगत घरह माहि यामदशिण ऋमि करी जिणि विहरियइ म गोमूनिका ३ । निणि पतंग निम विचि विचि केई घर मेही विहरियइ स पलंगविधि ४ । समचतुरस्रथेगिस्थित घरई F222)3 Bh.drops -इ । 4 Bh, drops -। 5223) 1 Bh. दिक । , 25 30 । 224-8227). २२३-२२८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत जिणि विहरियइ स पेटावृत्ति ५ । अर्द्धसमचतुरस श्रेणिस्थितहं घरहं निणि विहरियइ स अर्द्धपेटावृत्ति ६ । जिणि माह हूंतां पाहिरि विहरी मावियइ स अभितरसंयुका ७ । जिणि वाहिर हूंतां माहि विहरी आवियइ स बहिःसंवुका ८ । 'एलुगविक्संभमत्तगहणं च' इति । एलुकु तूंवड सु विक्रखंमी करी । किसउ अथु । जो सु आपणइ भावि फासुउ हुयइ तां तिहां रही मात्रग्रहणु करइ । 'सग्गामि परग्गामे' इति । एतले घरे विहरिसु, आपणेई गामि अनइ अनेरेई गामि, एवमादि क्षेत्राभिग्रहु । काले अभिग्गही पुण आई मज्झे तहेव अवसाणे । अप्पत्ते सइ काले आई विइ मज्झयं तइयं ॥ [२२३] जिणि देसि ज मिक्षावेला प्रसिद्ध हुयइ तिणि देसि तेह भिक्षावेलातउ आदिहिं मध्यि अवसानि काल विपउ भिक्षाभिमहु । तथा हि-भिक्षाकालि अप्राप्ति हूंतइ भिक्षा भमतां हूतां पहिलउ अभिप्रहु, मध्यि भिक्षा तणइ समइ हिं जि भिक्षा भमतां हूतां वीजउ अभिग्रहु, अंति भिक्षाकालावसानि भिक्षा 30 ममतां हूंतां त्रीजउ अभिमहु । एवमादि कालाभिग्रहु । उक्सित्तमाइ चरगा भावजुया खलु अभिग्गहा हुंति । गायंतो य रुयंतो जं देह निसन्नमाई वा ॥ [२२४] 'उक्सित्तमाइ परण' त्ति । भाजन हूंतइ पिडि उक्षिप्ति ऊपाडियइ हूंतइ चरई जि भिक्षा भमई वि उत्क्षिप्तचरक कहियई । तथा भोजनादि थानकि निक्षिपियइ पिंडि हूंतइ जि चरई मिक्षा भमई ति 15 निक्षिप्तचर कहियई । तथा 'गायतो' इत्यादि । गानु करतउ, रोदनु करतउ अथवा 'निसनमाई या' निपण्णु यहठउ थिकउ 'आदि'शब्दइतउ सूतउ हूंतउ या एवमादिकु दायकु जु देउ दातव्यु वस्तु दियइ सु लिया एवमादि भावाभिप्रहु । $224) रस दुग्धादि विगइ तीह नउ यागु वर्जनु रसत्यागु कहियइ । $225) काय तणउ ठेगु शास्त्र तणइ अविरोधि करी याधनु नानाप्रकार फायछेशु । वया च भणितं- वीरामणउगुडगासणाइ लोयाईओ य विन्नेओ। कापकिलेसो संसारचासनिव्वेपहेउ ति ।। [२२५] पीरासणाइसु गुणा कायनिरोहो दया य जीवेसु । परलोगमई य तहा बहुमाणो चेव अन्नेसि ।। [२२६] 2 निस्संगया य पच्छा परफम्मविरजणं च लोयगुणा । दुक्ससहत्तं नरगाइमारणाए य नियो।। [२२७] $226) अथ संठीनता लिसिया-संजीनता गुप्ता, स पुणि इंद्रिय-कमाय-योगविषया विविक्त- मायनाऽऽसनदा घ इति परं भेदे । तदुऊं- इंदिप-कमाय-जोए पट्ठर संलीणया मुणेयच्या । वह य पिपिचकरिया पन्नता वीयरागेहिं ।। [२२८] F227) तत्र भयर्गेदियि फी मधुराऽमधुरादि शब्द विपद रागद्वेप सगळं अफरणु भयगेंद्रिय. संगीना पाह- F:23) भनेर। B.omits the rerse. 5225) 1 Bh. भाषा 20 30 ७० पडावश्यफयालाययोधपत्ति [8228 -8229). २२९-२३८ सद्देसु य भदय-पावएसु सोयं विसयमुवगएसु । तुट्टेण व रुद्वेण व समणेण सया न होयध्वं ॥ [२२९] रमणीयाऽरमणीयहं रूपहं विपइ रागद्वेषकरण तणउ अभावु चक्षुरिंद्रियसंलीनता । यदाह- "रूवेसु य भद्दय-पावएसु चक्खूविसयमुनगए। तुटेण व रुटेण च समणेण सया न होयव्वं ॥ [२३०] सुरभि-दुरभिगंवहं विपइ रागद्वेष तणउ अभावु प्राणेंद्रियसंलीनता । यदाह- गंधेसु य भद्दय-पायएसु घाणं विसयमुवगएसु'। तुट्टेण व रुटेण व समणेण सया न होयव्यं ।। [२३१] स्निग्ध मधुर कटुक फपाय अम्ल लवण रसह विपइ रागद्वेप वणउ अभावु रसणिदियसलीनता । 10 तथा चाह- भुजेसु य भद्दय-पावएसु जिन्भं विसयमुनगएसु । तुट्टेण व रुद्रेण य समणेण सया न होय ॥ [२३२] तथा मृदुलाऽमृदुलादिफरसई विपइ रागद्वेपकरण तणउ अभावु फरसणिदियसलीणता। यदाह- फरसेसु य भद्दय-पावगेसु फरसं विसयमुवगएमु । तुट्टेण व रुहेण व समणेण सया न होयव्यं ॥ [२३३] $228) अथ फपायसंलीनता लिसियइ- उदयस्व निरोहो उदयं पचाण वाऽफलीकरणं । जं इत्य कसायाणं कमायसंलीणया एमा। [२३४] अगयो' वपथो अग्गीधोय करायथोवं च। नहि मे वेमसियध्वं थोरं पितं महुँ होइ । [२३५] इसा पचनइतउ फमाय पहिल उदर पायता राषिया, उदा आविया एता उपसमनारिष परी फलरहित फरिया । यदाह- उसमेण हणे कोहं माणं मद्दयया जिणे । मायं चऽअवमावणं लोमं संनोमओ जिये। [२३] इसी परि पसायदयागमनरलाणु अथवा विपतीपरणु यमायसंडीनना कहियद । 5229) अथ जोगसलीनता लिमियद- अपसत्याण निरोहो जोगाणमृदीरणं च मुमला। फलम्मिय विहिगमण जोगे गलीया भणिया ।। [२३७] अपरखमनवचन यह तम निरोधनु निरोघु-निगर, मग ती जि मगः उदीरण करण कार्यि ऊपना मगिनिसदिनु गमनु जोगमगीना । आराम-उआपाइनु थी-पम-पंगविरञ्जिए. टा। फलगाईण य गहणं तह भनियं एमणियाणं ।। [२३८] For) 1 Bh.-गर। EPS) 1 B. Bh. FT B. Bh. egI 20 23 30 5 (230-8238), २३९-२४०] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ए विविक्तसंलीनता ॥ $230) अंतरंगतप तणा छ भेद लिसियई- पायच्छित्तं विणओ वेयावच्चं तहेव सज्झाओ। झाणं उस्सग्गो वि य अभितरओ तबो होइ ।। [२३९] तत्र प्रायश्चित्तु कहियइ-चित्तु जीयु अथवा मनु कहियइ ते सोधइ तिणि कारणि प्रायश्चित्तु कहियइ । सु पुणि आलोचनादिकह दसहं भेदहं करी कहियइ । यथा- आलोयण १ पडिकमणे २ मीस ३ विवेग ४ तहा विउसग्गे ५। तव ६ च्छेय ७ मूल ८ अणवहिए ९ य पारंचिए १० चेव ॥ [२४०] गुरु आगइ वचनि करी अतिचार तणउं प्रकटीकरणु आलोयणा १-जु आलोयणामात्रि करी 10 प्रायश्चित्तु सूझइ सु प्रायश्चित्तु पुणि उपचारइतउ आलोयणा १ । $231) तथा प्रतिक्रमणु-दोप हूंतउ निवर्त्तनु-पुनरपि करण तणा अभायइतउ मिध्यादुष्कृत- प्रदानु प्रतिक्रमणु कहियइ, तेह, योग्यु प्रायश्चित्तु मिथ्यादुष्कृतमानिहिं जि करी सूझइ न पुणि गुरु आगइ आलोईयइ, यथा सहसाकारि अजाणभावि श्लेष्मादिकु प्रक्षिपतां ऊपन प्रायश्चित्तु । तथा हि- सहसा अनुपयुक्तेन यदि श्लेष्मादि प्रक्षिप्तं भवति, न च हिंसादिकं दोपमापन्नः तर्हि गुरुसमक्षमालो-18 चनामन्तरेणादि मिध्यादुप्कृतमात्रेण शुद्ध्यति ततः प्रतिक्रमणाईत्वात् प्रतिक्रमणु २ । $ 232) जिणि पुणि प्रायश्चित्ति प्रतिसेवियइ जइ गुरुसमीपि आलोईयई आलोई करी गुरुसमादेशइतउ पडिक्कमियइ, पाछइ 'मिध्यादुप्फतु' इसउं कहियइ, तउ पाछइ सु आलोचना-प्रतिक्रमण- लक्षण उभययोग्यता करी मिश्र,३ । 5233) तथा विवेकु परित्यागु, जु प्रायश्चित्तु विवेकिहिं जि कीधइ सूझइ प्रकारि न सूझई, 20 यथा अज्ञानभावि आधाकम्मि लीधइ ज्ञानमावि तेह नइ त्यागि कीधइ पाछिलउ आहार शुद्धउ ह्यइ सु विवेकयोग्यता करी विवेकु ४ । 5234) व्युत्सर्ग कायचेष्टानिरोधु, जु व्युत्सर्गमात्रिहिं जि दुःस्वप्न-निद्रास्खलितादिकु सूझइ सु व्युत्सर्गयोग्यताकरी व्युत्सर्गु ५। (235) जिणि प्रतिसेविति निर्विकृतिकादिकु छम्मासावसानु तपु दीजइ सु तपयोग्यता करी 25 प्रायश्चित्तु तपु ६। $236) जिम सर्पदष्ट देहावयव नउ छेदु अपरशरीररक्षानिमित्तु कीजइ तिम जिणि प्रायश्चित्ति प्रतिसेविति दूपित पूर्वपर्यायछेटु अदूषित पर्याय रक्षानिमित्तु कीजइ सु छेदयोग्यता करी प्रायश्चित छेदु । $237) जिणि प्रायश्चित्ति प्रतिसेविति सकल पूर्वपर्यायछेदु करी वली बीजीवार महावतारोपणु कीजइ सु मूलयोग्यता करी मूल ८ ॥ 5o $238) जिणि प्रतिसेविति हूंतइ पुगरवि पंचमहावतारोपण रहई योन्यु न हुयई जां.विशिष्टर्ड कोई एक तप कीधउं न हुयई । विशिष्टि तपि कीधइ पाछइ तेह दोष नी निवृत्ति हुई हूंती प्रतहं विषद यापियह सु अनवस्थानयोग्यता करी अनरस्थितु ९ । (230) 1 B. त। 233) 1 B. omits. .
पडावश्यकमालावबोधवृत्ति [$248-8251). २५५-२५६ सु जिनकल्पाधिकारियउ साधु सगलाई चऊद पूर्वसूत्र 'उकइयावइयाई किसउ अर्थ ! छेहला आसर हूंतउ ऋमि मि धुरिलइ आसरि आवइ, धुरिला आखर हूंतउ ऋमि ऋमि छेहलइ आखरि जाइ । तथा एकांतर आलापक ग्रहणि फरी मूल हूंतउं सूत्रु तां परावर्तइ जां छेहु । तउ आलापक हूंतई एकांतर प्रहणि करी धुरि आवइ । इसी परि आचारनामकु नवमउं पूq तेह माहि त्रीजउं वस्तु तेह माहि 5जु प्रकार कहिउ छइ तिणि प्रकारि करी तिम सूत्रु परावर्तइ जिम ऊसासप्रमाणु यथोक्छु नाणइ दउ मुहूर्त पौरुपी दिवस अहोरात्र काल विपइ परिमाणु जाणइ ए कालतुलना ३ । 15248) एकत्यतुलना कहियइ- अन्नो देहाउ अहं नाणत्तं जस्स एवं उवलद्धं । सो किंचि आहरिकं न कुणइ देहस्स मंगे वि ॥ [२५५] 1d हउं देह हूंतउ अनेरउ इसी परि नाणत्तं नानात्यम्-भेदु जेह रहई उपलद्धु जाणिउं हुयइ सु देहभंगिहिं आहरिकु उत्रासु भउ न करई इति एकत्यतुलना ४ । $249) यलतुलना कहियइ- एमेव चलं मुणिणो अमिक्खआसेवणाइ त होइ । लंसग-मल्ले उवमा आसकिसोरे य जुग्गविए। [२५६ ] एवं इसी परि चलभावना करी देहु तिम सहाविवउं जिम अवश्यकरणीयविपइ पलहानि शरीरि न हुयई । ननु तपु करतां देहवलु जाइ तउ किसी परि वलतुलना ? इसउं न भणिवू', देहयलु धृतिवल- सूचानिमित्तु' चायना करी तिम यतना करेवी जिम देहअपचयभाविहिं धृति समुत्साहवंत हुयह जिम परीपहोपसोगाईलाई जिणइ, तथा सर्वइ भावना धृतिवलपूर्व तिणि कारणि विशेषि करी धृतियल- भावना भावेही जिम, अतिसरल उपसर्ग संभविहिं आपण कार्यु साधइ, न पुणि धृति रहई काई 20 असाध्यु छइ, म पणि तपोयलादिकु निरंतरं तपसंसेवनादि करी हुयई । मत्र दृष्टांतु लंपकु अनइ मल्लु अनइ अश्वकिसोरु 'जुग्गविओ" इस निहुं नउं लेखकु नटु जुग्गविओ' अभ्यास प्राप्नु अभ्यासप्रकर्षइतउ रांद ऊपरि पुणि नाचइ । करी करणअभ्यसतउ अभ्यासप्रकर्षवशइतउ पाछह मुसिहि प्रतिमाठु जिणइ । अश्वकिसोर हतिप्रभृतिकहं हूंतउ धीहतउ दुखि करी इस्तिप्रमुखई समीपि राइवियप पाछह माहि वेह समीपिहिं भाजइ नहीं। 82 दृष्टांतमावना दाष्टोतिकि मूलिगइ अर्थि जोडियइ । एवं इसी परि निरंतर तपसे- पनि फरी तो पह, सत्त्यावष्टंमु यलावरंबु तिणि करी देयादियहीं हूंतउ घीहइ नहीं । सूत्रार्थचिंतन- गतागतरूपुजाण । एक्त्वभावना हूंतउ यथोक्तु निस्संगु हुयइ, धृतिअवष्टंभि गपउं मेल्हह नहीं । इसी परि जिम जिनकल्पी पहिल तुलना परइ तिम प्रतिमा 30 अंगीकरणहाई लिउं गन्छ माहि थिकऽ तुलना करइ, तया' उत्कर्षइतउ किंचूण दसपूर्व जघन्य- रतु तेह सीम सूत्रार्थधारकु जउ हुयइ उपसर्गमष्टु एषणामिमहधर-अलेपटत. F 15 an विशेषणु। मन्टु पुणि 95 अभ्यास प्रमाणि का करी प्राणत्या, इतउ नयपूर्व चल्ल-चणकाहि इकु । किसउ अथु - मणियव्व। 2 Bh. शूरा-18250) 1 B.-विउ। 5251) 1 Bh, गतस्य । FD Domits 5 10 पटावश्यकवालावयोवृत्ति [289 -8248). २४१-२४९ 239) जिणि प्रतिसेविति लिंग-क्षेत्र-काल-तप सविहुं नइ पारि अंचइ जाइ सु परांचितु अईई जु प्रायश्चित्तु तेऊ परांचितु १० । इसी परि व्यवहारसिद्धांत माहि दसबिधु प्रायश्चित्तु भणि, सु अंतरंगतप नउ पहिलउ भेदु । $240) विनउ पुणि दसविधु । यथा- अरिहंत १ सिद्ध २ चेईय ३ सुए य ४ धम्मे य ५ साहुवग्गे य ६ । आयरिय ७ उवज्झाए ८ पत्रपणे ९ दंसणे १० विणओ।। [२४१] अरहंता विहरंता सिद्धा कम्मक्खए सिवं पत्ता । पडिमाउ चेइयाई सुयं ति सामाइयाईयं ।। [२४२] धम्मो चरिचधम्मो आहारो तस्स साहुवग्ग त्ति । आयरिय उवज्झाया विसेसगुणसंगया तत्थ ॥ [२४३] पवयणं असेससंघो दंसणमिच्छंति इत्थ सम्मत् । विणो दसन्हमे सिं कायन्चो होइ एवं तु ।। [२४४] भत्ती बहुमाणो वनजण नासणं अवन्नवायरस । आसायणपरिहरणं उचियाण सेवणाई य॥ [२४५] दसमेय विणयमेयं कुणमाणो माणवो महियमाणो। सद्दहइ विणयमूलं धर्म पि विसोहए सम्म । [२४६] इसउ दसविधु विनउ घीजउ अंतरंगतप तणउ भेदु । $241) वेयावसु पुणि दसविधु । यथा- आयरिय १ उवज्झाया २ थेर ३ तवस्सी ४ गिलाण ५ सेहाणं ६। साहम्मिय ७ कुल ८ गण ९ संघ १० संगयं तं इह कायच्यं ।। [२४७] आचार्य, उपाध्याय, स्थविर-वृद्ध, तपस्वी- उत्कृष्ट तपश्चरणकारकु, गिलाणु-मंदु, सेह-नवदीक्षित, साधर्मिक-एकधर्म, फुल एकाचार्यसंतानु, गणु-निहूं आचार्यहं नउं संतानु, संधु साधुसाध्वीश्रावकश्राविका- रूप चतुर्विधु । इहं दसहीं नइ विपइ वैयावृत्यु दसविधु हुयइ । ए३ त्रीजउ अंतरंगतप नउ भेदु । 8242) चायणा १ पुच्छणा २ परियट्टणा ३ अणुपेहा ४ धम्मकहा ५ सज्ज्ञाउ पंचविधु । 25 तथा च भणितं- वायणा'१ पुच्छणा'२ परियट्टणाउ ३ अणुपेह ४ धम्मकह ५ विसओ। सज्झाओ पंचविहो भणियो भवभीइसकेहिं ।। [२४८] अनुप्रेक्षा मनि परिवर्तइ, यचनि न ऊचरई। बीजडं सुगम् । एउ घउथउ अंतरंगतय तणउ भेदु । 5243) आर्तध्यानु १ रौद्रध्यानु २ धर्मध्यानु ३ शुष्ठध्यानु ४ इति चतुर्धा ध्यानु । तहाहि- कामाणुरंजियं अट्ट रुदं हिंसाणुरंजियं । धम्माणुरंजियं धम्म सुक्कझाणं निरंजणं ॥ विपयचिंतालक्षणु आर्तु, हिंसा-द्रोहाध्यवसायलक्षणु रोड, धर्माध्ययसायलक्षणु धर्म, विषयादि विकल्पकल्पनारहितु निरंजनु रागरोपरहितु शुख एह पतुर्विध ध्यान माहे आर्त रोद्र परिहरियां, धर्म शुक्ल करियां । एउ पंचमु अंतरंगतप तणउ भेटु । $212) 1 Bh.-1 $243) 1 Bb. has a later alteration TI B, omits 671 . 30 [२४९] 15 ७६ पडावश्यकचालाययोधवृत्ति [260-262). २५८-२६१ जिम नवमी प्रतिमा कीजइ तिम दसमी प्रतिमा पुणि कीजइ । इसी परि ए निन्हि प्रतिमा एक्वीसे दिवसे संपूर्ण कीजई । इगारमी प्रतिमा अहोरात्रिकी नामि करी कहियइ । आंबिलु करी सक्लु अहोरात्रु माम वाहिरि रही प्रलंबित भुज करी काउमरगु कीजइ, पाछइ चतुर्थ' वि कीजई । इसी परि त्रिर दिवसे इगारमी प्रतिमा पूजइ । तथा दिवसि आविलु कीजइ रानि माम बाहिरि ईपप्राम्भाराभिधान सिद्धिशिला तेह नइ विपइ निर्निमेपदृष्टि विन्यासि कीधइ वे पग मेली करी भुज लंवमान करी सकल राति जिनमुद्रा वर्तमानु काउस्सगि रहइ । पाछइ पानकाहाररहित त्रिन्हि उपवास करइ । इसी परि चई दिवसे वारमी प्रतिमा पूजइ । आठमी प्रतिमा हूंती वारमी प्रतिमा सीम दाति न हुयई । जेतिवार सर्वई प्रविमा सपूर्ण हुयई तेतीवार महात्मा रहइ अनेकि लब्धि ऊपजई इति साधुप्रतिमाविचारु सिद्धात तणइ अनुसारि मई लिखिउ छइ । अनेरोई जु' को विशेष हुयइ सु पुगि गीतार्थहं महातु अनुपहु 10 करी लिखिवउ । $260) 'अभिप्रहा' इति । द्रव्य-क्षेत्र कालभाव भेदइतउ अभिग्रहु चउं भेदे हुयइ । यथा द्रव्यहतउ जे किमइ खलखंडादिकु द्रव्यु लहिसु तउ लेसु । क्षेत्रइतउ जइ धनवंतादि परि लहिसु वउ लेखें । फालइतउ जउ भिक्षाकालु अतिक्रमित होइसिइ तउ लेसु । भावइतउ जउ' दायकु हसनादि क्रिया करता देसिइ तउ लेसु । इसी परि चतुर्विध अभिग्रह जाणिया । अथवा पूर्विहिं विस्तरि करी अभिग्रह चतुर्विधइ भणिया छई विम जाणिया । ए पूर्वभणित पिंटविसोही प्रमुस सगलाई जउ मेलियइ तउ साधु तणा सर्वइ उत्तरगुण बाणपइ सरन्यात । 'मो वियाणाहि' किसउ अथु ? शिष्य आगइ गुरु कहइ-हे शिष्य । त 'वियाणाहि' जाणि । 'मो' ईहा पादपूरणनिमित्तु छइ । अथवा- वायाला अटेव य पणुवीसा बार बार सय चेत्र । दवाइ चउरभिन्गह भेया सलु उत्तरगुणाणं ॥ [२५८] इवि व्यवहार-सिद्धातानुसारि करी पिंडविसुद्धि वणा भेद वइतालीस । यथा-उद्गमदोप सोल, उत्पादनादोष सोल, एपणादोष दस, ईहं चइतालीसही वणा परिहार । यइतालीस पिंढविमुद्धिभेद, समिति पांच गुप्ति निन्हि', एवरूप आठ समिति, भावना पंचवीस-एक एक महाव्रत प्रति पाच पाच भावना भावइतउ। $261) यथा- भावनाभिर्भावितानि पञ्चभिः पञ्चभिः क्रमात् । महाव्रतानि नो कस्स साधयन्त्यव्ययं पदम् ।। [२५९] तद्यथा- मनोगुप्त्यैपणाऽऽदानेभिः समितिभिः सदा । दृष्टान्नपानग्रहणेनाहिंसां भावयेत् सुधीः॥ मनोगुप्ति १ एपणासमिति २ आदानभाडमात्रनिक्षेपणासमिति ३ ईर्यासमिति ४ दृष्टान्नपानमहा- लक्षण ५ पांच भावना प्रथम महाव्रत तणी जाणेवी। 5262) हास-लोभ-भय-क्रोधप्रत्याख्या निरन्तरम् । आलोच्य भाषणेनाऽपि भावयेत् सूनुतनतम् ।। ६259)1 Bh चउप। 2 Bh. जि। 260) 1Bh. 1 2 Bh changes order प्रिन्हि गुप्ति । 20 - - 25 [२६०] 30 [२६१] 6 $263-8267). २६२-२६७] 'श्रीतरुणनभाचार्यकृत हास्य लोभ भय क्रोध इंह चउहुं तणा प्रसाख्यान निवारण च्यारि भावना, पांचमी भावना आलोची करी पोलिवर; ए पांच भावना वीजा महाव्रत तणी जाणेवी । $263) आलोच्याञ्चग्रहयाश्चाभीक्ष्णाऽवग्रहयाचनम् । एतावन्मात्रमेवैतदित्यवग्रहधारणम् ॥ [२६२] समानधार्मिकेस्यश्च तथाऽवग्रहयाचनम् । अनुज्ञापितपानान्नाशनमस्तेयभावना ॥ २६३] आलोचनापूर्व देवेंद्र-राज-गृहपतिप्रभृति अवप्रयागनु १, जिहां एकू क्षणु रहियइ तिहां तत्क्षेत्रा- धिपति अनुज्ञापनापूर्वकु रहियइ इति अभीक्ष्णावग्रहयाचनु २, एतलं ज एउ क्षेत्रादिकु मू रहई परिग्रह- कारणि मोकल वीज नहीं इत्यपग्रहधारणु ३, साधर्मिकावग्रहयाचनु ४, अनुज्ञापितपानान्नभोजनु ५, इत्येवरूप पांच भावना त्रीजा महाव्रत तणी जाणेवी । 19 5264) स्त्री-पण्ढ-पशुमद्वेश्माऽऽसन-कुड्यान्तरोज्झनात् । सरागस्वीकथात्यागात् प्रागतस्मृतिपर्जनात् ।। [२६४] स्वीरम्या क्षण-खाङ्गसंस्कारपरिवर्जनात् । प्रणीताऽत्यशनत्यागात् ब्रह्मचर्य च भावयेत् ॥ [२६५] । स्त्री नारी पंढ नपुंसक पशु छाली गाइ महिमि घोडी रासभी प्रभृति जिहां हुयई तिहां न रहियई, 15 स्त्रीआसनि न वइसियई, कुडय भणियई भीति तीयं तणा अंतराल जालां तीहं करी स्त्रीशरीरावयव विलोकनु न कीजई इति एक भावना । सरागन्त्रीकथा न कीजई इति वीजी भावना । पूर्वानुभूत मैथुन तणउं समरणु न कीजई इति त्रीजी भावना। स्त्री तणा रम्य मुखरक्षोजादिक अंग न जोईई, व आपणा संग रहइं सरकार दंत-नख-केश मन्जनादिकु न कीजई इति चउथी भावना। प्रणीतु स्निग्ध दधि मोदक- घृतपूर-लपनश्री प्रमुखु आहारु तेह तणउं अतिअशनु अतिभक्षणु न कीजइं इति पाचमी भावना चउथा 20 महानत तणी जाणेवी। $265) स्पर्श रसे च गन्धे च रूपे शब्दे च हारिणि । पञ्चस्वपि-इन्द्रियार्थेपु गाढं गायस्य वर्जनम् ।। [२६६] एतेष्वेवाऽमनोज्ञेषु सर्वथा द्वेपवर्जनम् । आकिञ्चन्यत्रतस्यैवं भावनाः पञ्च कीर्तिताः ॥ [२६७] 25 सर्श रस गंध रूप शब्द लक्षण छई पांच मनोवांछित विपय तीह विपइ अतिरागवर्जनु अथवा एई जि छई अमनोवांछित पाच विपय तीह नइ विपइ सर्वथा द्वेपवर्जनु जु कीजइ ए पांच, पांच महाबत तणी भावना जाणेवी। $266) घार तप तणा भेद, चार प्रतिमा, च्यारि अभिग्रह सर्वद मिलिया एकु सउ बिहुँ करी अधिक उत्तरगुण साधुसंवधिया जाणेवा । 5267) अथ श्रावक तणउ देसोत्तरगुणप्रत्याख्यान इगुणनवइ भेदे करी लिसियई । यथा जिणि परि ति गुणनवइ भेद हुयई स परिकहियइ- $261) 1 Bh. यइसीयइ । 2B. ओईई। 8365) 1 Bh, omits. 30 J263-8267). २६२-२६७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत 6 10 -- हास्य लोभ भय क्रोध इंह चहुं तणा प्रत्याख्यान निवारण च्यारि भावना,, पांचमी भावना आलोची करी बोलिवर, ए पांच भावना वीजा महाव्रत तणी जाणेवी । F263) आलोच्यावग्रहयाश्चाऽभीक्ष्णाऽवग्रहयाचनम् । एतावन्मात्रमेवैतदित्यवग्रहधारणम् ।। [२६२] समानधार्मिकेभ्यश्च तथाऽवग्रहयाचनम् । अनुज्ञापितपानानाशनमस्तेयभावना ॥ [२६३] आलोचनापूर्व देवेंद्र-राज-गृहपतिप्रभृति अवग्रहयाचनु १, जिहां एकू क्षणु रहियइ तिहां तत्क्षेत्रा- धिपति अनुज्ञापनापूर्वकु रहियइ इति अभीक्ष्णावग्रहयाचनु २, एतर्ज एउ क्षेत्रादिकु मू रहइं परिग्रह- कारणि मोकल वीज नहीं इत्याग्रहधारणु ३, साधर्मिकावग्रहयाचनु ४, अनुज्ञापितपानान्नभोजनु इत्येवंरूप पांच भावना त्रीजा महाव्रत तणी जाणेवी । $264) स्त्री-पण्ढ-पशुमद्वेश्माऽऽसन-कुट्यान्तरोज्झनात् । सरागस्त्रीकथात्यागात् प्राग्रतस्मृतिवर्जनात् ।। [२६४] स्त्रीरभ्याङ्गेक्षण-खाइसंस्कारपरिवर्जनात् । प्रणीताऽत्यशनत्यागात् ब्रह्मचर्य च भावयेत् ।। [२६५] स्त्री नारी पंढ नपुंसक पशु छाली गाइ महिमि घोडी रासभी प्रभृति जिहां हुयई तिहां न रहियई, 16 स्वीआसनि न बइसियई, कुडय भणियई भीति तीयं तणा अंतराल जालां तीहं करी स्त्रीशरीरावयव विलोकनु न कीजई इति एक भावना । सरागलीकथा न कीजई इति धीजी भावना । पूर्वानुभूत मैथुन तणउं समरणु न कीजई इति त्रीजी भावना। वी तणा रम्य मुन्ववक्षोजादिक अंग न जोईई, व आपणा संग रहइं संस्कार दंत-नख-केश मज्जनादिकु न कीजई इति चउथी भावना । प्रणीतु निग्ध दधि मोदक- घृतपूर-लपनश्री प्रमुखु आहारु तेह तणउं अतिअशनु अतिभक्षणु न कीजई इति पांचमी भावना चउथा 20 महाव्रत तणी जाणेवी। $265) स्पर्शे रसे च गन्धे च रूपे शब्दे च हारिणि । पञ्चस्वपि-इन्द्रियार्थेषु गाढं गार्षस्य वर्जनम् ।। [२६६] एतेष्वेवाऽमनोजेपु सर्वथा द्वेपवर्जनम् । आकिञ्चन्यत्रतस्यैवं भावनाः पञ्च कीर्तिताः ।। [२६७] स्पर्श रस गंध रूप शब्द लक्षम छइं पांच मनोवांछित विषय तीई विपद अतिरागरर्जनु अथया एई जि छई अमनोवांछित पांच विषय तींह नइ विषइ सर्वथा द्वेपवर्जनु जु कीजह ए पांच, पांच महानत तणी भावना जाणेवी। $266) धार तप तणा भेद, चार प्रतिमा, च्यारि अभिग्रह सइ मिलिया एकु सउ निहुं करी अधिक उत्तरगुण साधुसंबंधिया जाणेया। F267) अथ भावक तणउ देसोत्तरगुणप्रत्यारत्यानु इगुणनवइ भेदे करी लिसियइ । यथा जिणि परि वि इगुणनवइ भेद हुयई स परिकहियइ- इ264) 1 Bh. वइसीयद । 2B. जोर। 8265) 1 Bh. outs, 25 30 - पडावश्यकयालाययोधवृत्ति [268-73). २६८-२७१ पञ्चरखाणं १०, अभिग्गह ४, सिक्खा ७, तव १२, पडिम ११, मावणा १२, सित्तं ९॥ धम्मो ४ पूया १७ य तहा गिहिउत्तरगुण इगुणनउई ॥ [२६०] तन्न पञ्चक्खाणु नवकार पोरिसी ए इत्यादिकु दसविधु आगइ कहीसिइ । अभिग्रह साधु राणा जिम अभिमह भणिया तिणि अनुसारि श्रावकहीं रहई जाणिवा । त्रिन्हि गुणव्रत चत्तारि शिक्षाव्रत रूप सात शिक्षा जाणिवी । तपु वारहे भेदे जिम पूर्विहि मणि तिमहिं ज' जाणिवउं । 5268) प्रतिमा इग्यार । यथा- दंसण १ वय २ सामाइयह ३ पोसह ४ पडिमा ५ असंभ ६ अचित्ते ७ । आरंम ८ पेस ९ उच्छिवजए १० समणभूए य ११ ॥ [२६९] 10. शङ्का १ कासा २ विचिकित्सा ३ मिथ्यादृष्टिप्रशंसनम् ४ । .' 'तत्संस्तयश्च पश्चापि सम्पक्वं दूपयन्त्यमी ।। [२७०] इहां शंकादिकहं पांचहीं अतीचारहं तण वायु पडिकमणा सूत्र माहि "संकाखविगंछा"-- एह गाह नइ यखाणि कहीसिइ । शंकादि अतीचारपंचकरहितु सुद्ध सम्यक्त्तु मासदिवस सीम पालियइ 16जु स प्रथम दर्शनप्रतिमा १ काहियइ । $269) पांच अणुव्रत त्रिन्हि गुणनत चत्तारि शिक्षाव्रत लक्षण पारह मत कहियई, ति संगलाई अतीचारपंचकरहित पूर्वदर्शनप्रतिमासमाचार समाचरतां हूंता वि मास सीम जु पालिएइ स बीजी व्रतप्रतिमा कहियइ । तथा त्रिकाल देयपूजा उभयकालु प्रतिक्रमणु गुरुपादमूलि बंदनादि क्रियाक लाप कीजइ विधिवत् गुप्तिसमिति यतना' करतां घर्तियइ इत्यादिक समाचारु पीजी प्रतिमा माहि 20जाणिवउ २॥ 8270) त्रिन्हि मास प्रथम द्वितीय प्रतिमासमाचारु समाचरता हूंता . तिविहे दुप्पणिहाणे अणवट्ठाणे वहाऽऽसयविणे । सामाइए वितहकए पहमे सिरसावए निदे॥ [२७१] इसा सामायिक तणा पांच अतीचार परिहरता हूंतो 'जाहे सणिओ ताहे सामाइयं पुना' इति 23 वचनात् सामायिकिहिं जि वर्तमानु जु रहइ स त्रीजी मामाइकप्रतिमा ३ । 8271) अष्टमी चतुर्दशी पूर्णिगमा अमावास्या लक्षण चतुःप दियसई कृतचतुर्विधाहार पोषधोग्यास चत्वारि मास पूर्वप्रतिमात्रय समाचार प्रतिपालदां जु रहियइ स चतुर्थी पोपधप्रतिमा ४। 8272) पोप नी रानि एक रात्रिकादिक प्रतिमा थिका रहइ, मास ५ अनानु प्रामुक भोजन दियाममचारी रात्रिकृतपरिमाणु पोषधकालि रात्रिहिं प्राचारी पूर्वप्रतिमाचतुष्टयसमाचार प्रतिपालवां 10जु रहियइ स पांचमी प्रतिमा नाम ५ । $273) प्रतिमा ५ मास ६ पूर्वप्रतिमापंचक ममाघारु प्रतिपालसा वां सदा प्रक्षयारी हुईयह स यही अनझ नाम प्रतिमा ६ । FOG7) 1 Bh. जि! 269) 1 Bh. पूर्वदर्शनित 2 Bb. यतन। A71) 1 B. पउदी । -- 8274-5280)./२७२-२७३ ] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत 8274) पूर्वप्रतिमापटुसमाचार प्रतिपालनापरु मास ७ सीम सचित्ताहारवर्जकु हुयइ जिणि स सप्तमी अचित्तनाम प्रतिमा ७॥ $275) पूर्वप्रतिमासप्तकसमाचारप्रवर्तक मास ८ स्वयं आरंभवर्जकुं हुयइ जिणि स अनारंभनाम अष्टमी प्रतिमा ८॥ $276) प्रेष्यही कन्हां आरंभु न करावई पूर्वसमाचार मास ९ निणि करइ स प्यारंभ-15 वर्जिका नाम नवमी प्रतिमा ९ । 8277) उद्दिष्टकताहारवर्जकु । किसउ अर्थ ? आत्मनिमित्तकृत भोजनवर्जकु जु काई घरि सर्व साधारणु भोजनु तेह रहइं कारकु पूर्व समाचारधारकु मास दस उद्दिष्ट भोज्यवर्जिका नाम दसमी प्रतिमा १०॥ 8278) क्षुरमुंडु अथवा लुचितु रजोहरण-पानपरिग्रही श्रमणभूतु यतिसमाचारकारी निर्ममखु ।। खज्ञातिकुलहं विहरइ, भिक्षाभोजी ति 'श्रमणभूता' इति नामिका एकादस मासिका एकादसी प्रतिमा ११ ॥ इति संक्षेपि' करी श्रावकप्रतिमा विचारु । 8279) केई एकि संप्रति प्रतिमा श्रायकह रहई करावई । केई एकि पुणि चित्तचलाचलादि मावि करी प्रतिमासमाचार रहई निरतीचारता करी दुष्करत्यइतउ तथाविध धृतिवर संहननादिकहं तणा अभावइतउ पुणि न करावई । तथा निषेधवचनु पुणि तीर्थोद्गालि नाम प्रकीर्णक माहि दीसइ । यथा- 15 साहूणग्गोयरओ युच्छिन्नो दूसमाणुभावाओ । अजाणं पणवीस, सावयधम्मो य चुच्छिन्नो ॥ [२७२] अन्न साधुमहात्मा पूर्षिहि अप्रमादप्रवृत्तिनिमित्तु 'अग्गोयरओ' धरता, किमउ अथु ? याम कुहणी चांपी करी चोलपट्टकु राहवत्ता जु सु 'अगगोयरओ' कहियइ, इसउ आम्नाउ छइ । सु अग्गोयरउ दुक्खमानुभावइतउ वुच्छिन्नउ विच्छेदि गयउ प्रमादबहल कालभावि करी साधु चोलपट्टफु दवरादिकहं 20 तणइ आधारि धारिया' लागा 'अजाणं पणवीसं वि आर्यिका साध्वी ति पंचवीस उपकरण पहिरती, ति पुणि विच्छेदि गया । 'सावयधम्मो य चुच्छिन्नो' इति एकादस प्रतिमारपु श्रावकवर्मु विच्छेदि गयउ, इसा व्याख्यानइतर एकादश प्रतिमा नायक तणी विच्छेदि गई इति । गतं प्रसङ्गागतम् । भावना १२ पूर्विहिं भणी जिम तिमहीं जि जाणिवी। (280) खितं ९ यथा- जिणभवण १ चित्र २ पुत्थय ३ चउविहसंघो य ७ सत्त खित्ताई। जिन्नुद्धरो ई ८ पोसहसाला ९ साहारणं च दस ॥ [२७३] जिश्रुद्धार रहई जिनभवनप्रहणि करी प्रणइतउ एकु जिनभवनु १, वीजउं जिनबिंबु २, बीजउं पुस्तक ३, साधु चउथ ४, साम्मी पांचसउ ५, श्रावक छहउं ६, श्राविका सातमउं ७, पौपधशाला आठमउं ८, साधारण संबलकु नवमउं ९ ,क्षेत्रु । इह नय क्षेत्रहं श्रावकि आपणउं वित्तमीजु 30 3 25 याविषई। यदाह- 5278) 1 Bh. सामाचारी- 2Bh. adds हिं। 8279) 1 Bh. भरवा। 280) 1 Bh. जिनुसारो, omits | Bh. नवह। 8 Bh. वावि। Bh. पिहरती।
८० । 1 10 15 पडायश्यकालावंयोधवृत्ति [3281). २७४-२८२ इच्छतोऽनिच्छतो वापि मामकं द्रविणं सदा । चैत्य-साधूपयोगाय भूयाज् जन्मनि जन्मनि ।। [२७४ ] सो अत्यो तं च सामत्यं तं विनाणमणुत्तमं । साहम्मियाण कजम्मि जं विचंति सुसावया ॥ [२७५] तथा दान-शील-तपो-भावनारूषु चतुर्विधु धर्मु । देव-गुरु-धर्मविषयभेदइतउत्रिविध चिता। यथा- देव गुरु धम्म विसया तिविहा चिंता हवंति कायया । सहेहि महड्डेहि अप्पड्डेहिं च सत्तीए । [२७६] विहिपूया विहिवंदण विहिचेइय दल्दबुडिरक्सा य । वट्टइ अहव न बट्टइ इय चिंता देवविसयम्मि । [.२७७] गुरुणं कहं समाही कह तेसिं सासणं निराबाहं । सीयंति न सीयंति व इय चिंता होइ गुरुविसए ॥ [२७८.] धम्मो कहं पयट्टइ निरविग्यो तह कहं भाइ एसो। साहम्मियवच्छल्लं धम्मि पुणो एस सलु चिंता ॥ [२७९] इति त्रिविधचिंता । अथया अतीत-अनागत-वर्तमानकालभेदि फरी धर्मचिता त्रिविधा । यथा- पुन्वभवे सद्दहिओ जिणधम्मो मई तो इहं लद्धो। सद्दहणाऽऽयरणाओ कह लन्भे हं भविस्से वि।। [२८०] इति त्रिविचिंता गता। 5281) सनरभेद पूजा यथा- न्हह्मणु १ विलेवयु २ अंगम्मि वत्थजुयलं ३ च वासपूया य ४। पुप्फारुहणं ५ मल्लारुहणं ६ तह वन्नयारुहणं ७ ।। [२८१] चुन्नारुहणं ८ वत्थारुहणं ९ आहारणरोहणं १० चेव । पुष्फगिह ११ पुष्पगरी १२ मंगलगा १३ धूवउक्खेवो १४ ॥ नदृ १५ गीयं १६ वजं १७ पूयामेया इमे सतर ॥ [२८२] गंधकपायववसत्क अगलुहण १, दिव्यरत्रपरिधापनिका २ इति यत्रयुगलु तत्पूजा स्त्रयुगल- 8 पूजा, माल्यं माला स पुणि विशेषरूप जाणिवी । यथा-इंद्रमालाधारोपणु । सामान्यमाला 'पुस्फारहणं पुष्पपूजा' कहियइ तिणिहिं जि करी जिणि कारणि लाभइ रिसइ कारणि 'मल्लारुणं' इस घली भणियह । पत्यारहणं महाध्वजारोपु तत्पूजा पत्यारहणपूजा ! पन्नयारण शोभानिमित्तु पर्णपकरणु तत्पूजा पन्नयारुणं । धुन्नारुहण कर्पूरचूणादिपूजनु । मंगलगा अष्टमांगलिक्यपूरणु-दापण १ भदासण' नंद्यावर्त्त ३ पूर्णकलस ४ मत्स्य ५ श्रीवत्स ६ बर्द्धमानु शरावसपुटु ७ स्वस्तिक ८ रक्षण मांगलिक्य जाणिवां । बज पाद्यपूजा । पुष्पगृहु फूलहर पुष्पप्रकर जिम समवसरण माहि देव फरई तिम पुप्पप्रकर- पूजा। पीजां पद सुगम । इति सतरह भेद पूजा वणा ज्ञाताधर्मकथांग माहि अनइ जीराभिगम माहि कहिया छई । इति श्रावक तणा देसत उत्तरगुण गुणनवइ सख्यात सक्षेपिहिं भणिया । F280) 4 Bh विनाणु। 5 Bh वञ्चति। 1981) 1 Bh has altered original भाहरण-to अहोरण, B. may be interpreted as अहोरण-। 2 B omits the sentence. 20 30 5 go82-8283) २८३-२८८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत 5282) अथ साधु नानक बिहुं तणउं सम्वोत्तर गुण प्रत्याख्यानु लिसियइ यथायोग्यु अना- गतादिकु दसविधु । यथा- अणागयं १ अइकंतं २ कोडीसहियं ३ नियंटियं ४ थे। सागारं ५ अणागारं ६ परिमाणकडं ७ निरवसेसं ८॥ [२८३] संफेयं ९ चेर अद्धाए १० पञ्चक्साणं च दसविहं होइ । सयं एवऽणुपालणिय दाणुवएसे जह समाही ॥ [२८४] पर्युपणापर्वादिकि पर्वि आवणहारि हूंतइ ग्लानतायावृत्यादिकारणि पर्व पहिलउ जु अष्टमादिकु प्रत्याख्यान कीजइ सु अनागतु १ । परि गयइ हूंतइ जु कीडइ सु अतित्रांतु २ । पूर्वतप नइ समाप्ति समह वीजा तप नइ प्रत्याख्यानि लागते जि कीधड बिहुं तप नी कोटि मिलई तिणि कारणि कोडी- सहितु ३ । मासि मासि उमकि दिवसि साजइ माठइ थिकइ मई जु अष्टमादिकु अवश्यु करिवउ हुयइ 10 सु नियरितु ४ । एउ पुणि प्रत्याख्यानु चतुर्दश पूर्वधर जिनकल्प सरसई विच्छिन्नउं । महत्तरादिकहं आकारएं सहित साकारु ५ 1 महत्तरादिकहं, आकारहं रहितु निराकारु ६। दत्ति-करलादिपरिमाण- सहितु परिमाणटतु ७ । सर्व अशनपानरहितु निरवशेषु ८ । भङ्गुष्ठ मुष्ट्यादिकि चिह्नि करी उपलक्षितु सकेतु ९ । 'अद्धा' कालु तिणि करी उपलक्षितु अद्धाप्रत्याख्यानु १० । सु पुणि दसविधु । तथा- नरकार १ पोरिसीए २ पुरिमट्टि ३ कासणे ४ गठाणे ५ य । आंबिल ६ अभत्तढे ७ चरिमे ८ अभिग्गहो ९ विगई १० ॥ [२८५] प्रत्याख्यानद्वारु हूयउं । 5283) अथ प्रत्यारयानभंग लिखियई। ति पुणि सर्व संख्या करी १४७ हुयई । ति पुणि इसी परि हुयई। तिन्नि तिया तिनि दुया तिन्निकिका य हुँति जोगेमु । ति दु डकं ति दु इकं ति दु इकं चेर करणार्ड ॥ [२८६] मन पचन काय योग तीदं नइ विपद निन्हि निका, प्रिन्हि द्विका, निन्हि एफस करण कारण अनुमतिलाग करण, ति पुणि योगदं हेठ त्रि द्वि एक इसी परि लिसियई । आगत फलु श्रमि करी इस हुयइ-एक एककु, त्रिन्दि निका, नि नयक, एकु विकर, विनरक इति । सापना इसी परि पीजइ- 16 20 . 25 १ ३ २ १ ३ २१ १३ ३ ३ ९ ९३ ९ ९ तया च भणितम्- तिविहं तिविहेणिको एगयरतिगेण मंगया तिनि । तिगरहियए नव भंगा सन्चे पुण अउणपन्नासं ॥ [२८७] पढमे यो विडए तइपचउत्पम मंगपा तिमि । पंचमि छ? नर नर सचमि तिमिहनामि नर ।। [२८८] सनी भावना इमी परि पीए-जीपहिमा न परम, न पराया, अनेरा परला अनुमना नदी मनि परी पपनि परी पापि धरी । एउ निवि शिचिगिरी, शी पदि मगिड एप माग । 30 ८२ , 5 15 पडावश्यकवालावयोधवृत्ति [$284-8285). २८९-२९५ 5284) अन शिप्यु भणइ-भगवन् ! देशविरत रहई एउ भेदु किम संभवइ तेह रहई अनु- मतिनिपेध तणा अभावइतउ, इसउँ न कहियूं। आपणा विपयवाहिरि श्रावकहीं रहई अनुमतिनिषेधु संभवइ, नहि स्वयंभूरमणमत्स्यादिघानविषइ अनुमति संभवइ । तदुक्तम्- 'न करें इचाइतिग गिहिणो कह होइ देसविरयस्स । मनइ विसयस्स यहि पडिसेहो अणुमईए वि ॥ [२८९] इही जि विपइ भाष्यकारु पृच्छा अनइ ऊतरु कहइ- केई भणति गिहिणो तिविहं तिविहेण नत्थि संवरणं । तं न, जओ निहिं पन्नत्तीए विसेसेणं ।। [२९०] तो कह निजुत्तीएऽणुमइनिसेहु चि सेसविसयम्मि । सामस्थेणं नत्थउ तिविहं तिविहेण को दोसो? ॥ [२९१] नियुक्ति माहि आपणाई विषय माहि सामस्त्यभावि करी अनुमतिदान तणा अभावइतउ अनुमति. निषेधु भणिउ, अनेरइ थानकि स्वयंभूरमणादिकि तिविहं तिविहेण निपेधि किसउ देसु । तथा पुत्रादि- संततिनिमित्तु जिणि सावधव्यापारु दीधउ हुयइ तेह एकादसी प्रतिमा प्रतिपन्न रहई 'तिविहं तिविहेण' परिहार संभवइ । तदुक्तम्- पुत्ताइसंतइनिमित्तु मुत्तुं इक्कादसि पवनस्स । जंपंति केइ गिहिणो दिक्खाभिमुहस्स तिविहं पि ॥ [२९२] पुनरपि शिप्यु भणइ-किसी परि मनि करी करण कारण अनुमति हुयइं । आह- कह पुण मणसा करणं कारावणु अणुमई य'। जह वय-तणुजोगेहिं करणाई तह भवे मणसा ॥ [२९३] जेतीवार काय नउ वचन नउ व्यापार रहिउ हुयइ सर्वथा तेतीवार केवलु मनव्यापारु जु हुयइ । तयहीणता वयतणुकरणाईण अहव उ मणकरणं । सावजजोगगमणं पन वीयरागेहिं ।। [२९४] कारवणं पुण मणसा चिंतेइ करेउ एस सावजं । चिंतेती उ कए पुण सुट्ठ कयं अणुमई होइ ।। [२९५] एतलइ पहिलउ भंगु हुयउ। $285) न करइ न करावइ अनेरा करता हूंता अनुमनइ नहीं। मनि करी यचनि फरी एकु । मनि करी कायि करी चीजउ । वचनि फरी कायि करी त्रीजउ ३ । एउ चीजउ मूलभेदु हुयउ । अथ अनंतस बीजउ मूलभेदु कहियइ-न करइ न करावइ अनेस करता हूंता अनुमनह नहीं । मणेथे एकु, वायाए बीजउ, कारणं त्रीजउ । एउ श्रीजउ मूलभेदु । अथ चउथउ कहियइ-न करइ न करावइ मणेगं 30यायाए कारणं एकु । न करइ अनेरा करता हूंता अनुमनइ नहीं वीजउ । न फराव अनेरा करता हूंता अनुमनइ नहीं श्रीजउ ३ । एउ चउयउ मूलभेदु । इयाणि पांचमउ कहियइ-न करइ न करावइ मणेणं वायाए एकु । करइ नहीं अनेरा करना हूंता अनुमनइ नहीं मीजउ । न करावह अनेरा हूंता अनुमनाइ F284)1 B.gloss श्रावकज्ञप्ति माहि । 2B. Bh. add तहा। 3 B. Bh. do not have 3 | 20 25 $286) २९६-२९९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ८३ नहीं त्रीजउ ३ । ए निन्हि भागा' मणेण वायाए लद्धा । तथा इसीही जि परि मणेण कारण य चिन्हि भागा लाभइ । तथा अपर पुणि निन्हि भागा' वायाए कारण य लाभइ । एव नव भागा। पाचमउ मूलभेदु हुयउ । अथ छट्ठउ कहियइ-न करइ न करावइ मणेण एकु । न करइ अनेरा करता अनुमनइ नहीं मणेण वीजउ न करावइ अनेरा करता अनुमनइ नहीं मगेण जीजउ । एन यायाए तिन्नि । काएण वि तिनि लब्भति । एव नव भागा। छहउ मूलभेदु भणिउ । इयाणि सातमउ कहियइ-न करइ मणेण 5 वायाए कारण य एकु । न कारवइ मणसा इहि बीजउ । अनेरा करता हूता अनुमनइ नहीं मणसा इंहि जीजउ । सातमउ मूलभेदु भणिउ । अथ आठमउ भणियइ-न' करइ मणेण वायाए एकु । तथा मणेण कारण य वीजउ । वायाए कारण य नीजउ । एव न करावइ इत्थ वि तिनि भगा। एव नव भगा आठमउ मूलभेटु भणिउ । अथ नवमउ मूलभेदु भणियइन करइ मणेण एकु, न फरावई मणेण वीजउ, अनेरा करता हूता अनुमनइ नहीं मणेण जीजउ । एव वायाए तिन्नि । काएण य तिन्नि । एव भगा नव । 10 नयमउ मूलभेदु भणिउ । इंहा पहिलइ भागइ एक भागड, वीजइ निन्हि भगा ३, त्रीजइ भागइ निन्हि भागा। चउथइ भागइ निन्हि भागा ३, पाचमइ भागइ नच भागा ९, छहइ भागइ नव भागा ९, सातमइ भागइ निन्हि भागा ३, आठमइ भागइ नव भागा ९, नवमइ भागइ नव भागा ९ सर्व सख्या ४९। तत्र अतीत सावद्य तणउ प्रतिक्रमणु, प्रत्युत्पन्नवर्तमान सावद्य तणउ सवरणु, अनागतसावद्य तणउ प्रत्याख्यानु । इसी परि कालत्रयि करी गुणित हूता इगुणपचास भागा एकु सउ सतेतालु हुयइ । 15 तथा चाह- लद्धफलमाणमेयं भंगा उ हवंति अउणपन्नासं । तीया-ऽणागय-संपयगुणियं कालेण होड इमं ॥ [२९६] सीयालं भंगसयं कह कालतिएण होइ गुणणाओ। तीयस्स य पडिक्मणं पचुप्पन्नस्स संवरणं ।। [२९७] 20 पञ्चक्खाणस्स तहा होइ य एसस्स एव गुणणाओ। कालतिएणं भणियं जिण-गणहर-चापगाईहि ।। [२९८ सीयालं भगमयं जम्म सुबुद्धी होह उवलद्धं । सो खलु पञ्चक्खाणे कुसलो सेसा सव्वे अकुसला उ ॥ [२९९] तथा एकु पचक्खाणु करइ, एकु करावइ, निउ पदे करी चउभगी । तर जाणवउ जाणता कन्हइ 25 करइ शुद्ध १ । जाणतउ अजाणता कन्हइ गुरु नइ अभावि गुरुवहुमानबुद्धि करी गुरु छइ पितृपितृव्यादिक तींह नइ समीपि करइ तर शुद्ध २। अजाणु जाणता समीपि सक्षेपिहिं जाणी करी करइ तर शुद्ध ३ अजाणु अजाण समीपि करइ सर्वथा अशुद्ध ४ । गृहस्थप्रत्याख्यानमगविचारु । $286) अथ साधु उद्दिसी 'तिविह तिविहेण' इति सनावीस भेद प्रत्याख्यान तणा भणियइ- हिंसादि पचकु साधु करइ नहीं करावइ नहीं अनेरा करता हूता अनुमनइ नहीं। तत्र "करेमि भते 30 सामाइय” इणि करी पाच समिति सग्रही "सब्य सावज जोग पचस्खामि" इणि करी निन्दि गुप्ति सग्रही। जीवरक्षादिप्रवृत्तिविषइ समिति प्रवर्तइ, जीवहिंसादिनिग्रहविपद गुप्ति प्रवर्तइ । तउ पाछइ 'तिविह तिविहेण' एकु, आठ प्ररचनमातर ९, कालत्रय करी गुणित सत्तावीस साधुप्रत्याख्यानभंगा हवति । प्रत्याख्यानमगद्वारु हूयउ। $285) 1 B drops lines between 1 भगिड (an alteration over final-3)। A Bh कारवइ। 1 2Bh omits 3 Bh ८४ पडावश्यकवालापयोधवृत्ति [3287-8290). ३००-३०६ 5 10 16 $287) प्रत्यास्यानमंगि गरुयउ दोसु । यथा- वयभंगे गुरुदोसो थोवस्स वि पालणा गुणकरी य । गुरुलाघवं च नेयं धम्मम्मि अओ य आगारा ।। [३००] दो चेव नमुकारे आगारा छ छ पोरिसीए उ। सत्तेव य पुस्मिहे इकासणगम्मि अटेच ॥ [३०१] सत्तेगट्ठाणस्स उ अद्वैव य आयंबिलम्मि आगारा। पंचेव अभत्तट्टे छ प्पाणे चरिम चत्तारि ।। [३०२] पंच चउरो अभिग्गहे निव्वीए अट्ट नव य आगारा । अप्पावरणे पंच य हवंति सेसेसु चत्तारि ॥ [३०३] निधीए अह या नव या आगारा कई हवंति ? इत्याह- नवणीओगाहिमए अद्दवदहि पिसियघय गुले चेव । नव आगारा एसि सेसदवाणं तु अट्टेव ॥ [३०४] अप्रावरणे पोलपट्टकाकारः आकारद्वार हूयडे । 5288) अथ सूत्रार्थद्वार भणियइ- (३०) उग्गए सूरे नवकारसहियं पचक्खामि चउन्विहं पि आहारं असणं पाणं खाइमं साइमं अन्नत्थऽणाभोगेणं सहसागारेणं वोसिरामि । 'उग्गए सूरे' उद्गति-ऊगिइ', सूरि-सूर्यि, नवकारसहितु 'पञ्चक्साई' इसउं गुरु कहइ। शिष्यु 'पञ्चक्खामि' इसउं कहइ । इसी परि अनेरई पचक्खाणे जाणिवउं । एउ मुहूर्त कालमानु रात्रिभोजनप्रत्या- ख्यानतीरणरूपता करी एह रहई मुहूर्त उपरि जेतलइ नमस्कारु कही पारउं नहीं तो किस ? 'चउनिहं 20 पि आहारं चतुर्विधू आहारु अशनु पानु खाधु खाद्यु । तत्र असनु ओदनु राधा चोखा सातू मूंग राप खंडखाद्यादिपक्यान्नभेद दुग्ध दधि सूरण मंडकादिकु जाणिवउ । तथा च भणितम्- असणं ओयण सत्तुग मुग्ग जगाराइ सञ्जगविही य । खीराइ सूरणाई मंडगपभिई य विनेयं ॥ [३०५] $289) आछणु जवोदकु तुपोदकु तंदुलोदकु उष्णोदकु शुद्ध विकटु अप्काउ समग्र पानकु 25 जाणिव। तद्यथा- पाणं सोवीर-जवोदगाइ चित्रं सुराईयं चेव । आउकाओ सब्बो ककाडग जलाईयं च तहा ॥ [३०६] अत्र 'चित्तं मुराइयं' इति । चित्तु नानाप्रकारु काष्ठपिष्टजादिभेदभिन्नु'सुरा मा, आदिशब्दइतउ द्राक्षा-शर्करापानकादिकु अप्काउ सगल कर्कटी-चिर्भटी तेह नउं जलु तथा फालिंग जलादिकु सगळं 30 जाणिवउं। $290) नालिकेर सर्जर द्राक्षा भ्रष्टधान्यादिकु आम्रफल रंभाफल कर्फटी फणसादिकु फलु पुणि सगळं खादिमु जाणिवउं । तथा च भणितम्- 2Bh. अनेरे ई। इ289) 1 Bh. -जाति-1 F288) 1 Bh. उगइ।
5 (291-8294). ३०७-३१२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ८५ भत्तोसं दंताई खजुरं नालिकेर दक्खाई । ककड अंबग फणसाइ बहुविहं खाइमं नेयं ।। [३०७] 5291) दंतवणु तंबोलु सुंठी पिप्पली मरिच हरीतकी विभीतक तुलसी प्रमुखु स्थादिमु जाणिवलं । तथा च भणितम्- दंतवणं तंबोलं चित्तं तुलसी कुहेडगाईयं । महु पिप्पलि सुंठाइ अणेगहा साइमं नेयं । [३०८] 8292) 'अन्नत्थऽणाभोगेणं' ति । अनाभोगु गाढवं विस्मरणु तेह तउ अनेरइ थानकि । सहसाकारु अचीतविडं घृतादिवस्तु ताडं मुसि पतनु तेह तउ' पुणि अनेरइ थानकि । 'बोसिरामि' परिहर । $293) (३१) पोरिसिं पञ्चक्खामि उग्गए सूरे दुविहं तिविहं चउव्विहं 10 आहारं असणं पाणं खाइमं साइणं अन्नत्थरुणाभोगेणं, सहसागारेणं, पच्छन्ने] कालेणं, दिसामोहेणं, साहुवयणेणं, सब्वसमाहिवत्तियागारेणं चोसिरामि। अर्यु पूर्विहिं जिम भणिउ तिमहिं जि जाणिवउ । $294) विशेषु पुणि कहियइ । जेह रहई पुरुष प्रमाणु हुयइ स पीरुपी छाया । दक्षिणायन पहिलइ दियसि दक्षिणि कर्णि सूर्यबिंबु करी ऊभां थिका पुरुप ती गोडा नी छाया वि पग प्रमाण 15 हुयइ तेतीवार पहरु । यथा- आसाढमासि पूर्णिमा दिवसि पगे २ पौरुषी । पोसमासि पगे ४ पौरुपी । आसान्ढे मासे दुपया पोसे मासे चउप्पया । चित्ता-ऽऽसुएसु मासेसु तिपया हवइ पोरिसी ।। [३०९] चैत्रमासि आसउज' मासि पगे ३ पौरुपी । हानिवृद्धि इसी परि हुयइ- अंगुलं सत्तरत्तेणं पक्खेणं तु दुरंगुलं । पहुए हायए याचि मासेणं चउरंगुलं॥ [३१० 'साहुययणेण' ईहां पण पहरि पुणि अधिकार । पउण पहरि पौरुपी छाया परि इसउ प्रक्षेपु कीजइ । जेठि मासि चंद्रि मूलि हूंतइ आसाढमासि श्रावणमासि पहर प्रमाण ऊपरि छ छ आंगुल पाधई । वीजइ मिकि भाद्रयह आसउज कार्तिक लक्षणि आठ पाठ आंगुल याधई । मागसिर पोस 25 माह लक्षणि त्रीज निकि दस दस आंगुल याधई । फागुण चैत्र पइसाह लक्षणि चउथइ त्रिकि आठ आठ आंगुल वाघ। जिट्टामृले आसाढसायणे हिं अंगुलेहि पडिलेहा । अहिं वीयतयंमी, तइए दस, अहिं चउत्ये॥ [३११] साढ पोरिसी पुणि इसी परि । पोसे तणुछायाए नाहिं पएहिं तु पोरिसी सहा । ताविकिक्षा हाणी जाव असाढे पया तिनि ।। [३१२] "सारणाइसु इय वुट्टी" । साई प्रहर प्रमाणु ॥ 5291) 1 B. oumits. F292)1 Bh. तण। 2 Bh. परिहरि। 5294) 1 Bh. भागोगा Bh. भामोनि। 20 1 . 30 चैत्रमासि पाद६ पौपि पाद६ चैत्रि पाद ३ जेठि पाद १ पडावश्यकबालावयोधवृत्ति [3295-8299). ३१२ 8295) पुरिमख जदपिहिं आगइ छइ तथापिहिं प्रमाणप्रस्तावइतउ ईहाई जि कहियइ । सु पुणि पुरिमड्डप्रमाणु यंत्रटाई जि हूंतउं जाणिवउं । अत्र प्रस्तावइतउ पउण पहर पहर सार्द्ध पहरप्रमाणयंत्रटक लिसियई पूर्वार्द्धयंत्रकं च । पउण पहरप्रमाणु जानुछाया' पहरप्रमाणु जानुछाया सार्द्ध प्रहरप्रमाणु तनुछाया प्रहरद्वयप्रमाणु तनुछाया 5 पोसि पाद ४, अंगुल १० क्षासाढि पाद २ पोसि मासि पाद ९ श्रावणि पाद १ माहि पाद ४, अंगुल ६ श्रावणि पा० २, अगु० ४ माहमासि पाद ८ भाद्रवइ पाद २ फागुणि पा०४ भाद्रवइ पा०२, अंगु०८ फागुणमासि पाद ६ आश्विनि पाद ३ चेत्रि पाद ३, अंगुल ८ आश्विनि पाद ३ कार्तिकि पाद ४ वैशासि पाद ३ अंगुल ४ कार्तिकि पा० ३ अंगु० ४ वैशापि मासि पाद ५ मार्गशीर्पि पाद ५ 10 जेठि पाद २ अंगुल १० मार्गशीर्पि पा० ३ अंगु० ८ जेठमासि पाद ४ आसादि पा० ३ अंगुल ६ पौपि पाद ४ आसाढमासि पाद ३ माघि पाद ५ श्रावणि पा० २ अंगुल १० माहि पाद ३ अंगु० ८ श्रावणमासि पाद ४ फागुणि पाद ४ भाद्रयइ पा. ३ अंगुल ४ फागुणि पा० ३ अंगु० ४ भाद्रवइ मासि पाद ५ आश्विनि पा० ३ अंगुल ८ पैत्रि पाद ३ आश्विनि मासि पाद ६ वैशासि पाद २ 15 कार्तिकि पाद ४ वैशाखि पा० ३ अंगु० ८ कार्तिक मासि पाद ७ मार्गशीर्पि पाद ४ अंगुल ६ जेठि पाद २ अंगु० ४ मार्गशीर्ष मासि पाद ८ आसाढि शून्य० $296) सांप्रतु थाकतउं सूत्रु वखाणियइ-पच्छन्नेणं कालेणं' काल रहई प्रच्छन्नता मेघ-धूलि- पर्वतहं करी सूर्यि छाई हूंत: जाणिवी। सूर्यि अणदीसतइ पहरि अणपूगइ उद्देसइतउ पूगउ जाणी जीमता हूंता भंगु न होइ जिम इणि कारणि 'पच्छन्नेणं कालेणं' आकारु कहियइ । जीमता हूंता प्रकाशादिकहं करी पहरि अणपूगई जाणिइ हूंतइ मुह हूंतउ आहारु रक्षा माहि पाती हाथ नउ भाणइ मूंकी तिमहीं जि बइठा रहियउं तां जां पहरु पूजइ, पहरि पूगइ नमस्कारु मन माहि समरी करी आघउं भोजनु करिव । इसी परि दिसामोहि पुणि जेतीवार दिसामोहइतउ पूर्व पश्चिम फरी जाणी पहरु पूगइ इसी बुद्धि करी जीमइ, दिसामोहि ऊतरीई' तां रहइ जां पहरु पूजइ, पहरि पूगइ आपउं जीमइ । $297) 'साहुवयणेणं' ति साधुवचनु 'उग्घाडा पोरिसी' इस सांभली करी भोलपणइ पहरु 25 पूगउ जाणी जीमइ, जीमताई भंगु नहीं, बउ जउ को कहइ नहीं । जउ को कहइ पउण पहर नी पडिलेहण करिया कारणि साधु जनु 'उग्घाडा पोरिसी' पढइ, पोरिसी अजी नभी हुई इति इसउं सांभली जां पोरिसी पूजइ तां तिमही जि रहइ पहरि पूगइ जीमइ । $298) पोरिसी कीधी जेतीवार गाढी सूलादिवेदना ऊठइ तेतीवार सर्वसमाधिनिमित्तु औपधा- दिकु कोजइ तिणि कारणि सव्यसमाहिवत्तियाऽऽगारु । सर्व समाधि प्रत्यउ कारणु जेह रहइं हुग्रह सु सर्व 30 समाहिवत्तियाऽऽगारु ॥ $299) (३२) सूरे उग्गए पुरिमहं पञ्चक्खामि चउवि पि आहारं असणं पाणं खाइमं साइमं अन्नत्यः सहसा० पच्छन्न० दिसा० साहु० महत्तरागारेणं सब्वसमाहिवत्तियागारेणं चोसिरामि । 5295) 1 Bh. omits. 296) 1 Bh. छायइ । 2 Bh. अगइ। 3 Bh. जाणियह। 4 Bh. उतरिइ । 20 5 15 8800 -8303). ३१३-३१४ ] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत पूर्व पहिलउं अर्द्ध दिन तणउं पूर्वार्द्ध 'पुरिमड्डे कहियइ । महत्तरागारु पुरिमड्ड कन्हा महांत कर्मनिर्जरालाभहेतु पुरुपांतरासाध्यु ग्लान-चैत्यादिकार्यु तेह' ऊ जु महत्तराकार । $300) (३३) एकासणं पञ्चक्खामि चउव्विहं पि आहारं असणं ४ अन्नत्थ० सहसा सागारियागारेणं आउंटणपसारणेणं गुरुअन्भुटाणेणं पारिद्यावणियागारेणं महत्तरागारेणं सब्वसमाहिवत्तियागारेणं वोसिरामि । एकवार अशनु भोजनु एकासणउं अथवा एकु आसनु वइसक पुत-अचालनालक्षणु एकासणउं । सागारिकागारु यति रहई सागारिकु गृहस्थु सोई जि आकारु सागारिकागारु । गृहस्थ देखतां अन्नथहिं जाई जीमता भंगु नहीं गृहस्थ देखतां भोजनि महादोपु । तथा च भणितम्- छक्काय दयावंतो वि संजओ दुल्लहं कुणइ योहिं । आहारे नीहारे दुगुछिए पिंडगहणे य ॥ [३१३] 10 पविध जीवनिकाय दयापरो वि 'संजओ' साहू दुर्लभु दुपापु चोघि सम्यक्त्वु फरइ, 'आहारे नीहारे' भोजन विषइ अनइ वडी नीति नीहारु तेह नइ विपइ जइ लजारहितु गृहस्थदृष्टिहिं हूंती हुयइ तथा 'दुगंछिए पिंडगहणे य' सूतक मृतक रजक वणकर प्रभृतिक जि छइं दुगंछित निदित कुल तिहां पिंड असन पान सादिम खादिमरूप तणइ ग्रहणि हूंतइ इति संबंधु करिवउ । गृहस्थ रहई जिणि दीठउं भोजन जरइ नहीं सु सागारिकागारु अथवा पंदिकादिकु सेह नइ कारणि अदर्शनि जाई जीमताई भंगु नहीं । $ 301) 'आउंटणपसारणेणं' आकुंचनु-पसारिउ' हुयइ पादु तेह नउं संकोचनु, पसारणु- संकोचित हुयइ पादु तेह तणउं पसारणु मोकलकरणु तीहं कीजतां काई एकु थोडउं सई बइसक चालइ तिणि भंगु न हुयई तिणि कारणि 'आउंटणपसारणेणे' एउ आकारु । $302) 'गुरुअब्भुट्ठाणेणं' गुरु आचार्यु अथवा प्राहणकु साधु तेह आवता सहसाकारि संभ्रम विनयादिनिमित्तु उत्थानिहिं भंगु न होई इणि कारणि 'गुरु अमुट्ठाणेणं' इउ आकारु । 'पारिहा- 20 पणियागारेणं' ति एउ साकारु साधुहीं जि रहइ हुयइ । यथा- विहिगहियं विहिमुत्तं उबरियं जं भवे असणमाई । तं गुरुणाऽणुन्नायं कप्पड़ आपंपिलाईणं ।। [३१४] असंडसूत्रता करी श्रावकु पुणि ऊचरइ । (३४) एगहाणं पञ्चक्खामि चउब्धिहं पि आहारं असणं ४ अन्नत्थ० सहसा 25 सागारिया० गुरुअन्भुटाणेणं पारिद्वा० महत्त० सव्यस० चोसिरामि । मुचु अनइ जीमणउ हायु अशक्यपरिहारु तिणि कारणि ति ये मूकी करी पीजां अंगोपांग नई पहिलइ निवेश' समइ जु स्थानु हुयइ तिमिहिं जि एकस्यानि यइठा रहियइ जिगि प्रत्यारयानि सु एकस्थानु प्रत्यास्यानु कहियइ । 5303) (३५) आयंविलं पचक्खामि अन्नत्थ० सहसा. लेवा० उक्खित्त. विवेगेणं गिहत्यसंसहेणं पारि० मह सब्यस० चोसिरामि । (299) 1 B.RI ६301)1Bh. पगारिया। 2Bh. मोस्ट-1309)1 Bb. निशि।
15 पडावश्यकचालाययोधवृत्ति [8304-5809). ३१४ आचामु ओसामणु माग्लु चउथउ रसु । यथा-"तित्त-कडया फसाया अविल-महुरा रसा य पंच भवे" । आचाम आम्लरूप दिई जि व्यंजन जिणि प्रत्यारयानि घणउं करी हुयई सु आचामाम्लु । किसउ अर्थ ? जिणि आहार सउं आचामु अथया आम्लु प्राइहिं व्यंजन ओलण हुयई सु आचामाम्लु समयभापा फरी माविलु कहियइ । प्रासुक जल सउं एफु धान्यु जिणि प्रत्याख्यानि गृहस्यहं जीमियइ सु पुणि 5 आंथिलु' व्यवहारइतउ जाणिवउं । (304) 'लेबालेवेणं ति लेपु भोजनभाजन रहई विगइ करी अथवा तीमनादिकि करी आ- ईपत्-थोडउ सउ अंगुलि संलेखि करी लेपु आलेपु-लेपु अनइ आलेपु-लेपालेपु तेह हूंतउं अनेरइ थानकि लेपाले 'भंगु न होइ तिणि कारणि 'लेबालेवेणं' आकार । 5305) तथा शुष्क ओदनादिकु तेह माहि पडि छ।। आई दध्यादि विगइ नउ सबकु तेह 10 नउ उल्लिप्त हूंता ऊपाडिया हूंता विवेकु निःशेषता करी त्यागु सु उत्क्षिप्तविवेकु तेह हूंतउ अनेरइ थानफि आर्द्र विगइ द्रव्य ऊपाडियइ हूंतइ पाछिलउं ओदनादिफ वस्तु कल्पइ इसउ अर्थ । गृहस्थ भक्तदायकु तेह नउं करोटादिकु भाजनु विगइ द्रव्यि करी खरंटितु गृहस्थसंसृष्टु तेहतर अनेरइ थानकि । 8306) (३६) सूरे उग्गए अन्भत्तहँ पञ्चक्खामि चउव्विहं पि आहारं असणं ४ अन्नत्थ० सहसा० पारि० महः सव्व० वोसिरामि । भक्त भोजनु तेउ अर्यु जिणि प्रत्याख्यानि न हुयइ । किसउ अथु ? जिणि प्रत्याख्यानि भोजनु न कीजई सु अभक्तार्थं प्रत्याख्यानु कहियइ । जइ विविधाहार नउं प्रत्याख्यानु हुयइ तउ परिष्ठापनिकाकारु कल्पइ, अनेरइ प्रकारि न कल्पइं। $307) अत्र साधु शक्तिसंभवि हूंतइ चतुर्विधाहारु जु प्रत्याख्यान करइ, शक्ति तणइ अभावि त्रिविधाहारु करइ, जेतीधार त्रिविधाहार प्रत्याख्यान सेतीवार पानक उदिशी छ आकार हुयई । 20 'पाणरस लेवाडेण वा अलेवाडेण वा अच्छेण वा पहलेण वा ससित्येण या असित्येण वा'। तत्र लेबाडु-लेपकृत् लेपकारकु खजूरपानकादिकु । अलेपकृत् शुद्धपाना । इहां 'या' शब्द इसउं कहइ-जिहां अलेपकृत् पानकु प्रासुकु न लाभई तिहां लेपकृतू लीजइ दोपु नहीं । तर पाछइ सूत्र नउ इसउ अर्थ-न पुणि अलेपकृत् एक जु कल्पनीउ पानकु लिउँ, 'लेपकृतइतउ अनेरइ थानकि' इसा आकारइतउ अलेपकृत तणइ अभावि लेपकृतू लिउं । इसी परि आगइ पुणि विहुं थानकहं 'या' शब्द तणउ अर्थ जाणियउ । न 25 पुणि अच्छू जु उष्णोदकादिकु लिउं, तेह नइ अमावि 'पहलेण या' इसा आकारइतउ पहल गडुल तंदुलधापनादिकु तेऊ लिउँ । एवं न पुणि असिक्थू जु धान्यकणरहितू जु लिउं, 'ससित्येण पा' इसा आकारइतउ असिस्थ तणइ अभावि ससिक्थु अवश्नावणादिकु तेऊ लिउँ । पानक विषइ छ आकार । तत्र 'अलेवाडेण वा अच्छेण वा असित्थेण वा' ए त्रिन्हि आकार उत्सर्गपदि मूलपदि । 'लेवाडेण या बहलेण या ससित्येण वा ए त्रिन्हि आकार अपवादपदि थीजइ पदि । 5308) (३७) दिवसचरिमं भवस्स चरिमं या पचक्खामि चउव्यिहं पि आहारं असणं ४ अन्नत्थ० सहसा मह. सव्व० वोसिरामि । दिवसु अहोरात्रु तेह नउ चरमु थाकतउ भागु दिवसि दिवसचरम् । एवं भवचरिम पुणि दिवसचरिमतुल्याकारु । दिवसचरिमु एकासनादिप्रत्याख्यानिहिं सार्थकु आकारसंक्षेपह करणइतउ । (309) अथ अभिप्रहप्रत्याख्यानु यया- $303) 1.Bh. भायरिल ! $304) 1 Bh. ऐपि । 30 3310-8911) ३१५-३१७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ८९ 10 अंगुह १ मुहि २ गंठी ३ घर ४ सेउ ५ स्सास ६ थियुक ७ जोइक्स ८ । भणियं संकेयं इमं धीरेहि अणतनाणीहिं ।। [३१५] तर अगुट्ठसहिय पचक्सामि चम्विह पि आहार असण ? अन्नत्थ० सहसा० मह० सन० पोसिरामि। जा अगूठउ उमकि सस्थानि सस्थितु नमस्कार कही हलावउ नहीं ता पञ्चरखाणु अगुट्ठसहितु । पचक्खाणु । पर मुष्टिमहितु जा नमस्कार कही मूठि छोडर्ड नहीं ता मूठिसहितु प्रत्याख्यानु । एस गठिसहितु । जा उमुकु गृह ऊघाडउ अथवा ढाकिउ छइ ता गृहसहितु प्रत्याख्यातु । स्वेदु धर्मजलु, जा माहरइ शरीरि एउ सेउ सूकइ नहीं ता प्रत्याख्यानु । जा ऊसासु निरुद्ध राहवउ ता प्रत्याख्यानु उच्छ्वाससहितु प्रत्याख्यान । थिचुकु थूकु, जा थूकु शरीरावयासस्थितु सूकइ नहीं अथवा मुखसस्थितु थूकु जा गिलउ नहीं ता प्रत्याख्यानु थिवुकसहितु प्रत्याख्यानु । जोइ अग्नि, जा उमुकि स्थानि अग्नि बलइ ता प्रत्याख्यान सु ज्योतिराख्यु । ज्योति मकु किसउ अर्थ ज्योति सहितु प्रत्याख्यानु । एर अनेराई दीपसहितादिक अनेकविध सकेतप्रत्याख्यान अभिग्रह- प्रत्याख्यान जाणिवा । $310 ) (३८) विगईओ पञ्चरखामि अन्नत्थ० सह० लेवा० गिहत्या उक्खित्त० पडुच्चमक्खिएणं पारि० महत्त० स० वोसिरामि । मन रहइ विकारकरणता करी विकृति विगइ । $311) ति पुणि दस- दुद्धं १ दहि २ घय ३ तिल्ला ४ गुडं ५ तहोगाहिम ६ छ भक्खाओ । महु ७ मज ८ मंस ९ मंसण १० चत्तारि अभक्सविगईओ ॥ [३१६] गाइ भइसि छाली साढि गाडरी ना पाच दूध विगइ । साढि ना दूध नउ दहीं हुयइ नहीं तिणि 20 कारणि दही चत्तारि विगइ । माखग चत्तारि विगइ । एव घृत घुणि चत्तारि विगइ । तथा- चत्तारि हुँति तिल्ला तिल अईसि-कुसुंभ सरिसमाणं च । विगईओ, सेसाणं डोलाईणं न विगईओ ॥ [३१७] तिल अतिसी कुसुभ-लट्टा सर्पप तणा तेल चत्तारि विगइ हुयइ । शेप वीजा डोल पर्वतप्रसिद्ध आदिशब्दइतउ एरड कागुणादिकह सणा तेल विगइ न हुयइ । गुडु बिहु भेदे-एकु पिडु, एक द्रवु-25 ढीलउ । अयगाह्र घृत तैल माहि तलिवर, तिणि करी नीपनउ अवगाहिमु पकान्नु, घृतादिपूर्णकडाह माहि सडसाद्य सुकुमारिकादिकह तणउ एकु घाणु पचिउ तीही जि घृतानि माहि वीजउ घाणु पचिड तथा नीनउ घाणु पुण पचिउ तउ पाछइ तीही जि घृतादि माहि चतुर्थादिकु घाणु पचियइ सु 15 - विगइ न हुयइ । 30 "आइल्ल तिन्नि चलचल विगइ" इति वचनात् । चलचल घाण कहियइ । ति चतुर्थादिघाणपक पकान योगराहकह रहइ निव्यिगइपच्चक्खाणिहिं कल्पइ । इसी परि बीजाई विगईगत योगवाहकह रहइ कल्पइ । ति पुणि विगइगत एतला हुयइ । यथा $311) 1 B अभिक्स-1 2 Bh. अयसि-1 3 Bh. अतसी। प.बा.१२ ९० 5 पढावश्यकनालायवोधवृत्ति [$312-315) ३१८-३२३ अह पेपा १ दुट्टी २ दुद्धवलेही ३ य दुद्धसाडी ४ य । पंच य विगइगयाई दुद्धमि य सीरिसहियाई ॥ [३१८] अंबिलजुमि दुद्धे दुट्टी दक्समीस रचमि । पयसाडी तह तंदुलचुन्नंमि सिद्धमि अपलेही ।। [३१९] छासी महितु दूधु दुट्ठी। विमा अथु ? फेदुरि दुट्टिी कहियइ । दास माहि घाती दूधि राधियई तउ दुद्धसाडी कहियइ, पयसाडी पुणि कहियई । तंदुलचूर्ण चोसा नउ लोटु तिणि दूध माहि राधई अवलेही दुद्धयलेही। पेया कणिक नी राब दूधि राधी । खीरि प्रसिद्ध । ए पाच दूध विगइ ना' विगइगत जु पुणि पेई बलही विगइ न गणइ किंतु विगइगतु गणई तीह नउ अभिप्रायु सम्यग न जाणियई । नाममाला माहि श्री हेमसूरिमिश्रहं भणिउं—"उभे क्षीरस्य विकृती फिलाटी कूर्चिकाऽपि 10च" ।' अत्र किलाटी, बलही, कूर्चिका-विणठउ दूधु सभावियइ । कूर्चु दुग्धमस्तु दधिकूचा जेह माहि हुयइ स फूर्चिका इसा व्याख्यानकरणइतउ । $312) दहिए विगइगयाई घोलपडा १ घोल २ सिहरिणि ३ करयो ४ । लपणकण दहियमहियं ५ संगरियाइम्मि अप्पडिए ॥ [३२०] सिहरिणी गुड-मिश्रित दधि-विकाररूपा । दधिओलिउ करंवउ । लपणकणमिश्नु दधिमथितु 1 विलोडितु कहियइ । "मथितं वारिवर्जितम्" इति वचनात् । दहि जु मथिउं लूगसहितु लवणकणदहियमहिउ कहियइ । सु पुणि सगरिकादिकि व्यजनि अणपडिहिं जि, पडिइ पुणि विशेपि करी हुयइ । ए पांच दधिविगइ ना विगइगत । $313) पकवयं १ घयकिट्टी २ पकोसहि उबरतरियं सपि च ३ । निम्मंजण दणमाइ य धय विगइ' विगयगया ।। [३२१] ओपधपाकि करी गतस्वादु धूतु पकघृतु । धयकिट्टी घृत नउ कीटउं २ । घृतपक ओषध परि तरिकाभूतु स्त्यानु घृतु पफोसहि उपरितरियसपि ३ । नीमझणु चतुर्थ घाणयोग्यु घृतु दहि नी तरि माहि पचिउं । गोधूमचूर्ण गुडसडसहितु भक्ष्यविशेषु चीसदणु। पाच घृतविगइ ना विगइगत । $314) अद्धकड्डिउ इकसुरसो' १ गुलवाणीयं च २ सकरा ३ खंडं ४ । पायगुलं ५ गुलविगई विगइगयाई च पंचेव ॥ [३२२] अर्द्धकड्डिउ इक्खुरसु काक्राउ १, गुल नउ पाणीउ गुलवाणी २, साकर ३, संड प्रसिद्ध ४, सूठी मरिचादिद्रव्यसहितु तिलमिनु पाकउ गुलु पायगुलु ५, । लाठी' रेवडी इसा नामह करी प्रसिद्ध भक्ष्यविशेष्यु पायगुडु कहियइ । ए पाच गुलविगइ ना विगइगत । $315) तिल्लमली १, तिलकुट्टी २ दटुं तिल्लं ३ तहोसहुबरियं ।। लक्खाइदव्यपकं तिल्लं ५ तिल्लंमि पंचेन ॥ [३२३] तेल नउ ठाहउ तिहमली १, तिलपटि २, तिलपूयणु सेलीप्रभृति तिर सुट्टी २, दाघउ तेलु ३, तथा ओषधपाकइतउ उगरिउ तेलु ४, लाक्षादिद्रव्यपचिउ तेलु ५ । ए पाच तेल विगइ ना विगटगत । . 20 25 30 6 B omits $313) 1Bh onants विगह। $311) 4B omits 5314)1B Bh omit इ~। 5 Bh प्रभुधा। 2 Bh राठी।
8316-8319) ३२४-३३०] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ९१ एग एगस्सुवरि तिन्नोपरि पीयगं च जं पक्कं । तुप्पेणं तेणं चिय तइयं गुलहाणिया पमिई ॥ [३२४] चउत्थं जलेण सित्ता लप्पसिया पंचमं च पूयलिया। चुप्पडिय तावियाए परिपकाईसु मिलिएसु ।। [३२५] घृततैलसहित तापिका ऊपरि एक ऊपरि वीजउ जु घृतपूरादिकु तिणिहि जि तुप्पि चोपडी पचिउ । सु एकु । तिन्नोवरि कडाहइ नाइ घृति अणघातिइ चतुर्थादिवार जु तलिउ सु वीजउ । गुलधानादिकु जीजउ । जलसिक्त लापसी लिंहगटउ चउथउ । चपलक मुद्गादि पूयडा पारडा प्रभृति चोपडी उमलूखी तावी ऊपरि' जु पचियइ सु पाचमउ । ए पाच ओगाहिम विगइगत । एवकारइ सर्वसख्या करी जीस विगइगत। 5316) अथ अभयविगइ कहियइ । मधु निहउ भेदे-मक्षिका नउ १, कूति नउ २, भ्रमरी 10 नउ ३ । मद्य विहउ भेदे-काष्ठ नउ, पिष्ट नउ । मासु त्रिह भेदे-जल स्थल खचर जतुसभव भावइतउ। अथवा चर्म रुधिर मास भेदइतउ । माखणु चउ भेदे--पूर्विहिं जि भगिउ । एकादि विकृतिप्रत्याख्यान विकृतिप्रत्याख्यानु । निर्यिकृतिप्रत्याख्यानु विकृतिप्रत्याख्यानिहिं जि साहिउ । अर 'गिहत्थससटेण ति । गृहस्थि आपणइ कारणि दूध माहि ओदनु कूरु ससृष्टु घातिउ । तेह ऊपरि जु चत्तारि आगुलप्रमाणु दूधु सु गृहस्थससृष्टु सु दूधु विगइ न हुयइ । पचमादि अगुलप्रमाणु विगइ जि हुयइ । इसी परि 15 अनेराई गृहस्थससृष्ट जाणिरा । 5317) पडुमक्सिएणति । सर्वथा रूक्षु मडकपोलिकादिकु थोडउ कोमलता सपादनिमित्तु अथवा रक्षागध उत्तारणनिमित्तु आगुली नइ प्राति घृतादि ले करी चोपडिउ जु सु प्रतीत्यम्रक्षितु । तर जे किमइ आगुली ले म्रक्षितु तउ कल्पइ, धारा करी प्रक्षितु पुणि न कल्पइ । 5318) अन सार्द्ध पौरुपी अपार्द्ध पौरुपी ब्यासनकादिक प्रत्याख्यान आकारसख्या करी सून 22 माहि अणभणिया ई आनायवसइतउ आविया । अनइ जुत्तिजुत्त तिणि कारणि पौरुपी पूर्वार्द्ध एकासनक जिम जाणिरा । सूनार्थद्वार चतुर्थ पचम सपूर्ण हूया । $319) अथ शुद्धि कहियइ । शुद्धि छए भेदे । यथा- सा पुण सद्दहणा १ जाणणा २ य विणय ३ अणुभासणा ४ चेर । अणुपालणा ५ विसोही भावविसोही भवे ६ छट्ठा ॥ [३२६] 5 पञ्चक्खाणं तु सव्यन्नुदेसियं जं जहिं जया काले । तं जो सदहइ नरो तं जाणसु सद्दहणसुद्धं ॥ [३२७] पञ्चक्साणं जाणइ कप्पे जं जंमि होड कायव्यं । मूलगुण उत्तरगुणे तं जाणसु जाणणासुद्धं ॥ [३२८] किइकम्मस्स विसुद्धि पउंजई जो अहीणमइरित्त । मणरयणकायगुचो तं जाणसु विणयओ मुद्धं ॥ [३२९] अणुभासह गुरुवयणं अक्सर पय-चंजणेहिं परिसुद्धं । पंजलिउडो अभिमुहो तं जाणसु भासणासुद्धं ॥ [३३०] 315)1B मरी। 50 ९२ पडावश्यकतालावरोधवृत्ति [[320 -582 1) ३३१-३४२ कतारे दुभिरखे आर्यके या महा समुप्पन्ने । जं पालियं न भग्गं तं जाणसु पालणासुद्धं ॥ [३३१] रागेण व दोसेण व परिणामेण व न दूसिय जंतु । तं सलु पञ्चक्साणं भावविसुद्धं मुणेयव्यं ।। [३३०] 5 अथवा- 10 15 [३३७] फासिय १ पालियं २ र सोहिय ३ तीरियं ४ तहा। किट्टिय ५ माराहियं ६ चेप पर सयम्मि य पजइयव्यं । [३३३] उचिए काले विहिणा पत्त जं फासियं तं भणियं । तह पालियं च असई सम्मं उवओगपडियरियं ॥ [३३४] गुरुदत्तसेसभोयणसेपणाए य सोहियं जाण । पुन्ने वि थेरकालावस्थाणा तीरिय होइ ।। [३३५] भोयणकाले अमुगं पञ्चक्खायं ति सरइ किट्टिययं । आराहियं पयारेहि सम्ममेहि पडियरिय ।। [३३६] सुद्धिद्वारु छट्टर हूयउ । $320) अथ फल कहियइ । मु पुणि सामान्य विशेषरूपता करी विहउ भेदे । तर सामान्यफलु इहलोकि धम्मिल्ल रहइ । परलोकि दामनगादिकह रहइ । यथा- पञ्चक्माणस्स फलं इह परलोए य होइ दुविहं तु । इह लोइ धम्मिल्लाई दामनगमाइ परलोए । म्मिल्ल कथानकु अतिविस्तरता करी इंहा न लिखिर, वसुदेवहींटिसिद्धात हूतउ जाणिवउ । ० दामनगकथानकु पुणि सविस्तर सस्कृतवृत्ति हूतउ जाणिव । विशेष फतु यथा- पञ्चक्साणंमि क्ए आसपढाराइ हुति पिहियाइ । आसपवुच्छेएण य तण्हापुच्छेयणं होइ । [३३८] तण्हापुच्छेएणं अउलोपसमो भवे मणुस्साण ! अउलोवसमेण पुणो पच्चक्साणं हवड सुद्धं ॥ [३३९] तत्तो चरित्तधम्मो कम्मविवेगो अपुचरणं तु । तत्तो केरलनाणं तत्तो मुक्सो सयासुक्खो। [३४०] तथा उत्तराध्ययनसिद्धात तृतीयाध्ययन माहि कहिउ-"पञ्चक्साणेग भते । जीचे कि जणेह ? गोयमा । पञ्चसाणेण आसरदाराइ निरइ' इत्यादि। मत्तम फलद्वार सम्मत्त । बदनाविवरण सम्मत्त । 5321) अथ प्रतिक्रमणविधि रिसियइ। पडिकमणं देवसिय राइयमित्तरियमारकहिय च । परिसय चाउम्मासिय सवच्छर उत्तम य ॥ [३४१] काले पुण पंचविह दिवस निमा-पक्स वरम-चउमासे । आरयणिपढमपहरं पडिक्मणं देसिय मणियं ॥ [३४२] 1 30 -- 10 15 (322). ३४३-३४६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत सूरोदयपहरं जा राइयमावस्सयं च चुन्नीए । ववहारेणं गंथेण पुरिमद्धं जाव भणियं च ॥ [३४३] पडिकमणउं बिउं भेदे । एकु इत्वरिकु यावत्कथिकु । सु पुणि देवसिउ अनइ राइउ पक्खिउ चाउ- म्मासिउ संवच्छरिउ कहियइ । अथवा उत्तमाथु अणसणु । तेह तणइ कारणि जु पडिकमणउं कीजइ सु उत्तमाथु पडिकमणउं पुणि इत्वरिकु कहियइ । व्रतप्रतिपालनारूपु पडिकमणउं यावत्कथिकु कहियइ ।। तिणि पडिकमणइ सकल जीवितव्य माहि जि के अतीचार कीधा हुयई ती तणा पडिकमणकरणइतउ । तन्न उत्सर्गपदि- समणेण सावएण य अवस्स कायव्वयं हवइ जम्हा । अंतो अहो निसिस्सा तम्हा आवस्सयं नाम । [३४४] अवरसकरणइतउ आवश्यकु पडिकमणउं कहियइ । तथा च भणितं- सपडिकमणो धम्मो पुरिमस्स य पच्छिमस्स य जिणस्स । मज्झिमगाण जिणाणं कारणजाए य पडिक्कमणं ॥ [३४५] तत्र देवसिउ-अहु दिवसु तेह नइ अंति, किसउ अथु ? जिसइ पडिकमणसूत्रगुणनकालि सूर्य तणउं अर्द्धविबु हुयइ तिसइ समइ कीजइ । राइउ पुणि- मुहुपत्ति चोलपट्टय कप्पतिगं दुन्नि सिज रयहरणं । संथारुत्तरपट्टो दस पेहा उग्गए सूरे ।। [३४६ इसा भणनइतउ निसइ मुहुपत्ती १, रयहरणु २, चोलपटु ३, संथारउ ४, उत्तरप१ ५, त्रिन्हि कल्प-बि पच्छेवडी ७, एकु लोचकु ८ दुन्नि सिज एक ऊर्णामय एक लूगडा नी निसेज ९ एकु प्रभात चोलपट्टकु १०" एवं दश उपधि उपकरण पडिलेहण कीधी सूर्यु ऊगइ इसइ समइ राइउ पडिकमणउं कीजइ । अपवादपदि जेतीवार कालसाधना करी न सकियई तेतीवार 'आरयणि पढमपहरं' इसा 20 भणनइतउ रात्रि पहिला पहरसीम देवसिउ पडिकमणउं कीजइ। इसउं भणि सूर्योदय आरंभी करी पहिला पहर दिवस सीम राइउ पडिकमणउं चूर्णिणकथन तणइ अनुसारि करी कीजइ । व्यवहारसिद्धांत तगइ अनुसार पुरिमड्ढे जाव भणियं च । पूर्वार्द्ध सीम विडं पहरहं सीम राइउ पडिकमणउं कीजइ । इसी परि उत्सर्गापवाद जाणी करी वेलाई जि पडिकमण करेवऊ न पुणि जेतीवार परिवारितेतीही वार पडिकमणउं करेवउं । 8322) अथ सामाइक पाखइ पडिकमणउं कीजइ नहीं इणि कारणि पहिला सामाइककरण विधि लिसियह । पाछिलइ पहरि दिवस तणइ यसति मुहंती पाटला पडिलेहण कीधी हूंती मुहंती पाटला ले करी धर्माचार्य आगइ, अथवा' स्थापनाचार्य आगइ आवी पादभूमि मुहंती सउं त्रिन्हिवार दृष्टिमदानपूर्व पडिलेही करी मुटुंती मुहवारि दे करी हाथ जोडी करी त्रिन्हिवार पटिलेहिय भूमि पाटलउ बामपार्श्वि मूकी करी, इच्छामीत्यादि भणी एकु समासणु दे 'सामाइक मुहुपत्तिय पडिलेहेमि' इसउँ कही 30 खमासमणु दे करी ऊभां होई 'इच्छामि समासमणो' भणी समासमणु दे फरी ऊभई धिकउ चेदिका माहि याहु फरी मुहुँती पडिलेही एक समासमणि 'सामाइयं संदिमावेमि' इसउं भणी पीय समासमणि 'सामाइयं ठाएमि' इस भणी तइउ खमासमणु दे अर्धायनतगात्रु हूंतउ त्रिन्हि नमस्कार कही विन्दियार ६321)1 B omits between 8-10. $ 322) 1 Bh. omits. 2 Bh. omits समासमय देकरी 3 Bh. उत। 25 16 पडावश्यफयालाययोधपृत्ति [8323-8325 ), ३४७ (३९) करेमि भंते सामाइयं सावन जोगं पचक्खामि। जाव नियम पन्ज- वासेमि। दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए कारणं न करेमि न कारवेमि तस्स भंते! पडिफमामि, निंदामि गरिहामि, अप्पाणं योसिरामि । इस मामाइकसूयु त्रिन्हियार कहइ गुरुवचन तणी अनुभापणा करतउ हूंतउ सामाइकाऽऽरोपविधि प्रस्तावि नंदि सिद्धांत माहि प्रिन्हि नमस्कारभणनपूर्वकु सामाइकदंडक रहई भणनभणनइतउ पाइ इरियायही पडिकमियइ । आवश्यकचूर्णिमवृत्ति माहि इम भणिउं छइ । यथा 'करेमि भंते सामाइयं मायज जोगं पयसामि जाव नियम दुविहं तिविहेणं मणेणं वायाए कारणं न करेमि न कारवेमि तरस भंते ! पडिफमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं योसिरामि'। जाव साहू वा पञ्जवासेमि त्ति काऊण पच्छा इरियायहियं पडिपमह । तउ पाछह विस्तरइतउ द्वादशारर्तु वंदनकु दे करी प्रत्याख्यानु कीजइ । संक्षेपिहि 10 तउ क्षमाश्रमणवंदनापूर्वकु प्रत्याख्यानु की जइ । तउ पाछइ एक खमासमणि 'सज्झायं संदिसावेमि' कही घीय खमासमणि 'सज्झायं करेमि' कही तइय समासमणदानपूर्वक आठ नमस्कार कही पाछइ एक समाममणि 'कटासणं संदिसावेमि' कही वीय खमासमणि 'कटासणं पडिगाहेमि' कही तइय समासमणि 'पांगुरणउं संदिसावेमि' कही चउत्थ समासमणि 'पांगुरणउं पढिगाहेमि' कही करी वहसइ । एतलइ संध्यासामाइककरणविधि हूयउ । $323) संथारइ पुणि इरियावही पडिकमी पाछइ पहिलयं 'कटासणं संदिसावेमि' कहियइ । 'कटासणउं पडिगाहेमि' कहियइ । पाछइ 'सज्झायं संदिसावेमि' कहियइ । 'सज्झायं पडिगाहे मि' कहियइ । आठ नमस्कार कही पाछइ 'पांगुरणं संदिसावेमि' कहियइ । 'पांगुरणं पडिगाहेमि' कहियइ । पाछइ शास्तबु कहियइ । नींद्र माहि भोजनकरण वीसमालिंगनादिक हूयां, हुयइं, जि कुस्वप्न; तथा अरिनगरभंगकरण मारणादिक जि हूयां, हुयई, दुस्वप्न तीहं रहई विशुद्धिनिमित्तु काउरसग्गु कीजइ । लोगस्सुजोयगरे चत्तारि 20 काउसग्गि चीतवियई । पारियइ हूंतइ 'लोगस्सुजोयगरे' भणियइ, इस न भगिवू । पडिक प्रायश्चित्त- विसुद्धिकारणिहिं कीजिसिइ पाछइ वली काउस्सग्गु किसइ कारणि कीजइ ? जिम दिवस पडिकमणइ कीघेई छेहि प्रायश्चित्तविसुद्धिनिमित्तु काउरसग्गु विसुद्धि विशेपकारणि कीजइ, तिम प्रभातिहिं दोष को नहीं। 5324) अथ सामाइकफलसंसूचकु सिद्धांतालापक लिखियई। 'सामाइएणं भंते ! किं जणइ ? 'गोयमा ! सामाइएणं सावजजोगविरइं जणइ ।' $325 ) अर्थ' प्रस्तायइतउ पोसहविधि लिखियह । पोपधं पर्वानुष्ठानमेवेति पूर्वश्रुतधरवचनानु- सारि करी अष्टमी चतुर्दशी पूर्णिणमाऽमावास्यापर्युपणादि पर्वदिवसही जि पोसहु सामाइकसहितु करेव । तथा च सूयगडांगवृत्ति माहि कहिउ- चाउद्दमहमुदिट्ठ पुनिमासिणीसु पडिपुन । पोसहं सम्मं अणुपालेमाणो विहरिस्मामि ।। [३४७] त्ति सूत्रं । तेह नी वृत्ति पुणि-चतुर्दश्यष्टम्यादिषु तिथिपु, उद्दिष्टासु महाकल्याशिकसंबंधितया विख्यातासु, तथा पूर्णमासीपु चतसृष्यपि, चतुर्मासक पर्युषणातिथिनित्यर्थः । तथा आवश्यकत्ति माहि पुणि कहिउं-इह पौपधशब्दो रुट्या पर्वसु वर्तते । पाणि चाष्टम्यादितिथयः । तथा प्रतिदिवसानुष्ठेय सामाइय-देशावकाशिक । पोपयोपवामाऽतिथिसंविभागौ तु न प्रतिनियतदिवसानुष्ठयो-न प्रतिदिवसा- $323 1 B. केई। 8325) 1 Bh. omits. 25 30 8225)- ३४७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ९५ धरणीयाविति । इसी परि सिद्धांत माहि पोसहु पर्वदिवसिहिं जि कहि छइ । जि केई सदा श्रावक रहई पोस? करावई ति अति भूसाल लोक जिम स्वच्छंदभोजन करता व्यवहारभाजन न हुयई । पोप, च आहारत्याग १, देहसंस्कारत्याग २, अब्रह्मत्याग ३, सापद्यत्याग ४ रुपता करी चतुःप्रकारं भवति । अथ पोपधग्रहणविधि लिखियइ । रात्रि पोसहे प्रतिलेसनावेला समइ उपधि प्रतिलेसना फीजह । परिधान प्रतिलेयना पुणि कीजइ। पाछइ दिवसि अणआथमियइ हूंतइ मूलपदि पहिलउं इरियावही 5 पहिशमी करी एक यमासमणि 'पोमहमुहुपत्तियं पडिलेहेमि' भणी बीय ग्यमाममणि पोसहमुटुंती पहिलेही करी उभा होई एक समासमणि 'पोसहं संदिसावेमि' कही थीय समासमणि 'पोसह ठाएमि' भणी सइय समासमणदागपूर्वकु ऊभा होइ अर्द्धावनतगायु हूंत मुहबारि मुटुंती दीधी गुरुवचनु अनुभासत त्रिन्हियार नमस्कारभणनपूर्वकु (४०) करेमि भंते ! पोसहं, आहारपोसहं सवओ देसओ वा। सरीरस-10 फारपोसहं सब्यओ। भचेरपोसह सव्यओ। अव्याचारपोसई सब्यओ। चउबिहे पोसहे सावज जोगं पचक्खामि जाव रत्तिं पजुवासामि। दुविहं तिविहेणं मणेणं चायाए काएणं न करेमि न कारवेमि तस्स भंते पडियामामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं योसिरामि। ए: पोमहदंटकु त्रिन्हिवार ऊचरइ । तदनंतर पूर्वरीति करी मामाइकु करइ । इरियावही ज पहिल 15 पदिकमी छह मह जि प्रमाणु कीजइ । यली सामाइकदंडक पाछइ पडिफामिया नहीं। दिनपोसहविधि पुणि लिमियाइ । रात्रि तणी पाछिलइ वि घडियइ थाकनइ निद्राच्छेदि पंचपरमेष्टिनमरसारम्मरणादि ऋमि कीघर हूंतइ गृहचिंता मेल्दी फरी गाइदोहनवेला समइ साधु समीपि आवी करी अंगपहिलेहण पत्यपटिलेहण फरी उगारभूमि पहिलेही करी इरियायहियं पटिफामइ । पाछइ पूर्वरीति पोमह मुटुंती पहिलेही फरी पोसहु पर । सदनंतर मामाइकु फरइ । पहिषमणा ठाइया ममइ हुयई एता पदिपामण करइ । पाछा माधु 20 शिम एक गमासमणि 'बहुवेलं संदिमावेमि' भणी पीय यमाममणि 'यदुवेलं करेमि' भगइ । आचार्य मिश्र दाम्पायमिग एरि एकिः समाममणि यादी फरी मम्झाउ फरइ । प्रतिलेपनाममा यइ टुंता एक समा- गमगि पहिलोहणं संदिमायेमि भणी पीय माममणि 'पटिलेहणं करेमि' इमां भगद पाटा मुहूंती पादिगा। पाठर एक गमासमणि 'अंगपहिलेणं संदिमामि' भणी यीय ररमाममणि अंग पहिलेणं करेगि इम भी मुद्रती पडिलेहइ । पाठ परिपाउ पहिलेदी स्थापनाचायु पहिलाइ । प्रिनिह नमस्कार-25 भगनपूपंक स्थापनापाय' म्याना फरी एक गमागमगि मुहरतियं पडिलेहेमि भणी पीय समाममणु दे मुटुंगी पहिली एक गमाममगि 'ओही परिरेहगं संदिमायेमि' भनी पीय समाममणि ओही परिहण परेमि म मनी एकालाई सोही परिन्दर । संयाराभूमि गोधी पुंजी फरी जीय एकांनि परिठा पारिमानी यगानुलउ मुग्मोगु परीयोपनमय दरार फरी यति पजा। फार गिरनार परी एका परिदास राउ पाया इरियायही पदिकमी कर्ग एप गमाममनि मात्रा दिमाग, मानी पीयरमाममति मगर फरेनि म मना । पा. मी करी विधिमां मार पर गुग्गा लिनपर अपमा गुम्मा सिनेमा जभान पणापामा मानिया गुनी निर्मम TET पास प्रत्यारानुसार अनि गुगु विािदापागनात मग द गमागमी पान मद मगरम! 113) Int rirmitt. 1 - + । 10 15 पहावश्यकगालावयोधवृत्ति [$32G) ३४८-३५१ बहुवेल सदिसावेमि' भणी घीय समासमणि 'भगवन् ' बहुवेल परेमि' इसउ भणइ, तइय खमासमणि 'इच्छाकारेण सदिसह भगवन | सझाय सदिसावेमि' भणी चउत्थ समासमणि 'इच्छाकारेण स दिसह भगवन् । 'सम्झाय फरेमि' इसउ भणी पचम खमासमणि 'इच्छाकारेण सदिसह भगवन् । वइसणउ सदिसावेमि' भणी छ? समासमणि 'इच्छाकारेण सदिसह भगवन् । यइसणउ टाएमि' इसउ भणइ । तर उपाछइ उपधानतप तणउ द्वादशायर्त बादणउ दे री धइसी परी मुहुती मुखि दे करी मधुरस्वरि स्वाध्यायु करइ, मनु अर्थि धरइ । पउण पहर पडिलेहगाइ अणुठाणु सगलू साधु निम वरइ जा पोसहु ता सीम। इति सक्षेपिहिं पोसहविधि लिखिउ । विस्तरइतउ श्रीजिनवल्लभसूरि विरचित पोसहविहिप्रकरणइतउ पोसहरीति जाणिवी। मणिय पसगागय । 5326) अह अहिगयमेय लिहिनइ- जिण मुणिनंदण अइयारुस्मग्गो पुत्ति बंदणा लोए । सुत्तं चंदण सामण बंदण तिने व उस्सग्गा ।। [३४८] चरणे दंसणनाणे उओया दुन्नि इकइको य । सुय देवया दुसग्गा पुत्ती वंदण ति थुइथुत्तं ॥ [३४९] सामाइक करणानतर' जय तिहुयण नमस्कार कही पाछइ- जय महायस जय महाभाग जय चिंतियसुहफलय । जय समत्थपरमत्थजाणय जय जय गुरु गरिमगुरु ।। [३५०] जय दुहत्यसत्ताण ताणय थंभणयट्ठिय पासजिण । भवियहं भीमभवुत्युमउ अाणितहऽणंतगुण । तुज्झ तिसंझु नमुत्थु ॥ [३५१] जयजयतु था हे महायश-महातु त्रिभुवनव्यापकु यमु पराक्रमसभूतगुणोत्कीर्तनारूपु पौरुपु जेह रहइ हुयइ सु महायशा, तेह रहइ सयोधन हे महायस।पुनरपि सबोधन हे महाभाग-महातु निजगज्जतुप्रधानु भागु पुण्यु जेह रहइ हुयइ सु महाभागु, तेह समोधन हे महाभाग, जयजयपतु था । पुनरपि सोधनु चिंतियसुहफलयमनोवाछित फलदायक जयजयरतु था । पुनरपि सबोधनु समस्थपरमत्थजाणय सर्वपरमार्थ ज्ञापक सर्वविश्वजीवाजीयादितत्त्वयोधक जयजयवतु था। पुनरपि सोधनु जय जयगुरु जगद्गुरो, हे जगत्तत्वो 28 पदेशक जगजनक वा गरिमगुरु महिममहात जयजयरतु था। पुनरपि सनोधनु दुहत्थसत्ताण ताणय दुहत्य कष्टि वर्तमान छइ सत्वा प्राणिया जीव तीह रहइ हे ताणय नाणद शरणदायक जयजयरतु था। सु फउणु जेह तणा पूर्वभणित जयमहायसादिक सयोधन इत्याह । हे थभणयहियपासजिण स्तभनकस्थित पार्श्वजिन जयोविंशतितम तीर्थनाथ । तउ पुणि किसउ छइ मीमु रौद्रु साभलीतू हूतउ महोद्रावभावकारकु छइ भबु ससारु तेह हूतउ उठिउ सु भीमभवुत्थु कहियइ सु काउणु भउ नासु तेह रहइ तउ अपनेता 30 फेडणहार भउ 'अवणिताऽणतगुणई' इति पाठे एउ अथु । अवगितह इति पाठे अपनेतु स्फेटकस्य तुझ तव इसर सवधु करिवउ । कउणह रहइ भवियह भविकह रहइ । पुनरपि सबोधन हे अणतगुण अनतज्ञान- दर्शनसम्यक्त्यवीर्यानदरूप गुण जेह रहइ छइ मु अनतगुणु तेह रहइ सयोधन हे अनतगुण । तुझ तू, रहइ तिसझु तिहु-सध्या प्रभाति मध्याहि सध्या समइ नमुथु नमोऽस्तु नमस्कारु हुउ'। इसउ अर्थ मन माहि चीतवता जयमहायस पढी पाछइ शकस्तवु कही सपूर्ण देववदना कीजइ । तर पाछह जि ये मुनि पडिफमायता हुयइ ति सव्वे वादियइ । अनुक्रमि श्रावक पुणि वादियह । तर पाछइ एक समासमणि 326) 1 B drops-4- Bh सामाइकरुणा । 20 9 Bh हुयउ।
१७ - 8326). ३५२-३५४] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत आचार्यमिश्न यांदियई। बीय खमासमणि उपाध्यायमिन बांदियइं । तइय खमासमणि भगवंत वर्तमानगुर चांदियई । चउत्थ खमासमणि सर्वसाधु वांदियई । इसी परि चतुरादि समासमण दे करी गोडिहिलियां होई मायउं भुइं लगाडी मुहुंती मुहि दीधी हूंती हाथे जोडिए 'सयरस वि देवसिय' इत्यादि कहियइ । छेहि 'इच्छाकारेण संदिसह' इसउं पदु न कहियई । तस्स मिच्छामि दुकडं कही करी ऊभां थाई 'करेमि भंते' इत्यादि आलोयणउं 'तस्सुत्तरी' इत्यादि कही काउस्सग्गु कीजइ । काउस्सग्ग माहि आजूणां चउं पहर 3 दिवस माहि जि के जीव विराधिया । एकेद्रिय वेइंद्रिय वेइंद्रिय चरिंद्रिय पंचेंद्रिय पृथिवीकाय अफाय तेउकाय याउकाय वनस्पतिकाय उसकाय । ज्ञानदर्शनचारित्र प्रति आशातना कीधी। क्रोधु मानु माया लोमुरागु द्वेषु मदु मत्सरु अहंकार कीधर । प्राणातिपातविरति मृपावादविरति अदत्तादानविरति मैथुनविरति परिप्रहपरिमाण रात्रिभोजनविरतिव्रत अतीचारु अणाविउ हुयइ। पनरह कर्मादान आसेवना कीधी हुयइ । अप्पथुई परनिंदा करी जु कांई कर्मु वाधउं, अनेरुजु बाई पापु कीधउं क्राविउं अनुमनिउ सांभरइ न सांभरइ 10 तेऊसगलं आलोयणा माहि आलोइसु इत्यादिकु दिवसकृतु रात्रिकृतु वा अतीचारु चीतवियइ । नमुकारि करी काउस्सग्गु पारी करी 'लोगस्सुजोयगरे' कही संडासा पडिलेही वइसी ऊभडू' थिकां मुहंती पडिलेही सरीरु पडिलेही वि पानणां दीजई । आलोयणउं करी 'सव्यस्स वि देवसिय' इत्यादि 'ठाणे कमणे चंकमणे आउत्ते अणाउत्ते हरियकायसंघट्टे वीयकायसंघट्टे थावरकायसंघट्टे छप्पइयासंघट्टे ठाणाओ ठाणं संकामिया' इति वा पोसह पडिकमणइ कही करी पाछइ 'सधस्स वि' इत्यादि कही, गुरुसउं पडिफमता हूंता गुरि 'पटिकामह' 15 इसइ कथनि कहिइ हूंतइ स्थापनाचार्य आगइ पडिक्मतां गुरु 'पटिषमह' इस कथनु कहइ छइ । इस मन माहि चिंतवी इच्छं 'तरस मिच्छामि दुबई' भणी संडामा पडिलेही पाउंछणउं पाटलउ मुई पडिलेही पइसी करी मुहवारि मुटुंती दे करी हाथे जोडिए सावधानु चित्तु करी पडिक्मणा सून तणउ अथु मन माहि चिंतपतां मधुरस्वरि सूत्रु गुणियइ । पाछइ भुइं पडिलेही उभा होई हाथ जोडी 'अन्मुहिओमि आराहणाए' इत्यादि पढी वि वानगां दे सामणउं कीजइ । पाछइ अल्लिया-20 वण निमित्तु किस: अर्घ आपगपउं गुरु परतंत्रु करिया निमित्तु वि यानणां दे करी 'सट्टो गाहा तिर्ग पढई' इसा प्रतिक्रमणसामाचारी वचनइत3 | श्रावकश्राविका आयरिय उपज्झाए सीसे माहम्मिए कुलगणे य । जे मे केइ कमाया सव्वे तिविहेण सामेमि ।। [३५२] सव्यस्म समणसंघस्म भगवओ अंजलिं करिय सीसे । सच्च समानइत्ता समामि सबस्स अयं पि॥ [३५३ ] सव्यस्म जीररासिस्स भारओ धम्मनिहियनियचित्तो । सव्यं समारइत्ता समामि सबस्सं अहयं पि॥ [३५४ ] पनिन्हि गाह पढई। प्रतायतउ इह नउ अर्थ पुगि लिखियह । ज्ञानाचार दर्शनाचार पारिना- घार तपभाचार वीर्याचाररूप पांच आचार जि पालई ति आचार्य। द्वादशांगपाठयः उपाध्याय 130 जिणि जि प सीसविया' ति तेह तगा शिष्य । मम्यक्समूलद्वाददायत प्रनिपालक मममम सापम्भिक एक गणधर सगउ शिध्यसमुदाउ परसर सापेठ सांभोगिकु कुल। श्रिहं गगधर सपा शिष्यममुद्राउ परस्पर- सापेक्षु सामोगिक गणु । तर पाछ आचार्यविषद उपाध्यायविपर शिष्यविषद साधर्मिकरिषः पुननिषद 25 4B B टा.203 5Bh. मई। 5326) 3 Bh. has insted तर पाए। C Bli omits this rerse 7B.गतिराया।
९८ पढाययकालावयोवृत्ति [$327-8329) ३५४ गगविषइ जि के मू रहइ कसाय प्रोध मान माया लोभ रूप दिवस माहि अथवा राति माहि एकत्र- वाससपधादिकह कारणह करी हूया ति कसाय सव्चे सगलाई तिविहेण मनि वचनि काइ करी सामेमि समावउ । क्सिउ अथु । जीह सउ मू रहई कसाय हूया तीह रहइ जउ मू सउ कसाय हूया हुयइ तउ हउ तीह रहइ खमावउ आपणपा परि कसाय तीह तणा उपसमावउ हउ 1 पुणि तीह विपइया कसाय 5 आपणपा मन माहि हूता उपसमायउ इसउ अर्थ सामेमि तणउ परमार्थवृत्ति करी जाणिवउ । विशेपइतर सर्वहीं सः सामणउ फरी न सकियइ । विशेपह रहई अनतत्वइतउ । इणि कारणि सर्वसमहनिमित्तु सामान्यहिं सामणउ करइ । 5327) सव्वरस समणसघस्सेति । सगलाइ पनरह कर्मभूमिगत भगत श्रमणसघ रहइ जु काई मइ अवहेलादि भावि करी अपराधस्थानु कीध सु सगल्लू 'अजलिं करिय" सीसे माथइ हाथ 10 चडावी अजलि करी 'समावइत्ता' खमावी करी हउ पुणि समउ । $328) तथा सव्वस्स जीयरासिस्सेति ! जि पूर्विहिं इरियावही प्रस्तावि भणिया ति सगलाई जीव तीह तणउ राशि समूहु । तेह रहइ भावइतउ आपणा श्रद्धानइतउ धम्मनिहियचित्तो इति दयामूल- धर्मविपइ निक्षिप्त निजमनु हूतउ सगलू अपराधस्थानु समावी करी हउ पुणि खमउ । ति जीव मू ऊपरि' खमउ कसाय म करउ । हउ पुणि तीह ऊपरि खमउ कसाय म करउ हउ पुणि तीह ऊपरि खमउ 15 कसाय नहीं करउ इसउ अर्थे । 5329) इसउ गाथार्यु मनि चीतवता गाथा पढी करी करेमि भते आलोयणउ तस्सुत्तरीत्यादि क्रमि चारिजातिचार दर्शनातिचार ज्ञानातिचार विशुद्धिनिमित्तु काउस्सग्ग त्रिन्हि कीजइ । पहिलइ काउ- स्सग्गि वि लोगस्सुजोयगरे, पीनइ एक, त्रीजइ "क लोगस्सुजोयगरे चीतवियइ । पहिलइ काउन्सगि पारियइ लोगस्सुनोयगरे, वीजई पुक्सरवरदीगड्ढे, श्रीजइ सिद्धाण बुद्धाण कहियइ । छेहि सुयदेवयाए 20 आराधनार्थ करेमि काउस्सग्ग इत्यादि भणी काउस्सग्गु कीजइ । नमस्कारु चीतवियई' । श्रुतदेवता स्तुति कही पारियइ । पाछइ क्षेत्रदेवतानिमित्त करेमि फाउस्सग इत्यादि भणी काउस्सगु कीजइ । नमस्कार चीतवियइ । क्षेत्रदेवतास्तुति कही पारियइ । पचपरमेष्ठि नमस्कार एक कही यइसी मुहुती पडिरेही मगलादिकारणि वि चानणा दीजइ। 'इच्छामो अणुसहि' इसउ कहियइ 1 एह नउ रिसर अर्थ ? अनुष्टि शिक्षा इच्छामो किसउ अर्थ वाछर । गोटिहिलिया होइ नमोऽईत् सिद्धेत्यादि कही एक थुई 'जउ गुरे' 2 कही हुई। पाखीदिनि जु निन्हि थुई यही हुइ तउ पाछइ ससारदावेत्यादि स्तुति निहि। नमोऽस्तु पर्द्धमानायेत्यादि निन्हि स्तुति' बर्द्धमानच्छदोविरचित सरस्वरि उच्च स्वरि फरी पहियइ । पाछ५ एफु समासमणु दे करी कहइ । इच्छाकारेण सदिसह भगवन् लोग्रु भणः । वीना समासमणु दे परी भणइ इच्छाकारेण सदिसह भगवन् स्तोत्रु साभलह, गुरि 'भणउ' 'साभलउ' इसइ भणिइ टूतइ पाछइ एए श्रावकु भावसारु मधुरस्वरि सद्भूतगुणगम्भितु वीतराग सवनु महातु कहा। बीना गोडिहिलिया धिया हाथ 30 जोडीए सावधान धिका साभलइ । स्तोत्रानतरु एकु खमासमणु दे आचार्य मिश्र वादिया । पीजउ समाम मणु दे करी उपाध्यायमिश्र यादियइ । तइउ खमासमणु दे घरी सर्वसाधु वादियइ एतला देवसिउ पडिक्मणु सपूर्ण हुयउ। 5326) 8 Bh. उपसामवउ । 327 ) 1 B अजति करी। 5328) 1 B उपरि। 5329 ) 1 Bh चीतवीय। Bh हुयह। 3Bh.जउ । 5 B सुति पिदि। B adds at $330 -3333), ३५५-३५६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $330) आरंभि देव वांदतां आंतरणी न हुयई। "सन्चस्स वि" कथनांतर जां 'इच्छामो अणुसहि न कहियई तां आंतरणी हुई। पाछई न हुई। कुणइ "पच्छित्तउरसम्" इति श्री जिनवल्लभ- सूरि विरचित प्रतिक्रमणसमाचारी प्रकरणवचनात् । ममासमणदाणपूर्वकु 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् । देवसिय पायच्छित्तविसुद्धिनिमित्तं करेमि काउस्सगं' इसउं भणियइ । गुरि 'करउ' इसइ भणियइ हूंतइ 'इच्छं अन्नत्थूससिएणं' ईत्यादि भणी काउस्सग्गु कीजइ । लोगस्सुजोयगरे चत्तारि चीतवियइं । पारियइ । हूंतइ लोगस्सुजोयगरे भणियइ । $331) अत्र सिद्धांतालापको यथा- काउस्सग्गेणं भंते ! जीवे किं जणइ ? गोयमा ! काउस्सग्गेणं तीयपडिप्पुन्न पायच्छित्ते विसोहेइ, विसुद्धपायच्छित्ते जीवे नियहियए ओहरियभरुव्व भारवहे पसत्यझाणोचगए सुहं सुहेणं विहरह । 10 इति उत्तराध्ययनसिद्धांत तृतीयाध्ययनभणनइतउ पुणि काउस्सग्गु कीजइ । $332) तथा गीतार्थाचीर्णता करी क्षुद्रोपद्रय ओहडावणत्थु काउस्सग्गु पुणि कीजई। एक समासमणि 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् ! क्षुद्रोपद्रव ओहडावणत्यं करेमि काउस्सग्गं' इस भणी, गुरि 'करउ' इसइ कहिइ' हूंतइ 'इच्छं अन्नत्थूससिएणं' इत्यादि भणी काउस्सग्गु कीजइ । लोगस्सुज्जोयगरे चत्तारि चीतवियई। पारियइ हूंतइ लोगस्सुजोयगरे भणियइ पाछइ गोडिहिलियां होइ त्रिन्हि पंचपरमेष्ठि 15 नमस्कार कही श्रीस्तंभनक श्रीपार्श्वनाथ देव नमस्कार कही शक्रस्तवु भणी जावंति चेझ्याई इत्यादि कही खमासमणु दे, जावंति केइ साहू इत्यादि कंही नमोऽर्ह सिद्धेत्यादि कथनपूर्वकु श्रीपार्श्वनाथ लघुस्तबु भणी जयपीयरायेत्यादि कहियइ । पाछइ माथउं भुइं लगाडी मुहि मुहुंती दे करी- सिरिथंभणयद्विय पाससामिणो सेसतित्थसामीणं । तित्यसमुन्नइ कारण सुरासुराणं च सव्वेसि ॥ [३५५] एसिमहं सरणत्थं काउस्सग्गं करेमि सत्तीए । भत्तीए गुणसुट्ठिय संघस्स समुन्नइ निमित्तं ।। [३५६] एउ गाथाजुगलु कहियइ । ६333) इंह गाथा नउ अर्यु यथा-श्रीस्तंभनक श्रीपार्श्वम्वामी' रहइंस्मरणा आराधना तेह निमित्तु । 'वथा' 'सेसतित्थसामीणं' ति। 'शेप' थाकतां जि केई श्रीअष्टापद श्रीसमेतशिखरि श्रीशगुंजय श्रीउजयंतगिरि 25 प्रमुख महातीर्थ ति सेमतित्थ कहियई। ती तणां स्वामी तीर्थकर श्रीऋपमनाथादिक श्रीनर्द्धमानावसान चतुर्विशति जिनवरेंद्र, तथा श्रीपम श्रीमहावीर श्रीवासुपूज्य श्रीनेमिनाथवर्जित श्रीअजितस्वामी मुख्य श्रीपार्श्वनाथावसान विंशति जिननायक, श्रीआदिनाथ श्रीनेमिनाथ प्रमुम्व तीर्थनाय तीहं सवहीं स्मरणार्थ आराधनाथु, तथा श्रीमहावीर देवाधिदेव तणउ संघु तीर्थं कहियइ । तेह रहई समुन्नति अभ्युदउ तेह रहई कारण निमित्त जि सुरसाधर्मेद्रादिक असुरधरणेंद्रादिक तीइं सगलाई स्मरणार्थ स्मृतिगोचरि आणिरा 30 निमित्तु तथा गुण ज्ञान-दर्शन-चारित्रादिक तीहं करी मुस्थितु समाधानि वर्तमानु जु संधु तेइ रहई समुन्नतिनिमित्तु अभ्युदय तणइ कारणि । करेमि काउरसगं मत्तीए भत्तीए-शक्ति तणइ अनुसारि भक्ति करी' न पुणि पलालारि, फास्सग्गु कर। इति गायाजुगलार्थः । $330) 1 Bh. हुयह। Bh. हुयई। (332) 1 Bh. कहिया 2 Bh. देई। 3 Bh. के। 5333) 1 Bh.-सामि। - Bh lims, instead, सणइ भद्मा । 20 - 10 15 १०० पटावश्यकवालावयोवृत्ति [$334 - $336) ३५७-३६५ 8334) 'वंदणरत्तियाए पूयणरत्तियाए' इत्यादि भणी करी काउस्सग्गु कीजइ । लोगस्सुजोयगरे चत्तारि चीतवियई । पारियइ हूंतह लोगस्मुजोयगरे भणियइ । इति श्रीअभयदेवसूरि प्रकाशित श्रीस्तंभन- कपार्श्वनाथ नमस्कार शकस्तर कायोत्सर्गकरण ममाचारी श्रीअभयदेवसूरिगच्छाम्नाययसइतउ प्रवर्तइ । जय तिहुयण नमस्कार भणनपूर्व प्रतिक्रमण प्रारंभण ममाचारी च । तथा उत्तरापथि श्रीजिनदत्तसूरि समाराधन- । निमित्तु काउस्सग्गु पुणि सरतरगच्छे' समाचारीतउ कीजइ । इति दिवसप्रतिकर्मण समाचारी सपूर्णा । $335) अथ रात्रिप्रतिक्रमणविधि लिसियइ- एवं ता देसियं राइयमवि एवमेव नगरि तहि । पढमं दाउं मिच्छामि दुकडं पढइ सक्थयं ॥ [३५७] उट्ठिय करेह विहिणा उस्सग्गं चिंतए य उन्लोयं । वीयं दंसणसुद्धी चिंतए तत्थवि तमेव ।। [३५८] तइए निसाअइयार जहक्कम चिंतिऊण पारे । सिद्धत्थयं पढिता पमञ्जसंडासमुवविसइ । [३५९] पुच्वं व पुत्ति पहेणवंदणमालोय सुत्तपढणं च । बंदणखामण वंदणगाहा तिगपढण उस्सग्गो ॥ [३६०] तत्थ य चिंतइ संजमजोगाण न जेण होइ मे हाणी । तं पडिवजामि तवं छम्मासं ता न काउ मलं ॥ [३६१] एगाइ इगुणतीषणयं पि न सहो न पंचमासमवि । एवं चउ तिहुमासे न समत्थो एगमासं पि ॥ [३६२] जातं पि तेरसूर्ण चउतीसइ माइ तो दुहाणीए । जाव चउत्थं तो आयंक्लिाइजा पोरिसि नमो वा ।। [३६३ ] जं सकइ तं हियए धरितु पारितु पेहए पुति । दाउं चंदणमसढो तं चिय पञ्चक्सए विहिणा ॥ [३६४ ] इच्छामो अणुसहित्ति भणिय उवविसिय पढइ तिन्नि थुई । मिउसद्देणं सकत्थयाइ तो चेइए वंदे ।। [३६५] एव ता देवसियमिति । इसी परि पूर्वभणित परि देवसिउ पडिकमण कहिउँ । राइयमवि एवमेवेति । राइड पडिक्मण' एवमेव-इसीही जि परि जाणिवउ । 5336) 'न वरि सहिं' ति नवरं केलं तिणि राइइ पडिक्मणइ जु विशेषु सु पहियइ । सप्तलोहगोलकसमान असजव जन तथा जीवहिंसाकारक गिलोईप्रमुस जीन जिम जागई नहीं 30तिणि कारणि मिउसद्देण ति मृदुशन्दि करी जिम आपणपा हूंउ धीजउ को सांभलइ नहीं तिमह स्वरि करी देववदना सीम । किसउ अथु ? छेह सीम पडिक्मणउ करेवउं । तत्र पूर्वभगिन सामाइकशकसर- दुस्वप्नादि प्रायश्चित्तविशुद्धिनिमित्त कायोत्सर्गररणानंतर पटिकमणा' ठाइया समइ यह हतइ जि पेई 20 25 5334) 1 Bh-गच्छि। 335) 1 Bh adds पुणि। 8336) 1 Bhगाइ ।
[337 -$339). ३६५] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १०१ पदस्थमुनि साधर्मिक हुयई ति सर्वइ वांदी करी एक खमासमणि आचार्यमिन वांदियई। वीय खमास- मणि उपाध्यायमिन वांदियइं । तइय खमासमणि' भगवंत वर्तमानधर्मगुर वांदियई । चउथइ खमासमणि सर्वसाधु वांदियई । पाछइ गोडिहिलियां होई मुहुंती मुहबारि दे करी माथउं भुई लगाडी करी 'सव्वस्स वि राइय' इत्यादि कहियइ । छेहि 'इच्छाकारेण संदिसह' इसउं पदु न कहियई । तस्स मिच्छामि दुक्कडं । करेमि भंते आलोयणउं तथा तस्सुत्तरीत्यादि कही करी चारित्रातिचार विसुद्धिनिमित्तु काउस्सग्गु । कीजइ । लोगस्सुजोयगरे एक चीतवियइ । चंदेसु निम्मलयरा सीम इसी परि अनेरे काउस्सग्गि लोगस्सु- जोयगरे पंचवीस ऊसास एतीही जि कल चीतवेवी पारियइ हूंतइ लोगरसुजोयगरे संपूर्ण भणियइ । 5337) पाछइ सन्चलोए अरहंत वेइयाणं इत्यादि कही दर्शनातिचार विशुद्धिनिमित्तु वीजउ काउस्सग्गु कीजइ । लोगस्स उज्जोयगरे चीतवीयइ । पारियइ हूंतइ पुक्खरवरदीवड्ढे कहियई सुयस्स भगवओ करेमि काउस्सग्गं वंदणवत्तियाए इत्यादि कही ज्ञानातिचारविसुद्धिनिमित्तु' नीजउ काउस्सग्गु 10 कीजइ । रात्रिगतु अतिचारु चीतवियइ । इहां शिप्यु पृच्छा करइ, दिवस तणइ पडिकमणइ जिम पहिलउं काउस्सग्ग माहि अतीचारु चीतवियइ, तिम रात्रि पडिकमणइ पुणि किसइ कारणि पहिलउं अतीचारु न चीतवियई ? गुरु भणइ, निद्राघूर्णिमादिकु चित्तसमाधानु तथा सरीरालस्यभावु जिम न होइ तिणि कारणि त्रीजइ काउस्सग्गि अतीचारु चीतवियइ। पाछइ सिद्धाणं युद्धाणं कही करी संडासा पडिलेहण करी बइसी अभडू थिकां मुहंती पडिलेही सरीरु पडिलेही द्वादशावर्त वांदणउं दे करी आलोयणउं कीजइ ।15 पोसहि कीधइ संथारा उव्यदृण किई, परियट्टण किई, आउंटण किई, प्रसारण किई, छप्पइया संघट्टण किई, अञ्चक्खुविसइ काई किई, इसउं कहियइ । 5338) एह नउ अर्यु संस्तारकोद्वर्तना कृता । किसउ अर्यु ? वाम पार्श्वइतउ दक्षिणपार्श्वि फिरि अथवा दक्षिणपार्श्वइतउ वामपार्श्वि फिरिर, तत्र जि के जीव मत्कुण सुलहलादिक विराधिया हुयई तीहं नई कारणि संथारा उद्बट्टणादिक आलोइयई । एवं परियट्टण किई परिवर्तना' पारवार 20 उभयपार्श्वहं फिरणु किधउं । आउंटण किई आकुंचना कृता निद्रा माहि पसारिया अंग तणी संकोचना कीधी । पसारण किई प्रसारणा कृता संकोचित अंग तणी निद्रा माहि पसारणा कीधी । छप्पइया संघट्टण किई पट्पदिका संघटना कृता, जू तणी परिमईना कीधी। अचक्खुविपइ काई किई दृष्टिदर्शन तणइ अभावि काइका लहुडी वडी नीति कीधी । पाछइ 'सव्वस्स वि' कही, वइसी सूत्रार्यु मनि चीतयतां हूंता मधुरस्वरि निजकर्णामृत पारणा करिया पडिकमणासूत्रु गुणियइ । 'तस्स धम्मस्स केवलीपन्नत्तस्स' 25 इसउं पदु श्रावकप्रतिक्रमणप्रांति आम्नाय तणा अभावइतउ केई एकि पढई नहीं। केइ एकि पुणि पढई । तथापि 'अब्भुहिओमि आराहणाए विरओमि विराहणाए' एउ पदु जुगलु तीही जि संबंधिर छइ, तिणि कारणि मनि वर्तमानु जाणिवउं । अन्भुट्टिओमि भणनांतरु वि यांनणां दे करी सामणउं कीजइ । सामणानं- तरु अल्लियावणनिमित्तु आफ्णपा रहइं गुरु परतंत्रताभवननिमित्तु वि यांनणां दीजइ । पाछइ 'आयरिय उबज्झाए' इत्यादि त्रिन्हि गाथा 'करेमि भंते आलोयणडं तस्सुत्तरी'त्यादि पढी काउरसम्गु कीजइ । 8339) छम्मासिउ चीतवियइ यथा-'भगवंत श्रीमहावीरदेव तणइ तीर्थ छम्मास उत्कृष्टु तपु वर्तइ । रे जीप ! करी सफइ ?' 'अत न सहूं। 'एक दिवसि करी ऊणा करी मकइ ?' 'न सक्' । । 30 5336) 1 B drops words from आचार्यमित्र...! Bh. adds पछइ नमोथुणं कहियइ । रूठी । 3 Bh. ज्ञानाविचार। [337) 1 B. drops mords from पाइ...12 Bh. चारित्रातिचार-1 3 B. Bh. उतड़f. 322.3,326.4 ६338) 1 R amite १०२ पडावश्यकवालाययोधवृत्ति [[340-941). ३६६-३६८ एवं विउं ऊणां नि ऊणा इसी परि एकि ऊणां तां पूछियई जा इगुणत्रीसे दिवसे ऊणा छ मास हुयई । पाछई पांच मास करी सकर, इसी परि जीव कन्हा पूछियइ । अत न सकूँ । पुनरपि एकि एकि दिवसि ऊगा पांच मास तां पूछियई जो इगुणत्रीसे दिवसे ऊणा पांच मास हुयई। पाछइ चियारि मास करी सकई इसी परि पूछियइ पूर्ववत् जां इगुणत्रीसे दिवसे ऊणा चियारि मास हुयई। पाछइ त्रिन्हि मास 5 करी सकइ इसी परि पूछियई पूर्ववत् जां इगुणचीसे दिवसे ऊणा त्रिहि मास हुयई । पाछइ वि मास करी सकइ इसी परि पूछियइ एकि एकि दिवसि ऊगा तां जां इगुणत्रीसे दिवसे ऊणा वि मास हुयई । पाछइ एकु मासु करी सकइ इसी परि पूछियइ तां एकि एकि दिवसि घटावीतइ पूछियइ जा रहे दिवसे ऊपर एक मासु हुयइ । पाछइ एक दिवसि हाणि कीधी हूंती शेष सोल दिवस हुयई तीह तण उ तपु चउत्रीसमु हुयइ । तउ पाछइ चउत्रीसमु करी सकइ इसई पूछियइ । अव न सकू । तउ पाछइ वि 10बि घटावतां पत्रीसम त्रीसम अट्ठावीसम छब्बीसम चउवीसम यावीसम वीसम अष्टादशम पोडशम चतुर्दशम द्वादशम अष्टम पष्ठसीम तां पूछियइ जां चतुर्यु । तउ पाछइ आंबिलु एकासणउं पुरिम निव्विय पोरिसि सीम तां पूछियइ जां नवकारसहितु । पाछइ जु सकइ सु प्रत्याख्यानु मन माहि चीतवी करी 'नमो अरहंताणं' कही काउस्सग्गु पारई। 5340) पारियइ हूंतइ 'लोगरसुजोयगरे' भणी वइसी मुहुँती सरीरु पहिलेही वि वानणां दे 16असदु मायारहितु हूंतउ चिंतितु प्रत्याख्यानु कहइ । 'इच्छामो अणुसहि' इस भणी मोडिहिलियां होई संसारदाया अथवा परसमयतिमिरतरणि इत्यादि' स्तुति त्रिन्हि बर्द्धमान छंदोविरचित मंदस्वरि फरी कहियई । पाछइ 'नमोत्थुगं' कही ऊभां होई देव यांदियई । गोडिहिलियां होई 'नमोत्थुणं' कही एक समासमणि आचार्यमिन यांदियई । वीय समासमणि उपाध्यायमिन वांदियई । तइय समासमणि सर्वसाधु वांदियई। एतलइ रात्रि प्रतिक्रमणु 20 संपूर्ण हूयउं । तउ पाउइ कम्मभूमिहिं पढमसंघयणि इत्यादि नमस्कार श्रीऋपभवर्द्धमानक इत्यादिक स्तवन प्रतिलेखनाकुलकादिक 'कुलं अहावयंमि उसहो' इत्यादि प्रभातमांगलिक्यभावनाभावुकुसज्झाउ करी मुहुँती पट्टक पोसाल पडिलेहण प्रकासि हूयह हूंतइ फीजइ । इति रात्रिय प्रतिक्रमणविधि । 8341) अथ पाक्षिक चातुर्मासिक सांवत्सरिक प्रतिक्रमण विधि लिसियह । मुहपुत्तीवंदणयं संपद्धासामणं तद्दा लोए। चंदणपत्तेयं सामपाणि चंदपाय मुत्तं च ॥ [३६६ ] मुत्तं अन्मुट्ठाण उस्मग्गो पुचिवंदणं वह य । पजते रामणय तह चउरो योमरंदणया । [३६७] पक्खिय तिनि सयाई उमासा पणसया उ चउमारो । असहस्सं परिसे सिअसुराए तहुस्मग्गो ॥ इति । [३६८] देवसियपडिफमणइ जउ 'दामि जिणे घडव्वीसं' यहि हुया । तर पार एक ग्यमाममणि 'इच्छाकारेण संदिसह भगमन परिसर मुहपुत्तिरं पडिलेहेमि' 'चउमामह चटमासिय मुहपुचियं पटिले मि संवत्मरि संवत्सरिय मुहपुत्तियं पहिलेहेमि' इमई कहियः । वीज समासमणु दे मुटुंतीमरीक पहिलेही 25 30 $339 ) 1 Bh. omits. Bh, repeats omitr. Bh. रात्रि। [31) 1 Bh. कहिय । 3 Bh, दिवति। 4 B. पाया। 8340) 1 13th.
5342), ३६८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १०३ चि धानणां दीजई । 'पाछइ संबद्घाखामणेणं अभुट्टिओहं अभितरपक्तियं खामेमि' 'चरमासइ चउमा- सियं खामेमि संवत्सरि संवत्सरियं खामेमि' इस कथनु ऊभां थिकां माथइ हाथ चडावतां भणी करी गोडिहिलियां थाई माथउं भुइं लगाडी मुहुंती मुहबारि देई 'पनरसन्हं दिवसाणं पनरसन्हं राईण' इसउं कही, 'चउमासइ चउन्हें मासाणं अट्ठन्हें पक्साणं विसोत्तरु सउ राईदियाणं' इसउं कही, 'संवत्सरि दुधालसन्हं मासागं चटवीसन्हं पक्खाणं त्रिन्हिसइं साठ राइंदियाणं' इसउं कही, 'इच्छं जं किं चि अप्पित्तियं । इत्यादि कही जउ वि साधु ऊगरता हुयई तउ पक्खियदिवसि त्रिन्हि खामां, चउमासइ पांच खामणां, संवत्सरि सात खामणां कीजई। पाछइ ऊठी यि थानणां दे करी देवसियं आलोइयं पडिकता प्रत्येक- सामणेणं 'अमुडिओहं अभितरपक्खियं सामेमि, चउमासइ चउमासियं खामेमि संवत्सरि संवत्सरिय सामेमि' इस कही प्रत्येक खामणां कीजई। तदनंतर वि वानणां दे 'देवसियं आलोइयं पडिकंतं पक्सियं पडिकमायहे' इसउं कही करी चउमासइ 'चउमासियं पडिक्कमावेह' इसउं कही संवत्सरि 'संवत्सरियं 10 पटिकामावेह" इस कही करी 'करेमि भंते' इत्यादि 'इच्छामि ठामि काउस्सगं जो मे पक्सिओ अइयारो' इत्यादि चउमासइ 'चउमासिओ अइयारो कओ' इत्यादि संवत्सरि 'संवत्सरिओ अइयारो कओ' इत्यादि कही करी 'तस्सुत्तरीकरणेणं' कही शक्तिसंभवि सव्वहीं काउस्सग्गु कीजइ । 5342) एकु श्रावकु आचार्यमिश्रहं आगइ आवी एकु समासमणु दे करी भगइ 'इच्छाकारेण 15 संदिसह भगवन् ! सूत्रु संदिसायउं,' गुरिं' 'संदिसावहु' इसइ भणिइ हूंतइ वीजउं समासमणु दे करी 'भगवन् सूत्रु काढउँ' इसउं भणइ । गुरि 'भगः' इसइ कहिइ हूंतइ 'इच्छं' इसउं भणी करी, अभउ थिका हाथे जोडिए मुहि मुहंती दीधी निन्हि नमस्कार कही मधुरम्वरि व्यक्ताक्षरु मावधानचित्तु सूत्रार्थे मनि चीतयतउ हूंतउ पडिकमणा सूत्रु भणइ । वीजा काउस्सग्गि वर्तमान सावधान थिका सांभलई । साधु सरसां पडिकमता हूंतां निन्हिसई साठ पक्खियसूत्र सांभलई । शक्तिअसंभावि वइठा थिका सांभलई, सूत्रप्रांति सव्वे काउस्सग्गु करई। संपूर्णिण सूनि भणिई' हूंतइ नमुकारेण पारित्ता ऊमा थिका त्रिन्दि 20 नमस्कार कही पाछद वइसी करी पूर्ववत् पडिकमणासूत्रु गुणियइ । 'पटिक्कमे देवसियं सन्च' एह नइ थानकि पक्सियं सव्यं चउमासइ चठमासियं सव्वं, संवत्सरि संवत्मरियं सर्व' इसउं कहियइ । सूत्र. गुगनानंतर 'अन्मुहिमोमि आराहणाए' कही एकु खमासमणु दे करी कहियइ 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् मूलगुण उत्तरगुण अतिचारविसुद्धिनिमित्तु का उरसग्गु करह' इस भणियह । गुरि 'करउ' इसह कहिइ हूंतइ 'इच्छं' इमउं भणी करी 'अन्नत्यूमसिएणं' इत्यादि भणी काउस्मग्गु कीजइ । पक्सिए, त्रिन्दिमई उसाम यारह लोगम्मुनोयगरे, चठमासइ पांचसई ऊसाम वीस लोगस्मुजोयगरे, संवत्सरि अट्टोत्तरमहस्सु ऊमाम चियालीस लोगस्मुनोयगरे एफु नमस्कारु चीतवियई । नमुकारेण पारिता लोगग्मुनोयगरे संपूर्ण पहिया । पाइ घइसी मुटुंती सरीर पटिलेही नि यानणां दे पयंतामण पीना। पत्तारि पार समाममणु दे दे प्रिन्हि त्रिन्दि नमस्कार कहियई। ए चत्तारि योमयांदणां पहियाई । तर पारद, इच्छामो अणुमा इमरं भणियह । 'नित्यारग पारगा होह' इमा गुरुयचनश्रयणा-30 नंतर आपलं देवसिड पटिफमियह । फेरलं भरनदेयता काउस्मग्गु धुइ अधिक कदियह । स्त्रोद्य पाक्षिक पतुर्मामक संपत्मरप्रतिकमगि निशा म 'अजियं जिउ' अनितशांति सयु कहियद । लघु सरनु 'उपस- गहरं पास' निभई म कदेव । इति पाक्षिकादि प्रविक्रमणविधि। - 25 Fan):B.-। ६42) 1 Bh-te | Bhomits. SBh. महिप +Bh.
10 15 १०४ पहावश्यकयालाययोधवृत्ति [$343-344) ३६९-३७३ 5343) अथ प्रस्तावइतउ सामाइकपोसहपारणाविधि पुणि लिखियइ । जघन्यपदि लघु वि घटिका सीम उत्कृष्टपदि जेतीवार सीम वासना तेतीवार सीम सामाइकि संपूणि कीधइ हूंतइ गुरु आगइ अथवा स्थापनाचार्य आगइ आवी करी इच्छामीत्यादि भणी एक समासमणि 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् ! मुहुपुत्तियं पडिलेहेमि' भणी चीय खमासमणि दीघइ हूंतइ वइसी उभडू थिकां मुहुंती पडिलेही करी पाछइ ऊठी करी एक समासमणि 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् ! सामाइयं पारावेह' इसउं कहियई । 'पुणोवि कायव्यं' इसइ कथनि गुरि कहिइ हूंतइ वीय खमासमणि 'सामाइयं पारेमि' इसउं भणियइ । 'आयारो न मुत्तव्यो' इसई गुरि कहियइ हूंतइ 'इच्छं' भणी तइड खमासमणु दे करी अविनतगात्रु करी ऊभा थिकां हाथे जोडिए मुहुंती मुहि दीधि त्रिन्हि नमस्कार कहियई। पाछइ संडासा पडिलेही गोडिहिलियां होई मसकु भुइं धरी हाथे जोडिए मुहुँती मुहि देई भयवं दसन्नभद्दो सुदंसणो धूलभद्दषयरो य । सफलीकय गिहचाया साहू एवंविहा हुंति ॥ [३६९] साहूण वंदणेणं नासइ पावं असंकिया भावा। फायदाणे निजर उबग्गहो नाणमाईणं ॥ [३७०] छउमत्थो मूढमणो कित्तियमित्तं पि संभरइ । जीवो जंच नं समरामि अहं मिच्छामि ह दुकडं तस्स ॥ [३७१] जमणेण चिंतियमसुहं वायाइ भासियं किंपि । असुहं कारण कयं मिच्छामि ह दुकडं नस्स ॥ [३७२] ए चत्तारि गाह कहियई। 8344) इहं गाह नउ अथु यथा-'सामाइयंनि वि फए' ममणो होइ व सायो होइ जम्हा' 20 इसा भणनइतउ जिम महासरोवर भरिर देखी कहियइ जाणे समुद्रु छइ। अथया सूरु पुरुपु देसी फरी भणियइ जाणे सिंहु छइ । अथवा महावृपमु देखी फरी पहियइ जाणे हाथियउ हह। अथवा धनवंतु पुरुष देखी करी भणियइ जाणे धनदयक्षु छ। तिम समताभावि मामाइकि पर्नमानु श्रावकु देसी करी भणियह जाणे श्रमणु छइ। तिगि कारणि सामाइकपारणा ममइ नि येई जिनशामनि उत्कृष्ट श्रमण' या तीहं माहि मुख्यभून श्रीदशापर्णमद्रराजमपि श्रीसुदर्शनमहामुनि श्रीरथूलभद्रयुगप्रधान श्रीयन्सम्यामि युग- ३७प्रधान यतइ। जि किसा? सफलीस्य गिहचाया इति । मफलीफनु मफ्लु कीघउ गृहत्यागु संयमु जीई ति सफलीकृत गृहत्याग पहियो । किसउ अर्थ ? जिवि दशार्णभद्रु अनः सुदर्शनु तिणिहिं भवि मुक्तिः गया । श्रीस्थूलभद्र युगप्रधान अनइ पजस्वामि युगप्रधानु देवलोकि पटुना, धीजा भवि सेई ये मोलि जाइसिई । तथा च- तइयभयाइकमण न करंति जुगप्पहाण आइरिया। अज सुहम्मप्पमिई तेणेर मवे गया मुकर्म ॥ [३७३] साहू एवंविहा हुंति । अनेराई प्रमण जि ये, वि एविध इंदं मरीया मापु दुई। इमी परि साधु बहुमानु चीतवियद। 8343)1 B. Bh. उन । 2 Bdrops rrords betreen गुरि ...it 3 B. drops words between मुहि...मुहि। 534) 1 B सामाइयं में विकार । Bh मामा मकिर । 2 Bh. adds पुल। 30 see 337.3.
5345-5348). ३७४-३७५ ] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $345) तथा साधु पर्युपास्तिफलु पुणि चीतवियइ । साहूण वंदणेणं ति साधु तणइ बंदणि नमस्करणि कीजतइ हूंतइ असंकिया भावा असंकित भावइतउ संदेह पाखइ नासइ पावं पापु नासइ । अत्र कृष्णु दृष्टांतु । तथा साधु रहई प्रासुकेपणीय अन्नपानादि दानि कीधइ हूंतइ निजर पूर्ववद्ध अशुभकर्म तणी निर्जरा क्षिपणा हुयइ । तथा उवग्रहो नाणमाइणति ज्ञानादिक जि गुण साधु तणइ आधारि छई तीहं गुणहं रहई उपग्रह उपष्टंभु आधार कीधउ हुयइ। इसी परि साधुसेवादि अनुमोदना करी भणियइ । । छउमत्थो इति । जिम समुद्रि कल्लोलसंख्या आकाशि तारकसंख्या करी न सकियई तिम छउमत्थ जीव रहई किसउ अथु ? जां सूक्ष्म संपरायगुणठाणइ जीतु न जाई तां प्रमत्ताप्रमत्तगुणस्थानकहं वर्तइ, साधु नी अपेक्षा करी श्रावकु पुणि देसविरति सम्यग्दृष्टि गुणठाणइ वर्त्तइ तउ पाछइ चित्त रहई चपलता लगी एक मुहूर्त माहि जि के जीव रहइ असुभ परिणाम नीपजई तीह नी संख्या पुणि जीयु करी न सकइं, इणि कारणि भणियइ छउमत्थो छद्मस्थु जीवु कित्तिय मित्तं पि केतलउं पापु सांभरइ समरइ । तिणि कारणि 10 जु सांभरइ समरइ जं च न संभरामि अहं । जु पापु हउं न सांभरूं समरउं नहीं मिच्छामि ह दुकडं वरस । तेह सांभरताई अनइ असांभरताई पाप तणउ दुष्कृतु मिथ्या विफल हुउ । 5346) इसी परि सामान्यहिं सामाइकशुद्धि करी विशेष सुद्धि निमित्तु भणियइ। जं जंति- जं काई असुमु मनि करी चीतविलं, जे काई अशुभु वाया करी क्चनि करी भासिउं कहिउँ । जं काई असुभु काइ करी कीध तेह तण दुष्कृतु मिथ्या हुन । इसी परि सामाइक तणी विशेषसुद्धिकरणपूर्वकु 16 सामाइकु पारी करी पुनरपि प्रमादभावरिपु तणउ अविश्वासु मन माहि धरतां सर्वजीय मिध्या दुप्कतु दे करी- सामाइय पोसहसंठियस्स जीवस्स जाइ जो कालो। सो सफलो बोधयो सेसो संसारफलहेऊ ॥ [३७४] इत्यादि भावना भावियई । 5347) अथ पोसहपारणा विधि लिखियइ । संपूर्ण पौपधकृते सति एक खमासमणि भणियइ 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् । मुहुपत्तियं पडिलेहेमि' बीय खमासमणु दे करी मुहुंती पडिलेही एक खमासमणि मणियह 'इच्छाकारेण मंदिसह भगवन् ! पोसहं पारावेह, 'पुणोवि फ्रायव्यं' इसइ कथनि गुरि कहिइ हूंतइ घीय खमासमणि भणियइ 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् ! पोसहं पारावेमि' । गुरि 'आयारो न मुत्तव्यो' इसइ कहिई हूंतइ 'इच्छं' भणनपूर्वकु तइय समासमणु दे त्रिन्हि नमस्कार कहिई । 25 इति पोसह पारणाविधि। 5348) पडिकमणउं सामाइककरणपूर्वकु कीजइ तिणि कारणि पहिलं सामाइकसूत्र वखाणु लिसियइ । 'फरेमि भंते सामाइयं' इत्यादि । 'करेमि' कर शिष्य नी ए प्रतिज्ञा । 'भंते' भदंत पूज्य भगवन् वा। भयांत या सप्तनिधभय अंतकारक । भवांत या चतुर्गतिरूप ससारनियारक । इसी परि भंते एह नउ अर्यु सु पुणि गुरु तणउ आमंत्रणु गुरु अनुज्ञातु सर्दू करियउं । इसा 'अर्थ रहई जाणाविया निमित्तु ३० पाछइ इसउ अर्यु-हे भंते ! भगवन् ! गुरो! सम समस्तज्ञानादिकगुण तीहं नर आयु लामु समायु पहियइ । तिणि समायि हूंतइ हुयइ इति सामायिक कहियइ । यथा- जो समो सबभूएसु तसेसु थावरेसु य । तस्स मामाइयं हुआ इय केवलिभासियं ॥ [३७५] 1347) Bh. पारेमि। 2Bh. ऋहियइ. 3 Bh. कहियई। 20 - प. था.१४ 15 पडावश्यकघालावयोवृत्ति 5349-8352 ) ३७६ सु पुणि एकु सर्व सावधयोग प्रत्याख्यानरूपु । एकु देस सावद्यजोग प्रत्याख्यानरुपु । तत्र श्रावक रहइं सर्व सावधजोगहं नइ विपइ अनुमति निषेधु न सभवइं तिणि कारणि देस सायद्यजोग प्रत्याख्यानु हुयह । इत्याह 'सावज जोग पञ्चक्यामि' । अवा जीवहिंसादिकु पापु तेह सहितु जु योग व्यापार सु सावधु जोगु व्यापारु 'पचक्खामि' निषेधउं । सु निषेधु यावजीवता अल्पकालविपयता करी विउं भेदे हुयइ इत्याह 'जायनियमं पजुगासामि' । जेतलउ कालु अति रहउं तेतलउ कालु पजुयासउं पालउँ । व्रतावस्थानकालु जघन्यपदि मुहूर्तप्रमाणु उत्कर्पइतउ जां वासना तां सीम । 8349) किसी परि ? 'दुविहं तिविहेणं' मनि यचनि काइ करी 'तिविहेणं' सावा जोगु आपहे कर नहीं, अनेरा कन्हा करावउं नहीं 'दुविह' । अन 'भंदन | सामाइयं करेमि' इणि करी प्रत्युत्पन्नु वर्तमानु सावा सपापु जोगु व्यापार तेह नी विरति कही। 'सावजं जोगं पञ्चक्खामि' इणि करी अनागत 10 सावद्यजोग नी निवृत्ति कही। अतीत सावद्य जोग प्रतिक्रमण नइ कारणि यहइ । 'तस्स भंते पडिकमामि'। ईहां पष्ठी विभक्ति द्वितीया विभक्ति नइ अर्थि छइ । तमपि तेउ अतीतु सायशु पडिफमउं प्रतिक्रम निवर्ताव निंदामि आपणी साखि गरिहामि गुरु नी सासि । समस्तु कार्य करी गुरु आगइ कहियउं । इसा अर्थ तणइ कारणि बीजी वार भंते पदु भणियइ । 'अप्पाणं वोसिरामि' अतीत सापद्यकारकु आपणपत्रं 'घोसिरामि' व्युत्सृजउं । किसउ अथु १ चोसिरउं मेल् इति सामाइक दंडक तणउ अथु संपूर्ण लिसिउ' । $350) अथ पडिकमण तणउं फलु आगमानुवादि करी कहियइ । 'पडिकमणेणं भंते! जीवे किं जणइ ?' 'गोयमा! पडियामणेणं जीवे वयच्छिदाई पेहेइ । पिहियवयच्छिद्दे पुण जीवे निरुद्धासवे असवलचरिते अहसु पवयणमायासु उपउत्ते सुप्पणिहिए विहरई। इति उत्तराध्ययनसिद्धांत तृतीयाध्ययन माहि पहि। मुगमु एउ आलापकु । परं निरुद्धासवे . 20आश्रयप्राणातिपातादिक पांच ति निरंधइ जीवु तिणि पारणि निरुद्धासवु । एकार प्रायतत्वहतउ । 'असवलचरित्ते' निर्मलसजमे ईही एकारु पूर्ववत् । सु पडिकमणउं सपलातीचारविमुद्धिकरणभावि परी विशिष्टु श्रेयःकार्यु । 8351) तिणि कारणि मगलादिरहं भणिया पारणि प्रथमगाया प्रतिक्रमणकार भगइ- पंदित्तु मन्वसिद्ध धम्मायरिए सबसाहू य । इच्छामि पडिमिउं सारगधम्माइयारम्म ।। [३७६] 'यदित्तु' यादी परी नमस्करी परी। पउण' 'सव्यसिद्धे' इति मद्यं ममस्तु यस्तु जि जाणइ ति मग तीर्थकर । अथया नि महीं जीवह रहा हित ति मात्र मा तीर्थकर भावात पदिय । महराई सर्य- कर्मक्षयकरणइतउ कृतकृय निष्टितार्थ हुयइ इणि वारणि मिद्ध मोमगत जीय । पाउद मार्य अन सिद्ध सर्वसिद्ध ति यांदी करी । 'धम्मायरिए य धर्माचार्य धर्मदाय गुरुयर यहियाई । चकारात उपाध्याय so द्वादशागयाचनादायक । तथा 'सच माहूर' ममस्त माधु अढाई द्वीए समुद्र मादि जि ये शानदर्शन- पारिवलक्षणु मोक्षमाणु सम्यक् साधई नि मर्षमाधु यादी यो विघ्न विनायर उपरामारिया पारगि । 5352) इसी परि पचपरमेष्टि नमस्काम परी प्रनित्रमगर 'इन्छामी' ति भगइ । च्यामि' ईच्छ घाछ किस परिया' 'पहिशामिः' पटिप मिया नियर्तिया । धिमा तर? 'मावयधम्मा- इयारस्स' । पष्ठी विभचि पचमी विभक्ति तद अर्थि छह तिगि पारगि प्रायश्च दादामन यथा- 5349) 1 Bh लिसियउ। 8350) 1 Bh adds -ई। 25 देशावकाशिक १०, 10 3333-8354). ३७७-३८२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत स्थूलप्राणातिपातविरति १, स्थूलमृपावादविरति २, स्थूलभदत्तादानविरति ३, स्वदारसंतोप अथया परदार परिहाररूप ४, परिग्रहपरिमाणकरण ५, पांच अणुव्रत । दिक्परिमाणकरण ६, कर्मइतउ अंगारा- जीवनादिक पनरहं कर्मादान यथाशक्ति परिहाररुप भोगइतउ अभक्ष्य पंचुंबरि चउ विगई इत्यादि परिहाररूप द्विविध भोगोपभोगमानरूप ७, अनर्थदंडवत परिहाररूप ,त्रिन्हि गुणव्रत ८, सामाइक ९, पौषध ११, अतिथि संविभागरूप चत्तारि शिक्षाव्रत १२, इत्येवंरूपु श्राक्कधर्म । तेह नइ विपइ हूयउ छइ । अतीचारु सु सावगधम्माइयारु कहियइ । तेह हूंतउ निघर्तिचा वांछउं। इसी परि क्रियासंबंधु करिवउ ति पुणि अतीचार चउवीसई सउ छई। पुणि ईहां एकवचनु जातिविवक्षा करी दीधउं । इति प्रथमगाथार्थः । $353) अथ पहिलउं सामान्यहिं सर्वव्रतातिचार प्रतिक्रमणनिमित्तु भणइ- जो मे वयाइयारो नाणे तह दंसणे चरित्ते य । सुहमो य बायरो वा तं निंदे तं च गरिहामि ।। [३७७] सामान्यहिं मे भू रहई जु व्रतातिचारु, व्रत कहियई स्थूलप्राणातिपातविरत्यादिक द्वादश संख्य तीह नइ विपइ जु अतीचारु वधबंधादिकु प्रत्येक प्रत्येक व्रत व्रत प्रति पंचसंख्यु तथा भोगोपभोगवतु द्विविधु । एकु भोगइतउ एकु कर्मइतउ । तत्र जु भोगइतउ तेह ना अतीचार पांच व्रतहं माहि कहीसिइं। जु कर्मइतउ तेह ना अतीचार पनरह अंगारकर्मा जीवनादिक । तउ पाछइ व्रतहं विषइ ऊपन3 15 छई' एवमादिक अतीवारु सु व्रतातिचारु कहियइ । तथा 'नाणे' ज्ञानविपइ, 'दंसणे' सम्यक्त्वविपइ 'चरित्ते य' देसविरतिविपइ आगइ सूत्र माहि विशेपि करी के एकि अतीचार कहींसिई के एकि व्यक्ति करी जि न जाणियई ति ईहा प्रस्तावइतर प्रकट कहियई- काले १ विणए २ बहुमाणे ३ उपहाणे ४ तह अनिण्हवणे ५। वंजण ६ अत्थ ७ तदुभए ८ अहविहो नाणमायारो॥ [३७८] 20 कालकमेण पत्तं संवच्छरमाइणा उजं जंमि । तं तमि चेव धीरो वाइजा सो य कालोऽयं ॥ [३७९] जु श्रुतु जिणि संवत्सरादिकि कालि पढिया निमित्तु अहंतहं कहिउँ छइ अणुजाणिउं छइ सु श्रुतु तिणिही जि कालि धीरु पंडितु हूंतउ 'बाइजा' वाचिजिउ पढिजिउ । $354) सु पुणि पाठविषइ कालु इउ । यथा- तिवरिसपरियागस्स उ आयारपकप्पनाममज्झयणं । चउवरिसस्स य सम्मं सूयगडं नाम अंगमि ।। [३८०] दसा-कप्प-व्यवहारा संवच्छर-पणगस्स दिक्खियस्सेव । ठाणं समवाओ वि य अंगे ते अहवासस्स ।। [३८१] दसवासस्स विवाहा इकारसवासयस्स य इमे उ । सुड्डियविमाणमाई अज्झयणा पंच नायव्वा ॥ [३८२] (353) 1 Bh. omits. 2 B, omits. B.drops words between आगइ...जाणियई। 5355) 1 Bh -सम् । 26 30 5 १०८ पडावश्यकयालाययोवृत्ति [$955 - $357). ३८३-३९० पारसवासस्स तहा अरुणुवायाई पंच अज्झयणा । तेरसवासस्स तहा उट्ठाणसुयाईया चउरो॥ [३८३] चउदसवासस्स तहा आसीविसभावणं जिणा विति । पन्नरसासगस्स य दिट्ठीविसभावणं तह य ।। [३८४] सोलसवासाई सु य इकुत्तरवाडिएसु सहसंखं । चारणभावणमह सुविणभावणा तेयगनिसग्गा ॥ [३८५] एगृणवीसगस्स य दिट्ठीवाओ दुवालसममंग । संपुनवीसवरिसो अणुवाई सव्वसुत्तस्स ॥ [३८६] इति पंचवस्तुक सिद्धांतगाथानुसारि करी जागियउ । $355) यथा दीक्षाप्रहणि कीधइ बीजइ घरसि पहिल आचारप्रकल्पु आचारांगु पदिया। चउथइ परसि सूयगडु पीजउ आंगु पढिवउं । 'दसा-कप्प-यवहारा' इति दशाभुतस्कंध पल्प व्यवहार ए निन्हि, सिद्धांत पांचमइ यरसि पढियई। ठाणांगु समवायांगु ए वि अंग आठमइ घरसि पढियई । दसमइ घरसि विवाहा विवाहप्रक्षप्ति नामु पांचम आंगु पढियइ । पांचमह ांगि पढिइ आगिलां छइ आंग शाताधर्मकथा १, उपासकदशा २, अंतगडदशा ३, अनुत्तरोपपातिकदशा ४, प्रभव्याफरण ५, 10विपाकवतनामक यथारुचि पढिया लाभई । इगारमा घरसि खुडिया विमाणपनत्ती, महलिया विगाणपन्नत्ती अंगचूलिया यग्गपूलिया वियाहचूलिया ए पांच सिद्धांत पदियई । पारहमह यरसि अरुणोपपान धरणोपपात वेलंधरोपपात वेसमणोपपात देवेंद्रोपपात नाम पांच सिद्धांत पढियई । तेरहमइ परसि हाणमुयं समुहा- णमुयं नागपारियायलिया निरयावलिया नाम पत्तारि सिद्धांत पदियई। पउदमा परसि भासीविरा भारणा । पनरमइ वरसि दिट्ठीविस भायणा पढियह । मोलमा परसि पारण भायणा । मत्तरमा यरसि 20 मुविण भाषणा । अढारमइ यरसि वेयगनिसग्गा पढियह । इगलीसमइ परसि दिहियाओ दृष्टिवादाभिधानु द्वादशमु' अंगु । वीसमइ परमि मर्वभुत रदई अगुवाई पाठकु दुयह । 5356) दृष्टियादु पऊद पूर्य, तीहं नां नाम, यया-उत्पादु पूर्व १, समायणीउ पूर्व २, वीर्यप्रपादु पूर्व ३, अस्तिनातिप्रादुर्वा ४, मानप्रयाj ५, मत्राप्रपाद पूर्व ६, शात्मप्रपा पूर्ण, वर्मप्रपादु पूर्घ ८, प्रत्यास्यानप्रयादु पूर्व ९, विद्याप्रवादु पूर्व १०, पल्याणनामधेउ पुर्यु ११, प्राण- 25 यायु पूर्व १२, क्रियाविशालु पूर्व १३, लोपपिदुमार पूर्घ १४, इति । 5357) प्रसाबहता पूर्वहं ताउं प्रमाणु पुगि लिपियद । उपाए पय कोडी १ अग्गेणीमि छमऊ लक्या २। वीरियम्मि सपरि लक्मा ३ महि लयमा अस्विनस्थिमि ४ ॥ [३८७] एगापउणा कोडी नाणपवामि छोर पञ्चमि ५। एगा पपाण कोडी छग मया मगायमि६॥ [३८८] छन्नीसं फोडीओ आपपवामि होह पयर्मया ७। कम्मपराए कोही असीइ लम्सेहि अमहिया ८॥ [३८९] चुलसीद मपमहस्मा पपरसामि वनिया पुचे ९। इका पयाण कोही दम महम महिया प दिखाए १०॥ [३९०] 15 5358). ३९१-४०३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १०९ छन्वीस कोडीओ पयाण पुव्वे कल्लाणनामंमि ११ । पाणावाए कोडी छप्पनलक्खेहि संखाया १२ ॥ [३९१] नव कोडीओ संखा किरियविसालंमि पन्निया गुरुणा १३ । अद्धत्तेरस लक्खा पयसंखा जिंदुसारंमि १४ ॥ [३९२] चतुर्दशपूर्वपदप्रमाणु आगमगाथा करी भणिउं, परं आम्नाय तणा विच्छेदइतउ पदस्वरूपु सम्यग्ज्ञ जाणियई नहीं। $358) अथ प्रस्तावइतउ जेह सिद्धांत माहि जु अर्यु भणिउ छइ सु अर्यु सामान्यहिं सिद्धांतगाथां करी लिखियइ-- आयार विणय गोयर सिक्खा भासाण चरणकरणाणं । निदिट्ठा वित्तीओ पढमंमि मुणीण अंगमि ।। [३९३] 10 पहिलइ अंगि आचारनामकि मुणीण मुनिसंबंधिनी आचार विनय गोचर शिक्षा भापा चरणकरण एतला सवहीं तणी घृत्ति व्यापार कही छई। सुइजइ सूयगडे जीवाजीवाइ लोगचरणाई । ससमय-परसमयाई संखिजाओ निजुत्तीओ। [३९४] ठाणेणं ठाविजइ ससमय परसमय लोगजीवाई । कूडा' कुंडा सेला वक्खारा आगरा सरिया ।। [३९५] समवाएणं जीवाजीवा लोगा य पन्नविचति । तह सुयखंधुद्देसग कालज्झयणाइ चरणाई ।। [३९६] वायरणसहस्साई छत्तीसं हुंति पंचम सुयंगे। संखिजा संगहणक्खराई तह चरणकरणाई ॥ [३९७]. 20 नायाधम्मकहाए नगरुजाणाइ चेइयवणाई । राया अम्मापियरो समोसरणं धम्मआयरिओ ॥ [३९८] धम्मकहोमयलोगड्डि वन्नणं भोगचाय' पवजा । सुयगहणं तवकरणं संलेहानियमगहणं च ॥ [३९९] पाययोवगमणं' सुकलुप्पाओ सुबोहिय पलत्तं । वीसपयाणमिमाणं दसधम्मकहाण वग्ग त्ति ॥ [४००] दसवग्ग निबद्धाए तस्थिकिक्काइ धम्मसुकहाए । पंचसयाई अक्खाइयाणमिह हुंति नियमेणं ॥ [४०१] इक्किकाए अक्साइयाइ बहुधम्मकह निरद्धाए । पंचसयाई अक्खाइयाण भणियाई पत्तेयं ।। [४०२] 30 उभयाणं पि तहचिय इक्किकाए उ पंच उ सयाणि । हवइ य कहाण कोडी सयं च कोडीण पणवीसं॥ [४०३] 5357) 1 B. Bh. क्राण- ! ६358) 1 B. Bh. कुंडा । 2B. Bh, रोग-1 पायरहुरो-1 25 3B Bh.
5 10 पडावश्यकबालायबोधवृत्ति [$359-8364). ४०४-४११ सीलगुणन्वय पडिमोबसग्ग पोसह समंतकिरियाणं । विविहट्ठाणाइ तहा नायव्वमुवासगदसाए । [४०] नगरुजाणवणाई पाओगमणाई अंतकिरियाओ । अंतगडाणं वोही पन्नप्पड अट्ठमंगंमि ॥ [४०५] पंचुत्तरवासीणं चवणुप्पचि सुधम्मरह योही। अंतकिरियाउ कुसलं नवमंगे देसियं सव्वं ॥ [४०६] अट्टत्तरपसणसयं नागसुवन्नाण यइयरं चेव । पन्हावागरणंगे दिहं विजाण माहप्पं ॥ [४०७] दुविहं च विवागसुयं दुकरसुकरहिं कम्मभेएहिं । नायकहादिट्ठाणं पयाण बहुविह वियप्पेहिं ।। [४०८] F359) कालभणनप्रसंगि सर्वसिद्धांत नामविचारादिकु सक्षेपिहिं कहिउँ । एउ पूर्वोक्त आगमपाठ विपइ कालु तिणि कालि पढइ तउ श्रुत आचारु अनेरइ कालि पढइ त अतीचारु अथवा कालवेला गर्जित वीजसिरणादि रहितु जु काल सु स्वाध्यायकालु । तत्र कालवेला वि दीहसमइ वि रात्रिसमइ हुयई । पूर्वाहि आठमी बडी घडी कालवेला । अपराधि पुणि आठमी वडी घडी पालवेला । ऋतुवद्धि कालि 15 गर्जिति हुयइ हूंतइ वि पहर सज्झाउ न कीजई। चीजोहासि एकु पहरु सज्झाउ न कीजई । तिणि कारणि कालवेलादि रहितु स्वाध्यायकालु तिणि कालि स्वाध्यायु करइ श्रुताचार, अन्यथा अतीचारु १ । 8360) अत्र कथा । नगरि एकि महपि एकु रारिसमइ इमसानप्रदेशि स्वाध्यायपर' यसइ । तउ रानि पूर्वार्द्ध तणी आठमी घडी पालवेलाममइ स्वाध्यायु करता देखी श्रीशासनदेवतां महीयारी नइ रूपि आवी फरी प्रतियोघिउ, अकाल स्वाध्याय हूंतउ निरिउ १ । 8361) विनर द्वादशावत यंदनकादिकु, गुरु कन्हा नीचासनसेवनादिफ की जइ तर धुनाधार । अनेरइ प्रकारि अतीचार २ । अत्र- सीहासणे निमन्नं सोनाग सेणीओ नरवरिंदो। विजं मग्गइ पपओ इय मागुजणम्म मुपविणओ ॥ [४०९] इसी परि श्रेणिक जिम गुरुविनर परइ तर मुतविषद विनयाचाम् । अनेरइ प्रकारि अतिचारु २। 5362-3) यहुमानु मन नण अनुरागु गुरु नइ विपर, मु पटुमानु विद्यामफलीमायगरणु जिमउ श्रीगौतमम्वामि रहा भगवत श्रीमहावीरविपद हुंदउ तिमउ परित्रउ । मया च मणिनं- भदो विणीय विणओ पढमगणहरो ममत्य मुयनाणी । जाणतो वि तमत्य विम्हियहियो मुणड म।। [४१०] गस्याणं पहुमागो मु चिय जो माणमो पमाउ चि । पहिपडिवचीओ पुण मापानीणं पि दीसति ।। [४११] इसी परि यहुमानु गुरुरिएइ फरद व बटुमानाचार, अनेरद प्रसारि अतीगर । 5364) उपधानु जेह मिदांत नउ जिमत नपु उ. निमट सपु कर्ग मिद्धांतु पापिया । भट सिद्धांत नर उपधानाचारू । अनेरह प्रकारि अतीयाम४। . 20 25 30 F360) 1 Bh सपनदेनि B माप्पाग । 3Bh. निरपिट ।
5 $365-8369). ४१२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १११ $365) तथा निन्हवु गुरु तणउं अवलवणु' । तेह तणउ अभावु अनिन्हवनु । एक अक्षरु जेह गुरु कन्हइ सिखिउ हुयइ तेॐ गुरु लोपिवउं नहीं। जु गुरु निन्हवु करइ सु इहलोकिहिं लाघवु लहइ । यथा- विजाए कासवसंतीयाएं दगम्यरो सिरि पत्तो। पडिओ मुसं वयंतो सुयनिन्हवणाइय अपेच्छा ।। [४१२] काश्यपु नावी । तेह रहई किणिहिं विद्याधरि तूठइ हूंतइ विद्या दीधी । तेह नइ प्रभावि तेह'नी भांडी आकाशि थिकी तेह सरिसी चालइ । अनेरइ दिवसि दगसूकरु भणियइ ब्राह्मणु तिणि दीठी। तउ तिणि ब्राह्मणि तेह नी सेवां कीधी । विद्या" तेह कन्हा ब्राह्मणि लीधी। विद्याप्रभावि तेह नी धोयती" आकाशि" थिकी तेह सरसी" चालइ । तउ लोकु" आश्चर्यु देखी करी घणेरडं तेह ब्राह्मण रहई भक्तिपूजासत्कारबहुमानु करिया लागउ । इसी परि ब्राह्मणु काश्यप नी विद्या करी श्रीप्राप्तु हूयउ । 10 अनेरइ दिवसि अनेरइ किणिहिं पूछिउ सु ब्राह्मणु, 'भगवन् ! महांतु तुम्हारउ प्रभावु । सु तप तणउ प्रभावु, किं वा विद्या तणउ प्रभावु" ?' ब्राह्मणु भगइ, 'विद्या तणउ प्रभावु एउ ।' 'ए विद्या किहां हूंती लाधी?' विनु भणइ, 'हिमवंत गिरि वर्तमानि गरूयई गुरि तूसी करी आपी' । इसा" कथनसमकालिहिं! जि आकाशि" हूंती धोती भूमि पड़ी। पाछइ सु ब्राह्मणु लघुताप्राप्त हूयउ। इसी परि जु गुरु- निन्हवु करइ सु श्रुतविराधकु अनेरइ प्रकारि श्रुनाराधकु । जु गुरु तणउ अनिन्हबु सु श्रुतविपइ अनि-15 न्याचार । अनेरइ प्रकार निन्हयातिचारु" ५। 1366) 'बंजण' व्यंजन अक्षर बिंदु मात्रा लघु गुरु भेदशुद्ध जउ ऊचरइ तउ श्रुतविषइ व्यंजनाचारु । अनेरइ प्रकारि अतिचारु ६ । 367) अथु अक्षरालासंबंधिउ' अभिधेयरूपु गुरुपादमूलि जिसउ सम्यक् सांभलिउ हुयई तिसउ जउ चीतवइ तउ श्रुतविपइ अर्थाचारु, अनेरइ प्रकारि अतीचारु ७ । 8368) 'तदुभए' इति । व्यंजनअर्थलक्षणु तदुभउ तेह नइ विपइ समकालु यथोक्तविधि विपइ जउ वर्तइ तउ श्रुतविपइ तदुभयाचारु, अनेरइ प्रकारि अतीचारु ८ ॥ $369) ए३ अष्टविधु ज्ञान नउ आचारु विपरीतु अतीचारु जाणियउ । एउ ज्ञानाचारु अनइ ज्ञानातिचारु जदपिहिं मुख्यवृत्ति करी साधुजन उद्दिसी कहिउ छइ तथापिहिं श्रावफजन उद्दिसी पुणि जिम संभवइ तिम जाणियउ । यथा कालवेलादिकि अस्वाध्यायकालि उपदेशमाला संग्रहणी कर्ममंथ क्षेत्र-25 समासादिक सिद्धांतार्थ संस्तवकप्रकरण' पूर्वश्रुतधरविरचित न पढई जउ तउ श्रावकु श्रुतविपइ कालाचा- खंतु, अनेरइ प्रकारि अतिचारवंतु । इसी परि कालविपइ आचारातीचार श्रावकहीं रहई संभवई । तथा विनय तणइ अभावि विनइ विपद बहुमान तणइ अभावि बहुमानविपइ । पंचपरमेष्टिनमस्कार श्रुतस्कंध । ईयोपथिकी श्रुतस्कंध । भावाहतस्वय श्रुतस्कंध । स्थापनाहंतस्तर श्रुतस्कंध । नामाहंतस्तव श्रुतस्कंध । 5365) 1 L. अवलंबनु । 2 Bh.L. सीरािउP. सीखिड। 3 Bh. L.P. तेठ। 4 L. कादव-1 Bh. -सतीया। 5P.कोइ एक। 6B.P.Lविद्याधरी। 7 L. सिंह। P. तेहैं। 8 Bh. सरसी । L. सरिसी। 9 B.L.P.दिवसी। 10 L. क्या। 11 P. धोवती। 12 B.माझासी। 13P. सरिसी। 1. The mss.add भागे ग्रामण रहई भक्ति करनउ तउ... which seems to be a corruption in the text. 15 P. ulds एह विद्या किहा हूंती साधी! विधु भणइ । 16 Bh, P. गुप्यइ। L.गुरुह। 17P. इसी। 18 L. समश्चल हिं। 19 B. 1. आयशी। P.आवास। 20 Bh. L. धोयती। 20P. निन्हवाबार। 5307) 1 Bh.-लाग-1 $309) 1 Bh. संयूचक । 20 - 21 Bh.
११२ पडावश्यकवालाययोधचि [ 370-$972) ४१३-४१७ श्रुतस्तर श्रुतस्कंध । सिद्धस्तव श्रुतस्कघ । समाराधना निमित्तु तपश्चरणकरणशक्तिसंभवि हूंतइ यथोक तपश्चरण अकरणि उपधानविपइ । व्यंजन अर्थ तदुभयविपइ जिम साधु रहई श्रावकर्हि रहई तिमहिं जि संभाई। 8370) अथ दर्शनातिचारविचारु लिसियइ । इहां दर्शनु सम्यक्त्वु कहियइ । सु पुणि देवविषइ • देवबुद्धि गुरुविपइ गुरुबुद्धि धर्मविपइ धर्मबुद्धि लक्षणु कहियइ । तथा च भणितं- या देवे देवताद्धि गुरौ च गुरुतामतिः । धर्मे च धर्मधीः शुद्धा सम्यक्त्वमिदमुच्यते ॥ [४१३] देवु सु जु अष्टादशदोपरहितु । (371)ति पुणि अष्टादश दोप ए कहियई । यथा दानांतरायु दोषु १, लाभांतरायु दोषु २, 10 वीयांतरायु दोपु ३, भोगांतरायु दोषु ४, उपभोगांतरायु दोपु ५, हास्यदोपु ६, रतिदोषु ७, अरतिदोपु ८, भयदोपु ९, जुगुप्सादोपु १०, शोकदोपु ११, कामदोपु १२, मिथ्यात्नदोपु १३, अज्ञानदोषु १४, निद्रादोषु १५, अविरतिदोपु १६, रागदोषु १७, द्वेषु दोपु १८, तथा च भगिनं- अन्तराया दान-लाम-वीर्य-भोगोपभोगगाः । हासो रत्यरती भीतिर्जुगुष्मा शोक एव च ॥ [४१४] कामो मिथ्यात्वमज्ञानं निद्रा चाविरतिस्तथा । रागो द्वेपथ नो दोपास्तेपामष्टादशाप्यमी ॥ [४१५] तथा च प्रकारांतरि युपि अष्टादश दोषु सांभलियई। रागु १, द्वेयु २, प्रमादु ३, अरति ४, रति ५, भउ ६, शोकु ७, जन्म ८, चिंता ९, जुगुप्सा १०, मिथ्यात्यु ११, अशानु १२, हास्यु १३, अविरति १४, मदनु १५, निद्रा १६, विषादु १७, अंतरायु १८ । तथा पोक्तं- रागद्वेपप्रमादारतिरतिभयशुरुजन्मचिंताजुगुप्सा मिथ्यात्वाज्ञानहास्याविरतिमदननिद्राविपादान्तरायाः। संसारगर्तव्यतिरजनका देहिनां यस्य ने दोपा अष्टादशाऽऽHः स इह तदुदिते फाऽस्ति शंकायकाशः ॥ [४१६] इति श्रीजिनसहभसूरिविरचित आप्तपरीभा प्रस्तावि' अष्टादशदोप विवरणा । 1372) तथा पडतीस अतिशय सहितु जु मु देवु ति पुगि उनीम अतिशयमान हूंना घटतीस अतिशय जाणिरा । यथा- थोमामि जिणररिंदे अन्भुपमपहिं अइसयगुणेहिं । ते तिविहा साहाविय कम्मक्रायया मुरकया य ।। [४१७] 'योसामि' यविसु, पण 'जिणयरिदै । जिन उपरांत मोहादिक, सीह माहि पर सामान्य पेयट- 30 शानिया । सीह माहि तीर्थकरनाम पम्र्मोदययमाता इंद्र जिनरेंद्र मायाईन वि माविमु इमठ क्रियासबंधु परिवउ । रिसी परि मरिनु ? 'अइमयगुणेहिं । अतिश्य dि कादिया जि प्रेटोक्य माहि 15 - 20 25 F371) 1 Bh. oints -प्रस्तावि। 372) 1 Bin drops trords between माहि.. माहि।
[373-$374) ४१८-४२१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ११३ अनेरा कही रहई हुयइ नहीं। तेई जि गुण संश्रयणीयता करी धरणीयता करी आधेय' अतिशयगुण जिणि कारणि अनेरा रहई न हुयई । तिणि कारणि 'अब्भुयभूय' किसउ अर्थ ? आश्चर्यभूत चित्रता प्राप्त तीहं करी । ति पुणि अतिशय तिविहा, निहुं भेदे, तेई जि निन्हि भेद कहियई । साहावियेति । एकि स्वाभाविक जि सह जि स्वभावि हुयई ति स्वाभाविक । कम्मक्सयया इति कर्म ज्ञानावरण दर्शनावरण मोहनीय अंतराय नाम चत्तारि घातिकर्म तीहं नउ क्षउ अपुनर्भवता करी विनासु तेह हूंता जि हुयई। ति कर्मक्षयज कहियई। सुरकया येति, सुर देव तेहे कृत सुरकृत कहियई। तत्र जि स्वाभाविक ति चत्तारि, जि कर्मक्षयज ति इगार, जि देवकृत ति इगुणवीस । सम्पइ मिलिया घउतीस । 8373) ति चउतीसइ जहक्कमि करी कहइ- देहं विमलसुयंधं आमयपासेहिं पजियं अरयं । रुहिरं गोखीराभं निविसं पंडुरं मंसं ॥ [४१८] 10 आहारा नीहारा अदिस्सा मंसचक्खुणो सययं । नीसासो य सुयंघो जम्मप्पभिई गुणा एए। [४१९] देहं विमलसुगंध इति । तीर्थकर तणउ देहु विमलु कनक जिम मलरहितु । किसउ अर्थ ? स्वेद दुगंध रहितु सुरभि कमल जिम सुरभि सुगंधु हुयइ । तथा 'आमयपासेहिं पजियं'-आमय रोग, तेई भणित पाशा बंधनरजु वेढ तेहे करी पर्जितु रहितु । तथा परयं जिम आरीसइ रजु न लागई तिम 15 तिणि रजु न लागई तिणि कारणि अरजु एवं गुणविशिष्टु देहु एकु स्वाभाविक अतिसउ । १ । रुधिर रक्तु अनइ आमिषु मांसु पडुरं गोखीरामं ति' गाइ ना दूध सरीसउ । अनइ निविसु पवित्तु, किसउ अर्थ ' पूति दुर्गध रहितु । एउ वीजउ स्वाभाविकु अतिसउ । २ | आहारा नीहारा अहिस्सा मंसचक्खुणो इति मंसचक्खु छद्मस्थु जीयु कहियइ जु आसि करी देसइ ज्ञानदृष्टि करी न देसइ सु मंसचक्खु फहियइ । तेह रहई तीर्थकर तणा आहारनीहारपानभोजनविधि लघुथहन्नीतिविधि अहिस्सा हुंति दृष्टिगोचर 20 न हुयई। एउ बीजउ स्वाभाविकु अतिशउ । ३ । नीसासो य सुयंधो इति । नीसासु मुखयातु सुगंधु सुगंध कमलगंधबंधुरु । एउ घउथउ स्वाभाविकु अतिशउ । ४ । ए चत्तारि अतिशय गुण जन्मप्रभृति जन्म लगी हुयई। 5374) अथ एकादश कर्मक्षयज कहियह'। सित्ते जोयणमित्ते जं जिय कोडीसहस्स सो माणं । सव्यसभासाणुगपवयणं धम्मावोहयरं ॥ [४२०] जोयण मान क्षेत्र माहि जु देव मनुष्य तियंच जीर कोटि सहस्र सणउं मानु समाइवउ हुयइ सु पर्मक्षयज अतिशय माहि पहिलउ अतिसउ । १ । जु वचनु सव्यसभामाणुगयं-सर्व देव मानय तियंच कहियई तींहं नी भाषा सस्कृत प्राकृत अपभ्रंसादिक तींद रहई अनुगतु सरीसरं । तथा धर्मावयोधर- धर्मतत्त्वज्ञापम् । तथा च भगित- वासोदगस्स व जहा बनाई हुंति भायणविसेसा। सव्वेसि पि सभासा जिणभासा परिणमइ एवं ।। [४२१] इस यचनु पीजउ अतिसउ ।। $372)2 Bh drops words between a भाय। 1373) 1 Bh omits: Bh. omits. 3 Bh omits, 1 Bb. साRI F374)1 Bh. 25 प..१५ 10 16 पडावश्यफवालायबोधवृत्ति [$375-5376). ४२२-४३० पुव्युप्पना रोगा पसमंति य ईइ-घेर-मारीओ। अइबुद्धि अणावुट्टी न होइ दुभिक्स-डमरं वा॥ [४२२] जिणि देसि तीर्थकर विहरइं तिणि देसि पंचवीसासयज्ञोयण माहि पूर्वोत्पन्न रोग उपसमई निवर्तई । एउ श्रीमद भतिसउ । ३ । ईति मूषकशलभादिक तीहं नी निवृत्ति घउथउ अतिसउ।४। परनिवृत्ति पांचमउ अतिसउ । ५ । मारिनिवृत्ति छहउ अतिसउ । ६ । अतिवृष्टि निवृत्ति सातमउ असिसर । ७ । अनावृष्टि निवृत्ति आठमउ अतिसउ । ८ । दुर्भिक्षनिवृत्ति नवमउ अतिसउ । ९ । डमर अशिव तीहं नी निवृत्ति दसमड अतिसउ । १० । देहाणुमम्गलग्ग दीसइ भामंडलं दिणयराम । एए कम्मक्खयया सुरभत्तिकया इमे चऽन्ने । [४२३] देहाणुमग्गलग्गं ति । देह पाछइ वर्तमानु दिनकरगंडलानुकारु भामंडलु देखियइ । एउ इग्यारमई अतिसउ ११ । एए कम्मक्खयया इति ए इगार अतिसय फर्मक्षयज कहियई फर्मक्षय इंता यई इत्यर्थः । 8375) सुरकया इमे चऽन्ने इति । सुर देव तेहे भक्ति करी कृत इमे जि आगइ कहीसिई ति इमे कहियई, अन्ने अनेरा इगुणवीस संख्य । तथा हि- चकं छत्तं रयणझओ य सेय पर चामरा पउमा। चउमुह पायार तियं सीहासणं दुंदुहि असोगो ।। [४२४] कंटय हिट्ठामिमुहा ठायंति अवट्ठिया य नहरोमा । पंचेव इंदियत्या मणोरमा हुति छच्च रिऊ ।। [४२५] गंधोदयवासं वासं कुसुमाण पंचवन्नाण । सउणा पयाहिणगई पवणऽणुकूलो नर्मति दुमा । [४२६] भवणवइ वाणमंतर जोइसवासी विमाणवासी य । चिट्ठति समोसरणे जहन्नयं कोडिमित्तं तु ।। [४२७] इंतेहि य जंतेहि य बोहिनिमित्तं तु संसयस्थीहिं । अविरहियं देवेहिं जिणपामूलं सयाकालं ॥ [४२८] चउरो जम्मप्पभिई इकारस केवले समुप्पन्ने । नवदस य देवजणिए चउतीसं अहमए वंदे ।। [४२९] चउतीस जिणाइसया एए मे वनिया समासेणं । दित मं जिणवसहा सुयनाणं पोहिलामं च ॥ [४३०] 8376) चकं धर्मचकु आकाशगतु आगइ धिकउं सांचरतरं स्वर्णरत्नविनिर्मितु जिस मूर्तिमंतु ज्ञानु हुयइ इस देव करई । एउ पहिलर देवनिर्मितु अतिसर १ । श्वेतु छन त त्रैलोक्याधि- 30 पत्यसंसूचकु आकाशगतु मतकोपरि वर्तमानु स्वर्णरबदडु स्थूलामलकप्रमाण मुक्तारचूल जिसउ मनक्षत्र आश्विनी कार्तिकी पैशाखी पूर्णिमा चंद्रमंडलबउ हुयह विसउ देव परई । एउ थीजउ अविसउ २ । योजनसहस्रसमुच्छ्तुि वर्णरत्नमयदंदु क्षुद्भपताकाशतसंकुल मगिकिंकिणी शण याचालित दिक्चवाल पुरोभागगगनगतु सह संचरिष्णु । महांतु श्रीकांतु रनध्यजु देव करई । एउ श्रीजन अतिमः ३ । उमय- पाश्वहं श्वेत घर पामर स्वगरनदंड सह संगत आकाशगत ढलतां देर कर । एउ घउथउ प्रतिमा । (374)2 B Fखक-1 3 Bb. इमार-1 20 25 । F977). ४३१-४३२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत प्रदक्षिणावर्त चालतां पाय अधोगत आकाश सांचरियां नव हेमकमल देव करई । एउ पांचमउ अति- सउ । ५ । एक मूल रूप पूर्वाभिमुखु वीजा त्रिन्हि रूप दक्षिणपश्चिमोत्तराभिमुख देव करइ इति चउमुहु भगवंतु समवसरण माहि वइसइ । एउ चउमुखतारूपु छट्ठउ अतिसउ । ६ । प्राकारत्रिकु रूप्पसुवर्णरत्न निर्मितु देव करई। एउ सातमउ अतिसउ । ७ । स्वर्णमणिमय चत्तारि सीहासण देव करई । एउ आठमउ अतिसउ । ८ । स्वामिवाणी पुष्टिकारणि आकाशि देवदुंदुभि देव वायई। एउ नवमउ । अतिसउ । ९। साधिकयोजनविस्तारि छायामंडलु जिनतनुप्रमाण द्वादशगुण समुच्च स्वर्णरत्नविनिर्मितु अशोकवृक्षु देव जिन ऊपरि करई । एउ दसमउ अतिसउ । १० । मागि कंटक अधोमुख देव करइ । एउ इगारमउ अतिसउ । ११ । लोचकरणानंतर इंद्रु जिनमस्तकि अनइ फूर्चि वन फेरइ । नखे पुणि यज्र फेरई' तिणि कारणि केशनख तणी वृद्धि न हुयई अवस्थितइ जि हुयइ । एउ बारमउ अतिसर । १२॥ पांचइ इंद्रियार्थ शब्दरूपरसगंधस्पर्श लक्षण अनुकूलइ जि हुयई, इंद्रियदुखदायक प्रतिकूल न हुयइं 110 एउ तेरमउ अतिसउ । १३ । हेमंतशिशिरवसंतप्रीष्मवशरत् इसे नामे प्रसिद्ध छई छ ऋतु ति छ इ रितु तीर्थकर रहई इंद्रियानुकूल जिम हुयई तिम सुर करई । एउ चउदमउ अतिसउ । १४ । समवसरण- भूमितलि गंधोदकवृष्टि मेधकुमार देव करई । एउ पनरमउ अतिसउ । १५ । सुरभिपारिजात पंचवर्ण- कुसुम तीहं तणी अधोधूत जानुमान वृष्टि समवसरणभूमितलि देव करई। एउ सोलमउ अतिसउ। १६ । मार्गि शकुन प्रदक्षिणावर्त अनुकूल देव करई। ए सतरमउ अतिसउ । १७ । पवनु वातु अनुकूलु 15 वृष्टिसंमुखु बाइ देवप्रयत्नवसइतउ । एउ अढारमउ अतिसउ । १८ । मागि जिनु विहरइ जेतीवार तेतीवार द्रुम वृक्ष तीहं रहई जिन प्रति आनति प्रणामु देव करावई । एउ इगुणवीसमउ अतिसउ । १९ । $ 377) भवणयइ इति भवनपति व्यंतर ज्योतिष्क वैमानिकलक्षण चतुर्विध देव समवसरण माहि जघन्यपदि जेतीवार अतिथोडा तेतीवारहीं कोटिमात्र हुयई । इंतेहि य जंतेहि येति-घोधि सम्यक् तेह निमित्तु तेह तणइ कारणि आयते' देवे अथवा संसयत्थीहिं संशयार्थिभिः किसउ अर्यु ? संशय एव अधैं 20 प्रयोजनु आगमनकारणु जीह रहई ति संसयार्थी कहियई । ससय ऊतारिया कारणि आवते देवे जंतेहि य कार्यि सरिइ हूंतइ जायते तिहां हूंता' आत्मस्थानक प्रति जायते देवे करी जिनपादमूल सदा अविरहितु जु हुयइ। चउरो जन्मप्पभई ति-चत्तारि अतिसय जन्म प्रभृति । एकादश अतिसय केवलज्ञानि ऊपनइ हुयई । एकोनविंशति अतिसय देवजनित । सव्वे मिलिया चउनीस अतिसय जिन तणा यांदर स्तव । चउतीस जिणाइसया चउत्रीससंख्य जिणाइसया इति जिनसंबंधियां अतिसय महिमाप्रकार। एवं इसी परि 25 समासेणं संक्षेपिहिं मई पन्निया मई वर्णविया कहिया । तीहं चउत्रीस अतिसय तणइ भणनि करी जिनवृषभ तीर्थनाथ भू ऊपरि संतुष्ट हूंता सुयनाणु आगमार्थपरिज्ञानु अनइ भवांतरिहिं वोधिलामु सम्यक्त्यप्राप्ति दिउं इति चउत्रीस अतिसय स्तव विवरणं संपूर्ण । ईहं चउनीस अतिसयसहित देवविपइ देवबुद्धि । तथा चोक्तं- सर्वज्ञो जितरागादिदोपत्रैलोक्यपूजितः । यथास्थितार्थवादी च देवोऽर्हन् परमेश्वरः ।। [४३१] ध्यातव्योऽयमुपास्योऽयमयं शरणमिप्यतां । अस्यैव प्रतिपत्तव्यं शासनं चेतनाऽस्ति चेत् ।। [४३२] 5376) 1 Bh, drops words between फेरइ .फेरइ । ६877) 1 Bh, अवते। ईते। 3 Bh जाते। 30 2Bh.
पहावश्यस्यालाययोधवृत्ति [$378 - 6380) ४३३-४३८ 8378) इसी परि जिम शास्त्र माहि देवबुद्धिविधि मुसि भणी छइ तिम करेवी । ये स्त्रीशस्त्राक्षसूत्रादिरागाचंककलंकिताः । 'निग्रहानुग्रहपरास्ते देवाः स्युन मुक्तये ॥ [४३३] नाट्याट्टहाससंगीताद्युपप्लव विसंस्थुलाः । लंभयेयुः पदं शांतं प्रपन्नान् प्राणिनः कथं ।। [४३४] स्त्री राग तणउं चिन्हु शस्तु आयुधु द्वेष तण चिन्हु, अक्षसूत्रु जपमालिका मोह तण चिन्दु, जि देव यहई ति देव रागादिकहं अंकह फलंकहं दोपहं करी कलंकित दूपित तथा निग्रहानुग्रहपर प्रसादा- ऽप्रसादकर हुयई । ति देव मुक्तिनिमित्तु न हुयई। तथा नाट्यादिकहं सदोषपुस्पचेष्टितह करी सहित जि देव हुयई ति देव किसी परि सेवक प्राणिवर्ग रहइं शांतु पदु मुक्ति लभाडइं पमाडई ? इसी परि प्रतिपेध- 10 मुखि जिम शास्त्रमध्यविभागि देवबुद्धि कही छइ तिम करेवी । 5379) तथा प्राणातिपात मृपावाद अदत्तादान मैथुन परिग्रहादि दोपवर्जितु गुरु तेह नइ विपइ गुरुबुद्धि । अथवा देसकुलादि छत्रीस गुण सहितु जु हुयइ सु गुरु कहियइ । तथा च भणितं- देस १ कुल २ जाइ ३ रूबी ४ संघयणी धिइजुओ ५ अणासंसी ६ । अविकत्थणो ७ अमाई ८ थिरपरिवाडी ९ गहियरको १० ॥ [४३५] जियपरिसो ११ जियनिदो १२ मज्झत्यो १३ देस १४ कालभावनू' १५ । आसन्नलद्धपइभो १६ नाणाविहदेसभासन्न १७ ॥ [४३६] * पंचविहे आयारे जुत्तो २२ सुत्त २३ त्थ २४ तदुभयविहिन्नू २५ । आहरण २६ हेउ २७ कारण २८ नयनिउणो २९ गाहणाकुसलो ३०॥ [४३७ ] ससमयपरसमयविऊ ३१ गंमीरो ३२ दित्तिमं ३३ सिनो ३४ सोमो ३५ । गुणसयकलिओ ३६ जुग्गो परयणसारं परिकहेउं । [४३८] $380) आर्यदेशमध्यि उपनउ मुखावबोधवचनु हुयइ इति देशगुणु । १ । पितृपंशु फुलु इक्ष्वाकादिकु ज्ञातकुलु महाप्रतभारिहिं थाकइ नहीं इति कुलुगुणु । २ । मातृषी-ज्ञाति सुद्धजाति विनयरंतु हुयइ इति जातिगुणु । ३ । यत्राकृतिस्तत्र गुणा भवंति इति रूपगुणु । ४ । सहनन धृतिसहित व्याख्यानादिकह करी थाकइ नहीं इति संहननधृतिगुणु । ५ । अणाससी श्रोतृ लोक कन्हा यत्रादिषु 25 कांई चांछइ नहीं। ६ । अविकस्थणु हितमितवक्ता । ७ । अमाई मायारहितु सर्वहीं बोले विश्वासपानु हुयइ । ८ । थिरपरिवाडी सूत्रार्थ अविस्मरणस्वभावु । ९ । प्राण्याक्यु अखंडितशासनु हुयइ । १० । जितपरिपत् राजादिकहीं नी सभा माहि क्षोभि न जाई । ११ । जितनिद्रु'निद्राप्रमादयंत शिष्य सुखिहि घूझवइ । १२ । मध्यस्थु सर्वशिष्यहं रहई समचित्तु हुयइ । १३ । देशभावनु । १४ । काल- भावच । १५ । सुखिहिं देसादिकई माहि विहरइ । १५ । आसन्नलद्धपइभो परवादि उत्तरदान समर्थ 50 हयइ । १६ । नानाविह देशभासा जाणणहारु नानादेस जाति शिप्य सुरिसहिं परीठवइ । १७ । ज्ञानाद्याचारपंचकवंतु अद्धेयवचनु हुयइ प्राह्यवचनु हुयह इत्यर्थः । २२ । सूत्रार्थ तदुभयविधिनु उत्सर्गापवाद विस्तारु यथोक्तु जाणई । २५ 1 हेतूदाहरण निमित्त नय प्रपंच चतुर अनाकुट थिकउ 15 20 3 Bh विहलू। 5378) 1 B Bh अई। F379) 1 Bh -विवर्जितु। 2 Bh भारा। 380) 1 Bh. probably परीवह। 2 Bh जागिह। .
10 16 8381) ४३९-४४१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत हेवादिक परयादि सभा माहि योलइ । २९ । गाहणाकुसलो अनेक युक्तिहिं करी परीठवइ । ३० । स्वममयपरसमयक्षु सुखिहि स्खसमयस्थापना परसमयनिराकरणा करी सकइ । ३१ । गभीरु अलब्धमध्यु । ३२ । दिप्तिमतु परई पराभवी न सक्रियई । ३३ । सिव रहइ करणु इणि कारणि सिवु । ३४ । तीहं महात्मा करी सहिति देसि मारी प्रभृतिक उपद्रव उपसमनभावइतउ । ३४ । सौम्यु सर्वजननयनमन प्रोगनकारकु । ३५ । गुण-शतकलितु विनयादिगुणशतयुक्तु । ३६ । एवविधु सूरि प्रवचनसार कहिवा 5 योग्यु कुशल हुयइ । एवविध गुणयुक्त गुरु नइ विपइ गुरु धुद्धि । $381) तथा धर्मि श्रावकधर्मलक्षणि अथवा यतिधर्मलक्षणि धर्मबुद्धि । शुद्ध निःसशय सम्यक्त्यु कहियड । तेह सम्यक्त्व तणउ आचारु अष्टप्रकारु कहियइ । यथा- निस्संकिय १ निकंखिय २ निम्पितिगिच्छा ३ अमृढदिट्ठी य ४। उवयूह ५ थिरीकरणे ६ वच्छल्ल ७ पभावणे अट्ठ ८॥ [४३९] पूर्षिहिं जि सम्यक्त्यु कहिउं । तेह नइ विपइ निःशकितु सदेहरहितु जउ हुयइ तउ आचारु १ सदेहकरणि अतीचारु । १। निकांक्षु किसउ अथु ? जिम जिनु देवता तिम ईश्वरादिकु पुणि देरता अथवा निम जिन तण: दर्शनु तिम अनेरउ बौद्धादिकह तणउ पुणि दर्शनु, किसउ देवहं रहइ अनइ धर्महं रहई को भेदु छइ इसी बुद्धि न कीजइ किंतु जिनू जु एक मुक्तिदायकु देवु जिनधर्मू जु एकु मुक्तिदायकु इसी बुद्धि निश्चल जउ हुयइ तउ नि.काक्षताचारु २ अनेरइ प्रकार अतीचारु । २। निव्यितिगिच्छा जिनधर्मफलविपइ सदेहु न कीजई तउ नियितिगिच्छा आचारु ३ सदेहु कीजइ तउ अतीचारु । ३ । अथवा विचिकित्सा साधु'निंदा न कीजइ तउ आचारु ३ कीजइ तउ अतीचारु । ३ । अमूढदि द्वि जु मिथ्यादृष्टि तणउ अतिसउ देखी करी एहू काई साउं तत्त्वु छइ इसी बुद्धि न करइ सू अमूढदृष्टि । यथा- घिजाईण गिहीणं पासत्थाइण वा वि दणं । जस्म न मुज्झड दिहि अमूढदिहिँ तयं चिंति ॥ [४४.] अर सुलसा श्राविका न: दृष्टातु जाणिवउ । अमूढदृष्टिभावु आचारु ४ मूढदृष्टिभाबु अती- घारु। ४ । उपहा प्रशसा जिणि समइ जि साधु श्रारक उत्कृष्ट क्रियाकार गीतार्थ हुयई तीह नी अनुमोदना आचारु ५ अवगणना अतीचारु । ५। थिरीश्रणु अभिनर प्रतिवुद्धहं रहइ धर्मोपदेशशाक्य- दानादिकहं करी धर्म नइ विपइ थिरीकरणु दृढताकरणु सु थिरीकरणाचारु ६ न कीजई सउ अतीचारु 25 ६ । याच्छल्यु शक्तिसभवि हूतइ अशनपानवस्त्रताबूलद्रव्योपष्टंभ प्रदानादिकु सु करइ तउ' भाचार' । अन भरत चर्ति दृष्टातु ७ । न रडं तउ अतीचारु । ७ । प्रभावना शक्ति अनुसार श्रायवहीं करेवी जिम सप्रति राजेंद्रि कीधी । साधु पुणि प्रभावक आठे भेदे हुयई यथा- पावइणी १ धम्मरही २ वाई ३ नेमितिओ ४ तपस्सी य ५। विजा ६ सिद्धो ७ य कई ८ अटेव पभावगा भणिया ।। [४४१] पावणी सिद्धानार्थ प्रदाननिपुणु । १ । धम्मरही आक्षेपिणी विक्षेपिणी निदजननी सवेगननी ति पतुर्विध कथास्यनि परी भन्योधयाए । । राजसभा माहि प्रतियादिविजयवार यादी । ३ । अष्टांगनिमित्नयति अतीतानागतवर्तमानयस्तुस्थकु नैमित्ति ।४। तयस्मी पठाटमादिवोत्कृष्टतपश्चरण- $390) 3 Blattori Bh ytt?and then drops words till 31 $381 ) 1 Bli 2 Bh मिनमुनि।3B Cults 20 30 omita "पती। - 5 10 15 ११८ पहावश्यकवालावबोधवृत्ति [F382). ४४२-४४७ करण परायणु । ५ । विना विद्यायंतु । ६ । सिद्ध मिद्धमंत्रचेटकु । ७ । कवि कवित्वकला करी राजादि समारंजकु। ८। ए आठ प्रभावक भणिया । जिणसासणि इसी परि प्रभावणा करणु आचारु ८ । प्रभावणा तणइ अकरणि अतीचारु। ८ । अतीचारु पुणि सगले शक्ति संभावहिं जि जाणिवउं। ए आठ दर्शनविपह अतीचार साधु जिम श्रावकहीं रहई संभवई । 5382) अथ चारित्रातिचार कहियइं- पणिहाण जोगजुतो पंचहि समिईहिं तीहिं गुचीहि । एस चरिचायारो अट्ठविहो होइ नायव्यो ।। [४४२] पांच समिति विन्दि गुप्ति यथा- जुगमित्ततरदिट्ठी पयं पयं चक्खुणा विसोहितो अव्यक्खित्ताउत्तो' इरियासमिओ मुणी होइ ।। [४४३] जुगु जूसरु तन्मात्रांतरदृष्टि किसउ अर्थ ? जेवडउं जूंसरु हुयइ तेतली भुई दृष्टि देखी करी ‘पयं पर्य चक्खुणा विसोहितो' पगु पगु चस्खु करी विसोधतउ, किसउ अर्थ ? जिहां पगु मूकिसिइ तिहां भुई सोधतउ दृष्टि करी त्रसथावरजीवरहित चीतवतउ । 'अव्व क्खित्तु' अव्याक्षिप्तु कायांतर करण रहितु 'आउत्तो' आयुक्त सावधानचित्तु ईर्यासमितु मुनि हुयइ इति गाथार्थः । ए ईर्यासमिति । कजे भासइ भासं अणवजमकारणे न भासद य । विकहविसुत्तियपरिवजिओ य जइ भासणासमिओ ॥ [४४४] कार्यि ज्ञानदानादि प्रयोजनि ऊपनइ भापा भासई' बोलइ । सा ई भाषा अनवद्य पापरहित बोलइ । अकारणे 'न भासइ य' ज्ञानादिकारण पाखइ वोलइ नहीं । 'विकह विसुत्तियपरिवजिओ य' विकथा राजकथा भक्तकथा स्त्रीकथा देशकथा लक्षण कहियइं । तथा विश्नोतसिका दुष्टांतल्परूपा तीई 20 विकथा विश्रोतसिका करी रहितु विवर्जितु 'विकहविसुत्तियपरिवजिओ' कहियइ । चकारइतउ अनेराई वचनदोपरहितु वचनगुणसहितु यति भाषासमितु कहियइ । ए भाषासमिति । यायालमेसणाए भोयणदोसे य पंच सोहेइ । सो एसणाइ समिओ आजीवी अन्नहा होइ । [४४५] सोल उद्गमदोप, सोल उत्पादना दोप, दस एपणा दोप, पांच भोजनदोष इसा जु बहतालीस 25 एपणादोप, पांच भोजनदोप, मोधइ परिहरइ सु साधु एपणासमितु हुयइ । अन्नहा अनेरइ प्रकारि आजीवी आजीवकु हुयइ। संजमु तेह रहई आजीवना हेतु हुयइ, मोक्षनिमित्तु न हुयई। ए एपणासमिति । पुचि चक्खु परिक्खिय पमजिउं जो ठचेइ गिन्हइ य । आयाणभंडमत्तनिक्खेवणासमिओ मुणि होइ । [४४६] जिणि प्रदेसि काई यस्तु मेल्हिसिइं अथया जेह प्रदेस हूंतई फाई भाजनादिकु यरतु लेसिइ मु प्रदेसु पूर्विहिं चक्खु करी परीखी देखी रजोहरणि करी परंजी तउ पाछइ ठवइ घरतु मेल्ह्इ अथया लियइ जु सु आदानभांडमात्र निक्षेपणासमितु मुनि कहियड । ए आदानभांडमात्र निक्षेपणाममिति । उच्चारपासवण खेल जल्ल सिंघाण य पाणविही । सुविवेइए पएसे निसरंतो होइ तस्समिओ। [४४७] ६382)1 Bh. उव्यक्तिता। 30 2 Bh. omits 5 1883-8384 ). ४४८-४५१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत उच्चारु पुरीषु वडी नीति पासवणु मूत्रु लहुडी नीति । खेलु श्लेष्मा । जल्लु देह तणउ मलु । सिंधाणु नासिकामलु एतलडं उच्चारादिकु वस्तु । चकारइतउ असुद्धभक्तपानकादिकु यस्तु सु विवेचिति दृष्टि दृष्टि रजोहरण प्रतिलेखिति प्रदेसि जु निसृजइ परिठवइ सु मुनि तस्समिओ होइ । उच्चार पासवण खेल जल्ल सिंघाण पारिठावणियासमितु हुयई। ए उच्चार पासवण खेल जल्ल सिंघाण पारिट्ठावणियासमिति । ए पांच समिति । 8383) अथ त्रिन्हि गुप्ति कहियई । मनोगुप्ति वचनगुप्ति कायगुप्ति । तत्र- विमुक्तकल्पनाजालं समत्वे सुप्रतिष्ठितं । आत्मारामं मनस्तज्ज्ञैर्मनोगुप्तिरुदाहृता ।। [४४८] विमुक्तकल्पनाजालु विपयवासनारहितु । समत्वि सुप्रतिष्ठितु समता वर्तमानु । आत्मारामु आत्माई जि विपइ आ सामस्त्य करी रमइ आत्मारामु । मनु चित्तु । तज्ज्ञहं मनोगुप्तिपंडितहं मनोगुप्तिरुदाहरी 10 मनोगुप्ति कही । ए मनोगुप्ति । संज्ञादिपरिहारेण यन्मौनस्वावलंबनं । वागयुत्तेः संवृतिर्वा या सा वाग्गुप्तिरिहोच्यते ।। [४४९] शिरःकंपन हस्तचालनादिक जि छइं संज्ञाविधि निषेधसूचक तीहं नइ परिहारि सहित वाग्वृत्ति तणी संवृति निरोधु तेहतउ जु मौन तणउं अवलंयनु स वाग्गुप्ति इह इहां जिनशासनि उच्यते 15 कहियइ । ए बाग्गुप्ति । उपसर्गप्रसंगेऽपि कायोत्सर्गजुपो मुनेः । स्थिरीभावः शरीरस्य कायगुप्तिर्निगद्यते ॥ [४५०] 'उपसर्ग' देव मनुष्य पशुविहित उपद्रव । तीहं तणइ प्रसंगिहिं संबंधिहिं हूंतइ कायोत्सन्गि वर्तमान मुनि रह जु शरीर स्थिरीभावु निश्चलता मु कायगुप्ति 'निगद्यते' कहियइ । ए कायगुप्ति । 20 पांचहीं समिति विपइ निहुं गुप्ति विपइ प्रणिधानु सावधान पगडं तेह नउ जोगु संबंधु तिणि करी जु जुक्तु मनु कीजइ एउ अष्टविधु चारित्राचारु । विपरीतु अतीचारु । तथा च भणितं- एताः चारित्रगात्रस्य जननात् परिपालनात् । संशोधनाच साधूनां मातरोऽष्टौ प्रकीर्तिताः । [४५१] अष्टप्रवचनमाढविधि प्रतिपालना लक्षणु अष्टविधु चारित्राचारु । अविधि-पालनालक्षणु अष्टविधु 25 अतीचारु । यदपिहि मुरयवृत्ति करी चारित्राचार साधु रद्दई कहिउ छइ तथापिहिं देसविरतही रहई देसत समितिगुप्तिविधि पालनास्पु आचारु । अविधि-पालनास्पु अतीचारु जाणिवउ । इसी परि आठ-त्री-घउनीस पतीचार ज्ञान-दर्शन-चारित्र विपइया पूर्वभणित पंचहुत्तरि संख्यहं अतीचारहं सई मिलिया हूंता नगाणरइ संख्य अतीचार हूया । पाठिला 'मन्चे चरित्ने य, इहां छइ चकारु विणि करी जाणिना। $384) तथाहि द्वादशविधु मपु उत्तरगुणप्रत्यारयानप्रस्तावि कहिउ छइ तेह नइ विपद अविधिकरणादिलक्षण द्वादश अतीधार। निन्हि वीर्यातीचार मनोपीर्य-यचनपीय-कायवीर्यलाग विविध वीर्य रहा धर्म नइ विषइ सभ्यरु प्रयोग नइ अभाचि विन्दि वीर्यातीचार । इहलोकाशंसादिया पांच - 30 । $3$9) 3 B. omits the scotence.
पटावश्यकवालापयोधवृत्ति [8385-8386), ४५२-४५४ 10 संलेसनातीचार । शंकादि पांच सम्यक्त्यातीचार सर्वे मिलिया पंचवीस । नवाणयइ समिलिया घउयीस सउ अतीचार हुयई । तथा च भणितं- पण संलेहण ५ पन्नरस कम्म १५ नाणाइ अह पत्तेयं २४ । वारस तब १२ विरइतियं ३ पण सम्म ५ वयाई पत्तेयं ६० ॥ [४५२] 'सुहुमो य वायरो वा' 'मुहुमु' सूक्ष्म अज्ञातु अथवा अल्प प्रायश्चित्तशोभ्यु । 'वायर' स्थूलु व्यक्तु ज्ञातु अथवा गुरुप्रायश्चित्तशोध्यु । 'तं निंदे' सु निंद आपणपई वरूयर्ड कीघउं इसी परि गरिहामि । गुरु सासि यरू' की इसी परि गरिहउं । २ । 385) प्राइहिं सबइ अतीचार परिग्रह हूंता संभवई । तिणि कारणि सामान्यहिं पहिलर्ड परिप्रप्रतिक्रमणु कहइ- दुबिहे परिग्गहमि सावजे बहुविहे य आरंमे । कारावणे य करणे पडिकमे देवसिय सव्वं ॥ [४५३]] द्विविध सचित्ता चित्त रूपपरिग्रह विपइ सावद्य सपाप बहुविध अनेक प्रकार आरंभ प्राणाति- पातादिक तीहं नइ विपइ अनेरां कन्हा कारावणु तेह नइ विपइ, आपणपई करणु तेह नइ विपइ । चकारइतउ किहाई अनुमतिहीनड विपइ । 'यो मेऽतिचारु' इसउं पाछा इंतउं आवई' । जुमू रहइं 15 अतीचारु आविउ सु निरवसेपु सगल पडिफमे देसियं सव्यं'। आर्पत्यइतउ दैचसिक एह सगइ स्थानकि 'देसिय' इसउं हुयइ । 'पडिकमे' किसउ अर्थ ? तेह देवसिक सगलाई अतीचार हूंतउ निवड । राई पडिक्कमणइ 'पडिक्कमे राईयं सव्वं' कहिवउं । पक्खिय पडिकमगइ पडिकमे पस्सिय सवं' कहिवउं । चउमासा नउ पडिकमणइ 'पडिक्कमे चउमासियं सव्यं' कहिवउं । संवच्छरिय पडिफमणइ 'पडिकमे संवच्छरियं सध्य' कहियउं । अर्यु सर्वत्र पूर्व जिम, नवरं राईय अतीचार पउमासीय अतीचार 20 संवच्छरीय अतीचार हूंतउ निवर्तउं इति नाम भेदु करीवउ । अथवा अशुभभाव हूंतउ निवर्ती करी शुभभाव प्रतिकमउं क्ली जाउं इउ प्रतिक्रमण नउ अर्यु । यदुक्तं- खस्थानाद्यत् परस्थानं प्रमादस्य वशाद्गतः । तत्रैव क्रमणं भूयः प्रतिक्रमणमुच्यते ।। [४५४] $386) अत्र महापरिग्रहारंभनिवृत्तानिवृत्तह' विहुं श्रेष्ठिहिं तण कथानकु गुणदोपविकासकु' 26 कहियइ। नाशिक्यु नामि नगरु । तिहां नंद नामक यि श्रेष्टि याणिज्यकला-सल हूया तीदं माहि एक गृहिधर्मपरायणु व्यवसायशुद्धि जुक्त हूंतउं आपणां गुणहं करी धर्मनंदु इसी रयातिप्राप्त हुयउ । घीजउ लोभाभिभूतु कूटवाणिज्यकला लगी लोभनंदु' इसी ख्यातिप्राप्त हूयउ । अनेरइ दिवसि सरोपरि सणीतइ पूर्वसंगोपित सुवर्णमय कुसा नीसरिया । लोहमय बुद्धिवसइतउ महंतइ सनकह रहई आपिया । 30सेहे पुणि ति कुसा ले करी धर्मानंद रहई दिखालिया । कहिउँ, 'इहं घडई अम्ह रहई घृततेलधान्यादि विसाहणलं आपि । तिणि पुणि अतिभारादि कारणि करी सुवर्णमय जाणी करी भणिउं, 'एहे मू रहई $384) 1 Bh. यस्य। 3 Bh. वरउ । ६385) 1 Bh. adds. छ। 8386) 1 P. omits 2 Bh. विमासिकु। P. विकासकु। 3Bi.-कुशल। 5 P. लोभिदु। लोहमद। नित्ता। 4 P.-युक्तु । GBh. 7 Bh. नंदि।
$387-8388 ) ४५५-४५६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत काजु नहीं' । तउ पाछइ तेहे ति लोभनद' रहइ दिखालिया । तिणि पुणि ति सुवर्णमय जाणिया । पाछइ शीघ्र हाट माहि लाखी करी तीह रहइ विसाहणउ घणउ दीघउ । तीह कन्हा कुशा नी उत्पत्ति पूछी करी कहइ, 'मू रहइ लोह माहि काजु छइ । तुम्हे कुशा मूहीं जि देजिउ, हउ तुम्ह रहइ घणउ विसाहणउ देसु'। तउ पाछइ ति ओड हृष्ट तुष्ट हूता तीही जि रहइ नितु नितु कुशा आणी दियइ, विसाहणउ लियइ । अतिलोभवसइतउ अल्पमूल्य बडइ सुवर्णकुशा लियतउ तृप्त" न थाइ । पुत्रह 5 पूछताई हूता कुशा नउ परमार्थं कहइ नही । अनेरइ दिवसि कुशाग्रहणविपइ शिक्षा पुनह रहइ दे करी प्रत्यासन्नमामि मिन नइ विपइ प्रेमु बहतउ वीवाहि गयउ। सनके कुशा" नि आणी करी श्रेष्ठिपुनह हाथि आपिया। तेहे कोप वशइतउ आस्फाली करी फोडिया। सुवर्णमय झलहलता देखी" लोकु घणउ मिलिउ । तेतलइ श्रेष्ठि पुणि गाम हूतउ आविउ । सु वृत्तातु जाणी करी श्रेष्ठि अति विषादयतु" हूयउ रीस वसइतउ श्रेष्ठिइ आपणाई" जि पग पाहणि आहणी भागा किसइ कारणि जइ ए न हुउतइ तउ हउ 10 गामि न जायतइ धिग हुउ इंह रहइ इति पादनिंदा करतउ आतरौद्रध्यानपरु हूयउ । राजपुरुषह कुशावृत्तातु राजा आगइ साभलिउ । राजेद्रि खनक पूछिया । तेहे सगलू वृत्तातु कहिउ । तदनतरु धर्मनदु पडिहारक-हा तेडाविउ लोभनदु निग्रहाविउ । कृतप्रणाम धर्मनद आगइ राजेद्रि कहिउ, 'कुशा किसइ कारणि तइ न लीधाई । सुवर्ण तणा किसइ कारणि न कहियाई ।' तिणि भणिउ, 'परिग्रहप्रमाण- व्रतमगभयवसइतउ" तथा चोरितवस्तुग्रहणनियमइतउ न लीधाई । असत्यवचनभाषणइतउ न कहियाई । 15 8387) तउ राजा श्रेष्टिगुणरजितु हूतउ धर्मनद नी प्रशसा करइ । 'अहो पापभीरुता । अहो निर्लोभता । अहो विवेकिता' । श्रेष्ठिन् । तउ' सर्वहीं पूज्य ।' इसी परि वार वार सभा माहि वर्णवी करी वनालकारसत्कारकरणपूर्व आवासि धर्मनदु पाठविउ । लोभनद आगइ राजा कहइ, रे पश्यतोहर । अज्ञान खनक' किसइ कारणि तइ मुसिया।' इसउ भणी करी सर्वस्वहरणु विडवनादिकु करी महाकष्टि लोभनदु राजेद्रि मेल्हिउ। धर्मनदु लोभवर्जितु इह परन कीर्तिपुण्यभाजनु हूयउ। लोभनदु लोभाभिभूतु 20 इह परन अकीर्ति अधर्म भाजनु हुयउ । उच्चैर्महारभपरिग्रहस्य विपाकमेवं विरसं निशम्य । संसारभूमीरुहबीजभूते तदत्र भव्या दधता निवृत्तिम् ।। [४५५] 5388) अथ ज्ञानातिचारनिंदा कहइ। जंबद्धमिदिएहि चउहि कसाएहि अप्पसत्येहि । रागेण व दोसेण व तं निंदे तं च गरिहामि ॥ [४५६] जु वर्मु इद्रिए करी बाधउ आत्मासउ क्षीरनीर जिम अथवा अग्निलोह जिम एकरूपता पमाडिउ । जिम सनत्कुमार स्त्रीरत्न नइ अलकसस्पर्शि करी सभूति मातग मुनि बाध। मासरसाखादि फरी सोदासि राजकुमारि वाधउ । घ्राणलोमि करी घ्राणप्रियकुमारि वाधउ । रूपरागि करी मथुरावाणियइ पाधउ । शब्द तणइ सगि सुभद्रा श्रेष्ठिनी बाधउ । तिम तथा चरहिं कसाएहिं क्रोधमानमायालोम 30 लक्षण चउ कसायह करी जु कर्म वाधउ । जिम तीवोदयप्राप्ति क्रोधि करी मडूकी क्षकि याघउ । - 35 5386)7 Bh. नदि। 8P उड। 9P कुसा। 10 B L P लियइ तउ । 11 Bh P हमउ। 13 Bh कुमा। 15 P omits 12 Pomits 14 Bh adds करी। 16 Poinits 17 P आपणी। 18Pायतउ। 19P परिग्रहप्रमाणातभयभगवमतउ। 20 B L अमच भाषणवचन-15387) IP विवेकता। P। 3 P.adds विहिं । प.पा. १९ अति।
5 १२२ पडावश्यकयालाययोधवृत्ति [5389). ४५७-४६१ अतिशयोदयप्राप्ति मानि करी जिम पशुरामि पाध। अतितीवोदयप्राप्ति मायागुणि करी जिम धनश्री चाधडे । अतिसृष्णोदय संगमि करी मम्मणि याधउं । तिम किसां इंद्रियहं अनइ कसायहं करी कर्म पाधउं इत्याह-'अप्पसत्येहिं' अप्रशस्तहं अस्थानप्रवृत्तहं तथा रागेण या दृष्टिरागलक्षणु रागु तिणि करी । यदुक्तं- कामराग-लेहरागावीपत्करनिवारणौ । दृष्टिरागस्तु पापीयान् दुरुच्छेदः सतामपि । [४५७] कामरागु स्त्रीरतिस्यरूपु । मेहरागु मातृपितृपुत्रपौत्रादिरतिलक्षणु । ति वे ईपत्करनिवारण, किसर अर्थ ? सुसनिषेधनीय धर्मरतिपरायणहं अनेक जीयहं श्रीजंबूस्खामि जिम नियारितत्यइतउ । 'दृष्टि- रागस्तु पापीयान दुरुच्छेदः सतामपि दृष्टिरागु मिध्यादर्शनानुरागु 'सतामपि' साधुहीं रहइं ज्ञानदर्शन- 10 चारिनचंतहीं रहइं दुरुच्छेदु दुस्सनिषेध्यु कष्टनिवारणीउ । परोहित पुत्रभचि सुद्धसंजमपरिणामिहिं मेतार्यजीव रहई जिनेंद्रधM समस्तू प्रशस्यु पुणि जु अशुचि शरीर थिका रहियइ सु एक वरुयउं । इस दृष्टिरागु दुर्निवारु हूयउ तेह नइ प्रभावि नीचातिनीचि' चंडालकुलि मेयकुलि ऊपनउ । तथा रागपदि करी कामराग स्नेहराग पुणि जाणिवा तिणि रागि करी वा 'दोसेण वा' अप्रीतिरूपु द्वेपु चिणि करी जिम गोष्ठामाहिलि वाधडे तिम जु फर्म वाधउं सु कर्मु निंदउं गरिहउं । जे किमइ को कहइ इंद्रियादिकई 15 करी जु कर्मु बाधडं सु ज्ञानातिचारु किसी परि हुयइ । तउ' कहियई' ज्ञान तणउं फलु विरति स इंद्रियादिजयकरी हुयइ । तथा च भणितं- तज् ज्ञानमेव न भवति यस्मिन्नुदिते विभाति रागगणः । तमसः कुतोऽस्ति शक्तिर्दिनकरकिरणाग्रतः स्थातुम् ॥ [४५८] इति फल तणी अवहेलना करी ज्ञानातिचारु । 5389) इंद्रियहं करी द्वादशविध अविरति सूची । तद्यथा-'धारसविहा अविरई मणइंदिय अनियमो छकायवहो' इति । 'चहिं कसाएहि' पंचवीसकपाय नयनोकपाय भेद सूचविया। तथा च भणितं- सोलस जाण कसाया, नव मेया नोकसायाणं । कोहो माणो माया लोभो, चउरो य हुति चउभेया । अण अपञ्चक्खाणा पञ्चरखाणा य संजलणा। [४५९] जल-रेणु-पुढवि-पवयराईसरिसो चउबिहो कोहो । तणसलया-कहऽट्ठिय-सेलत्थंमोवमो माणो ॥ [४६०] मायारलेह-गोमुत्ति-मिंदसिंग-घणममूलममा । लोहो हलिह-कदम-खंजण-किमिरागमारिच्छो॥ [४६१] माया लोभ चे मिलिया रागु कहिई। क्रोध मान चे मिलिया द्वेषु कहियई । तउ पाछइ 'घउहिं कसाएहिं' इणिहिं जि करी राग द्वेप वे लाधा। किसइ कारणि वली 'रागेश व दोसेण ' एउ पहिया । इस न कहिवू । पूर्विहिं एकि एकि फरी कर्मबंधु कहिउ । 'रागेण वा दोसेण या' इणि करी विहुं बिहुँ करी कर्मबंधु कहिउ। 5388) 1 Bh. नीच। 2Bh. omits. $389) 1 Bh, हिमई। 20 25 30 15 5390-5391). ४६२-४६५ ] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $390) अथवा 'दृष्टिरागेण वा' इणि करी मिथ्यात्वसूचा कीधी । सु पुणि मिथ्यात्यु पंचप्रकार हुयइ । अभिनहि एकांति' निश्वयि करी हुयइ सु आमिप्रहिकु । मु पुगि प्राइहिं मिथ्यादर्शनवंत दीक्षितर्हि जि रहई हुयइ । १। अनभिग्रहि एकांत अनिश्चयि करी हुयइ सु अनामिग्रहिकु । सु पुणि मामान्यभिध्याययंतहं जनहं रहई प्राइहि हुयई । २ । अभिनिवेशि अहंकारि करी हुयइ सु आभिनि- वेशिकु । सु मिथ्यात्वु निरहं रहई हुबई । ३ । मंशयि करी हुयइ सु मांशयिक । संत जि छई। जीपदिकपदार्थ तीहं नई विपड सशयलगी हुयइ । ४ । अनाभोगु अज्ञानु तिणि करी हुयइ सु अना- भोगिकु । पृथिवीकायादिकई विकलैद्रियहं असज्ञियहं संमूछिम पंचेद्रियावसानहं सर्चहीं जीयहं रहई हुयइ सु अनाभोगिकु । ५ । तथा च भणितं- आभिग्गहियं अणभिग्गहियं, तह अभिनिवेसियं चेर। संसइयमणाभोगं, मिच्छत्तं पंचहा एच ।। [४६२] 10 वथा हास्य १ रति २ अरति ३ जुगुप्सा ४ भय ५ शोकलक्षण छ नोकसाय पुरुपवेद श्रीवेद नपुंसकवेद लक्षण निन्दि नोकसाय सव्या मिलिया नर नोफसाय कहियई । तथा आगइ 'काएण' इत्यादि परी योग साक्षात्कारिहिं जि पहीसिई । तउ पाछइ ज पद्धमिदिएहिं' इणि गाहा क्री संपूर्ण कर्मनंध. कारण भणियां । तद्यथा- पंधस्स मिच्छ ५ अविरइ १२ कमाय २५ जोगु ति १५ हेयवो चउरो। पंच दुवालम पणवीस पन्नरस कमेण मेया सिं ।। [४६३] मिध्यान ५ पूर्विहिं भणियां । अविरति १२ पूर्विहिं भणी । कपाय नोकसाय पंचवीस पूर्थिहिं भणिया । जोग १५ भणियई। सचं मोसं मीसं असचमोसं मणं तह पई य । उरलविउच्चाहारा मीसा फम्मडग मिप जोगा ।। [४६४] 20 निनोक्तू जीवादितत्त्वचिंता प्रवृत्तु साच मनु २ । मिथ्याशास्त्रचिंता परिणतु मनु मृपामनु । पड मनु इति पर्यायः । लोग्व्यवहारचिताप्रवृत्तु मनु सत्यम्पु मिधु मनु ३ । शून्यनापतितु अमत्यापु मनु म मापन यूड ४। यचनु पुणि पउभेदि । जीरादितत्त्व सप्तभंग प्रतिपादकु सन्यु वचनु १। मिध्याशाग्नार्थ प्रतिपादकु अमत्यु पचनु २ । लोकव्यवहारभाषाप्रति गदकु मिश्रितु सन्यासत्यु पचनु ३ । यापारस्यायचनु मदायस्यायधनु सर्वथा शून्यवापतित मन जीर तणउ यचनु अमरााम्पु न सापडं न5 पर पपनु ।४। सपा औदारिक पेमिय आहारक औदारिकमित्र वैरियमित्र आदारकमिश्र फार्मगरक्षा सात पाय । परं मन पपन पाय सव्या मिलिया पनरा जोग पनन्द मनायन पर्मांध हेतु भगिया। इंद मा 'अपमत्येदि इगि करी पीताई। पारपंधरेतु जूजुग परी सत्यन फर्मयंध सण प्रतिरमणु 'निंद गं ए गरिशामि' इति घरी पीर । सानातिपार प्रतिक्रमणु मनि । 5391) मंत्री मायपत्तीपार प्राीरमणु अना पान मसीक्रमणु भगा । आगमपे निगमपे, टाणे चरमणे अणामोगे। अमिनोगे अनिओगे, पहिषमे देमिपं मनं ।। [४६५] 3320"I Bh. 11: omits.
5 10 15 १२४ पहायश्यकवालाययोधवृत्ति [5392-8394). ४६६-४७० मियादृष्टि रथयात्रादिदर्शनानिमित्त कुनूहलयसि आसमंतात् गमनु आगमनु तिणि हंतइ 'आग. मणे' गृहादि माहइतउ तिगिहिं नि कारणि निर्गमनु निस्सरणु तिणि हूंतइ 'निगामणे । जु की वाधडं इसउं पाछा हूंत आवइ छइ । तथा मिथ्यादृष्टि देवकुलादिकि स्थानि अवस्थानि हूंतई । अथवा मिथ्या दृष्टि स्थादिदर्शननिमित्तु मार्गि तेह आवता सीम अयस्थानि हूंतइ । तीही जि मिथ्यात्व देसिना निमित्तु चंक्रमणि वैगि करी गमनि हूंतइ । अथवा तिहाई जि प्रेक्षणकादि प्रेक्षणनिमित्तु ओरई' परइ परिभ्रमणि हूंतइ । किसइ हूंतइ । 'अणाभोगे' अनुपयोगे अज्ञानभावि । 'अमिओगे' राजाऽभिओगादिकि तदुक्तं- रायाभिओगो य १ गणाभिओगो २ वलामिओगो ३ देवयाभिओगो ४। गुरुनिग्गहो ५ वृत्तिकंतारो ६ य छ छिंडियाओ जिणसासगंमि ।। [४६६ ] नियोगे श्रेष्ठिपदादिलक्षणे । शेपं पूर्वयत् । ५ । 8392) अथ सम्यक्त्वातिचारप्रतिक्रमणनिमित्तु भणइ । संका १ कंख २ विगिंछा ३ पसंस ४ तह संथवो ५ कुलिंगीसु । सम्मत्तस्सइयारे पडिकमे देसियं सव्वं ।। [४६७] दर्शनमोहनीय कर्मोपशमादि समुत्थु अहंदुक्त सत्त्वश्रद्धानरूपु शुभु आत्मपरिणामु सम्यक्त्यु कहियइ। 5393) तिणि सम्यक्त्यपरिणामि हूंतइ जीव रहई तत्त्वबुद्धि हुयइ इणि कारणि ईहां नवतत्त्व विचारु लिसियइ। जीवाजीया पुनं पावा-ऽऽसव संवरो य निजरणा। बंधो मुक्खो य तहा नव तत्ता टुंति नायचा ।। [४६८] जीवतत्तु १ अजीववत्खु २ पुण्यतत्त्वु ३ पापतच्चु ४ आश्रवतत्यु ५ संवरतत्त्वु ६ निर्जरावत्यु 20 ७ वंधतत्खु ८ मोक्षतरवु ९ एवं नाम नवतत्त्व 'नायव्या' जाणियां । चउदस चउदस घायालीसा, बासीय हुँति पायाला । सत्तावन्नं बारस चउ नव भेया कमेणेसि ॥ [४६९] $394) जीवतत्त्वु चऊद भेद १ अजीवतत्त्वु चऊद भेद २ पुण्यतत्वु वइतालीस भेद ३ पापतत्वु वियासी भेद ४ पाश्रयतत्त्वु बहतालीस भेद ५ संवरतत्वु सतापन भेद ६ निर्जरातचु पारस भेद ७ बंधतत्यु चत्तारि भेद ८ मोक्षतत्त्वु नव भेद ९ क्रमि करी नयही तत्व तणा भेद विसई 26 छहुत्तर हुयई। तथाहि- एगिदिय सुहमियरा सनियर पणिदिया विति चऊ । अपजत्ता पजता कमेण चउदस जियट्ठाणा ।। [४७०] एकिंद्रिय पृथिवीकाय अकाय तेयकाय वाउकाय वनस्पतिकाय । लक्षण कहियई । ति सूक्ष्म पुगि यादर पुणि एवं भेद बि एफेंद्रिय । जीई रदई मनु हुयइ ति 'सन्नी' । जीहं रहई 30 मनु न हूयई ति 'इयर' 'असन्नी' कहियई। एवं भेद वि पंचेंद्रिय । स 'विति चऊ' इति इंद्रिय तेइंद्रिय चरिंद्रिय सहित हूतां भेद साव। सातइ पर्याप्तापर्याप्त विहुं भेदहं करी चऊद् भेद । ए चऊद जीवस्थान । 8391)1 Bh. उरइ।
5395-8396). ४७१-४७७] श्रीतरुणनभाचार्यकृत १२५ $395) धम्मा धम्मागासा तिय तिय मेया तहेव अद्धा य । संधादेस पएसा परिमाणु अजीव चउदसहा ।। • [४७१ धर्मास्तिकायद्रव्यु अमूर्तुं लोकव्यापक परिणामिनित्यु । जीवाजीवगति करी अनुमान प्रमाण गोचर छद्मस्थह रहई । तथा हि- लोकु धर्मास्तिकायद्रव्य सहितु । जीवाजीवगतिजुक्तत्वइतउ । जु धर्मास्तिकायद्रव्य सहितुन । हुयई सु जीवाजीयगति सहित पुणि न हुयई जिम अलोकाकाशु । जीवाजीयगति जुक्तु लोकु तिणि कारणि धर्मास्तिकायद्रव्य सहितु । एहू जु अथु भणिउ । यथा- जीवानां पुद्गलानां च, गत्युपष्टंभकारणम् । धर्मास्तिकायो ज्ञानस्य, दीपचक्षुष्मतां यथा ।। [४७२] तथा अधर्मास्तिकायद्रव्यु पुणि अमूर्तुं लोकव्यापक परिणामिनित्यु जीवाजीवस्थिति करी अनुमान 10 प्रमाण गोचरु छद्मस्यहं रहई । तथा हि लोकु अधर्मास्तिकायद्रव्य सहितु जीवाजीवस्थिति महितत्त्वइतर जु अधर्मास्तिकायद्रव्यजुक्तु न हुयई सु जीवाजीयस्थिति सहित पुणि न हुयई । जिम अलोकाकाशु । जीवाजीवस्थिति सहितु लोकु तिणि कारणि अधर्मास्तिकाय द्रव्य सहितु । तथा च भणितं- जीवानां पुद्गलानां च, स्थित्युपष्टंभकारणम् । अधर्मः पुरुपसेव, तिष्ठासोरवनिः समा । [४७३] 13 $396) आकाशु पुणि अमूर्तु लोकालोक व्यापक परिणामिनित्यु सु पुणि अवकाशलिंगगम्यु। तथा प भणितं- जीवानां पुद्गलानां च, धर्माधर्मास्तिकाययोः। बदराणां घटो यद्वदाकाशमवकाशदम् ॥ [४७४]] ए बिन्हाइ द्रव्य देश प्रदेश भेदइतर विविध । तथाहि । धर्मासिकायद्रव्यु । धर्मास्तिकायदेश । धर्मासिकायप्रदेश । एवं अधर्मासिकायद्रव्यु । अधर्मा- निकायदेश। अधर्मास्तिकायप्रदेश। तथा आकाशस्तिकायद्रव्यु । आकाशास्तिकायदेश। आकागा- सिकायप्रदेश । एवं नय अजीरभेद । दगमा 'अदा' कालु स्कंध । देश प्रदेश केरल परमाणुभेदहं परी पुदल पर भेदे । ति पुद्गल मूर्तिमंत स्पर्श रस गंध वर्ण शब्द स्वभाव संपात विघात संजात जिनहं फदिया। तथा च भणितं- स्पर्शरसगंधवर्णशब्दा मृखभावजाः । संघातभेदनिष्पन्नाः पुद्गला जिनदेशिताः ॥ [४७५] स मिलिता पतुर्दश मजीरभेद हुयई । ए जु भयं भगइ- धम्माधम्मा पुद्गल नह कालो पंच इंति अजीपा । गलसंठाणो धम्मो घिरसंठाणो अहम्मो य ॥ [४७६] 0 एह ना अर्थ पूर्वगाह ना अर्थि मनः मगर भनित। अवगाहो आगारां पुग्गलजीगण पुन्गला गउहा । गंधा देम पएमा, परमाणू पेर नापा । [४७] 1393) | Bhalisghaरिम मा 20 - । 25 5 15 पडावश्यकघालावबोधवृत्ति [5997 - 3398). ४७८-४८७ एहइ गाह भणितार्थ। 8397) कालस्वरूपु कहइ । समयावली मुहुत्ता दीहा पक्सा य मास परिसा य । भणिओ पलिया सागर, ओसप्पिणिसप्पिणी कालो॥ [४७८] परम निकृष्ट काल समउ कहियइ । असंख्यात समयहं आवलीका कहियइ । जिसे वि सए छप्पन्ने मेलिते हूंते एकु मुहूर्नु हुयइ तिसरं काल तणउ अंशु आपली कहियइ इत्यर्थः । वि घटिका मुहूर्तुं । दीह चतुःप्रहररुप दिवस । पंचदस दिवस पक्षा। वि पक्ष मास । पारस मास वरिस 1 पलिओवम सागरोक्म उत्सपिणी अवसर्पिणी । यथा । उत्सेधांगुल योजन प्रमाण समचतुरस्रकूपगत एकाहिक सप्ताहिकांनू वालाग्र कृत असंख्यात संड वरस सय एकैकाऽपहारि कीजतइ जेतलइ कालि सु कूपु 10ठालउ थाइ सु कालु पल्योपमु । दस कोडाकोडि पल्योपमहं एकु सागरोपमु । दस सागरोपम कोडाकोडि प्रमाण उत्सर्पिणी । दस कोडाकोडि सागरोपम प्रमाण अवसर्पिणी । एवमादि कालभेद तीहं माह पारमार्थिक समयरुपु कालु । वीजा आयली प्रभृति काल्पनिक कालभेद जाणिवा । जं जोयणवित्थिन्नं तं तिउणं परिरएण सविसेसं । तावइयं उधिद्ध, पल्लं पलिओवमं नाम ॥ [४७९] एगाहिय वेहिय तेहियाण उक्कोस सत्तरत्ताणं । संमढे संनिवियं भरियं तं वालकोडीहिं॥ [४८०] इककमओ लोमं कटुमसंसिअखंडमुहिस्सं । समछेयाणंऽतपएसियाण पलं भरिाहि ॥ [४८१] वाससए वाससए इकिके अवहियंमि सुहुमंमि। सुहुमं अद्धापलियं हवंति वासा असंखिजा ॥ [४८२] एएसि पल्लाणं कोडाकोडी हविज दसगुणिया । तं सागरोवमस्स उ इफस्स भवे परीमाणं ।। [४८३] दस सागरोपमाणं पुनाउ हवंति कोडिकोडीओ। ओसप्पिणी पमाणं तं चेयुस्सप्पिणीए वि ॥ [४८४] ओसप्पिणी अणंता पुग्गलपरियट्टो मुणेयल्यो । तेऽयंताऽतीयद्धा अणागयद्धा अणंतगुणा ।। [४८५] इति कालस्वरूपम् । 5398) अथ पुण्यभेद पहियई। साउच्चगोय मणुदुग सुरदुग पंचेंदिजाइ पणदेहा । आइति तणु उवंगा आइग संघपण संठाणा ।। [४८६] चन्न चउप.गुरुलहु परपाउस्मास आययुञ्जोयं । सुभखगई निमिण तमदम सुरनर तिरिआउ तित्थयरं ।। [१८७] सातवेदनीउ १ उच्चो २ मणुदुगु-मनुप्रगति मनुष्यानुपूर्वी मुरगु-सुरगति मुण्णुपूर्षी ६ पंचेद्रियजाति ७ औदारिक पेंक्रिय आहारक तेजस कार्मश लग पांच गरीर १२ औदारिरांगोपांग 25 30 $399-5400), ४८८-४९३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १२७ वैक्रियांगोपांग आहारकांगोपांग नामक त्रिन्हि उपांग १५ । वऋपभनाराच संहननु १६ समचतुस्र- संस्थान १७ । सुभवर्ण १८ सुभगंध १९ सुभरस २० सुभस्पर्श २१ लक्षणु वर्णादि चतुष्कु । अगुरुलघु २२ पराघातु २३ उच्छ्यासु २४ आतपु २५ उद्योतु २६ सुभखगति २७ निर्माणु २८ । तस २९ वायर ३० पजत्तं ३१ पत्तेय ३२ थिरं ३३ सुभं ३४ च सुभगं ३५ च । सूसर ३६ आइज ३७ जसं ३८ तस दसगं होइ नायव्यं ॥ [४८८] बस चादर पर्याप्त प्रत्येक । थिर सुभ सुभग सुस्वर आदेय यशःकीर्तिलक्षणु स दसकु कहियइ । सुराउ ३९ नराउ ४० तिर्यगाउ ४१ तीर्थकरनामकर्म ४२ ए यइतालीस पुण्यप्रकृति कहियइं। $399) अथ पापप्रकृति लिखियई। नाणंतराय दसगं नव वीए नीयऽसाय मिच्छत्तं । थावर दस निरयतियं कसाय पणवीस तिरिय दुगं ॥ [४८९] 10 इग बि ति चउ जाईओ कुखगइ उववाय हुंति पावस्स अपसत्थं वन चऊ अपढम संधयण संठाणा ।। [४९०] मतिज्ञानावरण १ श्रुतज्ञानावरण २ अवधिज्ञानावरण ३ मनःपर्यवज्ञानावरण ४ केवलज्ञानावरण ५ दानांतराय ६ लाभांतराय ७ वीयांतराय ८ भोगांतराय ९ उपभोगांतराय १० लक्षणु ज्ञानांतराय दसकु । निद्रा ११ निद्रानिद्रा १३ प्रचला १३ प्रचलाप्रचला १४ स्त्यानर्द्धि १५ चक्षुर्दर्शनावरण 15 १६ अचक्षुर्दर्शनावरण १७ अवधिदर्शनावरण १८ केवलदर्शनावरण १९ लक्षण नव दर्शनावरणभेद नीचैर्गोन २० असातावेदनीय २१ मिथ्यात्व २२ । थावर २३ सुहुम २४ अपञत्त २५ साहारण २६ अथिर २७ असुभ २८ दुभगाणि २९ । दूसर ३० ऽनाइजेहि य ३१ अजसेण य ३२ वीयदसगं तु ।। [४९१] थावर सूक्ष्म अपर्याप्त साधारण अधिर असुभ दुर्भग दुस्वर अनादेय अयशःकीर्ति लक्षणु थावर 20 दसकु बीय' दसकु कहियइ । निरयतियं नरकगति ३३ नरकानुपूर्वी ३४ नरकायुर्लक्षणु निरयतिकु कहियइ ३५ । कपाय पंचविंशति-सोलस कपाय नय नोकसाय लक्षण चारित्रावरणीयकर्मप्रकृति तीहं नइ मीलनि ६० तिरियदुर्ग तियंचगति तिर्यगानुपूर्वी ६२ एकेंद्रियजाति ६३ वेइंद्रियजाति ६४ इंद्रियजाति ६५ चउरिंद्रियजाति ६६ कुत्सितविहायोगति ६७ उपघात ६८ असुभवर्ण ६९ असुभगंध ७० अमुभस्पर्श ७१ असुभरस 25 ७२ लक्षणु असुभवर्ण चतुष्कु कहियइ ऋषभनाराच ७३ नाराच ७४ अर्द्धनाराच ७५ कीलिका ७६ सेवार्त ७७ लक्षण अपढम पांच संहनन न्यग्रोध परिमंडल ७८ सादि ७९ वामन ८० कुब्ज ८१ हुंड ८२ लक्षण अपढम पांच संस्थान ए बियासी पाप प्रकृति कहियई । 5400) अथ आश्रयभेद लिसियई। इंदिय ५ कसाय ४ अवय ५ जोगा पंच चउ पंच तिनि कमा । किरियाओ पणवीसं इमाउ ताओ अणुरुपसो॥ [४९२] काइय १ अहिगरणीया २ पाउसिया ३ पारियावणी किरिया ।। पाणायवाया ५ऽभिय ६ परिग्गहिया ७ मायवित्ती य ८॥ [४९३] $399) 1 Bh. omits. 30 . . १२८ पडावश्यक्तालाययोधवृत्ति [$401) ४९४-४९७ मिच्छादसणवित्ती ९ अपञ्चक्साण १० दिहि ११ पुट्ठी १२ य । पाडुचिप १३ मामंतोगणिय १४ चेसहि१५ साहत्यी १६ आणयणिय १७॥[४९४] वियारणिया १८ अणभोगा १९ अणरकसपचइया २० । अन्ना पओग २१ समुयाण २२ पिज २३ दोसे २४ इरियारहिया २५ ॥ [४९५] तर ज पायि करी कीजइ स काइकी रिया १, अधिकरणि पगादिकि करीब कीजइ स आधि परणिकी क्रिया २, प्रवपि प्रकृष्टकोपि परीज कीनइ स प्राद्वेषिकी निया ३, अनेरा प्राणिया तणइ परितापि कष्टि करी ज कीजइ स परितापनिकी क्रिया ४, प्राणातिपाति जीवविनासी करी ज कीजइ स प्राणातिपातिकी मिया ५, आरभि पृथिवीकायाद्युपघाति करी ज की नइ स आरभिती क्रिया ६, परिमहि मू परिणामि करीज कीनइ स पारिग्रहिकी ७, मायाप्रत्यया मायानिमित्ता क्रिया ८, मिथ्यात्व- 10प्रत्यया मिध्यात्यहेतुका ९ सयमविघातकारि कपाय तणउ प्रत्यारयानु परिहारु जिणि क्रिया कीनती हूती न हुयइ स अप्रत्यारयान क्रिया १०, रागद्वेपसहित दृष्टिक्रिया दृष्टि ११, रागपूर्व स्त्रीकाय सस्पर्शलक्षण स्पृष्टि क्रिया १२, प्रतीति पूर्वकोत्पन्न क्रोधादि क्रियास्थानु तेह आश्रयी करीज क्रिया कीधी स प्रातीतिकी १३, समतइतउ सामस्त्य इतउ उपनिपातु आगमनु स्त्री पशु प्रभृतिकह जीवह तणउ जिहा हुयइ सु स्थानु समतोपनिपातु कहियइ । तिहा ज निया हुयइ स सामतोपनिपातिकी १४, निसृष्टि सहजु तिणि क्रीज 15 क्रिया हुयइ स निसृष्टिकी १५, चिरकाल सेवित पापानुष्ठानविपइ जु स्वभावइतर अनुज्ञानु स नैसृष्टिकी १५, आपणइ हाथि कीधी खास्तिकी अतिकोपयसइतउ अन्य पुरुपसाध्य ज क्रिया आपणइ हाधि कीनई स स्वास्तिकी १६, आनयनि फ्री नीपनी आनयनिकी स पुणि भगवति वीतरागि भणिया छइ जीवादिक- तत्त्व तीह ताउ आपणी बुद्धि करी अनेरइ प्रकारातरि करी आनयनु प्ररूपणु तिणि करी निष्पन्न नय- निकी १७, विदारणु परह रहइ अप्रकाश्यु हुयइ तेह नउ प्रकाशनु तिणि करी निप्पन वेदारणिकी १८, 20अनवभोगा अप्रत्युपेक्षित अप्रमार्जित दु प्रमानित प्रदेसि अज्ञा वि शरीरादि निक्षप लक्षणक्रिया १९, अनयकाक्ष किया जिनोक्तानुष्ठान विपइ प्रमादवशवर्तिता करी अनादर क्रिया २०, प्रयोग धायन वल्गना- दिकु कायव्यापारु ।जीवपीडाकारकु परुषवाक्यादिकु वचनव्यापारु। द्रोहेाभिमानादिकु मनोव्यापारु । तेह नइ करणी करी नीपनी प्रायोगिकी २१, समुदानु इद्रिउ तेह नी क्रिया देशसर्वोपघातरूपु व्यापार स समुदा नक्रिया २२, "पिज' प्रेम प्रत्ययरिया २३, 'दोसे' द्वेप प्रत्ययक्यिा २४, ईरण ईर्या गमन तिणि उपलक्षितु ॐ पथु मागु ईर्यापथु तिहाज जीवघातादिक मिया स ईपिथिकी क्रिया कहियइ । २५ ए पचवीस क्रिया। मन वचन काय त्रिन्हि जोग कहियइ, प्राणातिपात १ मृपावाद २ अदत्तादान ३ मैथुन ४ परिग्रह ५ प्रमाणता लक्षण पाच अणुव्रत कहियइ । क्रोध मान माया लोभ नाम चत्तारि कपाय कहियइ । फरसन रसन प्राण चक्षु श्रयण नाम पाच इद्रिय कहियइ । सर्व मीरनि चइतालीस आश्रवभेद कहियइ । $401) अथ सवरभेद लिसियइ । समिई ५ गुत्ति ३ परीसह २२ जइधम्मो १० भावणा १२ चरित्ताणि ५ । पण ति-दुवीस दस-चार पंचमेएहि सगरना ।। [४९६] समिति गुप्ति पूर्विहिं जिम भणी तिमहिं जि जाणवी । खुहा १ पिरासा २ सी ३ उण्हं ४ दंसा ५ऽ गेला ६ अइ ७ स्थिय ८। चरिया ९निसीहिया १० सिजा ११ अकोस १२ यह १३ जायणा १४॥[४९७] 30 35 २९ . $401 ). ४९८-४९९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत अलाभ १५ रोग १६ तणप्फासा १७ मल १८ सकार १९ परीसहापना २० । अन्नाण २१ संमत्तं २२ इय वावीसं परीसहा ।। [४९८] यथा 'खुहा' इत्यादि । खुहा' भूख सह जि परीपहु तप तणइ कारणि अनेपर्णाय अशुद्धपिंड परिहार कारणि मुनिहिं परीसहियई । इणि कारणि खुहा परीसह १ । 'पिवासा' जलपान वांछा । पुणि मासुकजल तणइ अलाभि' मुनिहिं परिसहियइ अहियासियह तिणि कारणि पिवासा परीसह २ । आतापना 5 निमित्त शीतसहनु शीत परीपहु ३ । तापसहनु उष्णपरीपहु ४ । 'दस ' डांश मगसा चउरिद्रिय जीवविशेष इस ति उपलक्षण । अनेराई जि के जूका मत्कुण मक्षिका पिपीलिका सुलहलादिक जीव ति पुणि जाणिया दंसादिक जीव, जेतीवार शरीरि विलगद तेतीवार तीहं ऊपरि द्वेप तण अकरणि पीडा तणइ अहियासनि तीहं जीयहं तणइ अनिवारणि भय तणइ अकरणि सपरिपहु जाणिवउ ५ । 'अचेल ' वस्त्रसंपत्ति तणा अभावि भाविहिं शोभादि परिहार निमित्त जीर्णमलिनादि वस्त्रपरिधानि दैन्यभाव तणइ अकरणि आकांक्षा 10 तणइ अभावि अचेल परीपहु ६ । अरति मोहनीय कर्मोदयवसइतउ चित्तविकार तेह तणइ निधि अरति परीपदु ७। स्त्री तणउं परिपणु तनिरपेक्ष भावि करी रणु ब्रह्मचर्य प्रतिपालनु स्त्री परीपशु ८ । चर्या ग्राम नगरादिकहं अप्रतिबद्धभावि करी विहार करणु तेह नउँ परिषहणु चर्या परीपतु ९ । नैपेधिकी स्वाध्यायभूभि शून्यगृहादिक तेह नउं परिषहणु उपसर्गभाविहिं भय तण अकरण 15 नेपेधकी परीपहु १०। 20 शय्या वसति तेह नउं परिपहणुं तिहां जु दुक्खु तेह तणी उपेक्षा शय्या परीपतु ११ । आक्रोशु दुर्वचनादिकु तेह नउं परिपहणु आक्रोश परीपहु १२ । व्यधु अथवा बंधु दंडादिताडनु तेह नउ परिपहणु यध परीपतु १३ । याञ्चा भिक्षा तेह नउं परिपहणु मानवर्जनु १४ । भलाभु भक्तादिकहं तणी अप्राप्ति तेह नउँ परिषहणु दीनताभाव तणउ अभावु १५ । रोग व्याधि तेह नउं परिपहणु पीडासहनु चिकित्सापरिवर्जनु वा रोग परीपतु १६ । तृण वर्भाविक तीह नउं स्पर्श तेह नउँ परिषहणु । संस्तारकादिनिमित्तु तृणमहणु तृणस्पर्श कर्कशता सहनु स्पर्श परीपा १७ । सर्वतो देशतो वा स्नानोदनादिवर्जनु मल परीपटु १८ । सत्कारु वस्त्रादिपूजापूर्वक राजाविकृताभ्युत्थानादिकु तेह नउं परिषद्दणु तेह नइ संभविहि आत्मोत्कर्षपरिवर्जनु सत्कार परीपहु १९ । प्रज्ञा मति तेह नह अभावि उद्वेग तणउं अकरणु प्रज्ञा तणइ संभरिहिं तह मवर्जनु प्रज्ञा परीषद् २०। ज्ञानु मत्यादिकु तेह नइ अभावि उद्वेग तण अकरण,विशिष्टता संमवि मद तणर्ड अकरणु, अमावि दीनता परिवर्जनु ज्ञानपरीपगु २२ । सम्यक्त्यु तत्वश्रद्धान तेह नउ परिपत्णु जिनेद्रहं विपद माणातिपातादि विरत गुरहं विषां जिनोक्त जीवादितत्त्वहं विषद अभ्रद्धानु तथा भाव तणउं अमननु तेह तण वर्जनु सम्यक्त्व परीपटु २९ । इति धावीस परीपह, आठ अनइ वापीस त्रीस। खंती १ य मदव २ जव ३ मुत्ती ४ तब ५ संजमे ६ य पोधब्बे । सच्चं ७ सोपं ८ आकिंचणं ९ च यंभं च जइधम्मो १०॥ [४९९] . क्षांति फोधोपशमु १, माईबु मानोपशमु २, आबु मायोपशम ३, मुक्ति लोमोपशम ४, तपुशवसायि ५, मंजगु सत्तरभेछ । 401)ILh. पुगि प्रामुरजतारमारि । 30 पडावश्यकवालावधीधवृत्ति [ $401). ५००-५०६ , 10 यथा- पंचायवाद्विरमणं पंचेन्द्रियनिग्रहः । कपायजयः दण्डत्रयाविरातिश्चेति संनमः । सप्तदशभेदः ।। [५००] सुगमा ६ा सत्यु सद्भूतभावभाषणु ७, शोचु-संजमातिचार वर्जनु ८, आकिंचिन्यु ९, नि:परिग्रहता ९, 5 'वंभु'-ब्रह्मचर्यु १०, इति दशविधु यतिधर्मु १०. बीस अनइ दस चियालीस, भावना १२ मालनि ५२। पांच चारित्र यथा- सामाइयऽत्य पहमं, छेओवट्ठावणं भवे वायं । परिहार विसुद्धीयं, सुहुमं तह संपरायं च ॥ [५०१] तत्तो य अहवायं खायं, सबंमि जीवलोगमि ] जं चरिऊण सुविहिया, वच्चतिऽयरामरं ठाणं ॥ [५०२] सामायिक चारित्तु १, छेदोपस्थापनकु चारित्तु २, परिहारु तपेविशेषु तेहू जु चारितु परिहार• विशुद्धि चारित्तु ३, यथा परिहरणं परिहारु तपोविशेषु तिणि जि चरई ति परिहारविशुद्धिक कहियई । ति पुणि विहुं भेदे हुयई । एकि निविंशमानक । एकि निर्विष्टकायिक । तीहं विढं माहि परिहार तप रहा जि 25 आसेवक ति निर्विशमानक । जेहे पूर्विहिं परिहार तपु आसेविउ कघिउ हुयई ति निर्विष्टकायिक । तथाहि-नवकु साधु गए हुयइ । तीहं माहि एक कल्पस्थितु याचनाचार्यु थापियह । यीजा चत्तारि पारिहारिक निर्विशमानक हुयई । चत्तारि निर्विएकायिक हुयई । परिहारियाण उ नवो जहन्नु मझो तहेव उकासो । सी चन्द वासकाले भणिओ धीरेहिं पत्तेयं ।। [५०३] तोहं निर्विशमानकहीं अनइ निर्विप्रकायिकहीं तणउ तपु विविधु शीतकालि उष्णकालि वर्षाकालि । धीरहं तीर्थकर गणहरं कहिउ । यथा शीतकालतपु १ उष्णकालतपु २ वर्षाकालतपु एक फ त्रिविधु । जघन्य मध्यम उत्कृष्ट भेदइतउ हुयइ-ता उप्णकालतपु कहा- तत्थ जहन्नो गिम्हे चउत्यु छटुं तु होइ मन्झिमओ । अट्ठममिह उबोसो इत्तो सिसिरे पवक्खामि ॥ [५०४] सिसिरे उ जहन्नाई छट्ठाई दसमु चरमगो होइ । यासासु अट्ठमाइ वारसपनंतगो नेओ। [५०५] उष्णकालि-अतिरूक्षता भावइतउ चतुर्थ जघन्य तपु, छ8 मध्यमु तपु, अट्ठमु उत्कृष्ट सपु । शीतकालि ग्रीष्मइतर किंचित् साधारणि छटु जयन्यु । अष्टमु मध्यम दसमु उत्कृष्ट । तथा थकालि-शीतकालही कन्हा अतिसाधारणि अष्टमु जयन्यु दामु हादरामु मध्यम उत्त। पारणगे आयामं पंचमु गहो दोसुभित्रको भिसे । कापट्ठिया वि पइटिण करिने एमेशयामं ॥' [५०६] पारणइ उन्हाले सीयाले दरसाले तीदं रहा आंबिलु यह । 101)AYute the Prakrit form in the sit verse 3BU.सकारिही। 4 B. drops the serse after mentioning i 1971 SBh. उन्हात्र 20 25 30 १३१ 15 5401-$402) ५०७-५०९ श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत तथा सस्टष्टाऽसस्पृष्ट प्रथम बि भिक्षा वर्जी करी बीजी उद्धृतादिक पाच भिक्षा तीह नउ बहु ग्रहणु नियमा नियम सउ करेवक । पुनरपि दिनि दिनि बिहु भिक्षा तणउ अग्रहु अग्रहण करेवउ । किसउ अर्थ । पाच भिक्षा माहइतउ विउ भिक्षा लेवा तणउ अभिग्रहु इच्छानुसारि करिवउ । बिई जि भिक्षा मइ लेवी इसी परि तिहा ई एक भक्त विपइ एक पानक विपद। एउ चउत्थादिकु परिहारकह तणउ तपु । जि पुर्णि कल्पस्थितादिक पाच तीह माहि एकु वाचनाचार्यु चत्तारि अनुचारिया । ति पुणि इसी ही जि परि भिक्षा 5 भिग्रह सहित इता प्रतिदिनु आबिलु करइ । इसी परि छ मास सीम तपु करी पाउइ जि पारिहारिक ति अनुचारक हुयइ छ मास सीम' । जि अनुचारफ ति परिहारिक हुयइ छ मास सीम । पाछइ कल्पस्थितु वाचना चार्य छ मास सीम परिहार तपु करइ । बीजा आठ जि पारिहारिक अनुचारक हुता तीह माहइतउ एक कल्पस्थितु वाचनाचार्यु हुयइ बीजा सातइ अनुचारक हुयइ मास छ सीम । इसी परि अढारहे मासे परिहार तपु पूजइ । एउ तपु तीर्थकर कन्हइ कीजइ अथवा तीर्यकर कन्हइ जिणि कीधउ हुयइ तेह कन्हइ कीजह 1 10 सातिशयश्रुतसभषि कीजइ ३ सूक्ष्मसपरायु दसमउ गुणठाणउ। तऊ जु चारित्तु सूक्ष्मसपराय चारित्तु र यथाख्यात चारित्तु केवलज्ञानावस्थाभावि ५ ए पाच चारित्र तीह नइ मीलनि कधिइ बावन अनइ पाच सत्तावन भेद सवर तणा हुयइ । 5402) अथ निर्जरा अनइ बधभेद लिखियइ । वारसविहो तवो निज्जरा य वंधो य चउविगप्पो य । पगइ ठिइ अणुभाग पएसमेएहिं नायब्यो । [५०७] बाह्यतपभेद छ अतरगतपभेद छ । ए बारहरिह निजरा । प्रकृतिवधु १, स्थितिबधु २, अनुभाग बधु ३, प्रदेशवधु ४, इतिचतुर्धा वधु । यथा- स्वभावः प्रकृतिः प्रोक्ता स्थितिः कालावधारणम् । अनुभागो रसो ज्ञेयः प्रदेशो दलसंचयः ॥ [५०८]] जह कर्म नउ जिसउ स्वभावु सु तिसी परि वाधियह । एउ स्वभावु नधु ॥ यथा- पड पडिहार सि मज्जा हडि चित्तकुलाल भंडगारीण | जह एएसिं भावा कम्माण वि जाण तह भावा ॥ [५०९] 25 निर्मल इ दृष्टि पटि आवरी हुती जिम देखइ काई नही तिम ज्ञानारणि आचरिउ हुतउ जीवु ज्ञानमयि दूतोई जाणइ काई नहीं । इणि कारणि पट सद्भावु ज्ञानापरणु कर्मु १ । जिम पटिहारु जा रहा मारिन मेल्दा तेर र राजा देखणहारू हूतउ देखा नहीं तिम दर्शनावरणि करी आवरिउ हुतउ जीतु सर्व यस्तु सामान्यज्ञानसद्भावू हुतउ सामान्यज्ञान रहित हुयइ । इणि कारणि पहिहारसद्भावु दर्शनावरण कर्मु २। जिम मधुलित तीक्षण खड्गधारा जीभ करी लिहीती दूती पहिलउ मधुरास्वाददायक हुयह पाउइ छेदाधान 30 हेतु करी कटदायक हुयइ तिम सातवेदनीय कर्म सुररहेतु असातयेदनाय झK दुसदेत हुयर तिणि काराणि मधुलितसद्गधारासद्भावु वेदनीय कर्मु ३ । 101)} omits 8Bh omits छमागगीम। $10%) 1 Bb pats 8 initulls in both the cases 20 7Bh हमी परि।
5 10 15 पक्षावश्यकयालाययोधवृत्ति [६402). ५१०-५२१ जिम मधु पीध सचेतनावस्था फेडइ अचेतनावस्था करइ तिम मोहनीउकी जीव रहई चारित्र घेतना अपहरह । अचेतना फरद तिणि कारणि मद्यपानसद्भावु मोहनीउ कर्मु ४ । निम चोर हदि धातिऊ हदि वियोग पाखइ छूटइ नहीं तिम आयुःकर्म तणइ सद्भावि जीवु भयांतरि जाई न सकई तिणिं कारणि जिसउ हडि सद्भावु तिसउ आयुःकर्म सद्भावु ५। जिसउ चित्रकर नउ सद्भावु तिसउ नामकर्मतणउ सद्भावु ६ । जिसउ कुंभकार सद्भाबु तिसउ गोत्रकर्म सद्भावु ७। जितउ भंडारी तण: सद्भाबु तिसर अंतरायकर्म तणउ सद्भावु । तथा च भणितं- सरगम्गय ससिनिम्मलयरस्स जीवस्स छायणं जमिह । नाणाधरणं कम्मं पडोवमं होइ एवं तु । [५१०] ह निम्पला वि चक्र पडेण फेणावि छाइया संती ) मदं मंदतराग पिच्छइ सा निम्मला जइवि नाणावरणं ॥ [५११] जह राया तह जीवो पडिहारसमं तु दंसणावरणं । तेणि ह विवंधएणं न पिच्छए सो घडाईयं ।। दसणावरणं ।। [५१२] महुलित्त निसियफरवालधार जीहाइ जारिसं लिहणं । तारिसयं वेयणिय सुहृदुइ उप्पायगं मुणइ ॥ [५१३] महुआसायण सरिसो सायावयस्स होइ हु विवागो। जा असिणा तहिं छिज्जइ सो र विवागी असायस्स ॥ वेयणीयं ।। [ ५१४] जह मग्नपाणमूढो लोए पुरिसो पण सो होइ । तह मोहेण वि मूढो जीवो वि परव्यसो होइ । [५१५] मोहेइ मोहणीयं तंपि समासेण होइ विदं तु । दसणमोहं पदमं चरित्तमोहं भवे धीयं ॥ [५१६] दसणमोहं तिविहं सम्म मीसं च तह य मिच्छत्तं । सुद्धं अद्धविसुद्धं अविसुद्धं तं जहा कमसो । [५१७] केवलनाणुवलद्धे जीवाइ पयत्य सद्दहे जेण । तं समत्त कम्मं सिवसुह संपत्ति परिणामं ॥ [५१८] राग नवि जिणधम्मे नवि दोसं जाइ जस्स उदएणं । सो मीसस्स विवागो अंतमुहुत्तं हवइ कालं ॥ [५१९] निणधम्ममि पओसं, वह य हियए ण जस्स । उदएणं तं मिच्छत्तं, कम संकिट्ठो तस्स उ विवागो । [५२०] जं पि य चरित्त मोहं तं पि हु दुविहं सपासो होइ । सोकस जाण कसाया नवभेया नोकसायाणं । [५२१] 20 35 102)2 Bh. मोदनीय । 3Bb. सम्यक्त्व चारित्र।
[ ५२२] [५२३] 5 [५२४] [ ५२५] [५२६] 10 [५२७] [५२८] ६402). ५२२-५३७ श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत कोहो माणो माया लोभो, चरो वि इंति चरभेया । अण अप्पचक्खाणा, पञ्चक्खाणा य संजलणा॥ कोदो माणो मायालोमो, पढमा अणतबंधीओ। एयाणुदए जीवो, इह संमत्तं न पायेइ ।। कोहो माणो माया लोभो, वीया अपच्चक्खाणाओ। एयाणुदए जीवो, विरयाविरयं न पावे ॥ कोहो माणो माया लोभो तइया उ पच्चक्खाणाओ। एयाणुदए जीवो, पावेइ न सव्व विरई तु ।। कोहो माणो माया लोभो, चरमा उ हुंति संजलणा। एयाणुदए जीवो न लहइ अहवखाय चारित्तं ॥ नव नोफसाय भणिमो, वेया तिन्नेव हास छकं च । इत्थी-परिस-नसग तेसि सरूवं इमं होइ ।। पुरिसं पइ अहिलासो, उदएणं होइ जस्स कम्मस्स । सो फुफुम दाह समो इत्थी वेयस्स उ विवागो । इत्यीए पुण उवरि जस्सुदएणं तु रागमुप्पज्जे । सो तण दाह समाणो होइ विवागो र पुमवेए ॥ इत्थी पुरिसावरि, जस्सुदएणं तु रागमुष्पज्जे । नगर मही दाह समो, जाण विवागो अपुमवेए । सनिमित्त निमित्तं वा जंहासं होइ इत्थ जीवस्स । सो हास मोहणीयस्स होइ कम्मस्स उ विवागो । सचित्ता चित्तेसु य बाहिर दव्वेसु जस्स उदएणं । होइ रईरइ मोहे सो उ विवागो मुणेयब्बो॥ सचिचाचित्तेसु य बाहिरदब्बेसु जस्स उदएणं । अरई होइ हु जीवे सो उ विवागो अरइमोहे ॥ भय वज्जियंमि जीवे जस्सिह उदएण हुंति कम्मरस । सत्त भयहाणाई भयमोहे सो विवागो उ॥ सोय रहियंमि जीवे जस्सिह उदएण होइ फम्मस्स । अपंदणा इ सोगो तं जाणह सोग मोहणियं ।। दुग्गंध मलिणंगेसु य अभितर वाहिरेमु दवेमु । जेण विलीयं जीवे उप्पज्जा सो दुगुच्छाओ ॥ मोहनीर ॥ दुक्खं न देइ आरं न वि य मुई टेर चग्सु विगईसु । दुक्खसहाणाधारं घरेइ देट्ठियं जी ॥ आयुसम्मु ॥ 15 [५२९] [५३०] [५३१] 20 [५३२] [५३३] 25 [५३४] [५३५] 30 [५३६] [५३७] -- 6 10 15 पडावश्यफवालावबोधवृत्ति [5402-8103). ५३८-१४८ नद चित्तयरो निरणो अणेगवाई कुणइ स्वाई। सोहणमसोहणाई, चुरसाचुक्खेहि बन्नेहिं ।। [५३८] तह नामपि य फम्म अणेगरुबाई कुणइ जीवस्स । सोहणमसोहणाई इट्ठाऽणिट्ठाणि लोयस्स || नाम कर्म । [५३९] जह इत्थ कुंभकारो पुढवीए कुणइ एरिसं रूपं । नं लोयाओ पूर्य पावइ इइ पुन्न फलसाई ॥ [५४०] मुंभुलमाई अन्नं मुयिय पुढवीइ कुणइ रुवं तु । जं लोयाओ निंदं पावइ अझए वि मज्जमि ॥ [५४१] एवं कुलालसमाणं गोयं कम्मं तु होइ जीवस्त । उच्चा नाय विवागो जह होइ तहा निसामेह ।। [५४२] कोयंमि लहइ पूर्य उच्चागोयं त य होइ । सघणो स्वेण जूओ बुद्धीनिष्णो वि जस्स उदएणं ॥ [५४३] अधणो बुद्धिविहीणो रुवविहीणो वि जस्स उदएणं । लोयंमि लहइ निंदं एयं पुण होइ नीयं तु || गोत्रुर्मु ।। [५४४] जह राया इह भंडारिएण विणएण कुणइ दाणाई । तेण ऊ पडिकूलेणं न कुणइ सो दाणमाईणि ॥ [५४५] जह राया तह जीवो, भंडारी जह तहतरायं तु। तेण र वि वंधएण न कुणइ सो दाणमाईणि ॥ अंतरायफk ॥ [५४६] 'एउ स्वभावुबंधु प्रकृतिबंधु कहियइ। जेह कर्म नी जिसी स्थिति छइ सु की तिसी स्थिति करी बांधियइ एउ स्थितिबंधु कहिया । जेह कर्म नउ जिसउ रमु छ। सु कर्मु तिलइ रसि करी बांधियइ एउ अनुभाग वंधु कहियइ । जेह कर्म रहई जेतला कार्मण वर्गणा गृहीत पुद्गल काहेया छई सु कम तेतले कर्म वर्गणे पुद्गले करी बांपियाड एउ प्रदेशाध कहियाह । इति सामान्यहिं चतुर्विध कर्मबंध तणउं स्वम्पु कहिउँ । विशेषइतउ फर्मग्रंय विचार वसात 25जाणिव। इति द्वादशविध निर्जरा। चतुर्विध कर्मबंध तणउ स्वरूपु भणि। 5403) अथ मोक्षतत्त्व तणा नव भेद लिखियई। संतपय परूषणया १ दव्वपमाणं २ च खित्तफुसणा ३ य । कालो ४ य अंतरं ५ भाग ६ भाव ७ अप्पा ८ वहुं ९ चैव ॥ [५४७] संतिपदानि सत्पदानि । पुणि मत्यादिक । यथा- गइ १ दिए २ य काये ३ जोगे ४ वेए ५ फसाय ६ नाणे ७ य । संजम ८ देसण ९ लेसा १० भवि ११ सम्मे १२ सनि १३ आहारे १४ ॥ [५४८] तत्र गति चत्तारि-देरगति १, मनुष्यगति २, तियश्चगति ३, नरकगति ४, पंचमी मुक्तिगति ५। इंद्रिय पांच-फरसन १, रसन २, प्राण ३, चक्षु ४, श्रवण ५, उपलक्षण तर एकोद्रियजाति, वेद्रियजाति 8403)! Bh. omite 20 30 5 $403). ५४९-५५ श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १३५ द्रियजाति चउरिद्रियजाति पंचद्रियजाति पुणि जाणिवी । काय छ-पृथिवीकाय १ अप्काय २ तेउकाय ३ वाउकाय ४ वनस्पतिकाय ५ त्रासकाय ६ लक्षण । जोग- मन वचन काय रूप शिह्नि । वेद-पुरुपवेद स्त्रीवेद नपुंसकवेद रूप त्रिह्नि। फसाय-क्रोध मान माया लोभ रूप चत्तारि। ज्ञान-मतिज्ञान श्रुतज्ञान अवधिज्ञान मनःपर्यवज्ञान केवलज्ञान लक्षण पांच तद्यथा- आभिाणियोहीनाणं मुयनाणं चेव ओहिनाणं च । तह मणपज्जवनाणं केवलनाणं च पंचमयं ॥ [५४९] आभिनियोधिकज्ञानु मतिज्ञानु तेह तणा अट्ठावीस भेद यथा-अर्थ अनइ इंद्रिय रहई संबंधु एउ ध्यंजनायग्रहु कहिया। सु पुणि चउं भेदे फरस फरसनद्रिय संबंधु १, रस रसनेद्रिय संबंधु २, प्राणघ्राणद्रिय संबंधु ३10 शब्द श्ररणेद्रिय संबंधु ४। चक्षुरिदिय अनइ मन बिहुँ रहई अर्थ सउं संबंधु हुयइ नंही इणि कारणि व्यंजनावयहु चतुर्धा हुयइ । तथा च भणितं. पुढे मुणेड सई रुवं पुण पासई अपुटुं तु । गंचं रसं च फासं च वद्धपुटुं वियागरे । [५५०] अर्थायग्रहु सामान्यज्ञान सु पुणि छ ए भेदे । पांच इंद्रिय छट्टउं मनु तीह करी अर्थ सामान्य धर्म 15 विचारणि इंतह। किंचित् रूपु । कोपि रसु, कोपि गंध, कोपि फरसु कोपि सदु इसी परि पांचे इंद्रिये करी हुयइ । मनि करी पुणि इसी परि पांचहीं विपयहं विपइ सामान्यार्थ विचारु हुयह इति अर्थायम छप भेदे । तथा ईहा पुणि छ ए भेदे इसी ही जि परि हुयइ । नयरं ईहा' वितर्क कहियद । सु पुणि वितर्फ उभयकोटि फरसी हुयद । 20 यथा किावत् रुपु इसउ जु छइ । अर्थापग्रह तेह नउ' अनंतरकालि किं पुरुपरूपं किंवा स्त्रीरूपं । इसी परि एवं रसे गंधे फरसे सद्दे च ' यथा-कोपि रसु ग्रह अनंतरकालि मधुरो या कदुको या । इसी परि कोपि गंधु पह अनंतरकालि असुरभि या सुरभि या । इसी परि कोपि फरस एह अनंतरफालि शीतो या उष्णो या । इसी परि कॉपि सदु एह अनंतरकालि शंख संबंधी या भेरि संबंधी या । इसी परि पांचहीं दिया करी पंच प्रकारे इंदा यइ । मन एकलाई राई सपिहुं रिपयह विपद इसी परि ' संभवद । इति 25 iहा तणा छ भेद यई । तया अोर पुणि छप भो म पुणि एक कोटि फरमी । यथा-पुरुपही जिनकपु भया स्त्रीही जिनउँ रुपु । इमी परि एवं मधुमशु रसु अथवा कदुक जु रसु। इसी परि असका जु गंध अयया मुरा' जु गंधु । इसी परिवंशति फरस अथरा अनिलू ज फरसु । इमी परि एवं शेरास्वम् अयया भेरीस्वामी परि एवं मन एकलाई रहर पांचही विषयां विपद अपोलु उपजा इति अपार सणार भेद । परं धारणा पुणि उए भेदे । अपोरि फरी मु अधुं निधि कीघउ या स अर्यु मदा जु मन मा९ि२० धरिया स धारणा । स पुणि पांच इंद्रिय छ मनू सीकरी भैयद । इमा परि मतितान तणा अट्ठावीम भेद हुय । अर्थारमहरदा अपोह धारणा घउर्चा तणा भयेक मत्यक छछमेद एवं पर्यास भा। 103:B.. Bho B. B.इंद। 31st danl cmty three पडावश्यकवालावयोधवृत्ति 18103 ) ५५ चत्तारि व्यजनावमा तणा भेन इति अट्ठावीस भेद । अर्थ श्रुततानभेद लिसियद। अक्षरध्रुव १, अनक्षरतु २, सादिश्रुतु ३, अनादिश्रतु ४, सातुअतु ५, अनतुअतु ६, गमिकुश्रुत ७५ अगमिकुभुतु ८, अगाविपश्रुतु ९, अनगमविष्णुश्रुतु १०, सम्यक्भुतु ११, असम्यक्श्रुतु १२, सलिश्रुतु ११ असाझवैत १४ । तथा च मणित- अक्खर सन्नी सम्मं साईयं खलु स पज्जासियं च । गर्मियं अंगपविटुं सत्त पि एए स पडिवक्खा ॥ [५५१] तन अक्षर श्रवण दर्शनह करी अर्थप्रतीति निमित्तु अक्षरभुतु १ । शिरकप हस्तचालनादि सज्ञा विशेष भावइतउ हकारई छई निवारइ छ। इसी परि जु वुद्धिनिमित्तु सु अनक्षरु श्रुतु २ । सम्यक्त्वलामा 10 नतर भावइतउ सम्यग्दृष्टि रदर ज्ञानात्मकु सादिश्रुतु ३ । अज्ञानात्मकु सम्यक्त्वभ्रष्ट मिथ्यादृष्टि रहा सादि श्रुतु ३ । अलब्धसम्यक्त्व मिथ्यादृष्टि रहद अज्ञानात्मकु अनादिश्रुतु ४ । सातु सपर्यवसितु म यह रहा केवलज्ञानानतरू पर्यवसानभावदतउ स पर्यवसितुश्रुतु ५। अभव्यर रहइ अपर्यवसितुश्रुतु ६ । केवर ज्ञान सभव तणा भावइतउ अनतुश्रत पुणि तेऊ जु ६ । अनेरह अनेरर अर्थि तेई जि जि अक्षर जिहा हुयरस गमिकुश्रुतु ७, असहशाक्षरु अगमिकुश्रुतु , आचारागादि अगप्रविष्टु ९ श्रुतु । प्रकीर्णकादि भनगप्रविष्ट १० 16 भुतु । सम्यग्दृष्टि रहद जिनमणातु अथवा मिथ्यात्वि प्रणीतु सर्व श्रुतु सम्यग्श्रुतु ११ । तेऊ जु मिथ्यादृष्टि रहा जिनप्रणीत अथवा मिथ्यात्वि प्रणीतु सर्वश्रुतु असम्यक् तु १२ । समनस्क पचद्रिय रहई मन' सहित इद्रियह करी जनित श्रुतु सनिश्रुतु १३॥ मनोरहित इद्रिय जनित तेऊ जु असनिश्रुत१४॥इति श्रुततानभेद १४॥ अथ अयधिज्ञानमेद लिखियह। अवधिज्ञानु छए भेदे । यथा- अनुगामि लोचन जिम १ । अननुगामि स्थानस्थवीप जिम २ अवस्थित अप्रतिपात स्वभावु आदित्यमहल जिम ३। लवणसमुद्रवेला जिम जु प्रतिपतइ सु अनवस्थित ४। जु अगुलासख्येयभाग क्षेत्रविपद ऊपजी करी विशुद्धि प्रकर्षानुसारि जा लोकु ता देखा पुनरपि सक्लेश यशइतर क्षइ जाइ B हीयमानु । जिणि अलोकगतु पक् प्रदेश दीठउ सु क्षय न जाइ ५। जु अगुलासरयेयभागादि विषा ऊपजी करी पुनरपि वृद्धि विपई विस्तारात्मिक जाइ जो लोक प्रमाण असख्यात अरोकाकाश खड देखा स 28 वर्द्धमानकु ६ इति अवधिज्ञान तगाछ भेद। मन रहइ इणि करी आत्मा पयति जाणइ इणि कारणि मन पर्यायज्ञानु कहियह । सुजुमति रिपुलमति नामह करी द्विधा हुयइ । तन ऋजु पाधी साक्षात्कृत अनइ अनुमित जि छह अर्थ ती नइ विपर अल्पविशेष विषयता करी मुग्धमति विषय परिच्छित्ति जेह रहइ हुयइ सुजुमति कहियइ । तेरहती इतर विपुल बहतर विषय परिच्छित्ति करी मति जा रहा यह सु विपुलमति कहियद । तर ऋजुमति रहा 30 अढाई आगुलह करी ओउउ मनुष्यलोकु क्षेत्रातउ विपउ। तेज जु मनुष्यलोकु विपुरमति रहइ सपूर्ण निर्मलतरु विपउ । कारइतउ एतरा क्षेत्र माहि भूतभावि सज्ञि मनोरूप मनोद्रव्य पल्योपमा सरयेयभाग सीम देखह द्रव्यात तेई जि मनोद्रव्य देखा । भावइतर तीह तणा पर्याय चिंतानुगुण परिणामस्प ऋजुमति 20 रहदायपउ। 9BU विषय। 403) 6 B omits 10 Bh omits 7 Bh आकार। 8 Bb adds भयवा । 11 Bh adds विष।
8403). ५५२-५५७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत 5 10 - तेहे' मन पर्याये करी चिंतनीउ जु मूर्त स्तंभकुंभादिकु वस्तु छइ सु वस्तु मनपर्यायज्ञानी अनुमानि करी जाणइ । मन तणा पर्याय साक्षात्कारि देखइ । इसइ परिणामि परिणत मनोद्रव्य तउ हुयई जउ इसउं वस्तु एहे चीतविउ हुयइ इसी परि जिम लेखाक्षर दर्शनइतउ लेखार्थ परिज्ञानु हुयइ तिम मनोद्रव्य- दर्शनइतउ चिंतनीयवस्तु अनुमिणइ सु इउ बाह्यू अनइ आभ्यंतरु विप: बहुतर स्फुटतर विशेष जोगि करी विपुलमति रहई विपुलतरु जाणिवउ इति मनःपर्यायज्ञान विचारः । केवल एकु ज्ञानु केवलज्ञानु कहियइ । तेह नइ भावि छद्मस्थ सर्वज्ञ ज्ञानदर्शन तणा अभावत: जिम सार्य ऊगिइ अनेरा ग्रह नी प्रभा न हुयई तिम केवलज्ञान तणइ उदइ अनेरा ज्ञान नी प्रभा न हुयई ॥ उप्पमि अणंते नटुंमि य छाउमथिए नाणे' इति पचन भावदतउ ॥ इति केवलज्ञानविचारः । मिथ्यादृष्टि तण मतिज्ञानु श्रुतज्ञानु अवधिज्ञानु । मत्यज्ञानु १, श्रुताज्ञानु २, विभंगावधि ज्ञानु ३, इसी परि चिन्हइ अज्ञान कहियई । तथा दसण ईहां चत्तारि कहियई : यथा- चक्षुदर्शनु १ अचक्षुदर्शनु २ अवधिदर्शनु ३ केवलदर्शनु ४ ति पुणि कहीसिइ । एतलइ नाणं पंचविहं तह अन्नाणतिगंति अट्ठ सागारा । चर दंसणमणगारा वारस जिय लक्खणोवोगा। [५५२] 15 इति द्वादश संख्य जीवलक्षणोपयोग जीवतत्त्व परिज्ञानकारण पुणि प्रसंगिहिं भणिया । गतं ज्ञानद्वारं । ज्ञानप्रसंगि दर्शनद्वारं च । अथ संजमभेद लिखियई। संजम सामायिकादिक ५ पूर्विहिं जिम भणिया तिमहीं जि जाणिवां । संजमशब्दि करी संजमप्रतिपक्षु असंजमु पुणि देशविरतिसंजमु पुणि जाणिवउं । अथ लेश्या लिखियई। कृष्ण नील कापोत तेजः पद्म शुक्लरूप कर्मपुद्गलोदयवशइतउ जीव रहई स्फटिक जिम तथा परिणामतारूप छ लेश्या कहियई ॥ यथा । कृष्णलेश्या १ नीललेश्या २ कापोतलेझ्या ३ तेजोलेश्या ४ पद्मलेश्या ५ शुक्ललेश्या ६। तथा च भणितं- कृष्णादि द्रव्यसाचिव्यात्परिणामो य आत्मनः। स्फटिकस्येव तत्रायं लेश्याशब्दः प्रवर्तते ॥ [५५३] प्रसंगिहिं लेश्याविपइ उदाहरण लिखियई। जह जगुंतरुवरेगो सुपर फलभार नमिय सादग्गो । दिट्ठो छहिं पुरिसहि ते चिंती जंबु भनखेमो । [५५४] किह पुण ते चिंतिको आरुहमाणाण जीवसंदेहो । तो छिदिऊण मूले पाडेरं ताई भाखेमो॥ यीयाऽऽद इद्दहेणं किं छिन्नेणं तरूण मम्हति । साहामहल्लछिदह तइओ येइ पसाहाभो ॥ [५५६] गुच्छे चरत्यओ पुण पंचमओ बेट गिन्दफलाई । ट्ठो वेई पडियाई एइथिय खायहाऽन्छिनुं ॥ [५५७] 40)12 Bh तेह । 13 Dh onmite पया १८ 20 25 30 26 --- - 10 पटावश्यकवालावबोधवृत्ति [8403). ५५८-५६७ दिद्रुतस्सोवणओ जो ई एन्छिदिमा मूले । सो वट्टर किन्दाए साल महल्लार नीलाए । [५५८] हवइ पसाहा काऊ गुच्छे तेऊ फलाइ पम्हाए । पडियाई सुकलेसा अहया अन्नं इमाऽहरणं ।। [५५९] चोरा गाम वहत्यं विणिग्गया एगु वेइ घाएह । जं पासइ ते सव्वं दुपयं च चउप्पयं वापि ॥ [५६०] बीओ माणुस पूरिसेय तडयो सारहे चउत्योय । पंचमओ जुज्झते छट्टो पुण तत्थिमं भणड ॥ [५६१] इचंता हरह धणं वीयं मारेह मा कुणह एयं । केवल हरह धणं ता उपसंहारो इमो तसि ॥ [५६२] सव्वे मारेहत्ती पट्टइ सो फिन्ह लेस परिणामो । एवं कमेणं सेसा जा चरमो सुक्लेसाए । [५६३] गतं लेश्याद्वारम् । अथ भव्यस्वरूपु लिखियइ । भव्यु सिद्धिगति योग्यु जीवु कहियड । तथा भव्य प्रतिपक्षु अभव्यु पुणि ईहां भव्यशब्दि,करी 15जाणिवउ । गतं मव्याभव्यद्वारम् । सम्यग्जीयु कहियइ तेह नउ भाषु मोक्षाविरोधी प्रशस्तु परिणामु सम्यक्त्वु कहियइ । सु पुणि आत्मधर्म सु पुणि त्रिविधु । औपशमिक, क्षायोपशमिक, क्षायिक, भेदइतउ । तेह ना प्रतिपक्ष मिश्र सासादन पुणि जाणिवा । संक्षी प्राग् भणित स्वरूपु । तेह नउ प्रतिपक्षु असंज्ञी, पुणि जाणिवउ ॥ गतं संज्ञीद्वारम् । अथ आहारक द्वारु कहियइ। ओजो लोम प्रक्षेपरूप आहार जु आहारइ सु आहारकु । तेह नउ प्रतिपक्षु अनाहारकु पुण जाणिवउ । उक्तं च- विग्गहगइमावन्ना केवलिणो समुहया अजोगी य । सिद्धा य अणाहारा संसा आहारगा जीवा ॥ [५६४] विग्रहगति । वक्रगति ४ तेह प्राप्त विग्रहगतिमापन्न जीव कहियई । ति मध्यम समय सीम अनाहारक हुयई ॥ केवलिणो समुहया इति । समुद्घातु कर्म समीकरण निमित्त केवली करइ । यथा - यस्स पुनः केवलिनः कर्म भवत्यायुपोतिरिक्ततरम् । स समुद्यातं भगवानऽय गच्छति तत्समीकर्तुम् ॥ [५६५] दण्डं प्रथम समये कपाटमथ चोत्तरे तथा। समये मंथानमथ तृतीये लोकव्यापी चतुर्थे तु॥ [५६६] संहरति पंचमे त्वंतराणि मंथानमय पुनः पठे। सप्तमके तु कपाटं संहरति ततोप्टमे दण्डम् ।। [५६७] सम्यक्त्वद्वारम् । 20 20 30 103) 14 Bh मोक्षावरोधी।
10 $403-405). ५६८-०७२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत औदारिफ प्रयोक्ता प्रथमाष्टमसमययो रसाविष्टः । मिश्रौदारिक योक्ता सप्तमपष्टद्वितीयेपु । [५६८] कार्मण शरीर योगी, चतुर्थकै पञ्चमे तृतीये च । समयत्रयेपि तस्मिन् भवत्यनाहारको नियमात् ॥ [५६९] तिणि कारणि त्रिन्हि समय सीम समुद्घात गत केवली अनाहारक । तथा अयोगी चऊदमह । गुणठाणइ वर्तमान साधु कहियइ सु पुण अनाहारकु । तथा 'सिद्धा य अणाहारा सिद्धमोक्षगत जीव पुण अनाहारक कहियई। 'सेसा आहारंगा जीचा' इति । ईहं चउं हूंता बीजा जीच सर्वद आहारक फहियई । गतं आहारकद्वारम् । ए'गत्यादिक चऊद संतपद कहियई। ईह माह चउं संतपदे सिद्ध लाभदं । दसे संतपदे सिद्ध न लाभई । तथा च मणितं - तत्य य सिद्धा पंचमगईइ नाणे य दंसणे सम्मे । संति त्ति सेसएसुं पएमु सिद्धे निसेहिजा ॥ [५७०] यथा-पंचमगतिई सिद्ध लाभई १ । केवलज्ञानि सिद्ध लाभई २। केवलदर्शनि सिद्ध लाभई ३ । क्षायिकि सम्यक्त्वि सिद्ध लाभई ४ । 'सेस परसु निसेहिज्जा' इति सिद्ध अणिद्रिय हुयई तिणि कारणि इंद्रियसंतपदि सिद्ध न लाभई १ । सिद्ध असरीर हुयई तिणि कारणि कायसंतपदि सिद्ध न लाभई २ । सिद्ध अयोगी हुयई तिणि कारणि योगसंतपदि सिद्ध न लाभई ३ । सिद्ध अवेद हुयइ तिणि कारणि वेदसंतपदि सिद्ध न लाभई ४ । सिद्ध अकपाय हुयई तिणि कारणि कपायसंतपदि सिद्ध न लाभई ५। सिद्ध क्रियायोगरहित हुयई संयमु पुण क्रियारूपु तिणि कारणि संयमसंतपदि सिद्ध न लामई ६। सिद्ध अलेश्य दुयई तिणि कारणि लेश्यासंतपदि सिद्ध न लाभई ७।अभव्य सिद्ध कदाकालिहिं न" हुयई तथा स्वभावइतउ 20 भव्य मुक्ति जायणहार जीव कहियई, तिणि कारणि भव्यामव्यसंतपदि सिद्ध न लाभई ८ । सिद्ध न संझी न असंज्ञी तिणि कारणि संज्ञि असंक्षिसंतपदि सिद्ध न लाभई ९ । सिद्ध अनाहारक तिणि कारणि आहारकसंतपदि सिद्ध न लामई १० । इसी परि सत्पदमरूपणालक्षणु पहिलउ मोक्षतत्त्वभेदु १। 1404) द्रव्य प्रमाणमिति। जेह मुक्तजीय नउं जेवढडं पूर्वमधि चरमु देहु यह तेह तण श्रीजइ भागि करी माइ जीव 20 दव्यममाणु सिद्धिक्षेनि दुयह । अथवा - जत्य य एगी सिद्धो तत्य अणंता भवरवय विमुका। अनुन समोगाढा चिट्ठति नहिं सयाकालं ॥ [५७१] इसा आगमवचन इतर अनंतु एक एक सिद्ध द्रव्यप्रमाणु इति पीजर मोक्षतत्त्यमेदु । 5405) 'गित फुसणे' ति । जेतला मिदायगाहनायगादु आकाशु अना जेतली तेद 50 सिद्धावगाहना पारतियां लागु आकाशु संतला सगलाई क्षेत्र तणी फरसना मिद्ध राह । अथरा सोफाकाश तणा असंग्यातमा भागि एक सिद्ध राई फरमना छा । अना सर्य मिक्षेत्रगत मिद्ध पुण स्टोकाका तणा असंख्यातमा भागि अयगाद छाजेवटउं सिखनु मगछद सेयटा नट लोकाका सणा पुण असंन्यात गंट' दुई । अनर एक सिद्धायगाहनायगाट आकाशग्टप्रमाण पुण लोकाका. गणा अमंग्यातर्मर दुई । विशेषु पुण पतला पकि गट मोटा पीना गंर मोटा नही । मंग्या 403)15 B.मी। 405)! B.oute 5 पडावश्यकबालाबांधवृत्ति [$106-109) ५७२-५७४ गणाई नहीं ये तिणि कारणि असंख्यात तिणि कारणि एकही सिद्ध रहई लोकाकारा असंख्यातभाग फरसना । अनइ सर्व सिद्धहं रहई पुण लोकाकाश असंख्यातभाग फरसना॥ इति क्षेत्रस्पर्शनारूप त्रीजउ मोक्षतत्त्वभेदु ३। 8406) 'कालो य' इति । एक सिद्ध नी अपेक्षा करी सादि अपर्यवसितु कालु सिद्ध तणउ छ । सर्व सिद्ध नी अपेक्षा फरी अनादि अपर्यवसितु कालु सिद्धहं तणउ छइ । नहि सु को कालु छइ जिणि सिद्ध नथी सिद्धगति रहई अनादिता भावहतउ । इति कालरूपु । चउथउ मोक्षतत्त्वु भेदु ४ । 8407) अंतरमिति । पंचेतालीस लक्षयोजनप्रमाण मंडलाकाराऽयामविक्रखंभ एक योजन चवीसां सप्रमाणपिंट सिद्धक्षेत्र माहि सर्वत्र सिद्धावगाहना भावइतर सिद्धहं रह परस्परई अंतरु 10 नथी । इति अंतररूपु मोक्षतत्त्वु भेदु पांचमउ ५। 5408) भागोत। चाह अर्णता जीवा उवरि उपरि अणंतगुणियाओ । अभविय सिद्धा भविया जाईभव्वा चम्त्याओ॥ [५७२] इसा वचनइतउ चउं भेदे अणंतजीव उपरि उपरि अणंतगुणित हुयई । यथा अभव्य अणंत 15 सिद्ध अणंत भव्य अणंत जातिभव्य अणंत तत्र अभव्यस्तोक । किसउ अर्यु जघन्ययुक्तानंतकाभिधान चतुर्थअनंतसंख्या भेद समान । तथा च भणितं - थोवा जहन्न जुत्ताणं तय तुल्ला य ते अभव्य जिया' इति । तीहं कन्हा सिद्ध अनंतगुण । तीहं कन्हा भव्य अनंतगुण छई । सि पुण निर्वाणगमन योग्य जीव कहियई । तीहं कन्हा जातिगुण भव्य अनंतगुण छई । ति पुण जाति करी भव्य छई मुस्ति'पुण 20 कदाकालिहिं नहीं जाई। तथा च भणितं- सामग्गि अभावाओ ववहारियरासि अप्पवेसाओ। भव्यावि ते अणंता जे मुत्तिमुहं न पाविति ॥ [५७३] जह मुक्तिई नहीं जाई तउ भव्य किम कहियई । मुक्तिगामियांई जि रहई भव्यता भणनइतउ । जिम मलयाचलगत सार चंदनदारु संभार ईहां आवई सूत्रधार हाथि चडई तउ तीहं हंती जिनप्रतिमा 25 घडई, न ईहां ति आवई न प्रतिमा घडई, पुण योग्यता लगी तिहां ई जि छता ति चंदन संभार जिनप्रतिमाई कहियई । तिम जातिभव्य पुण जइ ईहां व्यवहारराशि माहि आवई सुगुरु समायोगु लहई तउ ति पुणि मुक्तिई जाई न ईहां व्यवहारराशि माहि आवई न गुदि सामग्री लहई न ति मुक्ति' जाई । किंतु अव्यवहारराशि माहि अनादिअनंतकाल लगी छताई योग्यताई जि लगी भव्य कहियई । तिणि कारणि भ-यह अनइ जातिभव्यहं तणइ अनंतमइ भागि सिद्ध छ । इति भागरूपु 30 छट्टउ मोक्षतत्त्वभेदु ६ । अथवा जइया पुन्छा होही जिणिंद समयमि उत्तरं तदया। एगस्स निगोयस्स य अर्णताभागो न सिद्धिगओ ॥ [५७४] इसा वचनइतउ एक निगोद जीवहं तणइ अनंतमइ भार्ग सिद्ध छई इति भागरूपु छट्टर मोक्षतत्त्वभेदु ६। $409) भावेति क्षायिक पारिणामिक लक्षणह बिलु भावहं वर्तमान सिद्ध छई। 'मुक्सो कम्माभायो', इसा वचनइतउ सिद्धहं रहह कर्मतणु अभावुछ। तउ पाछइ कमादाय करी निप्पन्न औदायिक भावु कहियइ । $106)1. Bh मुक्तिई 12 B1 मुक्तिई। 3 Bh योग्यता and omits-ई जि। 5 $110-8414). ५७५-५७६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत कर्मक्षयोपशमि करी निष्पन्नु क्षायौपशमिकु भावु कहियइ । कर्मोपशमि करी निप्पन्नु औपश. मिकु भावु कहियइ । सांनिपातिक भावु औदायिकादिभाव संनिपातरूप कहियइ । तिणि कारणि तीह चउहूं तणउं अभावु मुक्तहं रहई । इति भावरूपु सातमउ मोक्षतत्त्वभेदु ७ । 5410)'अप्पा बहुं । ति। जि मनुष्यगति हुंतां मनुष्यगतिई आवी सिद्धिई गया ति अनंतरसिद्ध कहियई । मनुष्यगति । रहई मनुप्यगति करी अंतर तणा अभावइतउ । जि तिर्यचगति नरकगति देवगति हुतां मनुष्यगति आवी सिद्धिई जाई ति परंपरासिद्ध काह- यई । तिर्यंचादि गति रहई मनुष्यगति करी व्यवधानइतउ परंपरता भावइतउ । तत्र अनंतरसिद्ध थोडा तीहं कन्हा परंपरासिद्ध असंख्यातगुण इति । सिद्धहं तणउ अल्पत्व स्वरूपु आठमउ मोक्षतत्त्वभेदु ८ । बहुत्वरूपु नवमउ मोक्षतत्त्वभेदु संक्षेपिहिं जाणिवउ । (411) विस्तरइतउ पुण अल्पबहुत्व वक्तव्यता सिद्धहं तणी अनेके प्रकारे सांभलिया। 10 यथा खित्ते १ काले २ गति ३ लिंग ४ तित्य ५ चारित्त ६ बुद्ध ७ नाणाई ८ । अवगाहं ९ तर १० संखा ११ अप्पवहुत्तं च सिद्धाणं ।। [५७५] इसा वचनइतउ पूर्वावस्थ क्षेत्र विपइ १, पूर्वायस्थ काल विपइ २, पूर्वावस्थ गति विपइ ३, 15 पूर्वावस्थ लिंग विषइ ४, पूर्वावस्थ तीर्थ विषइ ५, पूर्वावस्थ चारित्र विपइ ६, पूर्वावस्थ बुद्ध विपइ ७, पूर्वावस्थ ज्ञान विषइ ८, पूर्वावस्थ अवगाहना विपइ ९, पूर्वावस्थ अंतर विषइ १०, पूर्वावस्थ संख्या विपइ ११ सिद्धहं रहई अल्पबहुत्व भावना कहिवी । ५। 5412) अथ पहिल क्षेत्र विषइ कहियइ । मनुप्यक्षेत्रहीं जि हूंती मुक्ति हुयइ । तत्रापि एकि संहरण वशइतउ स्वक्षेत्रइतउ परक्षेत्रि 20 वर्तमान मुक्तिई जाई एकि स्वक्षेत्रिहि जि वर्तमान मुक्तिई जाई । तथा एकि ऊधि गिरि मस्तकादि वर्तमान मुक्तिई जाई । एकि हेटइ गिरि विवर कूप कुहरादिकि स्थानि वर्तमान मुक्तिई जाई । तथा तिर्यग् एकि समुद्रि जायता मुक्तिई जाई । एकि द्वीप जायता मुक्तिई जाई । तर संहरणि करी परक्षेत्र- सिद्ध थोडा। स्वजन्मोपलक्षित क्षेत्रसिद्ध तीहं फन्हा असंख्यातगुण । तथा ऊर्ध्व सिद्ध थोडा तीहं कन्हा, असंन्यातगुण अधः सिद्ध । तथा तिर्यक् समुद्रसिद्ध थोडा तीहं कन्हा द्वीपसिद्ध असंख्यातगुण । इति क्षेत्रविषइ सिद्धहं तणी अल्पबहुत्वभावना भणी । 5413) अथ कालविपइ कहियइ । उस्सप्पिाणि ओसप्पिणि कालो भरहाइ दसमु खित्तेमु । अनुभयख्यो कालो सेसम्मि य मणुयखितमि ॥ [५७६] 30 इसा वचनइतउ । एकु उत्सप्पिणी कालु । एकु अवप्पिणी फालु । एक अनुभयरूपु कालु। तत्र भरतादिकहं दसहं क्षेत्रहं उत्सप्पिणी अवसप्पिणी लक्षणु उभयसपु कार वन्द । मेस मनुप्यक्षेत्र महाविदेह पंचकादिक माहि अनुमयरूपु कालु वर्तः । सत्रापि पकि उत्सपिर्णा सिद्ध। एकि अयमप्पिणी मिद्ध पकि अनुभयसिद्ध । तत्र उत्मप्पिणी सिद्ध थोटाताई कन्दा अवप्पिणी सिद्ध विशेषाधिक । तीहं कन्हा अनुमयमिद्ध अमंन्यास गुण | 35 पनि फालयिषा सिद्ध नी अल्पवर्त्य भायना भणी। 5414) अथ गति पिपर भणिया । - 10 15 पडावश्यकबालायबांधवृत्ति [8415-420 मनुप्यगतिइ जि अनंतरमुक्तिगति रहई कारण परंपरा करी तिर्यंचगति नरकगति देवगति पुण मुक्तिगति रहई कारण छई। तत्र तिर्यचगति हूंता उदृत्तसिद्ध थोडा तीहं कन्हा त्रिन्हि नरकगात उदृत- मनुष्यगति उदृतदेवगति उद्धृतसिद्ध संख्यात गुण । इति गतिविपइ सिद्ध नी अल्पबहुत्व भावना भणी । 8415) अथ लिंग विपइ अल्पवहुत्वभावना कहियई । ईहां नपुंसकलिंग स्त्रीलिंग पुरुपलिंग लक्षण लिंग लीजई । तथा। निजलिंग अन्यलिंग गृह लिंग लक्षण द्रव्यलिंग तथा भावपूर्व स्वलिंग लक्षणु भावलिंगु पुण लीजइ । तत्र नपुंसकलिंग सिद्ध थोडा तीहं कन्हा स्त्रीलिंगसिद्ध असंख्यातगुण । तीहं कन्हा पुरुष. लिंग सिद्ध असंख्यातगुण । तथा द्रव्यलिंग सिद्ध थोडा तीहं कन्हा भावलिंगसिद्ध असंख्यात गुण ॥ इति लिंग विपद सिद्धहं तणी अल्पबहुत्वभावना भणी ॥ 1416) अथ तीर्थ विषद कहियद । तत्र एकि तीर्थसिद्ध हुयई । एकि अतीर्थ सिद्ध हुयई। तत्र अतीर्थ सिद्ध थोडा तीहं कन्हा तीर्थसिद्ध असंख्यातगुण। इति तीर्थ विपद सिद्ध नी अल्पबहुत्व भावना भणी । 5417) अथ चारित्र विषद कहियद । जेहे सामाइकच्छेदोपस्थापनक परिहारविशुद्धि मूक्ष्मसंपराय यथान्यात नामक पांच चारित्र फरसियां हुयदं पूर्वावस्थाकालिति ‘फासिय पंच चरित्तसिद्ध ' कहियई । तथा जेहे पहिलउं चारित्तु फरसिउं न हय वीजां चत्तारि चारित्त फरिसियां पूर्वावस्था हुयई ति अपढम चरणसिद्ध कहियई। तथा त्रीज परिहार नामकु चारितु फरसिउं नहीं वीजां चत्तारि चारित्त पूर्वावस्था जेहे फरसियां ति अतृतीय चरणसिद्ध कहियई । तथा बीजउं छेदोपरथान चारितु न फरसिऊं धांजां चत्तारि चारित्र 20 जेहे फरसियां पूर्वावस्थां ति द्वितीयवर्ज चरणसिद्ध कहियई । तर 'फासिय पंच परित्त सिद्ध' थोडा ताहं कन्हा 'अपढमचरणसिद्ध ' संख्यातगुण । तीहं फन्हा अतृतीयवरणसिद्ध संख्यातगुण । तीहं फन्हा सामायिक परिहारवर्ज चरणसिद्ध संग्ल्यातगुण । तीहं फन्हा द्वितीयवर्ज सेस धरणसिद्ध संख्यातगुण। इति चारित्र विषइ सिद्ध नी अल्पबाहुत्व भावना भणी । 5418) अथ घुद्ध विपद कहियह। तत्र एफि स्वयंयुद्ध हुयई । पकि बुद्धचोधित हुयई । तर प्रत्येकयुद्ध मिद्ध थोटा । सीह कनहा बुद्धयोधित सिद्धं असंन्यातगुण । इति वुद्धविपद सिद्ध नी अल्पबाटुत्य भावना भणी। 1419) अथ ज्ञान विपद कहियद । सत्र पहिलो मतिज्ञान श्रुतज्ञान लक्षण विज्ञान पूर्याचस्याकालि जाहं रह इयां ति विज्ञान सिद्ध । तथा मतिज्ञान श्रुतज्ञान अवधिज्ञान लक्षण त्रिन्ति ज्ञान जीई राई प्रविधियां ति निशान गित । तथा मन्ति ध्रुत अवधि मनापर्यायसानलक्षण चत्तारि शान जीह र विदियां ति चतुर्मान सिद्ध । जीह रहई मति श्रुत अवधि मनःपर्याय केवलसान नामक पांच मानायां ति पंचमान मिद्ध। तत्र द्विज्ञान विज्ञान चतुझान मिद्ध थांदा । तीहं कन्हा पंचतान गिद्ध अमंग्यानगुण । हति: नि विपर अल्पवहुत्यभावना सिद्ध नी भणी । F420) अथ अवगाहना विपर कायद। तत्र जयन्य मध्यम उत्कृष्ट भेदश्ता विविध अवगाहना गरीम या। तत्र मनाहानमान पन्यायगाहना । तेह ऊपरि उत्कृष्ट हेटी जहुयह स मध्यमावगाहना । पंपात धनुकमान उत्कृष्ट 26 30 5 5420-411).५७७-५७९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत अवगाहना। जु पुण कुर्मापुत्तु एकहस्तावगाहनु सिद्धड श्रीमरुदेवास्यामि नी पांचसय पंचवीसा धनुर्मान तनु सिद्धा सांभलियइ सु आश्चर्यु इसउं जाणिवउं' । जघन्य मध्यम उत्कृष्ट अवगाहनामानु पूर्व भणितू जु सांभलियई। तत्र जघन्यावगाहना सिद्ध थोडा । तीहं कन्हा बीजा बि उत्कृष्टावगाहना सिद्ध मध्यभावगाहना सिद्ध, असंख्यातगुण । इति अवगाहना विपद अल्पबहुत्व भावना सिद्ध संबंधिनी भणी । 8421) अथ संख्या विपइ कहियइ । बत्तीसा १ अडयाला २ सट्ठी ३ वावत्तरी ४ य बोधव्वा । चुलसीइ ५ छन्नाई ६ दुरहिय ७ अटुत्तर सयं ८ च ॥ अट्ठ १ य सत्त २ य छ ३ पंच ४ चेव चत्तारि ५ तिन्नि ६ दो ७ इकं ॥ [५७७] इसा वचनइतउ । बत्रीस बत्रीस एक निरंतर' उत्कर्पपदि आठसमय सीम सिद्धई जाई एवं 10 सात समय सीम अठितालीस अठितालीस निरंतर सिद्धिई जाई । साठि साठि छ समय सीम निरंतर सिद्धिई जाई । बहत्तरि बहत्तरि पांच समय सीम निरंतर सिद्धिई जाई । चउरासी चउरासी चत्तारि समय सीम निरंतर सिद्धिई जाई । छलंबइ छन्नंवइ त्रिन्हि समय सीम निरंतर सिद्धिई जाई । बिडो- त्तरुसउ विडोत्तरुसउ बि समय सीम निरंतर सिद्धिई जाई । उत्कर्षपदि सगले जाणिवउं तथा अठोत्तरु सउ उत्कर्षपदि एकू जु समउ सिद्धिई जाई। F422) निरंतरं । अंतर उपरित । तऊ पाछइ निश्चइसउं अंतरु हुयइ । स जघन्य मध्यम उत्कृष्ट भावइतउ त्रिविधु हुयइ । तत्र जघन्यु अंतरु एकु समउ बि समयादि एक समय ऊन छ मास सीम मध्यमु अंतरु छ मास उत्कृष्ट अंतरु। 5423) तत्र जघन्यपदि एक समद एकु सिद्धिई जाई उत्कर्षपदि अठोत्तरुसउ सिद्धि जाई। 20 मध्यमपदि दि आदि धरी सत्तोत्तर सय सीम एक समइ सिद्धिई जाई इत्येवें रूप संख्या। $424) तत्र अट्ठसमय सिद्ध थोडा । तऊ पाछइ क्रमि करी सत्त समयादिक सिद्ध । संख्यात- गुण । तथा एकसमय अठोत्तर सय सिद्ध थोडा। तउ पाछइ एकैक हानि करी सत्तोत्तर सयादिक मध्यमपद एकसमयसिद्ध क्रमि करी एकसमय पंचाससिद्ध सीम अनंतगुण अनंतगुण जाणिवा। तउ पाछइ क्रमि करी एकैक हानि करी इगुणपंचासादिक मध्यमपदैकसमयसिद्ध असंख्यातगुण तो जाणियां 25 जां पंचवीससंख्य मध्यमपदैक समयसिद्ध । तउ पाछइ क्रमि करी एकैक हानि करी चउर्वासादि मध्यम पदैकसमयसिद्ध संख्यातगुण तां जाणिवा जां एक समयभावि एकैक सिद्ध । इति संख्याविपइ सिद्ध संबंधिनी अल्पबहुत्वभावना भणी । इसीपरि ए नवांगतिकार श्री अभयदेवमूरिकृत गायाबंधानुसार करी मुग्धजनावबोध कारणि विस्तरि 15 वक्तव्यता करी लिखी। 30 इति नवविधु मोक्षतत्त्वु भणिउं । जीवाइ नवपयत्ये जो जाणइ तस्स होइ सम्मत् । भावेण सद्दहते अजाणमाणेनि सम्पत्तं ॥ [५७८] सवाई जिणेसर भासियाई वयणाई न अन्नहा इंति । इय बुद्धि जस्स मणे सम्मत्तं निचलं तस्स ।। [५७९] 35 ६ 420 ) 1 Bh. has another sentence, it seems to be a correction : ए अवगाहना तीर्थंकरहं नी जधन्य उत्कृष्ट जाणेवी । बीजा सामान्य जीवई नी ओठी अधिक पुणि होइ जिणि कारणि धर्मापुनु अष्टागुलाधिक एक हस्नावगाहन सिद्धउ श्रीमहदेवास्वामिनी पांच सय पंचवीसा धनुर्मान तनु मिदा सामलियइ । 5421)1. Bhe adds सिद्धिई जाइ ।
3 15 - . १४४ पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [5425--126). ५८० अंतोमुहुत्त मित्तंषि फासियं जेहिं हुज सम्म । तेसिं अवड पुग्गल परंतो होइ संसारो ॥ [५८०] ॥ समाप्तं नवतत्त्वविवरणम् ॥ 5425) तेह सम्यक्त्वगुण रहई आविर्भावकु श्री नरवर्म महाराज कथानकु लिखियह ॥ ईही जि जंबूद्वीप' माहि भरतक्षेत्र माहि मगध नामि जनपदु छह । तिहां विजयवती नामि नगरी । तिहां नरवर्मुनामि राजा । रतिसुंदरी नामि पट्टमहादेवी हुँती। हरिदत्तु नामि पुत्रु ९तउ । मति- सागरादिक अनेक महामात्य हंता । अनेरइ दिवसि राजेंद्र आगइ सभा माहि धर्मविचारविषयी आलापु नीपनउ । तत्र एकि कहि धर्म दाक्षिण्यौदार्यादिकहं गुणहं करी हुयइ । तथा परोपकारइतउ लोक. विरुद्ध त्यागदतउ पुणि धर्म हुयह। वीजई कहिउँ वेदोक्तु अग्निहोत्रादिक धर्म । त्रीजइ कहिउं कुलकमागत 10 धर्म । चउथइ कहिलं धर्माधर्म प्रत्यक्ष प्रमाणि करी गगनारविंद जिम दीसई नहीं इणि काराणि नथी । इसी परि सभ्य धर्मविवादु करता देखी करी विवेकचंतु नरव, राजा मन माहि चीतवह । दाक्षिण्यादिकहं गुणहं करी तां धर्म न होइ । ति दाक्षिण्यादिक गुण पुरुपव्रत । वेदोक्त पुणि धर्म नहीं । रिसादोप दूपितत्त्वइतउ । क्रमागढ़ पुणि धर्म नहीं । इसी परि कुण' रहई धर्म न हुयई। (426) नास्तिकवचनु जगजतु सुखदुवादिदर्शन भावइतउ घटइ नहीं । सर्वदोषरहित शुद्ध- कनक जिम किसउ धर्म हुयइ । इसउ मन माहि जेतलइ नरव राजा चीतवइ तेतलइ पबिहारु राजा रई वीनवद । 'देव! महाराज ! तम्हारउ'बालमित्तु मदनदत्तु चिरागत द्वारदेसि वर्तइ । राजादेसर. तउ मदनदत्तु माहि मेल्हिउ । राजेंद्रि समालिंन सन्मानवदुमान पूर्वकु पछिउ । 'मिन ! पतला कालु किहां थाकउ' किस उपार्जिउं!' सु पुणि राजा रहई प्रणाम करी चीनवद। 'महाराज अनेकि अनेकि देस अनेकि अनेकि आचर्य दीठां । प्रभत धनु उपार्जिङ एउ नक्षनश्रेणि-सहोदरु एकापली ग, महाराज! 20 मई लाधउ ।। राजा भणइ, 'मिन पर हार नउ लाभु मू आगइ आमूलघुल करि ।। स कदर महाराज! तदाकालि हर पुरतउ नीसरिउ । प्रभूत देशांतर भमतउतउ हुपदिकाटवी मादि गयउ । तृपाकात ते माहि ओरउ परहउ घणउं भमिउ । तिहां फिरतद तइ गुणधरमरि नामि आचार्यु भेटिउ । ते महात्मा' आगइ एफावली हार सारालंकार धारयु देवु एक देवी मदिरा महात्मा तणा मुर एतउं धर्म जिनप्रणीतु साभलतउ मह दीठउ । हउँ पुणि यादी करी तिहां पढउ । भू राई पुणि धर्म मामलता तृस सर्वथा नाठी । आपणा बाधय जिम मू देखता ता तेह देव राई मुजपरि महरांत पाति उल्लसी । तउ पाउर तिणि देवि महात्मा पूतिमू रहां पह अपरि किमा कारण लगी स्नेह तणउ अतिश।' महात्मा भणइ-ट भव तर पूर्व भवि कोनांदी नगरी माहि जयराजेंद तणा तुम्हे विजय येजयंत नामहं करी प्रमिद्ध पुरता । तुम्हारी माना देयजोगइलउ परलोकि गई । धाश्री प्रति पालीता हूंता तुम्हे यौवन प्रान एया । जयराजेंदु तुम्ह र योयराज्यपतु देणहार जाणी करी उद्यानवनि क्रीडा करिया गया ता माता नी मउकि विस दिवारि । तदा कालि ति अभोक्ता तलि दिवाकर मुनि गुमटोपपाताध्ययनु गुणतउ तउ । तर नइ प्रभायि तिहां गुगंट' आयिउ । महामुनि तोहराई मेवापरायण यउ । गगदंद्र तणा भारतर तुम्र राई विषगु यिषु प्रभवि" नहीं। गडराजु तेर मुनि रहां प्रणमी करी" मतुष्ट हुंनउ गमटोपपाताध्ययनु" मामलिया लागउ । चिपापार प्रभायइतर विस्मित चित्तांता तुम्हें पुणित मुनि रहा प्रणी बरी" आगर आपाठा । १,गरुडेद्रि फरि। *जा दिवाकर मुनियम हान होयता सर" तुम्हें मया उत्त। तिणि कारणि उ 8125)1 Bh जयदी।By अनेक। Pumt. Pइदा 126)1 Bh नुनाद । 2Bth पुर। 3' भ्रमता। +14 मारमा। 6 देवयोगतः। i Pomite-4-1 8 B unit-1 By ' गान 30 PL ": { 11 P विपन विभाउ । 19 B!: 531-1 13 th drojis sords lxtender 140 13 Pmnits X - is het eps 2719, 777 " 30 Pथतिमा tits .10 8427-430).५८१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १४५ महात्मा तुम्ह रहई जीवितव्य दाता मातापिता समानु । एह महात्मा तणी भलिपरि सेव करिजिउ । इसउ भणी करी गरुडेदु आपणइ थानकि पहुतउ । $427) तुम्हे पुणि ज्ञाततत्त्व तेह मुगि कन्हद सजमु ले करी दुष्कर तप नियमपर हया। तुम्ह माह ज्येशु मरी करी प्रथमि देवलोकि विद्युत्प्रभाभिधानु देवु दृयउ । तउ लहडउ विद्युत्सुदरु नामि तिहाँ जि देवु हयउ । तिहा हुतउ वडउ भाई चवी करी विजयवती नगरी माहि मदनदनु नामि नरव, राजेंद्र नउ मित्तु वाणिया नउ पुत्तु इयउ । सु पुणि इउ धनकारणि फिरतउहिबडा तइ दीठउ । तिणि कारणि पूर्वभवाभ्यास घसरतउ तू रह एह विषद स्नेहातिसउ । इसउ साभली करी तिणि देवि एउ एकावली हारु मू रहइ दीधउ । महात्मा पूछिउ 'मू रहइ निद्रादिल अपलक्षण किसइ कारणि'' महात्मा कहिउ, 'तू रहइ मरणु ढकडउ वर्त।। तिणि भणिउ, 'किहा मू रहइ उत्पत्ति रिसी परि चोधिलाथ' महात्मा भणिउ, 'तउ नरव, राजेद्र तणउ पुनु हरिदत्तु नामि होइसि । एउ' एकालाहार देखी' प्रतिबूमिसि ।' इसी परि जिग्नसशय दूतउ सूरी नमी करी गयउ । 5428) तउ मइ गुरु पूछिउ । 'शगवन् एउ हारु किसउ सरि भणिउ, 'पूर्विहि नसोत्पतु अमरेंदु इद्रस्थानि गयउ । इद्रि हाकिउ नाठउ ।' अधोमुख नासता तृता एउ रारु गला हुतउ ईना इतर असख्यातमह द्वीपि पडिउ । इणि दवि लाधउ ।' इसउ साभली गुर वादी पचवीस वरिस सीग देसातरित परिभ्रमी धनुप्रभूतु उपाजी करी हउ वडा स्वामिन् ' आविउ ।स्वामिन ' सुवुतुम्हारउ पुत्तु यउ कि नहीं।' राजोंद्र कहिउ, मिन हरिदत्त रहह हारु दिखालउ ।' हरिदत्तु तडी हारु दिपालिउहार दर्शनइतउ तेर र जातिसमरणु' ऊपनउ । राजेंद्रि पछिइ दूतह हाग्दित्ति कुमारि तिम हिं जि पूर्वभरसबधु कहिउ जिम पूपिkि मदनदत्ति कहिउ । राजा चित्त माहि चीतवइ 'जु आगइ धर्मविपद विवादु यउ सु विवायु ण्ह पुन गई परित्रि करी उच्छदिउ । एह विश्व माहि धर्म जिमणीतू र्जु छइ भव्य रहइ भवभयउदकु मोक्षसुखदायकु ।' 5429) पतला प्रस्तावि उद्यानपालाक राजदु वीनारउ, 'य' आजु पुप्पावतसकि उद्यानि बाहुशिष्य परिवृतु चतुर्शानी सुरासुर-नरेश्वर-नमस्कृतु श्री गुणधरु' नामि सुगुरू समासरिउ उइ । जिम मेघ तणउ गर्जितु साभली करी मगूरु नाचइ तिम तर नउ वचनु साभली करी राउ एसिउ । हस्तिस्कध समारूदु पुत्र-मित्रादि परिवार परिवृतु महान ऋद्धिसमुदय करा गुम्पाद यादिवा राउ पहुत।' विधिवत् यादी करी यथास्थानि पठउ । अमृतरस सारणि समान धर्मदेशना साभलइ । यथा-'भो भन्या सर्मधर्ममूलु शिवपुरद्वारु सम्यक्त्यु वर्तइ । सु सम्यक्त्वु दय गुरु धर्म विपक्ष देव गुरु धर्म बुद्धिस्वरुपु कहियइ । अदव अगुरु अधर्म विषद देव गुरु धर्म बुद्धि रसरूपु सम्यक्त्व विपरीतु मिथ्यात्वु कहियद । तर जित-राग-देप-मोटु देवु जिनु महाव्रत-धरु गुरु । दयामूलु धर्म इति । णि सम्यक्त्वि लाधइ नरकगति तिर्यंचगति गमनु न हुयइ । मनुष्य-वर-मोक्ष-मुख जीय रहार स्वाधीन एयर। तथा च भणित- सम्मत्तंमि उद्धे ठदयाई नरयतिरियटाराई । दिव्याणि माणुसाणि य मुक्खमुहाइ सहीणाई ।। [५८१] 8430) इस साभली करी राजा पुन सहित सम्यक्त्व पूर्व गृहिधर्म ले करी मतुपुतउ आपणह घरि गयउ । अनरइ दिवसि सुधर्मा सभा माहि बाटउ मोधर्मेटु नपर्म राजेंद्र तणउ सम्यक देवाही राह 20 - - 30 5427)1 Bh -वर्म। 2 Bh alls हत। 3 PR| Bh I (पुण or +-) ग१३॥5P out GBh-वर्म 17 Bh had हो.सिर, but final-₹19 cancelled P हाइमिः । ६. Pomics 2 Bh. हवा 3 P omits. P-स्मरणा 5429)! Bh पछि। 3Dh. मन । GP FI ( in B g app ars like ng ) 5429)1. P गुणका 2 B] परिवार 3P पन।
16 १४६ पदावश्यफवालावयोधवृत्ति 18431-433) ५८२ अधालनीउ कइ । तर पाछा मुगु देवु इश्वचन विपद सदो धरतउतउ क्रियवादि विस्तार सहित परीक्षा निमित्तु आविउ । तिणि देवि दिव्यशक्ति बलि मायाग' साधु समूदु अकार्य करतउ राजेंद्र रहइ तिम दिखालिउ जिम जउ अनेरउ देखइ तउ धर्म एतउ निधइ सउ परवडइ । नरव, राजेंटु पुगि तिम साधुवृदु देखी मन माहि चतिवइ । 'कवादिफर करी ऐम जिम शुद्ध जिन धर्म एकु छ । किंतु ए पुण 5 मुनि गुरु कर्मभारभावि करी विनडिया' ता जिन धर्म रहर लायवु करह । म लापवु जि मतिमत हुयह तेरे शक्ति दूती अवश्यु रारिरचउ ' इसउ चीतवी करी साभमाथि जि करी अकार्य ता मुनि निवारिया। देवु सम्यक्त्वविषद निश्चलु जाणी करी नरवर्म राय रहइ प्रणमी करी साक्षात्कारि होई कटर- 'महाराज धन्यु तउ जेह तू रहद सभा मारि पठउन महाराजु सम्यक्त्व तणी स्तुति करह। इसउ भणी आपणउ मउडु आपी करी आपणइ थानकि गयउ । नरवर्मु महाराज सम्यक्त्वमूलु गृहिधर्म' चिरकालु 10 प्रतिपाली करी पुन मिनादि सहित दीक्षा ले करी सुगति पटुतउ ।। नरवर्ग नरेंद्रस्य दृष्टया सम्यक्त्वनं फलम् । स्वर्गापवर्गदं भव्याः सम्यक्त्वे सन्तु निथलाः ।। [५८२] 8431) अथ सम्यक्त्वातिचार प्रतिक्रमणु प्रस्तुतु कहा। जीवादि तत्त्वविषद सदर करणु शका करियइ १ अहिंसादिलेस दर्शनइतउ "टू धर्म जिनप्रणित पुणि धर्म इसी परि अन्य धर्म तणी स्पृहा आकाक्षा कहियइ २ । 'विगछि ति धर्मफल विषद सद्देषु यिचिकित्सा कहियइ । विउच्छ ति पाठित पिइ ययास्थितु जीवादि तत्त्यु जाणइ तिणि कारणि विह साधु कहियह ३॥ अहो महामलिणा एप इसी परि साधु निंदा जिउच्छा कहिया ३ । 'पसस तह सथयो कुलिंगी' कवित्व वचनचातुरी चेटसिद्धयादिषु अनिसा को एकु मिथ्यादृष्टि तणउ देखी करी 'अहो 20 महाकवि एउ' इसी परि स्तुति मिथ्याटि कुलिंगी तेह तगी प्रशसा कहियइ ४ । तथा सस्तवु मिथ्याष्टि कुलिंगी ते सउ मैनी कहियद ५॥ 5432) ईहा शका विपद उदाहरण । यथा- नगरि एफि सठि एक तणा हि पुत्र लेसाल पढइ । तीद रहइ आरोग्य बुद्धि वृद्धि निमित्तु माता सप्रभार ओसही पया एकातस्थानि थिकी करावइ । ती मादि एक रइ मक्षिकादि शका लगी मनि सूग ऊपजइ । मानसदुक्तपूर्वक सरीरदुक्स इणि काराण तेह रहद वल्गुली रोगु अपनउ । भूयउ । बरलोक सुख दुता चूकर । बीजउ पुत्तु मन माहि' चीतवइ 'माता अहितु कदाकालिन चीतवइ ।। तिणि कारणि निसटु थिक' पेयापानकु करतउ आरोग्य बुद्धि वृद्धि सहित चिरजीवी या इलोक' सुखभागी हयउ। इसी परि सम्यक्त्व विषद पुणि जु जीबु सहपर यह सु सासयसुहन रइ । निसदह एतउ सासयमुटु लद्दद। 5433) आकाक्षा' विषइ उदाहरणु- राजा अनइ महामात्यु वे जगा अश्वापदारदतउ अदवी माहि गया। भूखिया या। वणफल 35 खाधां । नगरि आविया । राजा सूपकार तडी करी करइ, 'जि के भक्ष्यम' सभवद ति सगराई करउ ।। 1130)1 P विकिय । (in B = looks !the वि) 2 Bhमाया। 3 Blu glors कमवटि । B And Bh have cancellel'या after कपा- P चिनाई। 5 Bu. P सम । GP तू। गृह- 8431)1 Dh reals the sentence difter ntly ' विधिपति पाठि हुन पिई यपास्थिनु जोवातित्यु जाई तिणि कारणि विद साधु कहिय। तोइ रहा मल मतिनवनगारमा देवी वगै 1ि7 कोपरस'विच्छा' कादिया । 1432)1 BPost 2Pथको 3P मानि। 4P पर। 5Pइहलोति। 8433)1 P साक्षा। १P भाभेद। 25 30 ॥
434-435 ).] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत - 5 . 16 सूपकारे कीधा । राजा आगइ आणिया । राजेंद्रि चीतविउं 'मधुरमोदक पूपकादिक भक्ष्यभेद पाछेई मारिसिई ' इणि कारणि पहिलउं वाकुल ढोकलादिक भक्ष्यभेद भरवी करी पाछइ मधुराहार भक्षणु कीधउं। किसइ कारणि जिम 'सवहीं आहार तणा स्वाद लिउँ । महंतइ' पुणि जीमी करी वमन विरेचनादिकु कीधउं । राजेंद्रि पुणि सर्वाहार भोगलुब्धि हूंतइ वमनविरेचनादिकु न कीधउं । तिणि आहारदोपि राउ भूयः । इहलोक सुख चूकउ । महामात्यु जीविउ । इहलोक सुखभागी हुयउ। तिम जीवु पुणि अन्यान्य धर्मतत्त्वबुद्धि करी वांछतउ मोक्षसुख हूत चूकइ । अवांछतउ, मुक्तिसुखभागी हुयइ । इणि कारणि जिम लपण अनइ कर्पूर रहइं, तिमिर अनइ प्रकाश रहई, गोक्षीर अनइ अर्कक्षीर रहई, खल' अनइ गुल रहई समता न कीजई तिम शिवशर्मदायकं जिनधर्म अनइ जन्मजरामरणाधनंतदुरंतदुक्खदायक मिथ्यादृष्टि धर्म रहई समानता लक्षण आकांक्षा न कीजई। 8434) धर्मफल संदेह विपइ वणिय तस्कर बिटुं तणउं उदाहरणु । तथाहि-संतपुर नामि नगरु 10 जिगदास नामि श्रावकु । तेह तणउ महेसरदत्तु नामि मित्रु । जिणदासु आगासगामिणी विद्या तणइ बलि नंदीश्वरि द्वीपि शाश्वत चैत्य यांदिया गयउ । आविउ हूंतउ महेसरदत्ति भणिउ, 'मित्र ताहरइ देहि अपूर्व सुगंधु गंधाइ । तिणि नंदीश्वर यात्रावृत्तांतु कहिउ । तउ महेसरदत्तु भणइ, 'मू रहई पुणि आकाश- गामिनी विद्या आपि । तउ अतिनिधि कीधइ हूंतइ जिणदासि' महेसरदत्त रहई विद्या दीधी । कृष्ण चतुर्दशी रात्रि समह श्मसानि जाई, हेठइ अग्निकुंड ज्वलइ, ऊपरि वृक्ष तणी शासा छीक बांधी करी' आपणपई तिहां चढी करी विद्या जपइ । जापि संपूर्णि ईतइ एक एक तणी रग घाइ करी छेदह । जेती- घार चउथी तणी छेदिवा चार हुयइ तेतीवार मन माहि संदेहु ऊपजइ 'विद्यासिद्वि होसिइ' किंवा नही होइ, पुण मू रह मरणु निश्चई होइसिइ।। तउ चलीवली छीकडं बांसद वलीवली संदेहु करह । पतला प्रस्तावि चोरु एकु चोरी करी तिहां आविउ । केडइ वाहर पुण" आवी । चोरु श्मशान घनगहन माहि पइटउ । वाहर बाहिरि वेदु करी रही । चोरि महेसरदत्तु चढतउ ऊतरतउ देखी करी बोलाविउ । 'त" विद्या साधइ छइ स मू रहदं आपि । एउ माहरउ धनु त" लइ ।। तिणि चीतविडं, 'भलउ म रहई पतला फल तणी प्राप्ति छदं। इसउं भणी करी विद्या चोर रहई आपी, चोर तणउं धनु आपणपई लीघउं। चोरि निःसंदेहि थिकई एक घार रुढी परि जाप करी सद्ग नइ एक घाइ फरी चियारद तणी छेदी करी आकाशि ऊपरमिउ । प्रभाति चोर पगि लागी बाहर वन माहि आवी महेसर-5 दत्तु वस्तुसंयुक्त चोरु करी बाधउ । मारिचा लीजत: देखी करी चोरि आकागगति विद्यागुरु भणी नगर रद पीहावी फरी मेल्हाविउ। इमी परिजु धर्मफल" विपद संशउ करद सु महेसरदत्त जिम अपाइ पदइ जु संशउ न करद स चौर जिम सकल अनर्थ ढूंतउ टूटद । मनोवांछितु लहइ । 8435) साधु निंदा रिषद दुर्गधा' उदाहरणु । मिथ्याइष्टि प्रसा परिहार विपर सकटाल महामात्यु उदाहरणु । मिथ्याटष्टि संस्तवु' मिथ्यादृष्टि स मैत्री कहियर। तेह विपद जिणदास उदाहरणु । अजीणी नामि नगरी जिणदासु नामि सुधारकु । तिहां एकादशमी प्रतिमा यस्तउ मुनि मरमर विदाम करतउ सार्यभ्रष्टांत उ यौद्धरं तणद साथि मिलिउ । मार्गि म्यउ ! आपण उ आयाम करी यौन्दे ।। 20 - 30 यथा- 433) 3. P. बााला। 4. Bh. महार। 5. R.luas added worls between 83...17...in the nurgin. G. Bb. NIJ! 7.P.S.Bh. 11 S131)1. P.भाग-12. P. दी। 3. P.LYI Bfn7-15 P.onits. G. BP.मगानि । T.P.mi8. P. रोनित | P.EL 10. P.णि। 11. BL P.41 122.41 13. P.पा 14. P.onits. 15 B1 R-IPा नि) 16. B. o nits. 8135)1. Sit.P.RJ1 3. P. राजी। 4. P2 UTIFI 5. BI 5 पडावश्यफवालायगोधवृत्ति [$436-437). रक्कम पितु करी विहां मेलिउ । उनमस्कार रमरण पराया मरी करी देव यउ। अवधिज्ञानि आत्मदो देसी बोभा यउ । इणि फाराणि मिथ्यादृष्टि परिचउ न फीज । बौद्व रहई रत्न स्वर्णा- लंकारालंशतिथि करी अटतउ भोजन दिया । लोकमध्यभागि इसउ अतिसउ घोर रहई एयउ। 'अहो धन्यु वौद्धशासनु ! श्रायकु लोयु लोके अयलेहियद । अनेरद दिवसि श्रीधर्मयोपमूरि गाम' आचार्यमिश्र तिहां आविया।श्रा यांदी करी तिहां नउ वृत्तातु कहिउ । आचार्य उपयोगि वीधर सगळू वृत्तात गाणी करी एक साधु संघादउ मोकलिउ । भणि “ धौद्ध देवे फन्दा भिक्षा दिवारिसिहं, पुर्णि तुम्हे म लोजिउ । हाथ साही इस भणिजिउ। गुज्सगा! चुज्श, बुज्झ, मा मुग्य।" इस तेहे कधि । देव रद्दं सुभ कमोदय लगी प्रतिबोधु ऊपनउ, भयांतरा जाणिउ । गुरुपादमूलि आयी ' मिथ्या दुष्कृतु ' दीधउं । यली माधु रहदं भक्ति करिवा लागउ । 10 हं सम्यगावातिचार तणइ आचरणि जु कर्मु बाधउ सु 'पडिकम्मे देसियं सन्य' पूर्ववत् । 1436) सम्याव प्रकर्पइतउ तीर्थकर नामकर्म' तणी उपार्जना जीय रहई टुयद । सम्यक्त्व प्राएं पुण वीस थानश संसेचना करी हुयह । तिणि कारणि वीस थानक विचार लिसियइ । अहदाराधनु, १, सिद्वाराधनु २, प्रपचनाराधनु ३, गुराधनु ४, रविराराधनु ५, श्रुतधरारा. धनु ६, सपस्थिशुश्रूपा ७, अभीक्ष्णज्ञानोपयोग ८, सम्यक्त्वनिरतीचारता ९, विनयनिरतिचारता 15 १०, आवश्यकनिरतिचारता ११, मूलोत्तरगुण निरतिचारता १२, क्षणलवसनिकालिहिं आरौिद्रपरिहार धर्मध्यानासेवना १३, तपश्चरणकरणता १४, सुपारदानता १५, वैयावृस्यकरणता १६, मन समाधि संपा. दना १७, नवज्ञानग्रहणता १८, श्रुतभक्तिकरणता १९, प्रवचनप्रभावना २० । 8437) तर अरहंतह रहई निहुं काले विधिवत् पूजा सद्भूतगुगस्तवन यथादर्शनप्रणमनादि करण अर्जदाराधनु पहिलडं थानकुं। लोकायमाप्त प्रक्षीणाशेषकर्मजाल अनंतज्ञान अनंतदर्शन अनंतसम्यक्त्व अनंतवार्थ अनंतानंत छ सिद्ध तीहं तणइ विपद एकागता मग माहि ज कीजद स बीजउं थान। चतुर्विध श्रीसंघरूपु प्रवचनु अथवा द्वादशाग लक्षणु प्रवचनु तेर' विपइ शक्ति' तणइ अनुसार आशाप्रतिपालनु शु कीजह सुनीज यानकु । पचमहादत प्रतिपालक धर्मोपदेशदायक गुरु तणइ विपद परतंत्रता करी सर्व धर्म कर्म विपद जु प्रवर्त्तनु सु गुराधनु चउथउं थान। समवायागधर अथवा वयोवृद्ध जि छई स्थघिर ती तणइ विपइ गु निश्चल भक्तिकरणु सु 30 स्थविराराधन पाचम थानकु । सूत्रधर का अर्थधरु प्रधानु पर्थधर कन्हा सूत्रार्थधरु प्रधानु इसी परि बहुश्रुतह तणइ विषह सारेतर भावि करी जु भक्तिकरणु सु बहुश्रुताराधनु छटुउं थानकु ।। तीमतपु जि करइ तीहं तणइ विपइ श्रद्धानपरायण होई करी जु शुश्रूषा कीजइ सु तपस्वि समाराधनु सातमउं थानकु ॥ सिद्धात तणा पाठ विपइ गुणन विषय प्ररूपण विपद वारवार जु सावधानता भवनु सु अभीक्ष्ण ज्ञानोपयोगु आठमउं थानकु ॥ F-430 ) 6P समर IT Bh. अविधि 1 8 Bh भक्त । 9 Bh omitr. 10 P मिलिजउ | evidently confusing the preceding म with लेनिः । ६43G)1 Bh omits-धर्म । 2 Bh adds शीलवतानातिनामा 12 RETIRETRIना। Bhadas संपादना। 8437) 1 Bb adds 12 Bh, मति! 20 25 35 -$438). ५८३-५८४] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १४९ सर्वज्ञोपदिष्टु सिद्धिसुर संपादकु जु छ, सम्यक्त्वु तेह तणइ विषइ जु निश्चलमन.करण सु दर्शनाराधनु नवमउं थानकु। ज्ञान तणइ विपइ ज्ञानाधारपात्र तणइ विपइ जु विनयकरणु अतिचाररहित सुविनयनिरति. चारता लक्षणु दशम थानकु॥ 8438) संसाराकृपारपारकल्प जि छई संजमव्यापार पोढावशयक लक्षण तीहं तणइ विपद ज 5 निरतिचार प्रवृत्ति स आवश्यकनिरतिचारता इग्यारम थानकु ।। सिद्धि लक्ष्मी केलि शीलु छ शीलु अनइ प्रत मूलोत्तर गुण तीहं माह शीलि लाधे हूंतेइ भिन्नु शीलग्रहणु शील रह प्रधानता प्रकटन निमित्त । तउ पाछइ तीहं तणइ विपइ ज निरतिचारता सु शीलवत निरतिवारता लक्षणु बारम थानकु॥ 10 अष्टादशनिमेपाः स्युः काष्ठा काष्ठाद्वयं लवः । फला तैः पंचदशभि लेशस्तवित्तयेन च ।। क्षणस्तैः पञ्चदशभिः क्षणैः पड्भिश्च नाडिकाः ॥ [५८३] - 20 इसा भणनइतउ घडी नउ छ? भागु क्षणु कहियइ । छत्रीसे निमिपे लघु कालु कहियइ । 'सत्तपाणणि से थोये सत्त थोषाणि से लचे' इसा परमागम वचनइतउ । साते स्तोके एक लवु कहियइ । तउ पाछइ क्षण लव प्रमाणीहं 15 कालि 'जु प्रमाद करण तणउ अभावु अप्रमत्तभावता करी अवस्थानु सु क्षणलवलक्षणु तेरम थानकु । ज्वलितु जु छइ तपो वैवानरु तिणि करी काय मूपांतर्गतु जु छइ जीव सुवर्ष तेह तणउं जु संशोधनु सु तपश्चरण करण लक्षणु चऊदमां थानकु । मासुकेपणीयानपान संपादना करी जु साधुजन प्रतिनिपि आहार तण प्रदानु सु पात्रदान लक्षणु पनरम थानकु। बाल वृद्ध ग्लान रत्नाधिक गुरुजन प्रति जु आदरकरणपूर्वकु चेयावच्चु कीजइ सु यावच्च करण लक्षणु सोलमां थानकु। किणि कारणि करी असमाधानि गयउं छह मनु तेह रहई जु समाधान माहि आणियउं सु समाधिलक्षणु सत्तरमउं थानकु । जु जु अपूर्व अपूर्व सिद्धांतपदु विचारचारु' सु सु ज्ञानावरणकर्म क्षयकारणि जु पढियइ सुम अपूर्व ज्ञानोपयोगु अढारमउं थानकु । तथाहि जिम जिम अपूर्व सिद्धांतु श्रद्धा करी सांभलइ जिम जिम पढर जिम जिम गुणइ जिम जिम चखाणइ तिमतिम ज्ञानावरणकर्मु गलई। तथा च भणित अपूर्वः शब्दकोशो यं विद्यते तव भारति । व्ययतो वृद्धिमायाति क्षयमायाति सश्चितः ॥ [५८४] F43S)1 Bb. gloss over कूप-समुद्र 1 2 Bh. gloss over पोटा-पट 1 3 Bb. गारम। 4 Bh. विवाद। 80 5 10 15 १५० पावश्यकचालावबोधवृत्ति [$439-411) ५८५-५८९ हर्प रोमांचितगान रोई करी सिद्धांत विपद ज भक्ति कीजइ सिद्धांत पुस्तक लिसावियई विधिस सारवियइ जु सु श्रुतभक्ति लक्षणु इगुणवीसमउं थागकु । धर्मव्यारयान प्रतिवादि निराकरण कविता कलादिकर करी जु तीर्थ प्रभावना कीजइ सु प्रभा- बना नामकु वीसमउं थानकु । $439) तथा च भणितं - अरहंत १ सिद्ध २ पपयण ३ गुरु ४ थेर ५ यहुस्सुए ६ तपस्सीसु ७ । वच्छल्लयाइ एमुं अभिरख नाणोव भोगे य ८॥ [५८५] दसण ९ पिणए १० आवस्सए ११ सीलबए १२ निरदयारो। खण लव १३ तब १४ चियाए १५ यावच्चे १६ समाही १७ य ।। [५८६] अपुष्चनाणगहणे १८ सुयभत्ती १९ पवयणे पभावणया २० । एएहि कारणेहि तित्ययरत्तं लहइ जीयो । [५८७] $440 ) अथ चारिजातिचार प्रतिक्रमणु करिवा वाछतउ हतउ पहिलडं सामान्या आरंभ निंदा निमित्तु भणइ। छकाय समारंभे पयणे पयारणे य जे दोसा। अत्तट्ठा य परट्ठा उभयट्ठा चेव तं निंदे ॥ [५८८] पृथिवी सलिल अनल अनिल वनस्पति उस रक्षण जि छई पटकाय ती नइ समारंभि परितापनि तथा संरभि आरंभि इस पुणि जाणिव। तत्र संरभु संकल्पु आरंभु विद्रावणु । ६६ छकाय जीव संबंधिया समारंभ संभ आरंभ हूंता जि दोप पाप समाचरण न पुण अतीचार अंगीकरण तणइ अभावि तह मालिन्य तणा अभावदतउ किसइ हूंतइ । दोस इत्यार- 20'पयणे । पचनि (तइ 'पयावणे य' अनइ पचावनि हतइ चकारइतउ अनुमति ती पुण जाणिवउं । कउण निमितु 'अत्तट्ठा य परट्टा' आपणपा निमित्तु, परु माधुर्णकु तेर निमित्त । 'उभयहा' आप पर बिहुँ निमित्त । चकारु अनर्थक राग देपादि दोप संमूचकु । ए चकारु प्रकारदं रह ईयत्ता सूचकु आप पर उभयलक्षण छ तिन्दि पक्ष तीहं इतउ चउथउ पशु नहीं इणि कारणि । अथवा अतिमुग्धता लगी साधु र असनि पचि मूर पुण्यु होइसिइ इसी परि आपण निमित्त । तथा पर मातादिक तीह रहई पुण्यु होइसिद इसी परि 'परटा' परनिमित्तु। पुणि अम्ह बिटु र साधु निमित्तु पचनादिकि कीजतइ हूतइ पुण्यु होइसिइ इसि परि उभयहा उभयनिमित्तु पुणि । अथवा छकाय समारंभादिक विपद सचित्त पुढविकाय लवणादिक । अध्झाय सचित्त जलादिक । वाउकाय आक्षिसधूपणादि कारणि वात- करणादिक । तेउ काय अग्नि प्रज्वालनादिक । वनस्पतिकाय वनडेदन क्षेत्र नीदाण करण सूडण करणा- दिक । प्रसकाय कीटिकादि गृहप्रमार्जन सडन पेपण अणछाणियां जल व्यापारणादिक पटकाय जीव सावधव्यापार । तेरे करी अनेराई जि के जीव आरंभु करता विणसई ताई करी जि के पाप काधा ति 'पाप निंदङ । पूर्ववत् । 5441) अथ सामान्या चारिवातिचार प्रतिक्रमणु भणइ । पंचन्हमणुचयाणं गुणबयाणं च तिन्हमइयारे । सिक्खाणं च चन्हं पहिकमे देसियं सर्व ॥ सुगमा ।। [५८९] $438)5 Bh लगइ। . 25 80 १५१ 8442). ५९०-५९१] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत विशेषु पुणि इसउ सम्यक्त्वइतर अणु पाछइ कीजई। इणि काराण अणुव्रत कहियई । अथवा महाव्रतहं ईता अणु लहुडां इणि कारणि अणुव्रत पांच कहियई ।। तथा च भणितं योग्य। थूला सुहुमा जीवा संकप्पारंभओ य ते दुविहा । सावराह' निरवराहा साविक्खा चेव निरविक्खा ॥ [५९०] अत्र थूल जीव वेंद्रियादिक सूक्ष्म एकेंद्रिय पृथिवीकायादिक । तत्र श्रावक रहई एकेंद्रिय जीव- रक्षा सर्वथा पलइ नहीं तिणि काराण दशविशा जीवदया। थूल जीय बेंद्रियादिक संकल्पिाहं करी विणासिवा नहीं। आरंभिहिं करी विणासिवा नहीं। तत्र आरंभइतउ विनासरक्षा श्रावक रहई सर्वथा पलद नहीं। तिणि कारणि पांच विशा। तथा ति सापराधइ रासिवा निरपराधइ राखिवा । तत्र सापराध नी रक्षा श्रावक रहई सर्वथा 10 पलइ नहीं तिणि कारणि अढाई विशा। सापेक्षवुद्धि करी पुण न दुहवा निरपेक्षवुद्धि करी पुण न दुहवेवा । तर श्रावक रहई सापेक्ष- सुद्धि करी दुहवण निषेधु न संभवइ तिणि कारणि सरादु विशउ एकु जीवदया श्रावक रहई हुयह । तिणि कारणि मेरुसमान महाव्रत तणी अपेक्षा करी श्रावकवत अणुव्रत कहियई ति पांच मूल गुण कहियई । तीही जि रहई विशेष गुणकारिता करी दिग्वतादिक चिन्हि गुणात कहियई । पांच अणु-15 व्रत विन्हि गुणवत यावजीव पालनीय हुयई । शिक्षाव्रत पुणि चत्तारि सामायिक देशावकाशिकादिक कदाचित्पालनीय । जिम शिष्य रहई विद्या पुनपुन अभ्यासयोग्य । तिम तिम सामायिकादिक अभ्यास- तथा च भणितं जाहे खणिओ ताहे सामाइयं कुजा' इणि आलायइ 'सणिओ' इसइ पाठि जेतीवार गृह- काजु काई न हुयई तेतीवार श्रावक क्षणिक धर्मावसरवंतु इंतउ सामायिक करिजिउ । इस अर्थ । 'राणियं। इसइ पाटि जेतीवार क्षणु प्रस्तावु इयइ तेतीचार सामायिकु 'एज्जा' कुर्यात् फरिजिउ न पुण दिनावसानिहिं जि' अथवा निशावसानिहिं गि। (442) अथ प्रथमवत प्रतिक्रमगु भणइ । पहमे अणुव्ययंमी यूलग पाणाइवाय विरईओ। आयरियमपसत्य इत्य पमायप्पसंगणं ॥ [५९१ ]25, प्रथमि सम्वत माहि सारता करी धुरि वर्तमानि अणुयति महारत तणी अपेक्षा फरी लघुतरि। थूलग पाणाइवाय विरईओ' गत्यादिकहं स्पष्टहं लिंगहं करी बाटाही रह जीरत्व चुद्धि करी परिज्ञात स्यूल भीदियादिक जीय थलगवाण कहियो । तीर नई मांग रुधिर दंत नर अस्थि शृंग चर्मादिकहं तणय कारणि अतिपातु विनाम तेर, नी चिरति निवृत्ति थलग पाणागय पिरति तेह मकामदतर 'आयरियमपराये। अतिनरि' अतिक्रमि फिमर तर । अप्रगस्ति भावि नद । किसउ अर्यु 150 क्रोधादिकि उदयमानि ता इत्य पमायमंगेणं' अत्र प्रागातिरात निपर प्रमाद मयादिक पांच'iri ना विष: ममंगनु प्रकापि करी मान्नु प्रमाद प्रसंगु तिणि करी प्रमाद प्रमंग प्राणि करी मजातीय आरस्पारिक जि छालन पुणि माणु यह ॥ इति गाथार्य। 20 . ६411) I. Bh. गरा। . Bli, onits Sit) 1. B12. Bh. गामाया १५६ - 5 यथा- 10 पडावश्यकपालायपोधवृत्ति 18443-445). ५९२-५९७ प्राणिवधु न करे जु। तथा च भणितं- सब्वे जीपा वि इच्छति जीविडं न मरिज्जिउं । तम्हा पाणियहं घोरं निग्गंधा वज्जयंति णं॥ [५९२] जीवहिंसा अनेरेई निषेधी उइ । 'न हिंस्यात्सर्वभूतानि ।। तथा 'आत्मवत्सर्वभूतानि यः पश्याते स पश्यति' तया- श्रूयतां धर्मसर्वस, श्रुत्वा वावधार्यताम् । आत्मनः प्रतिकलानि, परेप न समाचरेत् ॥ [५९३] सर्वधर्मसारभूत जीवदया अनेरेई कही। सर्वे वेदा न तत्कुयुः सर्वे यशाश्च भारत । सर्वतीर्थाभिषेकाच यत्कुर्यात्माणिनां दया || [५९४] 8443) अथ विरति आश्रयी हूंती जु तिचरिउं तेऊ जु कहा। वंध १ वह २ छविच्छेए ३ अइभारे ४ भत्त पाण तुच्छेए ५। पढमवयस्सइयारे पडिक्कमे देसियं सव्वं ।। [५९५]] पधु-गो वृषभादिकह तणउँ रांहू करी गाढउ बधन बंधु कहिया १ । व-कर्मकर कर्म करी 15 चतुष्पदादिकह रहई निर्दयता करी दटादिकपहार प्रदानु कहियर २ । छविच्छेदु-कर्णादि कर्त्तनु गल कंवलादिकहं तण शोभा निमित्तु समुच्छेदनु वा ३ । अतिमारु-शक्ति ऊपहरर भारारोपणु ४ । भक्तपान व्यवच्छेदु अन्नपाननिषेधु ५ । सर्वही थानकहं काधइतउ इसई गमियः। प्रथमव्रत अाचार आश्रयी करी जु बाधउ कर्म ‘पटिक्कमे देसिय सन्यं ॥ पूर्ववत् । 8444) अत्र शिप्यु भणइ । बंधादिक रहइ अनिपिद्धत्वातउ किसी परि अतिचारता। प्राणातिपातु जु निषेधिउ छ । प्राणातिपात रहई अकृतत्वइतउ अतिचारभाव तणी अनुपपत्ति । अन कत्यिह। मुख्यवृत्ति करी प्राणातिपातू जु प्रत्यारयानु छइ. बधादिक प्रत्यार यान नथी, तथापिहिं परमार्थ. वृत्ति करी बंधादिक पुण प्रत्याख्यात जाणिया । तीह रहइ प्राणातियात हेतुत्वइतउ । जब इस तउ बंधादि- करणि व्रतभंगु जु हुयह । अतीचार न एयइ । इसउं पुण न भणि । ननु विडं भेदे याह्यवृत्ति करी 25 अंतरंगवृत्ति करी। तन जेतीवार कोपावेशइतउ बधादिकर विपद प्रातः तेतीवार दयाशून्यता करी अंतरंगवृत्ति करी बनु भांगउ । स्वकीय जीवितव्य रहइ अतिप्रबलता करी पाणी पिणसइ नहीं। तेतलद वाह्य वृत्ति करी प्रतु पालि तउ पाउइ भंगाभंग स्वरपु अतीचारु एयउ । तदुक्तम् - न मारयामीति कृतातस्य विनय मृत्युं क इहातिचारः । निगद्यते यः कुपितो यधाहीन करोत्यसौ स्यानियमानपेक्षः॥ [५९६] मृत्योरभावानियमोम्ति तस्य कोपायाहीनतया तु भगः । देशस्य भंगादनुपालनाच्च पूज्या अनीचारमुदाहरति । [५९७] 8445) अनाभोगातिकमादिना या सर्व अतिचारता जाणिवी। अत्र प्रथमव्रतविषद चंद्र सूर राजपुन फया लिखियः । 20 30 8442)3 Bh. -भूता। 1444)1Dh मागः। 8145)1BE भपं ।
. - 10 यत. S446-447). ५९८] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ५३ हिंसा निरन्तरं दुखमहिंसा तु परं सुखम् । जन्तोदात्यहो मरचन्द्रयोरिव तद्यथा । [५९७ अ] जयपुरु' नामि पुरु । गज' नामि राजा। मर चंद्र नामहं करी प्रसिद्ध वि पुत्र । जेमा- नुरागि करी राजेंद्रि ज्येष्ठ युवराजा कीधउ । वृत्ति करी । चंद्रु पत्तिमानाई करी गणिउ नहीं । तर अपमान वशइत: चंद्रि देशांतरु लीधउ । रत्नपत्तनु नामि नगम । तेह नइ उद्यानवनि शीतलि तरुतलि विश्राम' निमित्तु रहठई तह श्रुति सुधासारगि समानु स्वरू सांभली करी महाधनुर्धर शर जिम स्वरानुसारि जायतइ हूंतइ वन माहि सुदर्शनु नामि मुनिवरु दीठउ । प्रणमी करी धर्मदेशना सांभली करी नियम लीघउ । " मई कृतापराध जीव राजेंद्रादेशिहिं सूर्यवृत्ति मूंकी करी बीजी परि मारिया नहीं।" तिणिहिं जि नगरि जयसेन राजा ओलगिउ । शौच शौर्य दाक्ष्य दाक्षिण्यौचित्यादिकह गुणां करी राजेन्द्र रहई अतिवसभु इयउ । 5446) अनेरइ दिनि जयसेनि राजद्रि एकांति बइसाली चंद्रु भणिउ । “अनीति मदिरा कुंभु कुंभु नामि चोरु उत्कटु ऊठिउ उइ । अहो वीर कोटिर ! सु तू पाखइ अनेरइ किणिहिं मरइ नहीं तिणि कारणि तउँसु माहरा हिया नउं शल्यु ऊधरि ।। स्त्रीश्च गाश्च हरत्येप क्रूरो हंति यतीनपि । चमूरुद्धो यमस्यापि दुर्गमं दुर्गमंगति ॥ तिणि कारणि प्रकटवृत्ति सु मारी न सकियदं । माहरइ कथनि गुप्तवृत्ति जाई करी सूता इंता तेर रहई मारि ।" इसइ कथनि जयसेनि राजेद्रि कहियई हूंतइ चंद्रु भणइ । महाराज! संग्राम पाखइ मूं रहाई जीव मारिया नियमु छइ । संग्रामिहिं नासता निरायुध' मारिया नउ निषेधु छइ ।" तउ पाउइ तेह नउ तिसउ निश्चउ जाणी करी राउ जयसेनु घणेर चित्त माहि रंजिउ । अंगरक्षकहं माहि महा. मात्य मारि सु मूलिगउ कधिउ । अनेरइ दियसि सु कुंभु चोरु देस माहि पसरिउ । तउ पाउइ राजा 20 देसइतर सारसुभट परिवार सहितु चंद्रु तेह पूठि धायउ । आघड जाई करी दुर्ग नउ मार्ग संधिउ । सर्वदिसि मिलित सुभटहं वन माहि गज जिम ढिड। अशरण भावइतउ तिणि चंद्र रहई आवी करी प्रणामु कीधउ । मुरि तृणउं पशुभार संसृचकु लीधउं । चंगु उत्तम प्रकृतिता करी चित्ति चीतबद । पादावनामातु कोपु संत रहई ' तिणि कारणि उपशातु स्तउ चंगु तेर ऊपरि तूठउ । अठाडी करी भाई जिम साई लीघउ । आपणपा सरसउ रत्नपत्तनि आणि । देसदापन' पसाउ करावी राजेंद्र कन्हा मेल्टाविउ । जयसेन राजा पुनहीं कन्हा राज्यलक्ष्मीहीं' कन्हा चंदु अधिकु करी मनई' । 1447) चंद्र नउ वटउ भाई सूझ युवराज्यलक्ष्मीलाभिहिं अतृप्तुहतउ राज्यलक्ष्मी लेवा कारणि गर्नुजय राजेद्र आपणा घाप रहई मारणमनु यउ । अनेरद दिनि मृतउ ढूंतउ' विश्वस्तु शजय राजेंदु तिणि मारिउ ।मारी जायतउ दयीं बीटउ । “घातक जाइ, जाइ, " इसीपरि वादवि' । आरक्षक द्वार पाल्यादिका धायनां हृता कंठागतप्राणु राजा कार,-" कउण तणउ एउ इमी परि जाणियां मारिवउ नहीं। । इमउ राजादेसु माभली करी तेरे सतु जाणी फरी देम तर निर्धाटिउ। रत्नपत्तन तउ चंदृ३० अणावी' करी राज्यि घरमालिउ । [५९८] 16 - 25 - १५४ - पडावश्यकवालावरोधवृत्ति [$448-45) ५९९-६०० 5448) गत्रुजय राजा सूरपुन विपइ समत्सरु विकउ मरी वन माहि चित्रकु ऊपनउ । पितृ वधकरकपातकी सृरु पुणि दसातर फिरतउ दृतउ जिणि वनि बापजी' चिरकु उइ तिहा आविउ । तिणि चिनद दीठ3 । अनइ पूर्वभर वैरहतउ मारिउ। तिहाई जि मरी करी भील हयउ। आहेडउ करतउ हतउ तिणि जि चिनकि बीजी वार पुणि मारिउ । सु चीत्रउ तेह तणा वाधवह भिल्लह मारिज। । तिहाई जि' पर्वत वन माहि बे जीर शूकर टूया। निहु वरसह तणा दृता आपणपा मारि झुझता पुलिंदे मारिया । तउ पाउद अनेरइ किणिहिं पनि मृग' ऊपना । समत्सर' इता भीले मारिया । किणि गजजूथि गजपोत हुया। झुझु करता यूथभ्रष्ट हुता भाले बाधी करी चद्रराजेद्र तणइ राज्यि आणी बेचिया । तिहाई युद्ध करता हृता पऊतारे महाकाप्ति रासियइ । एक दिवसि तिहा केवरालोकभास्कर सुदर्शनमुनि आविउ । भक्तिभारभासुरु सात पुरु चतुरग सेना परिवृतु बद्रु नरेंटु आवी करी प्रणतु इयउ। 10 देसनारसानि तीद विटु वारण' तणउ दारुणु बेर कारण पूछइ । केवली सफलु तीह नउ पूर्वभव वृत्तातु काइ । सु तीह नउ चरित्र साभली करी चट्ठ राजेंद्र अति वैराग्य सवेगवतु' हुतउ पुत्र राज्य निवेसी करी दीक्षा प्राप्त हुयउ । सु दुस्तषु तपु करी चट्ठ देवलोकि गयउ। ति गजराज वर्द्धमान विरोध बुद्धि ता मरी करी पहिलइ नरकि गया । तिहा दृता उद्धृत्ति करी पापजोनि माहि अनतु भवु भमिया । चंद्रजी देवलोक हतउ चची करी शुद्ध मनुप्यमवु लही करी दीक्षा ले करी केवलज्ञान लाभक्रमि 15 करी मोक्षि पहुतउ । ये चद्रमूरनरनायकयोरहिंसा हिंसाफले शिवभवस्थितिहेतुभूते । श्रुत्वा त्यजन्ति समजन्तुवध दयाद्रां वृत्तिं भजन्ति लघु ते सुगतिं लभन्ते ॥ [५९९] प्रथमा अणुव्रत विपद सूर-चद्र कथा॥ 8449) अथ बीजउ नतु भणइ । पीए अणुव्वयांम परिपूलग अलियवयण विरईओ। आयरियमप्पसत्ये इत्थ पमायप्पसंगेण ॥ [६००] बीजइ अणुव्रात परि किसउ अर्थे । अतिसइ करी राजविरुद्ध अकीर्तिहेतु दुर्गतिकारण कन्याऽलीकादिक वचन 'परिथूलग अलिय वयण' कहियइ । तीह नी विरति निवृत्ति परिथूलग वयण विरति कहियइ। तेह सकासइतउ 'आयरियमप्पसत्थे इत्थ पमायप्पसगेण ' पूर्ववत् । तथा च भणित - मुसाबाओ य लोयमि सच्चसाहहिं गराहिओ। अविस्सासो य भूयाण तम्हा मोस विवजए। [६०१] 8450) परह पुण असत्यवचनु न बोलिवू इसउ कहिउ । सत्य यात्मिय ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रिय च नानृत ब्रूयादेपः धर्मः सनातनः॥ [६०२] तत्र-द्धपवसइतउ अविषकन्या विपकन्या भणता कन्यालरीयु १ । इसीपरि अल्पदुग्धगाड वाहु दुग्ध गाइ' अबहदुग्ध भणता गवालीकु २। पर तणी भुई आपणी कहता भूमिअलीकु ३। पन्यालीक द्विपदालीकट रहद समृचकु कधिउ । गवालीकु चतुष्पदालीक रहर समृचकृ कीधर । भूम्या हद्ध गृटालीकादिकद रहद मृरकु । न्यासु धन धान्यादि थापणि तह नउ अउल्येवउ' न्यासापहार । 5148) 11 बाप नउ जीयु ! 2P हि । 5P भील। .6 Bb रायि। 7 Bh बारह । 8 Bh omits 9 Bh omits नु। 10 P भामि । 450, 1 Bh अल्पदुग्ध गाइ बहुग्ध भणता गदाली-1 Balko does not have बहु मुग्ध गाद। 3 B drons words between first समूचा Bh अउलये। 20 30 3P omite 4P मत्सर। - 2Bh omits-द। सूचकुन 5 . . 15 1451).६०३-६.६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ११५ न्यासापहार कूटसाक्षि बिहुं अदत्तादान माहि संभविहि हूंतइ । ईहां बचन रहई प्रधान भावना करी अलीक वचन भावना लगी ईहां तीह न भणनु कीजइ । लभ्यदेयवस्तु विपइ जु मानिउं छइ द्रव्यु तेह नइ विषद राग द्वप भावना लगी अलभ्य अदातव्यता भणनु कूडी सारि कहियइ ५। ए बे द्विपदा. लीक माहि आवई। पुणि लोक माहि ए वे अतिनिदित इति जुयउं भण- ईह नउं कीधउं । एह पंचविध अलीक तणी ज विरति तेह तउ 'आयरिए'त्यादि पूर्ववत् ।। एह व्रत नां अतीचार नउं प्रतिक्रमणु कह्इ। सहसा रहसदारे मोसुवएसे य कूडलेहे य । वीयवयस्सऽ इयारे पडिक्कमे देसियं सव्वं ॥ [६०३] तन सूत्र सूचकु हुयइ तिणि कारणि सहसापदि करी सहसात्कारि अणआलोर्चा करी 'चोरु तर' 'पारदारिक तउं' इसी परि कही एक रहई अभ्यारस्यानु अणहूंता दोप तणउं रोपणु सहसाभ्या-10 स्यानु जाणिवळ १। तथा रहः शब्दि करी रहोमंत्रभेदु जाणिवउ-सु पुण इसी परि। रहसु एकांतु तिणि एकांति मंतु आलोचु करतां देखी करी इसउं इस राजविरुद्ध आलोचद छई १२ 'दारे' इति विश्वास' लगी स्वदारहं स्वकीय कलत्रहं जि कथन कहियां हयई तीह नउं द्वेषइतउ अनेरा आगिलइ गमइ कथनु दारमंत्रभेदु कहियइ । उपलक्षणत्यइतउ मित्रमंत्रभेदु पुण दारमंनभदि करी जाणिवउ ३। अणजाणिया ओसह-मंत्रादिकहं तणउं कथनु मृपोपदेशु ४, कहियइ । 'कृडलेहे य' ति । कृदा अर्थ नउं लेखनु कूडलेहु कहियइ ५। 'बीयवयस्से 'त्यादि पूर्व जिम । 5451) अब मृपावाद परिहारविपद हंसराजेंद्र कथा लिसिया । अणुव्रतं द्वितीयं तद्यद्वान्यं कापि नाऽनृतम् । भू-कन्या-गोधनन्यास-साक्ष्येपु च विगेपतः ।। [६०४] जन्तूनामाहितं यत्तन्न वान्यं सत्यमप्यहो । सुधीभिर्थीपपश्चेन बोपनीयोज पृच्छकः ।। {६०५] ईडर सत्यगिरां वक्ता यथा राजपुरीपतिः । वैभवं विभरामास हंसः संश्रूयतां तथा ॥ [६०६] 25 राजपुरी नामि पुरी। हंस राजा। सम्यक्त्यमूल श्रावकधर्मधुरा धीरयता धरत: अनेरद दिवसि मास घन' लंध्यमार्ग रत्नशृंगगिरि पूर्वजकारिति श्रीपभदेव देवगृति तीर्थयात्रा करिता सकललोक महितु सत्यवचनमहित गररित ईतर चालिउ । अर्द्धमार्गि संघि गयद तर पाटा तउ घापर आविउ । राजेंद्र रहाई पीनयर, " महाराज! तुम्ह गालियां पाउद दममइ दियसि अर्जुनु' नाम सीमार पुरी लेया आविउ । तुम्हे जि के रक्षपाल मेलिया तांति मरे निणि जाता । राजपुरी 30 आपणी करी पठड। भयभीतु लोकु येमामी करी तुभारद मिासनि उपचिटु वत्तः । अनेरा नद' घरि नाठउ छ समिट नामि मंत्री तिणि हवं तुम्म फना मोकलिउ । इणि कारणि जु फाई गुरु या स कजिउ सदाकालि समीपगत जि छह सुभट सेरे करिई, “महाराज! वटा पाछा यस्टिया । अमर ईता कउणु' सारर पुरि यिस्फुरद "। ती आगद राजा कार- 5150) 5. Bih. Onts G. B. oruti Bh Aभागह। 5131) ! Bh adds नामि। Digloss. नि। गना शिक्षित 20 BP.नु IPI 6.पा.
5 पडायस्यकथालावयोधवृत्ति [$12-153) ६०७-०८ संपदो रिपदोऽपि स्युः पूर्वकर्मवशादृशम् । मूढो मुटं विशाद या तत्संपत्तिषु तन्वते । [६०७] पुण्यमाप्तिनिबंधनु यात्राकरणु मेल्ही करी पुण्यलभ्य राज्य तणइ कारणि पाउउं चलनु युक्त नहीं। तथा सर्वनासिहि यात्रा अकरी र वलउं नहीं । यदाः- प्रारभ्यते न सलु विग्नभयेन नीचः प्रारभ्य पिम्नचकिता विरमन्ति मन्याः। विघ्नः पुनः पुनरपि मतिहन्यपानाः प्रारब्धमुत्तमजना न परित्यजन्ति ॥ [६०८] 8452) इस' भणी करी हसु राजा आघउ चालिउ। परिवार कमि क्रमि सगटू पाइउ बलिउ । एकु छत्रधरू आपणापा पासि देखी कार यसखालकार तुरंगमादि वस्तु समस्तु दे करी पाइउ मोकलिउ। जउ एतलउ लोकु आवत तउ पुणि पुण्यविभागु' लियत । लोकु पाउउ गयउ तउ एव 10 मू एकलाई जि रहई पुण्यु होइसिइ। इसउं मन माहि हर्पित यिक' चीतरता हूंतर तीर्थाभिमुख एकलउ पादचारिहिं जि चालिउ । 5453) कहीं एक अटवी मारि महीपत्ति रहई देखताई जि हूता मृगु एकु परा तउ नाइ। आवी करी लतावितान माहि पइठउ । तेह नइ पगि लागउ' भीलु एकु धनुष्कि चडाविद सरि साधिद आपिउ । राजेंद्र कन्हा पृउइ । “महापुरुप ! इणि पत्रलाल पनि मृग तणउ पगु दीसइ नहीं । सु पुणि मृगु माहरउ भक्ष्यु किहा गयउ'" तउ पाउइ राजा चित्ति चीतरह। 'साचइ करिइ मृगविनासु हुयर, कूडइ कहियइ द्वितीयव्रत भंगु हुयइ । तिणि कारणि बुद्धि करी एउ विप्रतारिचउं।' इस चीती करी राजा भणइ, "अहो माएरउ स्वरूप पूडइ। मार्गभ्रष्णु हई ईहा आपिउ।" भील भणइ, "मूद ' बार मृगु किहा गयउ" राजा भणइ. ' हउ सुहंस नामि पुरुपु "। आहेडी गाढई स्परि कड, " मृग नई माणु मूर्ख मू रहई कहि" । राजा भणइ, " राजपुरी माहरउ थानकु ।" आहेडी कोपि चडि3 मई, "जु तू रई बधिरता व्याधि गाढउ उह सु गाटेरउ होइजिउ ।" इस भणी करी भीलु अनेरइ मार्गि' गयउ । मृग रहई मतिप्रयोगि डोडवी करी आपण व्रतु अलीकवचनपरिहारलक्षणु असंडु प्रतिपालद। 5454) तिहा इतर आघउ चालिउ । सामुदा आयता मुनि रई वादी करी मार्ग मेल्ही करी आघउ चालिउ। यम किंकर सरिखा भील वि कोपारुण लोचन धर्हि चडाविद मरि साधिई आची करी राजेंद्र आगइ कहई । “निरकालइतर चौर्यनिमित्तु मरुनामि पीपति नीसरिक दृइतउ एह बन माहि मुंड पाखडि एक रहइ देखी करी, अशुषुनु एउ, इणि कारणि तेह माराविया कारणि अम्हें. मोकलिया। मुपासडिकु जइ तइ दीठ उ तउ अम्हे आगइ कहि" । तउ राउ मनि चीतवद । जउ हर्ड मौनु करी रहिसु अथवा व्याज वचन भणिस तउ मील परल' मार्गि जायता हता मुनि रहइ विनामातु होइसिइ। तिणि काराणं साप्रनु अमन्यु जइ कहियइ तर सत्य कन्हा अधिक 25 पुण्यकारक हुयइ । इति शब्द उलइतउ मत्यु असत्यु राजा कहर । " जिणि मार्गि तुम्हे जाउ उउ, तेर मार्ग हूंतउ जु वामउ मार्गु तिणि मार्गि महात्मा जाइ उद । विश्व जतु जात रक्षणि' करी दक्षिण मुनि तणउ दक्षिण, मार्गु मेल्ही करी ति माल वामद, सकल जीर पिधात भाषि करी वामद मागि जिम पूर्विहिं ति भील जायता हूंता तिमाह जि गया । मुनि कुगलि क्षेमि पतउ । ति भील रितु मकारह करी अमार्गि गया। - 1a 20 30 3P थट। ६452) 1 Pइसिउ। 2P पुण्यभागु । ६453) 1 mss. कहा। Bh गु। 3P.-उन्न। 4P मधु। 5Bh गुगु- GP चही। 7P पानकि। 5454) 1 B Bh पहि। 2 Bh सरल 13 दिनारा -1 4 Bh रहिणि।
. । . ६455-157). ] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १५७ 8455) राजा वचनसुधासक समुल्लासित कीर्ति कल्पलतावितानु हुंतउ आघउ चालि। संध्यासमइ महादुम एक अधोभागि वासइ गहउ । “संधि समुद्रि धनवति चउथइ दिवसि पडिसियां । धनसलिल माहि शिलसियां । दारिद्रयधुलि ऊतारिसियां" इसी बात करता वनांतरित' चोर राजेंद्रि तिहां जाणिया 'किसी परि ए चोर संघ विघात कारक नहीं हूयई' जेतलइ मन माहि राजेंदु इसी परि चीतवइ तेतलइ दीपिकादीपिताशावकाश उदायुध महायोध तिहां आविया। राजेंद्र आगइ भणई, 5 'तउ कवणु? के एकि चोर संघ विघातकारफ हेरकहं अम्ह आगइ ईहां कहिया छई। जइ तडे जाणा तउ कहि । जिम ति चोर मारी करी संघ रक्षा करी यशु' अनइ पुण्य बि वस्तु ऊपार्जी'। जिणि कारण श्रीपुर नगर नायकि श्रीगाधि नामकि जिनशासन भक्ति तीहं चोरहं मारिवा निमित्तु अम्हे मोक- लिया छां।" राजा पुनरपि चित्ति चीतवइ । 'साचइ भणिइ चोर घात पातकु लागइ । कूडइ भणिइ संघ लुटन दूपणु लागइ ।। इसउं चीतवी करी राउ भणइ । " तुम्हे संधि जाऊ । तिहां गया हूंता रहई 10 संघरक्षा पुण्य अनइ यशु वे बोल होइसिई । ति पुरुप राजा नइ वचनि करी रंजिया संघ माहि गया। लतावितान हूंता चोर नीसरिया राजेंद्र ने पगे आयी करी' पडिया । इस बीनवई, "अहो महापुरुप ! तई अम्हे ईहां छता जाणिया पुण अम्हारी दया करी तई न कहियाई । तिणि कारणि तउं अम्ह रहई जीवितव्यदाता परमोपकारी पिता।" इस भणी प्रणमी करी वली गया। (456) प्रभाति राजा आघउ चालिउ। केतली कल गया हूंता ऊतावला असवार के एकि 15 राय रहई मिलिया । राय आगइ कहई, “जिणि अम्हारउ ठाकुर दंडिउ सु हंसु ईहां किहांई दीठउ । जइ दीठउ तउ कहि, जिम सु मारी करी आपणा' ठाकुर तणउं वैरु सोधउं" इसउं सांभली करी राजा मन माहि चीतबइ । 'आपणा जीवितव्य तणइ कारणि करणु विचक्षणु कूडउं बोलइ' ? इसउं चीतवी राउ भणइ, 'हउ सु हंसु राजा " ! आयुध ले करी आगइ ऊभउ हुयउ। तउ एक गमइ अनेकि अश्वाधिवट प्रौढ' सुभद', बीजइ गमइ एकु हंसु राजा । तउ पाछइ धर्मप्रभावइतउ युद्ध करतउ राजा घणेई असवारे 20 पाछउ करी न सकिउ। किंतु पंचपरमेठि महामंत्र समरण परायणु तेऊ जु एक सर्वे निर्जिणी करी संग्राम भूमि पीठि रहिउ । 5457) 'सत्यवादिन जयजये ति बादपूर्वकु देवदुंदुभि नाद करण समकाल पंचवर्ण कुसुम नी वृष्टि राजेंद्र नइ मस्तकि करतउ तेह वन तणु अध्यक्षु व्यच नामि यक्षु प्रत्यक्षु आगिलइ गमइ हुयउ। ताहरइ सत्यवादि करी प्रसन्नचित्तु हउं त्र्यक्षाख्यु' यक्षु ताहरा वइरी सव्यं निर्जिणी करी तू आगइ इमउं 25 कहउं, " रत्नशृंगाभिधाने गिरि जिणि दिणि यात्रा हुयइ, आजु सु दिवसु, तिणि कारणि दणि विमानि माहरइ चडि, जिम हवडाई जि तिहां जाइयइ । तराउ बिमानि चडिउ । आपणपउं दिव्यालंकार शृंगारधारकु देखइ । आगलिइ गमइ दिव्य संगीतकु स्वकीय गुण तणइ गानि करी मनोहरू सांभला । गुह्यक नइ अर्द्धासनि समासीनु हुंत हंसु देवगृहि आविउ । दिव्य कुसुम गंधसार घनसार कस्तूरिकाs गुरुवार करी जिनवियहं रहई महापूज करी यात्रा संपूर्ण करइ । विमानाधिरूदु राजपुरी' परिसंगद्यानि 30 आविउ । यक्षि अर्जुनु रिपु बांधी करी पगे आणी घातिउ । सु रिपु दया परिणाम यसइतउ मल्ही करी हंस राजा राजपुरी माहि आधी राजि बइठ । " दिव्यभोग राजेंद्र रहई तुम्हे पूरिया " इसउ आइस दे करी चत्तारि यक्ष हंस रहई अंगरक्ष व्यक्षयच मेल्ही करी राउ मोकलार्या आपणा थानकि पहुतउ । हंसु राजें? राजपुरीजन रहई महाहए ऊपजायतउ सत्यप्रभावि पुरंदर जिम प्राज्यु राज्यु प्रतिपाली फरी देवलोकि गयउ । 5455) 1 Bh. P. विलमिया। +P. या मु। thus confusing it with prerious 5P. ऊपानी। 6P.द। 7 Bi. आय:। 8 Bh. होमिद। P. omits. $156) 1 P. आपणा 2 Bis. a lled in margin. 3 Bh. oinite, 8157)! P. हुवा। P. प्रशादयु' 3 Bh. adils-पी, but it is cancellel later. B. P. अजुनु । 5 P.- वशतः। 6 Promits 35 2P.-रिता। 3P. य.
1 10 पडावश्यकयालाययोधवृत्ति [8158-160) ६०९६१४ हंसरानपतंसस्य सत्यवादफलं फलम् । श्रुत्वा भव्यजनाः सत्यं ब्रूथ याय महोन्नतिम् ।। [६०९] द्वितीयाणुनत विषद मराजंत्र कथा समात ॥ 8458) अथ वीज चतु भणइ । तइए अणुव्वयंमी धूलग परदव्वहरण पिरईओ। आयरियमप्पसत्ये उत्थपमायप्पसंगणं ॥ [६१०] नीजइ अणुचति स्थूलकु राजनिग्रहादि हेतु जु छइ परद्रव्यु तेह नउ हरणु ग्रहणु थूलग परदय हरणु परिया। तह तणी विरति नित्ति ते सकासइतउ इत्यादिकु पूर्व जिम जाणिउं । परद्रव्यापहरण महापातकु । यदुक्त एक्स्यक क्षणं दुःखं मार्यमाणस्य जायते । सपुनपानस्य पुनर्यावज्जीचं हृते धने ।। [६११] तथा-- सम्पन्न्यपि निगृह्येत चौर्यान्माण्डिकावन्नृपः। चारोऽपि त्यक्तचार्यः स्यात् सर्गभार रोहणेयवत् ।। [६१२] $459) अथ अतिचार प्रतिक्रमणु कहइ ॥ तेनाहडप्पयोगे सप्पडिरूवे य विरुद्धगमणे य। कृडतुल कृडमाणे पडिक्कमे देसियं सव्वं ॥ रतेन चोर तहे आहुतु देशातर समानीतु वस्तु स्तेनातु वस्तु कहियद । अथवा आपणाई जि थाना ढूंत आणिउ' वस्तु तेनाडु कहियइ । तेह नउ ग्रहणु १ स्तेन प्रयोग। चौरह रहद ऊधारि वस्तुदानु तिणि करी चोरह रहई चोरी निपइ प्रेरणु स्तेन प्रयोगु २। 'तप्पडिरूवे य । तत्प्रतिरूपु घृतादि माहि वसादि मेलनु तत्प्रतिरूपु कहियइ ३ । विरुद्व गमणे य । विरुद्ध नृपह तणइ राज्यि गमनु विरुद्ध राज्य गमनु ४ राजा देश पारखइ धनलाभ लोभि करी गमनु विरुद्ध गमनु कहियइ४॥ कृइतुल कृडमाणे ।। तुला लोहदढ पिठोपु मानु मेनिकादिकु । ती रहद फूटतारूढइतउ' 25 अधिक करणु अथवा ऊणता करणु । कूडतुल कूडमाणु कहियइ ५॥ 8460) ईहा अतिचारता वणिक्कला ए चोरी नहीं। इसी परि व्रत सापेक्षता हती। यदा- उचियं मुत्तूण क्लं दयाइ कमागय च उकारसं । निवडियमपि जाणंतो परस्स संतं न गिन्छ । [६१४] उचित राजनिग्रह रहइ अयाग्य कला लगार एक अधिक लगार एक ऊणता करण रक्षण 'वणिक्पटुता उचितकला कहियइ । तेह मेल्ही करी ‘कमागय ' । पितृ पितामहादि काम करी आगतु द्वयादिक मेल्ही करी। उक्करिस' अधिक। 'निवडियमीच जाणतो'। भूमि पडिड जाणताई इंतर 'परस्स सत न गिन्देइ ' । पर तण लि नहीं। तथा चोत्त- 15 20 . - . - 3459)1 Bh आणिउ। 2 Bh omits 3Bh रुदिइन।
१५९ 5 ६461-463) ६१५-६१६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत पतितं विस्मृत नष्टं स्थितं स्थापितमाहितम् । अदत्तं नाददीत स्वं परकीयं कचित्सुधीः॥ [६१५] ईह स्तेनाहृतादिकह कीजता हृता जु कर्मु बाधउ सु 'देवसिउ' दिवसकृतु सव्व सगल 'पडिक्कमे' पडिकमिउ। 8461) अत्र अदत्तादान परिहारविषइ लक्ष्मीपुज कथा लिखियह। अदत्तादानविरतित्रतनिश्चलनिश्चयः । लक्ष्मीपुंज इवामोति सर्व मर्वमचिंतितम् ।। [६१६] तथाहि- हस्तिपुरु नामि पुरु। महादारिदमदिरु सुधर्म इसइ नामि धर्मकर्म कर्मठु श्रेष्ठि एक हुतउ। सु कउडा वडइ वस्तु लेइ करी धेचइ । केई एकि कउडा उपासउ हृतउ कालु अतिकमावइ । धन्या नामि 10 तेह नी गेहिनी। तिणि अनेरद दिनि रात्रि स्वप्नु लाधउ । दिव्यालकार सार शार तारछइ श्रीदेवी जिनेद्रपूजा करती पद्मद माहि बइठी, जाणइ हउ देखउ उउ । ते ताहीं जि वार जागी हुती दर्प रोमाच कुचकित गात्र ऊठी करी प्रियतम आगइ आवी स्वप्नु कहइ। तिणि कहिउ, "प्रियतमि । श्रीमतु धीमतु धर्मवतु तू रहइ पुत्र होसिई तिणिहिं जि दिणि तह ना प्रभावइतउ तेह सुधर्म श्रष्टि रहइ बि गुणउ लाभु यउ । लाभादय कर्मोदय लगी सु श्रेष्ठि सुखलेसह रहइ तह दिन लगी पाहुणउ इयउ । धन्या रहा। सुभकाति सौभाग्यादिकह गुणह करी सु गर्भु भाग्यवतु सुधर्म सभाभिउ । आग्रहायणीय दिणि सु सुधर्म श्रेष्टि धनचिंतातुं पाद नइ अगूठइ करी घर नी भुइ सरवलतउ हूतउ कल्याण मणि माणिक्य पूर्ण बिलु देखी निधिलाभइतउ आनदमदिरु ह्यउ। तउ पाछइ जिसु' इद्र नउ विमानु हुयइ तिसउ मदिरु करानिउ । रूपवत सालकारु सशगारु दास दासिका परिवारु तिमाहितह नइ धरि सापडिउ । आग्रहायणीय महोत्सवु सविस्तरु कराविउ। तह नइ मणि सुवर्णि' दानि करी जि दातार हता तई ४० याचक हूया। जिम जले" नीसरत " कृपु भरिउ ई जि दीसइ तिम रत्ने" काढीते ई सु बिलु तिम ही जि भरिउ दीसइ। तिणि विभूति करी हट सपूर्ण दोहदकालि धन्या सुपुत्र प्रसवइ । देवहीं रहइ विस्मयकारकु दानु दियतइ हुतइ श्रेष्ठि पुत्र तणउ जन्ममहोत्सवु कराविउ । इणि आबियइ अम्हारइ घरि लक्ष्मी तणा पुज हया। तिणि कारपिए अम्हारा पुत्र रहद्द यथार्थं लक्ष्मीपुज इमत्र नामु हुयउ । इसी परि भणी करी बडइ विस्तरि लक्ष्मीपुज नामकरण पितरे कीधउ । मनोवाछित वस्त्रालकारादिकह 25 करी सुवालकु जन्म लगी सुभभागी हयउ । कलावत जिम सकल कलाकलापयतु इयउ। 8462) आठ दिसि सभूत जिसी आठ लक्ष्मी हुयइ तिसी स्थयवर आत्री आठ वर कन्या परिणिउ । देवायास समा निघास निवासी यथाकाम सुग्वसभोगभगीसयुक्त हुतउ मूर्यास्तादय अजाणतउ इतउजु जु इद्रियानुकूलु सु सु यथारुचि भोगवइ, जु जु दुक्खकर सु सु सत्ताई करी न जाणइ । पचोत्तर सुर जिम सुखसागर निमग्नु हूतउ सु कालु अतिक्रमाचइ । 8463) अनरइ दिवसि कात' काताजनाकशय्यासुत हुता तह रहइ जतलइ चित्त माहि. इसी चिंता ऊपजइ जु 'मू रहइ किसा कारण रगी इसी देव समान ऋद्धि हुई तेतर इ आगिटइ गमइ दिव्य वस्त्रालकार भासुर जिसउ सुरु हुयइ तिसउ पुरुषु प्रकटु हुई करी अजलिकरण पूर्व भणद । “देव 3 30 10 Bh 731 $461) 1 B. P- तु । 2 P क्वडा। 32 ति। 4 Bh P - कनुफिन-1 5 Bh P हाइमइ । 6P दिनि। 7 BP जिसः । 8P तिमि । 9 Bh मुवण्या 11P नीसरे तोई। 12B रत्न। 13 BhP से। $4(2) 1 B omits 97-1 S163) 1P केन। P हुदा 5 पडावश्यकबालाक्योधवृत्ति [5161). ६१७-६० धन्याकुक्षिसरांरंस! भाग्यसामाग्यपात्र ! जनावतंस ! मणिपुर इसइ नामि पुग छ । तिहां पुण्यधन गुणधम इस नामि सार्थनाटाउ । सु अनेरइ दिनि विशदाभिधान मुनि समीपि वन माहि गयउ । जन्तोः स्याद् दुःपदं द्रव्यहरणं मरणादपि । अतः सुकृतिभिः कार्य चार्यचर्याविमोचनम् ।। [६१७] एवमाकर्ण्य पुण्यात्मा स विद्याररसंसदि। अदत्तादानविरतिं व्यधात्तन तदा मुदा ॥ [६१८] पुर माहि आविउ टुंतउ व्यवसायनिमित्तु भूरि भांडसंभारु ले करी देसांतरि चालिउ । आपणा देस तणइ अति साथि अटची माहि पठइ हतइ आपणपई सार्थवाहु घोडइ चडिउ आगइ यिक जाइना लागउ । पाउद मार्ग मूकी करी प्रौढ पदप्रचारि किणिहि दांडइ पडिउ । सुवर्णलक्ष मूल्य रत्नावली 10 एक तिहां भुई पतित देसइ । व्रतभंग भयनशइतउ वली वीजीवार तिणि गमइ दृष्टि अकरतउ दृत आघउ गयउ । सार्थ संचल भाय तणा अलाभइत 'किसु सार्थ दूरि गयउ ' इसी परि मन माहि शंका ऊपनी तउ पाउद सार्थवाहु आपणउ वाटु आघउ ऊतावलउ चलावई खुरक्षुण्णि मार्गि पर्णपूर्ण प्रांबा नउ फुभु देपद । व्रतभंगइतउ तिमर्हि जि मूकी करी आघउ गयउ । अतायला जायता हुंता सहसात्कारि वाहनचाह मूयउ। पापभय भीतु चीतवइ 'मु वाहता हूंता एउ भूयउ हा हतोस्मि । जु को एह राई 15 जीवाडइ तेह रहई एउ तुरंगमु हर आपउं । अनइ ऊपरि घणउ धनु आपउं' इसउं मन माहि चीतवतर हूतउ सार्थवाहु पादचारिहि जि आघउ चालि'। तृपाक्रांतु ढूंतउ वृक्षशाखानिवद्ध वारिपूरित दीयडी देखइ । तउ अदत्तादानव्रतभंग वाहतउ ऊचइ स्वरि करी काइ, "कउण तणी ए दीयडी"? इसी परि बार बार भणतउ हतउ साभली करी ताही जि तरु नी शाखा वाधउं छह पाजरउ, तिहा छइ सूयडउ, तिणि भणिउं, “ वन माहि ओसही लेवा गयउ वैद्यपुतु तेह नी ए दीयडी । हउं तेह आगइ काई नहीं 20 कार तउ शीतलु जलु पी', इस शुक तणउं वचनु सामली करी कर्ण हाथे ढांकी करी शुक आगर सार्थवाहु कहद । “तृम वरि माहरा प्राण हरउ, पुण तोई वैधि अणदीघउं जलु पीयर्ड नहीं, महापापभय भावइतउ ।” तउ पाउइ शुक नउं रूपु सहरी करी वृक्ष हूंतउ ऊतरिउ को एकु यरु पुरुषु । सार्थवाह आगद हर्पितु थिकउ कहइ । $464) "वैताढिय नामि पति विपुला इसइ नामि नगरी । तिहा नउ ह मूर्यु दसइ नामि 25 विद्याधर । अनेरइ दिनि ताटरइ मणिपूर इसइ नामि करी प्रसिद्धि नगरि विशदाभिधानु भाहर जना विद्याचारण मुनिवर उद्यानवनि समोसरि ढूंतउ हर तेह रहई वांदिया तिहां' आर्विउ । पार्टी करी यथास्थानि बइठउ । तदाकालि , उद्दिसी करी महात्मा भणिउं । अनादानमदत्तस्याऽस्तेयवतमुदीरितम् । वाद्याः प्राणा नृणामों हरता तं हता हि ते ।। [६१९] 30 तथा- V वरं विभयवन यता सुजनभावभाना नृणाम् असाधुचरितार्जिना न पुनरूर्जिताः संपदः । कृशत्वमपि शोभते सहनमायनी सुंदरं, विपारपिरसा न तु श्वयथसंभवा स्थूलता। [६२०] ताहरइ तर धनु धM आगे'लइ। किसद कारण परद्रव्यापहार फरद"। इत्यादि चोरी परिहरण विपद घणउं भणि । तथापिदि हर चौर्यव्यसनी फिटउ नहीं। तई पुणि मू देखता तदाकालि 1463) bpgloss सभायाम् । + P omyte 5 Bb. अभयतउ। 6 Bh किमः। 7 Bh गय। ९P omits -भग। 9P थक। 8464) 1 Bh oints 2 स्वय-13 B घणू । P पणठ । IP आगह।
- $465-456)] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत परद्रव्य लेवा नियम लीधउ । मू रहई महाविस्मय हूयः । 'जोयउ न, ए वाणिया धनलवलाभ निमित्तु सरीरू सर्वस्वू जोखिमि घाती करी दूर विषम देशांतर पूर फिरई तीहं रहई अदत्तादानविरति नियमु' किसी परि प्रतिपालइ । तिणि कारणि एह तणी हर परीक्षा करिसु । इसउं चीतवी अष्टु थिकउ तू पाखती' फिरिउ । फिरतइ हूंतइ आजु भई अवसरु लाधउं । तउ मई तू रहई स्वर्णलक्ष्य मूल्य रत्नावली पतित दिखाली। निधानु पुण दिखालिङ । अनइ घोडउ भूयउ दिखालिउ । मई तउं पुण. लोभि जीत35 नहीं। तृसिया डूंता तू रहई पाणी भरी दीयडी दिखाली । भूक नइ रूपि तू रहई जलपान विपइ प्रेरणा कधिी। तई पुण मोटेई प्राणरक्षणलक्षणे कार्यि उपस्थितइ ढूंतइ तई अल्पु पाणीपानमात्रु अदत्तादानु करावी न सकिउ ई।" $465) इसउं भणी करी सूर्यि विद्याधर आपणा सेवक विद्याधर तेडिया । ति अदृश्य हूंता सर्वे दृश्य हूया। तीहं कन्हा मणिमाला अणावी निधानु अणाविउं । अनेर घणुं धनु अणाविड 10 मूयउ हूंतउ जु घोडउ सुजीवाडिउ । सार्थवाह आगइ सूर्यु विद्याधरु भणइ, "सार्थवाह ! एउ ताहरउ घोडउ आपणउ साति" इसउं भणी करी सार्थ माहि आणी सार्थवाहु मेलिउ । धनु सार्थवाहु आगइ मेल्हिउँ । सार्थवाहु भणइ, “किसउ एउ धनु"। सु भणइ, “काई एक माहरलं, काई एक कउतिग लगी पर इंतउं अरहरि'। तदाकालि राजऋषि विशदमुनि वचनि ज मू रहई चोरी तणी निवृत्ति न हुईयइ', स हवडा ताहरा साहसदरशनइतउ मू रहई चोरी निवृत्ति ऊपनी। तिणि कारणि तुम्ह रहई मई धर्म-15 गुरु भणी धनु पादभेट' कीधउं ।" इसउं कहता सूर्य विद्याधर आगइ गुणधरु भणइ । “जु धनु जेह नउं तई हरि छई सु तेह रहई पाछ दइ" । तिणि तिमइ जि कीधउं । " पाछिल माहरउं धनु गुणधर! तउं लइ " इसउं भणता सूर्य आगइ गुणधरु कहइ, " अहो विद्याधर । तउं एउ माहरउं धनु सगलं' लइ । जिणि कारणि इसउं मई मनिउं हूंतउ 'जु को माहरउ घोडउ जीवाडइ तेह रहई सग आपणउं धनु आपउं'। तई माहरउ घोडउ जीवाडिउ, तिणि कारणि तउं माहरउं धन लइ। किंच दानु पात्रि 20 दीजह । हउं पुण दानयोग्य पात्रु नहीं । तिणि कारणि ताहरउ धनु कथमपिहिं लिउं नहीं।" 8466) इस भणता गुणधरु आगइ विद्याधरु भणइ, "ह ताहरा उपदेश रहई इणि भाय ऊरिणु' नहीं हु । मई माया लगी ताहरउ घोडउ मूयउ दिखालिउ, तिणि कारणि किसी परि ताहरउ धनु हलिउं । माहर धर्नु त न लियई, ताहर धनु हउँ न लिउँ । तउ पाछइ पह धन रहई कउणु धनिकु होइसिइ?" सार्थवाहु कहइ, "धर्म जेह रहई देसिह तेउ धनिकु होइसिद। तिणि कारणि आवि, जिम 23 सर्वन देसिति धर्मि वेचा, लक्ष्मी कृतार्थ नीपजावो"। तेह नइ वनि विद्यारि अंगीकरियई तई तेह, बिहुँ आपणी लक्ष्मी सप्तक्षेत्री माहि चावी । तउ पाछइ गुणधरु मरी करी तळं लक्ष्मीपुंजु हुयउ। हउँ पुण ताहरा उपदेशइतउ सुपात्रि धन दियतउ आयु पूरी करी व्यंतरु ऊपनउ ! ताहरई पुण्यि करी हउं पुण आवर्जित हूंतउ तू रहई आजन्महितु कालोचितु वस्तु पूरउं।" इसउं व्यंतरवचनु सांभली करी मूळ गयउ तउ सीतोपचारइतउ मुपिगमइतउ जातिसमरणु लही करी लक्ष्मीपुंज प्रमोदपुंज इयर्ड 130 पावजी विशुद्ध जिनधर्म प्रतिपाली करी अंतकालि अनसन करी ममाधिस मरी अच्युतदेवलोकि देवु होई पुनरपि मनुष्यभवु लही, दीक्षा ले,' फेवलज्ञानु ऊपाठी, मोक्ष पहुतउ ॥ F461) 5 P. हुइ। 6 P. omitr. - स-17 P.नियमि। 8 B - पल । P.६.(१) पा.omits-गती 10P.पुणि. 4 P .. .. (405) 1 Bh. पगई। 2P अपहरा 3 P. हया। 51. पाभेटि। GP drops trords between माहर धनु मारत धनु I thongh it retrins गुणधर । 7 Bh. has addel worls between गई......सग in the margin. 8 Bh. दार। 5406) 1 P. रण। 2.31 3P.-करिन ! Bh. ने। 5 P. 6 P.भागनु। 1 mit ५ या २१ 13 पडावश्यकवालाक्योधवृत्ति [ $467-49)६१-६२७ लक्ष्मीपुज-कथा श्रुत्वा भव्याः स्तेयविवर्जनम् । कुरुवं येन वस्तूर्णं पूर्ण भाति मङ्गलम् ॥ [६२१] ॥ अदत्तादान परिहार विपइ लक्ष्मीपुंज कथा ॥ 1467) अब चउथउ व्रतु कट्इ। चन्त्ये अणुव्वयंमी निचं परदारगमण विरईओ । आयरियमप्पसत्थे इत्थ पयायप्पसंगणं ।। [६२२] चउथइ अणुवति नित्यु सदा पर अनेरा पुरुप तीह तणा दार कलत्र परिणीत सग्रहीतादि भेदबध अनेकविध वनिता तीह नइ विपद गमनु आसेवनु तेह नी विरति नित्य परदारगमन विरति कहियइ । स पुण परस्त्रीसेरा इहलोक परलोक विरुद्ध अपकीर्ति दुर्गति जनक तिणि कारणि श्रावक इतइ परस्त्रीसेवा 10 निवृत्ति अवश्यमेव करेवी । तथा च भणित- प्राणसंदेहजननं परमं वरकारणम् । लोनद्वयविरुद्धं च परस्त्रीगमनं त्यजेत् ।। [६२३] विक्रमाक्रान्तविश्वोपि परस्त्रीपु रिरंसया। कृत्वा कुलक्षयं प्राप नरकं दशकन्धरः॥ [६२४] तिणि काराण परदारगमनविरतिइतउ 'आयरियमप्पसत्ये इत्थ प्पमायपसगेण' पूर्ववत् । 8468) ईहीं जि व्रत तणा अतीचार तणउ प्रतिक्रमणु भणइ । अपरिग्गहिया-इत्तर-अणंग वीवाद तिब्ब-अणुरागे। चरत्यवयस्सऽडयारे पडिकमे दोसियं सव्वं ॥ [६२५] अपरिगृहीता विधवा तेह नइ विपइ गमनु अपरिगृहीतागमन १ । 'इत्तरत्ति -इत्व अल्पकालु भाटी 20 दानइतर ज वेश्या किणिहिं आपवशी कीधी हुयह स इत्यरा कहियइ। तेह नइ विपइगमनु इत्तरगमनु २। 'अणग 'त्ति-अनगु कामु तत्प्रधानकीडा वनिता तनुस्पर्शादि क्रिया अनगक्रीडा३ । 'परीवार 'त्ति पर तणा अपत्यह तणउ स्नेहादि भावइतउ परिणयनु करावणु परवीवाहकरणु ४। आपणाई अपत्यविपक्ष सख्याभिग्रह करिया युक्त हुयह । 'तिव्वअणुराग 'त्ति-कामभोग विपद गाढी आसक्ति तिब्ध अणुराग कदिइ सदा विषयाध्यवसायु इत्यर्थ ॥५॥ जु स्वदारसतोपी श्राव हुयइ तेह रहद छेरला निनि अतीचार आध मि अतीचार भगइ जि हुयइ। तथा च भणित- परदाररजिणे पंच हुंति तिनिउ सदारसंतुटुं । इस्थीर तिन्नि पंचर भंग विगप्पेहि नायव्वा ।। [६२६] ति आश्रयी करी जु कर्म वाघउ -इत्यादि पूर्ववत् ॥ 1469) चतुर्थव्रत विपक्ष नागिलकथा लिखियह ॥ अहो ब्रह्मनतं मुक्तेः संमुम्वीफारफारणम् । नीयते नागिलम्येव विपढामुपदाहकृत् ॥ [६२७] तथाहि- महापुरु नामि पुरु । मोजु नामि राजा । रक्ष्मणु नामु श्रेष्टि जिनधर्म मर्यमाम मन। तेरनी नदा नामि विवकिनी नदनीं । म पुण' मतीमतल्लिका परिणयन योग्य ती पिता आगइ कहर- ६468) 1 Bh कहियह। 5459) 1 Bh has corrected मानद to मनः। P. नमः । 2 Bhlorg पुत्रिका दिनी । 3P पुणि। 21 १० $470-471)६२८-६२९ ] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत निरञ्जनं दशोन्मुक्तं निःस्नेहव्ययमन्यहम् । धत्ते विवेक दीपं यः परिणेता ममाऽस्तु सः॥ [६२८] इसउं तेह नउं वचनु सांभली करी पिता चिंताकुलु द्वयउ । तेह रहई वरु आवइ तेह तेह आगइ 'निरंजन ' इत्यादि श्लोकु पढइ । को एक श्लोकु परमार्थवृत्ति करी परीछइ नहीं। बाह्यार्थवृत्ति करी परीछ । 8470) तिणिहिं जि नगरि नागिलु नामि जुयारी' एकु छइ ।। सु पुणि रूपि करी जिसउ कंदर्प हुयइ तिसउ छइ । तिणि नागिलि अनेरइ दिनि अनेकि लंघन करी विरूपाख्यु यक्षु आराधि' हूंत' प्रत्यक्षु हूयउ कहइ । “अहो वरु मागि"। तिणि भणिलं, “जउ त मू रहई तूठउ तउ जिस दीपु नंदा कहइ छइ तिसउ दीपु त माहरइ घरि था" यक्षि कहिलं " होइसु" । तउ पाछइ लक्ष्मणश्रेष्ठि तणइ धरि जाई करी नंदा मागइ । श्रेष्ठ भणइ, " नंदा जिस दीपु भणइ तिसउ दीपु जउ थाहरिह घरि हुयह त310 नंदा लहइ "। तिणि भणिउ, " आवी माहरइ घरि जोयउ" । श्रेष्ठि जीयइ तउ तिमही जि परि दीपु देखइ । नंदा तेह रहई परिणावइ । यक्षप्रभावि दरिद्रताभावु नाठउ । लक्ष्मी प्रभूत आवी । तथापि नंदा तिसइ दीपादि दर्शनाचाहिँ" करी निरानंदा ई जि हुई । सु पुण नागिलु स तिसी देवतासमानरूप नायिका लहिऊ करी द्यूतव्यसन तणी निवृत्ति न करई । जिम जिम धनु हारइ तिम तिम नंदानह लगी लक्ष्मणु- श्रेष्टि पूरइ । जदपिहिं धनु हारी बाहिरि अपर पणांगना रमी घरि मउडउ आवइ, तथापि हिं नंदा सानंद 1, थकी तेह रहई परचर्या करइ । तउ पाछइ नागिलु आपणइ मनि चीतवद । 'हउं पह रहई प्रिउ नहीं। जु एवढेई अपराधि मू ऊपरि कोध" न करई। $471) अनेरह दिवसि तिणि नागिलि धणउं धनु हारि । कितवहं कन्हा नाठउ वन माहि पइठउ । तिहां ज्ञानवंतु मुनि धर्मध्यानि वर्तमानु तिणि दीठउ । बांदी करी प्रस्तावि पूछिउं । भगवत माहरी भार्या सुभसद्भावइ हूंती मूं रहई चित्ति काई न करई"। इसइ पूछिइ हूंतई महात्मा मनि चीतयई, 20 'योग्य छइ, एउ प्रतिवुझिसिइ । तिणि कारणि महामुनि कहइ । “स विवकिनी कांतु' पुणि विवेकवंत परिणिया काराणि विवेक निरंजनादिगुण तिणि कहिउ । तर विवेकु दीपु जु धरइ स मू रहई वरइ इसउ तेह नउ अमिप्राउ इंतउ । सु अभिप्राय को जाणइ नहीं। तई दी' निरंजनादिगुणु दिखाली करी परिणी । निगद्यतेऽञ्जनं माया नवतत्वन्छित्तिर्दशा। स्नेहव्ययः प्रेमभङ्गः कंपः सम्यक्त्वखण्डनम् ॥ [६२९] तेह मायादिके दीप विवर्जितु विवेकु दीपु जु धरद मूं रहई बरह। तिणि पुण जेतीवार तिसर दीपु यक्ष विरचितु दीठउ, तेतीवार मौनवंत हूती तई परिणी । जेतलइ सती तेतला तू रहई अपराधवंतही विषद न रूसई । जेतलई तउ अविवेकी एतलद तू ऊपरि न तूसई । त रहई चित्तिहिं न कर ।” महासती नऊ स समाचार साधु भणितु अनइ विवकु सांभली करी प्रतिहाइ । महात्मा फन्हा जिस विग्कु प्रबिहिं ७ कहिउ तिसउ विवेकु अनइ स्वदारसंतोपन्नतु तदाकालि नागिलि अंगीकरि । 4P.विवेची 3P.कोह। S470) 1 Bh. जूयोरी। ' P.विपा। 3 P. आधारित P.3. 5B.निमुट(-3 appears to uave been cancelleri ). 6 P .. 7'. भगिता Bu पाद:".किमताद। 9P.adasti 10P.यक्षि 11. भाया। 12 P. प्रिय। 13 Bh. रो। FA1P.ins P.पुग। 3 B. drops rroris between दीपु......दीपु ।
5 10 २६४ पडावश्यकबालावबोधवृत्ति [5472-471) ६३० $472) घरि आवी स्नानु करी विधिवत देवपूजा करइ । सुपात्रहं रहई दानु प्रवर्तावइ । यथेच्छा कामसुख भोगवइ । तउ पाछइ विवेकवंतु कांतु देखी करी नंदा सानंदा इती भणइ, "शील सलिल परिसिक्त ती जिनभक्ति कल्पलता आजु भू रहई सफल हुई । कांत जु मई त विवेकवंतु दीठउ ।" नागिलु भणइ, "प्रियताम! जु मई व्यसनु मेल्ही करी विवेकु अंगीकरिउ' तेह अर्थविपइ गुरु नउ आदेशु' कारणु । यत उक्तं- मनो न निश्चलं तावद्यायत्तत्वं न विंदति । । विदिते तु परे तत्त्वे मनो नौकूपकाकवत् ॥ [६३०] तेह दिवस हूंती तीहं रहई एकचित्तता हुई। नागिल नंदा बिहुँ आधिरहितह समाधिसहितहं समान धर्म-रूप-कला-यौवनवंतहं तीहं तणी कायकांति अतिशय प्राप्त हुई । F473) अनेरइ दिनि किणिर्हि पर्वि गंदा पीहरि गई । नागिलु आपणा घर तणी सातमी भुइं नइ मणिकुट्टिमि देवपल्यंकोपमान शयनीय उपरि सूतउ चंद्रबिंधि दत्तलोचनु वर्तइ । कई एक विद्याधरी प्रिय विरहिणी आकाशमार्गि जायती नागिल रहई देखी 'करी सकाम हुई हूंती नागिल आगइ आयी करी भणइ । “कामाग्नि-संतप्त-गात्र हुंती हई अहो महापुरुप । तू रहई शरणई आवी। स्वामिन् ! स्वांगसंग- सुधातरंगरंगकेलीसुख मू रह करावि । हडं पुण विद्याधरशिरोमाण छइ हंसु विद्याधरु तेह नी गेहिनी, 15 तई दीठइ तेह हूंतउ माहरउ मनु ऊधीठ इयउं। चंद्र नाम खेचरेश्वर नी हउं दीकिरी नामि करी आगइ लीलावती, तई आदरी तउ हउं कर्मिहिं करी लीलायती होइसु । अथ मू रहई जइ किमइ नहीं अंगीकरइ तउ त नहीं हुयइ अथवा हां नहीं हुई। तेतीवार धर्मज्ञ तउं किस स्त्रीहत्यापातकी हुयइ ? पति तणी विद्या पिता तणी विद्या हउं सत्य" ति" जाणउं ति विद्या तू रहई देसु, पति अनइ पिता तू रहई साध्य करिसु। तिणि कारणि तुं मू रहई अंगीकरि । माहरउं वचनु अन्यथा म करिसि"। 20 इसउं भणी करी तेह ना पाद आपणइ मस्तकि धरिचा कारणि जेतलइ धाई तेतलइ 'परस्त्री संस्पर्ख माहरां पगहीं रहई म हुउ' इणि कारणि नागिलि जिम दहन हूंता दाझता पाछा कीजइ तिम कीधा । 8474) तउ पाछइ स विद्याधरी कोपवशगत हुंती आकाशगत अतीयाऽऽरक्तलोचन यिकी अग्निवर्ण लोहगोलु अतिविलोलु विकुीं करी नागिल तशा मस्तक ऊपरि मूकइ । " दाधउ रे दाधउ रे" इसी परि गगनगत हूंती वाहवइ । तेह रहई बीहवइ । तउ पाछइ नागिल पंचपरमेष्ठि नमस्कारु मन माहि समरइ । नमस्कार नइ प्रभावि लोहगोलउ विलइ गयउ । स विद्याधरी पराजित हूंती लाजी करी अदृश्य हुई। नागिलु हर्ष रोमांच कंचुफिन गात्रु द्यउ । “तुम्ह पाखद पितृमंदिरिहिं मू रहई रति नहीं।" इसउं भणती' हंती नंदा नइ रूपि नंदा नइ स्वरि स खेचरी गृहद्वारि आयी । परिवार कन्हा द्वार ऊघडावर' नागिलु स्वरि करी नंदा ओलखतू हूंतउ खेचरी कपटाशंका' करी संकीर्णस्थानस्थु होई तउ नंदा बोलावइ । “हे अरविंदाक्षि, दाक्षिण्यनिधे यदि त्वं नंदामि तदा मामेहि । अथाऽन्या कापि तदा धर्मप. 30 प्रभावाद्भग्नगतिभंव।" इसा कथन कथनानंतरु धर्म नइ प्रभावि स खेचरी स्तंभितगति इंती तेह ना चरित्रि करी विस्मयापन हूंती विद्याधरी आगइ ऊभी रही। नागिल कपटांतरासकी' नीलरक्षा कारणि आपटे व्रतु लियइ । सासनदेवतादत्तु वेस धरतउ ९तउ गृहस्थितु जु छद यक्षदीपु तेह आगइ इK कहइ । "अहो आराध्य ! नंदा नइ लोभि मई तउं गृहदीपतां पमाडिई तउ। सांप्रतु हउँ कृतकृत्यु हुयउ। 1 F472) 1P अंगीकरिव । 2P आदेमु । 3 P. रहिनद । F473) 1 Bh. गई। P.के। 3 P. एकि। 1 P. -विहरिणि। 5P. नागिलद। 6P. omits -गाना 7 Bh. शरण । 8 P -मुगरंग-केवी-। 9P. onite. 10 B Bb. add नहीं। 11 P. सर्व। 12 Bh. 13 Bh. त3। F474) 1 P. भगीति। 2 Bh कमाना। 3 P. omits कपटा-1 4 B. P. -शंका! 5 P. मागना-1 6 Bh. इस P. पांडिउ।
$475-177) ६३१-६३६ श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत निरूपारय यक्ष ! तउ आपणइ थानि पहुचि।" तर दीप ही भाषा नीसरी, "जा त' जीविसि तां हउँ तू सरसु रहिसु" । तया शीलमहिमा देसी करी स सेचरी अतिजितचित्त हुँती प्रभात समइ महाविस्तरि" दीक्षा महोत्सवु करावइ । सूर्योदयाहं दीप्रभासु जु छइ यक्षदीपु तिणि अनुगम्यमा विस्मय स्मर लोचनह' लोकह विलोक्यमानु नागिल भवसमुद्रकूलि गुरुपादमूलि पहुतउ । नदा सहितु दीक्षा ले करी दुस्तर तपक्रियाकलाप करतउ इतउ गुरु सरिस विहरिउ । रातिहि यक्षदीप" 5 तणइ प्रद्योति श्रुतपाठ करतउ थोडे दिवसे ज्ञात ज्ञातव्यु गीतार्थशिरोमणि हृयउ संजमग्रहणपूर्विहिं आयु कर्म बाध" हतउं, तिणि कारणि हरिवपक्षेत्रि कल्पवृक्षतलि नदा स्नेह लगी जुगलियउ हयउ। सु जुगलु भाग्यशेष तणइ प्रभावि स्वर्गभोग भोगवी करी महाबिदेहि क्षेत्रि मनुष्यता लही सिद्धिहि गयउ। 10 20 शीलं स्वर्णाभरणं परीक्ष्य हीरान्वितं नागिलचनिधाय । आसंमृति साररमामवाप्य श्रेयश्रियं भव्यजना लभवम् ।। [६३१] चतुर्थव्रत विषइ नागिलद्यूतकार कथा समाप्ता॥ 8475) अथ पाचमा व्रत तणउ प्रतिकमणु भणइ ॥ इत्तो अणुव्वए पंचमंमि आयरियमप्पसत्यमि । परिमाण परिन्छेए इत्थ पमायप्पसंगणं ।। [६३२]15 'इत्तो' इति । एह चउथा व्रत अनंतरुधन १, धान्य २, क्षेत्र ३, वास्तु ४, रूप्य ५, सुवर्ण ६,कुपित ७, द्विपद ८, चतु पद ९, लक्षण नवविध परिग्रह तणइ इच्छापरिमाण परिच्छेदि प्रमाणकरण रूपि पाचमइ अणुबति जु आचरिउ अप्रशस्ति लोभोदयरूपि भावि श्रद्धाविशेपि हतइ । किसा विपइ' इच्छा परिग्रह प्रमाण विपइ । किसउ अर्थ ' प्रमाणाधिकता विपइ लपटपणउं कधिउ । 'पमायपसंगेण ' इत्यादि पूर्ववत् । अवश्यमेव श्रावकि परिग्रह परिमाणु करिवउ । यत' संसारमूलमारम्भास्तेपा हेतुः परिग्रहः । तस्मादुपासकः, कुर्यादल्पमल्पं परिग्रहम् ।। [६३३] तृप्तो न पूरैः सगरः, कुचकर्णो न गोधनः । न धान्य स्तिलकः, श्रेष्ठी न नन्दः कनफोल्करः ।। [६३४] वहिस्तृप्यति नेन्धनरिह यथा नाऽम्भोभिरम्भानिये स्तद्वन्मोहधनी धनरपि धनजन्तुर्न सन्तुष्यति । नत्वेवं मनुते विमुच्य विभयं निःशेपमन्यं भर यात्यात्मा तदहं मुधर विदधाम्येनासि भूयासि किम् ॥ [६३५] 1476) अथ एह व्रत तणा अतिचार तण प्रतिक्रमणु भणइ ॥ धण धन्न रिपत्त-वत्थू-रप-सुपन्ने य कुरियपरिमाणे । दुप्पये चउपयमि य पडियमे देसियं सव्वं ।। [६३६] 8477) तत्र-धनु गणिम धरिम मेय परिच्छेद्य भेदहतउ चउ प्रकारे । तर-गणिमु-पूगीफल जातीफलादिकु १, धरिमु-गुट, संद, खजूरादिपु २ मेउ-घृत तेल मध्यादिर ३ पारिच्यु-हरिक L 25 . 30 प्रमामु $674\ S P RISTI OBh हूँ। 10 Bh मरिग) 11P विम्नारि। 12P पाहिदीप 13 Bhe-पितोया- 14 दुस्तर। 15Pan-1 16PAN 17 Pी- 18 P repeats i ett 1773 i dittograr los 19ौतुत 20P omits .
6 10 15 पडावश्यकवालावोधवृत्ति [$478-181) ६३७ माणिक्यादिकु ४ाधान्यु ब्रीहि-गोधूमयवादिकु अनेक विधु । इहं धनधान्य बिहुं नइ अतिक्रमि अतीचारु १ तत्र धनधान्य रहई प्रमाणमाप्ति हूंती अधिक लाभ भावि हुंतइ जेतलइ आगिल वेचइ तेतलइ संचकारादि दानि करी धनधान्य आपणां करी बीजा नइ घरि अथवा क्षेनि खलइ मूटकादिकि बंधावी राहवइ ।आगिलइ धीकिइ हूंतइ आपणइ धरि आगइ । इसीपरि धनधान्यातिक्रम रूप प्रथम अतीचारु । $478) क्षेत्रु सेतुकेतुकृतसी भूखंडविशेषु । वास्तु खातु सरांवर वापी कृपादिकु । उचित गृह हट्ट भांडशालादिकु । तउ पाछइ सेतु पालि कहियइ । केतु स्तमादिकु कहाँयद । सु सेतु ऊतारी करी केतु ऊतारी करी विहुँ क्षेत्रहं तणइ थानकि एक क्षेत्र तणउं करणु'। अंतरभित्ति ऊतारी करी विहुं घर अथवा बिहुं हाट थानकि एक घर तणउं एक हाट तणउं करावणु जु कीजइ सु क्षेत्र वास्तु अतिक्रमलक्षणु वीजउ अतीचारु २ । रूप्यु-रजतु सुवर्ण कनकु तीहं तणइ प्रमाणि आगइ पूगइ हूंतइ भार्यादि निमित्ति । भूपणमिपा. तरि करी अवधि सीम दानि हूतइ । रूप्य सुवर्णातिकम लक्षणु त्रीजउ अतीचारु ३। कुपितु-थाल कचोलकादिकु तीहं नउं लाभानिमित्तु स्थूलता कारायणु कुपितातिक्रमलक्षशु चउथउ अतीचारु४। $479) 'दुप्पए चउप्पयमी 'ति-द्विपदादि दास्य दास्यादिकु। चतुष्पदु गो महिपी वृषभ करम तुरंगमादिकु। द्विपद चतुष्पदावाध पूरण निमित्तु पाछेरउं गर्भग्रहणु करावइ । तिणि करी द्विपद चतुष्पद- 'मानातिकम पांचमउ अतीचारु ५। पडिक्कमे देसियं सव्वं ' पूर्ववत् । F480) परिग्रह परिमाण करण विषइ विद्यापति महीपति कथा लिखिया । परिग्रहप्रमाणाख्यव्रतकल्पद्रुरद्भुतः । निषिध्यमानमप्यर्थं दद्याविद्यापतेरिव ।। [६३७) पोतनपुरि नगरि धनद जिम धनपति विद्यापति इसइ नामि श्रेष्ठि अति विख्यात हयउ। तेह नद शृंगारसुंदरी इसइ नामि श्रष्टिनी, सपि करी जिसी सुरसुंदरी हुयइ तिसी। तिथे जिनभक्त अनंतफल लाभ वांछा करी सप्तक्षेत्रीतलि' धनवीज़ वावतां हूंतां यथाकामु वृपपोपण करई । धनु उपार्जतां' जिनधर्म विधिवत् करतां सुखमय हर्षमय विस्मयमय समय नीगमता हूंतां तीहं रहई अनेरह दिवसि रात्रि समः स्थान माहि विद्यापति रहइं का एक स्त्री कहइ, “हउं ताहरा घर नी लक्ष्मी एतला दिवस ताहराइ पुण्यि गाणे करी बार्धा इंती तू रहई वश हूंती। हब' हउँ दौर मोकला तिणि काराणि आजहत दसमा दिवासि ताहरा घर हूंती जाइसु" । इसउं दुश्रयु यचनु तेह नउँ विद्यापति सांभली फरी जागिउ । 'दरिद्व हर्ड होइसिज, इसीपरि चिंतायस्थु इयउ । प्रभातसमइ शृंगारसुंदरी विद्यापति चिंतापतितु देसी' भणइ । "कांत ! रविबिंब जिम तुम्हारइ मुखि मालिन्यु अष्टपूर्वकु किसई कारणि आजु दीसइ!" 6481) स्वम स्वरूपि विद्यापनि भणिइ हूंतइ पुनरपि शृंगारसुंदरी भणइ, “निर्वाणनगर. 30 प्रदेश निषेधार्गला लक्ष्मी संतहं रहई दृदयशल्यतुल्य जइ जाइ सउ जाउ । विवेकु एयु सर्वसमाहित संपादकु तुम्ह कन्हा म जाइजिउ । तथा धन तणउं फल सुरात्रदानु तुम्हे भव्य परि' एतला दिवम सीम लीधङ । मोक्षमार्ग भंगविपद वाडि ए लक्ष्मी जइ भाग्यरशि भागी तर ताहरी पुण्यवृत्ति जागी । तिणि. कारणि हर्पस्थानि' किसइ कारणि विषादु करउ ! किसीपरि ए लक्ष्मी दममह दियसि जाइमिह । आत्मा यत्त ढूंती आजू जु सप्तक्षेत्री माह यावउ । परिग्रह परिमाणु व्रतु करउ । असुभकाल तण हरणु कर"। 20 - $ 178) 1 Bh. केतु उतारी फरी बिई हाट थानकि एक पर तण करणु 12 Ms. वारापन । 8480)1P.तालि। 2P पाना। 3 Bh_P पुण्य-14 Bh दशि ! a later correction over दश15P. हिव। 6 Bh. होरमु17 Bh. add करी। 5481) 1 Bh. -प्रदेशि । P प्रदमि 12 P. मामी हेतु । 3 P. -पदि । 4 P. हपित 5-482-183) ६३८-६४०] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १६७ . 10 इसी प्रियतमाभापा सांभली करी हर्पितु हतउ प्रभातिहिं जि समस्त लक्ष्मी सप्तक्षेत्रीं वेचइ । देह मात्रोप योग्यु स्वल्पु धनु राहवी करी मध्यंदिनि जिनपूजा करी इस कहइ, " एक शृंगारसुंदरी भार्या, एक राज्या, वि वस्त्र पात्रु एकु, आहारु, दिन भोजन मातु मूकी करी अपर समस्तवस्तु परिग्रहकरण नियम । जिनेंद्र सेग निमित्तु घणूं वस्तु धरलं"। इसी परि परिग्रहप्रमाणु करी समस्त दिवसु धर्मध्यानपरायण थिका नीगमइ । 'धन पाखा प्रभाति किसी परि याचकमुख देखीसिई ! इणि कारणि रात्रि समइ लोकि मृतइ । इतइ देशातरि गमनु करिवा युक्त ' इस शृंगारसुंदरी सउ आलोची करी सूतउ । रात्रि प्रहरद्वय समद देशातरि चालिवा जउ ऊठिउ तउ घरु तिमहीं जि धन भरिउ देखइ । तर विस्मयापन्नु हतउ विद्यापति पियनमा प्रति भणइ,।" दसमइ दिनि आफर्पितइ जि हंती श्री जाइसिइ, दस दिवस सीम दीयमानइ ती माहरा घर हूती नहीं जाइ। तिणि कारणि 'धनदानु धनक्षयहेतु धन तणउं अदानु धनसंचय हेतु इस मुग्धजन मुधा वोलई- न याति दीयमानापि श्रीश्वेदीयत एव तत् । तिष्ठत्यदीयमानापि नोचेद्दीयत एव तत् ।। [६३८] 5482) इसी वार्ता तणइ विस्मयरसि वर्तमानहं हुतां तीह रहई मूर्यु उगिउ । बीजइ दिनि पुणि तिमहिं जि लक्ष्मी सुपात्रि दे करी परिग्रह परिमाणु करी सूतउ । प्रभाति तिमहिं जि श्री देखइ । घली तिमर्हि जि ऋद्धि सुक्षेत्रि वायइ। इसी परि नव दिवस सीम करइ । इसुं काई एक सुपात्रु दानु प्रवर्त्ता 16 विउ जिसइ कल्पद्रुमाधि देवीं रहई पुण विस्म ऊपनउ । 'पूर्वपुण्यपय पंकु' मुक्तिमार्ग रहई दूपा श्री नउ पुरु मू रहइ प्रमाति शोपि जाइसिइ । इसी परि दर्पपूरितु इतउ रात्रि सूतउ । स्वप्न माहि श्री' आवी करी भणइ । “अहो महापुरुष! ताहरा दानधर्महं करी दुष्टु देवु दूरि की ह' जायती वली थाररावी। अत्युग्रपुण्यपापानामिहँव फलमश्नुते । इति मूक्त त्वया कारि मतिसार यथातथम् ।। [६३९] फदाचन न मुश्वामि तदहं सदनं तव । यथेन्छं भाग्यभङ्गीभिरुत्सङ्गीकृत भुंश्व' माम् ।।" [६४०] तदाकालिदि जि जागिउ तउ भार्या आगई आगिलह गमइ स्वमविचारु कर । प्रतिज्ञा "प्रियतमि भोगमात्रफल श्री दानव्यसनिहिं जि हा! मादरउ जन्म जाइसिह ! 25 मुक्तिफलिं तपि किसी परि प्रवत्तिम' कदाकालिहिं लोभलोलितु मनु नियम भंगु पुर्ण कराविसिड' तिणि कारणि श्री पुरपूरितु मदिन की करी किणिहिं देशांतरि जाइयइ । तउ श्री महतई छूर्टियद।" इसई भार्यासउ आलोची करी जिनविध करंडिका ऊपाडी करी शृंगारसुंदरीमान परिवार दंतउ घर तउ' वातिरउनीसरिउ । पंचपरमोष्टि नमस्कार समरणा करतउ नगरइतउ चालिउ । 5483) नगरि पकि जाई करी मतउ । तिता अपुत्रु राउ विणठउ । प्रधानपुरपे पांच दिव्य अधिवासिया, जिरा विद्यापति इतर तिहां आवियां । घोदई हेपारवु कधिउ, छन्नु आवी माथा रदिउ, चामर विलुगमे दलिवा लागा, पट्टास्ति गलगर्जिकरणपूर्वृ तीर्थजलपूर्ण कलसे' करी राज्याभिषे करी भायमस्तुि ऊपाटी करी शुढादहि' करी कुंभस्थलि चढाविउ । तउ पाउद मत्रि मामत मदरेश्वर विमरपरिवृत' राजा' साँध ऊपरि आवतउ मन मादि चीतया । जिम पृनिम नउ चंद्रमा मेरपटल तर -181)P ormit• GP 1 P दशम18P भान19P10B omtu 182) 12-पया-1B adds in the margin, 3 B omiis Pi 4Py 5n ornt• GP पुणित धीमहा। F483) 1 P लो2 P. उपा- 13 PURI I Bh. Flors orer frमर गर। 5 BBh रात्र 6P Real 20 निर्वाहानिमित्तु कहद, SBh oni १६८ पडावश्यकवालाववोधवृत्ति 15481-185) ६४१-६४३ नीसरिउ राहुग्रस्तु हुयइ, तिम हडं अल्पधनपंक हंत' कथमपिहिं नीसरिउ, प्राज्यराज्य महापंक माहि पडिउ । भद्रासनि बइसाली करी महामात्य राज्याभिषेकु करावई । विद्यापति भणइ, “म रहई राज्य माहि कार्यु नहीं" प्रधान कहई, “इम किम हुयइ ? देवता तू रहई राज्यु दियइ"। विद्यापति भणइ, " तथापिहिं मू राज्यि कार्यु नहीं"। इसीपरि वार चार राज्याभिषेक निषेधु करतइ हूंतइ आकाश- । भाषा ऊछली, "अजी! भोगफलु प्रभूतु कर्मु छइ तिणि काराण राज्यलक्ष्मी पाणिपीडनु करि" इस निज भाग्यदेवता वचनु सांभली करी सिंहासनि जिनेंदप्रतिमा बइसाली करी तेह नइ पादपीठि आपणपडं बइसी करी जिनप्रतिमा रहई राज्याभिषेक तणइ व्याजि आपणपा रहई त्रिभुवनाधिपत्यनिमित्तु अभिसींचावइ । जेतल अंगीकरि छह तेतलडं आपणइ लेखइ करी वीजउं समस्तु वस्तु शस्त हस्ति तुरंगम' भांडागारादिकु जिन नामांकित करइ । सदा तीर्थयात्रादि प्रभावना करावइ । देवगृह करा. 10वइ । जिनबिंब भरावइ । अभयघोपणा अमारिघोषणा करावइ । लोक कन्हा कर न लियई। कदह, "अहो लोकउ जु राजु आवइ सु धनु धर्मिहि जि वेच" । तउ पाछइ जिनधर्म नद एकातपत्रि राज्यि प्रवर्तइ" हंतइ ‘मार इसा अक्षर दादर्पनाम मूंकी करी अनेरइ थानकि, न केवलं जीवविषइ कोई न कहई, अजीव छई जि द्यूत माहि सारि तीही आगइ को न कहई मारि । जिम जिम विद्यापति. राजा धनु बेचइ तिम तिम तेह नी भाग्यदेवता राजमंदिर धनु वरसइ । अनेरइ दिनि समापगत राजेंद 15 मिली करी तेह ना राज्य रहई लेवा आविया विद्यापति धर्म मूकी बीजी यात जाणइ नहीं जिनाधिधा- यक छई यक्ष तेहे तीहं रहई रोग अपजावी करी नासविया। विद्वेपियां तण विकटु कटकु देखी करी विद्यापति चित्ति चीतवइ । $484) "अहो ! शक-विक्रमवंत शत्रु राजेंद्र छई, तेई धर्म तणइ प्रभावि भाजी गया । ५ रहई अल्प परिग्रहता देखी करी महापरिग्रह शत्रुलोक जिणिवा कारणि आपणा मेवक' भणी धर्म 20 निशई साहाय्यु कीध। तदहं यद्यसु सेवे, त्यस्त्वाशेपपरिग्रहः । तदन्तरायभङ्गेपि, भवत्ययमुपक्रमः ॥ [६४१] इसउं चीतवी करी शृंगारसुंदरी संभवु शृंगारसेनु सनु राज्यि बहसाली फरी संजमसरि समावि संजमु ले करी कल्याणमउ आपणउ आत्मा तपोग्नि तापि नृझवी करी विद्यापति राजमपि देवलोकि 25 गयउ । मनुष्य देव भय पंचकि हूयह हूंतइ मुक्ति गयउ । विद्यापतिकृतपरिग्रहमानयाम श्रुत्वा युधा भवत सम्पदि निस्पृहा भोः । येन स्वयंवरचधः शिवसम्पदेपा जातम्पृहा क्षिपति यः स्रनमाशु कण्ठे ॥ [६४२] इति परिग्रह परिमाण करण व्रतफलचिपड विद्यापति राजऋषि कथा ममाता। $485) अथ प्रिन्हि गुणव्रत करियो । तन प्रथम गुणव्रत प्रतिक्रमणा निमित्तु भणइ- गमणस्स य परिमाणे दिमामु उट्ठे अहे य तिरियं च । युट्टि-पद-अंतरद्धा पटमपि गुणव्यए निंदे ॥ [६४३] गमनु भणियइ गति तेह तणः परिमाणि एतला गोयण जाम हमीपरि छदि प्रमाणि अंगी. रिद इंतह । किसा मह विपर! १० 5483)7P. हतः। 6 BP नु। ५P दुग्ग। 10 राज! 11B Inter Corrertent to प्रदर्मतP प्रति। 12 Dh माहि13 Bh.को। 148191P मेव1:Pटी13 P Ornits , - 3486-488).६४४-६४७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत पूर्वा दक्षिणा पश्चिमा उत्तरा लक्षणासु दिसासु । तथा आग्नेय नैऋति वायव्य ऐशान लक्षणासु विदिसासु तथा 'उड़े-' उवदिसि 'अहे' अधोदिसि विषइ जु अतिक्रमिउं सु अतीचारु तदेवाह-। उर्ल्ड' ऊर्द्ध योजनद्वय मानि कीधइ हूंतइ अनाभोगादिवशइतउ अधिक गमनि हूंतइ उ दिक्प' रिमाणातिक्रमु प्रथमु अतीचारु १ । एवं अधोदिक्परिमाणातिकमु बीजउ अतीचारु २। तिर्यदिक्परिमाणातिक्रमु त्रीजउ अतीचारु ३॥ तथा 'वुट्टि' त्ति एक दिशि ना जोयण बीजी दिसि वधारियई प्रयोजनवशइतउ तिणि दिशि प्रोडियई । यथा पूर्वपश्चिमादिषु समू जु दिक्परिमाणु कीधउं छइ पाछइ दहोत्तरशय ऊपरि कार्यु ऊपनउं पाछइ पश्चिमदिशि नवइ योजन चीतवी करी पूर्वदिसि दहोत्तरुसउ जाइ । इसी परि क्षेत्रवृद्धि चउथउ 5 अतीचारु ४। 10 15 20 8486) 'सइ अंतरद्धि'त्ति-'सइ' स्मृति तेह तणी अंतर्द्धा व्रतप्रमाण विस्मरणु । स स्मृत्यंतर्दा कहियइ । यथा पूर्वदिसि गमनि उपस्थितइ हतइ मनि संदेहु हुयइ । किसई मू रहई शउ अथवा पंचाश जोयण मोकलां छइ इसी परि स्मृत्यंत नि हूंतइ अधिकगमनि स्मृत्यंतर्धानु पांचमउ अतीचारु ५। इसी परि नियमित भूभाग मेल्ही करी अपर चतुर्दश रज्जुप्रमाण लोकगत जंतुजात रक्षालक्षण गुण निमित्तु व्रतु गुणवतु कहियइ । तिणि प्रथमि गुणवात जु अतिचरिउ - इत्यादि पूर्ववत् । तप्त लोह- गोलक सरीखउ छइ गृही तेह रहई एउ प्रधानुव्रतु । तथा च भणितं- तत्तायगोलकप्पो पमत्तजीवो निवारियप्पसरो। सव्वत्थ किं न कुज्जा पावं तकारणाणुगओ ॥ [६४४] चराचराणां जीवानां विमईननिवर्तनात् । तप्तायो गोलकल्पस्य सव्रतं गृहिणोऽप्यदः॥ [६४५] जगदाक्रममाणस्य प्रसरल्लोभवारिधेः। स्खलनं विदधे तेन, येन दिग्विरतिः कृता ।। [६४६] 8487) दिक्परिमाणव्रतकरण विपइ सिंहकथा लिखियइ । गतौ संकोचयत्येवं, यः स्वं दिग्विरतिव्रतम् । संसारलवनोत्तालफलारम्भः स सिंहवत् ।। [६४७] वासंती नामि नगरी । कीर्तिपालु नामि राजा । भीम नामि तेह तणउ पुत्र । पुत्रहीं' कन्हा अतिवल्लभु सिंहुनामि श्रेष्ठि । सुपुण परम श्रायकु जिनभक्तियंतु वर्तइ । अनेरह दिनि समा माहि कीर्ति पालु राजा सिंहश्रेष्ठि मुखकमलु भ्रमर जिम जोयतउ हूंतड वर्तई । तेतला प्रस्तावि प्रतीहारु आवी राजेंद्र रहई चीनवइ । “ महाराज ! तुम्हं रहई देखणहारु एकु पुरुपु दिव्याकारु द्वारि आविउ छ ।" राजा भणइ "माहि मेल्हि " तउ पाछइ प्रतीहारु मुक्त हूंतउ सु पुरुषु माहि आधी राजेंद्र रहई प्रणमी 30 फरी आसनि सभासीनु चीनवइ । 5488) "महाराज-नागपुरु नामि नगर । तिहां चंदु नामि नरेंटु । रत्नमंजरी नामि राज्ञी। तीहं नी गुणमाला नामि दीकिरी । स ताहरा पुत्र भीम रहई देवा कारणि स्वामिन् ! तुम्ह कन्दर हउं , 25 -- 486 1 B. Bh. have उपस्थिइ। (487) 1 B. Bh. -फाला-12 Bh. begins with तथाहि । 3 B. Bh. ही। 4 Bh. पुण। 5 Bh. has अनेरइ.. वर्तइ in the margin. 6 P. omits. प.प. २२ पढावश्यकवालावबोधवृत्ति [$489). ६४८-६५० पाठिविउ । तिणि कारणि, अहो महीपाल ! स राजपुत्रिका रूपशोभा करी राते रहई दत्तजयपत्रिका वर्तइ । रूपलक्ष्मी फरी जितलक्ष्मीपुत्रु जु छइ भीमु नामि तुम्हारउ पुट तेह रहई प्रमाणु करउ"। दूति इसइ अर्थि चीनपिइ तइ सिंहश्रेष्टि मुस सामुहउं जोयतउ हूतउ कीर्तिपालु राजा भणइ । “सिंहश्रेष्ठिन् ! आपणपा रहई आगे भेदु को नही। तिणि कारणि माहरइ थानकि थाई, तुम्हे भीमु नागपुरि ले करी 5 पहुचउ । बांधव ! ए संबंध करउ ।" दिग्विरति विरति-व्रत भंग अनइ अनर्थदंड-विरति व्रत भंग भयभीतु हूंत सिंह अधोमुखु थाई हिउ । राजेंद्र रहई उतरु न दियई । लगार एक कुपितलोचन हतब राउ भणइ, “किस बांधबु ! एउ संबंधु वंधरु नही जु त ऊतरु कोई न दियइं?" आकारइंगितादिक चिह्नहं फरी सकोपु राउ जाणी करी सुधाशीतलवाणी राउ जिम शीतलु थाइ, तिणि कारणि सिंह बोलइ । “ईहां हृतउ जोयण सउ अधिकेर नागपुरु हुयइ। इणि कारणि व्रतभंगभय वशइतउ हउं 10 नागपुरि न जाउं ।” इसइ भणिइ हूंतइ सिंह ऊपरि कीर्तिपालु राउ कोपि चडिउ । जिम घृतसेकि करी चैश्वानरु ज्वलइ तिम प्रज्वलिउ । तउ राउ कोपयशि हूंतउ भणइ । “ जइ किमइ जोयणसय ऊपरि नहीं जाइ तउ हउँ तू रहई बांधीकरी जोयणसहस्त्र परि निक्षिपाविसु ।" त3 सिहुं समुत्पन्नमति हुँतउ पुनरपि भणइ । महाराज! ताहरउ विरहु हउं सहीं सकउं नहीं, तिणि कारणि अहंकाररहितु इंतउ 'जोयण सय ऊपरि हउँ जाउं नही ' इसा ऊतर तुम्ह आगइ कहउं" इसइ वचनि राउ उपशांतकोपानलु 16 इंतउ सरसउं प्रबलु दलु दे करी भीम मरसउ सिंहु चलावद । कटक आगइ, कुमार भीमकुमार आगइ भणिउं । "जं काई सिंहु कहइ तं तुम्हे करिवउं" तउ पाछइ रायाभियोगि अकामू थिक सिंह भीमकुमार सरसउ चालिउ' टुंतउ कुमार आगइ संसारासारता गुप्तवृत्ति' करी कहइ- वहिरन्तर्विपर्यासः स्त्रीशरीरस्य" चेद्भवेत् । - तस्यैव कामुकः कुर्याद्गृध्द्रगोमायुगोपनम् ॥ [६४८] यकृत्शकृन्मलोप्म, मज्जास्थिपरिपूरिताः। स्नायुस्यूता वहिर्रम्याः, स्त्रियश्चर्मप्रसेविकाः ॥ [६४९] 5489) तउ भीमकुमार रहई महोपशम वशइतउ भववासना त्रूटी गई । मुक्तिकन्यानुरक्त चितुईनउ भीमुकुमारु श्री अनइ स्त्री तृण ही सरीरी न देखई । जोयणशत मार्गि आविउतउ सिहं आध पियाण करद नहीं । जेतीगर यीजा महता पृडई तेतीवार कृडा ऊतर करइ । जइ दिन ५-६ या तिहां तउ पाछइ बीजे महंत भीमकुमार आगइ कहिउँ । “कुमारवर! राजद्रि अम्ह आगइ सिंह छानऊं इसउँ' कहिउँ छई । 'जह किमइ किहाई गयउ हुँतउ सिंह आघउ न चालई तउ तुम्हे बलात्कारि सिंह बांधी करी आघउ पियाणउ करावि जिउ । तिणि काराणि जु तुम भण: तउ सिंह धांधी करी चलावियइ ।" भीमु कहइ, आजु जउ पियाणउं आप सिंह न करदं सउ कालि तुम्हे राजादेशु' करिजित।। इस मत्रिवचनु एकांति भीम सिंहु आगइ कहइ । संसार निराम वृद्धि हतउ सिंदु भीम 30 आगइ भणइ- न फिश्चिदन संसार, निम्माऽम्य शरीरिणः । शरीरमपि न स्वीयं, स्वीयमस्नीह फम्यचित् ॥ [६५०] इत्यादि वैराग्यकारकु बटु भणी करी क्टक हूंतर राति ममद प्रारिक लोकि मृत तर नीसरिउ, कुमार पुण मरसउ नीसरित। " किणिहिं गिरि वणोदेगि' जाई करी पादपोषगमनु अनशनु" 20 . 1498)1P पाठविद 12 P जयदत्त-13 P. आगइ। 4 Bh. को भेदु is corrected to भेदयो। 5 B adds न | 6P यक3 1 7 P. चालियः। 8 P. मारता:P गुमि। 10 P. स्नीगरस्य 11 P गोमाय-1 $ 489) IP 4-2P odite 3 P 491973 4 Bhimte. 5 Bh adds ut in the nargin P. Ornits. 6 P. झालि17 P. राजादेमु । 8 Dh कहा! 91 नेगि। 10P.onits sन- . . 15 5490-492). ६५१-६५३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १७१ करिस। तउ ति महामात्य माहरउं किसउं करिसिई ! किम मू रहई बांधी लेसिई ! जु शरसि लेसिई सुहड पहिल मूकी रहिसु" इसउं भणी करी भीम आगद आघउ" जाइया लागउ । भीमु भणइ " मू रहई तुम्हे ई जि शरणु" । इसउं भणतउ सरसू जु चालिउ गिरि एकि जाई शुद्ध शिलातलि बिहुं पादपोपगमनु अनशनु कीधउं । प्रभाति प्रधान महामात्य कुमार भीम सिंहश्रेष्ठि बिहुँ रहई अदेखता हूंता पादानुसारि नीसरिया । धणी भुंइ गया। किणिहिं पर्वति शिलातलि गृहीतदीक्ष कृत पादपोपगमन सिंह भीम देखी । करी विलक्षवदन थिका प्रणमी करी चाटुकारकरणपूर्व घणउँ खमाबई । पाये लागी मनावई, " पसाउ- करी अम्हारउ अपराधु समिजिउ । ऊभा थाउ, जिम नागपुरि जाइयइ" । एउ वृत्तांतु जाणी करी तिलहं जिम धाणइ,धाती राउ कीर्तिपालु अम्ह रहई पीडाविसिइ । तिणि कारणि तुम्हे कृपासमुद्र अम्ह ऊपरि कृपा करी अम्ह सांमुहउं कांइ देखउ नहीं ? कांड अम्हसउं बोल नहीं ?" 5490) ' इत्येवमादिकु बहुधा भणी करी महामात्यहं पिलक्षहं पाछा बली सु वृत्तांतु 10 कीर्तिपाल महीपाल रहई जाणाविउ । 'सिंहु बध्यु, कुमारु परिणाविवउ' इस राउ मनि चीतवतर हूंतउ विहलउ तिहां आविउ । इसइ महा विरुद्ध मनि' हूंतइ राउ ति महापुरुप महासत्त्व सिंह व्याघ्र चित्रक शुकर' वृक प्रमुख दुष्ट स्वापद संसेव्यपाद देखी करी मनि चीतवइ, 'महा सप्रभाव ए महासत्त्व, मई ए पराभवी नहीं सकियइ किंतु सेवायोग्य ए। इसउं ध्यायतउ राउ तीहं कन्हइ गयउ । श्वापदैर्दत्तमार्ग नं, मार्गन्तं वीक्षणान्यपि । नमन्तं चाटुमन्तं च नेक्षांचऋतुरप्यमू ।। [६५१] मासोपवासावसानि सुरासुर नराधीश संसेव्यमान शुक्लध्यानानल दग्ध कम्मॆधनवितान मुक्तिपद प्राप्त हूया। न योजनशतादूई यामीति तव निश्चयः । असख्यर्योजनर्मित्र मां मुक्त्वा फिमगाः शिवम् । [६५२]20 (491) इसी परि विलपतउ हूंतउ राउ सिंह अनइ भीम बिहुँ रहदं संस्कार करी आपणपई शोकानल दह्यमानमानसु इंतउ देवे संबोधिउ, मणिलं, " महाराज शोकु तीहं नउ कीजइ जि अकृतकृत्य हुयई । ए महात्मा स्तुत्यपाद"। इसी परि तउ पाछन, पाछउ चली राउ वासंतीनगरी गयउ । सङ्कोच्यसिंह इयसौवगतिं यथाऽऽप श्राद्धाग्रणीगिति भीमयुतः स सिंहः । उचः पदं प्रमदमन्दिरमिद्धशर्मा भव्यास्तथैव विलसन्तु वसन्तु तत्र ! [ ६५३ ] दिग्बतविपइ सिंहश्रावककथा समाप्ता। 8492) अथ द्वितीउ' गुणवतु भणइ । सु पुण द्विविधु-भोगइतउ, कर्मइतउ । भोग पुण द्विविधु-उपभोग परिभोग भेदश्त: । तत्र उप 30 किसउ अर्यु ! एक वार जेह तण: भोगु हुयइ सु आहार, माल्य, तांबलादिक उपभोगु कहियइ । परि किसउ अर्यु ! चार बार जेह तणउ भोगु हुयइ सु भवनांगना वसनादिकु परिभोग कहियइ । तथा उपभोग भोगु पुण कहियद । तथा च भणितं- 8489) 11 P. आधद। 19 Bh चालिया। 13 P. पाए। 11 Bh. जाई। 4901 P. aftomat to P. put it after iti 1 3 P. FEFTI 4. Rb adds in the margin तउ। 5 P. किमग । 5491) 1 P.omits. 5492) 1 Bu. द्वितीय । 2 B Bh. hare सय भुखियति । 3 Dh. प्रामुक ! Bh. पापू। 25 5 16 १७२ पदावश्यकवालावबाधवृत्ति [8493). ६५४-६६७ सह भुज्जत्तिभोगी सो पुण आहारपुफमाइओ। परिभोगो य पुणो पुण परिभुज्जड भरणनिलयाई ।। • [६५४] सथा--भोगोपभोगनतपक्षि जिसउ अर्थ परिभोग तण तिसउ उपभोग तणउ पुण जाणिवउ । तथा च हेमाचार्यमिश्राः पातु :- सव भुज्यते यः स भोगोन्नलगाटिकः । पुनः पुनः पुनर्भोज्य उपभोगोऽङ्गनाटिकः ।। [६५५] तथा---उत्सर्गइतर श्रावकि प्रासुक' वस्तु भोजकि होइवउं । किम अथु ! जि आपणइ भागे फासु यई तीर रहदं भोजकि होइयां । प्रासक नइ अभावि सचित्त परिवीक होइयउं । किसउ अधु ? आपणपा निमित्त फाम करी अथा करावीत तीह रहई भोजकि रोइयउं । तीहं नइ अभाधि 10 तइ बहु सायद्य जि छई मद्यादिक तीहं रहइ परिवर्जकि होइवरं ॥ तथा च भणितं- निरवज्जाहारणं निजीवणं परित्तमीसेणं । अत्ताणुसंधणपरा सु सावया एरिसा इंति ।। [६५६] 8493) इणि कारणि प्रस्ताइतउ जाणाविवा कारणि वर्जनीय वस्तु लिसियई। मयं मासं नवनीतं, मधूदुम्बरपञ्चकम् । अनन्तकायमज्ञातफलं रानी च भोजनम् ।। [६५७३ आमगोरससंपृक्तं, द्विदलं पुष्पितौदनम् । दध्यहर्द्वितीयातीतं कुथितान्नं च वर्जयेत् ॥ [६५८] मदिरापानमात्रेण बुद्धिनश्यति दूरतः । वैदग्धी बन्धुरस्यापि दौर्भाग्येणेव कामिनी ॥ [६५९] पापाः कादम्बरीपानविवशीकृतचेतसः । जननी हा प्रियीयन्ति जननीयन्ति च प्रियाम् ॥ [६६०] न जानाति परं स्वं वा मद्याचलितचेतनः । - स्वामीयति बराकः स्वं स्वामिनं किङ्करीयति ।। [६६१] मद्यपस्य शवस्येव लाठतस्य चतुप्पथ । मूरयन्ति मुखे श्वानो व्याने विवरशङ्कया ।। [६६२] मद्यपानरसे मनो नग्नः स्वपिति चत्वरे। गूढं च स्वमभिप्रायं प्रकाशयति लीलया। [६६३ ] वारुणीपानतो यान्ति कान्तिकीर्तिमतिश्रियः। विचिनाचित्ररचना विटुत्वजलादिव ।। भूतात्तपन्नरीनत्ति रारटीति सशोकवत् । दाइपरावद्भमा सुरापो लोलुठीति च ।। [६६५] विदधत्यङ्गशैथिल्यं ग्लपयन्तीन्द्रियाणि च । - मूर्छामतुन्छ। यन्उन्ती हाला हाला हलोपमा । [६६६] विवेकः संयमो ज्ञानं सत्यं गांचं दया क्षमा । मधात्सलीयते सर्व तृण्णा वह्निकणादिव ।। [६६७] 20 25 । V [६६४] 80 35 V १७३ [६६८] 9 [६६९] [६७०] [६७१] 10 [६७२] [६७३] 5194) ६६८-६८३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत दोपाणां कारणं मद्यं मद्यं कारणमापदाम् । रोगातुर इवापथ्यं तस्मान्मद्यं विवर्जयेत् ।। इति मद्यदोपाः। $494) विखादिपति यो मांसं प्राणिमाणापहारतः । उन्मूलयस्यसौ मूलं दयाऽऽख्यं धर्मशाखिनः॥ । अशनीयन् सदा मांसं दयां यो हि चिकीर्पति । ज्वलति ज्वलने वल्ली स रोपयितुमिच्छति ॥ हन्ता पलस्य विक्रेता संस्कर्ता भक्षकस्तथा । क्रेताऽनुमन्ता दाता च घातका एव यन्मनुः ।। अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रयविक्रयो । संस्कर्ता चोपहर्ता च खादकवेति घातकाः ॥ नाकृत्वा प्राणिनां हिंसां मांसमुत्पद्यते क्वचित् । न च प्राणिवधः स्वय॑स्तस्मान्मांसं विवर्जयेत् ॥ ये भक्षयन्त्यन्यपलं स्वकीयपलपुष्टये । त एव घातका यन्न वधको भक्षकं विना ॥ मिष्टान्नान्यपि विष्टासादमृतान्यपि मूत्रसात् । स्युर्यस्मिन्नङ्ग कस्यास्य कृते का पापमाचरेत् ॥ मांसाशने न दोषोऽस्तीत्युच्यते यर्दुरात्माभिः । व्याधगृध्रटकव्याघशृगालास्तैर्गुरूकृताः ॥ मां सखा दयिताऽमुत्र यस्य मांसमिहात्म्यहम् । एतन्मांसस्य मांसत्चे निरुक्तं मनुस्वचीत् ।। मांसास्वादनलुब्धस्य देहिनं देहिनं प्रति । हन्तुं प्रवर्त्तते बुद्धिः शाकिन्या इव दुर्षियः॥ ये भक्षयन्ति पिशितं दिव्यभोज्येषु सत्स्वपि । सुधारसं परित्यज्य भुञ्जते ते हलाहलम् ।। न धर्मो निर्दयस्यास्ति पलाढस्य कुतो दया । पललुब्धो न तद्वोत्त विद्याद्वोपदिशेन्नाहि ।। केचिन्मांसं महामोहादश्नन्ति न परं स्वयम् । देवपिनतिधिभ्योऽपि कल्पयन्ति यदूचिरे ॥ क्रीत्वा स्वयं चाऽप्युत्पाद्य परोपहृतमेव वा । देवान् पितॄन् समभ्यर्च्य ग्यादन्यांसं न दुप्यति ।। - मन्त्रसंस्कृतमप्यद्यायवाल्पमपि नो पलम् । भवेज्जीवितनाशाय हालाहललबापि हि ।। [६७४ ] 15 [६७५] [६७६] 20 [६७७] [६७८] [६७९] . [६८०] [६८१] 30 [६८२] [६८३] १७४ 10 15 पड़ावश्यकबालावबोधवृत्ति [8495-1919) ६८४-७०० सद्यः संमून्छितानन्तजन्तुसन्तानदूपितम् । नरकाध्वनि पाथेयं कोऽश्नीयात्पिशितं सुधीः ॥ इनि मांसदोपाः। [६८४] 8495) अन्तर्मुहूर्तात्परतः सुमुक्ष्मा जन्तुराशयः। यत्र मूर्छन्ति तन्नाय नवनीतं विवेकिभिः ॥ [६८५] एकस्यापि हि जीवस्य हिंसने किमचं भवेत् । जन्तुजातमयं तत् को नवनीतं निपेवते ॥ इति माखणदीपः। [६८६] 5496) अनेकजन्तुसंघातनिघातनसमुद्भवम् । जुगुप्सनीयं लालावत् का स्वादयति माक्षिकम् ।। [६८७] भक्षयन्माक्षिकं क्षुद्रजन्तु लक्षक्षयोद्भवम् । स्तोकजन्तु निहन्तृभ्यः शौनिभ्योऽनिरिच्यते ॥ [६८८] एफैककुसुमकोडाद्रसमापीय मक्षिकाः।- यद्वमन्ति मधून्छिष्टं तदनन्ति न धार्मिकाः ।। [६८९] अप्यौपधकृते जग्धं मधुश्वभ्रनिवन्धनम् । भाक्षितः माणनाशाय कालकूटकणोऽपि हि ॥ [६९०] मधुनोऽपि हि माधुर्यमयौंधेरहहोन्यते । आसाद्यन्ते यदा स्वादान्चिरं नरकवेदनाः ॥ [६९१] मक्षिकामुखनिष्टयूतं जन्तुबातोद्भवं मधु । अहो पवित्रं मन्याना देवस्नाने प्रयुञ्जन्ते ।। इति मधुदोपाः। [६९२] 8497) उदुम्बरवटपलक्षकाकोदुम्बरभाखिनाम् । पिप्पलस्य च नाश्नीयान् फलं कृमिकुलाकुलम् ।। [६९३] अमाप्नुवन्नन्यभक्ष्यमपि क्षामो बुभुक्षया । न भक्षयति पुण्यात्मा पश्चोदुम्बरजं फलम् ।। [६९४] आईः कन्दः समग्रोऽपि सर्वः किशलयोऽपि च । स्तुही लवणक्षत्वक् कुमारी गिरिकर्णिका ॥ [६९५] शतावरी विरूदा निगुड्ची कोमलाम्लिका । पल्यङ्कोऽमृतवल्ली च बल्लः शूकरसंज्ञकः ।। [६९६] अनन्तकायाः सूत्रोक्ता अपरेऽपि कुपापरः । मिथ्याशामविज्ञाता वर्जनीया प्रयत्लनः ।। दनि अनंतसायश्चिाः। [६९७ ] 8498) स्वयं परंण या ज्ञातं फलमधाद्विशारदः। निपिद्धे विपफले या मा भृदम्य प्राननम् ॥ प्रति अज्ञानफलनिपेयः। [६९८] 1499) अन्न तपिशाचार्यः संचरद्भिनिरङ्कनमः। उन्छिष्टं क्रियते यत्र तत्र नाद्यादिनान्ययं ॥ [६९९] घोरान्धकारद्धाक्षः पतन्नो यत्र जन्तवः । नव भोज्य निरीक्ष्यन्ते तर भुजीन को निधि ॥ [७००] 20 80 १७५ [७०१] [७०२] 5 [७०३] [७०४] तद्यथा । [७०५] 10 [७०६] [७०७] 16 ७०१-७१६] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत मेधां पिपीलिका हन्ति यूका कुर्याज्जलोदरम् । कुरुते मक्षिका वान्ति कुष्ठरोगं च कोलिकः ॥ कण्टको दारुखण्डं च वितनोति गलव्यथाम् । व्यञ्जनान्तनिपतितस्ताल वियति वृश्चिकः ।। विलग्नश्च गले वालः स्वरभगाय जायते । इत्यादयो दृष्टदोपाः सर्वेषां निशि भोजने ॥ नापेक्ष्य मूक्ष्मजन्तुनि निश्यद्यात्पाशुकान्यपि । अप्युद्यत्केवलज्ञान हतं निशि भोजनम् ।। धर्मविनव भुञ्जीत कदाचन दिनात्यये । वाद्या अपि निशाभोज्यं यदभोज्यं प्रचक्षते ॥ त्रयी तेजोमयो भानुरिति वेदविदो विदुः । तत्करः पूतमखिलं शुभं कर्म समाचरेत् ।। नैचाहुतिर्न च स्नानं न श्राद्धं देवतार्चनम् । दानं वा विहितं रानी भोजनं तु विशेषतः ॥ दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभूते दिवाकरे । नक्तं तद्विजानीयान्न नक्तं निशि भोजनम् ।। देवैस्तु भुक्तं पूर्वाह्न मध्याह्ने ऋपिमिस्तथा । अपराहे तु पितृभिः सायाले दैत्यदानवैः ।। सन्ध्यायां यक्षरक्षोभिः सदाभुक्तं कुलोदह । सर्ववेला व्यतिक्रम्य रात्रौ भुक्तमभोजनम् । आयुर्वेदेप्युक्त- हृन्नाभिपद्मसङ्कोचचण्डरोचिरपायतः । अतो नक्तं न भोक्तव्यं मूक्ष्मजीवादनादपि । संसजज्जीवसंघातं भुजाना निशि भोजनम् । राक्षसेभ्यो विशेष्यन्ते मूढात्मानः कथं न ते ॥ वासरे च रजन्यां च यः खादन्नैव तिष्ठति । शृङ्गपुन्छपरिभ्रष्टः स्पष्टं स पशुरेव हि ॥ अहो मुखेऽवसाने च यो द्वे द्वे घटिके त्यजन् । निशाभोजनढोपज्ञोऽश्नात्यसौ पुण्यभाजनम् ।। अकृत्वा नियमं दोपाभोजनादिनभोज्यपि । फलं भनेन निर्व्यानं न वृद्धि पितं विना ।। ये वासरं परित्यज्य रजन्यामेर भुञ्जते । ते परित्यज्य माणिग्यं काचमाददते जडाः ।। [७०८] [७०९] [७१०] 20 [७११] [७१२] 25 [७१३] [७१४] 30 [७१५] [७१६] 10 १७६ पदावश्यकवालावबोधवृत्ति [$500-501)७१७-७२६ वासरे सति ये श्रेयस्काम्यया निशि भुञ्जते । ते वपन्त्यूपरक्षेत्रे शालीन सत्यपि पल्लले ।। [७१७] श्रूयते ह्यन्यशपथाननादृत्यैव लक्ष्मणः । निशाभोजनशपथं कारितो वनमालया ।। [७१८] फरोति विरतिं धन्यो यः सदा निशि भोजनात् । सोर्ट्स पुरुषायुषस्य, स्यादवश्यमुपोषितः । [७१९] रजनीभोजनत्यागे ये गुणाः परितोपि तान् । न सर्वज्ञाहते कश्चिदपरो वक्तुमीश्वरः ।। [७२०] इति रात्रिभोजनपरिहारश्लोकाः । $500) आपोरससंपृक्तद्विदलरदिपु जन्तरः । दृष्टाः केवलिभिः मूक्ष्मास्तस्मात्तानि विवर्जयेत् ॥ [७२१] इति द्विदलपरिभोगनिषेधः । तथान्यत्रापि सिद्धान्त माहि भणिउं । जइ मुग्गमासपमुहं विदलं कमि गोरसे पडइ । तो तसजीवुप्पत्ती भणिया दहिए विति दिणुवरि ।। [७२२] द्विदल स्वरूप लिखियइ। जमि य पीलिज्जते मणयं पि न नेहनिग्गमो हुज्जा । दुन्नि य दलाई दीसंति मिथिगाईण जह लोए । [७२३] संगरिहालमुग्गमुट्ठ मासकंड पमुक्ख वियलाई । सह गोरसेण न जिमे एवं रायत्तियं न करे ॥ इति द्विदल विचारः। [७२४] जन्तुमिश्रं फलं पुष्पं पत्रं चान्यदपि त्यजेत् । इति प्रत्येक जीवमिश्रितपुष्पफलपत्रनिपंधः । सन्धानमपि संसक्तं जिनधर्मपरायणः ॥ [७२५] संधानु अथाणउं संसक्त समूच्छिम जीव संयुक्त जिनधर्मपरायणु जिनधर्मतत्परु 'त्यजेत् । इस क्रियापदु ईहां पुण जोडिवर्ड। एवमादिक वर्जनीयवस्तु परिज्ञानि हूंतइ पाछद यथाशक्ति व्रतु करेवउं । 16 20 25 $501) यथा-- भोगोपभोगयोः सपया शक्त्या यत्र विधीयते । भोगोपभोगमानं तद्वतीयीकं गुणवतम् ।। अत्र प्रतिक्रमणमाह- [७२६] 30 $499) 1 These stanza , commencing with the author's cominent in the paragraph $492) upto this stanza, are taken from Hemacandra's Yogarmstra lII. 5-66.
5 10 8502)७२७-७३२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत १७७ मज्जमि य मंसमि य पुप्फे य फले य गंधमल्ले य । उवभोगपरीभोगे वीयंगि गुणबए निंदे ॥ [७२७] अत्र बहुदोष पोप कारणता लगी पहिलउं मद्य तणउं ग्रहणु कधि ति पुण मद्यदोप.पूर्वलिखित योगशास्त्रलोकहं हूंता जाणिवा । तथा वली भणियई- गुरु-मोह-कलह-निद्दा-परिभव-उवहास-रोस-मयहेऊ । मज्नं दुग्गइमूलं सिरि-हिस्मिइ-धम्मनासकरं ॥ [७२८] तथा--मांसु पिशितु तेऊ महा निंदनीउ तेह ना दोप पूर्वलिखित योगशास्त्रश्लोकहं करी भणिया छई । वली भणियई- आमांसु य पक्कासु य विपञ्चमाणासु मंसपीसीसु । भणिओ निगोयजीवाण संभवोणतनाणीहि । [७२९] मजे महुंमि मंसंमि नवणीयमि चउत्थए । उप्पज्जति अणंता तव्वन्ना तत्थ जंतुणो ।। [७३०] पंचिंदियवहभूयं मंसं दुगंधमसुइ पीभच्छं । रक्ख परितुलियभक्खगमामयजणयं कुगइमूलं ॥ [७३१] 'मजमि य मंसंमि य ।। ईहां छइ चकारु तेह तउ शेप अभक्ष्यभेद अनंतकाय पंचोदुंबरि प्रमुख जाणिवां ति पुण' पूर्विहिं योगशास्त्रलोकहं करी कहिया छई जि तिहां नहीं कहिया । हिम विप करक सर्व मृत्तिका बहुबीज वहंगण प्रमुल ति पुण जाणिवा । 'पुप्फे फले ये ति । फूल करीर कुसुम महुयादिक चकारइतउ संसक्त पत्रादिग्रहणु जाणियउं । 'फले ये ति-वइंगण जंधू पीलुकादिक फल जाणिवां । इहं मद्यादिकहं तणइ विषइ राजव्यापारादि वर्त्तमानि हूंतइ जं कोई क्रयादिकु कीघउ तेह नई विषइ । तथा ईहं करी अंतर्भागु सूचिउ । बहिर्मोग पुण 'गंधमल्ले य । इणि करी जाणिवउ । तत्र 'गंध' वास, 'माल्य' फूलमाला गंधमाल्य उपलक्षण, बीजाई जि के भोगभेद चंदन कुंकुम कस्तूरिका धुरति जबाघि कर्पूर गंधराजागुरु प्रमुख छई ति जाणिवा । तउ पाछइ गंधमाल्यादिकहं भोगहं तपाइ विपद । उवभोग परीभोग इति नामि बीजइ गुणवति जु कोई अतिक्रमिउ 'तं निंदे, 15 20 . इति पूर्ववत् ॥ 25 .30 8502) अत्र भोगइतउ अतिचार प्रतिक्रमण निमित्तु भणइ- सचित्ते १ पडिवढे २ अप्परल ३ दुप्पोलिए य आहारे ४ । तुच्छोसहि भक्खणया ५ पडिकमे दोसयं सव्वं ॥ [७३२] जिणि सञ्चित्त नउं प्रत्याख्यानु कीधउं हुयइ अथवा सचित्त तणउं परिमाणु कीधडं हुयइ तेह रहई अनाभोगादि कारणइतउ सचित्ताहारु अतीचारु १ । एवं नालिकेर गोलक पक्वाम्रफलादिक सवित्त प्रतिबद्धाहार कहियई तीहं नउ आहारु सचित्त मतिवद्धाहारु अतीचारु २॥ एवं अचालित कणिकादिक अपरिणत अग्नि करी असंस्कृत अपक्क कहियई तेह नउ आहारु अपकाहारु अतीचारु.३ एवं गहुक होलादिक दुःपक कहियई तीहं नउ आहारु दुःपकाहारु अतिचाय ४। 5501) 1 Bh. पुगि । 2 Bh. adds तं च। 1502) 1 Bh. पहियुद्ध। ५. बा.१२ 85 १७८ पडावश्यकमालावरोधाति [8503-508) ७३३-७३८ 10 15 मुद्ग चपलकादि कोमल फलिका 'तुच्छोमाहि' कहियातीहं नी भक्षणता तुच्छीसहि भक्षणता अतीचाग ५। ही नद विपद पदिकमे दोसियं सम्यं । इति पूर्ववत् । $503) इहां भोगोपभोग रहरं कारणु बहुपापनिबंधन । अंगारकर्मादिक पंचदा संरन्य छई । कर्मादान तीन कोपादाननिदान । ति पुण धारकि जाणिया एयई समाररिया पुण न हुयई। इणि कारणि तीह नई विपद जं काई अनामोगापि यशइतउ आचार तेह रहा पडिशामिना तणइ कारणि विगाह भणइ-- इंगाली १ वण २ साडी ३ भाडी ४ फोडीमु ५ बजए कम्मं । वाणिज व दंत ६ लाख ७ रम ८ केस ९ विस १० विसयं ।। [७३३] एवं खुज्जतमीलणं कम्म ११ निलंन्छणं १२ च दवदाणं १३ । सर-दह-तलाय सोसं १४ असईमोसं च १५ वजिज्ना ॥ [७३४] 8504) तत्र अंगार कर्मु-अंगार करणु इसी परि अनेरुजु कोई अग्निसमारंभहेतुकु आजीविका फर्मु सु अंगारकर्मु। अंगारा जीविकार, अंगारकर्मभेद सूचक गाह लिबियई-- अंगारकरणमिट्टगपयणं मुन्नारलोहयार । कुंभार-भाड-मुंजय-ठट्टारत्ताइ वित्तिकए । [७३५] तह जलणारंभाओ तउ तंत्रय सीसमाद निप्फत्ती । अंगारियाण वणिज्नं, कारवणं तं पि अंगारं ।। [७३६] इति अंगारा जीविका १ । 8505) 'वण' इति बनशब्द यमगत पुष्पफलादि सूचकु तीहं न करें वनकर्मु । तथा चाह- फुल्ल-फल-चन्न-तण-कट्ठ-पणिय-कंदाईयाण विकणणं । आराम कच्छया फरणयं च वणकम्म माहिंसु ।। [७३७] इति वनकर्माजीविका ॥२॥ $506) 'साडी'ति-सकट गाडा तीहं ना अवयय ऊद्धिं पद जूसरादिक सव्ये साडी इणि करी कहियई। आजीविका कारणि तीहं नउं घडणु घडायणु धीकिणियउं सकटाजीविका ३॥ तथा चाह- सगडाणं घडणघडावणेण तविकरण जा वित्ती। सा सागडियं कम्मं तदंग विकणणमवि विनयं । इति शकदाजीविका ३॥ 1507) 'भाडीति--भाडा वडइ गाडां भरी बलद गादह करह वेसर भरी पर तण क्रयाणउं जु देशांतरि आपडावी करी आजीविका कीजइ सु भाडी फर्मु भाटकाजीविका । तथा च भणितं- भाडीकम्म भाडय नियगोणाईहिं.परफयं भंड। देसंतरेसु नयणं आणयणं अत्यलाभणं इति भाटका जीविका ४।[७३८] 1508) 'फोटीति--फोडी कर्मु पृथिवी तणउं हल कुदालादिकह करी राणणु फोडणु अथया 35 घण अंडुयादिकह करी पाहाण साणि फोडणु फोडी कर्म फोटिकाजीविका ५। तथा च भणितं (504) I. Bh. अनेरू। 2. B. वनिम्। 30 25 30 १७९ अथवा [७३९] [७४०] 5 [७४१] 10 [७४२] 15 5509-510) ७३९-७४७ श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत फोडीकम्म पूढवाइ फोडणं हलकुद्दालमाईहिं । तह घण अंडुपमाईहिं पाहाणाईण जं हणणं ।। पुढवागराण खणणं तर तंवयरुप सीसमाईणं । सिंघवसोवच्चलमाईयाण तत्धेव य वणिज्जं ॥ इति स्फोटिकाजीविका ५। 5509) अथ दंतवाणिज्ज। दंतवाणिज्ज चम्गाइ तसनियंगाण आगरवणिज्ज । संखपसिप्पमुत्तियवराडनहचमरमाईणं ॥ इति दंतवाणिज्यं ६। अथ लाक्षा वाणिज्जं- लक्खयणिज्जे लाखा धाइ इय' सक्क्रूड तह कुसुभाई । अन्नपि य संस दव्वं तह पणियविसयामि ।। इति लाक्षावाणिज्यं ७॥ अथ रसवाणिज्य रसवाणिज्जमि वसा महु मज्ज मंस सोणिय विरुद्धा । अविरुद्धा घय-गुल-तिल्लमाइ वाणिज्जविसयंमि ।। इति रसवाणिज्यं ८॥ अथ केशवाणिज्यं। केसवणिज्ज जीवाण विक्रयं मणुयं-तिरिर्यमाइणं । गो-तुरय-हत्थिमाइसु नरपक्खीणं च नं कहवि ।। इति केशवाणिज्य ९॥ अथ पिपवाणिज्यं । विसवाणिज्जमि विसं थावराविस-जंगमाइ बहुभेयं । लोह-हरियाल-मणसिल-सत्याइ-अणेगभेयं च ।। इति विपवाणिज्य १०॥ 8510) अथ यंत्र पीढणी। जंता इह बहुभेया तिलजल उच्छृण गोहुमाईणं । लाभट्ठा नियगेहे पीलेड तहन्न पीलावे ॥ इति यंत्रकर्मु ११॥ अथ निलोछनक। निल्लंछणं च वद्धियकरणं तह नकान वेधाई । तह सोहाइ निमित्तं अंफण करणाइ जीवाणं ॥ इति निर्लाउन कर्यु १२ । $509) Bh. घायद [.७४३] [७४४] 21 [७४५] 25 [७४६ ] 30 [७४७] १८० 5 . 10 15 पसावश्यकवालाबोधवृत्ति 5511-514) ७४८-७५९ 5511) अथ दयानं। गोवाई जिट्ठाइगु नवहरियाणं पपद्धण निमित्तं । जुन्नतणाण य दहणं टावगीदाणु तं रिती। [७४८] इति दवदानं १३॥ 5512) अथ मर-दर-तडाग सोसकर्म। चणगाइ गोहुमाण य वाहीमाईण सिंचणनिमित्तं । दह-सर-पवहुलिंचण अरहट्टाईहिं जंतेहिं ।। [७४९] इति सर-दह तडाग सोसफर्मु १४॥ $513) अथ अमती पोस कर्मु। कुललाद-वेस-कुकुर-विराल-सुथमाइ पोसणं जं च । जोणी पोसं च तहा तुरगुट्ठीणं च वित्तिरुए। [७५०] इति असती पापकर्म १५॥ पनरसंगाराई कम्मादाणाई हुंति एयाई । विसयविभागो किंची मुयाणुसारेण इह लिहिओ ॥ [७५१] सूत्र माहि 'एवं यु' शब्द छइ मु छेहि संबंधिवउ । तउ पाडइ इसउ अर्थ एवं प्रकार अनेराई जि निकृष्ट निर्दय कर्म छई गुतिपाल तलार प्रमुग्य । 'ए' किस आर्यु निश्चय सउं मुश्रायकु अनेरइ भकारि आजिविका संभषि इंतइ विवइ । $514) अत्र भोगइतउ अनइ' कर्मइतउ भोगोपभोग परिमाणकरण व्रत विपइ धर्म तणी कथा लिसियद॥ कृती मितीकृताहारः सप्तमत्रत लीलया। मुच्यते सञ्चितेनापि कर्मरोगेण धर्मवत् ॥ [७५२] तथाहि- श्रीनिवासकमलु श्रीकमलु इसइ नामि नगरू । दूरीमाऽमत्यु सत्यु इसइ नामि राजा । जेह नउ खड्ग जिसः शत्रु कालरात्रि तणउ दर्पणु हुयद इसउ लोके दीसइ । मु पुण गुणवंतु कलावंतु लक्ष्मीवंत भोगी त्यागी जिम स्वांगें श राज्य करइ तिम' राज्य करइ । अनेरइ दिवसि राजसभा माहि नैमित्तिा एकु कहइ । “महाराज! इणि वरसि इस ग्रहयोगु दुष्ट पडिउ छइ, जिसइ बारह वरस दुर्भिक्षु पडिसिह।" रागा प्रधानहं सामुएउं जोयइ । प्रधान भणई, "महाराज' ! पद ना वचन नउ संगाई आगः अनेफि वार अम्द रहई दय"। त3 पाछर तिणि नैमित्तिक वचनि' फरी, जिम चाति करी नृणु धूनइ तिम, राजेद गउं मनु धूजिउं । तउ पाउद राजेंद्रि तृण कण संग्रह कीधउ। तथा कण तृण संग्रहण व्यनि समान जनि हयद इतइ तदाफालि का एक दुर्भिक्ष्य वर्णिका आरी । तर राउ" चीतबद, हा ! निर्धान्य निर्धन जन किहां जादसि ! किग थाइमिई 13 ? मी चिंता करी संतसचित्त राजेंद्र रहई वर्तता हुंता प्रमोदनिमित्तु आसाढ़ मास नई पहिले जि पक्षि दिवस समइ F514) 1 P. अनेरइ। P. धर्मवित। 3 B:-रानु1 P omits तिम रायु कह G P. वरिगी। 7 Th. माहाराज 1 8 BA. नैमितिकि-19 P. omitr पालि । 10 P. दुर्मि गिंग 11 Bi. adds मनि । 12. थारसि। 13 P. मह। 20 26 80 4 5 Bli, ounits.
१८१ (514-16) ७५३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत पूवातु वाइउ । सुभक्ष फलह पिपइ छइ फलदु जल तेह नउ जिसउ" अंकूरु हुयइ इसउ जलदलवु पूर्वदिसि समुदितु राजेंदि दीठउ। जिम भाग्यवत पुरुष रहइश्रीप्रवर्द्वइ तिम सु जलालवुविस्तरिउ । वीजइ भणित अगुली हुई, तिणि करी दुर्भिक्ष्यहेतु जि छह दुष्टग्रहु तीह रहइ तर्जतउ हुतउ बीहावतउ हुँतउ । बलराकाइ भणित दत हुया। तीद करी जोइसी तणा वचन हसतउ हतउ दर्शनमात्रिहिं जि दुर्भिक्षु भाजी करी गाजतउ हतउ । धारा भणित मुसल नीपना, तेरे करी जन तणा दुक्खकण खाडतउ तृतउ । दक्षिणात्तर 5 लक्षण मिह समुद्र तणउ जिसउ जलाकर्पकु नालु हुयइ इसउ धनुप्पु ताडी करी सु मेधु वूठउ । जाणियइ किरि दुर्भिक्ष्य रहइ देवु रूठउ । लोक रहइ तूठउ। 'इणि एक हिं" जि वृष्टि करी काल निप्पत्ति हुई', इसउ हाकु तदाकालि बोलतउ साभली करी सज्जन जिम काजु फरी गुणस्तरन कीर्ति भय बीहतउ जाणे मेहु तिरोहितु इयउ॥ 110 $515) निवृत्त चिंता सताप महिपति रहइ बीजद दिवसि उद्यानपालु वीनाइ, ' देव महाराज तुम्हारइ क्रीडोद्यानि चउमासि रहिया हूता श्रीयुगधर सूरिसर रहइ आजु' केवलज्ञानु ऊपनउ । उद्यानपाल रहइ पारितोपिकु'प्रभुतु दानु दे करीतउराउ उद्यान वनिचालिउ। निन्दि प्रदक्षिणा दे करी मुनिवर रहइ वादी करी उचितस्थानि समासीन दसना साभल । तउ पाउइ प्रस्तापि राजा कृताजलि हूतउ पूउइ। " भगवन् । तीर नैमित्तिकर नउ वचनु किसि परि विघटिउ"" कवली कहइ “ ग्रहदुर्योगि करी द्वादश-वार्षिक दुर्भिक्ष्यु हृतउ, पुणि जिणि फारणि सु दुर्भिभु न नीपनउ सु कारणु ईह नेमित्तिक रहई गाचरु नही॥ तथाहि --15 $516) पुरिमतालु इसइ नामि पुरु । तिहा प्रवरु इसई' गुणह करी प्रवरु नरु एकु हतउ । सु पुण नरइ यौवनि कर्मवशइत रोगपीडितु दृयउ। सु पुण रसणिदिउ जिणी सफइ नहीं। पाछइ जु जु आहारु आदरइ सु सु आहारु तेह रह्इ आधार हुयइ। तउ पाछइ प्रारु नरु जापणा मन माहि चीतवइ । “जु आहारु शरीर रहइ अहितकारकु तह नउ प्रत्याख्यान हउ काई करउ नहीं। अनाहार प्रत्याख्यान तणउ फलु काइ लिउ नहीं।" इसउ चीतमा करी गुरु नी साखि इसउ भणइ," जि प्रिग्ध लवण मधुर आहार ति 20 हउ आहरिसु नहीं। जि तिक्त कदक कपाय आहार ति हउ आहरिसु । ऊनोदरता प्रति वर्तमानि हतउ जह तणा सगवशइतउ ईपालु थिकी मुक्ति पुरुपह रहइ सामुहउ' न जोयइ स स्त्री सर्वथा परिहरउ । इसउ अगीकरी व्रतु सु अखडु पालतउ हुतउ धर्म तणा प्रभावपाइतउ इह लाकिहिं रोगमुक्त हुयउ। अथवा धर्म ररइ किसउ काई असाध्यु उइ' नीरागु दृयउ दृतउ सु प्रवरु नरु आपणउ' व्रतु अमल्हतउ हतउ, स्वयपर प्रभूत लक्ष्मीवरु हृयउ । जाणियह तेर नी विभूति आगइ स्वर्गु अल्पविभूति जाणी करा दासी20 तणइ मिपातरि तह नइ घरि दवता सवा वृत्ति करिवा कारणि आदि। तथापिहिं मु विषयाशक्त न थिउई । मार्ग नी कोटि करी जु तेह नइ घरि धनु आवर सु धनु पात्रदान" दयादान उचितदान लक्षण छइ गरया निन्टि मार्ग तह करी नीसरह । अमरइवरसि रकलाकह रहइदु प्रभु दुर्भिभु नीपनउ ।जिम निदाघ समइ जलासय सुमइ तिम यदाकारि सामानाजन" दान धर्म सिसइ, तदाकालि प्रपर ना दान धर्म घणरउ उसई। 30 ग्रीमे सरासि गुप्यन्ति, सत्कल्लोलश्च वारिधिः। दुप्फाले स्त पता यान्ति नीचा उच्चाश्च दानिनः॥ [७५३] तउ पाछइ जिम ससारभयभीतह " जुजिनधर्म सावियइ तिम दुर्मिष्यभय" भीतह जनह एक जु भारु नरा सेपिउ । दिगत समागत साधुशत सहस्रलक्ष सरय" प्रासुकपणीय पकान दधि दुग्ध धृतादिकह 514) 14 B P omits 15P निशि। 16 1 एपही। 515) 1 P omits ? Ponits Pomits -न । 1 P दुर्मि । 5 B Bh नी मति रहद । 6P omita 3BI had कार प्रत्यारयानु करउ 516) 1 P Albe नामि। 2P i but a later correction alter it to प्रयाग्यानु कार रेउ । P follows ti is correction 4 Bh यामु। 5 BI अगीकृतु । 6 P प्रभावन317 Bh आपणएउ। 8 P नाणि। 9 B विरयासानु। 10 Bh यिओइ। 11 Bh मुपात्रदान । 13 P omits 14P omits 10 दुर्मिना 1GP संख्या। घसतउ। 12P गया।
16 - पढावश्यकथालायनोधवृत्ति E5316-17) ७५४-५७ करी विहरायद । श्रावक पुण यय नइ अनुसारि पितृ मातृ भ्रातृ समान देसतउतउ धरहिं जि रहावई" वस्त्रभोजनादि आपणपा समूगु करावइ । इसी परि सुशानदानकव्यसन पापी करी असंडु नतु प्रतिपाली फरी कालयोगराइतउ प्रयरु गरी करी देवलोकि सुरवस यउ। जिसउ इंद्र हुयइ ऋद्धि करी तिसउ इंद्र सामानि हयउ । शाश्यताईत यानादि सुकृता करी आयु पूरी चित्ति चीतयइ । 'प्रधानि श्रारक नर वाले 5 उपजिजिउं । मिथ्याविलि राजेठू म होइजिउ । तउ पाउर ताहरा नगर समापि छर चिरशालु इसइ नामि विनिशालु पुरुवरु" तिहा छद शुचहि इसइ नामि बारकु जिणि इसी दुर्भिक्ष वाताई धान्य तणउ राग्रह न कधिो। तर नर पिमला इमद नामि गुणर करी अति विमला श्राविका । तेह नी फुक्षि संभूतु न देदु पुतु इयउ । तेह महाभाग" तणइ जन्मि द्वादश वार्पिक दुर्मिक्ष तुक" ग्रह निर्जिणी फरी मुभिक्षु कपिउ।" इस काली वचनु सामरी करी केली रहद यांडी परी। चिरशालि नगार 10 गाई सुनालकु उत्संगी करी इसी परि स्तुति करद । दुर्भिशपङ्कमग्नोपि'च्याधार वीर नमोस्तु ते । राजा त्वमेय में राज्य नलारारयोस्मि तारकः ।। [७५४] मृतिमानिर धोयमित्य दुर्भिक्षभङ्गरुत् । इति तस्याभिधा धर्म इति धानीभृता कृता ।। [७५५] $517) तउ पाउन सु बालकु जातमात्र इतउ प्रसिद्वउ र्यउ। अनेराई जि के पासतियां राजा छइ तेरे पुण आपणइ राज्यि धर्म नी आणि प्रपतवी करी मेद वरसाचिया। समस्त राजगडल तणा कालोचित बयोचित प्राभूत दिनि दिनि तेह रहाई आपइ। निम गंदरकदरागतु करपादपु निरुपदायिक' प्रार्द्ध तिम मु बालकु प्रपद्धर । योपनि आनिद' हुतह जिम समुद्र रहर नदी स्वयंवर आरइ तिम सवहीं दिनि तणा जि उइ राजेंद्र नी नी दीकरी स्वयबर आगत अनेकि सु धर्मबालक परिणिउ । धर्म समरत 20 महिमरतक विहिताजु देवगुरु भक्तिमतु धर्मवतु नया कर्ग अगस्तर पूर्व पुण्यफल भोग भोगवतउ प्रस्तावि संयम ले करी केवलज्ञानु उपाडी' मोक्षि पहतउ । भोगोपभोगपिरति प्रतिपाल्य पूर्व धर्मो यथा शिवमयाप निरस्तपापः। यूयं तथेह भरिकाः प्रतिपय सयः सिद्धिश्रियं वृणुत तिष्ठत लोक्मौलौ ॥ [७५६] मोगरेरभोग परिमाणात प्रतिपालन विण्ड धर्मराजेंद्र कथा समाला', $518) अथ अनर्थदड विरतिरक्षणु नीजउ गुणवतु लिखियइ । तन अधु देह स्वजनादि कार्य, तह नउ अभावु अनथु । तउ पाउइ प्राणियउ कार्य पासइ पुण्य धनापहारिकरी पापफर्मर दडियर लूटियइ जिणि करी सु अपध्यानाचरितादिकु अनथु दर करियर । तर तणउ मुद्रादि कालारधि करी निपधु अनर्थदंदारिति व्रतु कहियह ॥ तथा च भणित तहणत्यदंडचिरई अन स चरिहो आज्झाणे । पमयायरिए हिंसप्पयाण पावी व एसे य । [७५७] तथा अनर्थदडश्चतुर्धा चउ भेद हुयद। यथा अपध्यानाचरितु, १ प्रमादाचरितु २, स्रियस्तु पदानु पापोपदेशु४। 516) 11 P दोषत। 18 P रहाविध। 19 Bh_P पुरवः। 90P सरहणु। 21B मा भाग 22Pommts-क। 23 [ss have मुभ।। 21 Bh मनोाधार । 517)1 Bh P आणी। 20 Bhकारदिन 3P का। IP शापिया। P दीरी। 6 Bh भक्तिवतु। 7P करानी। SP मोक्ष। 9Pom ts 20 - 30 - 11 (619) ७५८-७६२] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत तन अपध्यानु आर्तध्यानु अनद रोद्रध्यानु, यथा- वैरिनजोद्वन्धपधव्यथादेविद्याधरेन्द्रत्वनरेन्द्रतादे। रोदार्च भाराकुलितस्य चिन्ताप यानमतभिगदन्ति तज्ज्ञाः।। [७५८] पापोपदेशो यथा- हुतभुजमिह देहिक्षेत्रदेशे हयाना कुरु पणविनाशं मुञ्च सस्यैपु कुल्याम् । दमय पभवृन्द घातय प्रत्यनीका- निति दिशति विवेकी को हि पापोपदेशम् ।। [७५९] हिस्रप्रदानु अनइ प्रमादाचरितु अनर्थदड बिहु' गाहा करी सूत्र माहि कहइ ॥ सत्याग्गिमुसलजतगतणकटे मंतमूलभेसज्जे | दिन्ने दयाविए वा पडिक मे देसियं सव्वं ।। [७६०] न्दाणुपट्टणवन्नगविलवणे सद्द रूप रस गंधे । वत्थासणआभरणे पडिक्मे दसिय सवं ॥ [७६१] शस्त्र अग्नि मुशल प्रसिद्ध । यत्रशकटादिक, तृणवारि बुहारी बहुरादिक, काष्ट अरघट्ट यष्टयादिव', मनु विषापहारादिकु, मूलु नागदमनी प्रमुर । ज्वरायुपशममूलिका वा । अथवा गर्भशातनादि मूलक€ 15 भसज्जु । उच्चाटनादि निमित्त द्रव्यमेलनु कहियर। एउ शस्त्रादिकु प्रदूत भूत सघात विघात हेतुभूतु दाक्षिण्यादित तणइ अभावि अनेराई निमित्तु जु दीघउ दिवारिउ तेह इतउ 'पडिक्कमे ' इत्यादि पूर्ववत् । 8519) स्नानु अभ्यगपूर्व शरीरप्रक्षालनु । तिहा वसनीवाकुल भूमितलि । तथा सपातिम जीवाकुल। अथवा कालि' अथवा अाणिइ जाल अयतना करी जु कीधउ ऊयटण तेह नी दीरलोटी रास माहि मसली नहीं, भूमितालि मर्दी नहीं या 120 तउ पाउइ ति कीदिका मक्षिका कटक सकुल कृतिरे खाजइ अथवा लोक तणा पायर मर्दियइ । वर्णक कस्तृरिकादि मडनु । चदन कुकुमादि अगरागु विलेपनु । सपातिम जीवाकुलि कालि अयतना करी कीधा हुयइ । वर्णक वेलपन वणु वीणादि समपिउ शब्द कौतुकवशि रागवशि साभलिउ हुयद । अथवा रात्रि समद उच्चै स्थरि करी शाद कांधउ हुयइ । नाटकादिकह माहि रूप अनकविध दीठा हुय३ । रसु मधुरादिक अनेराई रहइ जिम रागु हुयइ तिम वर्णविउ हुयइ । एव गधादिकइ जाणिया । ईह विपयह तणा ग्रहणइतउ मद्यादि पचविध प्रमादग्रहणु पुण जाणिवउ । मज्ज विसय कसाया निद्दाविगहा य पचमी भणिया । एए पच पमाया जीव पाइति ससारे ॥ [७६२] तउ पाउइ स्नानु उद्वर्तनु वर्ण विलेपनु शन रूपरस गध फरस ईह सयहीं नइ रिपइ तथा मद्यादिकद्द नई विपद जु' आचरिउ । तथा 'यत्यासण आभरण । पट्ट कूलादिक वस्त्र । 'आसदी मूटकादिक आसन । 30 'आभरण' हीरालग मोतीरग मुवर्णादिमय । तीह नइ विपइ जु आचरिउ मूर्छादिकु प्रमादाचरितु तेह इतउ 'पडिकमे' इत्यादि पुर्ववत् । 518) 1 Bh बि! 2 Bh हरा-1 519) 1 Thus may b• अथवाऽकालि। 2 B omits. 3 Bh erases thrs वा। 25 4Bh. omits 10 पडावस्याबारायरावृत्ति [$520-21) ७.३-७६६ 8520 ) अत्र अति गर प्रतिक्रमण निमित्तु भणः ॥ कदप्पे १ युसुइए २ मोहरि ३ अहिगरण ४ भोग अडरिने ५। दंडमि अणहाए तइयंमि गुणव्वए निदे ॥ [७६३] कहप्प मोहोद्दीपन कारकु रामउ १ । कौकुच्यु-नेत्रादि रिक्रिया गर्भित हास्य ननक विट चटा २ 5 मौसर्यु-असद्ध नटुवचनता ३ । अधिकरण उदरार मुशलादिक ति सयुक्त धरियइ, यथा उपल मुशह' घे एकठा करी धरइ । अथवा घरटी माकटी ने एफठी करी धरइ । वाहिणि पइ' जूसर एकठा करी धरइ । प्रमादि अनेकविध सयुक्ताधिकरणता ४ जु विवेकी हुयइ सु सयुक्त शकटादिक अधिकरण न धरइ । सु देसी करी लेयतउ दूतउ परु रासी पारी न सकिया। विसयुक्ति पुण हूतइ अधिकरणि आपटे निवारितु पर हुयइ। भोगातिरक्तता-भोगोपभोगाधिकता ती रहइ अधिकता दृती लाक पुण मागइ मूर्छावृद्धि पुण हुयइ । 'दृढीम अणटाए' अनर्थदड पिरत्यारिय त्रीजइ बति' इत्यादि पूर्ववत् । $521 ) अनर्थदड पिरतिवत' विषइ सुरसेनकथा लिखियइ । अनर्थदण्डविराम व्रतधीरा, महोदयम् । लभन्ते सुरसम्भारभासुराः सुरसेनवत् । [७६४] तथादि- वसुधराबधुरा' बधुरा इसइ नामि नगरी । तिहा वीरशिरामणि वीरसेनु नामि राजा । सुरसेन, महासेन नाम पिपुर।ओरइ दिनि महासन तणी जीम सूगी । जिम इधनह करी वैश्वानरु प्रज्वलइ तिम ओपधह' करी मु शोपु रोगि वृद्धि गयउ । 'धर्म एक एह रहइ ओसहु'। इसउ भणी वैद्यह सु मेल्दिउ । क्रमिकमि तेह नी जीभ कुही। मासीए मधुमडप जिम बराली। उन दुर्गंधु इसउ उछलिउ जिसइ 20 मातृ पितृ भार्यादिकह वधुजनद मल्हिउ । तेह कन्हइ भाडाई वडइ को रहइ नहीं। तदाकालि सुरसेन भाई भाई नइ स्नेहि दुर्गधु जिणी करी कन्हइ रहिउ । तथा च भणित- वसणे मिरपरिक्खा, दाणपरिसखा य होइ दुक्काले। विणये सीसपरिक्खा, सुहडपरिक्खाय सगामे ॥ [७६५] सुरसेनु महासनु आगइ कहइ “भ्रात ! जा तू रहइ एउ जभिरोगु छइ ता तउ प्र यारयानु करि 25 हउ काई तउ आदरउ' जउ मू रह्इ रागु म जाइ । अन्यथा न आहरू तिणि पुण तिमहीं जि कीघउ । पुनरपि सुरसेनु कहइ, भ्रात! महासेन जइ किमइ इणि प्रयारयानि थिकइ तउ मरिसि तउ अनशन तणउ फलु लाहिसि। इसउ भणी करी भाई आगइ थाई सुरसनु यत्रांचाल मारी चीजइ । निश्चलु थिक' पचपरमेष्टि नमस्कार गुणइ । नमस्काराभिमनिति जलि करी महासेन नी जीभ सीइ। महासेन कन्हा नमस्कारु समरावइ । जिम जिम जीभ माहि सु नीरु परिणमइ तिम तिम रोगोपशमु हुयइ । नियंथ निर्गण" नीरुग् निर्दुर्गन्ध" मुगन्ति च । मुहूर्तान्ते" मुख जज्ञे क्व न धर्मः प्रभावभार ॥ [७६६] 16 " 30 620) 1 Bb मूस। 2 Bh पद॥ 3 Bh नमर । 4 B गुणननि। 521)1 P विरनिचरितवन। 2 Bh gloss विग्मण विराम । P विरमे । 3 Bh omits 4 B चमु धरा Pomits बपुरा। 5 B P अप | GP om ts 7 P मिस18 P परस्पा। JP आहार। 10 Bh. adds भाषा। 11 P मा यो । 12P 131 13 Bh निजगन् । 14 Bh. नियिम् । 10P मुहान ति ।
$522-23). ७६७-७६८) श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत रोगमुक्त महासेनु देखी करी लोकु सहर्प हुयउ। ति पुण सुरसेन महासन वे सहोदर धर्मविपद अति सादर हया' । श्रीभद्रबाहु नामि श्रीमदाचार्यमिश्र एक वार तिहां समोसरिया। अवधिज्ञान बलि करी ति महात्मा अनेक भविक लोकहं तणा संदेह ऊतारई । सुरसेन महासेन वांदिया आविया । विन्ही प्रदक्षिणा दे करी वांदी करी धर्मदेशनामृत पानु करई । देशनावसानि" सुरसनि महासेन जीभ रोग कारणु पूछिउ । $522) मुनि भणइ "मणिपुरु नामि पुरु तिहां जिनधधिवासितु मदनु इसई नामि सुभदु' एकु । हूंतउ । तेह तणा धीर वीर इस नामहं प्रसिद्ध वि पुत्र हूंता । जिनवचनामृतपान व्यसनभावइतउ मिथ्यात्व- विष मूळगोचर न हयाई । कदाकालिहिं ति उयानवनि गया। वसंताभिधान मुनिप्रधान निज मातुल मुनि भूमिपतितु तेहे तिहां दीठउ । “किसउं हूयउं ? किसउं इयर्ड ?” इसी परि आफुलद धारि पूछता हूंतई, पुरुष एकु तिहां वर्तमानु कहइ । “प्रतिमा वर्तमान मुनि रहई देसी करी दुष्टु भुजंगमु एकु मुनि रहई डसी करी विलि पइठउ, जिम चोरू चोरी करी दुर्गि पइसइ ।" तदाकालि मातुलमोहवशइत310 वीरु कहइ ।"रे रांकउ ! सु सापु नासत' तुम्हे मारिउ काई नहीं ? " धीरू तेह आगइ कहइ" "सर्पि जीवतइ गयइ आ महापुरुप किसई कारणि जीभ करी पापु बांधइ ?” कोप लगी वीरु वली कहइ "जिणी महामुनि डसिउ तिणि मारिएई। धर्मू जू हुयइ, किसी परि पापु हुयइ ? क्षत्रिय तणउ धर्म पर जु जु" दुष्ट निग्रहिइ शिपु पालियइ। इसउं किमइ असत्यु वचनु तउ मू रहई जिवापातकु आवउ ।" धीर तेह नउं वाक्यु चीतवतउ हतउ अपारकृपारससागरु मणिमंत्रौपधि बलि करी मुनि रहई जीवाडइ । 15 मुनींद जीवनइतउ सुभट रहई अतिबल्लभ हूया। धीर वीर वे सुत सर्वजनस्तुत सुभु धर्म पालता पातकु प्रज्वालता कीर्ति करी आपणपउं ऊजालता सुचिरु कालु नांदिया। धीरु पूर्णायु हूंतउ, सुरसेन ! तउं हुयउ। अनालोचित तादृग्यचन पापकर्मा वीरु ताहरउ भाई महासेनु इयउ । सर्व वैद्यहं रहई असाध्यु सर्पघात वचन पापइतउ तेह रहई जिह्वा रोगु हुय" । भवांतरि जु तई यति जीवाडिउ तेह नइ प्रभावि तू रहई रोगसँग लब्धि हुई। तिणि कारणि नमस्काराभिमंत्रितजलि करी तई भाई जीवाडिउ रोगु नसाडिउ । 20 इसउं पूर्व भवु सांभली फरी बिहुं रहई जातिसमरणु ऊपन । विहुं धतु लीधउं । ती तपधरणु कीधउं तिणिहि जिभवि केवलज्ञानु ऊपाडी करी मुक्ति पहुता। अनर्थदण्डस्य फलं दुरतं श्रुत्वा महासेननरस्य भव्याः। शिवं निवृत्तेः सुरसेनपुंसस्तं वयचं कुशलं लभध्वम् ॥ [७६७] ॥ अनर्थदंड विरतिवत" विपद वीरजीव महासेनकथा समाप्ताम मतिपक्षे सुपक्षे सुरसेनकथा ॥ 5523) अथ चत्तारि शिक्षाव्रत । तत्र प्रथम सामायिक व्रतु। सु पूर्विहिं सामायिकग्रहण समइ वसाणि। सामायिक व्रत तणा छदं अतीचार तीहं तणा प्रतिक्रमण करिया निमित्तु भण। तिविहे दुप्पणिहागे अणवट्ठाणे तदा सइ विहणे । सामाइए वितहकए पढमे सिक्खापए निंदे ॥ [७६८] निविधु दुामणिधानु निणि सामायिकु कीध हुयद तेए राई मनि करी गृहव्यापारचिंतनु मनो. प्रणिधान १, । पचनि करी सावध फर्कश भाषादिक वाग् दुम्मणिधान २, अप्रतिलेखिनि दुःपतिलेखिति अनिरीक्षिति दुनिरीक्षिति स्याना स्थानासनादि विधानु फायप्रणिधानु ३. अनयस्यानु सामाग्य 321) 16 Bh. हा।11P.देमना।- 599) 1 P. मुभा। 2P. इस 3 P.onits. 4. करा-15 Bh.des not repeat. 6. P. पूनिया 7.P.omits 8 Bh P.सा। 11 P. मारि। 13 Bh. 14 Bdrops the whole sentence. 18BE पझे। 523)1B. omits 25 30 9 P.नाना। 10 B.ommits. 13P.onits. 12 Bh.P. omit 16P.कसा 17P.omitsar प.पा.१४ पंडावश्यकवालावबोधवृत्ति [$521-23). ७६९-७७० तणउ कालु जघन्यहिं मुहुर्तात्मकु छ। उत्कर्पि समाधानु मीमु छ । तेह तणउं अपूरणु अथवा अनादर करणु पूर्व अवस्थानु अनवस्थानु ४, सामायिकु जेतीवार गृहव्यापार चिंता न हुयई तेतीवार करिब 5 10 15 तथा चाह चूर्णिकारः 'जाहे खणिओ ताहे करेइ सामाइयं श्यसो त भंजेड' त्ति। तथा स्मृतिविहीनं निद्रादि प्रमादवशदतउ शून्याकारता करी कीधउं सामायिकु स्मृतिविहीनता पांचमउ अतीचारु ५। ए पांच अतीचार आश्रयी करी कीधु' मामायिकि पहिला शिक्षाव्रत्ति । अवितथिकृति- अविधि पूर्व विरचिति सम्यग् अफ्रीधर जु अतिचरिउ म निदउं॥ $524) अत्र शिष्य भणद-'दुविहं तिविहेणं' इसइ प्रत्याख्यानि भणिइ हूंतइ मनोदुःप्रणिधान वर्जन रहई अशक्य करणता करी प्रतिपेधु संभवइ नही। तउ पाछइ सामाइक व्रत तण भंगु हुयइ। किसी परि सामायिकु संभवइ ? तिणि कारणि सामायिक प्रतिपत्ति कन्हा अप्रतिपत्ति भली। इसउं न कहिदूं। मनि करी न करूं १. यचनि करी न करूं २. कायि करी न करूं ३, मनि करी न करावू, ४. वनि करी न फरावू ५. कायि फरी न करावू ६. इति छ पञ्चक्रवाण तीहं माह मनोदुःप्रणिधानि करी मनि करी न करूं एह णइभंगिहि तइ वीजा पांचहं तणा संभवइतउ प्रतिपत्ति इ जि भली। तथा मनोदुःप्रणिधानतउनु अतिचरिडं तेह रहई मिथ्या- दुकृत मात्र भणनि करी शुद्धि तणा भणनइतउ सामायिक तणी अप्रतिपत्ति न भलिया किंतु प्रतिपत्ति जि भली । तथा अविधिकृत कन्हा अकृतु भल। एहू यचनु युक्त नहीं। यदुक्तं- अविहिकया बरमकयं अम्यवयणं भणंति समयन्नू । पायच्छित्तं जम्दा अकए गुरूयं कए लहुयं ॥ [७६९] 8525) सामायिकवत विपइ केसरी नाम श्रावकपुत्रकथा लिखियह । क्रूराचारोपि संसारकारया मुच्यतेद्भूतम्'। केसरीव त्रुटत्कर्मदामा सामायिकत्रतात् ॥ [७७०] तथाहि- कामपुर नामि पुरु तिहां विजउ नामि राजा । सिंहदत्तु नामि श्रेछि। अनेरइ दिवसि सिंहदत्तु श्रेष्ठ राजेंद्र रहई प्रणमी करी यानपइ, " महारान! केसरी नामि माहरउ पुत्रु चोरु छइ पाउइ मू रहई दूषणु म देजिउ । हडं तुम्ह आगइ वीनवी करी निरुत्तर द्यउ।" राजा केसरी रहई देमवटउ दिया । स पुण केसरी राजेंद्र तणा भय लगी नगर हूंतर नीसरिउ, देसांतरि गयउ । श्रांतु हूंतउ फिणिहिं वनगहनि स्वच्छ शीतल स्वादु जल सरोवर तीरि बइठउ चीतवइ । 'मई जन्मलगी चेतना संभपि यह तह अचोरिडं पाणीऊ पाधउ नहीं अहो अकार्य ! धिधिर मू रहई ! आजु मई सु' अचोरि पीय'। इस मन माहि 20 25 30 $523). 2 Bh मामायिकु । 3 Bh इउमो। 4 Bh. onits. (524) 1. Bh मनोदुःप्रणिधानइतः । ६125) 1 Bh दुतं । Bh. 2 P. हुअउ ! 3 P. omits-314. P. 8 मई15 P. पौध। 6 Bh. omite, . आगद कहा 1526-28) श्रीतरणमभाचार्यकृत चीतवतउ हूंतउ सु चोरु श्रांतु कांतार-सरोवरि जलु पियइ । स्नानु पुण करइ । तउ पाउइ श्रमरहित हूंतउ. सरोवर पालिस्थित चूत तरु ऊपरि चडिउ फल खाई तृप्तउ हूयउ हूंतउ मन माहि चीतवइ । 'ह हा मू रहई किम आजू नउ दिवसु चोरी पाखइ जाइसिइ ! इस तिणि चौरि चीतवतह हतइ एकु को योगी? मंत्रसिद्धपादुकु आकाश हूंतउ सरोवर तीरि ऊतरिउ । पादुका तीरि मूंकी उरहउ" परहउ जोई करी भूमि लागता पगहं करी सरोवर माहि पइठउ । तदाकालि तिणि चोरि वृक्ष ऊपरि बइठइ थिकई" इसउ । चीतविउं, 'एइ योगी रहई गगन गमनविपइ ए पादुका ईजि कारणु, नहीं त किम ईंह पारवह भूमिगतिहि" जि हीडइ ! तिणि कारणि ए पादुका चोर, दिन सफलु करडं।' 1526) इसउं चीतवी चूत ईतउ ऊतरी पादुका पाए' पहिरी गगनिंगमनु करइ । तउ पाछइ दिनु किणिहिं वनगहनि रही करी रातिसमइ ति पादुका पादे पहिरी आपणइ घरि गयउ । जनक सिंहदत्तश्रेष्टि राउ वीनयी करी तई हडं नगर हूंतउ कढावियउ"। इसउं भणी करी तो दंडे करी 10 मारह, जो मरइ । मूयउ बापु मूकी करी जि जि महर्दिक घर तीहं तीहं हूंतउं सारु साम अपहरइ । इसी परि त्रिन्ही पहर रात्रि सीम स्वेच्छाचारि तेह पुर माहि विचरइ । रात्रि तणइ चउथइ पहरि पुनरपि दुर्ग- मारण्यमंडनि तिणिहि जि सरोवरि गयउ । इसी परि राति राति सु चोरु तेऊ जु नगरु विविध प्रकारह करी लूटइ। पापबुद्धि हूंतउ साधु सती मुख्यलोक रहई संतायद । तउ पाछइ जिम जमागमु भयंकरु हुयइ तिम तिणि नगरि निसागमु हुयइ । तेह नउं स्वरूप नगराधिपति जाणी करी तलारु बोलावइ । तलास 16 विलक्ष्यवदनु हूंतउ अधोमुख होई करी वीनवइ । “ महाराज! जे भूमि गोचरु चोरु हुयइ तउ माहर पाढि हुयइ । एउ खेचरु कोइ चोरु माहरइ पाडि नहीं" $527) तउ पाछइ राउ कोपाग्नितापसंतप्तु आपणउं मुख, दुक्खितलोक दर्शनि करी हुई छइ कृपा तेह लगी, नेत्रहं हूंतां नीसरह छइ जि अनुजल तीहं करी, शीतल करइ । "तपोधन तण जि छई तपोधर्म, शीलवती जि छई युवती तीहं तणा छ शीलधर्म, तीहं तणइ प्रमाधि ३० सु चोक मू रहई दृष्टिगोचर होइजिउ" 1 इसउ भणी करी अल्पपरिवार राउ आपणपई पुरी माहि फिरी चोरु जोयइ । जि के देवकुल, जि के आश्रमपद, जि के जनसमवायपद, जि के वेश्यापाटक, जि के कलालपाटक तिहां सगले जोइउ जइ न लाधउतउ राउ नगर वाहिर नीसरिउ । यापी कृप तडागा- रामादि स्थानि फिरिउ । जउ तिहाई न लाधो तउ राउ नगर बाहिरि वन भाहि गयउ । तिहां दिव्यु गंधु उपलभी करी गंधानुसारि जायतउ ईतउ बनवहुमध्यि चंडिका भुवनु देखइ । तेह माहि 25 चंदिकामूर्ति चंपकादि दिव्य कुसुम संभार संपूजित देखइ । धूपोक्षेप करतउ हूंतउ पूजारउ राय कन्हेइ आवियउ । राइ तेह तणां दिव्य वस्त्र देखी करी विस्मयापन्नि हूंतइ पूछिउ, “ आजु फिसइ उच्छवि किसइ पर्वि, किणि भावियइ इसी पूजा करावी छइ? इसी विभूपा" देवी रहई करावी छह? तू रहई देवदूप्यावतार तार वस्त्र किणि दीधां?" इसइ राइ पृछता हूंतइ पूजाकारकु भण:-- $528) “महाराज! म दुखित रहई देवी चंडिका तूठी। प्रभाति देवीपूजा निमित्तु आवउं 30 अनद देवी तणां पादहं आगद वर्तमान स्वर्णरत्नसंतान उहउं । तिणि काराणि त्रिएं काले देवी रहई पूजउं । देवी प्रभावि धनद धन जयकारकु धनु लहर"। तर राजा वित्ति चीतयः, 'निधदसउं रात्रि समद देवीपूजा निमित्तु चोरु ईहां आवइ । देवी आगद सुवर्ण' रत्न मूकद ' इसी परि चोग संचार तिहां 8525)7 P. पाई। 8. P. omits. 9 P. योद। 10 B. Bh. omit. 11 P. यहठ31 127. पर। 13P.adds हि। 14 P. भमि-1 8520) 1 Bh. पादे। 2 P. गगन विपर! 3.P. सरोवरसरि। 4 P. गतीहं मनुष्य । 5 P. विलदा -1 $397) 1 Bh.-पटक । 2. BIH. गयो । 3. B. P.omit. 1. Bh. ornits. 5. Bh. गदर ! G. B. P. omit, गंभू उपगी करी11. P. omits. S. P. राय 1 2. P. इत्गवि । 10. Bh. पूज11. B. पूना। $598) 1 Potporni B. on the recio and go on the serio.
“ पढावश्यकवालायबोधवृत्ति 15529). ७७१-७७३ संभावी करी प्रभात समइ राउ यासरकृत्य करिवा कारण आपणइ आयासि आविउ । राति समइ सार परिवार सहित भयरहित निज नगरहित' राउ चंडिका देवलि आविउ । गृरशूर सुभटपुर दूरदूर रहावी करी आपणपई स्तंभातरितु होई फरी देवकुल माहि रहिउ । विहुँ पहर रानि समइ पादुकासिद्ध ते तस्कर रहदं तिहा आविया इता राउ देसइ । पादुका युगलु अतारी यामि' करि लेई, देवकुल माहि 5 जाई, सु चोरु प्रधानरत्नहं करी देवीपूजा करद । पूजा करी देवी आगइ कहा, "स्वामिनि ! चोरीकारिया स्वेच्छाचारिया मू रदं प्रभूत धनदा क्षणदा सदा होदजिउ"। इसई भणी पाउउ वली सु महाबली जायतउतउ द्वारु रंधी करी रहितु इंतउ राई वोलाविउ। $529) “ रे ! जीरतउ नहीं जाइ" इसी परि राइ' धर्पितु इंतइ बोलाविउ ढूंतउ सु चोरु प्रस्तावोचितु हथियाग पादुका युगल राय ना भालस्थल उद्दिसी करी लांखइ । तेह 10नइ प्रारि' करी वेदनामांति राइ टूयह हूंतइ, पह हउँ जीवतजा उं" इस भणतउ सु चोर पाहिरि नीसरिउ क्षणातरि राइ वेदनारहिति एयइ हूंतइ ‘जाइ' इसी परि राइ भणतइ तद पासतियां रादविया । ता जि उद्भः सुभट ति तेट रहइ केडइ धाया। आकाशगतिरंतु पादुका युगलु मंत्रिपचनश्तउ ले करी राउ पुणि चोर पुठि यडिउ । सु चोरु गतिवेगी करी दूरमुक्त शूरपृम, पुर ग्रामातर मार्गातर लोकसंचार माहि पग गोपाविया कारणि गयउ। 15 भयवशइतउ काई एयु वैराग्यि गयउ ढूंतउ चीतवर । " आगु माहरउं पापु निश्चइसउ फलिउं" कही एक ग्राम तणइ आरामि ध्यानतत्त्वु उपदिशतउ छ। मुनि तेह तणउ इस वचनु सांभलई। "सर्वत्र भ्यानसमतारचिर्मुन्येत पातरः। जनः सद्यापि तिमिरः कृतढीप झाल्यः॥"। [७७१] "जिम दीवइ कीधइ आलउ घरु तिमिरर अंधकार मेल्हियइ तिम'जन' लोकु, ध्यानवशइ. 20 त3 सर्वत्र 'समतारुचि' किसउ अथु ' सर्वभाव विपइ समानवुद्धिपरिणामु, न कही विपइ सरागु न कही विपद सद्वेष ज हुयइ सु सर्वत्र समतारुचि" कहियइ । इसउ समता वर्तमानु जनु पातकटं पापर 'सद्य किसउ अर्थे ' तेतीही जि वार 'मुच्येत ' मिल्टितई"।" इस ध्यानतत्त्वु साभली करी मु चोरु तिहाई जि रहितु सारवस्तु ति अमारवस्तु निंदाविरहित, मध्यस्थभावि निमग्नु शेषरानि, आगामि दिनु ध्यानस्थितु थाफउ तिम, जिम परमात्मा नइ विपइ मनु स्थिम हूयउं । घातिकर्मक्षयचाइतउ शुक्ल 25 ध्यानांतरिका वर्तमान ता संध्या समइ केरलग्यानु उपनउ । तथा च भणित-- तय तविष जव जपिए पटुविह कालेण ९ति मिद्धीओ॥ निद्दहियपुन्नपावा 13 झाणेण तत्रगणा सिद्वी॥ तथा ध्यान समता ऊपहरऊ ससारिमुग्यु पुण" कांद नथी। तथा च भणितं- जं च काममुहं लोए जं च विध्वं" महामुह । वीयरायमुहम्सेहऽणंतभागं न अग्धइ । [७७२] अग्नं वा फलं वा फेवलनाणं भवेई का तची। समरस तचे पते कि अहियं भणमु मुस्से वि॥ [७७३] - 30 8529)2 P नरहिनु । 3 P-पूरइ । 4. Bh P omit 5 Bb राति । 6. P सनरी17 P काम 8 P देवलि। 9 fes read गउ तिाण योरापि3 which is not supported by the context,hence the emendation. 8529 ) 1 B5 राउ। 2 Bh प्रारि । 3 P जीवु-11 Bh जायउ। 5_P उदद । 6 P पुण। 7 P शूरपुरु । 8 P. उभय ! 9 P साभलीइ । 10 P मर्च जीव । 11 P गमानता। 12 B P मेरिहया । 13 B -पार । Bh-पाव ! 14 P पुणु। 15P-दिछ। 10 P सम्मेण न १८९ “ 1530-33). ७७४-७७९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $530) तेतलइ प्रस्तावि राउ पुण सर्वत्र जोयतउ हूंतउ तिहां आविउ । तउ पाछइ एक गमा सार सुभट संभार परिवृतु 'मारि मारि' करतउ राउ तेह कन्हइ आवइ । वीजा गमा विमानाधिरूढ देव विद्याधर तेह महात्मा रहई केवलज्ञान महिमा करिवा कारणि तेह कन्ह्इ आवई। तउ पाछइ देवनिर्मित हेमकमलोपरि बइठउ देवसेवितु सु चोरु देखी करी राजादिक मारिवा आवता हूंता ति सगलाई सेवा कारिया इया । तउ पाछइ साधु केसरी सु केसरी', दंत कांति करी चंद्रकांति सुभिक्षु करतउ हूंतउ । धर्मदेशना करइ । 6531) देशनावसानि राजा पूछइ, "भगवन् ! किहां सु तुम्हारउं चोर चरिचु, किहां एउ साधु चरित्र ? तत्रापिहिं किहां एउ केवलज्ञानु समुदउ"? तउ पाछइ केवली कहइ- राजन्नाजन्मतस्तादृक् पापभाजोप्यभून्मम । रियं मुनिवाग्लब्धसामायिकमनोलयात् ॥" [७७४] 10 " यर्पकोटितपसामप्यच्छेद्यं तदप्यहो । कर्म निर्मूल्यते चित्तसमत्वेन क्षणादपि ॥" [७७५] इसी परि राउ स्तुति करी पाछउ वली आपणइ नगरि गयउ । अनेक भविकलोक प्रतियोध करतउ केसरी केवली वसुंधरातलि विहरियउ। पितृघातकरे सर्वजनसंतापकारिणि । चोरेऽपि दत्तनिर्वाणं सेव्यं सामामिक बुधैः।। [७७६] इति सामायिक व्रतविपइ केसरि चोर कथा । 5532) अथ देशावकाशिकवतु लिसियइ । दिग्बते परिमाणं यत्तस्य संक्षेपणं पुनः । दिने रात्रौं च देशावकाशिकवतमुच्यते ॥ [७७७] 20 जिम फुणही एक रहदं सर्प तणउं विपु द्वादशयोजन क्षेत्रव्यापकु मंत्रशक्ति करी संकोडी करी अंगुलप्रमाणादिकि अल्पक्षेत्रि आणिवा' नी शक्ति मंत्रबलइतउ हुयइ अथवा शरीरव्यापकु विपु अंगुलीमात्र व्यापक करइ अथवा ढंकदेशगतु करइ तिम जु पूर्विहिं दिग्वतु योजनशतादि प्रमाणि चउहुं दिशि ऊई योजनद्वयादि प्रमाणि अधो योजनकादि प्रमाणि कांधउं छदं तेह तणउं मुहर्तादिकालावधि फरी संकोचनु दिन समइ अनइ रात्रि समद कीजइ सु देशायकाशिकु अथवा सर्वव्रत संक्षेप करणरूपु देशावकाशिकु 125 यदुक्तं- एग मुहुत्तं दिवसं राई पंचाहमेव परखं वा । वयमिह धारेइ ददं जावइयं उच्छद फालं ।। [७७८] $533) अथ अतिचार प्रतिक्रमण करिवा कारणि भणः॥ आणवणे १ पेसवणे २ सदे ३ स्वे य ४ पुगलरखेये ५ देसावगासियंमी वीए सिरसावण निंदे॥ [७७९] 15 30 8530) 1. P. repeats परि। 2. Bh. omits 3. P. repeats यी मानि। .. P. गुभा 5331) 1 Bh. P. विहन्धि । 5532) 1 Bh. भाणया।
10 15 पडावश्यकबालायबोधवृत्ति [$534-35) ७८०७८१ जिणि गृहप्रमाणु देशावकाशिकु कीधउं दृयह सु जउ घर बाहिर इंतउ वस्त्र घर मारि अनेरा कन्हा अणावइ तउ आनयनु प्रयोग १,। अनेरा पाहई घर बाहिरि मोकलइ तउ प्रेपापण प्रयोगु २,। घर वाहिरि वर्तमान नर रहइ कार्य कराविया कारणि कासादि शब्दि करी आपणपउँ घर माहि 5 छतउ जाणावता एता शब्दानुपातु ३। आपणपउ माहि छतउं जाणाविवा कारणि आपणउ रूपु दिखालता अथवा ऊचु होई परस्पु देपता रूपानुपातु ४॥ नियमित देशइतउ वाहिरि पुद्गल पारवाणादिक तीहं तणइ क्षेपणि करी आपण कार्यु समरा. बता दृता पुद्गल क्षेपु ५,। 'देसावगासियमीत्यादि पूर्ववत् । $534) देशायकाशिक व्रत विपइ सुमिन मनि कथा लिखियइ । देशावकाशिकं यावत्कुरते श्रद्धया सुधीः । तदन्यनात्मना तेनाभयं दत्तं भवेदिति ॥ [७८०] प्रभावात्तस्य नश्यन्ति विघ्नाः शुद्धात्मनामिह । सुमित्रस्यैव जायन्ते परन च शुभश्रियः ।। [७८१] तथाहि- मारव्यदेशमडन' चद्रिका नामि नगरी। तारापीडु इसइ नामि राजा तिहा राज्यु करइ । सुमिनु नामि तेह तणइ मत्री। सु पुण जिनधर्मकाचकपूर पूरवासित सप्तधातु परम' सुभायकु । शास्त्र रत्नदीपदीपति जेह तपाइ हृदयमदिरि जीराजीरादि वस्तु स्फुट इ जि वर्त्त । तारापीडु राजा नय तारुण्यवतु पुण्यकर्म परामुखु हतउ मुमिन मनि प्रति भणइ, “ देवपूजा गुरुपादनदना दानादिधर्मे करी 20 किसइ कारणि मुधा आपणउ जन्म नीगमइ' तू जिम विफलह ईर धर्मह करी मुरर्ण आपणउ देहु कउणु दार' । इसीपरि राइ भणतइ हतइ सुमिनु मत्री विकसितपदनु हतउ राजेन्द्र प्रति भणइ, महाराज ' इसीरि अनुचितु वचनु तुम्ह काइ बोल' हउ तुम्हहीं रहइ धर्म विपद उधमु कराविया बाउउ'। तुम्ह पुण मूहीं रहइ धमाधमु राग्दिवा वाउउ । हा महा विपादो मम । सु धर्मु किम विफल हुयइ, जेह तणा प्रसादइतउ सर्ग मोक्ष तणा मुख पुण जापि ऐलाई लाभद"' अथ राजा प्रार "मामात्य 25 मू रहद विपत्ति निवृत्ति-सपत्ति प्रवृत्ति-रक्षणु धर्मग्लु प्रत्यक्षु दिसालि।" F535) मत्री प्रार, " मराराज ' तउ राजा, अनेरा ताहरा सेवक लोक, एउ प्रत्यशु धर्म तणउ फलु किसउ न हयइ" तउ राउ मति प्रति भणइ, "एकि पाखाणि विसडि कीधद एतइ, एकि' खटि देवतामूर्ति हुयइ बीजइ रडि सोपानु हुयश । भणि महामात्य' फिसउ पकि रडि पुण्य कीधर, बीजद राडि पापु फीधउ छर' तिणि कारणि स्वमा वही जि तउ विश्व रहइ भव्याभव्यता व्यवस्थापिवी"। इसद यचनि राइ भणिइतर मत्री भणद, “राजन् ! पापाणु पापाणु अजी, तेह तणउ दृष्टातु न हुय', कार जउ धर्मी जी हुयइ तर धर्म पुण्य पाए यह । तथा जइ सजीव पापाणु कहिया, 'पुढवि चित्तमतमक्खाया, अणेगे जीवा पुढो सत्ता । अग्नत्य सत्य परिणण्ण' इमा आगमवचनह 5533) 1 Bh ऊचउ। F534) 1 P मन देगि। Bhas the same order but it is corrected later 2P परमा। 3P पिशित 14 Pormits या-15 Bh जीव 1 GB P सपत्ति। 5535)1P एक 12 B भइ । भणइ । 3 Bh adie विमुद्र । 4 हुदा 5 " F536-538) श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत तउ । तउ तीही जि आगम वचनात अनेक जीव रूपु सु पापाणु, न पुनरेकजीतरूपु । तउ पाछइ तीही रहई भव्याभव्यता धर्माधर्म विनिर्मित इ जि जाणिवी।" तउ राउ भणइ, “महामात्य ! तई ई पनि करी निरुत्तरु कीधउ । तथापिहिं प्रत्यक्षदृष्टिहिं जि धर्मफलि' करी उं नि.संदेहु धर्म मानउ। अनेरइ प्रकारि मानउं नही ।" इसी परि राइ अनइ मंनि रहई नितु धर्म विपइ विवादु हुयद । तउ म विवाह प्रसिद्ध हयड। $536) एकवार सर्व वासर कर्म नीपजावी करी पाक्षिक प्रतिक्रमण करिवा कारणि संध्या. समइ आपणइ आवासि आविउ मंत्री गृहावधि देशावकाशि' व्रतु करइ । प्रतिामणु विधिवत् सामा- चारी करी शुद्ध धर्म ध्यान परायणु पंचपरमोष्ट नमस्कार परावर्त्तनु करिया लागउ । तदाकालि रादप्र- तीहरु आवी मंत्री आगइ कहइ, "महामात्य ! गुरुकार्य करिया' कारणि राउ तुम्ह रहइ तेडइ' तउ मंना प्रतीहार आगइ काइ, “प्रभाति सीम मंत्री गृहवाहिरि जाइवा नियम निश्चलचित्त हूंतउ 10 रहिसिद घरिहि जि।प्रभाति राज' समीप आविसिइ" । इमभणी करी पडिहार रहई मोकलद । पंचपर- मेष्टि महामंत्रसंस्मरण सुधासेकि करी मनुष्यजन्म कल्पवृक्षु मंत्री तदाकालि विशेषि करी सींचर। अथ पुनरपि पढिहारु आवी करी भणइ, " मंतिन् ! तुम्हारउ कथनु साभली करी आज्ञाभंग कारक जिम तुम्ह ऊपरि राउ रूठ । वली रउ मोकलिउ, 'भत्री न आधइ तउ म आवउ । तमाहरी सर्वाधिपत्य मुद्रा ले आवि । इणि कारण हउ मोकलिउ"। इस प्रतीहार तणउं वचन साभली करी रमतउतउ 15 जिम दुःशील दामी आपणा घर ती बाहिरि किजइ तिम राजमुद्रा मोकलइ। 8537) मार-मुद्रा कौतुकी इंतउ करि पिटिरी करी प्रतिहारु हर्पितु इंतउ आपणा पायकर आगइ कहइ, " हउ' मंत्री हयउ । मनी मस्तक मुकुट शनैः शनैः पाउ धारउ" इसउ भणतां भट्टई परिवृतु घर हूतउ प्रतीहारु राजमंदिर ऊपरि चालिउ जेतलइ, तेतलइ दैवजोगइतर काही एकट सुभट निकासि तासिदंढहं कृटी करी पाडिउ' । यममंदिर मोकलिउ। जि नाठा सि नाठा, जि केतलइ रहिया प्रतीहार 20 तणा जण हृता तेहे वैरी पुण मारिया । प्रतिहारु मारिउ'' इसउ कोलाहलु ऊउलिउ । राजा कोलाहल 'समिली करी क्रोधांध लोचनु' हूतउ चित्ति चीतवइ । 'प्रतीहारु अम्हार काजु करतउ दुष्टि मंत्री मारिउ । पर मंनि तणउं मस्तकु आपणइ हाथि छेदी करी जलालउ दडा नी परि, तउ मू रहई बलवंतपणउं सफल एयद निवृत्ति पुण हुयइ । $538) इसउं बोलतउ कोपाटोप संयुक्त गोपति जिहां ति प्रतीहार घातक धाता कठागतमाण' पदिया छइ तिहां आविउ । 'महामात्य तणा ए घातक अथवा अनेरा को पैदेशिक सुभट' होइसिह' इस ध्यायतउतउ राउ दीपदीपिताशावकाशु ति देखी करी बोलावइ । “कउणि तुम? किस कारणि मतीहारु मारिउ?" तउ पाउद ति भणद, “महाराज! हे पंठ कठागत माण या, अम्द रहर किस. पूरा देवु दुराचारु पडि, जिणि अम्हारा स्वामी तणउ मनोरथु मिफल कीधउ । जिणि कारणि धरागम नगराधीश सूरसेन राय तणा अम्टे सेयक, तिणी अम्दे सुमित्र मंत्री रहइ मारिना कारणि मोकलिया हुता। जिणि कारणि म मंत्री सुमित्रु नामि करी छई, अम्हारा स्वामी राई पुण' आमिनु, नितु दलद यरसियरसि । तउ अम्हारा प्रभु तण वारी सेद रहई समिट सदा पोपद । तिणि कारणि अम्रे स्वस्थामी आदेशात समिन तणउ मार्ग पाघिउ'रंतर । किहां तर एर प्रतीहारु मिदसणइ ओहर अंधुक जिम पदि" सी 'परि बोलता हूंता ति चियारह मुभट प्रतीहारयातक पचता पात हुया । धाम ISP प्रमिता 8335) 52 वचन नउ । 6n omits Bh_pa 8536) 18- फार। Bh onite 3 BH प्रमा।। 1P रागा। 5 Bh-I7। $537) 1 ml p Ten 2 P 19:53 Du <ufs431 Brepeats 5 D'l. El $1J•1 GB P. F535) 105 पट.1 Bh P.2। 3 P. गुभ। 4 Bh craute 5 P गित शनि 0.. IGHTPण निनि।
१९२ पढावश्यकवालायबोधवृत्ति [$539-11).७८२-८७ 10 $539) तउ राजा पश्चात्ताप संयुक्त ईतर पुरलोक राजलोक साहितु सुमित्र मंत्रि' रहई समावद । बाहु साही करी इसउं कहा, "महामात्य! तू तात समान प्रति महं पापिष्ट्रि जु अपराधु चीत. विउ सु पसाउ करी क्षिमि । तात जे किमई तउं व्रतु न करतइ तउ न जीवतइ । तू पासइ प्रभूत विभवु राज्यु मू रहई न होयतई । तिणि कारणि आजु कल्याणकारक पुण्यकर्म तणउ फलु प्रत्यक्षु' मई दीठउं। 5 चिरकाल संचित धर्म विपद मोहु मू रहई ऊतरिउ । सुकृतं मीवितव्यं ते वतेनानेन पोपितम् । शोपितं त्वत्कृतेनाय दुष्कृतं दुर्यशश्च मे ॥ [७८२] तत्सहस्वापराध मे प्रसीद बद सात्त्विक । धर्मं कारय मां तात तारयाशु भवार्णवम् ।। [७८३] इसी परि राइ खमावतइ हूंतइ मंत्री भाइ, " महाराज! जु तू रहई एघडउ अनुतापु हूयउ, तिणि करी तू रहई अपराधु को नहीं"। तर पाछइ राय तूठा इंतइ पुनरपि सर्वाधिकारमुद्रा सुमित्र रहई दीधी। सुमित्र प्रेरिति ईतइ राइ पूर्णचंद गुरु समीपि गृहिधर्म मुद्रा लीधी। अथवा युक्तउं छई, राइ अधर्मि हूंतइ संसारांगदेशमुद्रा महामात्य रहई दीधी। महामात्य सधर्म हूंतर प्रत्युपकारकरण वांछा करी राय रहई मोक्षांगदेश मुद्रा गुरु कन्हा दिवारी । तर धर्मविपर एकचित्तता हुई हूती तीहं रहई धर्म 16 प्रोत्सर्पणा करता कालु जाई' । $540) सु वृत्तांतु जाणी करी अनेरइ दिनि शूरसेनु सुमित्रमयभीत हूंतउ कांधि कुहाढउ करी राय नी सेव' करिया आविउ । राइ सन्मानितु हूंतउ भक्त सेवकु हुयउ । राजा देवार्चा दान सुध्यान तीर्थयात्रा तीर्थप्रभावनादि धर्मकमहं मंत्रि प्रदाशतह करी आपण जन्म जीवितु पवित्रु करइ । तत्र स्वामिनि पालोपि, चण्डालोपि न सो भवेत् । न यो जिनाधिनाथोक्तधर्मकर्मठतां गतः ।। [७८४] इत्यं मन्त्री च भूपश्थ, कृत्वा धम्म विशुद्धधीः । महाविदेहे मर्त्यत्वं प्राप्य लेभे शिवश्रियम् ।। [७८५] ततः मुमित्रदीपेन गपितेऽस्मिन् प्रकाशताम् । देशावकाशिकपये सञ्चरन्तु सुखं युवाः॥ [७८६] इति देशावकागिस्वत विषइ सुमित्र मंत्रियर कथा समाता । 8541 ) अथ पौपधवतु भणियह। धर्म तणउ पोपुपुष्टि करइ तिणि कारणि पोपधु कहियइ । म पुण चतुःपवीं विधेउ अनुष्ठान विशेषु 20 25 तथाचाह- 80 चतुःपयाँ चतुर्धा हि कुव्यापारनिषेधनम् । ब्रह्मचर्य-क्रिया-स्नानादित्यागः पौपधत्तम् ।। पौपधयहण विधि प्रस्तावि सिद्धांतालापक पुग पादिवसिहि जि पापधु करीवर्ड इसा अर्थ विपद लिखिया उई ईहां इणि कारणि न लिपियाई तेइ जिईहां समरिया । $539) 1 P.omits. 2 P. क्षमि । 3 Bh. होइनइ । P. होयत। 4 B. P.omit.5_P.-देद। 6 B P.-कारण। 7 Bh. जाय। 854001 Bh. सेवा। 2 Bh. अपगई।
5 10 1549-13)७८८-७८९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत तत्र उपवसनु-उपवासु पौपध तणउ उपवासु पौषधोपवासु। तेऊ जु चतु पापोपवासु व्रतु कहियइ । सु पुग आहारादि परिहार भेदइतउ चतुर्दा हुयइ। तत्र आहारपरिहार पोपधु देसतो भेदइतउ सर्वतो भेइतउ द्विविधु । तत्र एकाशनादि प्रत्यास्यानु देशत, आहारपरिहार पोपधु चतुर्विधाहार परिहाररूप सर्वत आहारपरिहार पोपधु । इसी परि सरीर संस्कार परिहार, अब्रह्म परिहारु, अव्यापार परिहार, पोपधु पुण द्विवियु द्विविधु जाणिवउं ! अन अतिचार प्रतिक्रमण निमित्तु भणइ । संथारुचारविही पमाय तह चेव भोयणाभोए। पोसहविही विवरीए तइए सिरखावए निदे। [७८८] 'संथारुच्चार विही पमाय'त्ति। संथारउ कंवलकादिमउ । उपलक्षण भावइतउ शय्या फाष्ट्र पट्टमयी पुण जाणिवी। 8542) उच्चार प्रस्रवण' भूमि द्वादशसंग्न्य यथा- वारस वारस तिनि य काई-उचार काल भूमीओ। अंतोवहिं च आहियासि अणहियासी न पडिलेहे ।। [७८९] सर्व देवसिक कर्म करणानंतर संध्यासमा सिंहद्वार हूंता प्रविशमान कायिका लघुनीति उच्चारू यदी नीति । तीह नउ कालु लधुनीति वृहन्नीति शंकायेगु । तेह नी भूमि तन्निमित्त हस्तममाण हस्तांतरित द्वादशमंदल वसति माहि कीगई । किसउ अर्थ ! पहिल भुदं दृष्टि करी जोइयइ । पाछद दटाउंछणास'15 विधिस दयापरिणामि वर्तमान एता पदिलेहियई । वसति बाहिरि पुण दृष्टि करी बारह मंडल परि. फल्पियई । “अहियासी' किसउ अर्यु ? लघुनीति बडीनीति तण: वेंगु जउ धरी रहायी सकर, न सकउं एउ अणहियासीनउ अर्थे । 'दूरे उच्चार पासण अहियासी' इसउं भगतां वसति माहि निहद्वार एंता एकदिशि होई हस्तप्रमाण हस्तांतरित प्रविशमान वि मांडला कीजई । 'मझे उच्चार पासरण' बम भणतां बिकीना। आसने उच्चार पासपण अहियासी' इसउं भणतां बिकीजई । तथा संधारक, समावि ' दूरे उच्चार पासपण अणहियासी' इम भणतां विमांदला कीजइ । 'मझे उच्चार पासवण अणहियासी' इस भणतां वि कीजद । 'आसले उच्चार पासवण अणहियासी' इमउं भणतां वि कीजा । यसति माहि इसी परिवारस' मांडलां की गई । तिनि य' किसउ अर्यु ! जि' छ छ मांदला पिउँ थानफे की ती माहि प्रिन्हि लघुनीति निमित्तु निहि यडीनीति निमितु इसउ 'तिनिउ ' पाह नउ अर्थे । यसति बाहिरि पुण इमीही जि परि बमति माहि यिका पदिल दुरि छ माढला फल्पिया, पार आसन छ माटलां कल्पिय । वसति वाहिरि इसी परिवार मांडला फल्पिया तिशिउ' तणउ निम पूर्ण अर्यु तिमहा अर्थ । इति शंखिल करण विधि । $543) तह विषद प्रमाड किमउ अर्थ ! अपेक्षिति दुतिति दाव्या मस्ताराक उपदानु । दायनु फरसा अपेक्षित मेक्षित शय्या मंस्तारकता एक अतिचा अप्रतिलमिति निलमिनि शय्या संस्नारकि उपयेशन दायन करता अप्रतिलेखित प्रतिलेसित शच्या संसाररुता धानर अतीयाम । एवं अपेक्षित दुरीक्षिति रयानकि उपचार प्रनयणु' करतो अपेक्षित उत्प्रेक्षित उम्पार पाम. पणता भोज भतीनाम। বিবি গোলামনি খানকি না মা হবে না' নিয়ে चार पामयणता पउप प्राचार । फिमा इत्याद- (511) I. Bh. BL RI R) 1 Bh. AIR BET-30. विमा 4 B. Tereas fre Baar Baal!। 543)! Uoniu.: BUSIDE- - - 30 + 10 १९४ पटावश्यकगालाययोधवृत्ति [$11) ७९०-७९१ 'पमायोति विकथादि प्रमादि तद । 'तर चेयरोइडणाभोए' फिसउ अधु ! ' तथैव भवति' तिसाही जि परि जिम प्रमादितदतिम 'अणामोए । असावधानता हूंती 'पोसपिरि विवरीप इति चतुर्विधी पोपट राइ विपरीतता करणु असम्यरूपालना सम्पु पांचमउ अतीचाम हुयइ । 'भोयणाभोए' इति पाठांतरपक्षे भोजन तणइ अभागि चिंतन हतइ । उपलक्षण भावइतउ । 6 शरीर संस्कार अब्रह्म कुव्यापार पुण जाणिवा । तउ पाउइ ती तणइ चिंतनि तइ पोसहविहि विपरी तता पांचमउ अतीचार यथा- पोपधि वर्तमानु भनि चीतवतइ' 'कालि एवंविधु आरु कराविसु, तथा स्नान मस्तक प्रॉउना दिकु कराविसु, कामसुरा अनुभविस, क्षेत्र सेटनादि कराविस, इसी परि पौषध विपरीतताऽचारु हुयइ । 3544) पौषधनत फलविपइ मिनाणंदनाम मंत्रीश्वर कथा लिसियइ । तच्च शुद्धोक्तचारिनरतरत्परिपाल्यते । अहोरानमथाशेपा रानि यारजितेन्द्रियः ।। [७९०] भवोरगगदच्छेदे पौपवत्पौपधं व्रतम् । आपत्तापभिटे मित्रानन्दमन्त्रिपरिव ।। [७९१] यथा- पुष्पपुरु इसइ नामि पुरु । जिणि आपणी काति करी भानु जीतउ सु' मानु इसइ नामि तिहां 16राजा। तेह तणइ मिनाणंदु इसइ नामि मंनि अतिविरयातु इतउ जिणि आपणइ बुद्धिवलि करी बृहस्पति जीतउ। एक बार सभा माहि राजेंद्र मंत्री रद्दई पुण्य व्यवसाय विपद विवादु हयउ। यथा राजा कएइ, “व्यवसाऊ जु सर्व समीहित संपादक।" मंत्री करइ, "पुण्यू जु समस्त मत संपूरकु । तउ पाछ मंत्रिवचनि करी सकोपु गोपति मंत्रिपति ०मति भणइ, "जइ किमइ व्यवसायु प्रमाणु नहीं पुण्यू जु प्रमाणु, तउ महामात्य ! पुण्यबलगजित तउ त मारउं राज्यु लई। जि' को तू रहइ अनुगमनु करिसिई तेह ना प्राण माहरउ खगदंडु अपहरिसिइ । जा महामात्य ! तुच्छमति मदिर! आपणउं वचनु प्रमाणु करि। घरि जाइपउं नहीं, ईहाई जि हंतउ अनेरद यानकि जा'। माहरउ देसु मेल्टि"। इसी राय तणी आण लही करी महामात्यु आपणा वचन विपद सनेठाटतउ तिहाई जितउ पादचारिहिं जि एकल जु देशातरि' चालिउ । जेहे पाए आगइ सुई छिची न हुतीय तहे पाए भूमि माथिइ" नहीं, हडितउ पुण्यप्रमाण प्रकटिया तणई कारणि राइ तणी अममहिषी छइ मही, ते नइ मायइ, जाणे पग धरर" छ। । इसी परि जाइतउ हूंतउ मध्यदिन समइ श्रांतु इतउ तृसिउ" यउसउ जिसउ चद्रकलाकोटिहि करी घटितु" हुयइ इसउं महासरोवरु एकु देखइ । भंग भृगार शब्दर करी सहित" उई कमल तेई भणित मुरार, वोलता, मुख हया । चालता छई लोल कल्लोल तेई भणित हाय या ते? करी तृषित लोक रहदं जाणे सु सरोबरु कगणाकर पुरुप जिम हकारइ छह । तिणि सरोपरि स्नानु पानु करी पालि तरूपरताले रहितु आकाश तउ अति बेगि ऊतरतऊ आपणपा आगइ आविउ दिव्यु पुरुषु एकु देखइ । " संध्या समइ मनोवाडित सैन्यु तू रहई एउ मणि देसिह । पारद पूजितु समाराधित हतउ प्रभूत लक्ष्मी पुण देसिइ"। इसउं भणी चिंतामणी हाथि दे करी किस $043) 4 Bh चीतवइ । (244) 1 B 32 रद्द। 5 Bb रिमि $544)1 2BP omt. GP.अपहरगिह। 7P. adds-हि, later 8 P adds परि। 9 P दमातरि । 10 Bh हतीइ । 11 Bb माधइ। 12 Bh धर। 13 Bh Pायतक। 14 Bh तृगियउ। 15 P, onts. 10 P. शुग। 17 P तहित । 18 P हमारे । h adds in the margina: 1 P does not repeat f7731 30 - P omit $545-47) ७९२-७९३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत किसउं?" आश्चर्यु चित्ति चीतवइ छ। मंत्री तेह आघउं काई अकहिऊ जु करी तु पुरुषु आकाशि- उप- रमित 20 $545) अथानंतर चंपकादि तरुकुसुमे चिंतामणि पूजी करी मित्राणंदु सानंदु संभूतु हूंतउ चतुरंगु सैन्यु करावी करी संध्यासमइ गज याजि रथ पदाति लक्षण चतुरंगदल सहितु प्रबलनिस्थान निस्वनहं करी दस दिसीमुख' मुखर करतउ आपणा पुर प्रति पाछउ- आविउ । जिम महोरगु । अंदिर रहई येहु घातइ तिम पुर रहई वेढ घाती रहिउ । 'कणि पुर' वेटु घातिउ ? इसउ भणी करी राइ हेरक मोकलिया हूंता, हेरक कटक माहि आविया । मित्राणीद मंत्रिपतिई देखी करी ओलखिया । भणिउ, "अहो हेरकउ भुजागर्व गर्वितु छइ भूपति, सु तुम्हे माहरइ वनि भणउ । 'पुण्यप्रभावि संप्राप्त सैन्य संभारु मित्राणंदु मंत्रींदु बाहिरि आविउ छई' । जइ किमइ तउं विक्रमाक्रांत समुद्रांत महीतलु छइ, तउ पहिलउ प्रहारु करिया निमित्तु दृकि ।" इसी परि हेरक आभीपी करी वस्त्रालंकारहं संभूषी करी 10 राजेंद्र कन्हह मंत्रींद्रि मोकलिया। ति पुण हेरक पाछा नगर माहि आवी करी राजेंद्र रहई तिमहिं जि वीनवई । तउ पाछइ राउ अति विस्मयरस संप्रेरितु हूंतउ सुस्थचित्तु होइ करी केतलाई एकह" लोकहं परिवृतु हूंतउ जिहां मित्राणंदु मंत्री छइ तिहां आविध । मित्राणंदु पूर्वप्रतिपन्नता लगी राय रहई सामुहउ ऊठिउ । 'इष्ट विरोधु तां हुयई जां दर्शनु न होई संतहं रहई ।। प्रणा करी राउ सिंहासन बइसालीउ महंतइ । महंत राइ बलात्कारिहं वइसाली करी भणि- वरेण्यं" पुण्यमस्त्येव शौर्यादिच्यवसायतः" । पुण्यभाजा हि जायन्ते किडुनरा व्यवसायिनः ॥ [७९२] भवद्भाग्योदयः कश्चिद् यस्मादिदृक् चमूचयः । येनाहं तव भापि भृत्यवदामि तेऽग्रतः ।। [७९३] $546) इसी परि राउ भणी करी पूछ । “ भणि' मंत्रीवर ! ए असांभूतिक विभूति तू रहई 20 किहां हूंती हुई ? ” मंत्री भणइ, " महाराज ! पुण्यप्रभावि किसकिसन हृयदं?" दिव्यपुरुष तणउ वृत्तांतु कहिउ । तउ पाछइ राउ रूलियायितु थिउ.महामहोत्सव मंत्रींद्र सहित सजेंदु साश्चर्य पुरलोक' विलोकीतउ हूंतउ पुर माहि आविउ । तेह दिवसलगी चिंतामणि प्रभाघि पूर्ण मनोवांछित लक्ष्मीकु छइ मित्राणंदु मंत्री, तेह सउं राय रहई महा मैत्री हुयई। 5547) एक वार भानुभूपति सउं सभा माहि बइठा हूंता महामात्य रहई उद्यानपालु आवी 25 राय रहई वधावइ, "महाराज! सीमंधरु इसइ नामि यथार्थाभिधानु गणधरु तुम्हारइ क्रीडोद्यानि समोस- रिउ ।” उद्यानपाल रहई सर्वागविभूषण बहु द्रविणवितरणु करी भानुभूपति स मित्राणंदु मंत्रीश्वरु मुनिवंदन निमित्तु उद्यानि पहुतउ। तिहां नेत्रामृत दृष्टिकारक मुनियर रहई राजेंद्र मंत्रीद्र चांदी करी देश- नामृतपानविधान निमित्तु उचित स्थानकि बइठा । देशनावसानि राजेंद्र मुनि कन्हा पूछह । मित्राणंद रहई विपत्ति समई संपत्ति किसा पुण्य नइ प्रभाबि हुई ?” मुनि भणइ, "महाराज! जिसी 30 लक्ष्मी भारि करी भूमिपतित अमरावती हुयइ इसी पद्मपत्रा नामि पुरी हुई स पुण लोक माहि अतिप्रसिद्ध हुई । तिहां प्रतापि करी जिसउ ग्रीष्मऋतु आदित्यु हुयइ इसउ आदित्यु नामि महीपति हुयउ। राजेंद्र " भगवन् ! सिप्राम। $514) 20 Bh. आकासि । P. आकाश 121 B. ऊपरि-1 P. कपरि गिउ । $545) 1 B. omits-मुरा। P. पालउ । 3. Bh. omits रहि-1 4 P. पुरु। 5 P. adds-गा। 6p. 7 p. 3। 8 Bh. विहल. विस्मया। 10p. रयस्थ-111 Bh. omits. 12 Bh. P. महतह। 13 Bh. P. महतउ। 14 P. ची. 5 P. गूरादि। 5546) 1 P. भणि 19 P.a 1ot repeat 3 P. रख्यिायितु । 4 P.adds विलोग1 5 Bh. हुई 5547) 1 P. रहदं। 2 . हुयद । 3 Bp. Bh. has it in the margin; P. has- । 10 पडावश्यकवालावरोधवृत्ति [8548). ७९४-७१७ रहई प्रतिविध समानु मुदत्तु इसद नामि श्रेधि यउ । मु पुणु' जिणधर्म धुरंधर हयउ ! पर्वदिवसि पाप संताप निर्याप' विपद महापधु पोषधु ले करी विहं पहर राति समइ समता वर्तमान गृह तणइ एकदेशि रहिउ छ।। तदाकालि को एकु तस्करु अयस्यापिनी-विद्या विशारद प्रभूत भूत भैरच सुभट परिवार परिवृत्तु तेह नइ घरि धादि पदठउ। चोरनी विद्या करी वीजा लोक रहई नींद्र यशि करी मूछा आधी। पंचपरमेष्टि नमस्कार महामंत्रानुभावि मुदत्तश्रेष्टि विषइ विद्या न प्रभयियद । तेह सुदत्तष्ठि देखता रहई अदेखता तो ति तस्कर गृहसाम समस्तु हर्पित थिका' मुसई । कपाट फोडिया लागा, मंजूप ऊघा. दिवा लागा, द्रव्य तण फारणि भूमिगृह पुण फोटिवा लागा। अहो महात्मनस्तस्य, धर्मावष्टंभयन्त्रितम् । जातेप्युत्पातजातपि, न ध्यानाचलितं मनः ।। [७९४] अनागतेप्यथाऽगत्य, गृहत्सु धनपद्धतीः । तेषु यातेपु च ध्यानभेदोऽभूत्तस्य न क्वचित् ॥ [७९५] प्रभात' समइ धननाशु देखी करी सकलि गृहनि शोकु करतइ हूंतइ श्रेष्ठि पोसहु पारी करी दिवसकृत्यविधि सउं करिया लागउ । पुपयानुभावि तेह नइ घरि वली घणाई जि धन इयां । $548) अनेरइ दिनि सु अवस्यापविया-चार साठे ना घर हंती ज वस्तु चोरी हूंती तेह वस्तु 18 माहिलउ एकु अमूलिकु मुक्ताफल नउ हाम' ले करी तिणिहिं जि नगरि वीकिवा आघिउ । सु हार मुदत्त श्रेष्ठि तणइ वाणउत्रि ओलरिरउ । सु चोरु धरी करी तलार रहई आपिउ । सु चोरधरण वृत्तांतु मुदत्तु जाणी करी इस चीतवई। न सत्यमपि भापेत, परपीडाकरं वचः। लोकेपि श्रूयते यस्मात्कौशिको नरकं गतः।। [७९६] इसउं चीतूवी वेगि आवी चोर रहई मेल्हावइ । किसी परि आपणा वाणउन्न' ऊपरि कोपु करतउ हूंतउ तलार आगइ कहा, “ एउ अम्हारउ वाणउत्रु काई जाणद नहीं। मई पूर्विहिं एकि दिनि एउ हारु एह रहई मुलि दीधउ हूंतउ । एउ किस इस माणसु छइ जि सु चोरी करइ । एह वात माहि काई छइ नही । तुम्हे एउ परहउ मेल्हउ।" तलारि चीतविडं, "जु धणी जाणई सु पाडोसी न जाणइ । तिणि कारणि सेठि साचउ, वाणउत्रु कृडउ । अनई द्वादशवतधारी श्रेष्ठि कृडउं बोल नहीं,' तिणि कारणि 25 श्रेष्ठि नइ कथाने तलारि चारु मेल्हिउ । बुद्धिमंत तणी बुद्धि रहई असाध्य काई नहीं। श्रेष्टि चोर आपणइ घरि आणि जीमाडी कापड पहिराची मोकलिउ । कहिलं, " वली रगे' चोरी करतउ । मई दया करी मेल्हाविउ छइ, पुण बीजउ को" नहीं मल्हावई"।" इसउं भणी करी घरि मोकलिउ । श्रेष्टि नइ उपफारि" चोरी तण मनु भीनउ । तउ पाछइ अकृत्यकरण भय तणी जाणिवा वांछा ऊपनी । यहुक्तं- जो जारिसेण संगं करेइ आचरेण तारिसो होइ । कुमुमेहिं संवसंता तिला वि तग्गंधया टुति ।। [७९७] 20 $517) P. पुण 1 5 P. - निर्वापि । 6 P. oniits त-17 P. यया । P. पाटिया। 9 P. प्रभाति । 10P.omitsध-1 5548) 1 P. चोरु। 2 P. भारु। 3 P. चीतवी, and omits the following couplet, and continues with चोर रहइ, haplography ! P. याणउघडं। 5 B. omits 6 Bh. जिगई। P. जिमुं17 Bh. जाणाइ ! 8 B P. अन । 9 B. Bh. राये। 10 Bh. लगी। 11 Bh. घोह। 12 Bh मेल्हावमि नहीं। 13 B. P. omit 14 Bh. adds करी। 15 Bh. चोरहो।; one expects चोरि । IG P. -भण ।
5 15 $549-552) ७९८-८०३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत $549) जेतलइ नगर बाहिरउ नीसरिउ तेतलइ उद्यान माहि धर्मोपदेशामृतवृष्टि करी मव्यपादपयनी सींचतउ शुद्धप्रभाभिधानु प्रधानु मुनि देखइ । वांदी, धर्मदेशना सांभली, कृत्याकृत्य विवेकु जाणी करी, तीही जि कन्हइ दक्षु दीक्षाग्रहण करइ । सुद्ध चरित्रु प्रतिपाली करी अंतकालि समाधिसहितु आयु पूरी सौधर्म देवलोकि महद्धिकु देवु इयउ । सुदन श्रेष्ठि पुण आपणउं आयु पूरी करी महाराज! एउ तुम्हारउ मंत्री मित्राणंदु हुयउ । सम्पत्सु हियमाणासु यद्बभन्ज न पौषधम् । पदे पदे च तेनायं विचित्राः प्राप सम्पदः ।। [७९८] स तु चौरः सुरीभूतः स्मरन्नुपकृतीः कृती। चिन्तार्चाय ददा रत्नं प्रस्ताव प्राप्य मन्त्रिणे ॥ [७९९] 5550) राजा भणइ भगवन, " वली तेह देव रहई मंत्री देखिसिइ ?" मुनि भणइ, "मंथि 10 रहई जदाकालि' जीवितांतु' होइसिइ तदाकालि तेह देव तणई दर्शनु मुक्ति हेतु होइसिह । जिणि कारणि नंदीश्वरि तीथि देववंदना मनारथि मंत्री रह इयइ हुतई प्रस्तावजु सु देवु बिमानु आणी देसिइ । तिणि विमानि चडिया मंत्री रहई जायता हूंता शुद्ध शुक्लध्यानानुभावि लवणसमुद्र ऊपरि थिका' केवलज्ञानप्राप्ति, आयु क्षिद, मुक्ति होइसिइ ।” इस मुनि वचनु सांभली करी राजादिकलोक महाधर्मवासि वासित मानस हूंता सानंद निज निज मंदिरि गया। श्री मित्राणन्द मन्त्रीन्दोः श्रुत्वा पोपधसत्फलम् । सुमेधसः स्थिरध्यानास्तरकुर्वन्तु सुपर्वम् ।। [८००] इति पोपधनत विपद मित्राणंद कथा। 5551) अथातिथि संविभागप्रतविचारु लिखियइ । तत्र तिथि भणियई-लोकव्यवहार पर्व 'ति' जेहे मेल्हियाति अतिथि कहिई, साधु । तथा चोक्तं-20 तिथिः पोत्सवाः सर्वे मुक्ता येन महात्मना । अतिथि तं विजानीयाच्छेपमभ्यागतं विदुः ।। [८०१] तीदं रह 'संविभागु' किस अर्थ ! निःषु शाहरणीय जि छई अलपन तरहं ता पर स्कर्मादि दोपपरिहार पूर्व विशुद्ध श्रद्धा प्रर्षि वर्तमान ढूंतां आत्मानुग्रह बुद्धि करी जु दानु सु अतिथि संविभागु कहिया। दंदा एउ विधि । जिणि श्रायकि पोसहु कीधउ यद तिणि अवश्यु अतिथि विभागु आसे. वियउ, पारण तउ करिघु जउ महात्मा रहदं संविभागु कराविउ हुयइ । अनेरां रहई अनियम । किसर अर्थ ! यथा समाधि । यदाह- पढमं जईण दाऊण अप्पगा पणमिऊण पारेइ । असई य मुविहियाणं भुंनइ फयदिसालोओ। 5552) अघातिवार प्रतिक्रमणनिमित्तु भणइ । सगिरे निरिखवणे १ पिहिणे २ यवएस ३ मच्छरे ४ चैत्र । फालाइफमदाणे ५ चरत्ये सिखायए निदे ।। [८०३] 5519) 1 P.omits. Bi. place it after मियाद । 3 P.हा। 5550) 1 P. यदा-1 P. जीवनां तुम्हे । 3 P. omite, भरा। 5551)1 Bh. करिय: BI करियां। 5559) 1.B. BA. hare निगमगे। 25 [८०२] ० 5 10 पदावस्यकवालावबोधवृत्ति [6553-535) ८08 दात-यु अशनादिय तेर तणई अदानयुद्धि यशइतउ सचित्त पृथिवीकायादिक ती माहि निक्षिपणु सच्चित्त निक्षिपणता पहिलउ अतीचारु । सचित्ति फरी टाकतां तां सचित्तपिधानता वीजउ अतीचारु । आपणउं अनादिषु अदानचुद्धि करी पर तणउ करतां परदन्य व्यपदेशुत्रीजउं अतीचारु । किस ईह कन्हां उंदीनु इसी परि परु हीनधनु दित' देगी मच्छर लगी दियतां हूंतां मत्सरदानु चउथउ अतीचार। साधुभिक्षा वेलातिकमि हुयह तइ भिक्षानिमितु साधु निमंतां तां कालातिक्रमदानु पांचमउ अतीचारु। ईहं नद विपद चउथइ शिक्षाबात जं काई पापु यांधउ सु निंद। 5553) अतिथिसंविभागमत विपइ सुमित्रा नाम परम श्राधिका, तेह तणी कथा लिखियइ । तथाहि- एकाग्यवतोप्येतत्सेवितं श्रद्धयारिपम् । मुमिनाया इवौनत्य जायते द्वादशं व्रतम् ॥ [८०४] श्रीरसतपुर इसइ नामि पुरु। अतिविकमरंतु' इमइ नामि अतिरिक्रमवंतु राजा तिहां राज्यु 15 करइ । तेर तणइ वसु इसिई नामि मंगीश्वरु द्यः सदा विकसिति जेह तणइ वुद्धिकमलि राज्यलक्ष्मी सुसिहि वसी । जिनदासु नामि राजा रहई अतिवलभु श्रेणिय। सुपुण' जिणधर्मधुराधौरेउ कल्याण तण निधानु सकल पौरजन प्रधानु वर्तइ । तिणि एतलाके सुवर्ण रत्न उपार्जिया जेहे करी क्षिति माहि अनेकि मेरुपर्वत अनेकि रोहणपर्वत उपाइयइ । ' यक्षराजु धनाध्यक्षु' इमी परि जाचक' लोकि भणित। धनदु जिनदासु एकु संस्तविऽ । वाणारसी नगरी वास्तव्यु धनु नामि छइ सार्थवाहु ते तणी रत्नपती 20 नामि दीकिरी कलारती लीलावती तिणि परणी । जिणदास रहइ विश्वासपातु लक्ष्मीधरु इसइ नामि इस परममित्रु इयर्ड। राजेंद्र अतिरिक्रमवत रहइ तिम नमत्री न पुर न कल बल्लभु जिम जिनदासु वलभु। 8554) एए जिनदास मिन रहई राउ कदाकालि मंत्रिमुद्रा पुण आपिसिइ' इसी परि बसु सचिवेश्वरु मन माहि संभावी करी जिनदास रहद मारिया विपइ मनु करइ। जिणदासु पुण दक्षता 25 लगी चश्मनोविकारादिकट लक्षणह करी आपणपा ऊपरि विरुद्ध जाणइ । तउ पाचइ राजेंद्र रहई मोकलाची करी तीर्थयात्रा व्याजांतरि भार्या रत्नवती पहिरि' मोकलइ । वसुमद्रि पुण तेह माराविवा' कारणि रानि ते तणा घर तणउ माणु आपणां जणर कन्ता रुंधाविउ । मिणदास पुण मार्नु वाघउ जाणी करी अति सप्रभाव मूल्य रत्न ले करी लक्ष्मीधर मित्रसहित कर्मकरयेषु करी पुर' हूंतउ नीसरिर । मार्गु अजाणतो भयवशइतउ निरुतरु जायतउ इंतउ अरिण्य' माहि पडिउ । तिहा जउ अति 30 पातु तृपाकातु दृयः तउ वस्त्राचलवद्ध समभार रत्नपरपरा मित्र लक्ष्मीधर करि आपइ । जिस साक्षात्कारि तेह तणउ जीवितव्यु हुयइ तिसी स रत्नपरंपरा छ।। 8555) तर पाउइ आपणपई किणिा, कृपि पाणी जोयतउ हतई रत्न तणइ लोभि तिणि लक्ष्मीधरि मित्र पगे धरीऊ पाडिउ हूंतउ कूपि पडिउ। पड़तउ हूतउ 'कउणु इउ ?' इस पनि करी बोलाविउ हूतउ आपणी प्रियतमा रत्नवती ओलसी करी भणद, प्रियतम! तउ पुण एह कृप माहि ब्राह्मणु जिस 1552) 2 By देहीं । 3 Bh दियतः। य is an intrahinear addition 5553) 1 P नामि। 2P अतिम्मयतु। 3 P omits Bh P इसइ । 5 P हुआ। 6P पुणि । 7 P याच:18P मसूचित। 1554) 1 Bh पोहरद। 2 Bh याधुउ । 3 Bh पुर 1 4 P अरण्य । 5 P हुअउ ।
. 5 " 10 15 8006-557) ८०५] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत किसी परि पडी' सु ताहरू परिवार किहा गयउ हहा। धिर धिग् विधि विडवना रहद अवस्थापतितु कातु सनिधि समाप्त देखी करी दर्पविपादानुसकर सकीर्ण लोचनु करइ । प्रियतम मेलापकइतउ धन्यु आपणपउ तिहाई मनती हूती भणइ, "ए हउ रत्नपती, ताहरी सुदरी प्रिया । तिहा हती जायती दूती अटवी माहि आधी । सगलू साधु चोरे लूसिउ । सु परिजनु नासी करी गयउ। चोरे जतीवार माहरा शीलभग करिवा कारणि समुद्यम कीधउ, तेतीवार हउ धाई करी शीलरक्षा कारणि आफुली हती कृतातमुख प्रतिरूप ह कृप माहि पडी। तुम्हारा बदनालोक भोक्तव्य कर्मह करी जीवी। कहउ न तुम्ह रहई एह कूप माहि किसी परि पतनु हुयउ तिणि सचिवि विद्वपियइ तुम्ह रहइ निरोधइतउ कीस कीधउ'' $556) जिनदासु कहद, “ तिणि सचिव मारणोत्सुकि हयइ हुतइ हउ कर्मकरवोपि एकल नीसरिउ । निरतर विहारि ईहा आविउ । तृसिउ हूतउ एह कूप माहि पडिउ । पाणी देसतउ पाद- स्खलना वसइतउ । निर्जल तेह कूप माहि नाप्रिमाणु जलु इयउ, पुण्य प्रभावइतउ । जिस खीरु हुयइ इसउ सुनीरू पी करि तिचे खेद तृस उपसमावी करी अति सुप्रतिचित्त हुया। अय क्षणातरि साधु एक आविउ । जीसउ तहि तणउ पुण्यकुभु हुयइ तिसउ कुभु रज्जु बानी करी पाणी काढिवा कारणि तेह कुप माहि किणिदि मूफिट । सुकुभु माहि जेतीपार' साहिउ तेतीवार तिणि पुरुपि माहि माणुसु' जाणी' अपर पुरुप आणी, ताणा करी वाहिरि, जिम जममुप हता काटियइ तिम, काढिया व जण । जेतलइ ति कृया हुता नीसरिया ततलइ आगिलइ गमइ रहितु छइ सार्थ सु 'कूया इतउ मिथुनु नीसरिउ। इसउ कोलाहलु करइ । तेह शब्दश्तउ कौतुकी सार्थवाहु पुण तिहा आविउ । भार सहित दीकिरि देखी करी मन माहि विस्मयापन्नु एयउ । जिणदासु पुण 'सुसुरउ एउ' इसी परि धनसार्थवाह रहइ आलखी करी चमत्कृतचित्तु हतउ प्रणामु करइ । 'किस एउ' इसी परि स- विस्मय थिका' सार्थवाह रह्इ पूछता हुता जिणदासि आपणउ वृत्तातु मूल एगी सगल काहि । तिणि, स्वजनि सबधि हुयइ हुतइ व्यसन तणउ दुहेल सगद गली गयउ । ति सरे पुटकुटी माहि सुखिदि रहिया। आथमण मिसातरि जाई करी आदित्य तीह तणइ आश्चर्यकारकि इसइ चरित्रि कहियइ हता जाणे जोइवा कारणि उदयमिसि सध्या समइ शशी आविउ $557) अथ चद्रोदय समइ जिनदासु देहचिंता करिवा प्रचुरतरु वणातरि' गयउ। तिहा लक्ष्मीधरु सूतउ देखी जायइ, तउ मूयउ देसइ । अक्षतु सु दसी करी मिनवच्छलु सर्पडकु तेह रहा। जाणी करी दुक्खितु इय। तह कन्हा सप्रभाव स्वकीय रत्न ले करी पाणी ओहली तेह रहइ पाई जीवाडइ । तउ क्षणातरि सु जीवितु देखी जिणदासु रुरियायतु थिउ । उपकृत्युपकुाणा ध्रियन्ते धरया न के। अपकृत्युपकारी यस्तेन तु प्रियते धरा ।। [८०५] लक्ष्मीधरु जीविउ हतउ तउ जिनदास रहइ देखी करी लजावनम्रमुखु यः । तउ पाउद, जिनदासु' तेह आगइ कहा, "मित्र '६ तइ कूया माहि न घातिउ । किंतु पदस्खलना रगी ह आप है क्या माहि पडि । त3 आपणा मन माहि किर्स यइ लाज म करि । फिस को कुणही मरता' पूठि मरी सकइ छ।' मू रहइ अधुना धन सावाहु मिलिउ हउ तेहसऽ वाणारसी नगरी जाइसु तउ हा 5555) 1 Bh साहरउ। 2 Bh हा हा। 3 B omits 4 BP रदि। 5P हुअउ । 6Pई 20 30 7 P omits. 5506) 1 P हुआ। 2 Bb abds तिहाँ । 8 नेवार । Bh also has added-ती-Mater 4Bh माण। P adds करी16p omits स-17 P था । 8 Bh जाएगा। $207) 1 B शातरि । P बनातरि । 2 P adds करी । 3 P अउ। 4 B स्वभाव । BU मुग्रभाव P FHA I Ilies- trausmitted unorisi 11 readings call for emeuddation » Bb omits. 6 Bb पियायतु 17 निमदामु। 8 P पाडिउ 191 मारता।
- 15 $561-563) ८०७-८०८] श्रीतरुण भाचार्यकृत २०१ निवारी । अथवा स्त्रीवसंगत निसत्त्व किस किसन समाचरई। सुमित्रा पुण तदाकालि इस अभिग्रहु मन माहि करइ । 'जे मू रहई प्राणमुक्ति हुयद तो ई भोजनमानही दानि अकीधई हां भोजन कर नहीं। आठ उपवास जउ सुमित्रा रहई हूया, तउ पाउद दुर्यशाबाद शकित हूंती जयां तेह ना वृत्तांतु दत्त आगइ कहिउ । तउ पाछइ बंधुवर्ग सहितु दत्तु सुमित्रा रहई पारणा कारण महा निबंधु करइ। तउ सुमित्रा पारणा करिवा कारणि उपवेशित हूंती चित्ति चीतवइ । 'अभोजनविषइ पात्रदाना- भाष रूपु कारण जाणतू' हूंतउ पुत्रु मू रहई दानु दिवारइ नहीं। धिर धिम् ! माहरा कर्म विडंबन रहई ! जइ किमइ एह आपणा परीसिया भोजन माह कही-एक महऋपि रहई अथवा दयापात्र कही एक रहई संविभागु करावडं तउ माहरउ अभिग्रहु भाजई नहीं। अपि तु श्लाघनीउ हुयइ । पुत्रु पुण्यवंतु अश्लाघ्यु न हूयई। $561) इसउं ध्यायती सुमित्रा रहई जिसउ मुर्तिमंतु पुण्यराशि हुयइ इसउ महामुनि ए• 10 गृहांगणि आगिलइ गमइ आविउ देखइ । तदाकालि रोमांच कंकित गात्र हूंती हर्षाबिंदुवृष्टि नयन हुंती मूकती भाजनु बिडं हाथे ऊपाडी करी सामुही ऊठी करी' महऋषि आगइ भणइ, " भगवन् ! महांत अनुग्रहु मू ऊपरि करउ । पात्रु धरउ । प्रासुकेपणी आहारु विहरिउ ।" महासत्तु प्रासुकेपणी जाणी करी विहरइ । तउ तेह तणइ सत्वि करी संतुष्ट हूंती श्री शासनदेवता गंधांबुवृष्टि गृहांगाण करी प्रत्यक्ष होई करी कहइ । “धन्ये ! मासोपवासी महऋषि जु तई पारणउं कराविउ, तेह ताहरा सत्य प्रभा- घइतउ संभूतु जु दानधर्मु तेह तणा महात्म्यइतर दुर्भिक्ष हेतुकग्रह उपशांत हूया।" इसउं गलगर्जित करी देचि' मेहु वरसाविउ । दुर्भिक्षु प्रयाप्ताविउ । राजा आवी करी महामहोत्सवु करावा । सकलु लोक सनालिकेराक्षतपात्र पाणि दत्तमाता वधायइ । दत्तु जया सहिन्तु पाए लागी सुमित्रा रहई खमावइ । ति त्रिन्हह अथानंतर उत्तरोत्तर धM समाचरी करी आपणपउं आयु संपूर्ण भोगवई। $562) तीही माहा सुमित्रा जी महाराज ! तउं हुयउ। दत्तात्मा जिनदास ताहरउ मिस 20 हूय' । जयात्मा रत्नवती जिनदास तणी युवती हुई। दानधर्मनिरोधइतर ताहरा मित्र रहई लक्ष्मी सांतर हुई" । इसी परि पूर्वभवु सांभली गुरु नमस्करी करी' राजादिक सकललोक नगरि गया। धर्मध्यानपर अतिविक्रमवंत राजेंद्र जिनदास रत्नवती जीव तिणिहि जि भघि संयमु प्रतिपाली केवल. ज्ञानु ऊपार्डी मोक्षि गया। पात्रार्थया रचितया रमया सुमित्रा- श्रद्धया महानरवन्दिरया सहेह । लेभे महोदयरमापि तथा भवद्भि- लभ्येत हन्त भविका भविकाम्यपुण्याः ।। [८०७] इति अतिथि संविभाग व्रतविषइ सुमित्रा कथा समाता। (563) अथ अत्र विषइ जु रागादि भावि करी दीप तेह प्रतिकमिवा काराण भणइ । मुहिएतु य दुहिएसु य ज मे अस्संजएसु अणुकंपा । रागेण व दोसेण व तं निंदे तं च गरिहामि ॥ [८०८] संविभागवत प्रस्तायइतउ साधु अभाणयाई जाणिवा । तीहं साधु किसां विपद । इत्याद- F560) 4 P. omitr. 5 th adds हुंतह । 6 P. omite. T P. जाणतउ । 8 Bh. पूजद । F561) 1 P. omite. 2 P. प्राणुके-1 3 B P. -मुन्नु 14 P. alds - 3। 5 Bb. omits. 6 B1. दानु जु धर्म। 72.देवे। P.- पात्रि - । 1562) 1 Bb. तीहै। 2. Bh. उप । P. हुअउ । 3 P. भा। 4 Bh omite. 5 P. उपारगी। 25 30 GP.omits.
२०२ यथा- 10 - . पडावश्यकबालायबोधवृत्ति 15564-566).८०९ 'सुहिएसु' य इत्यादि। मुमु अतिशय करी हितु ज्ञानादि निकु जीहं रह हुयद ति मुहित काहे- यई। तीहं नइ विप. । तथा 'दुहिएमु ये' ति । दक्खितेपु रोगि करी तपि करी या जि लांत हुयई ति दुखित कहियई । तीहं नइ विपद । अथ श्रमवगइतर मार्गि जि खिन्न हुयई ति लांत दुक्खित कहिए तीहं नइ विषइ । तथा 'अस्संजएन ।'सं' किसउ अथु ! आपणई छंदि स्वेच्छा करी यत उद्यत 5 विहारी इसा नहीं, किंतु गुरु ती आण करी जि विहरई ति असंयत कहियई । तीहं नई विषइ । मई अनुकंपा भक्ति कीधी 'रागेण वे' ति-रागि पुत्रादि प्रेमि करी न सुद्ध साधु बुद्धि करी। तथा 'दासेण 'ति-द्वेपि करी द्वेषु ईहां साधुनिंदा स्वरूपु जाणिवउ । 'अदत्तदाना मलाविलदेहा ज्ञातिजनपरित्यक्ता क्षुधातः सर्वथा निर्गतका अभी अत उपभाहों। इत्येवं निंदापूर्व ज अनुकंपा सापि निंदाहीः । अशुभदीर्घायुः कर्मबंधहेतुत्वात् । 5564) यदागम :- तहाइवं समणं वा माहणं या संजय विरय पडिहय पच्चक्खाय पावकम्मं होलित्ता निंदित्ता गरहित्ता अचमन्नित्ता अमणुन्नेणं अपीइ-कारगेणं असणपाणरराइमसाइमेष पडिलाहित्ता असुहदीहा उज्झत्तयाए कम्मं पकरे। एह आलापक नउ अर्थ तथारूपु साधुगुणजुक्ता श्रमणु विविध कटानुष्ठाननिरतु। माहणु-ब्रह्मचर्य सहितु । संजतु-जिनेद्रियु । विरतु नानाविध तपविपइ 'वि" विगेपि करी रतु विरतु कहियइ । प्रतिहत 16 प्रत्याग्न्यात पापकर्मा । किसउ अर्थ। प्रतिस्तु स्थितिहामइतउ ग्रंथिभेदि करी। हेतु तणा अभावदतर पुनर्वद्धि भावाभावइतर प्रत्याग्यानु निराकरिउ पापकर्मु चारित्राचारादिकु जिणि सु प्रतिक्षित प्रत्याग्न्यात पापकर्मा कहिइ। एवं गुणयुक्त महामुनि राहीला अवता म करी हीलित्ता' कलिया। निंदा अदत्तदाना इत्यादि । तत्र, विहिं एहे दोध नहीं तिणि कारणि भिक्षादनु फरदं भिक्षानीपिया। इति अदत्तदाना तणउ अधुं। 'मलाविलदेहा' इत्यादि सुगमं । नवरं सर्वथा निर्गतका किस3 अधु ! 20 सर्व प्रकारई करी इहलोक मुख ता 'निर्गत ' नीमरिया। लोकिहि परलोकिाहं हं रतई सनु नहीं इसउ अर्थे । इमी परि परसाग्नि निंदी करी। इमी ही जि परि आपगारिस गरिी करी 'गरहिता' तणउ अर्ध । 'अयममित्ता'। अभ्युत्थानादि विनय सणइ अभापि भिक्षाचर मात्र गणना करी तु दानु स अयमान पूर्व अवमभित्ता । कहिया । 'अमणु नेणं'। पर्युपिन बारचणकादि अरम यिरमाहारणं । 'अपीइकारगणं'। गुणराग तणइ अमाधि करी असणादिकि करी 'पदिसाहिता' विहरायी करी 25 शुभविपरीतु अनुभदुकरहेतु दीर्घ गस्य आगु कर्मु दानात 'पकरेइ । शिम अधु यांधर। $565) जिम द्रौपदी जीवि पुदुक तुंशकादिदानि की कर्म बांधउं ना तणउं फल नरकादिकर मयह भमत कालु ये करीवर गेह तो तय माना । 1566) अथवा 'मुग्विनेषु दुफियतेपु किमा अधु । मातगारयादि गाग्य मरित मुगित घरक परिव्राजकादिक । अथरा पार्श्वस्यादिक । अगाम्तीक दुनिता ति कणि ? अपयन पटविध मीय. 10निकाय वधक । अमाधु तीहं ना विषE मा अनुरा मानादि दानलक्षण भनि कापी तथा अनुकंपा गन्द रहई भक्तिवाच्यता विपद मिद्धांत गाया। आयरिय अणुकंपयाए गन्छ अणुरेपिरं महाभागो । गन्छणुकंपयाए अनुच्छिची फया नित्य ।। 'रागेण या-माहरा मित्र ए'. नगरादि मंधिया आधी परि, अबरा पार निमित्तोपधादिए प्रयोजनु एमी परि । दामेण या - युग्लिनी नाशि जिम धर्म निक तथा नियम प इसी परि। पावस्थापिकह शिपा। F561)1 Bi. हिना F505)1 Bh. omits - भाति 5566)1 Bh. omitr. .
5367-569) ८१०-८१७] श्रीतमणप्रभाचार्यकृत ०३ दगपाणं पुष्कफलं अणेमणि गित्य किच्चाई। अजया परिसंति य जायेमवियगा नवरं । दमी परि ती ना दोप देगी करी अर्मातिमादनउ जुवीजा स दोपेण या' पहा अपुं। निणि कर्ग जु कां: अशुभु मुं बांध त निदे। प्रत्यादि पूर्यरत् । 5567) जु पुण उचित दानु सुन निद । निर्माण कारणि तेह तणउ निधु सीयकरहीं की। नहीं। तथा च भणितं- 'गिमागयाणगुधियं पसिमिद्धं भगरयारिन सत्त। 1568) अय माधुनिष जु धि नही से पटिकामिया निमिन कार- मारगु मंपिभागी न कभी ना चरण-यग्ण जुत्तमु । मंने फामुपदाणे नं निंदे नं न गरिहामि ।। गुगमा ॥ [८१०] 10 1569) नारं परण करण गत्तरी सिगिया- घर ५ समणधम्म १० मंगम १७ या १० च यंभगुतीमा ९। नाणार नियं ३ ना १२ को निगहा य नगणमयं ।। [८११] माणातिपात यिनी, मृगराव विरति, अत्तादान रिति, मधुन पिरति, परिपद गिति. नामक पांच महापत ५। 15 [८१३] 0 सनीय १ मदर २ नर ३ मुनी ४ तर ५गंज : ययापन । मगं ७ मार्य ८ भास्निणंच यंभं १० नई पम्मी ।। [८१२] पनि रिपु यतिधर्म। पशामा दिग्मणं पशेन्द्रिगनिग्रहः। पपायनपः दन्दप्रयागरातभनि मंगपः मतभेदः ।। पनि मनाया गयम . भागरिय माप २ ३ नम्मी ४ गिगग ५ महाग। गाय पर ८ गग ९ पांगर्ष १० ममि पाप । निrry पापम् । प१र२ निगिनि ३ दिय राजा ५ पुननिय ६॥ पगिए ७ मापापा भिनगा ९ प नर भगुणीभी। [१५] मिराम । पानिय २ पामार्गमा मानिन। - 41 नाम मनानाया। 10. [८१४] । 10 16 पडायश्यकवालावयोधवृत्ति [$570-571).८१८-८२३ पणिहाण जोगजुत्तो पंचहिं समिईहिं तीहिं गुत्तीहि । एस चरित्तायारो अट्ठविहो होइ नायचो । [८१८] इत्यधा चारिघाचारः। इसी परि ज्ञान दर्शन चारित्र रहई अष्टभेदता हूंतीही ईहा 'नाणाइ तिय' इसा भणनइतर चिन्हह जि भेद लीजई। अणसण १ मूणोयरिया २ वित्तीसंखेवणं ३ रसच्चाओ ४ । फायरिलेसो ५ संलोणया ६ य यज्झो तो भणिओ। [८१९] इति पोटा बाह्य तपः। पावच्छित्तं १ विणओ २ वेयावच्चं ३ तहेव सज्झाओ ४॥ ज्झाणं ५ उस्सग्गो वि ६ य अभितरओ तबो होइ ॥ [८२०] 'कोहनिग्गहा। इति बहुवचनइतउ क्रोध मान माया लोभ रूप चत्तारि कपाय तीहं तणा निग्गह ४ लीजई । 'इय चरणमेयं । इसा भणनइतउ सवहीं नइ मीलनि कीधइ हूंतइ सत्तरि भेद चरण तणा हुयई । इसउ अर्थे । इति चरण सत्तरी भेदा। 8570) अथ करण सत्तरी लिखियह। पिंडविसोही ४ समिई ५ भावण १२ पडिमा १२ य इंदिय निरोहो ५। पडिलेहण २५ गुत्तीओ ३ अभिग्गहा ४ चेव करणं तु ॥ [८२१] पह नउ अर्थ- यति संबंधिया छई उत्तर गुण तीहं नइ प्रस्तावि लिखिउ छइ तिहां इंतउ जाणि- घउ । नवरं इंदियनिरोहु ' पांच इंद्रिय नउ विजउ। सर्व मीलनि करणससरी करण तणा सत्तरि भेद 20 हूयई इसउ अर्थे । अत्र तयु चरणसत्तरी माहि आरिउ छई पुण बली 'तवचरणकरण जुत्तेसु' ईहां तपमहष्णु निकाचित अवश्यवेद्य जि हुयई कर्म तीही तणउ क्षउ तपि करी हुयइ। इसी परि कर्मक्षय प्रति तय रहई प्रधानता जाणाविवा' निमित्तु । तथा च आगम पुर्वि दुविनाणं दुप्पडिकंताणं इत्ता मुक्खो । नस्थि अवेइत्ता तवसा वा झोसइत्ता ॥ [८२२] $571) अथ संलेखनातिचार परिहार रहई करिया वांछतउ इंतउ भणइ ॥ इहलोए परलोए जीविय मरणे य आसंस पओगे। पंचविहो अईयारो मा मज्झं हुज्न मरणंते ।। [८२३] अन आशंशा प्रयोग इसउं सर्वत्रहीं जोडियउं । यथा इहलोकाशंदा भयोगु! माणुस रहई मनुष्य 30 लोकु इहलोकु तेह तणी आशंशा 'चक्रवर्ति हउं पह अनसन तणइ प्रभादि होइजिउं । इसी परि।। देवलोकु तेह तणी परलोकाशंशा । यथा । 'देवु हई होइजिउं' इसी परि २। जीवितव्य तणी आशंशा 'जउ हुई घणउं जीपउं तउ मू रहई घणी प्रभावना हुयई घणी पूजा हुयइमहिमाविरस्याति । इसी परि। मरणशंशा 'मई अगसणु लीधउं मू रहई महिमादिकु काई नहीं तिणि कारणि हिव वहिलउ जउ मरउं तउ रूड' इसी परि मरणाशंशा ।। अथवा अनेरा रहई रूडी महिमा अणसण समइ देखी करी महिमा निमित्तु अणसणु लीजइ ए पुण मरणाशंशा ४। $569) 2 B. drop words between gar भेद। 1570)1 B. जणांविदा । $571) 1 Bb (mits 26 २०५ 5 $572-75). ८२४] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत चकारइतउ कामभोगाशंशा। तत्र शब्दरूप काम कहियई। गंध रस स्पर्श भोग कहियई। यथा। 'एह तप तणइ प्रभावि भू रहई पइलई भयि काम भोग मनोवांछित हाइजिउं।' इसी परि एउपंचविधु ५ अतिचार मू रहई मरणंते जां चरम ऊसासु तेतीही वार म होइजिउ ५॥ $572) तत्र इह लोकशंशा विषइ चित्त तणउ भाई संभूतु मातंगऋपि दृष्टांतु । परलोकाशंशा विपइ अनामिका दृष्टांतु ललितांग देवदर्शनानुरागि जिणि नियाणउं देवी भाव विषद कीधउं । कामभोगा- शंशा विपद नदिपेण कथा। 8573) जीविताशंशा' मरणाशंशा विपइ धर्मघोप धर्मयश इसा नामहं करी प्रसिद्ध छई मह- ऋपि तीहं तणी कथा लिखियइ । ईही जि भरतक्षेत्र माहि कौशांबी नामि नगरी हूंती । तिहां अजितसेनु नामि राजा । धारिणी नामि राणी । अनेरइ वरसि बहुश्रुत गुणविश्रुत धर्मवसु इसई नामि आचार्य संजमगुण समाहित तिणि नगरी वृद्धायासि रहिया । तीहं तणा वि शिष्य एकु धर्मघोपु बीजउ धर्मयशु । बिहुं तीहं महासत्तहं 10 संलेखना करिया आरंभी । तिहां विगतभया इसइ नामि यथार्थनाम' प्रवर्तिनी हूंती। तिणि संधु पूछी करी अणसणु लीधरं । चमत्कारकारिणी तेह रहई प्रभावना संघि करावी । तिणि देवलोकि गई डूंती पुनरपि तेह तणा कलेवर रहई सज्जनानंदकारिणी पूजा पौरजनह करावी । सु पूजाडंबरु 15 देखी करी धर्मघोषु ऋपि मन माहि चीतवइ, 'धन्य धन्य ए प्रवर्तिनी । जह जीवतीही मृतही रहई इसी प्रभावना हुई। एह पुरी माहि किम हउं पुण' बडो अणसणु करउं तउ मू रहई पुण इसी प्रभावना हुइ' । इस चीतवी करी धर्मघोपि अणणु लीधउं। 8574) बीजउ धर्मयशा मुनि चीतवइ ‘लोकि जाणाविद' किसउं छइ ! हां आपहे एकांति 20 जाई साधना करउं॥ तथाच भणितं- किं परजण बहु जाणावइ वरमप्पसक्खियं सुकर्य । इह भरहचक्कचट्टी पसन्नचंदो य दिटुंता । [८२४] इसउं चीतवी करी गुरु नी अनुमति ले करी उज्जयिनी अनइ यच्छगा नदी अंतरालि गिरिकंदरि जाई करी पादपोपगमनि अनशनि रहिउ । जिम सिंहु निर्मीकु हुयइ तिम थाई एकाकी सुस्थिरचित्तु इयउ'। एतलइ प्रस्तावि उज्जयिनी नगरीमदन चंद प्रद्योतनंदनु धारिणी कुक्षिसंभवु पालक इसइ नामि अवनिपालकु हूयउ । तेह नउ लहुडउ भाई गोपालु इसइ नामि युवराजा । लघुकर्म भावइतउ सु सुगुरु पादमूलि दीक्षामहणु करइ । पालक तणा अवंतिवर्द्धन राप्यर्द्धन इसां नामहं करी विख्यात वि पुत्र हया 125 ति पुत्र राज्य अनइ यौवराज्यि थापी करी पालकि पुण दीक्षा लीधी । धारिणी नामि राष्ट्रवर्द्धन तणी भार्या, रूपि करी जिसी कामभार्या हुयइ तिसी, हुई । अयंतिसेनु इसइ नामि तेह तणउ पुत्र इयां'। $575) अनेरइ दिनि उद्यानयनि क्रीडा करिती धारिणी अयंतियर्द्धनि ज्येष्ठि निज नैत्रकौमुदी समानरूप दीठी । तउ पाछइ सकामु थिक' तिकामुखि प्रार्थिया लागउ । धारिणी भणिलं,"महाराज! जे आपणी लाज नहीं तउ किसउं भाई तणी लाज पुन नहीं ?" तउ पाछइ अयंतिवर्द्धनि कामातुरि इंतइ30 आपणउ भाई राष्ट्रवर्द्धनु कूडु करी मारिउ । अथवा कामी किस किस न करई । $571) 2 Note the tolitary crimple where B. anil By. buth drop !! -h - and write पदलद for पहिलइ। 3 Bh. omits. 8573) 1 P. शंसा । 2 P. adds निमिनु । 3.P:-नामि। 4. P. प्रवर्तनी। 5 P. चमत्यारफ-1 6. P. संजना-17. Bh omite 8 bh. हिवडां। FETA) 1 Bh. जाणावियद । P. जाणावित्रद ! 2 P. हभ3 1 3. BH. नामदं । 1 P.हुआ। 5575) 1. Bh. करती। 2. P. पकउ । 3. Blu p. omit, 5 16 पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [5576-77) ८२५ सन्मार्गे तापदास्ते प्रभाति पुरुषम्तापदेपेन्द्रियाणा लजा तासद्विधत्ते पिनयमपि समालंयते तावदेव । भ्रूचापाष्टमुक्ताः श्रवणपथजुपा नीलपक्ष्माण एते यारलीलावतीनां न हृदि धृतिमुपों' दृष्टियाणाः पतन्ति । [८२५] तदाकालि धारिणी गर्भधारिणी' आसन्नमसवाती निज नीलरत्न मर्वस्त्र रक्षाकारिणी राष्ट्रवर्द्धन' नाममुद्रा सहित हूंती नामी करी तेती" जि यार"वेगि करी कीशानी नगरी गई । राय तणी यानशाला माहि रही हुती महामती तीर कन्इ दीक्षा लीधी । दक्षिाविघ्न कारणि गर्भु कहिउ नहीं । पाठ प्रतिनी गर्टिभ जाणिय"तइ प्रच्छन्नवृत्ति स रहागी"। 3576) प्रस्तारि जिम मेरुभूमि करपतम प्रसाइ तिम तिणि पुत्र जाइउ । साध्वी रहइ पुतु अनर्थ 10 जाणी करी जिम कोइ' जाणइ नहीं निम राजगृहागणि नाम मुदापितु पुनु तिणि मेलिउ । प्रभात समर अजितसेनु राजा जिसउ मणिपुज हुयद इसउ म बालकु कातिमतु देखी करी, अपुन उइ आपणी राणी तेह रह रर्पित थिक' पुटु करी नापइ । गूढगर्भा राणी ती इमी परि प्रकाशी' करी पुत्रजन्म महोत्स अजितसेनु राजेढ करावद । मणिप्रभु इसउ' यथार्थ नामु करइ । प्रतिनी पृठी दुनी धारिणी भणइ, मृतु पुनु जाइउ सु हिवडाई जि लासी करी हउ आगी।" $577) अथ पुत्रप्रेम भावइतर राणी सई धारिणी प्रीति करइ । अजितसेनि दियंगति हुतह मणिप्रभु राजा हुयउ। सु अवंतिवर्द्धन, अनुज राष्ट्राईनु रहई, धारिणी तणइ कारणि मारी करी राष्ट्रवर्द्धनु युवराजेंद्र अनई धारिणी विटं दृतउ भ्रम हयउ' इतउ अति वैराग्य भानइतउ भाई नउ पुत्र अवतिसेनु राज्यि बहसाली करी दीक्षा लियइ । अनेरइ दिनि अवतिसेनि उजयिनी नायकि कौगावी नायकु मणिप्रभु दूतमुरि भणापिउ', “म रहई क्रमागतु दडु दे करी मुखिा, निर्भय थिकउ राज्यु 20 भोगवि।" तउ पाछइ' मणिप्रभु भणापइ, “ सव्याजु ताहरउ राज्यु हउ लेमु” इमउ भणी करी तिणि दूतु पाउउ मोकलिउ । तउ पाछइ दूतमुराइतउ सु अवंतिसेनु राजेंद्र साभली करी जिम कलकलतउ धृत जलबिंदुपाति झाल मेल्हइ तिम कोपि करी प्रज्वलतउ हूतउ भिसार मणिप्रम ऊपरि कटकी करइ । त्वरितगति आवी कौशावी नगरी विध्वंसयुद्धि इंतउ स विष्टु गमा वेदु' घाती रहिउ । मणिप्रभु पुण सग्रामसज्ज सुभटबज करी परमुभट तृणसमान मनतउ तर कोट्ट माहि प्रगुण याई रहिउ । 25 तदाकालि नगरलोकु परकटक भयातुरु ह्यउ। निखातोत्सातचिंता करी व्याकुल हुयउ। विहारोच्चार भूमि रहइ सकीर्णता भावइतउ यतिलोकु असमाहितु त्यउ। पदि पदि सयम विरावना आत्मविराधना चावा लागी । तउ पाउइ जिणि धर्मघोषि मुनि अणमणु" कीधर हुतउ तेह रहइ सुररतप सुर संयम वार्ता रहद पठणहारु को ह्यउ" नहीं । जीविताशशी" सु धर्मयोपु मुनि पूजा प्रभावना तणा अभावइतर आर्तध्यानि वर्तमान दूतउ मूयउ"। जिम पापाणु लामिया तिम कोट ऊपरवाढईऊसाली करी लाखिउ। 8.70) B लना। 5 By -युयो। ७ P omits 7 Bu मुसा ! मुखे । 8 P गk-9P राष्ट्रवर्दमानु। 10 P cits नाम-1 11 B omiti 12 Bh !' ज। 13 B. Als-य-later 11 BU राहवी। 8576)1 Bh को! 2 P धारणी । 3 P धा। 4 P प्राशिJ5 P अपितु । 6 B Bh add नामु । $377) 1 P 4312 P omits 4-1 3 P omits following the sentenc-s Hords between तउ पाछह तउ पाछइ। 5 Bh -मारि। bP-गत । 7 B P add परी। 8 B. P समान इतउ मननउ ! 1 has atterwards tried to change-3 of इनउ to mard thus confuset Bh समानइ अवमनतउ । The whole prsage from बिहु गमा अणमणु पौध हुतउ is addel m the margin in Bh 9 Points 10 Bh P-घोष। 11 Bh. अनमणु । 12 P हुउ। 13-शगी। 11 p मूअउ । 15 P परि- 4 B drops 10 $578-80) ८२६-८२७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत २०७ 1578) अथ धारिणी मणिप्रभ' वृत्तातु मूलगी कही करी प्रवर्तिनी रहइ वीनाइ, "ए सहोदर भाई चे अज्ञानभावइतर राज्यकारणि विढई' छइ। जु तुम्हे भणउ तउ उ वारउ । तउ पाउड प्रतिनी अनुज्ञात ती धारिणी साध्वी मणिप्रभ आगइ सर्व स्वरूप कही करी भणइ । “तू रहई वडा भाई सउ युद्ध करिया न वृझिया।" इसी परि भणिउ टूतउ अभिमान लगी जउ निवर्तइ नहीं तर पाउद धारिणी अवतिसेन कन्हइ शीघ्र गई । अवतिसेनि प्रणी करी पूड़ी ही सगल वृत्तातु कहइ । वच्छ! आपणा अनुज लहुडा भाई सउ किसउ झुझु" तउ पाउद सग्राम सरभु मूकी करी मणिप्रभ मिलिया निमित्तु अधतिसनु ससेनु हूतउ चालिउ । मणिप्रभु पुण अवतिसेनु मिलिवा आवतः साभली करी साम्हआविड । जेतीवार प्टिमेलावउ दृय' तेतीवार वे वाहन दूता ऊतरी करी आपणपा माहि दिया माहि जिम पइसणहार हुयइ तिम साईए आविया । महाप्रवेशक महोत्सवपूर्व नगरी माहि आविया । फेतलाई दिवस प्रेमानुबधु वश हूता तिहा रही करी अवती ऊपरि चालिया। $579) तीह ममामनित हूती वतिनी पुण सरसी चाली । मागि जायता टूता वच्छगा नदी नइ तटि कटक यसिया । ति महासती गिरिफदर हतउ ऊतरतउ घडतउ लोकु अस्तोकु' देसी पृडई। रोकमुखइतर धर्मयशामुनि तिहा पादपोपगमान अनसनि वर्तमान साभलइ । तेरे राजेंदर आगइ कदिउ । तउ पाउइ राजद्र' सहित हूती व्रतिनी गिरिकदर पहुती। मुनि नमस्करिउ । महिमा महात करावी राजेंद्र चालणहार हूता व्रतिनी पुण सरिसी तेडइ । तिनी भणइ, अम्हे अनसनी मुनि मूकी 15 करी नहीं आउ" । तउ पाउइ राजेंद्र पुण रहिया। नितु नितु महात्मा रह्इ वादइ, पूजइ । रास, भास, गीत, नाच, नाद', पूजा करावइ । महासती आराधनाऽमतु' पानु करावइ । पचपरमेष्ठि महामनु समरावइ । इसी परि धर्मयशा मटऋपि रहइ निस्पृवृत्ति भाविहिं दूतइ धर्मानुभारि शून्यहिं स्थानि' महिमा हुयउ। समाधि सहित सु महाभागु स्वर्गमुख भाजनु हुयउ । जिणि धर्मघोपि महाप" पूजा तणी स्पृहा कीधी तेह रहइ अपभ्राजना हुई। छिन्नोवरुिद्दपातपत्रिनवपुः कृत्वा मनोप्यस्पृह येन मुनिपुङ्गवेन विदधे मायो व्रतं निस्तुपम् । शून्येभूमहिमास्य धर्मयशसोऽन्यथाऽन्यत्र तु श्रुत्वेति रियतां तदित्यममुमानुचर्गतिं लभ्यताम् ।। [८२६] इति जीवितमरणानना" विपइ धर्मयश कथा, अन्ययविषा व्यतिरकरिप' धर्मघापकथा : 1580) सगरो ई अतीचार योगनय तउ हुयह इणि कारणि याग उद्दिशी योगेई जि करी पटिकमतउ भणा- कारण पाइयस्सा पडियमे पाटयम्स यायाए । मणसा माणसियम्स' सच्चस्स वयाउयारस्म ।। [८२७]] वधपधादिकारकि कायि करी धर प्रतातीचारु कोदए यध' बधादिर अती चाम साह 10 कारहिं जितप कार्यात्मादि अनुष्ठानकारकि करी 'प्रतिझामेत् ' किमर भर्यु' नित्तिजिउ इमी परि। 'यापण' यानि करी यथा 'चाफ त3' परदारगामी त३' इमी परि महमाभ्याम्यान दानादिरूप घर थाणी तिणि करी कधिउ सु वाधिए ताह हर वार्म नि करी यथा मिच्छामियानलक्षण । पाणी तिणि जिकरी 'प्रतिकामन्'सितिजिउ । 781 मुगि। ये 3 II Bhaille पारिी। 5 भावना 16 " सामुदत । 7Pघ3। समारी। F379) 1 Pims Penite 31 राहNDh गी-1 3m " भूगे। B. oinite Ph -गुन । SP महा-1 " पान ! 103 HP-fra (1) 12P-13P omite $350)10 Blare-मा।: RBE 20 . 5 पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [8581-82) ८२८-०३२ तथा 'मणसा' मनि देवगुगधर्मशंकादि दोपि दृपितु छइ मनु तिणि करी फघिउ मु मानसिकु। तेह रहई मनिर्हि जिहादुर चीतविउं' इसी परि शंकापरिणामापन्नु जु छइ आत्मा तलिंदा- परिणतु छइ मनु तिणिहिं करी 'मतिकामेत् ' नियत्तिजिउ 'सव्यस्स वयाइयारस्स' सगलाई विविध ही प्रतातिनार इंतउ पडियामि निवर्त' । सामान्याहं योगययातिचार प्रतिक्रमणु कहिउँ । 8581) हिय विशेयु' करी तेऊ जु योगत्रयातिचार प्रतिक्रमणु कहा- चंदणक्यसिक्खा गारवेसु सनाफसायदंडेसु । गुतीसु य समिईसु य पहिकमे देसियं सव्यं ।। [८२८] चतुर्थपादस्थानि 'जो अइयारो तयं निंदे । इति पाठांतरण ॥ ३५॥ वंदनु चैत्यचंदनु पुण गुरुवंदनु पुण जाणिवउं । व्रतपूर्हि जि द्वादश संख्य स्थूल प्राणातिपात 10विरमणादिक भणियां ति जाणिवां । शिक्षा ग्रहणाशिक्षा आसेवनाशिक्षा लक्षण द्विविध जाणेवी । तत्र सामायिकादिकादि सूत्रार्थ ग्रहणरूप ग्रहणाशिक्षा ॥ यदा :- सावगस्स जहन्नेणं अट्ठय परयणमायाओ । उकोसेणं छज्जीवणिया सुत्तओ ।। [८२९] अस्थओ वि पिंडेसणज्झयणं न सुत्तओ। अत्थओ पुण उल्लावेणं सुणइत्ति नवकारेण विवोहो 16 इत्यादि दिनकृत्य स्मरणलक्षण आसेवना शिक्षा । गौरव जात्यादि मइस्थानक यथा- जाइकुलरुवपलसुयतवलाभसिरी य अट्ठमयमत्तो । एयाई वि य बंधइ असुहाई बहुं च संसारे । [८३०] अथवा -ऋद्धिगारव रसगारव सातगारव रूपगारव च। तत्र प्रभूत स्वजनादि गर्वकरणु ऋद्धिगारखु सु पुण दशार्णभद्रादिकहं जिम इहलोकिहिं लाघव 20 निमित्तु हुयइ। रसमधुरानपानादिक तहिं विपइ लंपटता भावु रसगारखु । सु पुण मथुरामगुप्रमुखहं जिम दुर्गदुर्गतिनिबंधनु मृदुल शय्या शयनादिकहं विपइ राग सात- मारलु । सु पुण शशिराजादिकह जिम दुर्ग नरकाद दुर्गति कारणु । तथा च भणित--- पुरनिद्धमणे जक्खो महुरापंगू तहेव मुह निहसो। बोहेइ सुविहिजयणं विसरइ बहुयं च हियएणं ॥ [८३१] जावासावसेसं जाव य थेवो वि आत्यि ववसाओ। ताव कारजऽपहियं मा ससिराया य सायहिसि ।। [८३२] तर पाछा वंदनव्रत शिक्षागारहं सवहीं विषइ जु अतीचारु । $582) तया 'सला कसाय दंडेसु' तत्र संज्ञा चत्तारि यथा- आहारसंज्ञा भयसंज्ञा मथुनसंज्ञा 30 परिग्रहसंज्ञा। तथा संज्ञा दश पुण यथा- क्रोधसंज्ञा मानसंज्ञा मायामंज्ञा लोमसंज्ञा लोकसंज्ञा ओघसंज्ञा लक्षण छ संज्ञा पाछिलियां चउं संत्रा स जउ मेलियई तउ दश संज्ञा हुयई। $580)3 Bi. निवर्तिः । 5581) 1 Bh. विशेपि ! 2 Bh. omits. $582) 1 Bh. zft i 2 Bh. omits. 25 $583-681) ८३३-८३४] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत २०९ तथा कप निक धातु पाछइ कपियइ चउंगति माहि पांचियई प्राणिया जीव एह माहि । इणि कारणि कपु संसारु कहियइ । तेह तणउं आयुलामु जाहं हूंतउ जीव रहई हुयइ । इति कषाय क्रोध मान माया लोभ लक्षण चत्तारि कहियइं। तथा पुण्यधन तणइ अपहरणि करी जेहे प्राणी जीयु दंडियद ति असुभ मनवचनकायलक्षण त्रिन्हि अनर्थदंड कहियई । अथवा मिथ्यादर्शन मायानिदान लक्षण चिन्हि दंड । तथा गुप्ति अशुभयोग निरोधरूप त्रिन्हि गुप्ति मनोगुप्ति वचनगुनि कायगुप्ति ईह नउ विचारु पूर्विहिं । लिखिउ छइ । 20 समिति ईर्यासमिति प्रमुख पांच तीहं नउ अर्थ पुण पावहिं लिखिउ छइ । चकारइतउ बीजाई सपहीं धर्मकर्महं तणइ विपइ निषिद्ध कर्मकरणादिकहं विपइ वा 'पडिझमे देवसिय सव्वं ॥ एतलां पूर्वोक्तहं कर्त्तव्याऽकर्त्तव्यहं विषइ सव्वू सगलू देवसिउ' दिवसकृतु अजुनु पडिकमि, तेह हूंतउ निवर्त्त । 'जो अश्यारो तयं निंदे' इति पाठांतरि पूर्वोक्तहं चंदनादिकहं विपइ जु अतीचारु सु निंदउँ । आपसाखि10 अयुक्त कीधउं इसी परि निंद। 8583) अथ सम्यक्त्व माहात्म्य दिखालिया कारणि कहइ । सम्मट्ठिी जीवो जइवि हु पावं समायरइ किंचि । अप्पोसि होइ बंधो जेण न निद्धंधस संकुणइ ॥ [८३३] सम्यक् अविपरीतु हाट ज्ञानु जेह रहइं हुयइ सु 'सम्मदिट्ठी' जीव प्राणी कहियइ। सु अनिर्व-15 हतउ हूंतउ 'जइ वि हु' जदपिर्हि निर्वाह तणइ कारणि पापु कृषि करणादिकु काई एकु समायरइ ‘जइ विहु ' ईहां 'हु' शब्द तथापि शब्द तणइ अयि छइ । तउ पाछइ 'हु' किसउ अर्थ ? तथापिहिं पाप- समाचरणिहिं । बीजा छई जि मिथ्यादृष्टि तीहं नी अपेक्षा करी 'अप्पोसि । अस्य एह सम्यग्दृष्टि श्रावक रहई अल्पु स्तोकु बंधु ज्ञानावरणादि कर्म तणउ संबंधु हुयइ। 'जेण न निद्वंधस संकुणइ । जिणि कारण निद्वंधसु निर्दय यिकउ न करई। 5584) ईहां सम्यादृष्टि नी अपेक्षा बीजा मिथ्यादृष्टि कहियई । जिम श्वेत नी अपेक्षा बीजउ कृष्णु कहियइ ति पुण गुणस्थानस्वरूपि भणियह हूंतइ सम्यग् जाणियइ । तिणि कारणि गुणस्थान लिखियई। मिच्छे १ सासण २ मीसे ३ अविरइ ४ देसे ५ पमत्त ६ अपमत्ते ७ । नियहि ८ अनियहि ९ मुहुमु १० वसम ११ खीण १२ सजोगि १३ अनोगिगुणा १४ ॥ [८३४] गुण कहिया ज्ञानादिक तीहं तणा स्थान शुद्धि प्रकर्ष अशुद्धि अपकर्पभूमिभूत आत्मपरिणाम. विशेष गुणस्थान कहियई । ति पुण पूर्व पूर्व गुणस्थान कन्हा उत्तरोत्तर गुणस्थान विशिष्ट विशिष्टतर। शुद्धिप्रकर्ष अशुद्धि अपकर्पता करी हुयई । जइ किमइ को कहइ मिथ्यादृष्टि रहई ज्ञानादिकगुण छई नहीं। पाछइ तीहं रहई शुद्धि प्रकर्षु अशुद्धि अपकर्पु । तेऊ ज स्थान शव तणउ अर्थ किसी परि तीहां घटइ इसउं न कहि । मिथ्यात्यमोहनीय कर्म प्रकृति भेद असंख्यात छई। तीहं माहि एक सर्वनिकृष्ट छइ । 30 एक सर्वोत्कृष्ट छह । तत्र ज सर्वोत्कृष्ट स सर्व कृष्णतम छइ । ज सर्वनिकृष्ट स सर्व शुद्धतर छह । बीजी अंतराल वर्तमान सर्वनिकृष्ट तणी अपेक्षा करी अशुद्ध अशुद्धतररूप छई। तउ पाछइ जे सर्वनिकृष्ट छह तिणि, तेह आगिली प्रकृति छइ अशुद्धा तेह तणी अपेक्षा करी शुद्धि प्रकर्ष छइ। अनइ अशुद्धि तणा अपकर्ष छ । तथा बीजी प्रभृति प्रकृति पुण त्रीजी प्रमुख प्रकृति तणी अपेक्षा करी शुद्धि प्रकर्ष अशुद्धि अपकर्पत जाणिवी । तर पछि मिथ्यात्वि जीवहीं रहई जीई रहहं निकृष्ट मिथ्यात्वप्रकृति तणउ उदर छद तीहं रहई ज्ञानादिगुण शुद्धि प्रकर्षु अशुद्धि अपकर्ष छ। ।। तथा च भणितं- 1559)3 B. पाठांतरं | and drops the rest. $584) 1 B. drops upto तीहं रहई । 25 प.या २७ 5 10 . २१२ पडावश्यकबालावबोधवृत्ति [5590-92). ८४०-८४२ $590) दाप्टौतु' भणइ- एवं अविह कम्मं रागदोस समज्जिय। आलोयंतो य निंदितो खिप्पं हणइ सु सावओ ।। [८४०] 'एवं इसी परि किसउ अथु ! जिम सु बालकु विपमूच्छितु मंत्राक्षराथु अजाणतो इंतउ मंत्राक्षर प्रभावइतउ निर्विषु हुयउ तिम मुग्धजनु जदापहि प्रतिक्रमण सूत्रा) जाणइ नही तथापिहिं एकि के जीव इसा श्रद्धापरायण' हुयई जि अजाणताई आपणपउ शुद्ध करई । न पुण सव्वे । इणिहि जि कारणि अतिप्रसंगनिपेध निमितु 'सु सावओ खिप्पं हणइ' न पुण श्रावकमा इस कहि। इसी परि दाप्त भावना करी हय गाथा. क्षराधु लिखियइ। 'एवं अविहमिति स विप वालक निर्विप भवन जिम । श्री गौतमस्वामि श्रीसुधर्मस्वामि नाम श्रीगणधरदेव विरचित सलक्षण सूत्राक्षर महाप्रभाववाइतउ अष्टविधु ज्ञानावरणीयादिकु कर्म 'रागदोस समज्जियं रागद्वेपहं करी उपाजिउं। दिन समइ अनइ रात्रि समइ गुरु आगइ आलोयतउ वनि करी प्रकासतउ। किसर अर्थे । जिम वालकु कार्यु अकार्यु बोलतउ हूंतउ काई विमरसइ नहीं जु काई मन माहि हुयइ सु कहइ तिम जु पापु जिम कीधउं हुयद सु पापु तिमहीं जि कहइ, गुरु आगइ प्रकाशइ । 15 कथनीयमिदमकथनीयमिदं । इसी परि विमासइ नहीं। तथा 'निंदतो' आपणा आत्मा आगइ ' हा दुद्रुकयं, हा दुगु चिंतियं अणुमयपि हा 'दुहु' इत्यादिकि क्रमि करी निंदतउ शोचतउ । 'सु सावओ' सु आवकु प्रकृष्ट गुणविशिष्ट गृहस्थु न पुण नाम श्रावकमात्रु । प्रकृष्ट गुणविशिष्ट पुण सु जु पदस्थान युक्त हुयइ । छ स्थानक पुण ए कहियई । यथा- कृतव्रतकर्मा १, शीलवान २, गुणवान ३, ऋजुव्यवहारी ४, गुरुशुश्रूपाकर ५, प्रवचनकुशलु ६॥ 20 तथा च भणितं- कयवयकम्मो १ तह सीलवं २ च गुणवं ३ च उज्ज ववहारी ४ । गुरुसुस्मूसो ५ पवयणकुसलो ६ खलुभावसत्ति ॥ [८४१] क्षिषु शीघ्र हणइ निस्सारु करइ इति गाथाक्षरार्थः । 8591) अब अष्टविधु कर्म कहिउँ सु पुण कहिया पारखइ जाणियह नहीं तिणि काराणि संक्षेपिहि मुग्धजन जाणाविवा कर्मविचारु लिखियइ- कीरइ जओ जिएणं मिच्छत्ताईहिं चउगइगएणं । तेणिह भन्नइ कम्मं अणाइयं तं पाहेणं ।। [८४२] देव मनुष्य तिर्यंच नरकगति लक्षण चत्तारि गति, तिहां वर्तमानि जीवि प्राणियह मिथ्यात्वादिकहं, हेतुहं करी जिणि काराण कीजइ तिणि काराणि । इह किसउ अर्छ ! जिनशासनि कर्मु कहियइ, सु पुण 30 वीजांकुरु जिम प्रवाहि करी अनादि किप्तउ अथु ! जिम बीज इंतउ अंकुरु अंकुरु हूंत धीज़ हुयइ इसी परि अनादि छन्, तिम पूर्व कर्म लगी मंसारु' हुयइ मंसार लगी कर्मु हुयद। इसी परि अनादि कर्म छ।। एर जु अधु भणिउ 'अणाइयं तं पचाहणं' । तेह कर्म नउ बंधु चतुर्विधु हुयइ । यथा- 8592) पगइबंधो ठिइबंधो अणुभागबंधो पएसबंधो तत्थ पगइबंधो अविहो । तंजहा- नाणावरणीयं १, दसणावरणीयं २, वेयणीयं ३, मोहणीयं ४, आउयं ५, नामं ६, गोयं ७ 35 अंतराईयं ८, मूलभेया इमे, पर्सि उत्तर भेया । तंजहा- नाणावरणीयं पंचयिह-तंजहा- $590)1 i.e दृष्टात। 2 B $591) 1 Bli. adds, in the margin, seyi T - -विजिय।४i. निंदता । Bh4 श्रद्धानपरायण, 5Bh. मुथयार।
5 $503-600) श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत मइनाणावरणाय, सुयनाणाधरणीय, ओहिनाणावरणीयं, मणप्पज्जवनाणावरणीयं, केवलनाणावरणीयं। $593) दसणावरणीयं नवविहं तंजहा-चक्खुदसणावरणीयं, अचक्खुदंसणावरणीयं, ओहिद- सणावरणीयं, केवलदसणावरणीय, निद्दा निद्दानिद्दा पयला पयलापयला थीणद्धी । $594) चेयणीयं दुविहं, तंजहा सायवेयणीयं असायवेयणीयं । 8595) मोहणीयं अट्ठावीसविहं, तंजहा- तत्र-दसणमोहणीयं तिविहं, मिच्छत्तं सम्ममिच्छत्तं सम्मत्तं च, चरित्रमोहीयं दुविहं कसाय चारित्रमोहणीय नोकसाथ चारित्रमोहणीयं । तत्थ कसाय चारित्रमोहणीयं सोलसविहं तंजहा- अणंताणुबंधि कोहकसाय चारित्रमोहणीय, अप्पच्चक्खाण कोहकसाय चारित्रमोहणीयं, सपच्च- क्खाण' कोहकसाय चारित्रमोहणीय, संजलण कोहकसाय चारित्रमोहणीयं ४, अणंताणुबंधि माणकसाय 10 चारित्रमोहणीयं, अप्पच्चक्खाण माणकसाय चारित्रमोहणीयं, पच्चक्खाण माणकसाय चारित्र- मोहणीय, संजलणमाणकसाय चारित्रमोहणीयं, ८ अणताणुबंधि मायाकसाय चारित्रमोहीयं, अप्पच्चक्खाण मायाकसाय चारित्रमोहणीयं, पच्चक्खाण मायाकसाय चारित्रमोहणीय, संजलण मायाकसाय चारित्रमोहणीयं १२, अणताणु लोभकसाय चारित्रमोहणीयं, अप्पच्चखाण लोभकसाय चारित्रमोहाय, पच्चक्खाण लोभकसाय चारित्रमोहीयं, संजलण लोभकसाय चारित्रमोहणीयं १६ । 15 नोकसाय चारित्रमोहणीयं, नवविहं तंजहा- हास नोकसाय चारित्रमोहणीयं, रति नोकसाय चारित्रमोहणीयं, २ अरात नोकसाय चारित्र- मोहणीयं ३, भय नोकसाय चारित्रमोहणीयं ४, सोग नोकसाय चारित्रमोहणीय, दुर्गच्छा नोकसाय चारित्रमोहणीयं, स्त्रीवेद नोकसाय चारित्रमोहापाय, पुरुषवेद नोकसाय चारित्रमोहणीयं ८, नपुंसक वेद नोकसाय चारित्रमोणीयं ९ । $596) आउयं चउब्विहं तंजहा- नरयाउयं, तिरियाउयं, मणुयाउयं, देयाउयं, ४ । 8597) नामं बायालीसविहं तंजहा- गइनाम १, जाइनामं २, सरीरनामं ३, अंगोयंगनामं ४, विहायोगतिनामं ५, बंधणनाम ६, संघयणना ७, संठाणनामं ८, संघायणनाम ९. फरसनामं १०, रसनामं ११, गंधनाम १२, वमनाम १३, आणुपुव्वीनामं १४, अगुरुलहुनामं १५. उवधायनामं १६, पराघायनामं १७. आयवनाम १८, उज्जोय- नामं १९, उस्सासनामं २०, निम्माणनामं २१, पत्तेयसरीरनामं २२, साहारण सरीरनामं २३. तसनामं २४. थावरनामं २५, सुभगनाम २६, दुभगनाम २७, सूसरनाम २८, दूसरनाम २९, सुहनामं ३०, असुहनामं ३१, सुगुमनाम ३२, बायरनाम ३३, पजत्तनाम ३४, अपजत्तनाम ३५, थिरनाम ३६, अथिरनाम ३७, आइजनाम ३८. अणाइजनाम ३९, जसनामं ४०, अजसनामं ४१, तित्थयरनाम ४२। 18598) गोयं दुविहं, तंजहा उच्चगोयं१, नीचगोयं २। 8599) अंतराइयं पंचविहं, तंजहा- दाणंतराइयं र, लाभंतराईयं २, भागतराइयं ३, उपभोगतराइयं ४, पीरियंतराइयं ५, । पगइ. 20 30 बंधो संमत्तो। $600) अह ठिइबंधो भन्नइ -- नाणावरणयिस्स दंसगावरणीयस्स वेयीयस्स अंतराईयस्त 33 तीसं कोडाकोडीओ सागरोवमाणं । उक्कोसा ठिई पनत्ता - मोहणीयस्त मत्तरि सागरोवम कोडाकोडीओ 5595) 1 Bh. omits स-1 10 पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [$601-602) ८४३-८५४ नामस्स गोयस्स य वीस सागरोवम कोडाकोडीओ आउयस्स तित्तीसं सागरोचमा पुटयकोडी तिमाल. सहिया । नामगुत्ताणं जहन्ना ठिई अहमुहुत्ता येयीयरस बारसमुहुत्ता अंतोमुहुत्ता सेसाणं । ठिइबंधी सम्मत्तो। सुभासुभकर्मपुद्गलेसु जो रसो सो अणुभागो बुच्चइ । तत्यसुभेमु महुरो रसो, असुभेसु अमहुरो 5 रसो, तस्स बंधो अणुभागबंधो। अणुभागबंध विचारु गहनु छइ तिणि कारणि विस्तरी करी लिखिउ नहीं। अणुबंधो सम्मत्तो। 8601) पएसा कम्मवग्गणा, खंधा तीहं तणउ बंधु, जीवप्रदेसहं सडं वह्नि लोह संबंध जिय अथवा खीर नीर संबंध जिम जु एकरूपता भवनु सु प्रदेसबंधु कहियइ । तथा च भणितं-- जीवकर्ममदेशानां यः सम्बन्धः परस्परम् । कृशानुलोहवद्वतोस्तं वन्धं जगदुर्बुधाः ॥ [८४३] सु पुण स्पृष्ट वद्ध निधत्त निकाचित करणभेदइतउ चतुर्विधु हुयइ । समूहगत सूचिका समवाय जिम स्पृष्ट कर्मबंधः । वरकबद्ध सूचिका संबंधबद्ध कर्मधः । वर्षातरित दवरकबद्ध सूचिका संबंध. वनिद्धत्त कर्मबंधः । अग्निध्मात सूचिका समवायमेलवनिकाचित कर्मबंधः । अथवा कोरी भीति ऊपरि 16चूर्ण पूर्ण पुट्टलिका खोटियइ तउ चूर्ण तणउ परागु भीति लागद तिम जीवप्रदेसह अनइ कर्मप्रदेश रहई जु संबंधु हुयइ सु स्पृष्ट कर्मबंधु कहियह १ । भीनी भीति' चूर्ण पुढलिका पखोडणि कीधइ हूंतइ भीति सूकी हुंती जु चूर्ण संबंधु भीति रहई तेह सरीखउ जीयप्रदेस कर्ममदेस संबंधु जु जुयइ सु बद्ध कर्मबंधु कहियइ २। छोह टीप सरीखउ जीवकर्म प्रदेसहं रहई जु संबंधु सु निधत्त कर्मबंधु कहियइ. ३ । सर्व घोल छोह सरीखउ जीवकर्म प्रदेसहं रहई जु संबंधु सु निकाचितु कर्मबंधु कहियइ ४ । एउ सगल पूर्वभणितु संक्षापाप्रदेशबंधु कहियइ । एह तण सविस्तरु स्वरूपु गहनु छइ तिणि काराण लिखिउं नहीं । 'पएसबंधो सम्मत्तो'। इति संक्षेपिहिं कर्म तणउ विचारु लिखिउ छइ । जु को विस्तरि करी कर्म विचारु जोयइ तिणि कर्मग्रंथ पही, गुरु कन्हइ वखाणाबी, अर्थ हिया माहि अरधारी करी सदा चीतविवउ । अनेराई श्रद्धा 25 नवंतह भविकलोकहं आगिलई गमई सुनिश्चित्तु जाणतां {तां कहिवउ । संशइ हूंतह पुण फहिवउ नहीं. मिथ्यात्व प्ररूपणा भयइतउ । F602) अथ 'एवं अविहं ' इत्यादि गाथा करी जु अर्थे कहिउ सोई जि अर्थ विज्ञपि करी। 20 30 फयपावो वि मणूसो आलोइय निदिओ गुरुसगासे । होइ अइरेगलहुओ ओहरियभरुव भारवहो । [८४४] 'कय पायोगि' ईहां 'अपि ' नन्दु अकृत पाप रहा संग्रहार्थं । तर पाच इमउं अधु-जिणि थोडउं स पापु कधि हुयइ सु जिम 'अनुदरा कन्या' इसइ भणियह उदर पाबह कन्या गमिया । म पुण संभव नहीं तिणि कारणि 'तुच्छोटराकन्या' गमिया तिम मंसारि प्राइहि अकृतपाप पुरुप समयद नहीं। पाच अकृतपापु इमद भणियई तुच्छापु पुरुप लामइ । तर पार न पुण अकृतपापु तुष्छपाप 35 पुरुष कृतपापु घिरचित प्रचुरपापु पुरुषु पुण गुरुमगामि आलोचितु । किमड अधु ! जिम पापु कीधई 601) 1 Bb. adds निणि । 2 B. omits, 602) I Bh. मणिद। 2 Bाही।
r03-605) ८४५ ८४७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत २१५ हुयड तिमरिं जि जे फिमइ कृतालोचनु हुयइ । तथा आपणी मावि निंदितु किसउ अर्थ ' 'हा दुटु कय' इत्यादि प्रकारि करी कृतात्मनिंदनु हुयइ। तउ जिम 'ओहरिय भरुव्य भारवहो'। किसउ अर्थ ? 'भारवटु' मणियइ भार ऊपाहणहारु पुरुषु । 'ओहरियभरो' किसउ अर्ध ' मुक्तभारु हूतउ 'हो' हुयइ, किसउ हुयइ ? 'अइरेग लहुओ।' अति हलयउ हुयइ, तिम श्रावक पुण पापभार रहित हूंतउ अतिरेकलघु । अति हलयउ तुबक जिम ऊर्द्धगामी हुयइ । अत्र 'मणूसो' ईहा मनुष्य ग्रहणु मनुष्यही जि रहद प्रति 5 कमण योग्यता जाणाविवा निमित्तु कधिउं । 8603) अथ पकायारभवत ही श्रावक ही रहइ आवश्यकि करी मुक्ति हुयइ । इसा अर्थ . प्रकटिवा कारणि कहइ-- आवस्सएण पएण सावओ जइ वि बहुरओ होद । दुक्खाणमंतफिरियं काही अचिरेण कालेण ॥ [८४५] 10 श्रावकु गृटी 'जइ वि बहुरओ होइ' जदपिहिं बहुपाप कर्मारभु हुयइ । तथापिहिं 'सामाइय चउवीसत्यो वदण' पडिकमण काउस्सग्गो पञ्चक्ताण' इत्येवरूपु जु छइ छन्चितु भारावश्यकु तिणि करी, न पुण दंत मुख क्षालनरूपु उइ द्रव्यावश्यकु तिणि करी 'दुक्खाणमंत किरियमिति। सारीर मानस रक्षण छइ दुक्रा कष्ट तीद नीं 'अतकिरिया' विनासु। 'काही अचिरेण कालेणेति । अचिरि थोडइ कालि समद करी करिसिह । दुकरा नी अतकिरिया मुक्ति कहियई । तेह रहद अनतम त ययारयातु चारिनु 15 परपरा हेतु एउ आवश्यकु पुण हुयइ जिम श्रेष्ठि सार्शन रहइ एयउ । 8604) अथ जि के वीसरिया छइ अतीचार तीर रहद पटिकामिया निमित्तु काइ- आलोयणा बहुविहा नयसंमारिया पडिक्मणकाले । मूलगुण उत्तरगुणे तं निंद तं च गरिहामि ॥ [८४६] एक दिवस मारि अथवा रात्रि माहि जु जु वस्तु इद्रिय मनोभिरामु अथवा अणभिरामु जीवु० देसर सामलइ अणुवइ । तेर तेर यस्तु विपइ आर्तध्यानदिध्यानयस इतउ जेतला विकल्प कल्पद तेतला पली चलतासाभरइ नहीं। अत आर- आलोयणा घटुविहा । आलोचनीय गुरु आगइ प्रकाशनीय पापस्थान बाहुविध प्रभूतप्रकार ति पुण मूलगुण पाच अणुव्रत उत्तरगुण प्रिन्हि गुणग्रत चत्तारि शिक्षाप्रत ती नद रिपा पदिकमणकालि आलोचनादि निंदा गरिहायसरि सांभरी नहीं नित्ति आवी नहीं। चित्तशून्यतादि प्रमादयसइतर त निंद त च गरिहामि । पूर्ववत् । F6) • एवं इसी परि प्रतिक्रमण कारकु आलोचना निंदा गरिता करी धर्माराधना निमित्तु कार करी अभ्युत्थत हतउ । 'तस्स धम्मस्स केयलि पर तस्म' इसई मन मारि परत एतउ माय मगल गk 30 अन्मुट्टिओमि आराहणाए विरओ मि बिगहणाए । तिविहेण पडितो वंदामि निणे चव्धीम।। [८४७] फेरिपदाता मशभापित तेह धर्म, किमा ! भारमधर्म तणी आराधना पूर्णलाभु ता निमित्त भन्दिउ भरिया उपमना की गिधना मनाउ यिरत नियनिंग । तिपिणि पटिकतो' पनि मन पगन काय स्मण 603) Itemitr ' पाtrrayen IDEArt 10 पदावश्यकवालाबांधवृत्ति [5606-608) ८४८-८० करण तिमि तिरिहि करणि करी पडिकंतु प्रनिफ्रांतु पापकर्म तउ निवृत्त 'यंदामि जीण चउरीम ति । जिन मपमादिक श्री महावीररायमान चाउचीस यांद इति अंतभाव मंगलं । तथा च भणिस-मंगलादीनि मंगलमध्यानि मंगलांतानि शाखाणि प्रेयस्कराणि भवति-- इसी परि भारजिन यांदी करी स्थापनाजिन चंदना निमित्तु मणइ-~~ जाति चेहयाई रद्देय अहे य तिरिय लोए य । सवाई ताई बेटे इह संतो तत्थ संताई ॥४४॥ मुगमा [८४८] नवरं रह संतो होतउ उ तत्थ संताई तितां त्रैलोक्य माहिएता मेतलां चैत्य अर्द्धलोकि अधोलोकि तिर्यग्लोकि छई तेतला सत्य यांदउँ । 5606) अन प्रस्तावइतउ प्रैलोक्यगत चैत्यसान्या विवरया च स्तवनि करी लिखियह- श्री नपभवर्द्धमानकचन्द्राननगरिपेण्यनिनचंद्रान् । नद्भवनाविम्यमानानुपीनननप संस्तीमि ।। [८४९] भानपनिवानमन्तरतारकर्वमानिकालयेषु वराः । निद्वाराः श्रुनभाणताः प्रत्येकं पञ्चपञ्चसमाः ।। [८५०] जन्माभिपेफभूपा व्यासति सौधर्मनामिकास्तास्तु | मुखमण्डपादि मण्डपमणिपीठस्तूपवद्वाराः॥ [८५१] स्तूपे स्तूपे दिशि दिशि प्रतिमकै कास्तिस्तदनु पीठगती । धर्मध्वजचैत्यतरू प्रवरजला नदनु पुप्फारिणी ।। [८५२] 5607) भवनपतीनां मध्ये माणतोरणफलसकेतनछौ। चत्यानि सन्ति कोट्यः सप्तदासप्ततिलक्षाः ।। [८५३] निद्वाराणि सुरत्नस्तम्भसहस्रोछूितानि चैत्यानि । एपु मुसमण्डपायं सभावदुक्तं श्रुते सर्व ॥ [८५४] द्वात्रिंशदुच्चमारे पञ्चाशयोजनानि दीर्वले । माथिम्नि च पञ्चविंशतिरेतेषां मानममुरेपु ।। [८५५] तन्नेमिप्रमिनानि तु नागादिषु नवसु तानि भणितानि । तन्मध्ये प्रत्येक प्रतिमा अष्टोत्तरं च शतम् ।। [८५६] पष्टिः सभासु पञ्चसु विशं गतमस्ति निनदेवे । भवने भवने वन्दे प्रतिमानां शतमशीत्यधिकम् ।। [८५७] व्यधिकानि च दशकोटी शतानि सैफोननवति कोटीनि । लक्षाणि पष्टिमेवं नमामि भवनेषु पिम्बानाम् ।। [८५८] 8608) क्रोशाधिक पड्योजन पृथूनि तद्विगुणितायतानि तथा । नवयोजनोन्नतानि व्यन्तरनगरेषु चैत्यानि ॥ [८५९] निमुखान्यामिनानि पुनर्गदन्ति चैत्यानि पूर्वमुनिषभाः । ज्योतिय॑न्तरकाणां सुराजधानीषु चेशि ।। [८६०] 8605)1 B_B सथो । 2 B_Bh सथा- 8607) 1 BBb क्लस 11 ९ क्ला । 20 20 80 [८६१] [८६२] 5 [८६३] { ८६४] [८६५] 10 [८६६] [८६७] (609-11)८६१-८७६ ] श्रीतरुणमभाचार्यकृत ज्योतिफेषु विसंख्या जिनालयाखिदशमालया महिताः। तेष्वप्यसंख्यसंख्याः संख्यावद्भिः स्तुताः मतिमाः ॥ $609) दशकल्पनिवासीन्द्राश्चत्वारिंशच्च लोकपालसुराः । शक्रेशानमहिन्यः पोडश तद्राजधानीषु ।। द्विर्दश भवनपतीन्द्रास्तद्देव्योष्टादशोतरं च शतम् । तदशीति लोकपालास्तेपामपि राजधानीः ।। नन्दीश्वर रुचकादिपु शतद्वयं चतुरशीति संयुक्तम् । स्वविमानभुवनजिनगृहसमानमंचामि चैत्यानाम् ।। नन्दीश्वरे द्विपञ्चाशद्रुचके कुण्डले च चत्वारि । योजनशतपञ्चाशद्वासप्तति दीर्घपृथुलोच्चाः ।। जिनभुवनपटिरपा चतुर्मुखा तदपरे' निमुखा । उभयत्र प्रतिवक्त्रं मुखमण्डप मुख्यपट्कं च ।। त्रिमुखे चतुर्मुखेपि च चैत्ये वन्देऽएशतमिताः प्रमिताः । स्तूपाश्रितास्तु वको द्वादशपोडश यथासंख्यम् ।। 6610) प्राच्यां सप्तविंशतिरर्चा ऋषभस्य चान्यतीर्थेगाम् । अन्यदिशासु क्रमतस्तथैकशः स्तूपगाः प्रतिमाः ।। मेरुप्वशीतिरेका वक्षस्कारप्वशीतिरपरा च । वर्षनगेपु त्रिंशदिशातिरिभदन्तकेपु तथा । चत्वारि चेपुकारा चलेपु मनुजोत्तरे च चत्वारि । द्विशतीमष्टादश या नमामि चैतानि चैत्यानि ।। एतेपामिदमुक्तं ममाणमिह योजनानि पत्रिंशत् । पञ्चाशदर्द्धपञ्चाशदुच्छ्या यामपृथुतासु ॥ 8611) दिग्गनचत्वारिंशत्सु मेरुचूलासु पञ्चसु दीर्येषु । वैताट्येषु च सप्ततिशतं च जम्बूतरावेकम् ॥ तत्परिवेपे नम्वृशिखरिप्यष्टोत्तरं शतं च तथा । तद्वाह्ये वनपण्डे चाटी दिग्विादिगवस्थानात् ॥ अन्येषु नवसु चैतच्छाल्मलिमुरयेषु निसिलमबसेयम् । सात्यधिककादशगतानि चैत्यानि कुरु दशके ।। काञ्चनगिरिपु सहस्रं विशती साशीतिरस्ति कुण्डगता । विंशतिरिह यमकस्था सुत्त्ववान्यगा सेव ॥ पमादिषु वाशीतिर्गङ्गादिषु सप्ततिश्च चैत्यानि । स्थानमदशस्थान्यपि समानि मानेन चेपानि ।। 15 [८६८] [८६९] { ८७०] 20 [८७१] [८७२] 25 [८७३ ] [८७४] [८७५] 0 [८७६] $609) 1 B. इसमे । Bih. तदपरेसने। $611) i Bls. omits. I प.भा.१८ b 15 पदायायकवालावयोधवृत्ति [5012-13). ८७७-८८९ चत्वारिंशत्समाधिकचनुचतुः पूर्वदशशतसमुन्चाः । क्रोशायामानांशाई पृथुला चत्यमालेयम् ।। [८७७] पञ्चशती त्रिसहसी चैत्यानां सप्तदगयुता भूमौ । द्वाविंशतिः सहस्रा लक्षचतुर्फ शतद्वितयम् ।। [८७८] साशीति च विम्यानां तिर्यग्लोके मयार्थ्यते भक्त्या । फल्पेपु जिनापासा नन्दीवरचत्पसमतुल्याः ॥ [८७९] 8612) सप्तनयतिः सहस्रावत्यानां चतुरणीतिलक्षाथ । त्रियुक्ताविंशत्यधिकाः मुरलोके नेषु विम्यानाम् ।। [८८०] कोटीशतं द्विपञ्चाशत्कोट्यो लक्षकाचतुर्नवतिः । स सहस्रचतुश्चत्वारिंशत्पष्टयधिकसमशती ।। [८८१] कोटयोष्ट सप्तपञ्चाशल्लक्षाः पञ्चकं शतानां च । चत्वारिंशत्सहितं त्रिभुवन चैत्यावलि बन्दे ।। [८८२] फनकमयी तनुयाष्टिः करचरणनखादिकाः परेऽवयवाः । शाश्वतजिनविम्यानां रक्तादिकवर्णरत्नमयाः ॥ [८८३] मणिपाठोपरि देवच्छन्दः सिंहासनं च तस्योर्ध्वम् । पर्यङ्कासनसंस्था ऋपभसमाः शाश्वत्तमतिमाः ॥ [८८४] पृष्ठे च्छत्रधरार्चा पार्षे द्वे चामरग्रहे प्रतिमे । नागौ भूतो यक्षो कुण्डधरी द्वौ मति प्रतिमम् ।। [८८५] कोटिशतपञ्चदशकं द्विकचत्वारिंशतामिताः कोठ्यः । लक्षाष्टा पञ्चाशत्साहस्री सप्तपष्टिश्च ।। [८८६] चत्वारिंशत्कलिता त्रैलोक्ये शाश्वतीरिमाः प्रतिमाः । नित्यं नमामि भक्त्या पराणि तीर्थान्यपि प्रमदात् ॥ [८८७] प्रातः प्रमोदलकान्ति काययष्टि- स्तोपाखुवाहविमलीकृतदृष्टदृष्टिः। यः स्तोप्यते सकलशाश्वततीर्थराज- स्तोमं गमिष्यति रमां स जिनाधिराजः ॥ [८८८] : इत्थं स्तुताः शुतसमाहितशान्तचित्त- विद्याधरैर्गणधरैरसुरैः मुरैश्च । त्रैलोक्यशावतजिनमतिमाः समस्ता मह्यं दिशन्तु तरुणामयादृशं स्वाम् ।। { ८८९] इति त्रैलोक्यशाश्वतजिनप्रतिमाप्रमाणस्तवनं समातमिति । F613) आठकोडि सत्तापनलाख पांचसई चियाल शाश्वतचैत्य त्रैलोक्यगत एह स्तवन माहि कहियां छई। पनरह कोडिसई बहतालीस कोडि अट्ठावन लाख सत्तसहिसहस्स चियालीसे आगला शाश्वत प्रतिमा सर्व संख्या करी एह स्तव माहि कहीं छई। तर सात कोडि बहत्तरिसय सहस्स मवनपति माहि शाश्वत चैत्य छई। यथा- 5611) Bh. त्रिसहर। 20 25 30 $614).८९०] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत असुरा १ नागा २ विज्जू ३ सुवन्न ४ अग्गी य ५ वाय ६ थणिया य ७॥ उदही ८ दीव ९ दिसा १० वि य दस भेया भवणवासीणं ॥ [८९०] तत्र-असुर निकाय माहि चउसट्ठिलाख, नागकुमार निकाय माहि चउरासीलाख, । सुवर्ण- कुमार निकाय माहि वहत्तरि लाख, वायुकुमार निकाय माहि छन्नवइलास । द्वीपकुमार, दिसाकुमार उदधिकुमार, विद्यत्कुमार, स्तनितकुमार अग्निकुमार नामक छई छ निकाय ती माहि छहत्तरि छहत्तरि । लाख शाश्वत चैत्य छई। एवंकारइ पूर्वोक्त सात कोडि वहत्तरिलाख शाश्वतचैत्य भवनपति माहि इसी परि हुयई । वानमंतर माहि असंख्यात शाश्वतचैत्य हुयई जो इसी माहि असंख्यात शाश्वतचैत्य हुयई । पृथ्वी- तलि त्रिन्हि सहस्र पांचसई सतरह शाश्वतचैत्य भणिया छई। ऊर्ध्वलोकि चउराशीलाख सत्ताणव सहस्स वीसे करी अधिक शाश्वत चैत्य छई। तत्र सौधर्म देवलोकि वत्रीसलाख । ईशान देवलोकि अट्ठावीसलाख। सनत्कुमार देवलोकि वारहलाख । माहेंद्र देवलोक आठलाख। ब्रह्म देवलोकि चत्तारि-10 लाख । लांतक देवलोकि पंचास सहस्स । महाशुक्र देवलोकि चियालीस सहस्स, । सहस्रारु देवलोकि छ सहस्स । आनत देवलोक प्राणत देवलोक विहुं चत्तारिसइं। आरण देवलोक अच्युत देवलोक बिहुं त्रिन्हिसई। हिटिमगे विज्जतिगे एक सउ इगारोत्तरु मज्झिमगे विज्जतिगे एक सर सत्तोत्तरु । उपरिमगे विज तिगे एकु सउ विजय वैजयंत जयंत । अपराजित सर्वार्थ नामसिद्धि नामसु पंच पंचोत्तरेसु पंच सासय 15 . चेयाण । यथा- एवंकारइ पूर्वोक्त चउरासी लाख सत्तार्णवइ सहस्स ग्रेवीसे करीअधिक शाश्वतचैत्य ऊर्द्धलोकि छई। एकि पकि चैत्यि गर्भगृह माहि अट्ठोत्तरुसउ अष्टोत्तरुसउ जिनर्विव छई। एकि त्रिद्वार चैत्य, एकि चतुर चैत्य छ।द्वारिद्वारि स्तूपगत चत्तारिचत्तारि जिनमतिमाछई। पवं समापुण निद्वार छ। द्वारिद्वारि स्तूपगत चत्तारि चत्तारि जिनप्रतिमा छई। एवंकारइ असीसउ असीसउ जिनर्विव भवानि भवनि विमानि विमानि 20 छ । तथा पृथिवीगत पुण जि शाश्वत चैत्य छई तिहां पुण पूर्वोक्त साठि चैत्यगत चवीस सउ चउवीस सउ जिनबिंब छई। बीजे सवितुं पीस सउ यीसउं सर जिनाब छई । एवंकारइ सर्वत्रैलोक्यगत पनरह फोदि सई बइतालीस कोोर्ड अठावनलाग सत्तसहि सहस्स चिया से करी अधिक जिनमतिमा छई । इति संक्षेपिहिं त्रैलोक्य शाश्वतचैत्य जिनपिंव संरस्या कही । विस्तर प्ररूपणा स्तवनार्यहतर जाणिवी। 25 'श्रीपभेति । श्रीमपम बर्द्धमान २ श्री चंद्रानन ३ श्री वारिपेण ४ इसां नामहं करी सर्वह जिनबिंब शाश्वता यांदी करी । तीहं तणां भवन देवगृह । अनइ बिंब प्रतिमा । तीहं तणउं मानु संख्यानु । तेह तणइ अनुकीर्तनि सिद्धांतानुवादि करी ति जिनचंद्र एप हउँ 'संस्तौमि' संस्ताउं कहउँ । 'भवनपती ति। भवनपति व्यंतर ज्योतिष्फ चैमानिक चतुर्विध देवनिकाय निवासह माहि । उपपात १ अभिषेक २ अलंकार ३ व्यवसाय ४ सौधर्माभिधान पांच पांच समा छ । तत्र उपपात समा३० माहि छई उपपाताय्या तीई ऊपरि देय ऊपजह । अभिपेकसमा माहि स्वर्णरत्न सिंहासनोपविष्ट देव राई सेवक देव तीर्थोदक सुगंधजलपूर्ण स्वर्णरत्नफलमहं करी अभिषेक करई । अलंकारसभा माहि नानाविध निज पुण्यानुसार स्वर्णरत्नमुक्तालंकार स्वयांछानुमारि पहिरई । व्यवसायममा माहि रमणीय स्वर्ण- रत्नमय शावत पुस्तक पाना, देय नी स्थिति देव जाणदं । सुधर्मासमा माहि ममा पूरी देव सक्रीया धिपत्यु भोगयई । एक एक समा पूर्गदक्षिणोत्तर द्वारत्रय सहित छन । द्वारि द्वारि मुरमंदपु १, अगदा.. मंटप सहित प्रेक्षामंदपु २, मणिपीठस्तूपु ३, मणिपीठ धर्मध्यजु, मणिपीठ चैत्यतम ५, पुष्करिणी ६, एवं नामक छ छ यस्तु छई। स्तुपि स्तुपि चत्तारि पत्तारि जिनर्षिय धनुदिग्यिमागास्थित छ। सत्यार्या पउ नउ अj n४॥ 5614) भग्नपतीनां मध्ये ति । दमविध पूर्यमणित असुरादिक छ भयनपनि । सहि तर्णा निकाय माहि । मणिमयतोरण मणिमयालम भुंगार सुरणमय प्यादिकर करी उपलक्षित स्लम - २२० पडावश्यकवालाक्वोधवृत्ति [8615461001 शतसहस्त्र । संनिविष्ट विशिष्ट मत्त वारण छाजावलि मकरमुरा सिंहमुस गजमुख वृपभमुख तुरगमुख मृगमुखादि रूपकवर्णकाभिराम' । सातकोडि बहत्तर लाख चैत्यशाश्वतां छई । ति सर्व विद्वार मुखमंड पादिक सभोक्त स्थानक पटू सहित छई ॥६ 'द्वात्रिंशदुच्चभावे' इति । तत्र असुरनिकाय माहि चैत्यप्रमाणु । यथा वीस जायण ऊंचपणि । 5 पंचास जोयण लांबपणि । पंचवीस जोयण पिहुलपणि ॥७ 'तन्नेमीति- तीहं असुरकुमार निकाय माहि चैत्यहं तणउं नेमि अर्छ । तेह समान 'तमि प्रमित' कहियई । 'नागादिपु नवसु' इति । नागकुमार १, विद्युत्कुमार २, सुवर्णकुमार ३, अग्निकुमार ४, वायुकुमार ५, स्तनितकुमार ६, उदधिकुमार ७, द्वीपकुमार ८, दिशाकुमार ९, नामक छई नव भवनपनि निकाय तीहं माहि तमि प्रमित' 10 छई । किसई अधु ! सोल जोयण ऊंचपणि 'तानि भणितानी ति ति चत्य भणियां तीर्थकर गणधरई फहियां ॥ तथा पंचवीस जोयण लांबपणि, सार्द्ध द्वादश जोयण पिहुलपणि छई। तीहं सवहीं माहि अट्ठोत्तरुसउ अष्टोत्तरुसउ जिनप्रतिमा छई ॥८॥ 'पष्टिः सभासु पंचसु' इति । पूर्वोक्त जि छई पांच पांच सभा ती तणां द्वारई बिन्ति त्रिन्हि जि उई स्तूप तिहां छई द्वादश द्वादश प्रतिमा। चार पंचउं साठि ति साठि प्रतिमा । अनद वीस सड 15 किंव जिनमवन माहि। यथा- अट्टोत्तरु गभारा माहि, बारह विध स्तूप त्रय तणां सर्वइ मिलीयां पीसउंसत । अनद साठि सभा तणां इसी परि भवानि भवनि प्रतिमा तण असीमउ यांदउं ॥९॥ अथ भवनपति विच प्रमाणु कहियइ-- 'व्यधिकानि च दशकोटी शतानी'ति । प्रितुं फरी अधिकदा कोटि गई। किमउ अg ! मेरह 20 कोडिसई, गुणनवह कोहि, साठि लाख विक, सर्व भवगगन छई॥१०॥ 5615) अथ ध्यंतर नगरगत चैत्यमानु काहियई । नर जोयण अंचपाण, माईद्वादश गोयण लांवपणि, छ जोयण एकु गाऊ पिटुलपाणि, व्यंतर नगरह माहि चैत्य छई ॥१९॥ 'त्रिमुररानी' ति सुगमा ॥१२॥ ज्योतिप्केविति । ज्योतिनिझाय माहि, “विसंध्या किमत अर्थ! अगंगयात जिनालय छति पुण विदामाला देवनिकाय तेहे 'मरित' पृजित छ। 'पप्यसंग्यसंन्या' । 'अपितु मगुधा आर्थेि । न फेरलं व्यंतरगत असंग्यात छतारं माहि असमय अमीमय जिनप्रतिमा माथि करी जिनमतिमा पुण अमंग्न्यात संग्न्यावंतहं महाघुद्धिमंतर पदितर तुताः जिगड अधु? कथिता ॥३॥ 8616) अथ पृथिवा स्थिती त्य यांदिया । दशको'ति । 'हिदो ति। 'नंदीश्वरे 'नि सौधर्मेद्र १, ईशानद्र २, सनत्कुमारेंद्र ३, मा ४, वहद ५, खांत ६, भाद्र ७, गरमा ८, प्राणतेंद्र ९, अच्युतेंद्र १०, इमा नाम छ दारय नियमादं दम देवलोक तणा दा इंद्र। सीई पाही इंदई तणा चत्तारि चत्तारि लोकपाल मुरदेख्यक चियातीन लोकगाल देशमा जान महिप्य' इति । सौभद्रशानंद ती आठ आठ अपमहिपी आठ मई मोस्ट साहं दाकिणी यथासंग्य दश चियालीम मोलस संन्यात छदै रारधानी निपुण मई मंग्या करी धामहि घाई माहि। १४॥ दिशा पियार दस, धामनन्य भरनपनींद नमरंद दीदर, धागें, मनानं १ घेणुदेवर ५. येणुदालीद, एरिकांतेंद्र, हरिग्मद ८ अनिद्र. भरिमाग, वृजेंद्र ११. F14)1B-TRomite. 3 11 B1 - S616)1 Bh, ormits: Bi. अमिरिया 35 8616) ८९१-८९४] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत २२१ विशिप्टेंद्र १२. जलकांतेंद्र १३, जलपमेंद्र १४, अमितगतींद्र १५, अमितवाहनेंद्र १६, वेलंवेंद्र १७, प्रभंजनेंद्र १८. घोपेंद्र १९, महाघोपेंद्र २०, इसां नामहं करी प्रसिद्ध । अनइ अढारोत्तरस तीहं नी अग्रमहिषी देवी । यथा असुरेंद्रहं चमरवाल बिहुं रहई पांच पांच अप्रमहिपी। बीजां अढारहीं रहई छ छ अनमहिपी। सर्व मीलनि एकुसउ अदारहोत्तरु। तथा ती तणा असी लोकपालदेव । सर्वमीलनि विसई अवारहोत्तर तीही तणी राजधानी हुयई । पाछिली छासठि राजधानी । अनई विसई अद्वारहोत्तर राजधानी ए एफठी 5 कीजई बिसई चउरासी राजधानी हुयई । ति सव्वइ राजधानी नंदीश्वर रुचकादिकह द्वीपहं माहि छई । तीहं माहि जि देवलोक तणा देव तीहं तणी राजधानी माहि चेत्य पुण देवलोक चैत्यसमान । जि भवनपति देव ती तणी राजधानी माहि पुणु जेवडा भवन माहि चैत्य छई तेवड़ाई जि छई । तिणि कारणि कहिउँ 'स्व निमान भवनजिनगृह समानं ' स्व आपणां छई विमान अनइ भवन तिहां छई जिनगृह तीहीं रहई मानि करी समानु 'अंचामि' चैत्यानां सयदुगु चउरासी करी संयुक्तु चैत्यहं तणउं 'अंचामि' भावपूजा स्तोत्र 10 स्तुति करणादिक तिणि करी पूजउ । तथा विद्याधर नरेसर सुरेसर विरचिजमाण छइ दिनकुसुम कुंकुम कर्पूर कृष्णागुरु मृगमद चंदन नाना नैवेद्यादिकहं करी द्रव्यपृजा तेह तणइ अनुमोदनि अनुवदनि रूपि द्रव्यपूजनि करी पुण पूजउं । १६॥ 'नंदीश्वरे' इति-नदीश्वर नामि आउमइ द्वीपि वाचनचैत्य । यथा- पुवदिसि देवरमणो १ निच्चुजोओ य २ दाहिणदिसाए । अवरदिसाइ सयंपभु ३ रमणिज्जो ४ उत्तरे पासे ॥ [८९१] 15 इसा पचनइतउ पूर्वदिशि देवरमणु इसइ नामि देवकां चउरासी सहस्स जोयण ऊंचउ दससहस्स जोयण मूलविक्खंभु अंजनगिरि छइ। एवडा ई जि दक्षिण दिशि नित्योद्योतु इसइ नामि अजनगिरि छई। इसू जु पश्चिमदिशि स्वयंप्रभु इसई नामि अंजनगिरि छइ। उत्तरदिशि रमणिज्नु इसद नामि तेवढोई जि अंजनगिरि छह । चउर्दू अंजनगिरि चउहूं दिशि देवकां लाखु लातु जोयण जउ जाइयइ तउ तिहां लास लार जोयणप्रमाण चंद्रमंडलाकार सहस्स जोयणावगाह चत्तारि पुष्करिणी छइ । वंकारद साल 20 पुष्करिणी। यथा- नंदिसेणा य १ मोहा य २ गोयुम्भा य ३ मुदंसणा ४ । नंदुत्तरा य ५ नंदा ६ सुनंदा ७ नंदिबद्धणा८॥ [८९२] भद्दा ९ पिसाला १० कुमुया ११ वारसी पुंडरीगिणी १२ । पिया य १३ वेनयंती १४ लगती १५ अपराजिया१६॥ नंदिषणा १, अमोघा २, गोस्तुमा ३, सुदर्शना ४, नंदोत्तरा ५, नंदा ६, सुनंदा ४, नंदिवर्द्धना, भद्रा ९, विशाला १०, युमुदा ११, पुंडरीकिणी १०, विजया १३, वेजयंती १४, जयंती १५, अपराजिता १६, दमा गाम करी जाण्यो। तीर सपही पुष्करिपरि एता चउर दिशि पांच पांच मद जायण जउ जाश्यद ति: पांच पांच सई जायण पिछलां लाए लातु जोयण लांबा एक एक भावि करी पत्तारियन- रांट छ। तर पूर्वदिशि अशोकरन १, दक्षिणाशि सतपर्णग्नु २, पशिमदिशि कपकपनु ३ उत्तरदिसि 20 सर्वानुनूतयनु ४ तथा च भणित- पुष्येण असोगवणं दाहिणउ ताण सत्तवनाणं । चंपारणमारणुचरेण सव्वाणुयाणं ।। [८९४] सी मोलही पुकारिणी मध्यि एकु पर दधिमुपु पत्याकाय देवां घउमद्विसाम्स जोयण ऊचाउ दममहस्स जोयण मूलनिग्गंभु पर्यत छापर्वकारर मोट दधिमुख पर्यंत हात पार घरं अंजनागिरि पर्वतां मोल धिमुनरयन ऊपरि एक एक चैत्यमारि करी थीम चैत्य । पा शिदिमि पुष्करिणी अंतगरि विपि रविकर परंता मारम गारम भोयण कंपणि झालीन आकारिता अपरि पुण (८९३] 25 Folo) BIBI लिमि।
5 , पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [5617) ८९५-८९६ एक एक चैत्यभावि करी वत्रीस चैत्य छई। इसी परि वीम अनइ बन्नीस वाचन चैत्य नंदीश्वरि दीववरि छई। रुचकु इसइ नामि तेरमउ द्वीपु छइ। कुंडलु इसइ नामि इगारमा द्वीपु छ । तिहां चत्तारि चत्तारि चैत्य छई। एवं सर्व संमीलान कीघद साठि चैत्य हुयई। ति साठि चैत्य सउ सउ जोयण दीर्घपणि' पंचास पंचास जोयण पिहुलपणि बहत्तरि बहत्तरि जोयण ऊंचपणि छई॥१७॥ 'जिन भवने 'ति-जिनभरन तगी साठि चतुर्मुखा चतुर्दार । वीजा जि के ऊद्धलाकि तिर्यग्लोकि अधोलोकि चैत्य छई ति सर्व त्रिमुख त्रिद्वारू उई । 'उभयत्रे' ति-निमुतिहि, चतुर्मुखिहि । 'प्रतिवक्त्रं' मुसि मुखि । मुखमंडप १, अक्षाटकमंडप सहित प्रेक्षामंडप २, मणिपीठ स्तूर ३, मणिपीठ धर्मध्वज ४, मणिपीठ चैत्यतरु ५, पुष्करिणी लक्षण ६, छ छ पदार्थ छई ॥१८॥ 'त्रिमुखे' इति । त्रिमुरिहि चतुर्मुरिसहि चैत्यि अट्ठोत्तरुसउ अट्ठोत्तरुसउ जिनप्रतिमा वांदर्ड 10 नमस्करलं । स्तूपाश्रिता' इति । स्तूपगत निद्वारि त्यि द्वादश प्रतिमा चतुरि चैत्यि सोल प्रतिमा बांद नमस्कर । 'यथासंख्यं । ॥ अनुक्रमि करी ॥१९॥ 8617) 'प्राच्यामि ' ति । जि के शाश्वत चैत्य विश्व माहि छई तीहं सविडं गभारा माहि पूर्वाभिमुख सत्तावीस श्रीमपम नाम जिनप्रतिमा छई ! दक्षिणाभिमुम्ब सत्तावीस श्रीवर्द्धमान नाम जिन- प्रतिमा छई। पश्चिमाभिमुस सत्तावीम श्रीचंद्रानन नाम जिनप्रतिमा छ । उत्तराभिमुख सत्तावीस श्री 15 धारिपेण्य नाम जिनप्रतिमा छई। एवं सत्तावीम चउकु अटोत्तरु सउ जिनप्रतिमा गर्भगृहगत जाणिधी। तथा तिणिहिं जि प्रकारि 'स्तूपगत ' स्तूप वर्तमान प्रतिमा पुण जाणिवी । किसउ अधु ? पूर्वदिशि श्री. अपमजिनप्रतिमा। दक्षिणदिदि श्रीवर्द्धमान जिनपतिमा । पश्चिमदिशि श्रीचंद्रानन जिनपतिमा । उत्तर दिशि श्रीवारिपेण्य जिनप्रतिमा एक एक जाणिवी ॥२॥ 'मेरुप्पशतिरेके'ति-पकु दीपि विधातुकी वंति, विपुष्करयर द्वीपाण्यं पांच मेरा पर्यत 20 छई! णक पकि मेरुपति चत्तारि चत्तारि वन छई यथा--- भूमीइ भ६सालं मेहलजुयामि दुनि रम्माई। नंदण सोमणसाई पंडगपरिमंडियं सिदरं ।। [८९५] भूमितलि भद्रशालु इमद नामि यनु मेल मुयाल फिमर अथु ! मेगला पन मध्यभाग करियई। तिहां नंदनयन सौमनस्ययन इसो नाम हरी वि यन छ । 'पंढगपरिमंडियं सिहरमिति । पंटयु इमा 25 नामि वनु मेगशिरारि छर।ताहं च भद्रामादिक वनहं मार चार दिशि एक एक चाय भायि करी चत्तारि चत्तारि मैन्य छ । पकारइ एक मेगमानिवद्ध मोर चैत्य र । एवं अन्य मेगवउस संबद्ध एण सोल सोल चैत्य छ। इति मोल पंचर अमी' ही परि पंगमेमगत अमीनत्य यापीपरि कमी चैत्य तणी यक्षस्कारे तिरपरा भेति । महापित क्षेत्र मादि विजयांतराल वनमान गोट यक्षरकार पर्वत पंचमहाविदेहगत मोल पंचउं अनी हानि असी यक्षरकार पर्वत हुँया निहां एक एकत्य भाषि soकरी पीजी असी घेत्या तणी। वर्ष नगेषु त्रिंदादिनि । हिमवन १ महाहिमवन २ पलयानि सह ३ नीलवना य४। सप्पी ५ मिहर्ग ६ पते या महरगिरी मुणेपला ।। [८९६] पूर्णपर-ममुग्लामियमांत सुवर्णमय जोयगमय मनुष्णु रिमांत परंतु भातक्षेत्र पर- भागवती । दिम जोषण ममुन्यु सरगमयु पीरममुरनोमयानु महामांड परंतु इमान क्षेत्र पा. भागवती उमा SHIT) दिदि R B.न।
(618). + 10 15 श्रीतरुणमभाचार्यकृत २२३ पूर्वापरसमुद्रलग्नोभयप्रांतु चत्तारिसई जोयण समुच्चु रक्तरत्नमयु निपधु नामि पर्वतु हरिवर्प- क्षेत्र परभागवत्ती छई। महाविदेहक्षेत्र परभागवी निषध समानु नीलमणिमयु नीलवंतु पर्वतु छई । महाहिमवेत समानु रम्यकक्षेत्र परभागवी रुक्मी पर्वतु छइ । हिमवंत समानु पेरण्यवतक्षेत्र परभाग- पत्ती शिपरी पर्वतु छ।। इति हिमवंत १, महाहिमवंत २, निपध ३, नीलवंत ४, रुक्मी ५, शिपरी ६, इसां नामहं छ वर्ष 'धरे पर्वत जंबूद्वीप माहि बार धातकी खंड माहि छई। बार पुष्करवर द्वीपार्द्ध माहि छई । एवं कारइ त्रीस वर्षधर पर्वत सर्व संख्या करी हुयई । तिहां एक एक चैत्यभावि करी वर्षनगहं वर्षधर पर्वतहं त्रीस चैत्य हुयई । 'विशतिरिमदंतकेषु तथे ति । एक एक मेरु पर्वत विदिशि वर्तमान गजदंताकार चत्तारि चत्तारि गजदंत पर्वत छई ! पंचमेरुप्रतिबद्ध वीस गजदंत पर्वत हुयई। तिहां एक एक चैत्यभाव करी वीस चैत्य गजदंत पर्वतहं हुयई ॥२१॥ "चत्तारी 'ति-धातुकीखंड अनइ पुष्करवर द्वीपार्द्ध रहइं द्विखंडीकरण हेतुक जिसा 'इपु' वाण हुयई इसा सत्याभिधान चत्तारि इपुकार पर्वत छई । तिहां एक एक चैत्यभाधि करी चत्तारि चैत्य छई । मनुजोत्तरे च चत्तारी' ति - मानुपक्षेत्र वलयाकारु छइ मानुपोत्तरु पर्वतु तिणि चउर्दु दिशि एक एक चैत्यभावि करी चत्तारि चैत्य छई । 'मेरुप्वीतिरेका ' ईहां लगी जि के चैत्य कहियां तीहं सवहीं तणी संख्या विसई अढारोत्तर चैत्य हुयई ति ह'नमामि' भावि करी चांदउं ॥ २२॥ 'एतेपामीति- ईह विहुं सई अढारोत्तरही तणउं प्रमाणु इस सिद्धांत माहि उक्तउं कहिउं । छत्रीसजोयण ऊंचपणि, पंचासजोयण लांबपणि, पंचवीसजोयण पिहुलपणि ॥ २३॥ अथ स्थानक दशक चैत्यसमानता निमित्तु कहियइ । $618) 'दिग्गज चत्वारिंशदित्यादि । आर्या पांच ॥ एक एक मेरु प्रतिबद्ध भद्रशालचन वर्तमान गजसमान दिशि विदिशि भावि करी आठ आठ20 दिशि विदिसि रहई प्रभव उत्पत्ति हेतु दिग्गजपर्वत छई। ति सव्या मिलिया आठपंचउँ चियालीस दिग्गजपर्वत हुयई । तिहां एक एक चैत्यभाचि करी चियालीस चैत्य हुयई ॥१॥ 'सुमेरु चूलासु पांच ' पांच मेरुपर्वत संबंधिनी पांच चूला तिहां एक एक चैत्यभाविकरी पांच चैत्य हुयई 'दीर्धेषु वेताढयेषु वे' ति । दीर्घ वैताढय सतरिसउ यथा । साहु सउ विजयगतु भरतैरवतगत दस दस सब्बइ मिलिया सतरु सउ । तिहां तिहां एक चैत्यभावइतर सतरु सर चैत्य हुयई 125 'जंबूतरावक ' ति उत्तरकुरु माहि पृथिवीविकाररूपु जंवू इसई नामि सुवर्णरत्लमउ वृक्ष छइ । जेह नइ नामि जंबूद्वीपु कहियइ । तेह ऊपरि एकु चैत्यु छइ । तेह जंबू नइ परिवेपि पाखतियां अट्ठोत्तरु सड जंबू वृक्ष छई । तीहं ऊपरि पुण एक एक चैत्यभावि करी अठोत्तर सउ चैत्य हुयई। तीहं जंबू बाहिरि परिवेषाकारु बनखंदु छइ । तेह बनखंड माहि दिशिविदिशि एकैकभावि करी आठ चैत्य छई । एवं कारह एक जंबू परिवारि एकु सउ सतरहोत्तरु सउ चैत्यहं तणउं छइ । 'शाल्मलिमुख्येषु निखिलमवसेयं ति 130 एवं इसी परि देवकुरु प्रभृतिकहं माहि शाल्मलिप्रमुख जंबू सरीखा नववृक्ष नवकुरु गत छई जिम उत्तरकुरु माहि ऐशानदिशि जंडूवृक्ष छइ तिम देवकुरु माहि नैऋतदिसि शाल्मली वृक्ष छइ इसी परि धातुकीखंड पुष्करवर द्वीपार्द्ध माहि विवि मेरु प्रतिबद्ध कुरु छइं । एवं आठ ए, वि पाडिलो, सय मिलिया दस कुरु हुयई । तिहां एक एक वृक्षमावि करी आठ वृक्ष ति हुयई । तिहां पुण जंयूवृक्ष जिम सतरहोत्तरस सतरहोत्तरसर चैत्य छई। एवं कारइ कुल दसाक इगारसई सतर चैत्य छई।४॥ २६ ॥ . 35 1618) 1 Bh. ~ दिसि । 2 Bh. orits. चैत्य । 3 D. Bh निसिलमसेयं ।
5 २२४ पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [8618) ८९७-८९८ 'कांचनागरिपु सहस्रमिति-महाविदेह माहि सीता सीतोदा नाम नदी मध्यभाविया देवपुल उत्तरकुर गत पांच पांच द्रह छई ।। तथा च भाणितं-~- सीया सीओयाणं बहुमज्झे पंच पंच हरयाओ। उत्तरदाहिण दीहा पुन्वावरवित्थडाइ णमो । सीता सीतोदा बहुमध्यि उत्तरकुरु माहि सीता बहुमध्यि भाविया पांच द्रह । देवकुरू माहि सीतोदा बहुमध्यि पांच द्रह । तत्र उत्तरकुरु माहि नीलवंतु इसइ नामि छइ गजदंत पर्वतु तेह तणा समीप इंता नीलवंत बहु १, उत्तरकुरुद्रहु २, चंद्रद्रहु ३, ऐरावतबाहु ४, माल्यवंतद्रहु ५, इसां नामहं प्रसिद्ध पांच द्रह छई । तथा देवकुरु माहि विद्युन्धभाभिधान गजदंतपर्वत समीप हंता निपधगहु १, देवकुरु द्रष्ट २, सूरद्रहु ३, सुलसदहु ४, विद्युत्मभद्रहु ५, इसां नामहं प्रसिद्ध पांच द्रह छई। ए दसइ मह उत्तर 10 दक्षिण दीर्घ, पूर्व पश्चिम पृथुल छई। ईहं दसही नहीं हूंता दसे दसे जोयणे पूर्वदिशि पश्चिमदिशि ददश कांचनगिरि छई। सर्य एक महाविदेह माहि विसई कांचनगिरि छई। पांचहीं महाविदेह तणा मेलिया हूंता सहस्र संख्य कांचनगिरि हुयई । तिहां तिहां एक एक चैत्य भावइतउ सहल कांचनगिरिगतु चैत्यह तणउ हुयइ ॥५॥ 'त्रिशतीसाशीतिरस्ति कुंडगता'। साठि सय विजय माहि वि वि नदी छई जेहे करी विजय 15 पखंड नीपजई । ति सव्वइ मेलित हूंती त्रिन्हि सई चीसां महानदीय तणां नीपजई । तथा-पांच महा' विदेह माहि बारबार विजयांतरालगत महानदी छई। बारपंच साठि नदी हुयई त्रिन्हि संई वीसां अनइ साठि, त्रिन्हि सई असी, नदी हुयई तीहं तणा प्रपात कुंड त्रिन्हि सई असी हुयई । तिहां एकेक चैत्यभावइतउ त्रिन्हि सई असी चैत्य हुयई ६। 'विंशतिरिह यमकस्थे ति- देवकुराए गिरिणो विचित्तकडो य चित्तकूडो य । दो जमगपव्वयवरा विडंसया उत्तरकुराए । [८९८] विचित्रकूट १ चित्रकूट इसां नामहं करी प्रसिद्ध देवकुरु माहि बि यमकपर्वत छई। उत्तरकुरु माहि पुण वि यमकपर्वत छई । एवं अपर सर्व देवकुरुत्तरकुरु माहि वि वि यमक पर्वत छह सर्व संख्या करी घीस यमक पर्वत छई। तिहां एकैक चैत्यभावइतर वीस चैत्य हुयई ।। सुवृत्तवैताट्यगासवे ' ति । हैमवत १, हरिवर्प २, रम्यक ३, ऐरण्यवत ४, नाम जंबूद्वीपगत चत्तारि युगलिया नां क्षेत्र छई तहिं माहि एक एक मावि करी वृत्ताकार चत्तारि वृत्तवैताट्यपर्वत छई। धातुकीखंड पुष्करवर द्वीपाद्धंगत वि वि हिमवंत वि बि हरिवर्प वि वि रम्यक विवि ऐरण्यवत क्षेत्र छई। तिहां पुण एकैक वृत्तवैताढ्य भावि करी सोल वृत्तवैताट्य छई । चत्तारि जंपूदीपगत वृत्तवैताट्य अनद सोल धातुफीखंड पुष्करवर द्वीपगत एवं कारद वीस वृत्तवैताढ्य पर्वत छई। निहां एकैक चैत्यभाषा- 30 तउ वीस चैत्य उई।८। 'पद्मादिषु चेति-पद्मद्रहु १, महापद्मद्रहु २, तिगिच्छिद्रहु ३, केसरीष्ट ४, महापुंडरीकदह ५, पुंडरीकदह ६, छ द्रह ए । अनइ स ह पूर्विहिं महाविदेह माहि कहिया, सव्वद मोल दह जंयूपी माहि छई । तथा धातुझीखंड पुष्करवर द्वीपार्द्ध माहि वत्रीसवत्रीस द्रह छई, सय मिलिया असी वह पद्मादिक हुयई तिहां एकैक चैत्यभायइतउ पृथिवाधिकार कमलोपरि वर्तमान असी चैत्य छई॥९॥ A 20 - 25 ।
. . - 18618-620). श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत ૨૨૫ 'गंगादिषु सप्ततिथ चैत्यानी' ति । गंगा १, सिंधु २, रोहितांसा ३, रोहिता ४, हरिकांता ५, हरिसलिला ६, सीतोदा ७, सीता ८, नारिकांता ९, नरकांता १०, रूप्यकूला ११, सलिला १२, सुवन्न- कृला १३, रक्तवती १४, 'इसां नामहं करी प्रसिद्ध चऊद महानदी जंबूद्वीप माहि छ । धातुकीसंद पुष्करवर द्वीपार्द्ध माहि इसां ई जि नामहं अठावीस महानदी छई। सब मिलिया गंगादिक सत्तरि महानदी हुयई तीहं तणां छई प्रपातकुंड तीहं माहि पृथिवी विकार छई कमल । तहिं ऊपरि ऊपरि एकैक । चैत्यभावि करी गंगादिकहं महानदीयह माहि सत्तरि चैत्य हुयई । स्थानक दशकस्थान्यपि 'समानि मानेन चेमानि' दिग्गजचत्वारि ईहां हूंता जि अनुक्रमि करी दस स्थानक तणां चैत्य.कहियां ति सगलाई मानि प्रमाणि करी समान छई ॥२८॥ तेऊ जु समानु मानु कहियइ । 'चत्वारिंशदिति - चऊदसई चियाल धणुह ऊंचपाण, पकु कोसु आयामि लांबपणि, अर्द्धकोसु पिहुलपणि । ए दसही स्थानहं तणी चैत्यमाला देवगृह परंपरा 10 प्रमाणि करी छई ॥२९॥ अथ नंदीश्वरे द्वि पंचाशत् ईहां लगी जि के भूमिगत चैत्य कहियां तीहं तणी सर्व संख्या कहिया। पंचशती' त्यादि । त्रिन्हि सहस्त्रं पांच सई सतरहोत्तर संख्या करी भूमिगत चैत्य हुयई। अय भूमिगत चैत्यविध संख्याकरणपूर्वक अचियई। द्वाविंशतिरि' ति । चत्तारि लाख बावीस सहस्स वि सई असी चिंब । तिर्यग्लोक माहि मई भक्तिमावि करी अचिंयइंपूजियई । अथ ऊलोक चैत्यमानु नंदीश्वरचैत्य 15 समानता करी कहियइ । 'कल्पेषु जिनावासा' इति । सौधर्मादिकहं वारही कल्पहं देवलोकह जिनावासा' जिनभवन । नंदीश्वरि द्वीपि जेवढां पूर्विहिं कहिया तेवढाई जि जिनावास छई ॥३१॥ 15619) अथ देवलोक चैत्यसंख्या कहियइ । 'सप्तनवतिरिति-चउरासी लाख सत्ताणवद सहस्स वीमे करी अधिक जिम पूर्विहिं व्यक्ति करी भणियां तिम सुरलोके ऊर्ध्वलोकि वारेई देवलोके नववेयके पांचे पंचुत्तरे चैत्य छदं । अथ तीही 20 जि चैत्यहं तणा जि छह विच तीहं तणउं प्रमाणु कहियइ ॥२२॥ 'कोटीशतमि'ति-एकु कोडिसउ वायनकोदि चउराणवह लारा चउरासी सहस्स सातसई साठि करी अधिकर्षित्र ऊर्धलोकि सर्वसंख्या करी हुयई ॥३३॥ अथ त्रिभुवनचैत्यसंख्या कथनपूर्वक चांदियई । 'कोटयोप्टे' ति-आठ कोटि सतावन लाख 26 पांचसई चियाल त्रिभुवन चैत्यावलि । त्रैलोक्यवैत्यपरंपरा सर्वमरत्या करी यांदउं ॥ ३४ । 5620) अथ प्रतिमास्वरूपु निरूपियइ । 'कनकमयी' ति-शाश्वतजिनप्रतिमा तणी गाप्रयष्टि कनकमयी जात्य सुवर्णमयी सहामि हिं छई, इसउं नहीं किणिहिं घढी । 'करचरणनखादिकापरेऽवयवा ' इति । 'आदि' शब्दात' धीजाई अवयव जाणिवा । 'रक्तादिक वर्णरत्नमया' इति । आदि शब्दहतउ कृष्णादिक वर्ण जि छई रत्न तन्मय जिसा दुयई तिसा सहजि हि छई । यथा कनकमयी गानयष्ट्रि, लोहिताक्ष रनपरिमेक अंक, रत्नमय नख,30 तपनीयमय पाणिपादतल, रिटरत्नमय रोमराजि, तपनीयमय नाभिचूचक, श्रीवत्स जिला तालु तल, . + 618) 4 Bh. combines सलिला मुवप्रकूला and adds रस्ता as the fourteenth, it may be more appropnatc. It is a later marginal addition In Bh. SBh. स्थान। 5619) 1 Bh. चउरागी। 2 Bh. यार। 5620) 1 Ph. drops words between माविमा3 12 B omits it ।
5 10 15 पटायश्यकपालायत्रोधवृत्ति [1620-621) ८९९-९०४ रिपालमय मधु, मिलायाल' भणियो परपाला तन्मय ओड, रफटिकरानमय दंत, स्टोहिताक्ष रत्न. परिमा कनकमय नामिका, रिष्टरत्नमय अक्षिपन, रिटरत्नमय नेवतारिका, रिएरत्नमय भपाप, यनमयी सपिंपटी, बनवमी केदामृमि, रिटरलमय मरतकोश, एवं इसी परि सयांवयव स्वराप गिद्धांताभिरित माणिय 1621) जि अर्थ मर रतयन लिसियई। नाधिनाथम्प विभु बर्द्धमान, चन्द्राननं सममिनम्य र वारिपेण्यम् । तेपी सनाननगिनायनंना पिम्प- रूपस्वरुपपरिकार्जनमादधामि । [८९९] बिम्बानि पंचगनचापमितानि नेपा- मुत्फपन्ति विमलानि गुसंस्थितानि । पर्यफमासनमितानि पराणि सप्त- हम्नान्ड्रितानि मुदितस्तदहं स्तुवानि ॥ [९००] तन्मूलगात्रलतिका फनकात्मिकास्ति पोलेपटी मवरवजमयी चकास्ति । फेशावनी फनककाम्यमयी प्रशस्ता फेशावरिष्टतररिष्टमयाः समस्ताः ।। [९०१] भूतारिकासिटिकाः फलिरिष्टमय्यः शोणास्मामि फनकाणुमयी च नासा। स्वेच्छात्मकस्फटिकरत्नमयाय दन्ता दन्तच्छदाः परमावद्रुमरम्परूपाः ।। [९०२] स्मशूणि' रिष्ट्रपणिमर्ममयानि निदा- श्रीवत्सतालुनलचूचफनाभिदेशाः। इस्तनमाम्मुजतलावलयव दीपा जात्यप्रतप्ततपनीयमयाच नेपाम् ॥ [९०३) फामांकुशा ललितलोहितलोहिताक्ष- संगम्भितांकमणिगर्भमयाः शुभन्ति । रोमावली वपि रिटमयी वरिष्ठा विभ्राजते भगवतां सुपमा गरिष्ठा ।। [९०४] पृष्ठे समस्ति कलितातपवारणार्चा द्वे पायोर्विमलचामरधारिक ते । 20 25 30 8620) 3 16. श्मथ 14 Bh -प्रबल 1 5 B नाशिमा । 1621) 1 Bh adds अव स्तवन। 21 0 श्म-। 3 Bh श्मश्रूणि।
. 621-623) ९०५-९०७] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत दे स्वर्णकुण्डधरयोः करिणोरपि द्वे , द्वे यक्षयोश्च पुरतो वरभूतयोः ।। [९०५] इत्यं शाश्वतचैत्यविम्बपटलीरूपस्वरूपं मया सूत्रे साधुमतल्लिकाभिराभितः संकीर्तितं कीर्तितम् । येऽदः श्रद्दधते सदाभिदधते तेषां भवत्यंतिके तूर्णं श्रीतरुणप्रभाभिरुचितं श्रेयः परमुत्पुरम् ।। [९०६] ॥ इति शाश्वत जिनविव स्वरूप निरूपकं स्तवनं समाप्तमिति ॥ 'मणिपीठे ति आर्याद्वयं सुगमं ॥ नवरमत्र सर्व प्रतिमापरिकर स्वरूपु कहि छइ ॥३७॥ 8622) अथ सर्व त्रैलोक्यगत प्रतिमाप्रमाणु कहियइ ॥ 'कोटिशते ति । पनरहकोडिसई बइतालीस कोडि अठावनलाखसत्तसछिसहस्स चियालीसे करी 10 अधिक त्रैलोक्य माहि प्रतिमा 'सम' समस्त 'नित्य ' सदा भक्ति करी नमस्कर अनेराई जि के तीर्थ छ ति सगलाई नमस्कर 'प्रमदात् ' अतिसमाधि संपन्न परमानंद वशइतउ ॥३९॥ 'प्रातरिति-'प्रातः' प्रभात समह प्रमोदइतउ समाधि महानंदइतउ 'पुलकांकित' रोमांचित छइ 'काययष्टि' हर्ष रोमांकुरित तनुलता जेह तणी सु 'प्रातः प्रमोद पुलकांकित काययष्टि । पुरुप कहियइ । पुनरपि किस3 'तोपानुवाहे' ति- 'तोयानुवाह' कहियई हर्षानु जलप्रवाह तहिं करी 15 'विमलीकृत ' पवित्रीकृत 'दृष्ट' विकसित 'दृष्टि ' लोचनु जेह तणी तोपासवाह विमलीकृत हृष्ट दृष्टि कहियइ । इस हतउं जु भव्यु जीबु 'स्तोप्यते । स्तबिसिइ । करण रहई ? इत्याह- 'सकल शाश्वततीर्थ राजस्तोम' समस्तशाश्वततीर्थकर विवकदंबु । सु जिनाधिराज तणी 'रमा' लक्ष्मी 'गमिष्यति। लहिसिइ॥४०॥ 'इत्थं स्तुते ति - 'इत्थं ' इणि प्रकारि 'स्तुत ' संकीर्तित कियह । श्रुते' ति - श्रुतु सिद्धांत १० तेह नइ विपक्ष समाहितु सावधानु, इणिहि जि कारणि शांतु कपायोदय रहितु चित्तु मनु जीह तणउं हुयइ ति श्रुतसमाहितशांतचित्त'' कहियई । ति कउणि' ! 'विद्याधरै गणधरैरिति - विद्याचारण जंघा- चारणादिक महऋपि । तथा गणधर गच्छधारी श्रीगौतमादिक अथया गीतार्थ विद्याधर धरणीधर । विधायर गयर रियर हेलफेवलंपुर काउन्ति तेहै अतरै सोनिदेवह कालबहरतुन सोम्य- शाश्वत जिनप्रतिमाः । सुगम ॥ ‘मा दिशंतु तरुणप्रभयादृशं स्वां'। 'तरुण' नवी छइ 'प्रभा । कांति, तिणि करी उपलक्षित 'स्व' आपणी दृष्टि 'मां' मू निमित्तु 'दिशंतु ' दियउं ॥ ११ ॥ ॥ इति शाश्वतचैत्यजिनबिंबमानस्तवनविवरणं समाप्त । 8623) अथ सर्वसाधु चंदननिमित्तु कहह- जावंति केइ साहू भरहेरवए महाविदेहे य । सव्वेसु तेसु पणओ तिविहेण तिदंड विरयाणं ॥ [९०७ सुगमा ॥] नवरं प्रथम संहनान उत्कृष्टपदि । पनरह कर्मभूमि, पांच भरत, पांच ऐरवत, पांच महाविदेह, लक्षण तीहं माहि नयकोडि केवलज्ञानि साधुसंपदा, नवकोहिसहस्स यर ज्ञानदर्शनचरणधर साधु संपदा । जघन्यपदि विकोदि केवलज्ञानि साधुसंपदा, बिकोडिसहस्म बरसाधुसंपदा' कहियई। (622) 1 Dh सातचित्त। 2 Bh कउण as a connection over original कगि । 3 Mss place पुण पउणि after देवह दानवह । 5623) 1 Dh omits वर । 30 5 4 10 . पडावश्यकवालावबोधवृत्ति [5624-627) ९०८-९१० $624) इसी परि सर्व चैत्य सर्व साधु वंदनु करी प्रतिक्रमणकारु श्रावकु आगमिइ कालि मुभु आसंसतउ हूंतउ भणइ। चिरसंचिय पावपणासणिय भवसयसहस्स महणीए । चवीसजिणविणिग्गयफहाइ वोलंतु मे दियहा ॥ [९०८] जिम वीज इंतउ अंकुरु नीसरइ, सूर्य ईतउ प्रभापूरु विस्तरइ तिम चउबीस जिण ऋपम प्रमुख श्रीमहावीरावसान तीहं हूंती कथा नीसरी । तीर्थकर नामोच्चारण गुणोत्कीर्तन लक्षण वचन पद्धति नीसरी'चउवासजिण विणिग्गय कहा ' काहियइ । तिणि करी मे मू रहई दीह अहोरात्र वोलउं जायउं । ज चउवीस जिन कथा किसी छ । 'चिरे'ति-चिरकालि प्रभूतसमा संचितु ऊपार्जिउं जु पापु तेह रह प्रणासिका फेडणहारि । तिणिहिं जि कारणि 'भवसयसहस्स महणाए । भवलक्ष भ्रमणनिवारक । 5625) अथ जन्मांतरिहि समाधिवोधि तणी आशंसा कहह । मम मंगलमरहंता सिद्धा साहू सुयं च धम्मो य । सम्मदिट्ठी देवा दितु समाहिं च वोहिं च ॥ [९०९] अर्हत सिद्ध साधु श्रुतु द्वादशांगु धर्म चारित्रधर्म प पांचह 'मम' मू रहरं मंगल मांगलिक्य. कल्प वर्तई । 'मयं च ' ईहा च कारु छइ तेहतउ न पुण एमू रहई मांगलिक्यद जि छ लोकोत्तम पुण 15 छई, शरणु पुण छई, इसउं जाणिवर्ड । ईहां धर्म माहि श्रुतलाम छदै पुण 'नाणकिरियाहिं मुक्तो इसा पचनतउ ज्ञानक्रिया विहुं मिलियाई जि इंता मोक्षु इसा अर्थ जाणाविया कारणि श्रुतमहणु पृथक कधि । तथा सम्यग्दृष्टिदेय अर्हतभक्त सौधर्मेद्रादिक । अथवा भतुविशति यक्षयक्षिणी लक्षणादित' दिया किस दियउं! समाधि चित्त स्वस्थता कहिया । बोधि भवांतरि सम्यम्त्यमाप्ति स समाधि अना पोधि वि यस्तु दियः । इति गाथार्थः ।। 8626) ईहां शिप्यु पुछर । समाधि दोघि दानषिद सम्यग्दृष्टि देव ममर्थ छ कि नयी ! जा समर्थ नथी तउ प्रार्थना निरर्थक । अथ ममर्थ पर अभय दर भव्य जि छतीही राई ममाधिदोध दिय । अथ इस कहिस' जि योग्य हुई ताही जिरह दिया अयोग्य रह न दियो । तर योग्यता ईजि समाधि बोधि कारणु छन । इस एकांतवादी कार, ग्याहादादी मगरंतु । पत्र-पक एक मय सण एकांति करी यादु एकांतवादु । यथा-योग्यता ई जिनि काजु यामी परि मर्च मयमयता की स्याद्वाद रहईन योग्यता : जि कारण एकांतिर्हि स्नुि योग्यता कारणु हमउं कनिया नया व यावाद मुद्रा सामग्री चै जनका" इति । जिम पट निप्पत्ति विषद माटी रददं चोग्यता इसीही घुमकार पर नायर दयरक दंदादिक सहकारि कारण पुण यांतिम जीव रहदं ममाधि घोधि योग्यता ती विमपिनासकता भावि फरी यक्षांवादिक देव पुण मेतार्यादिक्ष जिम ममाधि धाधिकारण याणि कारणि गम्याष्टि देव तणी प्रार्थना निरर्थक नहीं। 1627) अथ नाहं कारण लगी प्रतिक्रमणु कीजानिकारण पार । परिसिदाणं करणे किमाणमपरणं य पडिरमणं। अस्सदाणे य नहा विचरीपारणाए य॥ [१०] प्रतिपिद्ध नियारित छ मम्यस्य वा कादिक अतीयार असतादिवई तणा धादिक अधारता तणा करणिता हाय म'मार्दिक दिनकृत्य अपरादेपना करणादिक नियम 20 30 5625) | Bh. onuts. 2 Bh. Oils 1626) | Bh. Afr: B अनिता .
. - 5 . $627-631) ९९१-९१३] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत तीहं तणइ अकरणि हूंतइ । तथा 'अस्सद्दहणे -निगोद पुद्गल परावर्तादि सूक्ष्म विचार तणइ असदहाग अप्रत्यइ अतथेति भावि हूतइ विवरीय परुचणाए'य' उत्सूत्रार्थ स्थापना विपरीत प्ररूपणा स पुण मरीचि जिम भूरि भव परिभ्रमण कारण हुयइ । तिणि विपरीत प्ररूपणि अनाभोगादिवशि कीधई ईतइ प्रतिक्रमण करेवउं हुयई। $628) ईहां शिप्यु पूछा-श्रावक रहई धर्मोपदेश देवा नउ अधिकार छइ कि नी ! छई, इस कहां । जिणि श्रावकि गीतार्थ गुरु कन्हा सूत्रार्थं सम्यक् सांभलिउ हुयइ, सम्यग् हिया माहि अत- धारिउ हुयइ, अति सुनिश्चितु कीधउ हुयइ अनइ सदा गुरु परतंत्रु इयइ, तेह रहई धर्मकथन विषइ किसउ नामु अधिकार नथी? पढइ सुणइ गुणेइ य जणस्स धर्म परिकहेइ' इत्यादि आगम तणा अनुवादहतउ तशा चूर्णि माहि पुण भणिउं । 'सो जिणदास सावओ अट्ठाम चउद्दसीसु' उववासं करेइ । पुत्थयं वाएइ ति। 10 $629) अथ संसारसागर परिभ्रमण परायणहं जीवहं रहइं सवहीं जीवहं सडं वैरु संभवइ । तिणि कारणि सर्व जीव क्षामणा निमित्तु भणइ- खामेमि सच जीवा सव्वे जीवा खमंतु मे । मित्ती मे सव्व भूएस, वेरं मज्झ न केणइ॥ [९११] सवइ जीय खभाव जिणि किणिहिं भू ऊपरि वरूयउं की छइ मुहउँ खमउं, कीधउं अकीधरं 15 करीं मन इसउ अथु । अज्ञानतिमिरावृतलोचान हृतइ मई सवहीं जीवह रहई पूर्विहिं पीडा कीधी छन् । सब्बइ जीव मू दुष्ट चेष्टित रहई खमउं खमाकरउं । कोपु मू ऊपरि म करिजिउ । इसउ अर्थ खमा विपइ । कारण कहइ--'मित्ती मे सब्ध भूएसु' सवहीं जीवह सउ मू रहुई मैत्री सुजनबुद्धि ' मज्शन केण । वैरु मू रहई कही सउं नहीं। किसउ अथु ! जि मोक्षलाभ रहई हेतुभूत छइं ज्ञान दर्शन चारित्र ति आपणी शक्ति तणइ अनुसार तीहं रहई पमाडउं । आपणपा रहई विघातकारकहीं तीहं विपर ५० वैरु न करूं । जिणि कारणि कमठ मरुभूति प्रभृतिकहं जिम भूरिसंसारचारकानुभूति कारणु हुयइ । 8630) अथ प्रतिक्रमणाध्ययनु उपसंहरतउ हुँतउ अवसानमंगल दिखालिवा' कहइ । एवमालोइय निंदिय गरहिय दुग्गछिय । तिविहेण पडिकतो वंदामि जिणे चउची।। [९१२] इसी परि आलोई करी सकलातीचार गुरु आगइ प्रकासी करी निंदी करी गरही करी दुग्गंछी करी भावसद्धिपूर्व - 'तिविहेण पडिकंतो' इति त्रिविध, मनि वचनि कायि करी पाप हूंतउ प्रतिक्रांत निवर्तिउ ढूंतउ 'धंदामि जिणे चउचीसं' चउवीस जिण ऋपभादिक बर्द्धमानावसान वर्तमान धउवीसी संस्थान वांद नमस्करां ॥ ॥ इति श्रायकप्रतिक्रमणसूत्र विवरण समातम् । 1631) जयति चन्द्रकुल' शुभसंकुलं, कुचलयोहलनकफलाकुलम् । गुरुथकोरवरवजमझुलं, विमलकोमलगोकमलाकुलम् ॥ १॥ [९१३] 25 30 F627) 1 B Bh. have dropped-ह-1 5628) 1 B Bh. have - सु । $629) 1 B. Bh. केणय । 2 Bh. omits 3 Bh. मानउ। 863011 Bh. adds कारणि । 2 Bh. omits श्रावक । 5631) 1 L. चन्द्र अशु 1 2 Bh. कुवलयोगम्बल-।
२३० [5631) ९१४-९२३ । [९१४] [९१५] 5 , [९१६] [९१७] 10 [९१८] पढावश्यकबालायबोधवृत्ति यः स्तम्भनाधीश्वरपार्थनाथप्रसादमासाद्य नवाङ्गवृत्तिम् । लब्धा बन्धेह किमत्र चित्रं, सोज्वाजनिष्टामयदेवमूरिः ॥२॥ तदीयपादद्वयपद्मसेवामधुव्रतः श्रीजिनवल्लभोऽभूत् । यदगारङ्गे व्रतनर्तकेन किं नृत्यता कीर्तिधनं न लेभे ।। ३ ।। तत्पशैलेऽजनि योगराजः', सुरानतः श्रीजिनदत्ततिः। तदन्तिपाचक उदै कलावान् , विनाफलडू जिनचन्द्रमूरिः॥४॥ शिष्योऽस्य जसे जिनपत्यभिख्या, प्रवादिनागेन्द्रनये मृगेन्द्रः । जिनेश्वराख्योस्य बभूव शिष्यः, प्रभावनोद्भावनसिद्धिरामः ॥५॥ जिनमवोधाभिध सरिरासीत् तत्पपूर्वाचलचण्डभानुः । पदे तदीये निनचन्द्ररिरभून्मनोभू जयकारिमूर्तिः ॥६॥ येपां युगप्रधानानां प्रसद्य पददैवतं । दीक्षाचिन्तामणी मां ज्ञानतेजस्विनी ददौ ॥७॥ पितृभ्योप्यतिवात्सल्यं येनाधायितरां मयि । यशकीर्तिगणिमा स पूर्व विद्यापमाणयत् ॥८॥ राजेन्दचन्द्रमूरीन्द्रविद्या काचन फाचन'। निनादिकुशलाव्य" वादाम्याचार्यपदं च मे ॥८॥" अम्भोरुमकरन्दविन्दुनिफरातात्वा यथा पट्पदः स्वा दृत्ति तनुते तया श्रुनकणानादाय रुच्यः पदः । मूरिः श्रीतरुणाभः पिनये मुन्धानिमुग्धात्मना पोटानदयफमूत्रवृत्तिमलिग्यत्सारख्यापोधपदाम् ॥ ९ ॥ यन्मिथ्याभिदधे मया मनिमहापाबादमम्यग्विदा" च्याक्षेपादयवा तदत्र मुधियः संशोध्य निर्मस्मगः । च्यातन्यन्तु तथमिमा गतधियो निःसंशयाना यथा पोदाऽवश्यफकर्मफर्मणि" परं सम्बोधमाविभ्रने ॥१०॥ [९१९] [९२०] 15 [९२१] 20 [९२२ [९२३] 663103 P. नउँनैन। 4Lोपीरामा SL-पान Fla omits मनाम-leasing blant space for three letters, 71 a.lds 51 8 B. has added th, 110 the margin- 91ोचन। 10B बिनाशि-11 Bh. P. number thisserseas 9, and reprat the same cumber in the follow 1os VTT, thus avoiding pambering different from B; 1.. changes the pumbering by one. 12 BL L O 13 Bh. अम्मंग IL-नर्माण ।
4 5 5632) ९२४-९२९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत २३१ अबुधबोधदशेन्धनदीधितेर्दिनकृतेर्विवृतेर्यदुपार्जयम् ।" उपाचितं सुकृतं सुकृतेप्सितं भवतु तेन भवी सुकृती कृती ॥११॥ [९२४] शाश'-शाश' चे देन्दु'-मिते संवति सति पत्तने महानगरे । दीपोत्सवे च लिलिखे सुगमा दिनकृत्यवित्तिरियम् ॥ १२ ॥ [९२५] 1632) जयत्यसो मन्त्रिदलीयवंशकः, सुगोत्रधात्रीवलयावतंसफः। चतुर्दिगन्तस्थगुणप्रतिष्ठिते न नर्ति यत्राद्भूतकीर्तिनर्तकी ॥ १३ ॥ [९२६] तत्राभूत्पुण्यभूर्मुक्तोपमष्ठक्कुर दुर्लमः । तदङ्गभूमिरारयथामरामलसद्गुणः ॥१४॥ [९२७] तस्याऽसीदात्मभूर्मालः ठकुरः सुकृतापुरः । इष्टसाधनसाधिष्ठः कीर्तिकर्पूरसौरभी ॥१५॥ [९२८] 10 देवपालो गुरुस्तेजपालोऽपरोजयतपाल तथा राजपालः सुधीः । सहणपालो नयात्पाल एतेऽभवन् स्तवनस्तस्य पड्भारताशा इय ॥ १६॥ [९२९] 8631) 14 Bh gloss on दर्शधन प्रदीप । $632) 1 Bh omits verses 13–31 (both inclusive) LP omit verses 13–32 (both inclusive) Bh after writmg verses 32-33, begins स १४११ वर्षे दीपोत्सव श्रीमदणहिल्लपत्तने शनिवारे and goes on like B till afa-where the page ends abruptly Later hand, in the margin below, writes 34 श्री ठाकुरसीजी गणिभि स्वपुण्यार्य भाण्डागारार्थ कृतमिद पुस्तक घृत च गुग्णामादेशात् शिष्य धनजीकेन चि अमरसी प'रादि सहितेन वाच्यमान चिरै नदतादिति धैय ॥श्री॥ (and continues in the margin of the recto) महारत श्री जिनराजसूरिशिष्योपा० (: c उपाध्याय) श्रीजानकुशरगणिशिप्योपा० श्री ज्ञानसिंहगणिमि स्वपुण्य- सत्यार्य श्री कृष्णदुग भाण्डागाराष कृतमिद पुस्तक चौपा० श्री धनजीक चि अमरसीरपूरादि शिष्यसहित स्वगुरूणामा. देशाच्च गुरूणा पुण्यसचया ॥ य । L. after writing verse 13 (= B 12), writes सवत् १४१९ । पोप गुदि ५। then verse 33, words-दश-in 33bare missing. It continues मवत् १४११ वर्षे दीपोत्सव दिवसे शनिवारारे श्रीमदणहिल्ल्पत्तने fofuat like B Then ends with शुभ भवतु । शुभमस्तु । रेयावाचसाधारवर्गस्य । अनुष्मा रामाणि P after writing verse 12 continues with verses पादृश पुस्तर and अनुष्टमी गहराणि numbering then 13 and 14 respectively, and continues ओम् न्हां श्री हि उ अमिया उगा नम । एप नमस्सा. रम् । अथ श्री मप विक्रमादित्यराग्ये सवत् १५०८ वर्षे ज्पष्ठ यदि ११ मग याारे उत्तराभाद्रपदनान घी मरम्बनी पत्तनाम्यतरेधी यरतरगछिय the last nords'घरार' are supenmposed on some other words Later hand continues श्री उपोतनगुरीगा वए (sic) पू श्री निगरि । सगाए. समानर)ी निगरि तभी निश्वरमरि । विशेषारि । श्री गिधामगरि । श्री जिनपदापि । उ (10 आध्याय) धी पागह- निनामुषा उधी देवापट्ट मागभाररर उ थी घोपी शमामुरसिौ न देर रनार पुमार्थ । etc २३२. [९३०-९४१ [९३०] [९३१] 5 [९३२] 10 [९३३] पडावश्यकवालाववोधवृत्ति हरिराज-हेमराजी, देवपालस्य नन्दनौ । जज्ञाते हरिराजस्य, रासलदे च गेहिनी ॥ १७ ॥ शुक्ताविव मुक्ताभौ तत्कुक्षावभवतां प्रचुरवृत्ती । पुत्री रयाता चाहड-धन्धकारयौ च ठकुरी ॥ १८ ॥ राजानुग्रहशालिना गुणवता लक्ष्मीवता धीमता स्थाने चाहइटस्कुरण विदधे तीर्थो नतिः सद्गुरी। देवे चाईति भक्तिरद्भुततमा साधर्मिकोपनिया पोढाऽवश्यककर्मकर्मठट्टदां ह्येतद्धिकर्मोचितम् ।। १९ ।। तत्पत्नी सहजलदे समचित्ता समजनिष्ट सुकृतेषु । अनयोस्तनयाः सिंहानयनविजयजवणकर्णेभ्यः ॥२०॥ व्यघितविजयसिंह स्तीर्थयादिकार्य, स्वधनमानधनं राक् सप्तक्षेत्र्यां वपन् यः। अणहिलपुरमध्येऽभ्यत्य भक्ति व्यकासी- जिनकुशलगुरूणां स्थापनाचादरोधात् ॥ २१ ।। मदनपाल तनया वीरमदे विजयसिंह दयिताऽजनि धुर्या । पूर्णिनीति वरदेव तनूजा तस्य भीरुरपसपि पराङ्गी ॥ २२ ॥ रत्नगर्भे च पुरत्ने सुतो मामूत चादिमा । राजमानसु तेजस्की महागे त्रासवर्जिती ॥२३॥ चलिराजस्तयोज्येष्ठो, गिरिराजा कनिष्ठकः । शुभाजुभावपि स्निग्धाराधिनीतनयाविव ।। २४ ।। उदयकमलापरतो, रानाः साधारणश्व चत्वारः । पूर्णिन्या वाणन्याः पुना राजन्ति गुणगिदिताः ॥२५॥ शीलशालीन्यकोलीन्याऽमालिन्यगुणमालिनी । वालिराजस्य भार्याऽभून कोल्हापी धीविशालिनी ॥ २६ ॥ जिनधर्मानुरक्ताया भक्तायाः पत्युत्तमः । क्षेमामहः सुतस्तस्य जज्ञे हीरू च तन्मिया ॥२७॥ लक्षरानः सुतस्तम्य गर्भधारफताशुनः । अनुस्यूनेव यद्युद्धिजिनधर्मेण राजने ॥ २८ ॥ [९३४] 15 [९३५] [९३६] 20 [९३७] [९३८] [९३९] 25 [९४०] [९४१] ९४२-९४९] श्रीतरुणप्रभाचार्यकृत पराहतस्य तस्यासौ बलिराजस्य दृद्रथः । कल्पारामेऽहतां धर्मे भ्राम्यन् स्वलति नाऽत्र यः ॥ २९ ॥ [९४२] कली कल्पादि बैकल्ये औदार्यं तन्न किं महत् । करे पद्माकरे यस्य, कुवलयं वलयं च यत् ॥३०॥ [९४३] सतीथेशानि तीर्थानि विम्वितानि मनोमणी। नित्ययात्रोत्सवं यस्य वितन्वन्ति मनीपिणः ॥३१॥ [९४४] उपकृति बलिराजो लेखयामास भासां परिदृढ इव पोढावश्यकीयां सुबोधाम् । मुविवृतिमिमिकां पाङ् मच्छकाशात्स्वयं च स्वपरनरहितार्थं पुस्तके लीलिखञ्च ॥३२॥ [९४५] भरतमिवखडं शं त्रायमाणोऽङ्गिकार्य त्रिदशदशताःलाध्यमानायधामा । चरमजिनवरश्रीशासनं सार्वभौम [९४६] प्रभवति भुवि यावत्तावदेपा सुवृत्तिः ॥ ३३॥ 8633) संवत् १४११ वर्षे दीपोत्सवदिवसे शनिवारे श्रीमदणहिलपत्तने महाराजाधिराग! पातसाह श्रीपिरोजसाहि विजयराज्ये प्रवर्त्तमाने श्रीचन्द्रगच्छालंकार श्रखिरतरगच्छाधिपति श्रीजिनचंद्र सूरिशिष्यलेश श्रीतरुणप्रभमूरिभिः श्रीमंत्रिदलीयवंशावतंस ठक्कुर चाहडसुत परमाईत ठक्कर विजयसिंहसुन श्रीजिनशासनप्रभावक श्रीदेवगुर्वाज्ञाचिंतामणिविभूपितमस्तक श्रीजिनधर्मकाचकर्पूरपूर सुरभितसप्तधातुपरमाईत ठक्कुर बलिराजकृत गाढाभ्यर्थनया पडावश्यकवृत्तिः सुगमा वालावबोध कारिणी सकलसत्त्वोपकारिणी लिखिता ॥ शुभमस्तु ॥ अनुष्टुभां सहस्राणि सप्तान्वक्षरसख्यया । यानि विस्तावत्र साधिकानि मनीषिभिः ।। [९४७] ॥ संवत् १४१२ वर्षे चैत्र शुदि ९ मुक्के श्रीमदणहिल्पत्तने श्रीगच्छराज श्रीखरतरगच्छे श्रीपढा. वश्यकत्ति लिपिता पं० महिपाकेन । यादृशं पुस्तके दृष्टं तादृशं लिखितं मया । यदि शुद्धमशुद्धं वा मम दोपो न दीयते ॥ [९४८] भग्नपृष्ठिकटिय ऊर्ध्वदृष्टिरयामुखी। कान लिखितं साखं यत्नेन परिपालयेत् ।। [९४९] शिवमस्तु । भदं भवतु ॥ समस्त श्रीसाधु श्रीसमुदायस्य ॥ आचन्द्रा नन्दतु ।। 2 The Index Repeated occurrences of the same form are not noted, except in cases of Folds of rare occurence Sk and Pk loanwords are generally omitted, except in cases of loanwords which show significant phonological or grammatical features of Old Gujaratı Propet nouns from the illustrative narratives are entered in the index Different grammatical forms of the same word are grouped together under a convenient form The order of the Nagarı alphabet is observed vowels followed by anusvara are entered after simple vowels Reference to the text is given by number of the paragraph References to the Nepali Dictionary by R L Turner and Formation de la Langue Marathe by Jules Bloch are given respectively, by citing the Nepali and the Marathi word भाउलेवेवड euleveraum to embezzle ger 11 also gaublers den seats for audience in a dir sg 450 cf Nig olar vừ to embezzle to pavilon Most of the NIA languages have gain by wolawial means of Sk apa lap to the meaning "a place for wrestling meeting deng to conceal apa-lapıta embezzled Pk place for sadhus in the latter sense of meet ara lava to hide truth OG vowel sequence ing place, at has a derogatory meaning an should give us a lower O in MG (see Bloch (under As ) and Turner (under akhara) Turner E apd ( in Gujaratı Ashutosh give a Gujarati evolute &s .ax One more Jubilee vol Pandit Land O in Gujarati probable Gujarati (and Marathi Hindi ) Ind an Linga st es vol XV 1956) while evolute of Sk. áksa collar bone 15 haar! an we have the b ghero in MG Moreover le ornament word round neck This 19 probably canaot be explained & more suitable derivation than Sk for akaran shoulder blade'>bäst! in not doing sob o loc sg espec ally because 369 Sk akarana Pk & + karasa 11 tl is ornament as worn round the peck The ks >> -8 development passing through - ch- करतउ akaratan not doing pres part m 13 a notable Marathi festure (Bloch $ 104) dir sg 46 akart abs 451 vs kara Nasalisat on 19 also explained by aitch अकालि akath not at the proper time sub loc and -5 og 519 l« Sk Akala + OG loc sg suffix But althana not diminishing not peris where ahuha *not done not accomplished hog sdy s 112 Sk aks ns Pk akkbiņapast part loc.sg 523 360 Y sy kidbaush 19 PL Byrt akruru gentie adj dir sg to 3 Iw w walnuts firse immovable adj 48 Sk. abrura 430 I» Sk acalaniya 73V cilaj aksidru contented dot mean ad; dir atriz acorsun "not stolan past part a. du $m 3 lw Sk aksudra sg 595, Yay corau de GET THEY Chlalamanidapa pavslion sab sy Kotte achanu unfltered past part. loc. og 614 akbila+mamdaps. Sk *átsa påtah Pa 519 MG has three other words which deserve akklovito Pk akthudaga skkhadaya Sk to be noted here chiar cbanyu to cat in maplapa lv in OG Sk aksa an axle the small pieces cblparu 40 soatch separate beam of a balance the collar bone SE, itah The first 21 comparable to sk kypótı kşanoti fence a pece of enclosed ground Pe akk to hort, to infort source for tbo second is barato fence round wrestling ground" Stebians --1- inch arű is reta ned pro The Pk, evolute bss the same meamng and Lably due to the following pasal chinru 440 atsa 2 NORD-INDEX Alter' 19 not traceable, though many MIA 6134 h ada nauyn gayam "one hundred dialects have similar cognates Tarner 8088 ninety eight' pun 24, 1# Pk voy attha ests (under chånda) *kkánayatı, ef Sts ksen Dau san, also note Sk astan, Pk. aţtha, atba, 6ti, Pk china-n 'to sift grain, chingos o ada filter Since filtering is frequently done by 44 alayald 'forts eight' cum 94 Pk l# tying a coarse cloth over a vessel (e & cards Y8y athit Alisa or sugarcane juice) connection with Sk cha danam n 'covering' 19 worth considering o alhas two and a halt nu i 351, 403, 441 Sk ardhatrtigal Pa Buldhatiga, A$ adha metufa achopddı instag 129 Meanio; and tiyas, Pk sudhaijja addhaiga MG adh, derivation not known adjbi Bloch aric, Turner arăí Start nana "iborat sub dir pl m 3, ajapu अढारमह wharamni "eighteenth ord loc.sg adi dir ag m 285 586, Sk Ajanat, Pk 355 wharabe mase Bast pl 401, "after a+Jangeighteen months probably such usage expl * Tuy ajanatau ' not knowing' pres part m alps the extension of -e pl to - sg $k aştad dir sg 462, also ajānato 554, 590, ajapati If asan Pk atthårasa aţthara also cf Pk emphatic, ajánata i pl 590, Sv jādai wharasama 'eighteenth' DIG ahir, Bloch ajana Athara, Tarner athara fara ayıla proper noun wo dir sg 110 CITATE FS adharottaru sau one hundred and afira aytlasrnus proper noun m der ng 573 eighteen" nun 616 8 Y alharaına, of my particle of addregg 483 att av 'get, still adv 297 Sk adya sp Pk 807849794 ana ahamiya: "wbed not set, pot ended past part loc sa 325 Sk astam eti, BjjA vi, note in MG baji egen now perfect part astamita Pk Atthamıya OG 0167°rse atrhanau sau one hundred ninety ana + athamiu MIG verbal base Åtbim eight" num dir sg 33 37, In the context set to decline alanaūga sau atthanau sau 33, the former Sutteitat ana aloct without atoning abs 4'0, does not convey the meaning very clearly of Si astazavatih Pk atthånadi; Turner athn also analo: Sk alocate, OG Ang +aloch ana + nabe Åloi (1) v gv áloioth gratis atthāvisa "twenty eight num dir ag 2015.inna athuwe 'n hule not got up, not dispe- 74 Sk. astavimhsatıh f Pk altlayisa Turner rsed 'past part loc. sg 164 OG ana + uthit atbajs loc suffix imov uthu gadta atthetalus 'forto es, bt* dum 35 s 77911 fare ann ghalss "pot throwing' past part V sthitalisa loc sa 316 OG ana + gbåtus gbatiu महोत्तरु सउ atthotkuru aan one hundred And uretfotar ana chaniyan not filtered adj past eight pur dir og m 613, athottaru sau 421, part o pl 440 OG apa+chiniyam Also athottara sya 124 Sk achanit asta + oitora + sata-Pk atthottara saya lw Pk Turforat ana janija 'not known" adı past part pl m 450, OG apa + jongå sv Jánai महोत्तरु सहस्सु aftiotkaru sahassm one thousand and eight' nom dır m 342 lx Pk Brug ana didhaurı 'not given" adj past eft athasalth 'sixty eight' non dir 8 74 part dir sg 463 OG apa+didhaam cf Sk agtagasțih ł, Pa atthasatthi, Pk ada saftbım Bloch ar-, Turner arsațh purifete fa ana parlshim us pot fallen past Klarste afhualusa forty eight' num 421 of part loc 8% (ji empbatic) 312, cf pulil 319, Sk astácatrárım fat Pk atthatālisa OG ana + palihim Tev padaf. DIG aftölts. Turner athacălis Mathila probably some type of chad to Hur ana págas 'not reaching further paat part loc og 296 00 6n2 + pügan, VST bind * prisoner etc., meaning and derivation not clear, the context is atbila ghalia ugat foretana puchu 'without asking" abs 164 00 ita, 213 8ņ8 + půchiv & puchai % dei puzau SADAVAŠYAKA-BĀLĀVABODHA-VRTTI 3 Pk yara sagar ana vrharalam " vot moving out ea adekhatā "not seeing" pres part mp] pres part obì gen 223, OG ana + viharatam 489,547, 00 A+ dekhata ve dekbar. Sv vibarai TETT adhikeraum "more and more" ad; dir Bu anasang 'last' sub n dir sg 573 Sk sg alv Sk adhika + OG eraum, Sk tara, Anasanam Pk apasana Aurea anahumtus "not having past part pl 450, That adhrasiyam "worshipped by means OG ans + bumta, o y bol of perfumes- past part n dir pl 483 lø Sk adbiyasıtafer anavzu "brought on to oneself'caus past part na dir gg 326 Note that though the pic anat "and' codj 38,74, also anı 93, Sk cansal base is used, the meaning is not causal, anya- stereotyped loc in OG, MG an E Pk the context 9 aticaru anaviu hugai apiva anna , Bloch anı, Turner api inf of purpose 333 Sk ánayatı Pk ane, DIG HTE anumanar "approves V pres 3rd sg anvú 284,285, anumauiom past part dir sg Staru anuthanu "religious practice sub dir 326 Ix Sk abimanute, anumanyate sg 325 Sk anustbunsm Pk soutthenam, glang anumina: "infers v pres 3rd sg 403 rote the short -u-ju OG, Lefore a long yowel cf Sk Bumimana- 'Inferring anomanain the succeeding syllable 'inference' Burang anuva 'one who stadies' sub dir sg mahiga anumodalam "supporting agreeing" 355 Sk anuvacın, Pk anaval, anuvai pres part obl pl 112 lw gk apunodayatı a ala 'now, here used as a particle, as a response to a question 339, meaning and deriva atzi aneka "many' sd, 38, anekı loc sg 426, tion are not clear of however, Skatra Pk aneke prakare inst pl 411, problv 8k atta Bloch atx anekaerftarak alıhramavar 'causes to pass passes ansrau "another, different adj dir sg v caus pres. 3rd sg 461 462,589 lw Sk atı m 430, also enero 239, snerum 0 326, -ra kram- to cross over inst sg 535, also -rei, -rai apst pl 442, -ain, merafts alcartum transgressed past part 21, loc sg 73,-ka obl pl m 532,538,-rån n pl Sk anyatarah Pk anbayaro annayara, dar sg p 523 lw Sk aticar-'to transgress' ext in OG Aners + u fafanuary alavikramatamtu proper noun m dır sg 053 asta anamta proper nonn mdır og 110 foret alısau "excess, peculiarıts adım dır 74675 apaharaı "robs spatches” v pres 3rd 8g 88 435, atisau ( latusav) 426, lv Sk 526, apaharısı (v 1 apabarazii) fut 3rd og atifaya- 544, apabarjam past part o dir sg 465 ) Sk apaharati, Pk apahārı 'robber sfarsit a 1st linseed" sab f 311 cf Sk atasi loc Mazlinam-usitatissimam linseed," MG aļsi *975 apas,"un trouble, ja misery sale o g. 431 lw Sk &påya- Bloch alsı, Turper álas, 1131 Artur alhānaun pickles" sah dir sg 500e apuranu "pon fulfilment” sub dir sgo cf DIO athinữ o pickles, it refers to pokles 533, Iw8k puraps- 'falfilment OG A+ in general, each special variety es mango pūrang pickle, has its own name These pickles are saye appatkui "one's own prauge sub dir 35 made once in year, sad thea preserved, t 36 Pk, 8k at A-statuh, 1 Appa thui, and consumed durog the year Considerable note the long 1 amount of fermentation procedes before it is an aphelanu 'absence of destruction" sob reads for consamplios llenos its relatiop dir 8 129, OG A+ phelson, 1.3 pbaliri with fermentation taay be noted cf 3G OTTE abamdhala 'not binding" pres part to ferment, Atbo sab m dir 3 317 OG + bithdhatan. TIT. fermentation atbånữ can be a pominal bathdhat derivative Source of these words is not known relation with Si base A + stbå in the abhinandan proper nous m sease of tougulation may be considered Athvu v trans dir 5 110 TORD-INDEY *3 abhiprāu "opinion" sub.m dir sg 471.771 alakald "one who does not possess a cart" y lo abbipriyo 144, lw. Sk abbaprijab sgb i dir sg 94 lv Sk. & + fakata Here abhısım-drai "besprinkles caus 27 asathu 'honest" sub dir sg. m 3 lw Sk pres 3rd 483, 1v Sk abhisificati, cans atatlis abhisecayali, abhis ficasati, Pk abh131lıcảrei भशुक्नु atalunu "all-oinen" sab m dir sg ] habhirū "fearless" sub dir sg w lv 8k alakung 450, 1v. Sk a + bakars-. Note the abhira, Pk abhiru change fakupa to sakuna- 727813 abhyasas "stodies' y pres 3rd sg 245 ***** asalald not able, incapable" pres part lw Sk abhyasyatı, Pk. abbhasan m dir pl 109, OG & + salata .. y sakai y amuka 'particular (without specification)" Taxit asanni "not having consciousness (Jain pro dır sg 164 lw Sk amuka-, Pk amua theological term-one who 19 not a Jald) sub to amuliku "invaluable" adj dir 9% 548 dir sg m 33 SL asallijiin, PL asapai Iw Sk amulya-ka, Pk amolla- PRATT asarāra "rider, horgemen" sub m dir STREET3 am-lhalau "not leaving preg part m pl 456 Sk aśya yarah, cf Pers asvar dir.ag 516, OG 8+ melhatar v 8 v meſhai STATUTATé arambharalu. "while not remembe The amha "we pers pro obl pl 110,598, amhe riog" pres part pl 345, 1 empluatic 00 B+såıb bharata, rgv sambhar i nom pl 94,110 579, also ambi 605, SL asmad, asında, Pa Pk amhe 'Bloch åpbi, Turner stHo asssau "hundred and eighty" nom 613 hami Sk fatám, Ph. saya-, OG sau 'one bøndred For OG asi, cf. Sk asitih f Pa asiti, Pk asit TETO amharaum "oar pers pro so 037, also amharau sg m 456, amharu sg 489, Bloch arst, Turner assz amhära pi na 461,538 ambări pl f 112, 455,793 asubha "inauspicious" adj dir sg 481, lo amhara loc 89 D 461 v s. v umhe Pk Sk aśubhaamhara-, Turner hamro PEG, asrujala 'teare" gub, ndır pl 527 Iw 87 ara proper poun na dir sg 110 Sk afru-jala- STUCJ aranetau "a kınd of white clay' sub dir HES asamhhau name of a chapter in the atta- 88 m 20, MG arbeto ber not known, the radhyayang sutra 94 word is recorded in Def, -ts-o, are, apparented akütke ' by three and half num inst95 tly, saffixes 158 Skardba- caturtha-, *ardba tarthaque aranya "forest' sob sz (v ) armya) (Pascbel $450, Katre NIA I 6 pp 401), also 554 lw Sk aranys-, for -4/1 see Barrow cf later Sk back formation adhyugta- Pk BSOS vol p 131 addhattha- Note the exceptional-ddk > ka arzanu proper noun (r 1 arjaan) m dir NIG thùn TELEV8 amgaluhanaum' cloth used for wipiog au aralataņu 'concealing-truth- sub ] the body" snb dir 81 n 281 8k lusata 'deco dir ag 365 Sk 8px Ispisa Pk ayalayanan, rates Pk Juha, laha "wipes' of VG larū vaglerevaar a6 avalamb depending, resting opon' Abs STTTTT angård "barning charcoal" in the com 110,8% avalambya, Pk svalsmabisa pound amgårajivana- 'those who make living peu avaheliyas' is ingolted, not respected" by sella, charcoals for barning 352 8L pass sg 436, SK avahelyate, Pk avahela ångåra- Pk. Adıgărafare avamtırardilhana proper noun m, der es amgufhau thumb" sa dir s 112, atguthai inst 16 461, abgūthi obl, sk arbgustbah, PE adagoltho-ext. Bloch a fang aramisenu proper nono m dir 3g 574 gathi Turner aütho margs aramchaloupot desiriagh pres part walang amgukaras "accepts" pres 3rd of 673 to dit sg 433 OG + Fadichatar (used in the tease of fat.) angikare imp. 2nd Yamchatan sg 173, augikariyei past part, loc 08 466, 8g 451 Ho wipe Bg 574 0 IYORD-INDEX Pb appes 8793 udhnu "half'adj dir sg m 95 Sk ardhák The urisat "in the mirror" sab loc. sg. m Ph addha- Bloch Adba, Torner adhi 373 Sk Adarsý- m Pk Syamsa, āyarısa o 551477 anapina "breathing, inhaling and exha OG -J- cannot be explained, it may be gra. ling" sab Jain thelogical term ly Sk ána + phic MG has arso m a big mirror', arsif pråpa, note the second n changed to -n- by 's small mirror' Marathi has only the m the influence of ina form, most of the other 11 languages bare BITE ā par "gives' v pres, 3rd sg 554, ipauxfı only the f form Bloch arsă arsi, Tarner 5137 1st. 8. (in future sense) 463, api imp, and sg $ arambhuum "started, coumeaced" past 386, apia past part m dir sg 518, äpiga pl pirt n dir sg 94, aratlıbbi f 573 SL. aram 386, apt f dir sg 365, aplon fut 3rd B. 554, bha , Pk árambha- + OG -1001 s påvai caur pres 3rd sg $58, Sk arpayat, et alau 'residence" sab a dir sg 529 lw Sk álayastrafta upalıyaz "when falls together, comes tetas alusa "recitations' sub obl pl m 135 together past part loc sg 186, OG a + padiu SL alipa- Pk alara- ext. in OG VS palai E alorum "atoned, repented' past part. n *140r3 åpanau "ones own" pro dir sg 111, dar s. ( I aloun, alovaud) 33 aloi (v 1 556, åpana ob} m 85,459,463,560, also apa aloiyai, -1) loc sg 142, Aloisu fat 1st sg nad 554, apani f 74,622, apanai sast sg 326, aloyait pass pl 338, alor abs 630 Sk 73 559, also loc sg 557 Sk atman, Pk appapo Blocate PL aloer ext in OG Bloch ap, Turner åpbnu ri aloca "havjag atoned, repented abs 481 OTTOTYS apanapaum "one s self pro dir sg (v Is Sk aloc, +0G -I abs , v aloium 1 kpapapau) 74,85,112, apanapa obl sg 38,440 654, Apana pain lost sg 85, 651 āpads ext starlātail. comes pres 3rd sg 85,469, avaıdı with-paum <8k -tvaha- PL 44, 450, avauh Ist pl (in fat, sense) 579 ayl imp?od sg 536, avau 3rd sg 108,522,536 Tehife a pasākhs with self as vitness sub insu fut 3rd sg 110,536, ávisian pl 142, inst og 564 For apa TS v apanan, Sk arata pres part.(uneplarged) 452, avatau pres saksya- Pk sakkha part (enlarged) dır eg m. 112,483,578 Avată BT4aphe "by one g self' pro inst sg 1,47,349, obl 454, 631, &vatar obl. 108, åvate loc, sg 474,520,557 For ape- gv ipapau, apahe 377, ávia past part dır og m 73 aviom n seems to be an archaism cf Pk appa inst 94, aviya (v L Åvys) pl. 38, avyam pl 483, appebi also avijau past part m dir 8g 527, aviyat Tatfir abkrogtha "a type of gods, in Jain loc sg 461, also ivi ( yai) 617, Avi f Mythology" mdır pl 74 lw SL abhiyog 434,553 604, avi abs 426,559 Sk fyati cappot ika-, Pk abharogiya explain the intrusion of - 7-, 8h åpayati, Pk gyei Torner aupu? er ftoft abhısı having caused fear" abs 545 is Sk abhayatı Sk abbig-+OG -I THE 1977. nous" y pres 3rd sg 91, ivium past part, n dir 89 91, å viyim pl 94 der MT4 ayusaum span of life' sub dir sg ) 25 Si ayuh, syusya-, äyusha- Pk. Au, ausa, ãokks If the OG -S- nay be interpreted as SEVGIF ananahan approaching sub loc sg representing -kh- (cf. MG Öykbű n) then (loc als ) 282 OQ Aranahasa agent noun the line of development is Skagaska- Pk derired froin the txase Ava-, dir ! v ával aukka, inhkha-otherwise it may be treated não urarju inclined faroarably" past Ag a lw from Sk, cf mo aycś part in dır og 466 1# $% švargitalı aft aradı "scream, sboat sub. L. 25,81 Sk aratate, Plarailai, Pl råtı, radi, quarrel" ITA urals "a rery short unit of time" Jain of MG rar f (Also cf MIG rasyū to cry, theological term sub sg f 397 {x āraryū 'to shout ) et afrayı haying oleged" als 523 ] w ok As ar dhuus - worshipped' past part m dir 87 470 w Shiradbita, årădh- + fat urnaki "longing for praise, glory" sub. OG -ia. Loll so (r L asasusa) 573 lw SL famsi S Y Arait Afrasa Og i ale SADÁVAŚTAKA-BĀLĀVABODUA VRTTI 7 LUM 87937 asnuza "12th month of the Hindu | gik igara “eleven'dum 372, also ngyar 268, calender, aśvna montb" sub (-masi in Sk ékadaa, Pk ekkarasa, ikkarasa, eggår the month of) sg 294 SL ásvayuja- PL ka, in OG gyar (and MG agyar) -y-can asoa JIG 850 Probably OG -- represents not be explained, but compare many dialects -y-, or the form is built with Sk -yuja- PL of Hindi with -- See Saksena $ 237, assauja, aso] Bloch $ 221, Turner eghara HEIZ asidha "name of a month sub m $ SICHT igarmau "eleventh'ord dir sg m 374, 514, lw SL, asadha -mai loc 8g 355,-mi f 259 der $ v igara ETT PAS Aritau "should attend” ger dir sg gyurfte uguntrise by the 29th (day) m 551 Sy sera. inst 339 Sk ekonatrımsat Pk egudatisa Teut ahans having struck" abs 386 Sk 00 preserves - tri-, also MG ogantris, ogan t13 abanatı Plakana,, abs ahania All the numcrals beginning with iguna in OG are derived from ekona - "one less, 316 Chara"eats' v pres 3rd sg 516, abar om 1st sg 521, aharišu fat 1st sg 516 though the change is not clear, the alterna Sk Aharatų PE abaraj tive suggestion is to derive them from *apaguna, (as Pischel suggests *apaguna vimsatı) 6 ahıra "pame of a clan'm sg 91, ahıra for MIG oganıs ninteen Bloch 222, Turner ham obl pl 91 unantas Pischel 444 ES ahrdar 'hunting' sub m dir s. 418, SUITE gunanaraz "eightynine' ord sy 367 Sk ahheta-ext Pk ahelaya Turner aber Sk ekona- navatıh Pk gunanamm cf how at ahndt hunter sab m dir sg 453, Sk, cver MG ncvgal probably built on the akhetikah, Pk *abeliaanalogy of athyası (=88) satyası (87) For fer amkht" an eye (first part of the comin iguna 8 v igungtrise Tarner ananabbe ound -mala 'dırt of the eye ), sub f 12 ST914 gunapamasa 'fortynine nun dır Sk aksi n Pk akkhi m f n Turner åmkbo 8g 235, 424 Sk ekonapamcasat Pk eguna pannasa cf MG oganpacas For iguna s SITT anga'limbs' sub pl 25, also ámgu sg 1, unatrise Turner unancăs ("part' Jain technical term) 355 Sk. amga gyveTang gunavisamsı rinteenth ord loc sg 350 v sv oganisa Sk ekonymsati Pk mitt anyult "finger sub es f 44 cf MG egunavisam, cf MG ognis For agona 8 v agal Sk amguli f PL anguli f, Tarner igunatnse Bloch ekums, Turner unaus aäli araxit amtarant "impediment sub f sg 330 525 rcchaum "I wish y pres 1st sg 373 Sk icchamı Pk icchan Apicchaum, Probably Sk 8mtara, Pk amtara, ef DIG átarva a lw from Pk with 00 inflection to obstract, &tro distance 3472 antra 'intestines, bowc sub f dir pl for ini by him, it pro ipst sg 75 94 Sk 112 I Sk ántara- mh fo 'inside, antrá. etéos PL eena, note the short 2 in OG MG antra-n 'in testines' Bloch at, Turner åpro EnE at. Tas itar ablative postposition 85, 94, 112 fig ambulu * a type of penance among the 386, 425, 463, 466 also used with vasa-, Jains, the devotee eats once a day and only cf, Sk - Fasat Der uncertain See Tessittori dry non-oily substances' o dir sg 94, alsa $ 722 ambua 94, 303 Sk ácamla-, Pk agambila ma'thas ady 483 Sk evám Pk evam, Ap emva, ema, in Ap eriva, -m- may be * "even' used to emphasise the preceding an indication of nasalısed vowel Puschel phrase 94, 109, 142 427, 148 sk áp1, Pk 261 Note the initial 1- in OG NG Em avı, AG y 9 iga "this' dem. pra, i nom 8g 74 Sk nult here, in this direction' ady 427 Sk iyám Pk sam i-tas Pkio fratt nyavahi '(karma resulting from ) 1128 14his pro m 8g 655 Sk adám etit bodily movements, such as walking etc "adb 1. , Pk. eso, ehom, Note the initial short i obl sa 38, also-hiya (v 1.) 149, Skirsåpain OG thiki, Pk. vigárahiga, V n Pk amga 8 WORD-INDEX 8 isaunt thus, in the way" adv, ads n og udai "to the rise' sub loc rg 94 lw Sk 85 (1 isyan, uşan ) 73, 71, also usvih 474, adagaisal inst 88 73, also isaim 529, also 181mi safi udihar: "gave an example' past part 1 (vi sar) 553, ise inst. pl 376, isá oblog 383 sk udiharati, Pk udáharai (lw from 535, 541, also p) 573, also sim p] 522, 151 finst ng 74, 62? Note the short - in OG SL idrśál, Idrsalah, I'k idisa, Tische foi urdu: "referring to" abg 369 464 Pk Terner 150 uddıšati, uddıšja Pk uddisai, uddisiya, lw from Pk uddus- + OG 1 AT "eighty pom 617 ff OG asl, for der y assau e nnkale "in summer" sub m loc sg 401 Pk usna + kalah, Pk unha ext 22 OG Toft amulranı "Indra x wife f dir sg 74 lw Sk uphalau, MG unalo, Note the short n, in OG, for "belonging to this' pro 85 (v 1 ibuku, probably on account of the following -1- in ihr bu, tha Joki) The termination --ku 19 8 the next syllable Borrowing from midland (unless the deri vation be achika-which is also likely), note safar upadlıšalau "advising instrocting* the reluctance of the m$$ to accept the ter pres part m dir 8g 529 lv Skupadisatı, apadıša + OG -tau, mination, der 8 v imham 3973 uparamı 'reached, terminated' past particle of emphasis 73, 91, 132, also im part. m dir sg 43 4, 514 lw Sk. uparama 514,584 for der 8 vi + OG suffix -IU vs scharen "I wish' v pres 1st sg 158 SL 5x upalathi having obtained" abg 537 lw acchámı, Pk icchimi, Apicchaum Sk apalabhate, upalabha + OG 8 v lahai saules trssula jealous (v 1 issalu) m dir son 516 lw SE Irsyala 343773 upasumium assauged, calmed" past inshans "these dem pro obl pl 386, also part n dir so 589, apasamsvaum caus pres imhamı 396 Sk esah Pk eso Apelo m, ela 326 apasamāv ans. als 556, Note the initial short and long i- in OG upaćamaviva obl of inf caus 351 lw Sk upá thi in lere, here adv 425, 573 Sk tha samyatı, upsama- + OG suffixes 4 OG emphatic I v Im lam GTAGT rpasamharatare "while finishing" pres or emham here (v 1 tham, Tha) adv 85 cf part dir 86 m 630 lw Skupasamharatı, Sk ibá Turner kabam u pasamhara + OG suflix -tau 341301ETE upadanaharti "one who carries a bur 3713 tigau 'agitated, alarmed past part. m dis den sub, der sg n. 602. upadaná +- båra, note SG 38 der uncertain the short U-, Sk utpåtayata 'to tear op, pall out, gira ugarata being saved remaining pres utpatana,, Pk, uppáulana to raise up' -hárs 19 part pl m 311 For der sy ugarsom an a,entive suffix fone who carries cf. harana acchars in the celebration subm loc håra 'one who does, from wbuch DG -når has 56 527 8 ntsavah PL ucсhavo los developed This -&ra 19 probably comparable Pk to Sk -karah, but ---- cannot be explained ucchard + OG loc termination - cf BIG Ochay except as intrusive upalada + baru in OG Jadrag urchediu cut off destroyed past part was prolably pronounced wath-pb- (for aspy dir sg 498 lw Sk uccheda + OG -fu ration moving to the soilial syllable ch. scribal variations such as simolan, samhau, sk sam past part. inflection mukha-) developing as -n- in MIG An alter utforat tuppayını name of a town f 8 574 native suggestion 13 -dhara, sec Dave B v feugkau 'got up grew" 464 der 8 v uting utáranabara उद्धकारकरणु udakarakarana act of belching" upurgirm earned, attained" past part. fub dir 8g 42 Qlukar + karage cf BIG dir sg n. (v 1 ūpárjium) 42*, upårjiyim orhår, der dot elear pl 553 apărjatau pres part. m direktno A utkadı fierce, mighty (v lutkata) ad; 461, apărjatám obl pl 480, upárjám pres Ist dır sg 448 Sk utkata, Pk ukkala-, pl 155, uparji als 428 lw SL upărjayatı, J¥ PL upārzi + OC suffixes 1st 88 m उमकु timake ŞADAVAŚYAKA-BALĀVABODHA-YRTTI 9 ATAE uponicu "abstained from food, fast” devas, cf Gwgharvi, ughravvũ Turner past part m dir sg, 85, ly Sk upozitaagbarna "some, particular' indef. pron KITE ticarai "speal" v pres 3rd sg 335, 366 dir sg n 309, umakı loc sg 282, 309 lv SL uciratam 'while uttering' 134 obl of the pres amuka, cf Sk propom base amu, used in the part but the nasalisation may be due to the declension of the pronoun adás- "that' MG loc sense, see however Dave p 51 uariva anuk ger pl m 10, also-reva 160 Sk accaratı Pk उयारउ yaras place where water is dragged uccarai from the well or a pond" sub dir sg m 79, es uchalar "sprang up, rose up' past part skava-táraha-, Pk oyaragh, MG ovaro, m dir sg 591,-li f 483 SL acchalatı, tccha higher o- in MG suggests an early contraction lita Pk ucсhalai, acehalı Turner ucbradu of ava, OG reading t- should be interpreted in that light 55112 af Walata "caasing to shine, illuminating" caos pres part m dir pl 522 SL ujjvalatı 365 trahau with Mrahau, "here and therecaas ujjralayatı, Pk ujjala- Turner ujyalnu far and near" 525 for der sv Buffo ujini name of a town (v 1 ujjeni) 1 435 TT ulium past part n sg 01, meaning and le uthu "got up' past part to dir 8g 73, derivation not known uthi abs 163, 311 utbium 38 326 uthull 3677* uillasrım "shine, rise' v pres 3rd pl cats abs 446, the imp Pod 8 589 cf SL 516, ullas' past part f der 8% 426 SL ulla attışthatı, SL ut+stha, Pk uttbar Bloch satı Pk ullasai lw PL athnô, Turner uthou. 3 usaha "medicine sub dir sg 450 33 wla "name of a tribe of diggers", 386, for der svala Sk osadhılıf, Pk saht {., osaha 1 MG osar OG J- seems to be grapbic, probably an error Surs unau "deficicnt' ad, dir sg m 330, 60X Fremlira "mouse' sub n ob] 8545 Sk pl also anam (note the short u-) 339, Sk lex undara, anduru P andara, amdara sná, Pk una ext with OG -8 y unata Tat unata "deficiency', sab-abstract noon-f Sk una, Pk una, der with OG- * cumphatic particle 41, 48, 456, 525 sometimes precedes zu emphatic, also kadåcitu Dafta uları "got down, came down pist (9% kadăcit + OG u) 56 see Tesgittori $101, part m dir sy 463, 525, 539, utaratau pres cf SL tu, Pk u part m dir g 431, 579, utari atx 73, atar!! 37 akhala "a wooden mortar" sub do 520 pass 3rd 6 296, utáraim maus pres 3rd pl < Sk adukbala- Pk udukhala, mukhala-m 591, utiraum 1st sg 71, utäisiyam fat Ist pl n. also f'k ukhliala, probably & non-Aryan 455, utast abs 528 utárni obl of laf of the borrowing Bloch BSOS V 4. Turner, obhli cansal base 377 Note the short a.sk uttaratı, mit ugariuna "saved, escaped" past part dır Pk. uttaru Bloch utarne, Turper utrana Hon 85 ügarigam a 175, uzerats (note the a filaru "reply, answer sob m dir 87 sbort u-) pres part pl m 311 SL adgirati, 281, 488, Sh. uttara., Pk ottara Puzlai, 1.50ra, uz da HIG ATTB Bloch ugalnem, Turner ugelna, a 3 uluralau "hasts fest" ad; m dir og oriuno 463 otarala oli a {93, also pl 436 8k afts pa cxt with-la, P't tuttavalt- ext in Oo अगिs in "arose, gone up" past part dir uz Bloch úlAra), Tarner otiola m 152, 589 Sk adgatah Pk. Ogs, 00 0% ifras ubogim “is troolled "pass sz 04 sk + past part, o suffir-ia adregals borrowed In Ik al od leta, develop UTIT hallm "cases to open In Og as admin + fasure & inletin of 00 Irr3rd ; (r 1 oghlárai) 474, ugblik int 347 ughalsom ad} diri 307 (00 I GLAT Mhite anta" sol ( 21 . MO that the OO tirdlxl like ankrristico zl.11n-der is a ) Sk udzliauti maus. ct the correo: Ga) wund der det lavet ad chus, Pk ugaliLlal, further art ugalia 88 459 .
10 FORD-INDEX ऊधिatha उधरि udhars "remore, draw nut' vimp 2nd / uxla "abore” adr adi obl ag 247, sg 44 Sk uddbirati, Pk uddharai, audlarehi upelai (note the short u ) loc $. 9, cf JIG. also -ahı imp uplo als in 'above probably uppa- (cf uparı) Kunha arma "rise, go ap" v pres 3rd pl with illa, cf Pk uppella 'rarsed' 216, SL udharsate (ud-harate), c£. PL udd og ubithaum "nauseated, fall of aversion husin, *uddhasy past port dir 55 473, probably Sk Futet dir "by loan, credit', sub inat. sg *ud vistn (contrast prayista-) Pk *uvsittha, 459, Sk uddhåráh m Pk uddhāra n Turner even though > remains doubtful adharo. though cf ub utun Extremely donbtful "the wooden seat in the centre of the yoke (of a cart) sub dir ag 41 Neaning is 33 ubhau "rused, elevated” adj m dir sg not qarte clear, it may mean th- vertical plank 436, ubbà pl 489, also obl 48, abbinh ohl 322, of wood fitted in the yoke, may be connected ubbi f 474 Sk urdhrih Tk ubbba, uddba, with Sk urdhvd- Doubtful tuldha Bloch ubka, Tarner übho 341 urajat " 19 produced, riscs' v preg 3rd sz Hublado "#slf standing position" dir 432, pajijion des pres 1st og 516, upaiyaim 322, 326, Pk ubbha ext in G-lau, dereloping caa9 pres 3rd pl 553, upajavataa pres part as u, der ev übhau m. dir az 457, upajari caus als 38, 183, Sk. Hech abhalumlho (fried with a little oil, utprdzate, Ph upprzja Bloch upajoe Turner refers to chapattı put on a frying pan with a ubjanu little oil" adj f 315, etymology not clear, cf 13 Janaum produced, created fast part. however DIG lukhữ ndj 'dry, not buttered, dir sgp 10$ upanau 432, (v 1 upanu, Sk ruksa PL lukkha 110) upapă pl 44 upant f 463 Sk pt-pad- ऊलार ulalanm cause to toss ur, Jumpy atpanna- Pk uppanna-ext in OG Caus pres 1st sz (in fut. sense) 537, ulált abg u upar "on, above ads 74 557, Sk uparı 577 SL ullalatı, Pl ullalai, nlso *ullalayatı Pk uprarı Turner apar Pk ulaler Bloch ulzla, Turder urlanı 342T5 uparardla: 'on above ad: loc. 96 399 Uredha "medicine" sub dir sg 172 The 577 $k apárt adv uparı Pk oppar- for initial cannot be explained, lw Sk nusad voulaa cf BIG pachvadla pacharl, backs him behind and analogically AG agaſi in front उसास tusase breathing sub) m 331, Also cf also P pachavarš, in upara-vada, veula is usasu 571 Sk uchvásah PL assasam Bloch possibly an analogical extension of the same but etymology is not clear Turner (8V pachärı) saggests comparison with pascardbah SET usi dew" sub dir og 20 MG os. Sk • hinder part" avasya f Pk ossi f also Pk ussa, also Sh avasyiya m Pk osa m उपदरउ upaharan * above belonging to the 'tall, lugha adj dir sg m. 616 above" adv m dir og 10 upaliară ( v ! -birā) 7 um* obl 109 also upiharam obl (ged ) 186, also uthcu 533, Umhcai loc. 463, uruca yll 586 Ak ucca PL uoca Turner uc possibly úpara +rahan, for der s t upari, and rabalm 37T10 umrapani due to beigut" sub. inst. sg V utica, 37673 upaharaum "more than 614 uifica + panrom, for utca, & comparative adj a $ 415, 553 g r upakarau. Sk-trana, Pa tpans Pk spana, OG Ott Puschel 597 397 ipadit "bayin, lifted abs 482, 561, qpādiu past part dir 55 555 uplatsen 33 u mnhaun hot' ad; dir sg n 175 8k pres part oll (ges ! 211 Sk utpåtayari, Pk uspá Pk apa-ext in OG upprude, ŠITE umbad. & burning stick strax or a V upali' "baring attaiped, obtained fagyot sab dir $ 154, úmla oll 154 aks. ( I upijavi) 33, 466, drndata pets, Skulmuka, Pk onmus , ext lau part (unealarged) 86 for der: ✓ upal11 usās SADĀTAŚTAKA-BALAYABODHA-YRTTI एरण्ड eranda tv एक "thu" dem adj pro noms f m 94, also used as etalam ke 553, etala, Inc. og 74, 365, 424, 481, 520, also pl 455, also remote 431, etale inst pl 74, etali dır sg 1 74, also 135 Sk esáh m,erá f etát , PL esa m etalım f 112 SL yattakih cf 1984, Ph ettala esa f etan Bloch atuka, Turner at एइसइ near "will accept alms" v fat, 3rd sg "the castor-oil plant, Ricinus 137. Sk esatı Pk esri, OG e with the future Communis or Prima Christi' subs: 311 marpheme-192- elsal. Sk trandah Pheranda og eu “this, that" dem pro 10 OG eta, u au erarana “Indra's elephant" mdır, og 15 emphatic l'or der, sve 74 Sk airarana-, Pl. erävana. 06 el. "one, some' non indef. art 74, also 1859 evalau "so big' adı dir 88 539, eka 39, eki inst sg 425, also loc sa 38, Sk ende aost. og 470 Pk evadda- ext Ckali, l* in Pk ekka, Blocb eb, Turner el og eha "tbis' dem pro dom s, 74, 94, 110, var ela'ha "together 'adj f 520, 615 ekathâm ebe ost pl 386, also ehu 381, rith cmphatic n pl 520 Sk, ela sthan Plekhatthe-ext -1,T&Tei, OG, ehi is 61 archum, Sk HAT chatruama “thurty first" ned obl esalı, Pk eso, cho 202 8k ekatruhsat-Pk ekkatishima, Note the retention of tr- claster ın OG, algo cf MG ekatris at olali "{ wind) which sprearls like a wave" adj sg 20 Sk utkalika f 'a wave' Pk ekalau "alone" adj dir og 452, also ekala 544, ekali obl og m 459, eball f 589 ukkalıyå f Pa elkalla “strong, powerful', note the reten BTQUITE oguinisa"nineteen" nom dır 41 of tion of this meaning in the MO compound MG ognis see Pischel s suggestion * apa-guna Kekal vir 'the lone warrior' Timsati, 8 444 vs gonatrise * r ekaiāra "once' ady 9G, 300, 492 Sk mas oghau "the staff carried toy Jain mouks" ekaidram, PL ekha (also cf bijivara 96 ) sol dir 8g m 158 oghai loc sg 135 Si gef ekarısa "twentyone" pum dir 74, eka ava-grahah, Ph ugzaba-, orgahn-ext an OG "isAtba pi v 74, -karise inst pl 259, Sleka siterar ochacanu "euvering", sub dir 5 12 vimfatih, Pk eh kavlaam, Turner ekbag Sk ava-echadana- PL accbigana-note the y ekahulları "seventyone" nuo dir it changing to -r-, which cannot be explained l'rom Sleka-saptate to Ph. eka hattari, forza d'ahtyi "rolled in dust (?)" past part Sk -t to Pk sec Pischel $ 215 pl 22 Derivation not clear noted in cognate Indo-Aryan languages excepting Knhmiri and Siobaleso Bloch sattar, out othambhı "heving supported" at 41 Turner el'hattar Sk a vastabhya Pk utthambhiya. Teft ehus lakimi "eleventb* dam eud i ola "erandering tribe of workers and clir 98435 I Sk chadais +03 - craftsmen " sub d. dir pl 386 Sk ora- Pk. Bide Turner or PETITUT3 Jainauri "row of cating once" sul dir og 300 (* Jain Tow) OG eka+isangan, qolas " in the residence sul loc 039 Sk 410am I'k &sans-est, IIG ekastů d Si atajı - Pk olayı- 7 TITS chu sau sat/11/1 000 hundred | Biret ollli "laving snatched" su 197, udi fryseren nun, 25 For ekosiu, rena liri ind of perfone 103 Sk oldalatı cine un! 10. stctala sk saptacattoriniet, Pk od tila, I'k weldaal. call thisen esttayathalies JIG fost rate obtin "Lg lain" rał Inst. 18! alto lowoter, koristi prok on tho solo y of dodhiri kujdbirls Mi udihina-, Tarder arkliu (lorty right) Tarnet salillos adbaro 047 7! "one" die 10! ( 1" HISTI rytas adh, post in, or fotos specials to making lun grain to pee In Lux'n water ki meel, titoe-hati dir ** i pre srl 19 ortrai f45 art. loc i 1.6, stelt oli pt31, , ralio it, lis, aly Pin: 15, vuor TË Z. ATH'S r. 19 12 WORD-INDEX 05767 haduka 30 osabı 22, rayatı, Pk *oyårer, cf Sk as atirala- Ph, opå PUBf landin “Cowrieg" sub obl pl = (v1 ragikas akm) 461 Si Espirda-m, Pk kafalda- & orar" in the neighbourhood, neir, prior," m Bloch kayrå Torper kaur ady Joc s 179, ale oraz para "Dear and far $397 launa silo' inter pro obl se 463, knu 391, Sk. Avarah, ert vs y parahau nu dir sg 451, 534, 553, kuna obl sg 112, 3 orahau "neur, forward" adı dir sg m 557, also kuni 538, elsewhere kan inst sz 545 426, orhå pl (honorific) (v 1 urahā) 103, Sk káb punah, Pk karana Bloch kon, Tarner also orabim 151 cf. Sk ávarah, $ v oral kun olakhan "knowing, recognising" pres faut kauhga "curiosity, miracle" sob n sg part m dir as 474, alakhiya past part m der 465 lw Sk kautvkam -->-8-indicalc3 p! 515, Olaihi abs. 555 8% laksayatı posg an earlier load with Middle Indian prefix o-, Pi olakkbai 475 haccolaka “B porcelain (or glass) cop' Bloch olakhng sub dir sg 478 Pk kaccolaya- In OG foal fir olagir "attached stuck to" past part -ya is replaced by -ka. MG kacola in dır sg 415, Sk avalaznah, P. olagga, OG a large cooking pan" sab obi olag +20 sg m 311 kadābai loc sg 315 Sk Latahah Pk kadăha-, ext OG Bloch kadhal, siteor olana "without salt " adj dir sy 304 of Turner karál Sklavana-, possibly *apslavana- #fatet kodiyali 41, meaning and derivation ARAB osahr "medicine sub dir sg = 527, osabt not known f 432, 463, osadba ham a inst pl 521 Sk eusadham, nusadhi-, osadhı-, Phosalan *5hadula "bitter' ad; dir p] (v 098dha 29 lw 12 OG kataka) 516, SK Latukam, Pk halda, og kada ext with ka Bloch karu, Tarper Batu osamamus "whuch causes to dry" sub dir karewa Probably connected with MG osár vũ to cause to dry, esp to drail the feas kanıkla "a smaller variety of rice" sad (10 A compound kanıkladıka) 502, also water from rice' MG Osaman 'water derived kanika 311 PL kanikka der not known rice, a gruel,' &ee P B Pandit 'Eando Desinamuin&la 1 37 records kepika wet in Gujratı' Ind Lang vol xv p 37 cf Sk dough for bread'. MG there are two words avasyatah 'cooled' Turner osina kankı smaller grain of rice and kanak, IEET ohadann "removal, redaction' sub dir hadek dough for bread song 12, obadavanztthu, dw Pk for the sake fay ha Jacitu "aus time, some time ads of redaction 331 Sb aps + ghatapam, Pk. * 94 ) » Sk kad eit + OG sofix - obadanam कन्हा Lanhas "pear post pos 94, 108 519, मोहली ohala having sprinkled" abs 557 cf Pk also lapbā 74, 487, 533, 554, ef sb kárne, phrase amsujala-ohalıya-gamdayalo whose Turper kana cheeks are sprinkled by tears in Sheth s Pkt. Dictionary, under chalıya which he renders & Lapardaka cowrie" sub dir sg m 21 as darkened, lastreless Der not $ DOWD )FY SL. Lapardalah मोदी ohe Hoit, border (Jain tbeological 2 lapata "door, panel of a door' sob. m ndir p] 547 1» Sk kapata term), sub dir eg m. 323 Sk. avadbth Pk oki, final i cannot be explained prob ext in does, accomplishes' pres 3rd sg Pk 85, 485 karaim pl 142, heraum ist sg 85, 560 also horum 524, 629, Larisa fat lot ng 91, 560, Larisiim 3rd pl 489 karau imp 3rd . Feronia Elephantom and its sz (also led N 433, 484 5GI, also karo frat' sob dir as 4, Sk kapattba, hop 164, Lars 2od sg 102, 557, Latina įrec 3rd stha, 00 which monkeys dwell", Pk kasi 37 426 karata pres part. (abenlarged) 639, ttha-, kantha-, MO LOtbů Bloch kayath, karatau pres. part mdırsa 85, karata pt Tarder kaltb 85,544 Laratam gco pl 410, 480, karatai og m 903 करहharas Lanthi 14 TYOND-INDEX unextended 18) h19 sarvnied in MG AS for hins "by some one" ndef, pro inst 8 negter, also s v haja, where it is nenter 365, often followed by huh 73 91, also loo sa ATT 1 "Fork, assignment" sub dir sg n 112 Sk hens, Pk kena 39, 51, 531 Sh. Laryam, Fl hajji- n fr koma "how" ads 483, 525, followed by -1, Bloch lij, Turner Laj prob inst, changing the sense 'in any way 25735 *711 ar "riwa oa! pulls out' i pres 3rd 73, 85, 474, 602 Ap keniva sg 112, haļlaum ist seit 31, kaliyah past fare kire 'as if" particle 514 Sh. kıla, Pk kora pirt dir. pl 556, Labii loc sg 142, also Bloch kira kalbite 461, haluta obl of of 556, La lhiyalı pass pl 556, 22hrynu cius past part m FTS 11881 "what, why, how much" adj dir 2 526 Pa kullanı, Pk haldha Bloch interr pro dır sz m (v 1 hrsyau) 91, kısaum hihno, Tarner karbnu n sg 426,556, also hison 588, (v I kısain) 403, si obl sy 31 559, Lisam pl : 563, T3 7 latau "ipping" pre3 part dır g his inst sg 386, 461, 1 11 £ 464, 536 Sk. m 213 8L rout hit, hartana- 'act of spinning, hidrs-, hiduśika- Pk kiisa-, pote the short hartat, PL katta-, bote the MG base with -]-in OG nasalisntion Kit- Bloch bitne Turner hatnu fefel krhan where" ady 365, 426,514, 538, 615 h nama "naud' sub (in a compound also - å 514, pronom stem ka- with the loc ladamalahana) 12 Sk Lardama- m also cf P2 hamha, the PL -asmin, Pk-bim haddama VG kadav, perl lw with -m-to ablative form, DIG kyä Turner kaha -- change tar hijalum "while being dode" pars pres 0173 kapada "garments, dress" sub n dir pi part. gen pl 460, Lijate loc sg 56 Sk. hriya 548. Note the change of meaning in MG te Pk kija1 00 present participle kijatau 19 derived from the passive base hapar .cloth' and kuprin pl 'clothes, prepared garments' Sk hırpatz-- Pk kappada s horum "dast (accumulated in ghee) 'sab Bloch hapar, Tarner hapra dir sg n 313 Sh kittam 'secretion, dast, T habarau "variegated, spotted ' adı dır rost (of iron), Pk hitta-, ext , MG Litu 96 m 25, SL karburaka-, Pk kabburaya- Block lit TH96 hamapuru proper noun m dir so 525 katha "ant" sub f 19 lw Sk kitaka- m काय kiya "body sub dir pl 110 lw Sk Pla Ludiya f, note the sanskrit:scd formatson hayait and 'ant' sub £. 21 Sk. litaka- m Pk 3 kalau "black adj dir sy m 37 Sk kidiya Bloch kir kül-, FX Kiis-, exc at hidhau "done, accomplished' past part R4 kaleyala "liver" sub dir sg 25 lv dir sg 38, 567, kidbom $16, Lidhaun SL kaloyam, kalepakan5g 433, 435, also hidhurt 533, kldha. kidhat pl 91, Lidhai loc sg 431, kidhi f 74, "to-morror' ade stereotyped loc (v 1 kal) 451, 513 pote the added aspi probably an analogical formation of the past Tition Sk kalya-, PL kalla participle of the-dh-type (li-dbau, pidbau, didhau) with kar- as the stem has ſapu proper noun dir sg w 365 erfa Iiritt hrving praised 'Als 83 Jw Sk Fi ki a particle which introdąces a question or hirtayatı OG kirti-OG-T abg A qutoation conj 28 (occars only once, P omita st) cit svamin sa deva tumlársa famiz kırltı als proper noun m. dir ag 487 putru huyau ki nabim Sk kim Ph kimg&t kutumbs "farmer, householder (in cont- Bloch $ 204 soggests Peralan influence, but rast to a monk) 6 i dir sg (v 1 kumus bere ju the context the Sx source 13 suflicjent. mbi Intambr) 119 1x Sk, kutomlin The usage is also considerably early Bloeb ki, a long and a deep spoon wed Turner ki for serving and stirring (while cooking) 1 112 "or" conjunctive particle 626, G23 der ab for 209 VG karchi, Lepelo, der not known काल्हि katha कुदुधी Aud arha B, Y 111 16 WORD INDEX possibly the present word meang 'a lotos', if so, qIJI khangnd “act of digging sub sở n, 503 the etymology is clearer Sk. Ph. hamala- Sk khananam PL. Ibananam amigos himguņa "A type of creeper' sab (pirt quitar llanitar . being dug' pass pres part. loc of a comp ) sg 311, Sh kamku na hamgu, f $386 This passive formation is new in OG, Lamguni f 'celastrus pipiculatus' Pk. hamga, it is derived from PL. passure saflix -13-, and kangin -20 is the extended form of the PL. -amta of asif konulho on the shoulder 'sub loc sg 540, the present participle Sl khanatı, Pk. khanai. Sk. skandha-, Pk kamdha, lhamdha, MG ERE Ihanaka "diggers" sab m. dir pl 387, khxdu, kadh, f It is used here in the idiom khanakaham obl p) 186 lw Sk. Lhanaka- Lamdhi kubadau kari-in all readiness' Turner Lidh 17 khapatai "cruses to consume, annulate" caus pres 3rd s 586 khapıyai prss, 3rd sg fequ humeura "a little less' adv 251 S. 154 SL ksapzate, Bloch Ibapne, Tarner kincit+unam Pk kunci + upa, OG kufcuna. Whapnu Et hundo "a bowl-shaped vessel, basın' sub £. खमउ Ahamaum atone, pardou" y pres Ist og 25 Sk kundaha, kundtha, Pk kuņdıya, kundi 327, 629, also lst pl 629 also in the compound MG landi tense khamakaraum 1st pl 629, hhamavaum enthu proper noud m dir sg 110 caus pres lst sg 629 kbam vai caus pres 3rd Y lumthuya "a type of insect sub pl. 21, 5 539, khimaraim PL 489, khamiviya past cf Sk kunthatı, to hurt, to twine round' Ph. part m. dir pl 108, khamavi abs 113, khamijiu MIG precative 3rd sg 489 Khamrũ, kha hunthu-ext, in OG ku hthou marvī SL bnamate, ksamyatı, Ph. Lhamai Fy kumbhto proper noun dır sg m. 416 khamiyai eft lumbhi "jar, pitcher sub ag 25 SL PL. खमासणु Khamasanu "act of parang respect, kum bhi lowing down -originally a respectful way of & krme "insect' suh s 21 lv Sk Armi addressing the teacher and the elders'ksami krimi sramana', but later came to mean, among Jains, the act of paying respect, sul n sz 322, also Sy hronu proper noun m dir sg 145 hhamasamana 322 khamasamın ingt sg 322, STUTT hrayanaum "a purchasable object, transa Sk ksamasramana-m Pk hamasamana m ction sub dir sy n 507 SL krajapala-, note the retention of - 10 OG MG hariinữ paras Ikaravalalau "scratching pres, part m dir s 461, der not known annihilation, destruction sub dır sq m 74 94 lw Sh ksayaat legs kharam itu "polluted, impure (hy contact with impure object) past part, sz 305, kharam will be annihilated, will wane titi loc sg 209 Pk. khara mta, sanskritised in pres (in fat, sense) 3rd sg 350 S. Isayatı, Iw OG kst- OG with Sk. participial suffix -ita c. Pk Lbarada 'to besmear MO kharar vű 'to besm fa7fx kimi pardop forgive y imp?nd sg car, to make dirty by besmearing' (v 1 ksamı) 539 1w Sk ksamat, OG ksmresidue of the Beasumum seed after OG -- in the first syllable may be due to the following - or some dialectal habit of the the oil 19 pressed out, oil cake sub m dir pl scribe (1 khalı) 433 Sk. Nála-, kbalı-, PL. klat DIG kh01 m. Bloch hhal Turher hball सरह Thalas in the thrashing floor granary" moving in the air, flying sub 21 sabloc sg 477 SL, khála- m. PL khala lw Sh. khacara- *Ahalata OG khalandı MG Lhalữ Bloch kha! or Maj ura "dates sub.pl 477 Sk. Lhar jura Fra khu "eats' pres 3rd s. 25, Lhjaim in phoenix sylvestris, tho wild date tree, Pk. pass. p. 519 khadbash past part. n dir pl 433, khajjura m. Bloch khajur, Turner &lajar kbål abs 525 Sh. khádati, Ph. khiai MO LA khat: "chalk sub L. s 20 SL khatik, rū Bloch khápe, Tarner kbăpu PL halıā MG khari Bloch khari, Tarner खाटकी Khatali • batcher" gab m dir s 129 kharı1 Sk. khattukas Ph. klattia, khattıkka- DIG &sant for lot खल Ahala सचर khacar SADAVAŠTAKA-BÁLĀVABODHA-VRTTI 17 katkı, the transference (1) of -1- cannot be lors ganiu “counted, considered" past part m explained dır su sk ganıtam, Pb ganiam, ext En for khānı "querry" sab di sg 1. 20, 508 Sk Ton ganarm * counted, Doted" pass 3rd p2 403 khan-, f khan1- Pk khan, khan!, MG khăn Note the use of -;- passive, which 3 rare in f Bloch khan, Turner lham? this period The asual passive saffix 19-iyader s gunal THUS khamanaum u act of asking pardon" Jain theological term sub dir sg 326, khá TT gabhara "oper part of the shrine" sub manam pl 341, ef Sk. kşama, ksamapana Pk obl ag mi 617 cf sk garbbagrhan, * garbhakhamana f. ghara-, Pk. gabbha hara-ext TAST khāsadam "shoes" sab obl pl = 13, The gamar "side, direction" ady loc sg 450, der not known 457, 589, also game 483, gama obl 530 MG. fane khwarm "move, slip" r pres 3rd pl 516, gam, game Sk gamyan, Pk. gamma, gams, MC khasvű Pk khisai, klasar ch I khis- OG ext which suggests that DIT base should be *kh151- TACTA yamanagamanu "coming and goingsee however, Turner khasnu bodily movement" anb » dir sig (v ) gama- Te kırı "rice cooked with muk' sab f dir gg ragamanaum) 38, Sk. garianagamanan, iw in 112, khfru n dir 8g 556, Sk ksiram, kırıkā, Pk gamanågamana-ext Pk. kbira-khirt Bloch khir, Tarner kbira? TOT gayau "went" past part. w dır eg 38, that khula "all' sub f 245, Sk kbílah 'post,' 74, gaya pl 86, 433, 550, galf ag 426, 489, Pk. kbıla m khiliya f there sbould also be a 573, gayai past part. loc sg m 451 Sk. gatah, MI forma *khilla- to explain Mo (also II and Pk gays-ext in UG Tarder gayo 0 ) khilo, kbtl Bloch khil, Turner khul? oftes garthaum "exonerate' preslat sg té Thupai "snk, submerge v pres 3rd pl 384, also garbaum 166, garibí abs 564 74, khula past part m dar pl. Pk khuppa, Foro garuyaım " by the elder” adj minst sg a possible IE derivation of the whole range of 365, garuya obl pl 516 Sl. guruh, Pk. garus- Words such as MIG Lbūpvũ, khosvũ khūdvữ, Teegara big, on a grand scale ads 6, 71, Sk gurih Pk garde- ezt in OG with i ERE hhotryar “being fixed attached' rass suffix -1 3rd sg 601, cf DG khOrvũ "ro fix, drive in',lang galar "melts" v preg 3rd og 138, galiud note the open -o- in MG cf Sk ksot 'to caus past part sg n 25 Sk. * galatı, gålayatı, throw, to cast. Pk. galat. MG gal-vű Bloch galột, Turner *THAT hhamsa haranu "act of coaghing" sab galnu 42 . MG khătsi 'coagh' Sk kás te galakamrala "a hulls dewiap" (first kutsika f Pk khass m khasis » Turner part of a compound galakad validskabash) khamsi sub 413 Sk. galahan bala- Felhanda "gugar" sub 477, 14 86 khanda ho galasarana “sobs sub 2. pl 38 Sk gala mn Pk. khanda- m. n. MG khi s., how svara noise in the throat' doubtful ever, goes back to Pk. khanda f Bloch khu, Tarner khar. Ir gala "nech" sub obL8 428 cf. ek. galaka-m., Pk gals-m, perhaps also n in Sk. Fri fra Thamcıyaim sore thrown, cornered' Pk. * galaam, JIG galū Bloch gala, Turner pass 3rd pi 582, cf JIG kbico corner, Pk galo. khacia-controlled, dragged' der not know A gali swallowed" (in the compound verb Tarner khxco khácdu construction with gayan) abe 336 8k galati MITTE Trim alau "pounding, pressing, break smlows'. ing” pres part m dir sg 213, 514 sl khan na gue "com" sab, se f 261, 311, 325, Sk, gått dagats, Pk khamdai I PE girl, gå! MG 64, & Block gay, 641 Tuner gel 13 gntele ºrter in which rxe :: boiled * sob 175 gu "Ivo milta" (voit of mtajatetoeat) dir is n. 307 PL abs , der not known. sau m. dir ? 613. vágy. Pli. Sk. A 3 see Turner copnu 18 YORD INDEX 1 Torper gari yuta-n, Pk gåta, gāna, gāu n both the stems however BIG garvo which has a 81ollar upextended and extended are noticed MG meaning gin mo TE gred to "molasses sub m 311 also ada 477, The gagalt proper poun m dir schon 108 $gula-gula, PL guda, gula MG 501 ef gula. Bloch gul, Törner gur TIIT gajalau thundering' pres waring part w dir so 514, SL garjati, Pk gajjai, Tu gunar "repeats counts' v pre3rd sg Bloch gajne. 438, 521, ganatau pres part m dir sg 426, TITET garlar "young one of goat' gab dir 21 gunya past part. p) 37, godiya, pase. 3rd og also gadarı f 311 Pk gaddari f 338, Sk. ganayatı (cf grnāti) Pk guna, MG sau vũ Block cananế, Turner gang TTCT gada bullock cart' sob obls 91, gadám p] 94, 506 Pk des gaddi Bloch gadi, gostura gunathanaum "X state of virtae, Jajn theological term sub dir sg n 401, gunathānau loc sg 403 Sk gana-sthanakam TIT gadhau "thicker, bigger in intensity" adı Pk gunatthapaam m dir eg 453, gadbaim inst sg 453, gadhi i 298, 468, gulherau comparative form 453, for TOTALT Junamalu proper noun f dir sg 488 -erau see under adhikerad Sk galha- Pk. Te gura “teacher' sab m dir s (v gura) gadha- ext in OG 38, gure idst sg 38 also garı 365 Sk guru, Pk. guru, OG gora of MG gor 'priest' MITEE gadaha "donkeys' sub pi m 507 Sk gardabháh, Pk gaddaha-, Bloch gadbav, Tur 7 gula "molasses" sub dir sg 314, 433, ner gadolio Sk gula, gula, Pk gule, gule, MO GO), alsa sv gala Bloch gal Tarner gur la ga lht proper noun m dir su 455 jis grdt "& stick like the hockey stick" sab गामुgame village' sab mm dir sg 386, gimi dir sg f 12 MG geri Des geldt Turner loc sg 223, 386 8L. grámah m. Pk gama-m gir NG gamn Bloch gåv Turner gañ hefur gehing house-wife" sub. f dir kg 461, ar guyalau "spging' pres part der sg m 473, Sk grhini, P& gehin 223 Sk. ghyat, Pk gaay, gayanta- ext 10 OG firct gogula "a type of lizard (usually found TTER garudike by the enake-charmer sub in fields and hedges) sub obl 21, der pot m ingt sg 589 lw Sk. gårudika. known MIG kakiro A gálamalu "dirt on the cheek sub dir TIET gorda "knees' sub obl pl m 44, 151, 98 13 Sk. galla - D., Pk. galla m. MG galm 294, MO guȚĂ, Des galls, gola Turner goro Bloch gal, Turner galo fitfiftrat gadthaliyam "boring down in such Tiet gaham by verses" Bub ingt pi (in the & pay Urat Inees toach the ground' adj.pl context bihter gabich karf) Sk gåthi 1, Pk. 44, 326 The first part gadi- can be compared gähà - f with MII gwda, golda Dernation not kzowa fire's Jaun "I swallow v pres. Ist sg 303, Tiltag golrtyahanı "for tle reistirer" rub olul Sh galatı 'swallows, note the -- in the in pl. m 12 sk gotrika- P't gottja- OG ext tial syllables y gali with note the retention of iron 00 Freth guant "pain, pauser" sab 2: 1- Sk 4ta gopal proper noun n dir az 574 glimurat gopāred #cauce to bide, to keeps forete grlos' tyre of lizard (wbach mores secret" ol of Inf of the capsal base 629 8k About in the houses) sub f 336 Pk. des tapyate, Pi gappai, OG gop- with cacaal giloiye, giki, c. BIG gliaroli gilasi ghiloti. agiliz PF gupphagt "vak$a sab m you so 435 TRT golau round (1o the context cakrosolsa Sk. gobyala-, I'k guzhagi-lw in OG "eyeball') sub dir 41 tk polakah Ik get godaka s pitcher in wlich molasses or folao Block gola Torder gaio. Bitlist items are store!" sal 186 Headios "hall* (lobscolazron hall') ab a u doulsful and derivation is not kaons, . dir " 174 SX pula ik gola ŞADAVAŠTAKA-BALAYABODBA-YRTTI 19 . Turner gharā. met gostha "(inside) the fold for cattle, (gosthà also probably *gharattikä '% smaller grindmahili)." sub, obl. sg. m. 388, 19. Sk. goatha; stque for domestic use.' MG. glanti. ext in OG. gosthau, obl. goathă. 97% ghår "by stroke, attack" sub, m, inst sg. tay garlamı proper noun m. dir sg. 109. $34 Sk. ghātaḥ, Pk. ghāys, OG. gha, ext. to if gamthi "knot" sub.(as a first member of ghia (probably to preserve m. gender), 1 loch a compouod gamthigahita) 309. Sk. granthih ghāy, Turner ghäu Pk. ganthi m. f. MG. gåth f. Bloch gåth, Tur Eu ghānar "in the al mill" sab, m. loc. gg. Der gant 489, Sk ghātapa- Pk. ghayana-ext, in OG. iste gandola "a type of worm" sub 21;8k ghảnau; MG. ghāpo m., ghani f s. v, ghảdu. gandula m. El gharu "quantity gufficient for one time that gandhăi *smclis" 7. pres. 3rd sg. 434. Sk. (to be put in a frying-boiling- pan)" sub. gandhsh m. Pk. gadha-m. Sk. gandbayatı ? dır. eg m. $11, also ghica 311, cf MG. ghān, also ghano m. 11 mill' gholf Sk ghatanam, Pk. ghāyana Turner ghān. 92% ghatai "fits, suits" v. pres 3rd s. 426; ghatávatam pres part. caas. gen obi. pi 339, Tas ghatiu “throwa” past part. m. dir. eg. 457, 557, ghatıva obl. of ipf; ghāti sbr. 464, ghatántai pasa preg part loc sg. 339. lv. Sk 489. Iw, Sk. ghatayatı, ghala-+OC, verbal in ghatate, ghata- +OG. verb inflection, flection, ET ghadau "pitcher" sub dır. sg m. 185. Trei ghāradan "a type of sweet prepared Sk ghatah, ghatakah, Pk, ghadla -, ghadega. with ghee and sogar" sul dir pl n. 316 cf. "small pitcher" MG, gharo Bloch ghari, DIG. ghart, ci. Des gharamta- etymology pot known, Bu ghndanu "manufacture" sub sg. n. 506 sf ghee "gbee, melted butter" sab. dir. sg. o ghadāvann aub. n. sg (fr. caus base) 'causing 31. Sk, girk&D I, Pk, giam J. Bock ghi, to manufacture' 506. Sk. ghatanam PE. Torger ghiu, ghadana - 91153 ghodar " horse" sub mdır. sg 464; ghoalone ghnılıyai "bour" gub f loc sg. 325. Sk. daim 18st sg. 483, ghod 1. 264 Sk. ghotakaghatika, Pk ghalıyă MG gharı Pk. ghodao, Bloch gliora, Turner gbord, uforzar ghadiya "aswift, lit travelliog in the same at ghola "combination, mixture" sub ro. 601 hour" (ghadiya joyanı sâmdhu 's camel which 'Sk lex gholayatı Pk gholei, cf Pk. ghola n Tuns one yojana an hour') adj. f. sg 558, 'cords strained through a piece of cloth P-by Sk ghatika, Tk, ghalıya. Also s. v. ghadıyal. constant rubbing, MG, gholvű to stır, mix', yhana "hammer" sub. m. dr sg. 508, Sk. Bloch gbolnē, Turner gholnu ghanal Pk. ghapa m, MG ghan. gjet ghumtī "ankle” sub. f sg (in the com- Bu ghānau "much" adj. ady, m dir. sg. (v. Le pound pâda-gbünti) 42, cf MG, ghütt ankle' ghanu) 142,586, ghana pl. 543, ghanaum n gbãtan m kdee, (also cf gOlan m. Euce). sg 571, also ghanım 464, 481; guanı £. 489, Der not known gh- alternation may 571; gbane zost pl. 456 SE ghana – Pk. suggest a non-arjan loan. gbaba- - ext. Bloch ghana, Torner ghanu aut ghancraum "much" superlatıre adj. dor Tuki "in the quadrangle" sub loc. 8. n. 38, 246, 516. OG. ghan-+eraum, for 946 Sk. cataska- Pk. caakka, BG Ok no. shan- see ghana o, for -ersom see adhikeraum. Bloch cank, Torner cok GT phara "house" sab. n dır. so 85, also afe cautálsst "fortyfour adm. dir. 85. shara 329, gharı loc sg 85, 430, 526, also 74; 8x, cátus catvarimat Pk, asyallam, Share (pl.1) 36. For the problems of relating cattáltsam, MG, căwalis, cumpalls, the OG Sk. grba with MIA ghara- see Tarner BSOS cautilisa seems to be built upon a probable 15. pp. 401. Bloch ghar, Tarner gbar MIcar-sd cattālisa; the BIG fornt is derived treet gharati "grindstone" god dit. sg. f. 520. from Pk. caugalisatu. Bloch $223, TUIDIT catolis, Sk. gharatta m. grindstone, Pk, ghsratta n.
20 YORD-INDEX Torte cautrisa "thirtyfour" dum $72. also Taa) 36, Sh. catacatatı, onomatope. Ap cantfsa 37 cautrisame ordinal 339 Sk didakka, HC. 17 406, SL catabbata 'quarrel catustrimſat Pk, cautisa, DIG Otris, note the some soldier', MG carbhar' quarrel, for adava retention of tr- in DIG and OG cantrisa-mat dávau cf MG arayrù 'to threaten', for dada 13 the ordinal, -m8- is the OG ordinal forming badayan cf. BIG dabīärrä 'to threaten' see suffix, Shah, Pk mo Turner caūtis. Torber daphanna, barbarigna, JG arársū au chauthaum "fourth' nom ord n dir og 14 probably a causal base from artų "to be 91, cautha obl pl 143, caathai insts 125, stubborn and dabray- 13 & Mosa) base from also loc s 355, canthi f 434 8L caturtháh dab-'to press, crash', ef Bloch dåbno Pk cauttha-ext. Brg Oth- Bloch cautha, afro cardius climbed' past part dir sg Turner caatho 109, also cadigau 457, cadıgå pl 550, cadi imp 15 cauda "fourteen" num. 35, 247 caudamai 2nd og 457; cadisu fut 3rd sg 110, cadatao ord loc sa 'on the fourteenth 354, Sk cátorpres parto m dir og 434, 579, caur abs 109, da Pk. cauddasa MG caod. Bloch mods, 110, calivå inf of purpose 109, calăvatim Turner canda, caus pres part gen obl pl 311, cadàvt caus abe, calásia past part, ma dor 8. 483, midfil The caumast "in the monsoon sub n loc loc 8g 453, Por various (untenable) specula sg 515, caumisa obl. sz 345, caumisiya ad; tionis see Gray L II JAOS 60, Pk. caldai In belonging to monsoon' 355 Sk caturmāsam n MG there 19 also the alternatire from cashru, Pk caammāsa, ext. in OG Sk. cătarmásikam same alternant -phi- 19 noticed in II P8 L. Pk cummisla, commásia. Tarner capmās, and 0, thus it may be necessary to reopnstruct घउमुखतास्पु outumulhatarupte «fort of fuar a MI form calha, coddba- Bloch ca.lhni, faces' dir eg m. 376, caum S 8. V sau hum Тоглеr сро du. A lo in OG by substitating the first part 77 canalalam "gram chick penis sub obl with an OG form, the rest being sk cl SL pl 25 (w Sk capakah Bloch cank, Turner catarmuklis, cap, Tort caurdu "eightyfour" 4N, (also in the referentes call irisarm "fuar hundred' num. 613 compound caurasi lakla sattipam vai shassa Sk cafvári latini I'k rattari sayAim, cattari tevisa samkbgalian - 84,97,023, nom. obl. pl is a Pk lw in 00,30 (dialectal) cars 95 ) also caurist (rith retention of $. before front vowels) 11, 81, 613 8L cáturafitih Pk. capialas "& klpd of green vegetalle er pornule in pire and change to strong bean " catrasii, card, VI -- can be explained in other ML forms with A in the same set of 50! VO 014, copt the 00 word seems to ko a ranskrutzation, the analr-ka-, alk. ckk441, bium palicislion etc. Turner cauråsi. aruld- 'fickle, onsiends' पडपीम Aurua "twenty foor" numa dar ctariem 107, cae lan tred twentrioer 1, we armarem Ioue proper noun m dir +R 428 Wat calart to cause to more" causini 813 atariaman ord, dir *: m 62 - oll 216, MG cal rü caur, cu]ÁYū o torr (imm 190 Sk turtllatih PRTIU MOD ene position), 6k cerut) calati, I calai, for 00 are no morlanin ng one hundred Tarner calno twentyloor VO Oris O Torny captie si cari haring mosed.trandorintot from TIAP ura's: *9126yf rar som dir 64 one 1 le to another - bry death at 4 ** 74 613, Sk. ataliti I'k caoutilf Ho Otth. Tarner cicattlil. syarals, PX carni trant mot slon1 m dir «z 574 Tai tahun dul "sn foor dipuliarsa ta! tehni" worden) la re** ab dir ! loc ei. VO Od la foar directo SŁ. 12 215 Cathri er not know ir Pk 90 Sk. del L. MŁ, 118 00 din 1 bom in Oo bate fartxle 174 corelu "fruits temping (111) *** fres part.mdir ? Harris, J) con By mala "spolu vartov rgb : 91 Ilk arot Tarper mm ) SL databa- te to rullo ordenactas, vasa 1.87* ! EITTT mpa wimu spelade. A 38 drett? FŁ fritt. Ik ekslu- ng (Latarania, dodebelires, rivers'* SADĀVAŚYAKA-BĀLĀVABODHA-VRTTI 21 calin coris fornit cuyuri cala"walks goes " v pres 3rd sg 365, suggests Dravidian origin Bloch cela, calaco pl 489, calata pres part m dır pl 514, Tarner celo. past part m dir og 94, 451, 578, cālıya tent cokhã "rice” sub obl pi 2 cokha pl 578, căliyatı 451, cali f sg 579, caliva inf 'rice' and the adj coklhů 'pare'. SK of purpose 481, calarai caus pres 3rd sg 488, caukşah coksah 'pore', Pk cokkha Bloch caldriyai pass sg 489, Sh. *calgats, Pk malla.. Blo b caloe, Tarner calon cokh, Torner cokbo fafa citit "in the mind” sub n loc sg 94 Sk 1964 copadanı "smearing (act of)" saba dir sg 12 der from the OG base copal- %. T citta-, Pk. citta-, lw Pla copadium faris citrau "panther' sub m dir ... 448, ita fes copadium "besmeared” past part dir citrai sast sg 448, also citrako, citrakı 448 Sk citráh 'spotted' oitrakah Pk. citta-ezt JG sgo 317, copeli abs 316 PL. copada-'to citto, note the retention of -tr in OG apply oui, ghee etc. Der not known for Bloch various suggestions see Turner copad cita, città, Turner cituwă Frete culrasálu proper doun m dir sg 516 चोर coratini "steal' y pres. 1st Bg 523, corl past part i 648 Sk coruyati, Pk ferereftet ciyatisa "fortg” num 343, 616, MO stolen', Turner cornu cilis, cilis, OG ciya- can be explained to suggest an initial palatol glede, *oga-, also cft coru “thief sob, m der s: 522, cori inat. OG cıyárı, Sk catrácimśát, Ph. attālisam, 8g 525, core inst. pl 555 8k coráh m Pk cảyalisami cora m Bloch cor, Turner cor Bloch calls, Turner cális "four” nom dır sg 74, also in coro “ theft' sub ! dir 88 464, 622, 695 SL caorika, PL corid, cort Tarper cori cattarı 110, cyårı 142, cau hom emphatic abl 143, also cıyára i emphatic 431, 538 MG ye colapaļfau "a piece of cloth worn roond cir, emphatic care of Skatyårah m, nom. the middle of the body' sab dir *8 41, catvári D nom CC *catárab *catårı, could 1w Sk colapaçta- ext in o explain the present form Bloch car, cyár camdra proper noun m dir 8, 445, 488 7 arm draprabha proper noun ma पीतवर, चीतवद्ध itaras, clmlanai "thinks, ponders" v pres 3rd og 73, 74, cita #1 camdaki proper poon . dir sa 534 Yntau pres part w dar sg 39, citavatát obl * champal name of a town ! dir og 103 pl 33, citavium past part n, dir sg 112, cits VITA obl. of Inf 74, also citareva 85, citavi Te cameu. "a type of small bog" ab der abr. 112 Absence of pasalisation in many 31. Derivation'uncertain, but c! Sk Icx. cancu forms is due to contamination with citta-Sk da-m 'beak leared, a kind of vegetable,' cl. ciplagati, Tk cimtei, címtavai (causal in po SL calcupattra- JIO citlaar m gift camp "having massaged, pressed, subdeed* free circosta "a type of small mosqaito" sabe sbs 270, 3G pro De campal 21, MG etcar Der not know 'sir sab nam 133, cha c Inst. pl 120, culas "mines" pre 3rd og 433 of 318 dBŁ. * P. I'LL cha Por various *k oyolah, Dhitoplis cakh - 'fo suffee min' etymological rongestions sec Bloch $ 218, I'k. cukka- 'to for,ch, be desired of' Bloch l'iscbel 111, Bloch eahs, Torner cbar cukna Turner caknu lehan "image, form sal i dir * (second recull"making place" sol 1 * lis Ft. menler of the compaad trebal 'Leight calli, In ealli , YU cal! lote the VII Image) Skechert, charih, 1 charl -->-13-derelopment common to other AIA d.aleets & Pantl. Mochet Turrer call Thail isares 3rd x 11, 51, cialista N 112, abo: $30, che 3rd sh 3, et lite 114 di mailarantrali dom83, FL. N 455, cha'asih pere rul de R$33, MILA I enlille ebut pent part la 40, 455 +3 i "art" sh mn dir 97 34, sro Purls! 1!4 wieraillre nel-1 Dreils H' cl see bob ame, Turner est Turner cår 48 110 mitive sense) . cha 22 YORD-INDEX STT chunaus VE channavar barta chnıl ilisa "forty six' nom 133 cf allot chant "by (COPY) dang "sab just og 185 Sh. Satcatvarimfat, Ph châyållsa, for -talisa Sk chaguam n, c£. Sk tálam n, 64rto Pa (DIG chCtalis) of other nonerals in the same chalanam Plcbånt f, cbăna n., MG chan series MG 40–45 ektaļis, bEtnas, trEtals 'cowdung' Bloch sen, Tarner cher cummilis, Pistalis, cf Pk cattalisam for 40 *secret” ad; dir 5 192 Turner chapălıg chāpaum 489 Sk channa, Pk. channaus chatthau "suth" ordinal dir sg m 244 ext Turner chinu 438, chatthaud n. 162, 403, chattba, loc som Ericharnsttha 'yxłg-sız" nom dır sg 616, cf 120 cf Sh. $astháh Pk chattha- Blorh sahiva Sk, satsaxtıh Pl clasatchim, chasattha (sixty Turner chaitau sixth) Turner chayasatthi og challit "ambrella' sub n dir sg 483 Sk greift châsı “buttermilk" sub f 311 Dest chatram a ' parasol Pk chatta is in OG chas MG chás OG should have short-1 Ellur* chaganala '(cow ) dang" sub, dır sg finally Der Dot known 12, (accompanying Pk, text gives chaoi), Iw Sk cheganam ni srcbidi get chale "she goat' sub f sg 264, 311, Sk chăga-m, chagala, Ph. chalıya f, chali f छतीसाchatrnsan * thirty six' nam dir pl 74 chatrise inst pl 438 ef Sk, sáttrumsat, PE fait cher touched past part f dir sg 544, chattisar, note the retention of tr in OG Sk, chupati 'touches' contam with Sk ksipsta Turner chattis movement of arms and legs' Pk. chrai. I orner cbano ninety six" nom dır 613 also chan namvai 431 of SL sanpavatih Pk #ca chkalaranu "act of sneezing" subo channaval, cbannauim (cf 310 changữ) sy 42, karanu lw Sh., chik Sk. chikka PL Pasche! $446, Turner chayapnabe, chakka BG chik f De chapranna 'fifty sis numdır sy 24 36, per chikaum "a type of shelf in which chappande unst pl 258, cf SL Satpa Acaſat remains of cooked food are kept, usually hang Phi chappannam, chavandat, MG chapran in the kitchen' sub u dir 8g (11 6Ikan) Turner chappan 434, chimkai loc. og 186, connection with Pk. छम्मास chanamisa " taonths" (in a compound) chikha 'touched' (cf Pls chuvai "lopcbes) 14 sub. 339 also chammāsiu 'belonging to mouths' doubtful yar ao lectionis sskar with 6-may 339 of Sk fantásu, and gamásika be a secondary development, dialectally both are found in DIG ebilă, fiků Der pot vog chavdish "twentyslı' num. dir 8g 74 known cf Shfadum Satıh £ PL chayrisa, MG cha vy19 Turner chabbis ya chura "knife' dır of Sk kşarsh a chahatları' seveaty Bix' arm G13 c£. Sk. kurki, chorjka, Pk. cburi MO barı fatsaptatih f, Pk chåbattarı, MG choter ya clutas "releases (by oneself)" - pres, 3rd Puschel $ 446 Turner chasabatlar sg 402, chutiysi pass 3rd şi 482 Sk chatati, 0746 cheryna (in a) copered (prce) past caus chotayati, chatyam, I'k chattai, cholai part loc s 216, chili (sic, final i should be Bloch satp. Tarner chutou long) abs 296, Sk chăditam (fr the causali cherlas "euts' pres 3rd wg (34, ehedira base clad-) Pk chapainf 134 chedi sbe 434, 538. Hk elvodayati nie chust intonated past part dır kt (caus) Iw in Ik. chediamfi (pass mi) BIO m 213, c. BIG chal rū to be arrogant, to be cbedra apfatuated', chak to intoxicated person Der gfchedi end Japat pol m. loc. Alt not known, see however Turner choking, cheda +00 loc soils of 316 chero chakipnu end and chetny dostant', ak chede. Pk cles ext. Tifo chåjåmalt "a row of balconies" sol, dir s £ 614, Aralı iw fr Sk chijs, SL 1971 chehali "in the End Lelonging to the chadyah, Vo chajūbalconr' perb lw from Last ad; obl. 223 217 Alton ice cbrbslal Hr chajji- cf G chill'a soal self locs 247 00 cbrh. (v. cucho) ext. Turder chin, shalls. with-lau, so shell SADÁVAŚYAKA-BÁLÁVÁBODHA-VRTTI 23 E chehu "end, last," sub dir sg 247, also 79 jaya proper non m dir sg 426 cheus sima 'upto the end' 336 cbebi loc sg in the end' 223, 323, 329, 513, 565 SE 0149 Jayapura proper noun th dir sg 415 cheda-, 'limit' Pk cbea, for derivations of 5741 jaya proper Doun f dir sg 559 various extensions of this word see Tarner TO Jalasaya "water reservoirs, ponds " sub cheu, Blooh sex m dir pl 516, 1* Sk jalasayaty chodaum "release (to cause to) V presejalo leech sob dir se pl f 21 Sk jalan 1st sg 309, chodavi caus abs 453 (note the Lzlı m, jalauka, Pk jaloja, MG jalo -47- causal in OC, instead of the usual -ar-) Sk chatatı, caus chotayatı PŁ. cholai, the ti Jahıma "where, in what" ady storeotyped lue pro Sk yagmin, PL jabım causal base has been employed a9 primary in OG Y Schutai ET Jaz "goes" pres 3rd sg 447, v ) jiyan छोह ckoha 539, jain 3rd pl 403, Jaum Ist sg (in fat 'lime for cementing it 18 pound and sense ) 483, 529, jai 2od sg 539, ja1911 fut made of even texture after constant pounding 3rd 84 481, 535, jaisu Ist sg 495, 557, jaa and anxing" sub m dir og 601 DIG cho f imp 2nd pl (v ) jasau) 455 also 3rd og 380, 'flooring, cementmg' Sk ksodatı 'stampg on', ja imp 2nd sg 544, 557, janju precatıre 3rd ksodah, Pk hboa, cf Hindi Lhox m 'pounded hruck. For IE origins of Sk ksud - see Turner pl 480, jayatau pres part m dir sg 142, 551, also jiitau (v 1 jayatau ) $14, jayataz copau loc 8g 445, also jayate loc sg 377, ayatām gen obl pl 94, jägala gg 10%, jiyatı | 473, algat 'alone, only emphatic patlıce 74, 465, 555, jayata a pres part (unenlırged emphalic) 548 of Marathi and Chattisgarhi ca, while 386, Jaivaum ger a dir 87 514, juva obL Modern Gaj and Sundby have ja Old Marath2 inf 463, 489, 536, jar abs 73, 489, ayat pass has ci, Bloch suggests Sk caixa, Pk ccia, ceea, sg 457, 483 Sk yatı Pk jäi Blach june, Turner janu sv ca, Y , v,go" agra" that rel pro sgt 400 f, 420 m 437 a GMT jugat "awakes, rises" pres 3rd s; 103, 581 pl, Sk yah, ya, yát v 9 v ja3 jāgaum 3rd pl 336, jaga past part m dis, og 480, jägi f 461, jazata pres part. obl. 163 Sk ja "{"conj 74, SL yads, Pk jai jigartı, 3rd p jāgrati, pres part Jågrat PL jau "when' adv 481, also *if' 470, SL Jaggai Bloch jagnē, Turner jag au yadı, I'k jai contam Sk, tatah, Pk tao, Ap T jacala "beggars' sub pl 553 ly SL tau yãoaka- ***Jauy."a type of small insects' sub pl. जाणEJunar "knows V rres 3rd s 483, 21 der not known jäpalm also sg 462, janatm 1st sg 473, also Fruit Janani "mother sab f der sg 560, SL jánum 172, Jåbaum 2nd pi 172, jine 3rd ag Jinant, PL JABBAT bat in the sense of 'as if' 514, 514, 556, jini imp 2nd sg 260, jagato pre part ro dır so mnd "men, persona' gab m der pl 133, $& EGO, janata pres partem dir japaliath abt pl 631, japaniyaka 'chief' dır also jinato 1 (emphatic) 460, janin past part * 653 SL joab Pl jana, MG Jan Bloch m dir9 85, jing& pl 386, 435, trivaum ger (101) 417, janit 1 279, 533 881, also "even though" con 470, Sk JÅpevi 261, 681, jinisåm pl 103, 385, jap! rad apil Sk ab 38, 189, Jānisaj pas. sg. 511, 516, 373, janiyaim pays pl 334 janiriu catis past part afer galikda “ben, at what tuna' are m. dir "? 190, Jlnavn inat * 574, DATIYA 350, IW SL yadakala-+OG loc sa terminaobl of inf 11, SI493 533, jinirati fres part ob! 333 k jinát, 1k jinat Bilacla 19 japoi "recites pret 3rd sy 134 spalt jipant, Torper ji nu pres part I og 49, ppuai pes Sedes 13 THE 1: "ia the bitch 'saks, ke 13 133, Sk. Jindaun themest. in 00 T* "cod of death * sale (first member of art jlrisseleru "knower" tab dir *% compound) 326, SL yosh, PŁ. Jana ... 347 OG jerapa + LAID, gratire tout Iron *5 560, jan, Turner jnni. Gify jalape tioni. sk.jamte 24 WORD-INDEX Pk Junai MG Enū the base jant- V 8 janar, for hiru YSY ofta jabha "tongue" sul f dir sg 521, c. Sk. karapa-hůru jifırá, Pk jibblið Bloch jbl, Torner jibro GT40TC jayanahara "one who goes " sub der GTAURS Jimarau "right' adı dır sem 302 pl 403 jáyana + hära, agentive noun from the SL jemati 'eats', jemanaka , Pk jemana eating', base 31 JĀya, 841 OG ezt. -0,'hand by which one eats' Intial I cannot be explained, DG jamro, "riglt', FETT Jolán "holes' sob ob] p] p 261, Sk Jala jamyū 'to eat', suggest that the 1 sliould be ká n., Pk JAJAJA, MG jau n. sbort BY misu Pot gi? "only' partirle of emphasis 13, Pk 31, Hc zi 3171V 419-30, Pisciel 9336 suggests esan oftar Jim1914 "I will eat", fat Ist sg 85, jimatau preg part. dır sg m. 213, jloatim obl. with a y glide in the initial syllable (Rs in Pali yeva ), later developing as jera, gen pl 296, jimi abs 433, jfmidl aus abs. 546, initial long I in jima annot be explained, s f.712 "these" rel pro. noun pt 113, 526, 537, jimanaŭ DIG jam rū "Turner notes Austro SK Pk je, V8 je (Munda) affinities. She jematı, Pk jimai foarte gmadusu proper noun m dir sg 435 Bloch jevně, Turner jianar fala jen "by wbom rel pro inst. s. 74, 94, fale jithst "will live" fat and sg 474, Sk géna, Pk jlna with the OG Inst. infection jlvatau pres part, m dir sg 529, jiviti (r 1 Note the short -- in the initial syllable NG jirall) f g 573, jivia past part. m. dir kg JENE 433, 589, Nisg 655, jivala i pres. part. ferforen jetta "to win" obl of int 246, 484, (anenlarged) 539, jirala caus pres 3rd sg 463, 522, also in fut, sense 465, jivina cu abs 518 Sk past part. m. dir sg 465, 522 Sk jfvat, Pk जिन Jinaun " whose" rel pro der eg 1 403, jivai Tarner Jiana an early alternatront of jeka + naum 8. V jet I'ju "if” conj 561, also jau (v. 1 1a) 678, & 10 foratare gradusis proper poun m. dir sg 553 g'gre particle of emphasis 449, 444, 514 v 8 forstådfrat finasambanlhuyam related to 31 Jinas' lw $k jina sambandhin Ph saminm gyu wo rel pro nom. sg 85, 100, 365, dhi, extended in do with - Jidagam Landbiu 465, 539 SL yalı, Pk jo, Ap ju fra jima "as, libe!" Ady 73, 553 659, Puschels Tu juker "joined, endowed t)" past part. 261 suggests building of similar fornis on the mdır some 114, Sk yukta-lw in OG analogy of evam, kita, joita (Ap jemya), 10 the sense of Sk, katham, yathi. ya jugata "proper" ads a dir 58 64, also jagatu 3, 70, Sk. Fukts- 19. OG y 4r AT UW "of what type, like" ad, 109, 553, juktů -ga-spagests a late MIA Joan JLsĂM D P 74, 31sa1 inst, sz 143 jush e sg 143, in front juggaow "one a ho practices gymnas 480, 647 Sk. Fådīsikam, . isau ties, acrobatics" sub m dir as 230 . yogya "Where' ads 483, 638 Turner 'bodily exercise, gymnastics, Pk "joggario, (8 v jahi, kab#) suggests three prolable soar Jw Pk. ces for the suffix-hit soffix of Sk, ihs, kuh& 943 Nyaum "separate" adı adr dir 82. Sk. that of Sk. katham, táth, or the ending of loc yatáh PŁ. Jus - ext. In 00 in asmin, PE., him yuyirs "gambler BUL, D. des. 170, sfera Jilas "von, conquered" past part m der Sl. dyütakaralı dj utalárın, Tk Jokri extu og 74, 464, ita obl. pl 451, Sk jáyatı, peet Turner da wär' parte jutó-, Mk je, jitte, latter betog formed out the analogy of other Ita- past participles T jula "louse' sub i dur og 401 Sk yuld fly in OG, LTJO jipim "conquer piss 38 (pt im may be an crror for ->) 257, Pk. jirar, cf Sk. pars a loose spb dir 12 21 335, 6k yuka dige of the stem 24 and formations rachas 1 Pk jua f Bloch 0, Torner jamro Jitraa, tard, which may be the source of *JUMU "youth adj n. dir, s 94, fk. Ph. Jifre yauredan, Ik portapa- lsv ja OG जिहां shas 20 WYORD-INDIX * * dom 22 tai tilain meaning and tlorisation not known Er dhe "Fiscous" nd; der sg in 311 Ph 112 dihla- Blouh dlula, Turner dhuto ETT typy that slutli 13 pounded, beaten" enb ra3 dhulolanın " near, adjoinin" sddır kn me 601, of MG tpū to beat, to i n 127, dhiūladum lou (ned als erbialy ) 10 pound, der doubtful, of the top tepuyatı, ut th dhatchato é approaches! I'* dulhat, *tipate to heap together' l'robabli tzpů lror", dlaka-ext in OG num Turner dhunu and tapasū' to fall drop la drop' may lue connc toul Blouli tup Turner taplanu eff dhūl, "go near" imp?nd og 15 dhuhhalb dlükadaum I dhoili "anall lotă" sub f 209 « BIG Tá thart "loving placed " ab* 112, El othiin, tozlı Ihr not known sthati,sthijiminti Il thui, thavan, abs thrium OG thavi Bloch thicuě Tisner th thnu thūpinu ŠIFY dholata "an eatable, a preparation of ferinented flour sub out 433 Dir not 3 thalaus "einpti' ads Ur 25 m 397, hnonn JG dhahili thulaum n 112, JIG (ilialects of Saurashtra) thālī adj empty, wortbless' Des thalla 170 dhidinta "icorer, lud" sob der En poor, without any poc e$$10012 211 Ik dracorers, Dus damn f Al concr, *lamhana-corer 18 Alūnkum 153 thahar "dirt (of oil) wluch has settled at tho bottom' sub dir sg 313 of th WF dhamuun "clo de cosercu 'mat part dır stagha shallos (cf SL astigha deo, ri $g n 309, dhamhatám pres part gen oll p? attlinha-) 52, dhūmki abe 463 Ik alanlai, Des dhamhınıf cover lud Bloch Uhikne, jlūknim, Turner dhunut G3 damu "smatten, stung mat part m du GiF dhunla "type of cranes' sub 21, cf BIG Ag 522, 289, dass nbs 22 Sh dişatı, Ik Wellaglo, l'h dimha, dhemhas tvpo of buru YG dasvi, ç damla Boc) dasnē, Turner dan GETEG dhundhann tidaloy Lartering 13 n 183 der not hnoun 17 dolar "old woman" sub f dir ag 389, alao of MG do f neck, dohan head' anil Nepali doho basket (carried on the bach)' Derivation 13 not known for other IA cognateg a in. then, Others 1 partile sth some BCo Bloch and Turner Bloch doi doh, Turner contrastare incaning conj 032 Eh tadá, 1% doho tasa, tara Turner tal होल dola name of a mountain' sub mg 311 तउ tut then, therefore' con postpos Ek EF darnka sting bito' (Sarpi 2-snahobito ttah I' tao G to sub mn dur 32 also damhu wa MG as fotein • you' pureiro 2nd je 18 18 ( 1 tu dam Relation with Ik damgai is not aler tum) 11 427, 4C, 474, w38, also tuum 474, But comprro similar words in Lanjali Salandı u ou o 437, 174, 039, taim inst 71, and Sindhu dangna a ma damann, 4 022 . t SA tán, n h a an alternant probablo sourco may be damsa-kanta-wolnı dialectalli, a di sy liabiu form 5ed Sk turiin, by Dating Bloci damklı Turner daann il tamam tuam, contam first perxon fiam BEST dennén mosquitoes sub m dir jl 401-5- OG taum Bloch ti, Tamer ta raay ho fanshritic influence or dialectal YG die & damsahm. Ik damen m ngat indazhndham .conralsing (*athi ain dadu Turner ais tremling and Ezhins volenth in agonr" jes jart sen ilmu, lk todayz hedad, talabadamta-, ef bh tratat 'etalling, ਵਲਿਡ haters fell toppled tratatrata-, ard *at (rec Turner Larhana) pist lart melir as 289, dlalatam pres rart gen ol pl 376, 12 *plead-, el MG hords barko hock dhalira obl of inf 483, ef JG dbalrù, fall kan narsū or 11 aylarıů 10) Ine ( of Die Alin vî cans, dualf slop Ik dhalai dhalai Leart) 3G tari hari tu ba conraling in caus Turner llalnu dlužilnu 1919, tapi bar 'yamil', tani bar ( Hosū) to speak slanib and joindr ndeks - of allo Er dhiladi fab i 12 weaning and Jer not MG tatarsū or tatarsù cracking uphing the brown nove of racing' Bloch larp hop * ) > * 28 WOND-INDEX l'k to, tehn uns be explained from ctsiya, -- Value Tesettori & 08 1 bug&cats for a detailed discussion of the probable line of tasmāt, rk tabt, which 13 not becessary dorelo incnt of allied pronominal forms Bue Daso pp 32-33 HIĘ fimhor " $10 e' pers pro 3rd xrs gen 1] 53 lednı "Lalls invitos y pres 3rd $ 536 (r 1 tiham, timhz) 74, 94, Sk team, I'k tolarm pl 579, telua rast zart dir pl 40), tesim ted abs 428, teláriu cave past fast dir 8 388 UG terræ 'to invito, to carry (a chuld) des līmbadaun " a dried gourd' sub dir sg n 223 BIG tūbrū Sk. tamba- Pk tumben, on the waist pur not lnonn ext in OG , Austric origin 18 engecuted Bloch days tetalaun " that much' ady n dur 86 483, tübra, Turncy tumbo tetalaim Joc fg 38, 519, totala obl 103 Pronominal stem tr- for der s ctalau Ar तृणवारि treast broomstick' (ut one which tettula-ext Bloch titki, titla Turner trati obstructs grass or dast 1 o, fomething which Cleans, broom stich) sub dir sg 618 Jw acrate tetirara " in the meantimo ads 38, 536, Sk trna-tvari BG word for broomstick 18 toti is also folloned by lum emphatic 86 teti + kararna, derived from Sk samyarana- warding Vara, cf tettule- ctc , & retalau, tetalaum, off, Leeping back, samraranda ? Ik tettia, formed analogically bascd upon kettia- *hayatta seu Prschel S 103 Th (1871 “ thurst sub i dr eg 120, 463, 6k traf, retention of -- in script may suggest ACAT deramā "tkurteenth' ordinal ob! 222 also a retention of fra-, and tar-, in that caso teralarbai loc 6g 300, for der er terak? this may not be considercel as a lv arg teraha “thirteen num der er 74 of SK is trsiu "thirsty' past part dir eg m 514, trigodasa, I'k teraha, MI - - in the initial 0.36 BL trata-, for der er toasyllable cannot be explained Bloch tera, Turner tore Tanigai trascidoya " caased troublo jast jari cau8 13 22 Sktrisati a tela "oil' sub 311, also obl tela nau 315 caus trasayatt, I'rot Guy *trasal caus *trasolar pa t part trasedio cf 8. tailom n, I'l tilla, tella-, Ik-11- cannot be cxplained, mai bo ls fr Sk Bloch Note the preservation of tr- of Stradana I tel, Turner toi tarehne Bloch tara*a—, Turner tardanu agt tenda of that sizo ad, oll pl 403, of 9123 Irathau torrori-cd, afraid past part m MG osro jovso torso kevyo, uacd rarely in dir kg 403 Sk trasati, trastah, ci ih tattho the present text The pronominal stems aro sk trasarata cans note the retention of tr- 1 clear but the derivation 13 not clear for some OG Stra-ádiya suggestions de l'ischel 149 of rk, cyaddafaz tri group of threr sub c dar 6 10 "crch, therefore Dactuel uztu gonna SL - ci l'l tra, I'roto Gujarati *911 emphatic and contrastire force 04 132, 403, cxt stb OG -Utru 560, also tau gv, sk tatal lk tro OG tau đã trinh • tarCÓ MG 0 num dir ES 73, 74, aloc trini 74, trium ( I tri lam) ol 109, i lini migus Prce 3rd eg 246 trinha: 118 cm, hatic 109 (based on a l'rawitio tolayatı I'k toles, tolas JG toļrū Bloch tal form tinha- Plochei $ 438), Sk. trinio pl tol, Turner tulumu, taulana 3G tran, i tinni tanla- bare influenced mat tambolt " the betel lenſ ob der En tho OG scribes though they havo retained to 201, 8k tombulam n rk. tombola-n Austri tr- cluster Bloul tin, Tarner tin origin Las been suggested Turner tamol 3 trinhisum threc hundred ' num 613 data tomboltyn (184ects) belonging to the bctel lent sub indir PL 21, SL tambulin & trahe saim cf UG transl, transo Pk tanboli ott 19 OG tamboli u, inflected विण्र्ड Increm + tun sub n dir de 25 I6k for pl Alao cf MG tamboli m one who eclis trápu note tho -- in the initiat erilablc, Letel lcnrcs, Sk tawbwiks- I'k tambolis ako pote the extended form to indicato sender BY tambola Ayer Tat ir bhurmatar yuyan 1 excellons At fann "till upto that time ady 14, 112, 515 three porlds sab dar pln, 7 lr Skirbliu 6h. tarat Ik tara (cf Ap tama) for s>~ Tana + atsatain- OG trubkutanatigayi It ct Pechiel 201 M grapbic -18- 1085 hare a 1 SADĀVASYAKA-BĀLĀVABODHA-VRTTI 29 by trifti 112 la na trsattha * 81tythree" num (in comp ) 37 cf bh trisastih f Il tesattlum MIG trEsath ind tijau "tlurl" ordinal dir em lot, tnjaum n 101, trijf obl sa 109, trijai inst bg m 116, 425 also loc eg 335 Sk trtiyah, Pa tuijja est in OG (sath tr-group inflaenced 1 - tran) trija-u Bloch tu, Turner tesro Sik tresce il thirty 36 Sk trimsat, Il. tuam, OG and MG have retained tr- Bloch tis, Turner t131 a trasnmā «thurtieth" ordinal obl 222 OG ord aufhx-ma, estos trua e tretrise thurty three" aun 133 tretriss obl pl 9 cf Sk tráyastrımsat f , l’k tettisam Note the preservation of tr- and -tr-, the latter on the analogy of traa Turner tettua yung trepxonanm "raft, some sort of help in swimming 'meaning 18 not clear xub dir FR 36 cf a travo, tarapo Soted inleri plus of the Erythrcan sca' GL trappaga dir triwamau, Bloch topo EFATHAT tretssamā "twentythird" ordinal obl 222 frevia + mā, ordinal suffix -me est obl of Sk trayopimsst, Ik tevi-am Turner teis FA frecuse " by twenty threo '. num inst pl 613 of ek tragovimsat, Pk terksam acut trodiyaım "being broken " pass 3rd p] 485 Sk. trutatı, caus trotayatı Bloch torno, Turner torna To trūri " broken” past part i dir kg 489 MG țat rū, tut pū Sk frutatı I'k entisi, tr-18 retained Blocli tatně stus trūšhbaum « copper' sub ] dir?, trambã ob] g 463 S. turám cf Bindhi tramo , Lalonda tromf , jos iblt *tranta- Bloch tábē, Turner tãino 52 trynku proper noun m dir er (s I traksu) 457 participial forms it is u ed in another incaning * remainine, staying" thukatan pres part dir sg n 296, thukatum obl pl 333, thalatai loc ag 320, thūlau past part m dir og 426, 529 Turner suggests possible exten-ion in alks- of the SL sthì ástand' (sth) Bloch thalnē, Turner thakou thánt "place" sub dir egen 22, thání lou eg 22 Sk. sthanaw Ik thata, retention of -n-saggests a loan formation On the other hand, various MIA languages lare this forın with -n-, which leads Turner to suggest a connection with SL sthaman, *sthamna-> ALI *thanna-, or sthaman- with a dialectal -na- + 8 thanakan Bloch that, Turner thun1 as thanakum "place, reedence, shrinc" sub dır sg n 437, thānghabam obl pl 20, thanah loc 6 80, thanaho Joc pl 042 of SL sthansha For the retention of -1-SN thana , possibly, thus retention may be due to specialı-cd meaning - religious parlance shrine', in MG, thanal n means shrine of a deity', contraat with this MG thānü police station This supports the loan formation rather than postulating -an-in HI ore thapram “ establishes, places " v pre 3rd pl 7, thápı abs 374, thāpirau gerund der 48 1598, thapurai pase 237, 401 SL sthapjate D'k, thappia- jlaced Bloch thajan, Turner thapnu ra thula “plate' cube 178 Sk sthní k , sthalam l'k thalı f thalam n JIG thin m in big plato', thalı f 'a smaller plato Bloch thala, Tuincy Lal 16T Thahara "placo, te-Idunco 'sub obl € 281 (thalara lūmtau) Sh sthasarī- «standing stall' -- cannot Lecy laaned but I thaliaplace' should be noted Dloul thar OrgTiz tbsharkı “your" firo lou tot 170, for deriration stalarau Tatra thehariri "stopped caps feat jart ? dir af 48: El athasart- & (bahara, also compare Dhālor sthalatı to stand arm. funt theka " being remaining 'ast part (aux Jiany ) pl m 91, 300, , tlu ! 171,318, thuhem gen ob 10, 311 kor deriration or thukal, -- is due to analogical Infocnco of sthuta- and abectice of compository lengthen ing dao to its frozucaer as an auxiliar (cf Daler 08). ut them. Iteals, frm" ad, dir JR, thiri Larans n act of sistalizing 3* Hk rilis- IL. tlira Dioul thir, Turner tiro * VAT Pharosu " I will praiso'p fut Ist es 372 Sk, slávato l'k, thatat 17 thin becomes " pres Ord eg 112, 456, lao thăm 386 , thanum fut art pl 480, thân imr 3rd sg alto 2nd pl 489, this imp 250 396, 450, sau past part a dr + 316, 37, ( 1 clio , 316, thai aus 19€ 488 61. *liti, 1 that VITE? Itālas simirs out, tirer's pret Ord ng 390, thătau mat part ma dur DC In fume 30) WORD-INDLI If thua 137 थाहउthodan 14. little nd; der eg m uso, II delke olur Taured ritu curus ads thoda 11 377 113 416 419, tuxai inet to dir em 312 dadhi- in th + Olia, Shara (04, thodc inst 11 474, tholaom diren +hil oli oll to eo down ext in OG 221 86 tolaum sauma little bit (if with This de criteri apre iration in Jub MG tbulū su)170 301, ilialım 1 l 417,1 locked rice is zoaked in curd thalı dır er i 114 Ek mohl- 11. 120a ext दपाद day.in 10us in OG wath-dau Lloch thuru Turner thor ady ur 10 3 Sk davalakali lk, and धोभशादणा thodha on lenam a t?7* of andana' TRA damsına ' ywion rab dir an 16 In sub rin 31 Phuis tqo of vandana is per The darsanaforme lien som mult or error is in qucation The correct worl 18 (bobulia sanda- (h. 3 del tren pounding reparing four 1 C8 Leobha amdan2-), un varions Das however, part dlır & m 213 Sh dilatı I'L. dalar, VG dalvů Bloch dalne Turnier alan the gray luc similarits of clio- and tho- lts given the to a more like thobha sandalia-, it 1 dl trarrestros un cub (in thic compound Las al o acquired a incaning 'randana jxer -ukalam) 27', al v davarsha em coi, formed wlule standing (i e nut harried) 12 D pires casaro and is ado; ted in Jun Both tbc sorts ar found in 1 3 and in the fan hrit Bloub or Turtce doro 292ge of monks + Unse ten num 27 Ish dása p] itt), sub diren l. 30, alsu FIRI Jšinu tentu vt cur & thūmio 309 l) hulla-nek thuthaa) Tote tho -s- and drulrang of the final na 11 allation is not regular, and fuand valt in Juhlasu Go, JIG tlük Turner tlah num dlır te 10", da amai ori 44 Thamado { var (in the colajoand than Joc sa 3, tul, dax in-t 11, 103, GIS blasılı kalam ) sub in 22 throblas loc fg of Sh. Lisa Il daca 180 cat tumblinu, 11 Ok famlli- Ik. IT Inhas lume puree 3rd € 331, d du thambha.ext in OG 135 art dir 8 14 471, July 31:, grafo thamjamt den 16 sub dir 1 450 th. clajl al* res zart ull 11 473 EL 25at! stbag ana ethaj nnila of lh thana18 n Jaccia - I Unlist El ausste ih dalni Iriberation of - is due to the jaradi matil just part (anal i all ſtunt labum-1m111 9-) Identit math the 311 694 thay ja follack clau Ile Blox li dak Tarner Inlinnu to the rive *t) spate Sarah ation is not Tilala eufr will curd regular The el ort - al ile cu 2 N Alto dalu 178 JG dali gild wild thanpan inlcala tlat -1 do not the nsult of an carlier contraction of the > -1 Lot 341 cele cat 21 dali Tamir daha finanın 1 is ofte' is an - enina for an inc *ila119) (het! 199k fo FIG Ida junch (fuatavelt tad furths ok on lount in ) wih svull explain thu (Mt elurt -> 003 serv 1 32 lar tool Cunneed. XX**n M dari*red m IA daetlu s dalil an 1 fun (1810*s are muffre lur cornate fruju Ausiric froap and Drasiilion TUY kU 377 aurat one Lundnx ani G111 Bal 1919 rol I en Torper anlr das dar es 43 lolk dirala na 43 lur +601 qr bŁ Amarel! - Urdla (a dalla tas) 11 J in tl hurros toll «u! Ik diralihs-> *arallka. in mlain (, 12 dynoli II dagiha Hu doba Blue dr Tommer der duBD FTTT ilyebrow propor BOCA 13 dira 218 htla-1% dalle 10, 117 TTIAT dalam tan risting with a la}} sub dir go 12 lur s'alsts serrala दानि ! in soft donation 4r1 is tudors + 0. 10:t romx dan lali #boll if a Eldri Ik. dai cat mith -:- jn (X, 15 in d more *** r dr 11 *? were (4 Daredni te d'am tan 1 г te patir pop in anul 12 atlee of his t { wins) dar lain dari Un dartu to roll المد و اله و الله او in . 1 د الام بيا له الدور روزول 32 WORD INDEX + o desnrntnu ezilo" sub dir ag i jis Sl. Va dharur box' sub dur a 25 S dhado, *desa-yrtta-, Il *le aratta-est in OG dhanpa-, PL, dhandha try lohnılau" longing desire esp of 8 pregnant uit dhanuhun “bott' :ub lou (int) sg 431 woninn for particular objecta 'sub dire 10 l'robabh better resiling should be dbaniału, $1,82 Sh dobada m (probabis a Ph. form of giring as regalar lock of dhanaha el the word daar hrda-), 14 dohala- ja dhanu h-IL. diana dhanaba m dhanphı 1 TRIT dacajan by chance destinr" enb obl Terdha naba pg 420, 037 Sh dasraronja-, OG dara- 1 477 Jhandat proper noun u dir sg non Skls, the Jo 84- पनिdhanku sich dr mm 466 lw Sk, att damdıı tates, pupushes prez Irdag dhini 538, damdırak 13 ano 18 Sh. damdarati Ty dhanu proper noun zu der es 033 I'k dimdal TE dharas "preverves, keeps, bears in mind', 15 damda umekata" (bs) the broowu tied to pres 3rd sg 111, 020, diaran imp 3rd & 502, the stick" broom refers to the Lunch of soft dharatan pres part dırm 430, 474, woolen strands tied to the bottom of the stick dharatam (gen ) oll 316, danrā obl int 79 uu by n Jain tronk, bs that he streeps the 474, dharı 138, 512,518, dharnai pass es place he walks he cleans books and brushes bus 403, Jharum pa pl 320 SL dliratı I'k own body bud obl ag 512, damda uraclia 111 Dharai Bloch dharne Turace dharau inst eg 325, Sk. danishapronchanaka h dandaa-pamchanave Sk. onclatı dandaks + A dharma projxer noun dr Bg m 110 l Sk anchant- ext Tahut dharaninghova proper roan dir EX 11 433 373 ar damaranu a twig (all of the Balul trec ) used for cleaning the teeth sab dir og Har dharmranamite proper noun m dir ag 386 n291 Sh. dantaparansmn Is dantsponam Á97 dharmmayasa proper noun a dir 073 n, Ik dantavana-A, JG clatan under the infidence of dit teeth', a Turner dation OTHIE dlarmmarasu proper soud m dir *8 573 47E3 indo · by a way, path' ruly loco Itt dude "a salt attack" sab fur eg 647 403 Sk. danda-, dandala's ron, lide I Sk. *ihataratı Jliata, l'h. Jhulemti, D. JLINE dandara-, poto the change in meanine Bloch dlar ta kimin teeth ob dr pl. in 14, darti lo wa dun grain sub loc egen 17. fk.dhen *5 74 6k. Lintah in Ik dants in Biocli Tam, 11% disons Blouh dan Turner dan dartta Turner dat T97 W man ran, falon al' past part sa der E I dreadure past part dir einen an 29 41f, haral, dhuralam rc port oll sk drivate t'h darac, dare- uit with-de- 6 l Iti, che past fart dir 473 Yote the retention of initial dr- loncrer NG charati I dhatni Bloul clutnie Turner las dor rů to run SIG Ott a run iluaunu, derivable from Klarr-iti- (of utif u line V dharam 906. to plare at from r *1142-ft1-2) pres 1st Bit 83 Eldhdrauti i'k dharus, grares sub 1 311 bidrak sf isas duaru The context 10 prats all raraan 12 dakkha, note the retention of initial group I will can.elm to vet hus fovt (1), In dr-, in MG aleo darakh ! MG tlus idiom derelow in a bal Ten EFT dnivalikntare proper noun a forest to pacar -rů to nelcome named 'sab 1 25 126 met dhe rare bold bar in mind' fer op TIME des Labamy (melth ord der er alt sk 10 Ek datoritartam n 12. dlargarrann dreas+ OG -26, note tho aleanca of nges. wir dharti y ropar noen I dir og 573 Labon & tore ol it ne not koot vite at mastoj«r nean is dit reg 5. voi dau profitictor master" mb un 913 34S SE I unitsh MILAT 10 JLstia e dure clach" trb oll man token 12. 018- Yake tire contraction -10 >- lanor leen प्रजाra Isles tremble" tres Ord sotted out in OG Turter than 314 in se smart dr. 514, ste run 19 C113 द्वारत dukha TEC Uhe trade SADĀVASYAKA-BĀLĀVABODHA-VRTTI 33 m * 45 pres part inst pl m 213 Sk dhuyate, cf, a naravarmmu proper noun m dir sg 425 Pk dhua 1 mal "new" ad; der eg m 74, navar loc at dhūyarı "la type of water formation ? cloud sg 310, nayam n pl 517 narı f 622 Sk smoke?" meaning not clear, it is considered nára-, Pk nava-, ezt 10 OG Bloch Daya, to be an ap-kaya according to Jain theology 20 Turner dando dhuls "in the dust" sub f loc og 22 cf 2 naraz "nine num dır og nave inst pl 10, MG dhul i dhur f (in the dialects of Saura Sk náva-Pk nava, Bloch nan, Turner nan shtra) *lhūdi- m Sk dhulih m f , for the Indo Luropean *dhuzdı- see Turner under ATH3 nazamau "pinth" ord dir eg 62, dhulo Note that the PLS and the l'aharı navamaum n og 247 for der à y naval languages have the reflexes of the -d-form TETE nata saim "nine hundred' num dir pl 28 Urit dhot: «loun-cloth' sab f dir sg 365 v 8 V DAFA + Balm, for der av dhoyati artes nat anaras "ninety nine " num 383, MG great dhoyat, “loin cloth' sub f dir eg (v 1 Davvapí napanũ cf Sk. nayet navatih, I'k dhovatı) 365 also see under dhoti Der not nava + nauim, MG nauanű 18 standard collo clear Turner dhoti quial while the one with -'- 19 a class room 997973 dhyāyatau “thinking, meditating' pres form, probably analogical, cf. ekkunű "92", part in dir sg 8., dhyāyataı sost sg 73, "sattana' 97, atthapū 98' etc dhyayatı f dir og 561, dhyayı abs 74 lv Its na inau "disgusted, fed up adj m dir Bk dhyayatı, dhya-+ OG Torbal suffixes sg 142, of Sk urvinna-, 1099 of initial-1- in closed syllable cannot be explained Possibly a lato lw in OG may be *nivinnaet nu negative particle 464, also used as an a nahun “not' (v 1 nabu) 38, 548, 560 For emphatic partido in constructions such kabau na' please tell' 956 Sk nb, Pk na various suggestions see Tarner under nahi, “J 73 nau "of' postposition, adjectival dir sg m Bloch (P 292 ) compares Mahnt to be, old 94, also num 34, na pl 484, 516, na gharı Hah-(for which he tentatively suggests Bk 'to the house' loc sg 85, also ne pae 'at the abhavati, cf lk nhua-), 8 K chatterji, feet ot' 74, nef dir 8g 521, 547 Der un Beng Lang [1039, derives from *asatı certain, see Bloch & 201, where he suggests Sk. (replacing Sk ástı, with subsequent special navena as a probable source development of -8., sbuch is not impossible in such a word) Possibilty of contamination a nalho "on the naus gub m loc pl 376 with descendent of Sk nabi must be con Sk Aakhsh m , lk. pakhha is a lw from ardered sk. on account of the geminate –kkh-, regular 1735 ik gamni proper noun za dar es 488 Pk, development 18 naha OG nakhs 19 again a lw from Sk., with the OG loc pl suffis + HIT rigtlu proper noun m dir 8g 470 Bomo LA languages have the exolates of Pk 18 māca “dance' sub direm 570 Sk naha P nahi and H nah, UG has preserved prtyam n Pk naceamn, for other IA cogn thus form in the word nErni Ball-cutter' Sk. ates see Turner onder ao Note that whilo Dakha-karena- ezt in Pk and in the word OLA and MIA forms are n gender, inost of Dalū underside of the nail' Ik naha,, OG the NIA forms are m naba + suffix iữ Bloch nakh, Turner bakh. ar nea: "dances pres 3r 86 429 6k. pres 3rd bg 207, 411, 529, nítsatı, rk naccai Bloch näen. Turner Dācno Il natthu, short -- is due to TIN & phau “ fie, Tan" pask Part 3 428, nathaan n 453, nitha 11 537, nathi 1 PRAE saamatas "bowing dir sg 426 Sk. nestah, rk naths Bloch 14. nami 497 Sk námatı, rk nama Bloch | Dat, Tumer Datho lavna, Tarner babana ar muht "omall" sd, pl m 23 sk. slaksnib Pk. lanba- Bloch Jahan, sahin, Torper nini, TAFETTO namaskaru «bored, pad lomage to " est part dir as m 670, babastarı sbe 85 ! ITT EL. Damask-+OG infliges Ti me "by Dames' sab inst pl 370 taime bhih ML. Dáme but atat non proper noun m dir is 110 at nathu "is not Sk. nasti ausiliary usage dir 86 pres part m loc og I&D 31 WORD-INDEX RITA Tradio one who belongs to hol?” adj , te mu ndio si strang" als der eg » 9d. Sk 21 lbk nibide-, I'k nisi la- Aritz barber " sub dir JA 3R) Sk farne nartta return-, turns as 7), repudiates" Dirth in, 'k wys- ? Dah nali, Turner free 3d Po wib, nisarttaom 1st s 385, nan2 Rarttia pri ?re 180, nirartta á obl of FITFT w sile "noso" sub direkte f 620 ls Sk tla 1af Ja, diçarttui lara cave pires 1st es nusikı, note tlo ilatal-5-br fores 319 In A (nu vrt- ) nivarta- OG rerbal Buſlins PUISTTT nisak je proper noun dir e; n 386 aantal perayi "stopped olycete!" ja-t part TI6a3 nisterie " Het ing running " pres part dır Qır på 4.30, na Il dir 9 fuco, 213Ani 88 in 522, 1137 pl 128, 410, nás, ab J75, nap End es -CO E maragati, 11 iuvarez 12-ali truy last part der er na 322, Kasut 10 183 Sk nass itt Ik ha3211 Bloch Bas, Turner fast nuseritan "elefinitely" adv (inst g) 430 lw Sh nisvara- with OG in t cuffix 111 Als u channel" sub dir ag f 5,6 Sb pablu, 1993 meedham “I prohibit, I dag" prce I'm bali, di from the isl ug 318 niedhjast part in air ag 141 1. SI ni Jha-+OG verlal suflits Glang nthsupra ser cause to thron" caus fat lot og 468 1 Sk nek-1p+ OG verbal Gap nit 77 "right" (first member of a compound) sufrxcs f 88 026 ek nisu, Il miou แF fans wima "ecat' sul AGT nugrah folk scarsed to be arrested f 321 SL ES cat3 ni adra f Bianll lcl ur Acoul", Ik. It part dir in 386, ni ralussi pag eg 022 lu Sk nigrilia- + OG verbal euft.xes 112844 wascy. fl. - 1991 be analogically influenced by Sh saya lk , MG EL 14 # en "low" ad, dir sgThe short -l-may La burual crror ls knilah FIAT u gamis "pa , aute" trans Prus Tâzia nutola totally, ab olutely, compl tely 3ru 8 481, nigamatutn pris part in obl pl 450 Sk nirgamayatı, 11 Mugbainei Adly 22 Sh nis tulin, I hittula, Ap nittullafor Ap-tt-> VG -- f Ap jutt illa-, MG alt3 turn los 'aus adj kur yn 41, nica Jutla ob} 586 6. nava- ib niya, ucca- (tho faa # "ny" x 83 380 Sk pitza, 1h Intter, çitler a lu froin he or analogially influenced by Sk uus-) Tuner nic falfa Amosa" wapking or twinkling of the eyes', aiz1017 tot a dūnai arana " act of Woling! sul bub mint 11 138, lu Sh nima n-+ OG dir eg n 4 10 of Ixa-Liniri ninda, Marathi inat 11 flix nindē, 3G nülső Oriya hisab, D unline annat min intrat in who inviting pris fort hutrisoduliurariam th nir-titr-"A Vender, gen vbl w piwaptrajat: 1. montei rajer! UG 29 either a ju from or thu -tr-group attempt aIIA " producee, crentes 1 ] Te$ 3rd 13 rutain 1 eg (v i ni ajai) 112, ni tata un lot }) (fut नियाणER) naum claiming the reward of juni Bineu ) 410, many as 630 E 114adrati, trial auto (Jain (lehtnical turin) sub dir Ik nipi lajjal lloc lajme egn 111 112 th nidant- n Ik 1918- 2173 W{X?/NU roluced nad rajart. est in OG ja, ur eg 12, manaun 1. * 11%, nijanom fruits nur daraxt repudiated removed' part 11.11 511 mihi f 100 Em anda. In part dur 28 n jut, Ju EX pira har- + UL nimi lasma-, suHxes inz n pin products Ilales rue, Origh AFTE "olatracts arrests 5 jred Prix 2) 7. tb nipolazatı (1xu ul) 11 k nirunduh dirundulie Pk niruddha- 18. Y nu ajam Afait nirgini-haring conjured 'abs 436 517 नीमति Aante gono out went away Jast jutt. IK JIN2 (Ek is in the ntb conjugation) 10. Ur... 4.C 49, Darum n. 600, Irlfiscd 1 OG I nur nisam p), m, 306, n. 1 8. f. 474, 021, au murdh f# #droTo out dcleated' jast nibarıyaim 1945 11, 133, Ek Dilarati i ke part dir a 447 dire diale piretrai ,لما :rair 2 SADĀVAŚYAKA-BĀLĀVABODHA-VRTTI 35 1 הן ATT breathing ont sigh' sub eg 33 Sk I'l pakkhal, JG pakliūl-rū to wash, to clcan, Dihsiah I'l, nis ada-, derived as a noun in OG Bloch pahhalne FTA au mi proper noun m. dir e. 110, QIZI pakhodanı "act of fiung, attacking' sub 77 ruan la proper noun m. dir ag 386 lou ac n coi cf SL Lot-, hotayali to thror, cast', Ib jaklhodane “shuling cf amit nandi proper noun f, dır, sg. 469 UG LLOd-1ū to fix, attach Angat n m liji "plea cd, satisfied past part dır, qir patya " foot, leg' sub dir 5 294, al o pl. m. 522. SL pandituh I l, namdı... pagu 201, 382, 103, al o pl 73, page inet pl flag inmda im “1 congare" y pres, 1st eg. 166, 003, pa 1 loc ag 493 al-o pa... 291, rage lou nimdatau pre, part, dirt in 590, nimdi abe. p) 499, pagaliam oul pl 02, also eco pan Pk 504, 630, SL, nindatı l'h mmdai, pagga-, Bhazanı (Vagkalar p 294 ) ensgests *payagga<rada-pta- on the eridence of Ar att a m lra "sleep' sub f. dır, eg. 323. Sl nidrá, karagra<kar-gra- Turner pas dandı f. I'k, midch, but YG ako has retaincd -I-, qe paciu "cooked past part dir em 311, YG. nidar f., so, the intermediate stage should faciyai paze 3 rd ag 311 Sk jacyáte, lk bo *audra Bloch nid, Turner pid, pacca-, pala- Turnur pacnu TETETT JXZ+25"cators" v pres 3rd sg 522, palivīri juccher adı • blaolct" cub feg 321 cf ohl of tho inf 1u8, painy alis 100, pailhau past UG Lacheri - cotton blanket cf part m dir sg 131, paithafor eg 463 Bk prauc had to coscr, MG Ochar bod licct 19 prátisatı, praustah, Il paisal, paittha-est comparable to skoro-chuda,, though cero MG pIsrü pEth- Turner rasnu, paithun. bralization cannot be explainel, except in ister tatension in-d- 05HTETETT passanhura "one who enters' agent noun 70 dir pl wis rarana + liara for pugana s v 67 pxdat "falls 'pres 3rd eg 431, radaugam pandai, for hura v dekhanaları fut 1st pl 400, pidi u fut 3rd eg old, padatau * pxum liccls' sub n pl 0.20 Sk pradhih pre3 part m dir & DJ ), 1 adat. obl 81, padit Il *palu- if jahıya, OG ext form guses past part m dir eg 74, 128, 500, 300, padiya JIG Jairū Turner 1917 Noto the change pl 433, padi dir 365, paduur cius past in gender jart m dir . JG par rū, Noto that NW languages, SL and L laro erolutes of 4307 gmoteno "loss li a quarter, 1 o three-quarters pitati, wulo for the rest, it is rulaced in ruum 291, 291, 32, Eh. I dona- Bloch jūna *iatatı, 1h jada Blok jarne, Turner i arnu war groumj. " laring chaned, kiped' als 382 (rnjohuranı hani jraniji tau pachai tharai) TETEI padmalas falls In 3r 430, fh. pra-raja, 12. jaumja to cmploy, ue! probably an aho-formation froin ja lai falls comparc, honorer, the JIG expression Iūjo though the cominon uho form legins with be Lulhyo 'to clean the floor, room ct ) siro', in Gujarati sladar luch mas to connected with the flumja SETH padillo mas alones Il res srd32 a Leap', referring to the leap of last made los i ndihh matau tulit si dir ***, jadik awcerers or those who ckan tlı rooms or floor, hamalum obl -En-, 38, Falkhamum post cf 12. prima to mno nlcar ' r rumji part dit en 3., prilikama loc 8 J2), Taic grū nf ra . by the controll. r' in 10st 1 sdilanniyai jau , salikhaniva ot? pl 118 cf El. rarolts-agent (of an action) of in 312, jadikhanu als 35 ako plikamı 13 tk.jratadramati, Il jadi hamai (a lain STTII Jolina (sf**.181 jrraration (friel in theological dir ) Alay or oil)' tab diren 311 , FL Thor, dollaranum Atonement-arnancı jakranga-n BIG jakie meditation - Jain lologlal term sub, dit en pol..."Lath, washing in the compound rikkomai fk frail- Jalapakl.1., sub t dlar 70, when tlw idol kennepal, I faliklamaus - out in (XI in a treaple . nshel-pirnalath-that act us Seit polé radloos keeru obm6 3* crosaterala trgu o calip (19n) an! Is Skratlara-, Il ': 119- dererile salt (note that 1. is also ! ) In IG en crizarrjaision for water is callal I jest k-1801 sm Int 9, jollain }! in jai (ar Tulalir **Lili in OGX Srl 43%, palkata fres parla dir * Vl the Ir dacats ongira reth 178+biela, (I rallelsa) WA, alat o'ly 36 WORD-INDLX V caus Sk. patti palliam past part dı: ag n 94, radhui loc TEA3 zarahamsu laughed, jested' past part *6 30, jalbtraum ger 355, jadluss obl of m dir &g ( 1 fatalia-lum) 38 Sk. parila in 04, 355, padluçat pags 88 315 438, eita, lk. parilaniapidhiyaim pass pl 14,311, Jadhujiu prccative THfi parabları " to defeat, in the construction 3rd 88 353, radhi abs 328 329 601 cf Sk jarabliasa na gakirnim not able to defeat of pathata, Ik padha: Bloch padline Turner 380 Is SL parabhara + - 1 OG Inf suffix parnul <Ium < SL. stura qui prima again, also con 402, noto the early eft par "in that manner' ady 74 Sk. lous of -u -in oron syllable, sy puni ek puder prakarena Ilyarena, pasarım, MG per, Ik punn Bloch pan, Turner pany ces low Indian Antiquarr non Argan origin is guggested Turner parı CUTITE pran mgancourtezans' sub f pi 89 Iss Sk panamgans afata panghalan " causes to bo steadr TTTTT parlamga "moth gab n dir 46 21 14 Ek j tes 3rd ag 380 Sk, paristhapayati, I E parı patamgattharen, meaning may be reupforced by I'm Jarutthayana < Sk pratisthapana Note the fat palts 'foot soldier sub mdır se 145 lx phort-l-in OG STTUATE parnamai "results into transformas 9914771 pxdmnpara proper noun dir eg 1 547 Pre3 3rd og 521 Sh. parinamate, l'k. 492 padmaprabha proper Doua dur og m 110 Parinamai TT panart "fifteen num 23 36, panoramai STT03 primu“ marr201l past part m dir €6 ord loc sg 355 Sk padicadas -, P'k pahnarasa 94 parını f 142, 103, pots obl ol inf 471, Ap pannoraha MG pandar Bloch randhra parinara caus pres Srd es 470, paribasarau Tarner pandra germdır & 490, parinar: abs 94 Sk. parinayatı, I parinci पनरसanaras fiftoon' dom 2 Sy panar It is an archaiera based on Pk pannarasa परिम्रमी pandhrame after wandering abs 428 lw Sk parıbhram-+0G als suffix - < Ik 6 panaraha "fifteen num 23 326 352, 333 -12 < Sh.-12) A panars, Pandraba is an archaizm based on परिवर्जमि pareraryaka one who gives Ep sub dir Ap pandarahs og in 492 (probably the final -1 13 a scribal HABT pamādnim uso to reach cause to obtain error) Iv Sl. parivarjalachus pres 3rd pl 378 pamulaum ceus pres STATE partsads in the courtyard sub loc us 1st og 629 Paradiu caos past part dur 16 217, Sk. pari sala 1. *pari-sala OG parı m 474, pawadiam caua past part dir sg n Bali MG parsalt Tho explanation 12 doubt- 388 pamaligs past part can pl 22 Sk ful since tbe text baş tudi and not -bali proproti Ik pannai Parai Dave (P160) suggests 6 -->OG -- (of sk syapha- SFIETS pariharaileares, deretts v pre« 3rd eg MG samnu) Bloch parne Tarber paanu? 323, paribaraum 1st ag 516, pariharju preo 3rd 48 12 Sk. paribarati Ik pariharai परवालS pret lam coral young bhoot bab dir Ben 20 paravalam pin 620 Sk prasala- get par kha hasing examined als 382 bk mon t'k parala-ext in OG Mote the reten pariksate k parahkhai Bloch Parakhno tion of -r- in OG also JG parsalu Tarner parakh परसाखिpararakha visible to otheus with oiliers परीरह par chas exam me knows 23 witness Bob loc sg of4 Bk para +28k78 B5 470 parcham 3rd il paz, 55 SK Pari perasal so I'm parasakthi fusto Il paziccha førıkkbal Yr perīkla QI63 pxarahas far farther afar adj dir tg परीस unam Serves food pres 3rd yg 112, 426 52), (used with orahaa far and near), also paris1vá past part (10) ) pl = 563 Ek, pari parahau melhaus release him 548, parabam resati 'k par 51581 pl n lal, der uncertain orahau OTO near and paro 'far are used in MG dialects Te gan goest ( outsider ) sub dir ef m 410 Fl. Parab 12 paracf 5k pre-'far, distant', it is possible that Sk. ávara- and para- may be the source of SO पर palas obserre, nork' s prca 3rd g 411 Oro Oro and paro ef MG pa frů, sk palatı rk palar. y pres 3rd YBY SADĀVASYAKA-BÁLAVABODHA-VRTTI 37 Turber pasrnu 1 TTT piestist "pure " adj dir eg 540, lvy Pk 983 pxire “ foot sub dir se m 8a, pae loc p! pavitta-, Sk payıtra- 74, 026 Sk padab, Pk paa , ext in OG Bloch पसरिउ pasarta + spread past part der 88 m pāv, Tarner pau 446 Sk prasaratz Ik pasarai Bloch pasar, TUITE pxudkaran " welcoine lit lay your foot on pres let og der er pau and Sk dharn yatı, cf MG vorbal baso padhar- 9713 pasāk " 305, satisfaction' sab dr eg m 446, 489, pasal inst sg 539, Sk prasada- m 9735013 pumchana in • broom u ed by Jain Pk pasaya-m Bloch passy monks to wipe the floor- to prevent insects being killed while walling etc sub dir sen 967 pahara " watuh, space of three hours sub 326, cf Sk pada- pronchana-, Pk paumchana In der pl 026, pahası loc sg 142 ok praharah - ext in OG for pau q,cf MG pūchvũ Pk pahara- m Turner suggests Sk praharah wipe, clean , Bloch pu-nē, Turner puchnu? 19 probably & Sanskritised Persian pahra (Modern Persian pehre) Blocli palar, Turner 993 pakau "sugar boiled for conserves, sweet pahar meat preparation sub dir eg m 314 lw Sk Frik- ut m & NIETUZ pahıranaun dreae, garment sub dir sg qalaar palhatsje in remaining at the back sub n 325 Bloch suggests relationship with l'ersiap dir pl n 529, also obl pl 405, pakhatiyam Peraben (Mod pers pırahan), but Tarner lagga'attached to the bach' pakhat: 464, Sk draws attention to the early oucurance of the paksa-, paksatı f retention of -ti cannot be word paridhanam in Atharvaseda, Bloch explained, unless as a special loan formation pebaran, Turner pairan GIFÖT px lhe a “stong sub loc sg m 539 lw TETE pahırdın "puts on V pres 3rd pl 614, Sk pacane Sk -- written as -khpahını abs 73, 626, also piherl 537, pahiravi artit prikho " fortnightly adj f loc eg 320, 6L cals abs 048 SL pandadhatı Pa paridahats paksika- Il pakkhla- Ik pahirai Turner pairanu TE palhe" without prepositional usage stero- 3 pahlaun “frot num ord dir eg n 433 typed loc 74, alco pukha: 446, 474, 520 Sk pakilal loc sg 448 also pahule 514, pahılıf paksa-, Pk pakkhadur eg 109, pahulam ady usage, stereotyped TE3 puchar - baek, after Ady au dir sg m loc in the beginning 419 ci El prathama 110, pachaum 108, rachai loc 98 441, also *prath-ılla- Tk pahilal , Bloch pahla, Turber pache 143 433, 174, paoba obl 431, also pallo pl 473, 543, also acham pl 401 Sk pasca, of pxhıleraum earlier adj dir 8g 1 179 pascat, Il paccha paccha ext in OG Turner OG pahila +. eraum, der B v pahılaum pachi Ga3 pah dau " arrived, reached past part m 3 pâchlau « one belonging to the end ady dir eg 74, 039, also puhtar 429, pahuta ri dir eg m 233, paclula. loc eg 320, puche 522, pabuta, loc sg 113, pabuti f dir sg laum sg 305, also pullulum 168, pachiliyam pahuci imp 2nd sg 481, pahucau imp obl pl 582 ders v pachau, I'k jacche- 2nd pl 488 Note that in OG the past parti ext with -2112-ext cipal form is pahat, while tho imp form ( and 9713 păcheraun posterior adcomparative present tenso form in other OG texte) 19 dir eg D 478, pacha + -eraum, the compara tiro eutti13 derired froin Sk -tare- eit der pahnc-, while in MG the verbal Lase pahuc underlies all derivative forms, wheels 18 & later 8 Y puehao anological extension Turner 8 suggestion Sk Pas pagalau wooden bond sob der 66 prabhūta. Ik pahua- replaced by pahutta ( SK 322, 326, patala obl m 322 BL pafta- I'k lors ) and analogically (acyáte sikta ) giving patta-est with Ila- oxt Blocli paf Turner - and -- bases, is supported by OG palacpati for present and pabut- for past participle a pati "on the seat, beach sub loc et Bloch pohácné Tumer pa ūcno 141 8k paſtika. Ik pattiys JG pat i aldo 11€ pãska "foot-soldier sub dir 88 m 445 ; 8 patalag payakaham obi pl 537 Sk, padatiks“, paviks skort ats jötharsu il sent dapatched' caos part replaced by lk. páikks (1x from Sk.), part dur 18 m 387, 488 EL Irastlusparati, EL OG is not regular Bioch palla 1 579, 38 WORD-INDEX xit. n n 1- 1h 13tluses jattl 2501 Blocli jothavině STI JA " near ads ster otyped loc 452 Furrar jari pursia - Th 1 usa-, notc -- in Pk It judo srca extension (motaphorically palla juri lition ) sub f low eg vor of Ek rata WEET jxhIn (in the son o of agent) fost mi talaposition, stercotyped inat eg 533 extended form of OG p 51-, lor oranı les of later पाबासी ! lo notel lour sidir som 18 of VG P Tosi in neigl bour , ) tros modigh usage seo Te« ittori & 70 Tote to change in incaning from OG 1 1- and notu ti o chango tour) ool Njrative of pritisk at la -5-> -1- Blohu latuvgaati 1. Inlifani for various durges tạo13 400 Turi pr uncler 13.021 Block Far08 पाहणु Phant stone sub dir et in 20 pal na p] 508 juanı inst 8 38G Skjusanal PL arsit 1927 water 61b ur eg n 5) Sk pahala - in note Jan vain lb un Blo li palj Turner juni Ik - 8->-1-change, JIG 1 ano (dialectal) Turner palaro पाणीm wat e sub dir fe 314, alo 1906 prtlar I roper noun der sg in 108 1 nm 20 Sk 1 nivana Il p niam OG furti or cxt in OG TA - B v jell FETIZE : 215+ will cause in torturo ca 13 fut 3r12g 189 61 padayatı Il pidai scogul not sub dir 28 n 501 sh Bloch dno jile mitran 1. pattan OG -tt.mot be 1 scribnl crror or Irakritiom पितरे pitare by parents subinet pl 461 lv SL pitar- OG inst pl suflix TTTT that straight adj obl 209 fub IVA drinks radhari í 20 403 er not known D si gives v pres 3rd sg $20 juvaum padilbarn- straight 166 103 pm 2nd eg 463 dhaum fast part n dir 66 5 J vaum ger o dir 85 21 CIERT IM the licei sul dir ag f 44 sl jár nua 11 abs 536 luca is nba 35Tote the short f ext MG panit and long -] in the steti in to present tense indiertins OG contraction of -15- >> पापrya at the foot aub loc 11 m 489 Sk (though ) pulcsi 11 rueh : OG I SO 18 graphically retained wht is loat later giving 14 3rd B. pris ) Tl o past पारगउPrrentn bruak ng of the fast sub ] pattı iplo -]- 1$ analogical extension from dur og S3 113 031 61 parat i obl sg 112 labal a laddl a type Bloch je Turner piunu parat ni loc eg 109 Sh. lurans- I पिराण: Nau gonul sub dros mo cf 8 paralaga puraldia pratolán *pratodana-, JIG parOno पारि beyond nero 3 ady lo ES 239 parOnıf Skjurá - 11 pra- 1 18 sub dir 88 20 J risation not knon JG para TETIT P1 fulfilling fnahing res part oll 1 rt abs 3 6 31 Iar iz caur last RECTIST prh laputri bi broadt sub n inst part in dir 8 Tur ai jas 8. 329 Sh g 614 OG I la +10 Sk prthula - Ik I arajati lk i urua pihula -, MG 10llu arred j* rs proper noun m dur og 110 Mih? m Trond rida ad, a 11 610 SL prthula - Ik puula - VG 1Ohlu 4777 pxlh prour noin in dreg 4 पयिाण,yntam inoroh sub n dir ? (v 1 पालठी करणु rath / rn aittin. ross leerd pavungum) 489 Sl. gravara-nik. parangsub dire 11 SL * pinastika *jarr The le unstond of tlo crected - - (n$ aatluha rferring to bones in a rjocial poet rt shona 19 a later ins ) 19 either due to the JEG palathi Od 1 n6 theniet of 22231a) ay Jablo folowing - or Barwari influcnice remains unexy lained 4 true of tree gub dard 01 पालन ant inintaining proporting I res der not known part in der og 016 1 Wat ri i alaum 1 res / Going quarta • crustuns 1 ulreriz ng рrcз 1st eg 318 julium past part nur eg 441 part dir 6 213 BL pinkti pirr ati Puli abs 01 jaluvai I 28 og 5 Sk pulasati I'L 181 Blo ha pisne Turner pisnu 1h r let Dlacl pal Turn lon Greft ghan in the paternal Home (of to पालि ulgo boundary sub f dir eg 476 wile) sub n loc 43 01 < tk.- 514 VG I Sk pali Ikas jatropha - lk. piilara -, MG inar n पिरू ! 1 n TFT Tola m SADĀVAŠYAKA-IĀLĀVADODHA-VRTTI 39 f IT n V 7 GROSF? Juttalla "amall bundle" sub dir sg HET pū ndt "pancakes sub dir pl m 315 601, of bk puta- bundle, *pantza-, Il potta, Sk pūpa - Ik pūa - la, cxt with -da- BIG putta - MG potlom a big bundlo, poth puro A small bundle Bloch pot, pottā, Turner pots grs pūraz "fills supports pres 3rd sg 470, Sho prema "agun "ndy (1) pana ) 38, 94, 402, purauni 1st sg 466, puratı pres part f dir alo used in the sense of con; and emphasis sg Jul, püritā ger pl 437, 1 ur, abs 516 Sk 517, 530 SL pudah api, l'h punarı OG pun! puriyatı, Ik purai Turner purnu 8 v pana pīrs "having a combled' abs 014 the con GOOTTIÊ punyarass "piety, lit a heap of piety' text is sabla pure having as embled the sub dir ag zu 428, lus SL punyasi - council' Sk puraynti 'fills' Noto the OG 59 pretty "son' sub mdır og 525, Sh putrah, change in mcaning of MG (dialectal) talu Il putto, puttu, lv Ik purvā to loch S v pūrai gâa prin met the night of the fullmoon' sub Hefztet par gāzaseh m' in the previous stage' f obl eg 483 Sk püssisak 553 fus!! woon', sub loc ac f 417 lw Sk late Sk pārnıma f Il purnima, f MG punnmgfá pūra " before, ahcad adv stereotyped loc f Bloch punas, Turner purnsă 109, 428, often followed by - him emphatic STAATS parima lue proper nous dir eg m 016 Is SL pūrva- 95T5T prepapura proper noun m dir sg 014 peta "stomach sub dir eg 88, I'k geará a preparatamsal proper noun m loc as petta - patta-n, cf MG pot-Iū 8 OG 429 puttalida, also MG Pere lower belly, Legitt. 95F puhumla “rice or grain scadded with hot tion in yowal qualty may suggest an early in water and then dried over fire sub pl 502 Bloch pot, Turner pet Sk pxthuka-, Pk pahamka-, MG põk Bloch graagfi potanapire proper noun m loc eg 480 polu. In porsi "a type of Jain penance, Jain T3 pīgau "arrived, reached' past part dir og theological term sub dir &S f 142 81. m 296, pūgau loc sg 478 Turner, under paurus, Ik por151 pugnu suggests analogical formation of *pagga aft polla "a kind of cako sub dir ng f 317 roplacing panna (párnál ) as past part to pujjal lw Sk paulikā polika, 1% poly MG joli (marykte) and pujjai *pugsa formed the wag porar “ gewy, strings on fixes on V res analogy of bhajjai bhagga 3rd gg 20 SL prayayatı, próta-, Ik poal, aux puchar "asks v pre3 3rd sy 448, also 2nd poa-, MG however, continues a form sath -r-, eg 538, pūclu imp 2nd eg 538, pūchata, preg paros yū for which sce Turner bungu part m loc sg 622, pūchstam gen obl pl 9195 posat supports, feeds v pres 3rd eg 138 386, 606, pūchuu past part mdır eg 86, posi aks 516 Sk ponyatı Ik posel, -g- many puchiya pl 112, puchu loc bg 428, puchu ab: suggest it to be a Iw- 386, 573, pūchuyar pasg eg 339 Sk precháti Ik puccha, Bloch puenē, Turner puchnu The posahu ' a type of Jain penance Jain theo logical term sub dir eg m 547 l'a uposatha TEUTETE puchanakiree "one who asks desirous to Ik posahaask sub dir eg m 577 OG puchana-tharu, der & y puchai 49-in pancaissa' twentyfive num dır &g 428, also pancayısa 420 el páncavinsat rk panna A ja soralups, respects pres 3rd sg 7180 f panurisa fa Ap pacuam Torner 74, Pijaum ist ng 528, pujitu past part m pacis dır gg 74, pūjita pres pass part pl 72, lky TETIK AZ mearusi mamutwenty fifth 'ord der SL pūjayatı, or a lw in '08 Puzzl, and Eg 62, parcavisam, oli 222 for der T OG 104-cf I pujjae paas, rojjapamcayi30 पूजारउ Hijiru priest - who performs the पचास panerust fifty' nam der #421, 013 sorshipping ceremony in the templo – rub in dir ag 527 Ek pujakara-est for mujer Sk pancasit f Ik panusam Bloch pannas, Turner to be considered a la puji pacas Tagati gumenahrian gerents fro" dar gf pitha at the back "ady 447,020, 557 Sk preglb f nbs I'k pitthi, puttuł, IIG păth f 133 of bl pancasaptatih f, I k. pamcahatları Tarner path Yurta patlathat hom TORD-INDLX gale primeumbaru "liso un-catal les, ndumbara 13 pratighaus " obstruction, resistance" sab and the rest', sub i eg 352 Sk, pamos + dir eg m 7 Ek pratighata-, OG prati lw + vdonubara, Il. l amenmbara-, note the OG Ghax -1 as a suffix for derivation maior praxilas obserres, followed y pres TAZIA per lisa forty ive mu 220, 407 3rd 68 404, pratınalı abs 430 lir Sk c! 8h pancacatrorimsat I'k panay alia, Ap pratinal- Jacntalisala Turner paitalis stay a pranbuhay " Tealises, know' y Pro9 93 pwmd. pale nd; dar eg 213 SL pandu- 3rd eg 471, pratibahri fat 3rd eg 471, m I'k pandu-m pratıbodlu abs 38 Sk, budbyate lk. boybai, Sk bálhati, OG prati lv + bujh - Bloch offeret gümkhıyabords' sub dir p] m 102, Sk paksi Ik pamuklu pakklu, pallha-, ext in bujhne, Turner bujlnu? OG with -- Turner pankhi Threre rabhnen im "happened, created past AT7 jx inon fivo' nun dir 8g 74, also part dır eg n 420, prabhavıyai pass eg 547 Pamca 83, Sk pánca, I'k pamca Bloch pac Iw Sk prabhav- *OG past participle m Turner pão epffis -06 TITAS Jx mcamaum "fifth ord dir eg n 182, 795 prataru proper noun m dir eg 516 350, Tamcama loo og 355 drev pamca SETITE pratartlatan " causes to circulate, spread caua pres 3rd sg 472, pravarttarium past TTTTET gx mcasatth treatha " fire hundred part n dir kg 482, pravarttav19u fat Ist eg Buxty three num 37, dir 8 y pumca sau and 482, pravarttavi abs 517 lv Sk. pravarttridattha og pratarddha • increasos pres 3rd OTSIT px mjaraum icago subdır 28 0 463, 514 I Bk prarardhs- 6k panjara -IE. pamjara - ext in OG IG pārữ, but also pijrũ in the compound harpinjar 247 P ataxm" causeủ to rain caug past skeleton Bloch pujar, Turner pinjara part m dir #8 581 OG Bk. pratytay, varsatı, I'k va 991 fig dudu "Bolid, mass sub dir sgm 311 bk pindab ''k pinda- 13 pralamsu "praised past part mdır ES 85 l« sl prasam sam GAS punjata "carding preg part dir eg & grasarai " gives birth creates m 213 Sk. pinjayatı Pk. pirjei, SG pigru Ag lv Sk prasuvate pracayagia promju ' in a heap in a lamp sub loc es Te ft prās kım ' generally ady stereotyped inst m 22 Sk pufja- Ik pamje- 389 SL prajene gaft premji having cleaned wiped abs 325 miguing prughurtukta " guest sub dir *8 m 440 Sk panja-la heap, 12 pondjai 'to wako short -- quay be scriba) error 3 L praghi a heap refers to the leap of dast made by Inaka- praghanasweepers who clean the rooms or floor MG प्राणियउ pruniyam being living creature Bub pūjvü to clean may however to connected dir eg in 518, pralysi sub insteg 501, with Sk. pra-ya-ll paumal o paumj prafija oblji m 375, ramyām obl pln eub SUTT punyarat invisible insects in water 400 Sk prall OG prani + ext watk -11, p] 21 ct MG pora der not known --To- in OG pronivia cannot lo explained obl of unless it is gome representation of glide ar pralatag to manifest publish inf 544 lw SL prakațato obtain to attain obl of int FIFF prohišat mabes manifest brings to light prea 3rd eg 590, 1 rakasi abs 630 Is Sk fans generally adv stereotyped inst 586 lø Sk prayers, pro- + OG last gifts praihin 4542 grazrala' bums spres JN 26 521, prajvalia past part n dir $5 488, prajyalata prartharu to request ob] of int 675 caus pres part m pl 522 lw $k prajyal- Is SŁ prarthaqurat granami baping bored respected abg 73, NUT9103 prisilegansu what is devoid of life 489 Ir SL pranam-, Il panamai and bence desirable, esp fool for Jain monka s priziramom 'I atone pres Jain theological term' adı dir #6 A 661 1x Sk prints - esaniFA- * Is Bk. pratikram - pres 3rd प्रापिवा prepara 7 In SL prepprakasa- SADĀVASYAKA-BALAVABODHA-VRTTI 41 ID: 461 in OG V cans pres 3rd der pl. * 9T65 prühanaku "guest" sub dir ag m 302 fiue phranu “act of turning" sub dir, ag n der & v prahunau Note the-u->-&- in 338, der sy phiraim second syllable, which may be scribal SRUTE phūsanai " at the touch" sub loc ag 49 ATQUE prāhurau "gut" sub dir eg Sk sprsat Ik phusai, phusss, phusana, est See Turner under pahunu "Sk prahonah m guest, cf Buddist SL praharanıyab vorthy to be received as a guest, Pb pahuna, pshunaya-, 6s pheda: “causes to destroy" ✓ pres 3rd og 402, phediva obl of inf 129 Probably a lato late Sk praghunah due to influence of ghūrnati causal formation of phita1- 8 v phitaam, cf moves to and fro"" parOno MG Blach phırai phera. Il phedai pakuna, Turer palunu for pru " dear" adj dir eg m 470 El prije 4$ulars phedanaharu "destroyer" gab der og m 15, 326, phedanaharı f 624 (note tho final * short-1, prob. scribal error ) OG phedana + U phanasa "brendfruit, Artocarpus Integribaru, for der sphedai folia " sub eg 200 MG phanas n SL panasa- gif phedura "a milk preparation " sub f as m Ik phantea, m Bloch phanas 311 der net Inown PET pharaszt "touch" scbm 8g 519, also 73 pheras ( causes to tarn" pharasu 403, pharası 10st eg 246 SL, sparsah, og 376, a later cau: base from puran, cf I'k I'k pharagspherana- dir 8 y phiraim Turner pherau Fitrat pharasana "gense of touch" sub n 400 9739 phodanu • act of splitting sub dir eg Sk sparsana- Ik pharied11a, Dote the -1- due 008 der sy phodiyu to Sanskritic loan influence Fibar phodiyn "broke" past part ma FICARTES pharasanarüpe, form which can be 386, phodiva obl of inf w17 SL sphotayata, touched " sab dir eg 20, plarasana + rūpu , Ik. phodor, Bloch phornē, Tarner phomu der 8 v pharaoana, rūpu lw Sk rūp3- Fraue pharasıy " touclied" past part pl m 22, pharnaium eg n 417, also pharizum 417, and le laitālis « fortytwo bum 260 cf sk horası um 417, pharasatam prea part gen obl dvacatvari asal f, dvacatvurimsat, Pk. baya- 153, phara ipoum ger eg 100, pharısava ger Lusam G SP and L have forms with pl 160 Sk. eprsatı, lºk. pliarizai wluch should go ball to ML -- Turner 3 phalum ( fulblled, resulted' past part dır Latalı 88 - 520 Sk phalatı, l'h plialai azeri basit aum "to sit" ger dir 26 n 42, stor phiduta" to tear, split 'obl of inf 547, baiary aim na 3 3rd pl 264 , baigi abs 100, 312, (1 plativa) sk sphatatı, sphatayata, lk baralum caug past part in dir 88 141, phide baisalı (v 1. baiban) aus als 04, 108 74 phu sū "cicar, 1 e without lifu' ad dir eg baitkau paat part in dieg 73, 74, baięks 492, alo phāsu 402 Sk pra-dhe-, lk jlnus pl 112, obl 312, baithai loc es 520 ; baitham Noto pr->ph – 18 en exceptional treatment, gun obl 206, buthu f 461, Laithaim Joo #6 probably analogically inßuenced by ej arsa > Skupavisati, upavasta-, rk. balai, phasa, that which can be touched This is a baittha-, the past participial forta has been extendud in OG Boch baisnē, base, Turner Join thcological term bait ant Fizet phatiladi " alan" eubegi 20 In Sh. which a hatika-, not the initial-i- OG 17 Inya "huros, crane" sub m dir sg 21 Sk Lalah Il baga m Bloch bak, boolt may le duo to the infulale of the following -1- or Rajasthani influence Turner la llin greu Ing ilaranu " act of yarning' sab dar 04, der not Lnown JG bagusu yawn' friz? yheçaum “end gite up v pres lst ng in latrisi" thirtstao' pain dir og 74,613 101, Ik lufta. Blox li platni Turner slutte & drátnimsat i I k. battisım, polo the ATC phuram" more turn fres Srd pl 104, Il tetion of -r-in OG I Liratau jret part dır bm 1-7, pluratai Pirms nama! " thirty second " ord dir. lume 7, SP, pliria px36 1371 m dir os 23 11,lata + tuan, battua 1, furiem 6 95, latı als 260, 27 11. lunai lor a detail i chruole gi al diecas Lars" pres 3rd 3on 12 Balai VG Latvů. Turner of bla contami. CD se Turnst Blanda birt Turrerunt, sativt el dretats with relati Turner bala. C 42 WORD-INDEX IN 401 for bi 9 sweeper SL. num 7 balada "bulls' sdb pl 507 Sk bali la “two" nom dr 94, 110, 432, 533, alzo Tardah ini PL balıradda m, balıdda- m , be 433, 480, 506, 578, blum emplatio 386 baladda- m, JG balad Turner balad SL dre n du Pk. be, OG bi, MG bL, OG, be should bo a result of a contraction of some MI Et balaha "come preparation of milk" cf JG balı, der not known emphatic form each as bo- bu > bea> be, OG bu 13 retained in numerous OG compounds Tho PIENIE balithen by force' sub inst som following numerals with bl are noted bi saim 333, lv Sk balatkara-+OG inst suffis - cauraituo lundred eighty four' 016, bi eaim 716 bahan "sister 'sub f dir s8 142 , MG cha ruisen a pl no handred twenty six'78, bEn bb, bhayıs I k. balini, - - in OG bi gae chappanne loc pl 'two hundred Gftysıx' dicates Sk loan inloence? Final-i > -8 18 397, bi saim chahattara ttro lundred serents irregular Bloll balun, Turner baina Six'34t, bi rain trisam n pl to hundred AGF bahutan "socenty two' aum direg thirty'78, Bloch don, Turner du: ako baliattarı 74, of Ek drosaptatih, l'b. fruits biguin tut "doablo' ad, aires bava tari, balattari Bloch babaitar, Terper OG bi + gunaum, punaum 8 Y bayabattar guna Tlie lit meaning of the compound 13 ag bnhure "sweepers broom () in & Com wultiplied by two' pound baharulike, sub 218 the context is GET 3 bedottaru sau hone hundred and trehe" buharı (ruharı) bahuraklıkn buharı means nim dir eg m 121 MG barat roo, of, Ek yaraharın, of l'h bahuripa f dyalasse uttara- sata Note that the in broom' emphatic bi- 14 used in the compound, as in 415 burkula “a type of grain (?) • snb dir pl other ca-> (18 L) Lut MG had replaced In (v I Lalala ) 433 Dr not known at by ba- on the analog of bar nelre ! » 773 bulhaus tied, obstructed "past part m dir burala ES 434, 403, 474, bullin f 480, Ek. badanåtı, TerraT byt "eighty two 394 cf 6k. I k. baddha-, also be bumillu dryastıhf, 1.1.1922, MG brası, vast Note 120 074 k jet "father sub oble la 108, lk. OG bi- in compounds has been replaced by bobappar Black bar, 'Turner lap in MG, bere it is on the analogy of the in NO OTT 9793 ne lara parent the "telre fault ekası 'esglatrone' lor a similar caso 400 V llicd by five is Baxtt,' 014 T) tsj hrad indacakes bidottara sau, aldo AC 8 Turner layasi tho manner in wlu h inultiplication tables are 1 1937 beganrı ascer fie' a atron, Citrus inemoned in village & bools lor derisations Medica rub obl 10, Sk bijoj urola in Red under birala 1 and Authe Ik b&urati-, retwrruval in Ih the form Qirir Wram twelth ord 129, beralamai may In *133ja urefa- MG Lijorü n los em 15 der , baralis TT& Wimh "cre nuto direk 4, 514, baro gtas laun second" or dar as n 417, 4R3, Tajām no pl 30%, 417, L& m 1 149, jal ( ) lugabe ) inst 11 113 of Ek dragen 18-tnt Of also buje 180, ze loc *8 013, je As Ik durmalaus dasalasa I't. Darasa laral. in 403 the dotys- Ik buijja-, ext in OG Blouhlara Tumer burn of ln at the sour sub la O 8 Ek पीपा sham fears 350 283, Vilalau Jraram IL. DTS Boxb 971 Torder pres part in dir € 43, wilaratau 1999 durar pres prart m dir * 514,1 hari cius ab 433 पायनran fiftrino anm dirt it cf Fk till ett 12. Habr 17. Llal, not the long Ek drapsmussat Iklaratnam Blondi barad -- if IZ *kuch to:T be due to the anal ey of Tarner Launna FL Ilutah 11. While बासहि hintta tonn fir ef sk. tha Inox Avale inp und 435 drusetih i'k. hasatthim VG lwath Tumu IK Morbalarni larasatieft a Fama - Getude ale 533, lalu (iteria THE lhores coliglont talk to know", Indises and F *O ,Wraim grado srce trpel loc ) 27, alo han 6 binan diri "ndj1 Ektrak 12 lujo m 11: 48: 340 SL lah rezh entam br bibran, 12 lalun-, XG laht bear Blob z bola “promis *OT!" cb mar 455; baber irils. Temer bura tole ust det bli Į SADĀT ASYAKA-BAL IVABODHA-YRTTI dır 48 521 er lola "speaks " pres 3rd sg 380, 406, | f3 dhariu • filled past part in drsna 161 , bolaim pl 147, 481, 548, bolaa imp2nd p! also bhario ls Ik 161, bharı f 461, bhariya 534, bolatau pres part m. dir eg 514, bolata obl of inf 38 Sh bharati, Ik bharai Bloch pl 538, bolivaum ger dir eg 262, bolasırai bhar, bhar, Turner bharnua caus paeg 3rd By ow, bolasiu caus past part #F3 bhalaum "good, proper adj dir 85 n 134, n dir 4. 434, bolavatı c513 pres part f dır 521, bhalı f 426, 024 SL lex bhallah, I'L. Eg 589 Buddist SL bahubollakah talkative' Lhalls-, note the short ---, boing in an on lk. bollai, Bloch augecsts Drasıdian origin emphatic form Bloch bliala Turner bhalo Bloch bolne, Turner bolnu HIÊF bharla baring faith, householders - who bryst bam lhura 'propur noun, name of a tona'f are it to achieve luglicst stage of deliverance ad; m dır pl 38, SL bhavya-, 11 bharia, OG tarsi bamir ti "surrounded, clustered' past part rebuilt with ha, bharika- 1 der eg 521 cf Ik Ap vamala- to collect r bhas having caten" abs 433 $b bhake aleo bambala-, der not knonn vati, ix Lliakkhci Moto the -- in tho initial Orut bamlhas' tres, obstracts v pres Ord eg 622, syllablo, thich 13 irregular bam laom 1st s: 133, 413 also bulhau (nazal bhai. brother sub indir 18 04, also put is dropped probably influenced by participal 427 Sh bhratrko-, IL Bloch blin, Laddha-532, bumdhun past part mdır sg 638, Turper blu bimili abs 418,488 Sk baulhnatı bandhati, Il MET bhe predau "supleton, aflicted' adj m bandhai Blo hladnē Turner lodhnu dir # 38, 8k bhagna-, Ih blagga-ut-dou et207 kx innanr im "obusaince, act of boring भाजदya violates breaks pres 3rd 560, (to gods and wachers) gub n du g 133, blisgaum past I art n 28 441, blagam a pl lamnanımn 11 123, al.o bananum n 1) 320, 94, bhagl f es 181, bhanji als 514, also 358; Lumnana loc 8 135, alto bananai loe Jual son asa), fled when followed by 86 160 SL vandang. Ik ramdans- est in OG auxın gay bhaji gara 484 Ek bhanakti, Note the special dureloj ment -nd->-~n- Il rito, bhanjayati pa t part bhagne, Ik In this word of theological usage Joto also bhamjat Lagga- Bloch LI i Iurner Wulau, initial r-> bror vamdanzam I Lajauno ܘܚܝܠh TORD-INDEX dir pl zu > 9 283, Fugirio bhiktajnyü "lising on alms' Eub #173 bholau • honest, simple-simpleton " adj dir. 56: lv Sk bikajisi cxt in OG Sm 38 bhols-, est in OG su btolo with- Turner bholo, bhoo. na bhit wall" sab f 264, 001, also loc #768 bholapana by elmplemindedne s sub. 44 Sk bluttua lk bhuttı Block blūt, Turner inst ex 297 OG bhola + panaum der SP. blut bholan wa Bhanaun "net, softened' post part dir He bhanda "impolite behavioRT' sub dir ? 8g 519 bhini adj f 601 It is not clear whether 12 Sk bhanda - mjester, buffoon', IL thus a connected with ek past participle blanda- in IG bh 1, bhinna- pierced, (Sk bhd-, bhinna-) as the 461ft bhandart "store keeper, a samame sub der contest madu hlupaumb heart oftened-his 8 m 402 Ek bhandagare, PE bandaramind was Jierced- and hence softened' may Tumer blarari suggest, or is it related with SL ablyajrate, HTT3 bhemgaus od vision, part sub a dir es ally abijatı, thoso Gujarati erolute 18 blirū. to bhamgr pl 285, aleo bhamga m pl 151, bo tret'? Doch bhajne, Turner bhijau, bhigan bhamgai loc ag 283 YG blago El bliang-, fir bhimu proper ponn m dir ss 487 Ik bhanga-, est in OG i bhilus“ man of the bhils tribe" mdır eg WICHIKT bh mdasala store-houseb 418 Iw 448, bhullabam 16st pl 448, I'L bhullalato Sk, cf Gaj surname bhansalı m Sk * bhandasalika Ur bhurm "earth, distance sub f dir eg 326, Hist Stumdi " barber s box' sub dir eg 365 461, 489, 044 Sk bhumih f Ik bhūmi- Bloch SL bhanu razor-case' Bloch bbands, Turner bhai, Turner bhuzi bharo af billius ' a type of whirlwind sub m Trafo bhumpan "eyelashes gub | 44, cf sk. dir eg 20 der not known paksman, pi pakmanı I'L pamha, MG Et bhumihar' in the cellar' sub o joo kg pāpan f der (with initial bh-in OG not clear 186, TX *bhuma-ghara, (cf El bbumi.grba ya bhūmas «Toasts' pres 3rd eg 2, hbüm "underground chamber') *bhumihara-, MG jatau pres part m dir eg 213 Ek bhunjatı bböyrün Note the retention of --m-in OG "Djoys con unes', Ik bhamjai, noto the sigpabcant change in meaning XG bbūvi to bhülha "hunger snb f dur eg 112 cf Sk годзе! bubbuksa, * bhukea Ib bhukkha, Bloch beub, WT bhramara " beo' sub eg m 21 I EL Turber blok û bhramanı bee enb ise 316 lw EL. era bhukhału " hungry sd, der 323 OG bhukla + alau, MG bhukhalso 18 the resnlt of Te bhrasta "roasted past part 200, Iss Ek farther estep1on of bhubhala +a, this - birsta- 18 later analogically replaced by 0 (for gcuder) giving bhukhalso A ma. do pot prohibitiro partzela adr 98 SX U bhuthiya 'hungry past part in dir pl me, Ik ma 433 der B y bhulha #36 maud. crown sub m dir eg 430 Sk #173 Whatırt met past part ni dir Ry 426 muluto, Ik manda-ma, JG wor I'k bhuttija Turner bhetou मउडरड mand-raum Little later ad, der 170 OG manda + eraom OG comparativa thede by difference sRb 103t pl 348 ls euflis 8-tara- VG 10o adj o late' SL bheda - +OG inst pl suffixes e der not known HTTECE Chogara 'DjOFB ✓ Pres 3rd ng 462, U razadka projer BOQD m dir eg 42 bhogayam pl 502 , bhogari imp2nd eg 577 A magasao bame of mosgarto-like ineects bhogasatan pres part m dir eg 517 I» Et eab pl 401 cf Eh masaka-, Pk muagebhoga-, derired verbal baze Hey Tacchard jealousy eub 352 WAT drogals 'consamer sub du einem 49, mat_agu-l marcbars-, rrob der fr 12 -1 keems to be an error ls Sk 36 manipuru proper doon, name of town, He bhot proper noun mp dire 469 in der 463 522 * T SADĀVASYAKA-BĀLĀVABODHA-YRTTI 45 m dir 8 HÜTE mansprabhu proper noun m dır eg 576 ATQFITT malısagara proper noun m dir eg 425 #373 madanadattu proper porn m dir og 426 WT mallant proper noun m dir eg 522 He manai « belleves, considers v pres 3rd og 446, manaum 1st ag 629, alao medium 1st eg 535, monatau pres part m dir BS (1 manatau) 73, manata pl 6, manata, loc sg 112, monium past part a dir eg 465, madavam caos pres 3rd pl 489, manavi abs 558 Sk minyato, Pk manna, MG minvũ, OG -8- in the initial syllablo may be due to analogical influence of word like måneh, note the appear ance of ma-in some varie lectionis Bloch wapnē, Pamer man Riia manohartum "ploasant' adj n dir eg 94, Sk manoharın lw ext in OG with um HTE marar “dies' pres 3rd eg 446, 526, marata pres part m obl pl 537, mari abs 111, mural caus pres 3rd 8g 526, Maraum 1st ag 558 (in future sense ), mari iznp 2nd 86 446, 483, 530, marivaum ger 447, mariu past part m dir og 447, 522, mariya pl 448, 537, marie inst og 522, paraviva obl of inf 454, 554, mari inf 537 Sk márate, mariyati, Ik maran, marei Bloch mernē marne, Turner maru, marnu a maria "chillics, pepper sub 314 Sk marical m Ik maria-m , perhaps & loan from Skin I'k,*maricca- MG mari marca Bloch mırı, Turner maric ali mardd“ pounded, rubbed past part $ 519, Inerddiyaim p849 pl 519 lv Sk márdati, mard-- OG serbal suffixes His mallı proper poun m dir e 110 I masali " rubbed past part f 619 cf Sk Inusalam o pestle', Bloch enggests Drafıdian origin, HG mosa) yű to rub squeezo' Tamer apsorna HTTTT mas na “crematorium" sab n 251 Sk smasinám k ma'ana-, YG masan Bloch nasan, mhan Turper macan A619 maharp "great caint' gub m dis ag 360, also obl 520, 661 lw SE HET mahari . off cers' ab in dir pl 489, mahato lost pl 489, also mala mtan m dur *8 545, inakanta inst 645 6k mahsats-, Ik mahamia-, OG extended with eigallicant change in meaning Agrovit nah ruan “kitchen, belonging to food Hub fug 113, Ek malang R, rahanu-n, maahanssi- ATTEIT mahanadiyahan " in the great rivers sub obl pl f 618 lw Sť maha + nadı, pote -Fa which suggests extension of pads in OG #85F mahupuru proper noun m dir eg 409 HET mahāsattu " great soni" gab m dir eg 661 Sk maba sattva-, Ik maha-gatta-, Iw. Ik AETH mahasala proper noun m dir sg 108 HEIFT mahasena proper poun m dir eg 521 HET mahe saradattu proper noun 434, also mahesaradatta 434, mahesaradattı inst og 434 RIGIa mahısı "buffalo sub f 264, Sk mahni, I'k mahısı, also see 8 bhaimsi HET mahuya “a tree, Bassia Latifolia, bees tax" (10 & compound mahayādıka) Bub 501 Sk. madhuka- Pk mahaa-m HEIGT mahıyar(women) milk rendor' sub f 360, mathuta + karı, IL * mahia +arı, MG mahari A1373 maular " mother's brother'snb m dir Bg 142, maulai ingt eg 142 Sk matula-, Ik maula-ext in OG This word 19 not uscd in MG and it is replaced by mama, which has spread in all NIA languages, (cf bowever, in dialects of Baurashtra malo. 19 used in referring to a person who has done somethung unusual, it 19 Bleo used as an exclamation of surprise, and inflected for gender, this comparı eon 13 extremely doubtfal) Bloch mavla, mama Turner mama Areni makhe house ily sab i dir pl 21 (ri mamkhi) 021, makhle inst pl 521 SE mékezka Tk. makkha Bloch musı, Turner malko ATT mājas " demands, asks V pres 3rd 26 470,520, magi imp2nd 470, magiom past part 1 dir gg 112 masiyaim paes pl (v 1 mangiyaim) 112 Ek morgatı, Ik. mogga Bloch magne Turner mugna Hit mata earth soil tab i dir « 20,185 Sk míttiká Il mattia Bloch mots, Tarper mato HIS3 Muthum "shortenid (10 Idiopatic Beago- 'inauspicious) Bilj dir 16 n 401, mathai (idiomatic Esage Bojai insthas Ibukas ninaos picious' Joc 28., JG mathū unsuspicious, Indesirable' It is probable that earlier meaning plorkesed tulbid teesst SATIS to mean "in- BOSPIC1003 especialis in idiomatic page, raired with sázson, Ek saijs- quad', mathaom Ek myste- 'repaired! Sy mata-It Ompho- That mitho 46 YORD-INDEX } Fitut mīnusu "' 1040 " sud, dır 25. n. 618, (1.1 scribal error) 28%, sailsă obl of inf 678 minasa) Ú56, alo mūnaza 21, Ek munvah, mili abs.463.6k, mulatı, I'l, mulai. Bloch milne, Ms, mīnusz-; Bloch manūs, mários, Turner Turper minu. minis BÍEFTIRTI multigamıyan "those bo are on the Atat mātām " by the mother " sub, ist eg f. 81, path to duls crance "sab obl pl n. 40S, . also máta 81 and mátáim inst ag 81. Is. Sk. Sk ext. in OG, by OG.n. dır, gullin -om maktımátä + OG, pst suffixes gumium ATC mälhauia hoad" subur, ES, S, 320, Te muhalosu "haswg covused the mpath, nathai loc, 26, 38, 327, 311, 483 Sk, wastata, by thing a piece of cloth" gub, m, dr. sg. 325. Ih, matthas-, Blouh tuathtā, Tarner māth lw. Sk, mukha., Sk ko ah Pk kost-OG, kosa, Firar māya " mother" sub.f. dir.tg. 108. Sk, mutā, 874 mugha “infatuate, broon" . imp. ?nd k, mayũ, Bloc nuối, Turner mũ. ag, 430 , Sk, muliyati, CL majhni, lw, I'l, HUA mīyāmau "illusory" ad, dr, ag 1, 430, x mudga " a particular kiod of lentıl" sab, 502, 1. Sk, anyt-. Iw, SL, P.9. mumga. Ea munosa rata proper noun 2. ur. 26. 120, HOT malarya proper noun m. dir. eg 534 सुप3 miyat "dead" past part, m. dir. sg.94; also Arala murtra "parents " sub 132. MG, mivtar, müyau 432, 6k. mrtih, rk, muq- ext., OG Sk, mặt tr- Note the –tr-in OG, Jºk, maupast part is the result of extended base in ''k, pia cannot explain OG, and MG. form9, 2t that alone can explain -F- in OG, muyau, MG. Beems to be a later compound, as suggested by however, has muo, result of an unextended base. retention of -T- Long -4-10 some forms explain the presence Atè mano "by the month" sub m. inst 68 255. of the dialectal form I'k, moo OG, mū-1, 1w, St. masa-*OG, suffix-e. Bloch meli, Turner moro. HIET mīharau "my" pro, adj. m og 94, inahara सुरू murmuru burning charcoal" Bub, dır, 86. pl. 446, 403, 559, maharai inst. 98. 85, loc eg 20. Iw, SL, murmura-, 85, máharaum n.dır, eg. 434, málarim o.pl. 473, 7 mušala " pestla" sub, dır, 8%. 520.1w.sh. monlari f.471, SL, máme replaced by lk, Taba + OG, postposition rahaum (cf. maliaim, later EHT museum “robs, steals ", pres, 3rd pl. 547, haraim, hraim ) 19 added. MG, mírū. For a Sk munāti, 100-atı, lk 100411. different explanation 1, e. maha + kara- see Etnft muhabiri "on the mouth" sub loc, os. Pichel & 434. Turner mero, 323 Sh mukha-deure I muha-bare, OG muhabari In māhu " in, into " postpos. 13, 519,584, (v. I. mahim ) 38, miha 420, 500, mihi 91, 562, muhuma "piece of clotl kept on the mouth mähaitau from maha + atau EK by the Jains (of one sect) to prevent in cuts in madhyab, madhye, l'k, male, OG, malu (-jh the air from being killed by their brenth during >-- in OG, 19 speuial treatinent in an auxi speccb "sub f er. 133, 8k, mukla patriks, I k. lory word). Bloch maj. Turner m/? muhavattia, AG, inuiti, inariatti (cf. Ik muha patti) A māhelau "belonging to the inside' adj. m. dır... 548, der, 8. v, mali, Tu "pers pro obl sg 04, 501, also müm 366, 426, matminst 5 401, 523, 318, (100) HETIN E muhhamı dulladu may my sins te 74 Ap mala, maim atonoil, sund ont" a very common Jain phrase (IX.) spoken while paying routie obrance to 1 F mula 'dumb" sub dir ag 44 lø Ek the teachers, and on other religious occasions z muros "puts " pree 3rd & 414, sauts- 38.8k, mithiya me daskrtam. Note the prodo Lisu fot 3rd eg 382, muksu past part so dir. minal me 'being confused rith the rerkal forta, 25 550, mūki alv, 463, 480, also inūmki 74, 445 487, muroksti pres part f dir, 88 562. FAT mittu " friend" enb, m. dir E. 533. 8k Ek mañcati, matytáb, lk mamcai, mulkai. mitra-, Ik butta-, lx, Ph. Bloch muke, Tursset hiukuro framt mitrīnam It proper duun m dir eg 545 qz mulo 'bg eale" sub inst og 548, Sk mūlyshay mul “wet " past part m dir ag 434, Pk mullamuată p 85, pilıyım pl 626, milum la mū'igau " principal, luef" sub, m dir, 3r pl (note -- instead of -la-, may te g 44€, Sk mwe fatah OG zalı + Eau, 401, SADAVASYAKA-BALAVABODHA-VRTTI 47 MG majas Pk meha. i mütala "basket" (firat member of a com confu son in the SL matkuna- anů markata-> pound) sub 477 l SL müts, mītaka, and its crolutes in Wod, IA languages seo muda ka Turner under makuna Final-dı may be influ Arret mekhatam "chain, serieg" sub f loc og enced by NG kırı 'ant', Sk kitika Bloch 109 lw Sk melhala + OG loc suffix-m makar ARGE melha "leaves, abandong" F, pres, 3rd og HF manjusa "box wooden gub obl pl 517, 577, melbaum 1st eg. 166, 349, melhi imp, SI manjusa I'Ł mammisa, 2nd sg. 487, 544, melhau imp. 3rd sg. 548, 75+ mamlala" uTper crust (which is thin) of melhusum fut, 3rd eg 382, melha past part, bihed loaf sub m dir og 317 lw BE m. dir, ag. 387, melhaya pl, 501, melhom n mandaha, MG mátvo, mäda, the former is Eg. 465, also melia 465, melhiyam ni pl 20, derised from I'k mampdo OG mamdu-ext with melhz abs, 451, also mel 589, melhavsi -4, which is later analogially replaced by - caus pres. 3rd ag 548, mellariu past part 1 dur 89 434, 548, melhıya, pass. g. 529, ako naiz manirundu" cluef minister sub m der og 510, SL mamtrındra-, Pk mamtindo, OG milhıyai 529 Der not known. Ik millai MG. has retained the-to-group melva, माकडी ment.adi an iron piece (or sometimes ras melūrau "meeting, union' sub m. dir, sg. woolen ) fitted to the grindstone Bub f 20 578, Sk, melapaka Mk melaya-, melavaya, SL lex markatı f an iron wonkey-abaped ha meha “cloud" sub, m. sg. 483, Sk, meghe bolt Pk, mehe- AIFU mu mhuna 'bed bag 'sub 21 MG mukar, Bare menu "main" sub m dir, 8g 501 Sk megham, måkan, Skles matkunah Ik makkına-, mamkuna- Turner makunu RTEZE molalat "eends" prea 3rd sg 533, 536, मावण mamdhana butter sub 1493, also 654, mokalu past part, m, dır. 108, moka mimllariu 316 Sk malsanam Ik malka liya pl. 454, 538, mokalavı caur abs, 460, 554, 11 Blol maklan, Turner makkhan der.. mukai cf, Sk multa-, ATET mamdatum cirules sub dir pl 549 मोकलmokalaum. open, free' adj dır sgn Sb mandalanı I'l. mandalam, OG manda 263, mokalam 3 pl 483, mokala mo p? 42 lam Sk. joukta I'k De mukla -la-est in OG MG moklo Bloch mokal मुग mrmga a particular kind of lentul sub dir m 288, Sk mudgáh PL mugga- 8 ✓ mudga HIFOKU molalaharanu "act of easing, spreading Bloch mus Turner mun (one s fect) 'sub dir sg. 301 OG nokala + it mumth fiste sub dir ng f 309 MIG karann der & y molalaun muth, muthi f SL mustah-l'k matt - Bloch HJET motaum " bug' alj, o, dir eg 211, mote Bath Turner much inst og 464, moto, inst SS 154 SK mahat-suffixed with -tt- (cf Guj lit. line MI lhatna, Sl rekha, lembu, for-tt- as a XII uya empleatic particle 143, 669 ders * , cf formative saflix see Bhayanı O, vugvyapur Sk Spa I'k api » OG 1 P) Turner moto That yasomali proper noun f dr BS 108 Arzi motora " bigger" adj f 186, OG mot + tear yogalı y “patrz refers to Jain mytbology eri, for der sy motaum to a Loary post wlcre purs- brothers and al ters could marry sub 11 m 3G, Iw Sk Alatest motilago " (ornament) on which rearls magalin-OG yeguli + are stitched sob 519 SX nahisha-15 U yugam liara proper noun m dir go 515 mottia- OG noti, 6L Jagrati PL laggai, OG enffis -- laga, lagi ef hurelag! TITT yoge by rora sub inst og tn 580 Im Bk yoga + OG 1net sulit ATTEET PURE modakacūrakıdıkta “ modela, cunha and others sabz 175 modskacura seems to be the name of some street preparation cf T ralho lest proluditure particlo (I raklie ) 4 simular MG asme moteur 019, FL rák-at. Ik rakklai रrajw dası' sub dir en 73 lø Sk rajab, Rimt mamlodi" a small, black escct' sab 21 Tur rajatu2Uver tab der 28 478 )w Ek MG makoro m also makors f For a po cable 4 m * * VORD-INDES 18 noun ΤΟΠλάνα fauti ratusumdarı proper noun i dir : 120 Tin njüksa “roval command" sab m obl TARû ratnaman jari | topor noun f dir eg 188 & 416, l* SL rajalesa- That ratnarali proper noun f dir 353 in 'on the throne, kingdom' sub n lou 18 108, 157 Sk rupje 1'k rajju OG Taji Tam ratnaśrmga roper noun in air sg 451 troft runi queen * sub f dir 88 489, Ek raghi, Tu ralıya mt# pleased' ad, m dir 8; 557 Ik ranni, rania Bloch ratu Turner rani Dr not Inonn, cf UG ralizat I as a propur ma rati' night' sub dir gg 326, alo loc eg रगनिदिउ rasanumdia 142, 474 sl rátri, ratrı Ik rattı, OG ratı Bence of taste, tongue' sub dir 66 516, Sk rasanendriya-, I'k *rasanim BIG rat Bloch rat, Turner rat cuya-, note tho retention of -A- in OG , indica TUT rulhat'cooked past part pl 288 , radhi f tive of learned influence 311, 3G rådhrű El rådhrati, Laus randha yati, radd, I k raddkr, OG ext, al o sv 16% raham 'for, to,' post position 38, 83, 463 ramdliaim Bloch rå Une Turner radnu 510,» l ram 446 Dar uncurtain, for various Buggestions see Teesittori 8 71, Dive Pp 59 12 rabe "porridge (sweetened) Bob der eg f 288, 311, Pk (Du) rabba, probably als 16 raha: stays, romains'y pres 3rd 15 91, from l'erso arabic of Ar rubb, Tarner rabari rnhaum lot ag 318, Talsu fut 3rd 88. 536, rahisu 1st sg 454 474, rahi imp2nd ag 38, रामति ramats gaine, play sub f der 812 rakitau pres part in dir se 240, also raluta Sk ramyata 11 rammal ad, ramina- OG 544, in both cases -- cannot be explainid, rama-ti MG ramat, initial short vowel duo rahia past part m dir 88 83, raluva pl 109, to analogy of El ramate, MG ramrū. Turner raluum aeg 463 rabıyam pl 500, also rahıyam gen obl p) 109, rati i dir 85 474, great restrarardılkana proper noun m dir 68 raluraum ger 209, rahiyai pass Bg 209, 574 rahavai caus pres 3rd 8g 477, 516, rahnraum sub dir 88 376 lw Sk ptus pres 1st sg 309, rahavatu pres part obl p) Rio ritus " season m, BIG ratu f 270, rahuviya past part mn dir pl 529, rahuvi f dir 88 575, rahası abs 528, also rahası 481, fir nuset "anger sub f sy 380 SL ryatı, MG rahayı inf542, Sk rahat. Ik raha Bloch ris Bloch ris, Turnor Tis rabané Turner rahanu FOTIT ruliyayitu "pleased 510 ( 1 ralıya night sab f 88 321, Sk ratri Ik vita ) VB ralıyayıtu ratti rai rau lw fr Pk P note the exceptional रुसrusnam becomes angry , pres 3rd es loss of -tt-in MI of VG rat i vas rati 4"0, ruthau past part m dir eg 514 536, Sk reayatı rusta, L. Tual ruttha- Bloub rape bolonging to might edg dir ag 321 +63 mudau good proper dj dir ag m 154, Skiatri ratrika- Pk raia By ra Twaum neg 517, ruli feg434, 571 SL T3 ruu king sub in dir Bg 73 also raya rupa- I'k rua- ert dan 558 raya obl bg 52" ru insteg 142 5.7 रेहाया rday m poured past part n pl 91, Skraja I'k raya ras OG ro ext Bloc rao redannum act of pouring sub dir eg n 217 ravo Turner ra der not known MG rerrũ "to rour' Tras ro jatan TC rulha ashou sub f 519 Sh raksaf askea weeping lamenting pres part dir og m 223, royati f 689 Skrálati lk MIG rakh used for preserving Ik raklhs f r081 MG rovu Turner runu Bloch rakh Turner rachyan fs ramya leased past jart m ur 446, niet rakhul ou to protect preserve ger meg ramjiya pl 430 abs 202 SK ramjai (sus 4+1 534 ruhhayam 430, raklura obl of in ranjita Pk ramj18-ext in OG pas3 pl 448 Sk ráksati f'krakkha Bloch Takna Tarner rolina T73 ramkau poor apluuhy a term of reproach sub myoc bg 022 BL ramk-, I'k ramka-, राजऋषि rejarn royal rei royal saint ert in OG dir eg 463, rajaran inst sg 108, lw Sk τope sub no 230, 443 HG få ih yū thick coarbe ropa, OG fardhu ext Tagi mjapur proper noun, name of a torn m can explain UG form, der not dir ts 131 known . E rau TT sub m TE ramihu Taja +7e1 with-m SADĀVASYAKA-BÁLAVABODIA-YRITI 40 1 This rāndham "cook' Pres 3rd pl 311, ramdhiyain pass. 3rd pl 311, SL rådhyatı, caus randhizatı, Pk ramdhai V rada Bloch rähdnē, Turner rådhnu Efùs rūmdhu "obstructed, preventeel " past part m dir sg 446, rumdhi abs 528, rūmdhavia caya, past m dir sg. 504 Skrundhati, lk rundhai Bloch rudhno rudhně Turner rudinu obl pl 44 Hu taksmanu proper noun m drag 469 À lal mulharu proper noun m dir ag 093 paigat lakemonemja proper noun m dir ag 461 TEIG lage dun in the act of toalhing' sub n low eg 164 ,dir 8 1 lagai mig lagımda' a crooked piece of wood sub dir 58 259, I l'k lagamda- der not known लगार lagna a little, slight ady 460, 488, usually followed by eka to indivate indefinite ness wir tuncertain pote JG alternating forma lagar-lagır of OG post pos lagi, pro bably extension of lagg-, Turner lagarnu ît lage "on aucout of, as far as 'post pus 86, 450, SL lagyatı 'is fixed to Ih lagoal, Tessatori (72) sugbest3 Aplaggalım 13 a probable source of this post position, also see 8 laya Bloch lagi, Turner lugnu FIT Ingjālu “ modest' adı dir og m 3 Sk lajjalu- Ph lajjaluo pe latta " saffron, carthamus tinctoriua, name of a plant sub fog 311, ll latta, der not known lazan eru sveet zeenarrtian male of wheat and ghee sub f 261 MG lapsı, this word 13 a sanskritization of the current word lapsi and the SL sonrie, Sh lapsika f, PL lappasija, v 8 v lupasi TUAH: laanasamdo a name of an ocean (my thological) m dir eg 550 75% lahat “obtaing gets pres 3rd $ 86, lahaum ist eg 528, lalausu fut 1st sg 260, laluat 2nd se 521, lalu abs 400, 018, lahiu pasty art in der s8 470, luhan past part m dir # g426, aloo (v1) ladho 327, Indlin TN 389, ladhaun n eg 74, Julius f eg 362 ladhai lou sg 420, also ladhe 448 si lablate labalhis-, Ik labai laddha-, Blonul Jalıně ludiné turner la lana 1963 lah dai femall' adı diren M lahu la obl ag 378, laludam n pl 441, lahalı 398 (lalu muti Idiomatiei urination ) SL laghu-, IL lala- cxt in OG dau Jis talka + one hundred thousand' sub dr 74, also lakhu 74, Sk laksáh, I'L lakklia-, Bloch lakh, Turner Jukh 315 kiya " slame, modesty " sub dir gg f 307 Sk Jajja lk lapja, JG lay Bloch luj Turner la] Miha Pijatan “ being ashamed, becoming bael fal 'pres part m dir sg 007, lazı abg 474 Sk lajfate, Pk lajjal 13 tigrin 'stuha, attaches but the participial form used as auxiliary means started', pres 3rd sg 406, lagata pris part m 20, lagate loc 282, lagau past part in der 88 38, 74, laga mil 279, lugan m pl, lugif og 434, lagadaim caus pres 3rd pl 154, lagadiya past part pl 22, lagudi abs 341 Sk lay ati lagna-, ll lacer lagga-, Bloch lagtie, Turner lagnu लाठी the a chocolate size rect prepared out of sugar and Sesamum, sometimes available in longer stick-bar-like sizes sub f. dir 314 JG reyri, the text also glosses this word by revdSh *lastı-nı (Turner euggests contami nation of vastıh-mn with lakutah) Il latthi f stuck latthia (Do ) man eatable Aldo ef WG luthuf stick , Turner latho JITH tāpras "swet preparation made of wheat and ghec sub f 312 Sk lapsika f, Ik lappa siya, MG lapsi Tu labhaum "obtain achieve V pres 3rd pl 355, labbadaim caus pres 3rd p] 378 Sk labhyate, labelha-, I'k Jalbhai, laddha-, note that in MG, evolutes of activo labhate (OG laliai) and passive Jablyate (OG labhai ) do not ouruet, but the pastjartiuple ladh-(labella-) 13 em; loyed as an active baec ladhu Igan and 12 further derived as a past participo ludla yū n found Blouk lablarle lalne ladha Turner lahana FIETZ lahu au should write ger mdir og 200, Ilusa ast part pl moll, in tho rest of the forms the baso is pasesc likluyai pass og 80, 420, 218, 590, limbuyarm 11 381, Isklusia pass-fut 3rd og 17 hklarnaim pass of the causal baze 3rd pl 438 Jr e lihlati, Sh likh + OG Torb inflection cuffixty MO laklıyū Bloch lekli labne, libana Turner luhan Pag luyrui taley, Queets v prua 3rd eg 171, Lyaim ind by 166, liyain 3rd 11 38C, Itnm ist sg 433, 160, 161, 466, 61t, lai imp ?nd og 431, 461, 311, Jesu fut 3rd 38 38., lesum fat 3rd 189, lesum fut 3rd! pl 4R9, Jern fut Ist 38 223, 260, 577, legitt grecatire End 11 7 50 WORD-INDEX .يا۲larn 130, hvatr pres jart (unenlargel) 102, yar lantala pang of a ticaren, aoc to Jaias" liyatt i rus part in dir 186, Julhau proper notti in 5 26 rast zart u der eg 416 534, 1xUanunu n sg lamjaapana in debauchery" sub dir 431, 110 180, 181, lidha ni pl 386, l'huif og on 177 in Sk lampata + OG suflix janaum 71, w39, lujaim jasa 3rd pi 369 Ljatau FTER Filhar «throts prca 3rd ss529, 1249 Tres l art 131 Jevrum ger : 223, lovı 101, lesa abl (int) 401 lumkhiu paat j art mur s 677, laiphluvn 147, 4.1, ir m 11:1, lamkhntau 1 TLR part dr 183, 5 8 lei abs 112 28 olo le 130, 466 488, 530 Shluti rey laced ho lui (probably under 113, 1 mbliai 1 ass et 17, lamhe abs 386 131 In VG the root lumhh survires the influence of doi (2 1441) mei ( narati) dialı tall (in the southern diale ta) while in VI OG I- Tho prst inrticiple lita- 19 the standard furm is nhl shnamh ati similarly replaced by li llha- on the analags of Turner BSOS 1Y, IP 130 lalullia- laddha-, and ext in OG lor tho posiblo analogical influence of these forms see az Imghuu ' coBšed, lased 1 ast kart m Teduso JAOS 43, Turner also suggests Sk dir ES 83, Jumglu aba 16), Ek ladyhavati Isblintu Blol lene, Turner linu Il larghei Turner naglunu PIRT E mbant" by length' subinsten fraai nan leing wind licked' 1a49 pres jart 614 OG lamba + pani, dir f 402, Sk lihatı, lk likai Tal i mer "tall distant ad, m11 (16 Eb Format liitto proper noun f dir kg 473 lambah 11 lamba-, Bloch läb Turner lanny ETET Tu ai voll garment sub olsan 321 FETTES lungataum "a typo of sweet prej arı Turner connects Sk rnguih l'k lugga- worn tion fub diren 315 der not known out with this word for gurinent Turner luga -ta-um apparently, aru bufhaus For Pusa "wiped out past inrt m dir s8 74 लीपा lim. having bcemuared, plastered aby 50) Il lumchat wipes rcmoves, llans (ly 185 Sklımjátı, IL limpa Bloch lprie, wij ing) SG luchrī to ripo' Turner lupnu GET luk nu "(aut of) wiping sub Pk. PER Tümtaz rols prcs 3rd og 026, lumtuar lwal to win of OG J241- to wipe 8 V 1 ass 3rd og 18 6& lantata Ik Jumta Block luu luthie Turner latnu grammar school'sub f loc sg 432 Sk. lella sul PL loha sala, rejlaced in JG by nisl it cuirt chtm) gub m dir 88 538, aloo pl I remonstrato गच locatm 437 Skvari v pres ist es Pk Vari- MG VLr 18 tlo 16. Uscd mainly by Jains referring to notion regult of OG cxt or later suffixation of - to of thinking » SL Jounte Sk loca-+ OG yer (Eh vairam) verbal inflection ETTO Emmganu • brinjals (inimgana pramukha) örg lotus flour suh dir eg 311 311 der not sul pl 01 la vatimo na lk vaimgana-, hnown probably connected with *lotyate «f vaimgana- VG Vīgn Bloch sági Turner 81 Dh itup lofatı ih lottai rolls tumble bangun bhiru down of SIG alatsu to roll (on ground) सवाणtalher expounds, explana comments 13 ludh i to copbing rofurd to the action of pres 3rd es 138, vaklarum inst part dır i rejaring cotton for making blivers I ros 111, rahlutiara als of the catwal part dir 8 m -13 si lostate to gathur into & luar r a lumi base C01 sl vyaklıyudam Ik Yakhlunam do Ik Jolhai Trouessing rice also as a verb akhhar ai OG Fakhunacotton as it comes off the 1 lant innin, JIG lo tuyu is used in this case Tote the change in meaning in HG vakhan ser ‘rrait athานโรชน to irais to al Pruuiate TÍT3 luain 'to al oli-l to transgress Blocb valu Turnur Laki nnu Labuan 11 sg 161, 6b laps te Ik luji ai घवाणु takhna Lojamuntan eajlanation sul 71a3 lubh am 1. Įrojur Hom m dir ab 386 Hood pik loh. ab ndir eg 316 Sk yakl Fansm Sk Bhuta- Ik vakilisliam JG Tahluti Ira o yalliajai blood ik lebin n Turner lot 2 Block vuhan Torner bakun SEE lamlh 14 Act of throwine gub n dir og TET taccha bor child turn of cndcarinent (second zernder of a compound 1 esa lamkhanu nakl alambhanu rudhira lamkljanu ) 12 der sut myoc Eg 38 vacilat you l 111 l» Per lamkasi Ik. vacc 4- लसाल lewle * n n SADĀVASYAKA-DALAVABODHA-VRTTI 51 lv L'h, S EETTT tacchua name of a river f dir sg 074 sense of rain' of Sindlu va a f rain 153 tacchalu " afflutionate, Lind" (recond part Sinhalese vas rain') Block varaste, Turner of a compound mitravacchalu ) zu dr s. 597 barsa bas13 H 1 (rast rains pres 3rd ag 183, sara 967 radar "with post pat indicating instru sariu cauc past part m dir ES 261, varasa mentality og J4, 307, 321, volum pl 386 Vija pl 517 Ih Farial, (carly in from SL Lly not known MG vare vársa) see under varlag 163 tadan "elder, bigger ' adj m dir sg 427, (A133 taras lan “ monsoon' sub m dir as 80 417, Vadai inst og 461, vada obl ag 078 vara alai lou es 8, alo vara-alo loc eg 401, vadi f 300 338 (iliomatic ralı niti 'act of Ik karı-a + kalı-, Harola-, txt in OG dofalcation') SL lex vadrah bag Pk Vara a MG Ornyû tuonsoon has replaced vadda-, MG varo, note the absence of com this word pensatory lengthening in OG and MG, perbaps The tarr suitor, bridegroom sul m uires 01 carly lw from l'anjabı Sindhi Bloch 469 SL varah Ik vara- G var Bloch var, var, Turger baro Turner bara qura3 ranatau "weavin: pres part du bg m ag? tany boon being m direx 170 Sk 216 SL váyatı, vana the act of weaving', L'a várah I'k vera-MG var vinatı, probably changed to *vunuti after Sk gestaru: "in an undesirable way ugly way' uta-, ūvite, Ik vinana-, vunana- JG vantů sub bg 21 I'robably connected with SL sruj - Bloch vinnē, Tumer bunnu Y & Y yaruum Euth canaphala "wild fruits gub dir pln 93 tarī in ugly, undesirable bo-tile, pot in 133 OG Van18+ phala- Sk vanam, l'k vanam proper forin adj dir sg n 381 al o paruyaum OG vann Sk jlnlam Il phalam OG phala 381, 629, also varovaum 2 , 380 Sk virra-, Tuttalt cone mtar in the other forest' gul loc Ik virue- ru- ext in OG Noto the carly sg n 577 SL sanantarı, Il rahamlare OG loss of -l- in the open sy lable UG nryū adj vonumlar auíefit ornare saying deseribud abs 987, varnaviu & talham congratulates, welcomcs' rast part mdır es 619 lv Sk sarnavati, caus prce 3rd eg 547 562, vadhi viu 1 2st part the causal baze je takço as primitic nod anflec m dir B 73,218 Skvardhapayati Pk tional guftog aro attached to it yadihavat VIG Sadliavvũ Panjabi Lahnnds ang tartia "stana cxists'y and Sindhi cognates show absence of cerebra pre- 3rd 6 126, Jution Another evolute of the same in JIG varttata ] res part m obl 8 514 Iu Ek varttate. varta- 13 vollsū to cut, and l'anjabı, Sindhu also lisvo vlkana, valhanu respectively Bloch alig tartte " tarnel' past part joc do 38 la Vadhing radhaza Tarner Varnu, barai Sk rartita-, rartite FUIT ralhamyanın "are caused to increase 13 alatan "i turning back pre jart 20 dir cou pass 3rd 11 18 Skrdhato lh addbei 8g 110, salata ubl 01, valuvai 140°8 401 OG radilhn-+ causal üra- f JG vachu rů, Sk ralite Pk van VG volvū to turn also 811lar formos sudharsū to cause to et enli « again ads 522 310, again and again irojroso' tutarvü to cance to sleep' cte bye all val 94 Abolativo forn of the OG las Te-aitoni $ 111, also a V aliasal val-, , Falatau a tara "good" held in (first part of a cumpmund, raljul“namo of a dirt Ase & V rarajniracu) 403, stari 1 85 103 sk varam It but mudar og 1320 10 saigulia meaning til a tara "choques, marries' prea Brleg 471 Ek vararat. Ik rarai TR farasd 'Tears sub n dir (10n1a ) 04, varalo 9), (l varlı) 514, TAIRE inat 11 ( 1 rariee) 113 Yote the possible balctal variation letran rarase-end rari's 1. vari9(rarls loan it Sk Spise to distinguish it from NII crolcle Tasse in tlo 13 Bot cas IERS rašalas duc to, as a resultat (also razaltau raatau and ratatau ), 73, 74 OG Tala + Itsu, ce vaistab talat, Tosatori 972 soggests to connect I liurtat toOG -lau, -than allatie ***osition «? O11): Thuis-stad marle connerted with himke, onto which ar statire corso der in crtain vitan WORD-INDI \ past part zu dir re 112 harası abd 61 Ik wharnlı, 1h suarai ferty what quickly, carls " 8 1,1allปงum बिहसह Ithastin . langli je t'i 13, dia ivum 1 2st part n 580 EL la ati il เง) Plus 3rd rl Til Torer3 ulazuram to all' gor dires II 200 tk sikrimt , replaced by Il ykkudai ci Sh skruva- JIG (dialectal) schrū Bloch ܠܐܐܬܐܙ YAT, +OG IN 3110 rre ent artis in) and m ruffi Tt3 -L-01-01 format 1&trirje" [1143 til pres Ord og u13 lv Sk vasarjavati sarja- Frotaršu la 1 rolur noun m dur se 403 FTSTT TIS a tyyw of menannt, sometimes u od to measure ground and fields al o sub f 1:1 Thnt nucli 13 a full mcaure se referred to ng 18 vast in Jr and half full s roferred to as das der not lnonn Forg liegt with reference to regarding to put po 73 36), stereotyrd lou, Sk ri 114- 11 21c, OG, 11991, the - 18 sanskritic influence on thic scribe MG vise FITZUT 1stal je belonging to the subject sub dir 1 m 320 lv Sk visava- OG visai ext V14914 the extended stem is declined for pl visaiyo विषयाशतु inar sakte attached to carnal plea Bures past part m dir ef. (1 visayasaktu) 01C lw Shri ay adakta- चिमाहणउ isharam material, apparatus sub 11 dir ag 386 Si * sadhana lk *vigalana- OG ert yasalanaum IG ya anū materials (in the preparntion of sweets) ftatis 16 poison sub n dir ag 426 Sk visam Ik visa-n Turner big2 HTTFTTT so lhlaran. act of purifying aub dir ag f1 Sk yısuddhi-IL Visuddlı-OG visodhi-, -karanu Sh baranam Ik barndam, fraft ristars in extenso by expanding' sub inat se m 424 601 lw $k vistora-OG noun declension विस्तरी listan spread past part f 36 ls Sk V8 V vistariu foratts list rocopanded past part of the causal baso m dir eg 514 vistarı abe 74 ls Skvistarayatı vistara- + OG past part guff. Fat rekir to sell inf (obl ) +18, till lou se (of 12 tp art vikuu ) 477 Sk vikritate Ik ver, MG (dia lectal) vehvū, aloo v % vīkumisaum Yec11 Bloch vikne Turne bikan il pot lightening sub f dir og 20, 014 SL, vidyut f Pk vajjat f Blok 1] Torne bijuli starttaan' not of fanning gub dir eg 12 Sk ujrate Ik *njai causal base viljasa- The na al in IG vino fan and Sindhi sinuni cannot be es lained see under vimjaBloc vijua बीनव.atan roquests pres 3rd sg 426 vinariu past part m dir ag 112, vinavu loc 85 486 Sk vijnlar ayati Ik vinnasti, Finta vai Turner binta atr ire proper noun nu dir «g 110 522 Tra rsens proper noun to dir ag 121 घीस tea twenty ad, num 61 k-virusnt i compounds Ik visam JG Bloch is Turner bis? धीसड ॥४in twenty adj nam in the context navottart "twenty nine VI 2017 in the context cku kan riaumonc hundred twenty 14 also visaum Hundred tsents 613 Sk simsatıh f viral final nasal cannot be explained of Ap 74, also Visaim au ono Yian πη V133irai Viesariya- OG THE 15ph srai attacks pree 3rd eg 421 PEAT timmar on the twentieth ord loc 1v Sh 13phuratı, MG vipiro attacks 15 333 UG vias + mau VB Vee derived from the same fource sk stephurati, SAITUT rosany forgotten påst jart in CO. Ik yaphural Sh Vismarati Ik FITAS tisman astonishment sub m dir ag Vasariu Bloch varari e Turner bireanu 482, ( i vismaya ) 110 lv Sk Fismata- RTAT ti mu resting i lacco sub dir 1 1. 117, goes out (to collect alms food) Tibamai lou By 117 Vizamo lo v pres 3rd eg ufi, ularnim 11 94, shariu sistumab 1h Tiesang-OG Lt Visunan Bloch Tisarne Turner 1 131 jast part in dir eg 81 nlo ribarsar (1 viharı) 531, viharıra inf 11 Fiharatai दुरबुडा दु:lar darata limitation of billing ( offers alins Jaug įres 3rd og olc, harasiu | sound inado by tho banking of an object 10 11 117 EX बिहग्द tsherase 56 WORD-IYDI sub 333 dar MB भवटापिता talat fatl er of one hinted in a bulloch-cart sh sakrts-12 STTZT alat In jour nouin m dir 4") T3 sa rumou Tojxr noun u dir 130 HITTAT > srt 2 Pertuturl et mal' Bus 1 u14 Sk Sustath- 13 slow 1 whell generall, lung in the kitchen in rich Nuaina of cooked food are kept end n curg (r) chikaun ) 434 ISL si sám "Lud of loop er sning made of rope and EA Rended from other end of aile or vole to TIecast a lond I bkava-, VG sikū klubu (dialektal), Bloul shē, Tumer sthal THAT Swala roper non nu dus sg 110 Eflag stalu irujte noan in ur eg 14% शुद्धबुद्धि silltalul the propu noun m der s vlt TITAT Svartar lamcnting pres part dir eg 900, ku ksi - so - tru TTS su dwelling - nur auf ek sapa- m morbid stelling, tamour TFT samlare proper noan nu dir & well शस samlha • conch 22) Sk ma samo propur noun m tlir og 110 SJTITUTT Srmy tra xumulars proper noun f dlar : 480 TTTTTT samt minu ropur nonn m dir ag 484 HTC U19' cemeter ubndır lw situasnym hon ebolder (Jald espre jon) sob in dur a 45. Jw Sb भावि serika Jain woman (f of staraka) rub f dur eg uit in HTC srauta (rauh) meridiani bu ine inan rub m (Isn thi ) ) inte sls k sn tl in protably an effort sangbrite that alrlaus uimon sutli n ulk in the rular Ban krit si ti BT sreyt 72.47 pro noun zu dir : 110 i ult' by the confe! f E 420 SA *sanalını, ajatı, Bloch sarat Trmir zauts- The resdung Lould le souls, note tha MG co: nate cel * MIA' 13 1379 hle 17 3rd 373, ull, 37, sakuun lot: 488, 31, al o salüm 93, la pat rart in der FC 104, akivaim 1: il (honi rife)440 th salnóti sakrift lb Lhat wakker Blo heakne, Tamer eghnu FT, srigalūn all aely ads dir en 7, (r} hala), eagalu) 94,17., alam 1 27, a la esgala to 18), 110, 18A - m za la 11 473, sagals obl (C. 400, fagal in the 31, -78ale loc pl 27 SL ralala- I'L. sagala- probabir a latels in Ik ext in OG Blaha.. मतरaara setentren 70 m dir 1 al stara uld, staraha ol) * 281, G2O, agte to -t-in VG VG kas geminated -tt- sattar Sk. ritidsss I atttrak Apaltarala Black satra, Tumer satra RAITHT Dla mna "venteenth ord obl222 satturn mai lou soon , note the --, cf ratara in OG 5 ratura OG ordinal sataramu S V सतदुत्तर mtahuttara भाबड sr rathi دنای Sr 12 to erent even no 22 dar es (1 attabuttara ratahattara ) 71 of S. sapts aptate 1 Esattaksitarin Turner satah that AEG SG Enfifts eren num 390, sho zatturana 401 Sk ay taps asat Ik sattara mami sote the-t-in OG JEG lis> gemensted -te atturan, Turder satasan HEVES start Tintien nom 613, saptananatih i ll att bibim SIG sattanu, Turner satanabe मनावीम atra twenty teen num 74, alo in tha idiom satturi a cauku atthottaru can tsentreren multiplied br font = 108 017 note that tlus OG a tem of multiplication 1* similar to rement dar erammar school tradı non vf multuli atsun shajtáyımsatıb 1 sapta riasat f ik esitarism Terber atas HIT ROM wam po one koper and acted 4-3 KL $9115 12 3113 tottarau ort by esen ## sam tightı prennu 74 s papta sitih f12attum -1- OG and MG estrast muss ipslogical chasi brust trast Lorrast ete in G Tarder est: 1 GET srohr mesting and deniration pot known * 3 tim # AZ be she that dem prom f 400 420 431 473 Shah 20 LET gu 3 $74271 pot pos : 9g 1:3 147 278 21173 SL sabitan PL. 23.11n, bote the lod of -- * Bloch si 38402 All pro durante o segram thayam 60 WORD-INDEX 1 HITE stani" troubles, liarastes". F. Caus. PICS AtE sīmin "meet cordially, obrace" &qb, inst. 3rd g. 526 Ek samtápayati f'k, samtírei, MG. Fr. 410, also são inst. 578; ety. not clear, cf. entāvrü; note the 104 of nasal in most of XIA Eb, sajātih belonging to the same family', see languages. Turner eatīnu. Tumner săinu, on samtñrau "a boil (of a monk), place para sincoralnum " moving, going" pres, where the monks livo" sub, m. dir. sg. 541; part m dir, g. 376. Sk. sancarati, I'k, sasacarai samthirni loc, s. 323 ; snmthärā obl 338; JG. Hits sāndhi #femalo camel" sub. 1. dir. %. 311, säthro'bod on which a person is placed before 558; sk gandhika, lk. Eandhi, OG Sāmdhi, death'; Sh, samastāra-, lk, samthár, OG, ezt UG #ilh miuneastrated ball should be sepa ifras servisi rauth "I get permission rated from eadh, slhn f, fu male camel'. The cau8. pres, 1st sg. 312, Sk, sardıšati, Pk. former is related to Ek, sundah .uncastrated'; gardisai, ca og farzdısärei, the source of latter is not clear bk, sandhiki is 13 samulescu" message " enb. dir. 6. m. 192. a einskritization of I'l, sandlu(hence short-i in Sk.sardesa- Pl. samde-9-ext in OG OG and -zero in JG) Bloch air, Turner er FiWut sumdhū gana" act of lighting (fire)" sub.atrs smeht “ having connected, aimed" past . 440; pote OG -for-kh-, SL samdhuka part, loc. ag. 453. Eh, samdadhātı l'k, samdbāt na- lk, eamdhukkbana- OG, sīmdhai, râmihiu. Bloch ewuh, Turner «Ակոս, #fara samnites in the residence" sab m loc. 66 112. Sk tamnivesa-lk. 29 DIVE!:- Te simpador "attained" past part m. dir. # am prijai "succeeds, prospers, accrues" y og 461 Sk. *sompatita cf. Sh, samputatı. rres 3rd sg. 588. Sk sampadyate Pk. sampajjai V. B.v. pada.. Bloch táparna, for sambamdan "relative" pub, mo dir. *6. & sambhara: "remembers" v, pres 3rd €6 16, 519; sambandhium neg 115, sambandhi 320, 345, sambharaim 3 rd pl. 604, sâmbharam yām n pl. 135, Sk gambandhin lk, sambandhu let og 315, såmbharatã pres part obl. 343 ext. in OG sambhari past part. 1. 204. Sk. kánbharati * collects', sambhārayatı, l'k sambhārei 'gartras sambamedharau "should be related" ger. Dishes', MG, samblarvũ' to remeraber' and (denominativo) dır, 85. m 513. OG, Bambam gambbār 'masala used in cooking preparations'. dba- (V.8. v, sambamdhiu ) A3 verbal stem. Turner gamalnu, saj bharou a simdhara proper noun in dit tot 110 TICEsâmbhala "bears, listens " . pred. vai samdharau na "likely to happen, develop, to 429, 529, sâmblialau ımp 2nd pl. 329, Bambhaproduce" y pres, 3rd pl 433, sambhavia caus lats pres part. (unenlargod 86 ); sambhalatau past part, m. dr. sg. 461, Bambháyıtau pass, pres rart, m dir, eg, 420, sambhalatā obl. pl gres, mert mdr. JJO, kamlibăvī abs, 555, 128, bröstb shu paso pant to dr s. 57, 576, 6k sambhavati, l'k, sambhavai, Iv Ik.. sárnbhalum n. Eg 109, sambhalıyat paes 56. 157, sambdcru " goods, stuff" Bub mdır. fg 420, simbhalıyaim pass pl 371; sambhalita 463 Sk gambhārah I'a Bambhiro m i colec page pres psrt meg 320; sâmblialırī inf of tion' vay Banbharat purpose 420, sambhali abs 85, 109, 498 ct MG bhāļvú to observe, Roo', nhālyū to keo, kraft sambhän "haring adorned, provided " abe cgbhajyü 'to hear', sambhálvu to guard tako 515 lv. Sk sambhūcati, sambhas - + OG ahe Lure of' Sk bhalayale, nibhālaya ti and samonffiz blalayalı Tor -- forms in MG sambbirra, Haestro same accharya "annual" sub od) 385, sarnblår, ser under sin bharai Tarner sa malnu, Sk eamvatsara-, sämratsarika, rb Bardacchaniyalnı, eambhārnu riya-liy t'k H5 Simhalattu proper noun m dir 8g 525 nu samstarum "I praise " y preslat ng frosimku proper noun m dir 487 014, samstayntau pres part n der Ng 110 l* Sh 8apstarate, samstay + OG verbal a um seruan kics" pres 3rd 6 521; auffixee simcatau pres part in der eg 549 sk. sincati, 12 sincsi Bloch siene. Turnur si nu Hier sehari "lasing destroyed, withdrawn" by 463 Sk. samhurati !'k samlaras ให้ og anthatu • rock+alt " sab dir E6 90 anhnr-+OG abs suffix Sk saindhava-Pk. simdhara- 3rd og IYORD-INDEX 62 हारह haran 1 539, TUUS hthyou ek hant' sub dir kg m 344, huthin pl 74,6k bastı m, I” katthi, OG hathi- ext mith-u, Boch hattı Turner latı 13 defeated lozcs' pres 3rd and 470, huriam past part n dir eg 471, hari abs 470 Original causal 13 employed as a primi tive base Sk barayatı, f'k hans, harai 67773 hāsaurn " laughter eub dirag 520 Sk hasyam, rk hassa-n OG hasa- eat -um feur hıya “ heart sub n obl eg 111, 410, 578, Sk hidayam Pk baan, OG luvaum Bloch hiyya Turner huyo 4 hua" now ady 571 for der 8 y haya REET huadira "just now ady 127, 676, for der sy bara CITITT heralaga “(ornament) on which diamonds are studded sub 519 Sk hiraka- 1 k huraa OG bura, Sk lagyatı Pk laggu, OG Buffix -laga, lagi cf. motilaga og heltu "unsulted, did not show respect past part neg 153 Ik hūni ungalte prob connected with Sk hela or hid-hil-hidati, hilatı OG hils- 19 suffixed with Sh past part suffis -ata, which in turn is suffixed by OG -u Bloch helane YOTET5 huyanahu ru that wluch 18 destiped that which is going to be sub n dir sg 179 OG (hayal ) huyana + hara Retha: below adv adj eg loc (v 1 betlu) 38 hethi f 420, hethau m dir eg 589, goes with genitive or compounded with stem Sk adháatat contam upánistat would give *adhistat Buddh 280 SL hesta, hectato, l'k hettha hettha- ET ho particle for address vocative particle 580 Sk Ló 'k ho olg retained a special treatment in OG is bocoraus v pres 3rd og 74 (also used in fut sense ) 406, housui fut 3rd 88 434 570 bosum pl 338 hoisi 2nd og 427, hoisu 1st sg 470 473 hoi-am 1st pl 110, hoyatsı pres part loc es 00 639 ,-aged as conditional boijiu precatige 3rd set 27, 528, boijiam ist e 516 571, hoi abs 130 174, howaam ger n dir go 420, Loira inf of purpose 577 Luyal y pres 3rd og 109, 473, 520, husaim pl 74, haum 1st og (in fat sense ) 473 huu imp 3rd og 386, hūyau past part m dir eg if 8 386, also hūru, 38, huu 365, buvaum n 8 74, huif eg 94, 403, huva 038 (* 1 bua) 142 pl, huyam n pl 65 humtau pres part m dir 89 322, 510, also humtu 13, 423, humta pl 425, 473, 43 an muxiliary after other past participle mokalıyo humta 538, also 401, also huto meg 402 and huta m pl 427, 473, hutz f g 42, huratai loc eg 029, also humto 438, hamtai inst eg hauta unenlarged pres part 426, huutai cnlarged pres part loc sg 380 used in condi tional sense ha abs 463, 474 Sk bhávati * bhoti PE hoi hoai, Bloch hono Turner hunu CITTAG hodapatanu making a noisc making a bet sub n dir sg 12 De budda, hodda MG hor, 1 , OG hoda + patanu im Sk होला hota parched grain sub obl (in a compound puhumka boladika) 502, MG Olo prrching of green seeds of gram, prepared and consumed on the feld as a part of festival der not known de hamsa proper noun m dir. eg 451 Ergi hamdi earthen cooking pot' sub f eg 175 late Sk handika f Turner hari GTF hamdult "small earthen pot (for cooking) sub f g 178, for der s hamadı. YG . heal fę him emphatic particle 38, 74, 108, 446, 454 m Eee Intro 23 E hor Tot hemgalo Ferala Asa Fætuda gub der kg m 20 Sk hinguh in Pk himgula, mn OG ext himgalai BIG wg! Bloch loving hemgula Turner lain Rigs hinda walks pres 3rd eg 52, bimdataa pres part mdır kg 544 Bk dhatop hindate Pk hindai XG hidrū Turner mirna