·No text on this page.

·॥ श्रीः॥
॥ शतकोटिः॥
( गदाधरीय सत्प्रतिपक्ष कोडपत्रम् )
महीनूरपुर वास्तव्येन पण्डितप्रवरण
रामशास्त्रिणा विरचिता
श्रीकाची प्रतिवादिभयङ्करम्
अनन्ताचार्येण
संस्कृता परिशोधिताच
श्री सुदर्शनमुद्राक्षरशालायां
मुद्रिबाभूत् ।
॥ श्रीकांची ॥
PRINTED AT THE SRI SUDARSANA PRESS.
Conjeeveram.
1900
मूत्यम्- ०- ५ -.
कन्या

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·॥ श्रीः॥
॥ शतकोटिः॥
( गदाधरीय सत्प्रतिपक्ष कोडपत्रम् )
महीशरपुर धास्तब्येन पण्डितप्रवरेण
रामशास्त्रिणाता
श्रीकाञ्ची प्रतिवादिभयङ्करम्
अनन्ताचा
संस्कृता परिशोधिताच
श्री सुदर्शनमुद्राक्षरशालायां
मुद्रिताभूत् ।
॥ श्रीकांची॥
PRINTED AT THE SRI SUDARSANA PRESS.
Conjeeveram.
1900
मूल्यम्-

·No text on this page.

·श्री: श्रीहयग्रीवायनमः। ॥ सत्प्रतिपक्ष शतकोटिः ॥ पक्षतावच्छेदकविशिष्टपक्षविषयकत्वाव्यापक साध्यतावच्छेदक विशिष्टसाध्यविषयकत्वाव्यापक पक्षतावच्छेदकावच्छिन्न विशेष्यतानिल- पित साध्यतावच्छेदकावच्छिन्न प्रकारताशाल्यनुमितित्वव्यापक यद्धर्मा- बाच्छन्न प्रतिवध्यतानिरूपित प्रतिबन्धकतावच्छेदिकालती तद्धर्मा वच्छिन्न प्रतिबध्यतानिरूपित प्रतिबन्धकतावच्छेदक विषयत्वावच्छिन्ना हुमितिनिष्ठजन्यतानिरूपित जनकतावच्छेदिका यद्पावच्छिन्नविषायता तद्रूपावच्छिन्नत्वमिति सत्प्रतिपक्षलक्षणम् । अस्यायमनुगमः-निरुक्तप्रतिब ध्यताविशिष्टधर्मवत्त्वम् । प्रतिवध्यतावैशिष्टयंचाध्यतासम्बन्धेन । आ- धेयताच स्वनिष्ठावच्छेदकताक प्रतियोगिताकभेदवत्त्व सम्बन्धाव- च्छिन्ना। स्वनिष्ठावच्छेदकताच स्वसमानाधिकरण भेदप्रतियोगिता वच्छेदकत्व सम्बन्धावच्छिन्ना । स्वाधिकरणत्वंच स्वावच्छिन्नविषय. ताशाल्यनाहार्या प्रामाण्यज्ञानानास्कन्दित निश्चयत्वसम्बन्धेन । भेदन तियोगितावच्छेदकताच स्वनिरूपितप्रतिबन्धकतावत्त्व स्वावच्छेद कावच्छिन्न प्रतिवध्यतानिरूपित प्रतिबन्धकतावच्छेदक विषयित्वा वच्छिन्नानुमितिनिष्ठ जन्यतानिरूपित जनकत्वोभयसम्बन्धेनेति । अथाव ह्रदोवद्विमानित्यादौ वड्यभाववढ्यभावव्याप्यव्याप्योभयवद्भदे तिव्याप्तिः, तद्विषयताया निरुक्तप्रतिबन्धकत्व जनकतावच्छेदकत्वयो स्तत्वात नच स्वावच्छिन्नाविषयक प्रतीतिविषयतावच्छेदक यद्रूपाव- च्छिन्नविषयकत्वं अनुमितिप्रतिवन्धकतानतिरिक्तवृत्ति च्छिनाघटितत्वरूप विशिष्टान्तराघटिदत्वस्य मेयत्वविशिष्ट स- तद्रूपाव- ·२ शतकोटिः। त्प्रतिपक्षेऽतिव्याप्तिवारणायावश्यं निवेशनीयतया ततएव नोक्ता- तिप्रसंगः, उक्तविशिष्टस्य वद्यभाववद्धदरूपतादृश विशिष्टान्तरघटितत्वा दिति वाच्यम् ॥ २॥ बाधघटितसत्प्रतिपक्षे ऽव्याप्तिवारणाय विशिष्टान्त रविषयितायां प्रकृतानुमिति प्रतिवन्धकतानतिरिक्त वृत्तित्ववज्जनक तानतिरिक्तवृत्तित्वस्यापि निवेशनीयतया उक्तातिप्रसङ्गतादवस्थ्यात् । वद्यभाववद्रदविषयकत्वस्य प्रतिबन्धकतानतिरिक्त वृत्तित्वेपि ज- नकतानतिरिक्त वृत्तित्वविरहात् । नच यद्पावच्छिन्नविषयकत्वं निरुक्तविरोध्यनुमिति जनकता नतिरिक्तवृत्ति तादृशान्तरावटितत्वस्य विवक्षणेपि मेयत्वविशि ष्ट सत्प्रतिपक्षातिव्याप्तिवारणसम्भवानिरुक्त विशिष्टेनातिव्याप्तिरि- वाच्यम् ।। ४ ॥ वहयभावव्याप्य वलयभावव्याप्यव्याप्यवद्धदरूप सत्प्रति पक्षाव्यानिवारणाय प्रतिबन्धकतानतिरिक्त वृत्तित्वस्यापि विशिष्टा न्तरविषायतायां निवेशनीयतया उक्तविशिष्टेतिव्याप्ते र्दुरित्वात् ॥ ५॥ नच सत्यंतघटकप्रतिबन्धकतायां निरुक्तजनकतावच्छेदक वि पयितात्वव्यापकावच्छेदकताकत्व निवेशान्नोक्तातिप्रसङ्गः प्रत्येक ज्ञानीयवयभाव व्याप्यव्याप्यवद्भद विषयितायां निरुक्तजनकताव- च्छेदिकायां निरुक्तप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्व विरहादिति वाच्यम् ॥ ६॥ निरुक्तजनक तावच्छेदक सत्प्रतिपक्षोनायक विषयितायां सत्प्रतिप क्ष ज्ञानप्रतिबन्धकतावच्छेदकत्व विरहेणासम्भव प्रसंगेन निरुक्त परिष्कारासम्भवात् । यत्किञ्चिजनकतावच्छेदकविषयितात्वव्यापकावच्छेदक- ताकत्वनिवेशानासम्भवः सत्प्रतिपक्षज्ञानीयप्रतिबन्धकतावच्छेदक तायां तत्ज्ञानीय जनकतावच्छेदक विषयितात्व व्यापकत्व सत्वात् । नव यत्किञ्चित्त्वनिवेशा दननुगम इंति वाच्यम् । स्वविशिष्ट प्रतिबन्धकतावत्वसंबन्धावच्छिन्नत्वेन पूर्वोक्तभेद प्रतियोगितावच्छेद ·शतकोटिः। कताया विवक्षणीयत्वात् । स्वविशिष्टत्वं स्वनिरूपितत्व स्वावच्छेद. कावच्छिन्न प्रतिवध्यता निरूपित प्रतिबन्धकतावच्छेदक विषयित्वावच्छि नानुमिति निष्ठजन्यतानिरूपितजनकताविशिष्ट त्वोभयसम्बन्धेन । जनक ताविशिष्टत्वं स्वनिष्ठावच्छेदकताकप्रतियोगिताकभेदवत्त्वसम्बन्धेन । स्वनिष्ठावच्छेदकताच - स्वसमानाधिकरणभेदप्रतियोगितावच्छेदकत्वसं बन्धावच्छिन्ना। स्वाधिरणत्वंच स्वावच्छेदकविषयितात्वसम्बन्धन । भेदप्र- तियोगितावच्छेदकताच - स्वावच्छेदकत्वसम्बन्धावच्छिन्नेति वाच्य म् ॥ ८ ॥ जनकतावच्छेदिकायां सामान.धिकरण्य विषयितायां सत्प्रतिपक्षज्ञानीय प्रतिवन्धकतावच्छेदकत्व विरहेण प्रतिहेतुव्यापक साध्याभाव समानाधिकरण प्रतिहेतुमत्पक्षरूप सत्प्रतिपक्षाव्याप्तिप्रसं गात्। नचावच्छेदक कोटिप्रविष्टानामवच्छेदकत्वानंगीकारेण विनिग मनाविरहप्राप्तां पक्षविषयित्वावच्छिन्नां साध्याभावानुमिति जनकता मादायैव निरुक्तसत्प्रतिपक्षे लक्षणसमन्वयः, तदंगीकारेऽपि जन कतावच्छेदक मुख्यविषयतात्वव्यापकत्वस्यैव प्रतिबन्धकतावच्छेदक तायां निवेशेन लक्षणसमन्वयः, तथाच नोक्तातिव्याप्तिरिति वा- च्यम् ॥१०॥ जलव्यापक वह्नयभावसमानाधिकरण जलवान्द्रदः, शैवाल व्यापकवड्यभाव समानाधिकरण शैवालवान्हूद इति निखिलपरा मर्श साधारण्येन -स्वावच्छिन्नविषयतानिरूपित व्यापकत्वविषयतानि रूपितसाध्याभावत्वावच्छिन्न विषयतानिरूपित सामानाधिकरण्याविषय तानिरूपितत्व स्वावच्छिन्नत्वोभयसम्बन्धेन किश्चिद्धर्मविशिष्ट विषय- तानिरूपितदत्वावच्छिन्न विशेष्यताशालिनिश्चयत्वेन उक्तसकलनिश्च यानामेकरूपेण जनकत्वस्वीकारात् । निरुक्तजनकतावच्छेदक विप. यतात्वस्य शैवालव्यापकवड्यभाव समानाधिकरण शैवालवद्भदविष. यतायां सत्वेन तत्र जलव्यापको वड्यभावइत्याकारकज्ञानवैशिष्टयावच्छि न प्रतिबन्धकतावच्छेदकताया अखत्वेन निरुक्तसत्प्रतिपक्षाव्याप्ते दुर्वार स्यात् । तथाचोक्तपरिष्कारासम्भवेनोक्तातिव्याप्तितादवस्थ्यम् ।। ११ ॥

·शतकोटिः। नच जलव्यापकोवह्नयभावः जलवांश्चद्रदः शैवालव्यापको वह्नयभावः शैवालवांश्च हृदइत्यादिसकलनिश्चयसाधारण्येन - स्वनिरू- पितव्यापकत्व निष्ठप्रकारतावच्छेदकतावच्छेदकावच्छिन्न प्रकारता- निरूपित ह्रदत्वाशच्छिन्न विशेष्यतानिरूपकत्व स्वनिरूपक निश्चय विशिष्टत्वोभयसंबन्धेन वयभावत्वावच्छिन्न विशेष्यताविशिष्ट निश्च- यत्वेनैकप्रतिबन्धकत्वांगीकारात् , निरुक्तानुगतजनकतावच्छेदक वि षयितात्वव्यापकत्वं निरुक्तप्रतिबन्धकतावच्छेदकताया मक्षतमिति निरुक्तसत्प्रतिपक्षे लक्षणसमन्वय संभवेनोक्तपरिष्कारे नकोपि दोषइति वाच्यम् ॥ १२ ॥ तथापि निरुक्तप्रतिबन्धकतावच्छेदकतायाः वद्य भावत्वावच्छिन्न विशेष्यतायामेव सत्त्वेन जनकतावच्छेदकताया हृद- त्वावच्छिन्न विशेष्यतायामेव सत्त्वेन निरुक्तजनकतावच्छेदक विषय- तात्वव्यापकत्वस्य प्रतिबन्धकतावच्छेदकताया मसत्वेन निरुक्तसत्प तिपक्षाव्याप्ते र्दुवारत्वात् , निरुक्तपरिष्कारस्य सर्वधा असंभवात् ॥१३॥ नच स्वनिरूपितव्यापकत्वनिष्ठ प्रकारतावच्छेदक तावच्छेदकाव- च्छिन्नत्व स्वनिरूपकज्ञानविशिष्ट ज्ञानीयत्वै तदुभयसंबन्धेन वड्यभाव त्वावच्छिन्न विशेष्यताविशिष्ट प्रकारतानिरूपित ह्रदत्वावच्छिन्न वि. शेष्यताशालिनिश्चयत्वेन प्रतिबन्धकतास्वीकारेणोक्तविषयतात्वव्याप- कत्वमुक्तावच्छेदकताया मस्त्येवेति निरुक्तपरिष्कार स्संभवत्येवेतिवा च्यं ॥ १४|| उक्तरूपेण प्रतिबन्धकत्वांगीकारे चैत्रस्य जलव्यापको वह्नय भावः जलवान् हृदइति ज्ञानसत्वे मैवस्य केवलजलवान् हृदइति ज्ञानसत्वे मैत्रस्यवड्यनुमिति प्रतिबन्धापत्तिः, समानाकारकज्ञानेषु विषयताभेदस्याप्रामाणिकतया मैत्रज्ञानीय जलत्वावच्छिन्न प्रकारताया अपि चैत्रज्ञानीय वढ्यभावत्वावच्छिन्न विशेष्यताविशिष्टत्वात् , अतः पूर्वोक्तप्रकारेणैव प्रतिबन्धकताया वक्तव्यतयोक्ताव्याप्तितादवस्थ्येनो क्त परिष्कारासम्भवात् । १ m जनकतावच्छेदकविषयतास्वव्यापकत्वं प्रतिबन्धकताव- ·शतकोटिः। च्छेदकतावच्छेदकसम्बन्धघटक विषयतात्वसम्बन्धेन निवेश्यम् , भतोनाव्याप्तिः - जनकतावच्छेदक पक्षादिविषयतायां प्रतिबन्धकताव- च्छेदक तावच्छेदकसम्बन्धघटक विषयतात्वसत्वात् । उक्तोभयवद्र देचनातिव्याप्तिः-वढ्यभावव्याप्यव्याप्यवानिति प्रत्येकज्ञानीयविषयता- या जनकतावच्छेदिकायाः प्रतिबन्धकतावच्छेदक तावच्छेदकसम्बन्ध घटक विषयतात्वाभावादिति वाच्यम् ॥१६॥ तथासति साध्याभावाभाव वदवृत्ति मत्पक्षात्मक सत्प्रतिपक्षाव्याप्तेः - तादृशसत्प्रतिपक्षज्ञानीयवि- षयतायां तादृशज्ञानीय ज्ञानवैशिष्टयानवच्छिन्न प्रतिबन्धकतायाः स्वा वच्छेदकताबच्छेदक सम्बन्धघटक विषयतात्वसम्बन्धेनाभावात् ॥ १७॥ नच स्वावच्छेदकत्व स्वावच्छेदकतावच्छेदक संसर्गघटक वि. षयतात्वान्यतरसम्बन्धेनैव प्रतिबन्धकतायां जनकतावच्छेदक विषय- तात्वव्यापकत्वविवक्षणा नोभयविध सत्प्रतिपक्षाव्याप्तिः, नवोक्तोभय- बद्रदेऽतिव्याप्तिरिति वाच्यम् ।। १८ ॥ एवंच सति जलव्यापकवड्यभाव कालीनजलवयभावव्याप्य व्याप्योभय वद्भदेतिव्याप्ते दुर्वारत्वात् जलव्यापको वयभावः जलवांश्चहृदः, वयभावव्याप्यव्याप्यव्यापको वयभावव्याप्यव्याप्यवांश्च इदइत्यनयोरुभयो निश्चय- योरेकरूपेण प्रतिबन्धकत्वाङ्गीकारात् , निरुक्तज्ञानवैशिष्टयावच्छिन्न प्रतिबन्धकतायाः स्वावच्छेदकतावच्छेदक सम्बन्धघटक विषयतात्व सम्बन्धेन जनकतावच्छेदिकायां प्रत्येकज्ञानीयविषयतायामपि सत्वे न निरुक्तान्यतरसम्बन्धेन निरुक्तविषयतात्वव्यापक प्रतिबन्धक- तायाः निरुक्तोभयवद्रदविषयतात्वव्यापकत्वात । ॥ १९ ॥ नच यद्पावच्छिन्नविषयतायां प्रतिहेतुव्यापकसाध्याभाव समा- नाधिकरण प्रतिहेतुमत्पक्षविषयताविशिष्टान्यत्व ज्ञानवैशिष्ट्याव- च्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वोभयाभाववत्त्वं निवेश्यते । वैशि- ष्टयञ्च - निरूपितत्व तादात्म्य अन्यतरसम्बन्धेन, अतो नानुपदोस्त १ वयभावः ·ह शतकोटिः। उभयवद्धदेतिव्याप्तिः-तद्विषयतायां निरुक्तोभयसत्त्वादिति वाच्यं ॥२०॥ साध्याभावाभाववदवृत्ति मत्पक्षरूप सत्प्रतिपक्षाव्याप्तेः , ह्रदो व- द्विधूमोभयवानित्यादौ वयभावाभाववदवृत्तिमान् धूमाभाववान् - वयभावाभाववदवृत्तिमांश्च हृदइति ज्ञानयो रेकविशिष्टापरत्वेन प्रतिवन्धकतया वयभावाभाववदवृत्तिम दविषयतायां निरुक्तो भयाभावासत्त्वात् । नच प्रतिहेतुव्यापकसाध्याभावत्वावच्छिन्न विषयताशालि नि- श्चयवैशिष्ट्यावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्व निरुक्तविषयतावि- शिष्टान्यत्व उभयाभावनिवेशान दोषइति वाच्यम् ॥ २२ ॥ वयभावा- भाववदवृत्ति व्यापको धूमाभावइति निश्चयवैशिष्टयावच्छिन्नायाः- वढ्यभावाभाववदवृत्ति मान्पक्षइति निश्चयनिष्ठायाः प्रतिवन्धकताया अवच्छेदकत्वस्य निरुक्तविषयताविशिष्टान्वत्वस्यच उक्त सत्प्रतिपक्षवि षयतायां सत्वात तत्राव्याप्ते र्दुारत्वात् । नच - यद्धर्मावच्छिन्न प्रतिवध्यता सत्यन्तार्थः तद्धर्मावच्छि न प्रतिवध्यतानिरूपित ज्ञानवैशिष्टयावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदक त्व घटितोभयाभावस्यैव यद्रूपावच्छिन्न विषयतायां निवेशा ब्रोक्ता- व्याप्तिः - निरुक्तसत्प्रतिपक्षविषयतायाः वहिमत्ताबुद्धित्वावच्छिन्न प्र- तिबध्यताघटित सत्यन्तार्थवत्त्वेन तद्धर्मावच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपित- ज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्व घटितोभयाभाववत्त्व- दिति वाच्यम् वड्यभावाभाववदवृत्ति- व्यापको वड्यभाव इति निश्चयवैशिष्टयावच्छिन्नाया वड्यभावाभाव वदवृत्तिमान् इदइति ज्ञाननिष्ठायाः . प्रतिबन्धकताया अवच्छेदक- स्वस्य उक्तविषयतायां सत्त्वेनोक्तोभयाभाववत्त्वस्य तत्राभावेन उ. क्ताव्याप्ते१र्वारत्वात् । नच वड्यभावाभाववदवृत्तिमान् ह्रदहति निश्चयस्य इदे घ- स्याक्षतत्वा

·शतकोटिः।
द्विमत्ताबुद्धिप्रति ज्ञानवैशिष्टयानवच्छिन्ना वश्यकल्पनीय प्रतिबन्धकत
यैवोपपत्तौ ज्ञानवैशिष्टगवच्छिन्न प्रतिबन्धकतान्तरे मानाभावेन तद्धर्माव-
च्छिन्न प्रतिबध्यताघटितोभयाभावस्य उक्तसत्प्रतिपक्षविषयतायां सत्त्वेन
मोक्ताव्याप्तिरिति वाच्यम् ॥ २६ ॥ धूमाभावाभाववदवृत्तिव्यापको वय
भावः धूमाभावाभाववदवृत्तिमांश्च पक्षः, घटाभावाभाववदवृत्तिव्यापकोव
हयभावः घटाभावाभाववदवृत्तिमांश्च पक्ष इत्यादि सकलनिश्चयसाधा
रण्येनोक्तरीत्या वयभावत्वावच्छिन्न विशेष्यताविशिष्टनिश्चयत्वेनैव
प्रतिवन्धकताथा वक्तव्यतया जलव्यापकवड्यभावकालीनेत्याधुभयवद्ध
देतिव्याप्तिधारणाय विशेष्यतावैशिष्टयावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्व
घटितोभयाभाववत्वस्य विवक्षणीयतया तादृशप्रतिबन्धकतावच्छेदकत्व
स्य उक्तसत्प्रतिपक्षविषयतायां सत्त्वेनोक्ताव्याप्ते र्दुरित्वात् ॥२७॥
नचोभयाभाव प्रतियोगिकोटा वनतिरिक्तवृत्तित्वरूपावच्छेद-
कत्वस्यैव निवेशानोक्ताव्याप्तिः , प्रत्येकज्ञानीय वयभावाभावव
दबृत्तिमद्भदविषयतायाः उक्तप्रतिबन्धकतातिरिक्त
वृत्तित्वेनो-
क्तोभयाभाववत्त्वस्याक्षतत्वात् जलव्यापकेत्या शुभयवद्भदेच -
नातिव्याप्तिः, तद्विषयतायां निरुक्तप्रतिबन्धकतानतिरिक्तवृत्तित्वस्य
निरुक्तविषयताविशिष्टान्यत्वस्यच दोरेव सत्वेनोक्तोभयाभाववत्त्व
स्याभावादिति वाच्यम् ॥ २८ ॥ अभावः प्रतियोगितासम्बन्धेन घट
त्वव्यापक घटत्ववद्भेदकालीन घटत्ववानित्यत्र घटत्वव्यापक घटत्ववद्भ
दकालीन घटत्वाभावाभाववदवृत्तिमदभावरूप सत्प्रतिपक्षेऽव्याप्तेः ,
तवहि प्रतियोगितासम्बन्धेन घटत्वव्यापकस्समवायेन घटत्ववद्भेदः
प्रतियोगितासम्बन्धेन घटत्ववांश्चाभावइति निश्चययोरेकविशिष्टापर-
त्वेनाभावत्वावच्छेदेन तादृशघटत्ववत्ताबुद्धिप्रति प्रतिबन्धकतया ता-
दृशप्रतिबन्धकतायाश्च प्रतिहेतुव्यापकताविशिष्ट साध्याभावनिश्चयवै
शिष्ट्यावच्छिन्नतया उक्तसत्प्रतिपक्षविषयताया निरुक्तप्रतिबन्धक-
तावच्छेदकत्व निरुक्तविषयताविशिष्टान्यत्वोभयवत्त्वात् ॥ २९ ॥

·शतकोटिः। नच निरुक्तविशिष्टस्य सत्प्रतिपक्षरूपता नस्वीक्रियते तस्यवा- धघटितत्वेन तद्घटकस्यैव तत्कार्यकारित्वादितिवाच्यम् ॥ ३० ॥ अभावविशिष्टव्यापकसामान्यत्वाभावकालीन सामान्यत्वसाध्यक घ टादिपक्षकस्थले समवायसम्बन्धस्य व्याप्यताघटकत्वे अभावविशिष्टव्याप- कसामान्यत्वाभावकालोनसामान्यत्वाभावाभाववदवृत्तिमद्घटरूप सत्प्रति पक्षेऽव्याप्तेः, तबहि अभावविशिष्टव्यापकस्सामान्यत्वाभावः अभाव विशिष्टवांश्च घटइति ज्ञानयोरेकविशिष्टापरत्वेन प्रतिबन्धकतया निरु क्तसत्प्रतिपक्षविषयताया निरुक्तप्रतिवन्धकतानतिरिक्तवृत्तित्व नि- रुक्तविषयता विशिष्टान्यत्वोभयवत्त्वात् , व्यापकताघटितस्येवास्यापि सत्प्रतिपक्षरूपताया आवश्यकत्वात् । ॥ ३१ ॥ नच प्रतिहेतुव्यापकताविशिष्टसाध्यतावच्छेदकपर्याप्तावच्छेदकता- क प्रतियोगिताकाभावत्वावच्छिन्नविषयताशालिनिश्चयवैशिष्टयावच्छि- ब्र प्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वस्योभयाभाव प्रतियोगितया निवेशानाव्या प्ति रितिवाच्यम् ॥ ३२ ॥ तवैव पृथिवीत्वव्यापकसामान्यत्वाभावकालीन पृथिवीत्व सामान्यत्वाभावव्याप्यव्याप्योभयवद्घटादावतिव्याप्तः, तद्धि प्रतिहेतुव्यापकताविशिष्टसाध्यतावच्छेदक पर्याप्तावच्छे- दकताक प्रतियोगिताकाभावत्वावच्छिन्नविषयता शालिनिश्चयवैशिष्टया वच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वविरहेण निरुक्तोभयाभाववत्त्वात् । अतः प्रतिहेतुव्यापकसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्ना भावत्वावच्छिन्नविषयता शालिनिश्चयवैशिष्ट्यावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वस्य उभयाभाव- प्रतियोगितया निवेशनीयतयो क्ताव्याप्तितादवस्थ्यात् , उक्तोभयाभा यद्पावच्छिन्नविषयतायां निवेशासम्भवनेजलव्यापकत्यु क्तोभयवद्रदेऽतिव्याप्ते १ारतयाऽवच्छेदककोटिप्रविष्टानामवच्छेदकत्वां गीकारेचव्यापकताघटितसत्प्रतिपक्षमात्रेऽव्याप्तिसम्भवेन निरुक्तपरिष्कारा सम्भवेन वद्यभाववयभावव्याप्यव्याप्योभयवद्रदेऽतिव्याप्ति र्दुर्वारा ३३ षयतायाः ववत्त्वस्य ·शतकोटिः। , नच विरोध्यनुमिति निरूपितयत्किञ्चि जनकताव्यापकत्वं सत्यं- तवटकप्रतिबन्धकतायां निवेश्यम् तथाच स्वनिरूपितप्रतिबन्धक- तावच्छेदक विषयित्वावच्छिन्नानुमिति निष्ठजन्यतानिरूपितजनकताव त्त्व स्वविशिष्टप्रतिबन्धकतावत्त्व एतदुभयसम्बन्धस्यैव पूर्वोक्तभेदप्रति योगितावच्छेदकतावच्छेदकत्वात । स्वविशिष्टत्वञ्च स्वनिरूपितप्रति बन्धकतावच्छेदकविषयित्वावच्छिन्नानुमिति निष्ठजन्यतानिरूपितजनक - ताविशिष्टत्व स्वावच्छेदकावच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपितत्वोभयसम्बन्धेन । जनकतावैशिष्टयंच स्वनिष्टावच्छेदकताकप्रतियोगिताकभेदवत्त्वसम्बन्धे न । अवच्छेदकताच स्वसमानाधिकरणभेदप्रतियोगितावच्छेदकत्वसम्ब- न्धावच्छिन्ना । विशेष्यदळंतु जलव्यापकवड्यभावकालीन जलवद्धदेति- व्याप्तिवारणाय । तथाच वह्नयभाव वढ्यभावव्याप्यव्याप्योभयवद्रदे- नातिव्याप्तिः, तत्रवाधप्रतिबन्धकतायास्तज्ज्ञाननिष्टजनकताव्यापकत्वाभा वादितिवाच्यम् ॥३४॥ ह्रदोवह्निमानित्यत्नैव जलव्यापकवड्यभावकाली- नजल वयभावव्याप्यव्याप्योभयवद्रदेतिव्याप्तेः तज्ज्ञाननिष्ठज्ञानवै- शिष्टयावच्छिन्न प्रतिबन्धकतायाः सत्प्रतिपक्षज्ञानीयजनकताव्यापकत्वात् । निरुतोभयवद्रदविषयतायाः तदवच्छेदकत्वविरोध्यनुमिति जनकता- वच्छेदकत्वोभयवत्त्वात् । नच यज्जनकताव्यापकत्वं प्रतिबन्धकतायाः तज्जनकतावच्छेदकत्व विवक्षणान्नातिव्याप्तिः, नच यत्त्व तत्त्वनिवेशादननुगमइति वाच्यम् । स्व निरूपितप्रतिबन्धकतावत्त्व स्वविशिष्टजनकतावत्त्वैतदुभयसम्बन्धस्यैव उक्तभेदप्रतियोगितावच्छेदकत्व घटकत्वात् । स्ववैशिष्टयंच स्वनिरूपित- प्रतिबन्धकतावृत्तित्व स्वावच्छेदकावच्छिन्न प्रतिबध्यतानिरूपितप्रतिबन्ध कतावच्छेदक विषयित्वावच्छिन्नानुमितिनिष्ठ जन्यतानिरूपितत्वोभयसं बन्धेन । प्रतिबन्धकतावृत्तित्वंच स्वनिष्ठावच्छेदकताक प्रतियोगिताक भेदवत्त्वसम्बन्धेन । स्वनिष्ठावच्छेदकता स्वसमानाधिकरणभेदंप्रतियोगि- तावच्छेदकत्वसम्बन्धावच्छिन्ना । तथाच नोक्तोभयवरदे ऽ तिव्याप्तिः तज्ज्ञानीयविषयताया निरुक्तज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावृत्ति १ १ २ ·ow शतकोटिः। जनकतावच्छेदकत्व विरहादिति वाच्यम् ॥३६॥ जलं वृत्तित्वाभाववदि- त्यत्र जलव्यापकवृत्तित्वव्याप्य लमानाधिकरणजलवजलेऽतिव्याप्तेः, सत्प्रतिपक्षोन्नायकज्ञानीयजनकताव्यापकत्वस्य : तत्स्थलीयवाधज्ञानप्र- तिबन्धकतायां सत्वेन तादृशप्रतिबन्धकत्व जनकत्वोभयावच्छेदकत्व स्य निरुक्तविशिष्टविषयतायां सत्वात् । नच जलव्यापकवृत्तित्वव्याप्य समानाधिकरणजलवजलं, शैवा- लब्यापककृतित्वव्याय समानाधिकरणशैवालवज्जलमित्यादि सकलनि श्चयलाधारण्येन जनकताया लाघवानुरोधेन स्वीकरणीयतया ताशा जनकताव्यापकत्वस्य उक्तस्थलीयबाधप्रतिबन्धकताया मसत्वेन नो- क्तातिव्याभिरिति वाच्यम् ॥३८॥ वृत्तित्वं तादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्नत्वाभा ववदित्यत्र तादात्म्यसम्बन्धेन तव्यक्तिव्यापक तादात्म्यसम्बन्धाव- च्छिन्नत्वव्याप्यवनिरूपित तादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तितावत्तयक्ति मदत्तित्वरूपे सत्प्रतिपक्षोन्नायके ऽ तिव्याप्तेः, अनुगतरूपेण जनकत्वा- ङ्गीकारोप सम्बन्धभेदेन जनकतायाभिन्नत्या तादात्म्यसम्बन्धावच्छि नवृत्तित्वविषयताघटित तद्धर्मावच्छिन्न जनकताव्यापकत्वस्य उक्तस्थ- लीयवाधज्ञान प्रतिबन्धकतायां सत्त्वात् । नच प्रतिबन्धकतानिरूपितानतिरिक्तवृत्तित्व स्वरूपसम्बन्धरूपो भयविधावच्छेदकत्वस्य यद्पावच्छिन्नविषयतायां निवेशात्रोक्तातिव्या तिः, निरुक्तसत्प्रतिपक्षोन्नायकविषयतायां बाधज्ञानप्रतिबन्धकतानिक स्तिस्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेकत्वविरहात् । नचैकत्रयमिति रीत्या साध्याभावतद्व्याप्यव्याप्योभयावगाहि ज्ञानीयविषयतायाः प्रतिबन्धकता निरूपित स्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेदकत्वा तत्रातिव्याप्ति र्दुरिवेतिवा च्यम् । यद्पावच्छिन्न विषयतासामान्ये उक्त प्रतिबन्धकतानिरूपित स्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेदकत्व विवक्षणेनोक्तातिव्याप्तिवारणादिति वा च्यम् ।।४०।। तथापि तादृशस्थले साध्याभावताध्याभावव्याप्यव्याप्योभय बद्धदे ऽतिव्याप्ते दुरित्वात् । तद्विषयतासामान्यस्यैवोक्तंप्रतिब- ·शतकोटिः। ११ न्धकतानतिरिक्तवृत्तित्व स्वरूपसम्बन्धरूपोभयविधावच्छेदकत्ववत्वा- त् । उक्तरीत्या निरुस्तविशिष्टांतराघटितत्वस्यापि सत्वात् ॥ ४१ ।। नच स्वावच्छिन्नाविषयकप्रतीति विषयतावच्छेदक यत्किञ्चिद्रूपा वच्छिन्न विषयकत्वाव्यापकत्वस्य जनकतायां निवेशान्नोस्तातिव्याप्तयः, स्वावच्छिन्नाविषयकप्रतीति विषयतावच्छेदक साध्याभावव्याप्य व्या- प्यवत्पक्षतावच्छेदकावच्छिन्न विषयत्वाव्यापकत्वस्य निरुक्तविशिष्ट विषयताव्यापकजनकताया मभावादिति वाच्यम् ॥ ४२।। सत्प्रतिपक्षज्ञान स्यानुगतरूपेण साध्याभावानुमिति जनकात्वस्वीकारेण व्यापकताष्टि तसत्प्रतिपक्षमात्रे ऽव्याप्तः स्वावच्छिन्नाविषयक प्रतीतिविषयताव- च्छेदकीभूत शैवालव्यापकवढ्यभाव समानाधिकरण शैवालबद्धदत्ता चवच्छिन्न विषयत्वाव्यापकत्वस्य जलव्यापकवड्यभाव समानाधिक- रण जलवद्धदविषयकनिश्चयीय जनकतायामसत्त्वात् ॥ ४३ ॥ नच स्वावच्छिन्नविषयकत्वाव्यापक विषयताशून्यज्ञानीयविशिष्टां हारविषयत्वाव्यापकत्वस्य विरोध्यनुमितिजनकतायां निवेशाज्ञोक्ता व्याप्तिः, शैवालव्यापकवड्यभाव समानाधिकरणशैवालवद्धदविषयता- या जलव्यापकवड्यभाव समानाधिकरणजलवद्धदत्वावच्छिन्न विषयक त्वाव्यापक विषयिताशून्यज्ञानीयत्वाभावादिति वाच्यम् ॥४४॥ वयभाव- व्यापकं यजलव्यापकवयभाव समानाधिकरणजलं तत्समानाधिकर णवढ्यभाववन्दात्मके सत्प्रतिपक्षोन्नायके ऽतिव्याः दुर्वारत्वात् , तज्ज्ञानीय निरुक्तविशेषणाक्रान्त विशिष्टांतरविष- यित्वाव्यापकत्वात् , उक्तविशिष्टविषयिताया बाधज्ञानीयप्रतिवन्धक- तावच्छेदकत्वाच । नच स्वावच्छिन्नानिरूपित विशिष्टविषयित्वाव्यापक प्रकृतानुमि तिप्रतिबन्धकत्वस्य सत्यन्तार्थतया नोक्तातिव्याप्तिः बाधज्ञानीय- तिबन्धकताया निरुक्तविशिशनिरूपितवयभावबद्धदत्वावच्छिन्न विष जनकताया .

·१२ शतकोटिः। ॥४७॥ यताव्यापकतया तदव्यापकप्रकृतानुमितिप्रतिबंधकताया अप्रसिद्धत्वात् । नापिनिरुक्तोभयवद्धदादावतिव्याप्तिः , तत्र स्वावच्छिन्नानिरूपितवि शिष्टविषयित्वा व्यापकप्रकृतानुभितिप्रतिबन्धकताया अप्रसिद्धत्वादितिवा वाच्यम् ॥४६॥ व्यापकताघटितसत्प्रतिपक्षमात्रेऽव्याप्तेः, प्रतिहेतुब्यापक- साध्याभाव समानाधिकरणप्रतिहेतुमत्पक्षविषयक निश्चयीय प्रतिबन्ध- कताया स्ताविशिष्टानिरूपित प्रतिहेतुव्यापकसाध्याभाव समानका- लीन प्रतिहेतुमत्पक्षविषयिताव्यापकत्वेन विशिष्टांतरविषयित्वाव्यापकप्र- कृतानुमितिप्रतिबन्धकताया अप्रसिद्धः । नचस्वावच्छिन्नविषयकत्वा व्यापकाविषयतागन्यज्ञानीयत्वस्य वि- शिष्टांतरविषयितायां निवेशानाव्याप्तिः, प्रतिहेतुव्यापकसाध्याभाव- समानकालीन प्रतिहेतुमत्पक्षविषयितायाः प्रतिहेतुव्यापकसाध्याभाव समानाधिकरण प्रतिहेतुमत्पक्षविषयित्वा व्यापकविषयिताशून्यज्ञानीय- त्वाभावादितिवाच्यम् ॥४८|| घटोगगनाभाववदभाववत्कालीन गगनवानि त्यादौ अभावव्यापकगगनाभाववभाववत्कालीन गगनाभाव समानाधि. करणाभाववद्घटरूपसत्प्रतिपक्षेव्याप्तेः, तत्र निरुक्त लत्प्रतिपक्षवि. षयकज्ञानदशायामनुमित्यनुत्पादस्य अभाववान् गगनाभाववान् अभा- वांश्च घटइति निश्चययोरेकविशिष्टापरत्वेन प्रतिबन्धकतयैवोपपत्तेःप्र- तिबन्धकतांतरेमानाभावात्तादृश प्रतिबन्धकतायाश्च निरुक्तसत्प्रतिपक्षा निरूपित : तद्विषयकत्वाव्यापकविषयताशून्यज्ञानीय गगनाभाववद- भाववत्कालीन गगनाभाव समानाधिकरणाभाववद्घटविषयिताव्याप कत्वेन तादृशविषयित्वाव्यापक प्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वस्य निरुक्त- सत्प्रतिपक्षविषयतायामभावात् । ॥४९॥ नच तस्य सत्प्रतिपक्षतानांगीक्रियते सामान्यलक्षणानाक्रांत त्वात् । तथाहि, प्रतिबन्धकता घटितलक्षणे स्वावच्छिन्नानिरूपित. विशिष्टविषयित्वाव्यापक प्रतिबंधकतावच्छेदकस्बावच्छिन्नविषयताक स्वस्यैव निष्कृष्टविशिष्टांतराबटितत्वरूपतया तस्य चोक्तरीत्या उक्त- ·शतकोटिः । १३ - भावः, विशिष्टेऽभावाद , अत्रवदन्तीत्यादिकत्पीयस्य विशिष्टांतरविषयित्वा प्रयोज्येत्यादिनिष्कृष्टविशिष्टांतराघटितत्वस्याप्यत्रासम्भवात् , न सामान्य लक्षणाक्रांततोक्तविशिष्टस्य । यदिचाभावव्यापकोनिरुक्तलाध्याभावः अभावांश्च घटः, प्रमेयत्वव्यापकस्तादृशसाध्याभावः प्रयेत्ववांश्च घट- इत्यादिनिखिलनिश्चयानामेकरूपेण प्रतिबन्धकत्वस्वीकारात्सामान्य लक्षणा क्रांतत्वमुक्तविशिष्टस्य सम्भवत्येव, उक्तानुगतप्रतिबंधक- तायाश्च अभाववान् गगनाभाववान् अभाववांश्च घटइतिज्ञानयोरेक- विशिष्टापरत्वेन प्रतिबधकत्वांगीकारेपि प्रमेयत्वव्यापकस्तादृशसाध्या- प्रमेयत्वांश्च घटइति निश्चयादनुमिति प्रतिबन्धानुरोधेन अ- वश्यकल्पनीयतया तामादायैव प्रतिवन्धकता घटितलक्षणपक्षीय वि- शिष्टांतरा घटितत्वसम्भवात् , एव मत्रवदंतीत्यादिकल्पीयविशिष्टां- राघटितत्वस्यापि तत्र सूपपादत्वादित्युच्यते । तदा निरुक्तसत्यन्ता र्थस्यापि उक्त प्रतिवन्धकतामादायैवोपपादयितुं शक्यत्वेनोक्ताव्याप्ते म्सुदूरपराहतत्वात् । तस्मानिरुक्तलक्षणं निष्कृष्टमेवेति वाच्यम् ।। ५० ॥ प्रतिबन्धकताघटितलक्षणे उक्तपरिष्कारेणोक्तोभयवद्धदादावतिव्याप्ति वारणेपि चढ्यभाववान् ह्रदोवद्विमानित्यादौ वयभावव्याप्यवद्धदा- दावव्याप्तिवारणार्थमवश्यं परिष्करणीये यद्पावच्छिन्नविषयताशालि निश्चयाव्यवहितोत्तरानुमितिसामान्ये पक्षे पक्षतावच्छेदकवशिष्टयावमा हित्वाभावः विरोधिविषयताप्रयुक्तः तद्रूपावच्छिन्नान्यत्वे सति यद् पावच्छिन्नविषयताशालि निश्चयाव्यवहितोत्तरानुमितिसामान्ये सा- ध्यमिकसाध्यतावच्छेदक वैशिष्टयावगाहित्वाभावः विरोधिविषयि- ताप्रयुक्तः तद्रूपावच्छिन्नान्यत्वच सति यद्रूपावच्छिन्नविषयताशालि निश्चयाव्यवहितोत्तरानुमितिसामान्यनिष्ठः विरोधिविषयताप्रयुक्तः पक्ष साध्यवैशिष्ट्यावगाहित्वाभावः तद्रूपावच्छिन्नत्वसति यदपावच्छिन्न विषयता शालीनश्चयाव्यवहितोत्तरानुमित्वव्यापकः विरोधिविषयता- प्रयुक्तः पक्षेसाध्यवैशिष्ट्यविगाहित्वाभावस्तद्रूपावच्छिन्ना या विषयता ·१४ शतकोटिः। तदवच्छिन्नानुमिति निष्ठ जन्यतानिरूपित जनकतावच्छेदिका य- दूपावच्छिन्नाविषयता तद्रूपावच्छिन्नत्वमिति निष्कृष्टलक्षणे वयः भाव वढ्न्यभाव व्याप्यव्याप्योभयवध्द्रदेऽतिव्याप्ते दुरित्वात् , सत्यंतदळोन्नायक दळयोस्सत्वादितिचेत् । अत्रवदंति विशिष्टांतरविषयित्वा प्रयोज्यस्वविषयिता प्रयोज्यप क्षधर्मिकसाध्यवैशिष्टयाव गाहित्वाभावाधिकरणताकत्व निवेशानोक्ता- तिव्याप्तिः । नवं सत्यन्तदळवैयर्थ्य, वन्यभावव्याप्यव्याप्यवान्वयभाव- वान्वन्यभावव्याप्यव्याप्यवांश्च हृदइति ज्ञानयोरेकविशिष्टापरत्वेन प्रतिबन्धकतया वन्यभावव्याप्यव्याप्यवध्द्रदविषयतायाः पक्षधार्मि- कलाध्यवैशिष्टयावगाहित्वाभावाधिकरणता प्रयोजकतया तत्रातिव्या प्तिवारकतया तत्वार्थक्यात् । बच तद्विषयताप्रयोज्याया मुक्ताधिकरणतायां विशिष्टान्तरविष यित्वा प्रयोज्यत्वालम्भवइतिवाच्यम्, वक्ष्यमाणरीत्या विशिष्टान्तरे तादृश त्वनिवेशस्यावश्यकत्वात् ।। ५२ ।। नच विशिष्टान्तरविषयित्वाप्रयोज्यत्वमात्र निवेशेऽसम्भवः । य- दूपावच्छिन्न विषयताशालि निश्चयोत्तरानुमिति सामान्ये पक्षर्मिक साध्यवैशिष्टयावगाहित्वाभावःविरोधिविषयताप्रयुक्तः तद्रूपावच्छिन्नवि- शिष्टान्तराघटितत्वनिवेशेऽपि बाधघटितसत्प्रतिपक्षेऽव्याप्तिः । पक्षलाध्यवै शिष्टयग्रहविरोध्युन्नायकत्व मात्रनिवेशेच वयभावव्याप्य वयभावण्या- प्यव्याप्यवद्धदेव्याप्तिः। अतो निरुक्तसत्प्रतिपक्ष लक्षणाश्रयरूप तादृशवि शिष्टान्तरस्यैव निवेशनीयतया निरुक्तोभयवद्धदे तिव्याप्तिरिति वा- च्यम् ॥ ५३॥ निरुक्तसत्यन्तमात्राश्रयत्वस्यैव विशिष्टान्तरे निवेशादुन्नाय- कत्वदळस्य तवानिवेशेन तत्रातिव्याप्तिविरहात् । बाघघटितसत्प्रति पक्षेऽव्याप्तिवारणायच विशिष्टान्तरविषयितानिष्ठ प्रयोजकतायां स्वप्र- योज्याधिकरणतानिष्ठ भेदप्रतियोगितानवच्छेदकत्व स्वानवच्छेदकाव ·शतकोटिः। १५ च्छिन्नत्वोभयसम्बन्धन प्रयोजकताविशिष्टान्यत्वनिवेशात् । भेदप्रति- योगितावच्छेदकताच स्वनिरूपितप्रयोज्यतावत्त्वसम्बन्धेन । बाधविष- यतानिष्ठप्रयोजकतायाश्च निरुक्तोभयसम्बन्धेन सत्प्रतिपक्षविषयतानि- ठप्रयोजकताविशिष्टत्वेन बाधघटितसत्प्रतिपक्षेऽव्याप्ति विरहात् ।। ५४ ।। नच -वह्नयभावव्याप्यव्याप्यजलव्यापकवड्यभावकालीन जलाभा- ववद्युभयवानित्यादौ तादृशजलवद्रदरूपबाधेऽतिव्याप्तिः, विशिष्टां- तरभूतजलव्यापकवद्यभावकालीन जलवध्द्रदविषयितानिष्ठप्रयोजक- तायां निरुक्तोभयसम्बन्धेन बाधविषयता निष्ठप्रयोजकताविशिष्टत्वा त् , तदन्यविशिष्टांतरविषयता निष्टप्रयोजकतानिरूपित प्रयोज्य- ताशून्यस्वविषयताप्रयोज्योक्ताभावाधिकरणताकत्वात अतो विषयितानिष्ठप्रयोजकताया मुक्तविशेषणदानासम्भवे नोक्तातिव्यानि दुर्वारैवेतिवाच्यम् ॥५५।। उक्तविशेषणदानेपि वढ्यभावव्याप्यव्याप्याभा- ववद्युभयवानित्यत्र वयभावव्याप्यव्याप्यवध्द्रदेतिव्याप्ते र्दुवीरत- या यद्रूपावच्छिन्नविषयता शालिनिश्चयाव्यवहितोत्तरानुमिति सामा- न्ये विरोधिविषयता प्रयोज्यतावच्छेदक यद्रूपविशिष्टः पक्षधर्मिकसा- ध्यवैशिष्टयावगाहित्वाभावः तद्रूपावच्छिन्नत्वेसति यद्रूपावच्छि- नविषयता शालिनिश्चयाव्यवहितोत्तरानुमिति सामान्ये विरोधिविषय- ता प्रयोज्यतावच्छेदक तद्रूपविशिष्टः पक्षधर्मिकसाध्यवैशिष्टयाव- गाहित्वाभावः तद्रूपावच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्नानुमिति तानिरूपितजनकतावच्छेदिका यद्पावच्छिन्नविषयता तद्रूपापच्छिन्न- स्वस्यैविवक्षणीयतया पूर्वोक्तबाधेऽतिव्याप्त्यन वकाशात् नुगमः । स्ववृत्तित्व स्ववृत्तिरूपावच्छिन्नविधायित्वावच्छिन्नानुमिति निष्ठजन्यतानिरूपितजनकता वृत्तित्वोभयसम्बन्धेन . विरोधिविषय. ता प्रयोज्यतावच्छेदकरूपविशिष्टरूपवत्त्वस्यैव लक्षणत्वसम्भवात् । प्र- थमस्ववृत्तित्वञ्च स्वनिष्ठावच्छेदकताल प्रतियोगिताकभेदवत्त्वसम्बन्धेन । स्वनिष्ठावच्छेदकता स्वसमानाधिकरणभेद प्रतियोगितावच्छेदकत्व- सावधावच्छिन्ना। स्वाधिकरणताच स्वावच्छिन्नविषयता शालि- निष्ठजन्य- । नचान ·१६ ६ शतकोटिः । ताच निश्चयाव्य वहितोत्तारानुमिति त्वसम्बन्धेन । भेदप्रतियोगितावच्छेदक- स्वविशिष्टविरोधिविषयताप्रयुक्तत्वविशिष्ट पक्षर्मिकसाध्यवै- शिष्ट्यावगाहित्वाभावाधिकरणतावत्त्व सम्बन्धेन । जनकतावृत्तित्वंच स्वावच्छिन्न विषयत्वव्यापकत्वसम्बन्धेन । द्वितीय वृत्तित्वमप्यनेनैव सम्बन्धेन ।।५६ ॥ नचोक्तविशेषणदाने हृदो वद्विधूमोभयवानित्यादौ जलव्यापकवड्यभा- वसमानाधिकरण जलव्यापकधूमाभाव समानाधिकरण तादृशजल वद्धदात्मकसत्प्रतिपक्षघटके सत्प्रतिपक्षे मेयत्वविशिष्टे ऽ तिव्याप्तिः विशिष्टान्तरभूतावान्तर सत्प्रतिपक्षविषयितानिष्ठ प्रयोजकताया मुक्तो भयसम्बन्धेन महासत्प्रतिपक्षविषयितानिष्ठ प्रयोजकताविशिष्टत्वादिति वाच्यम् ॥ ५७ ॥ स्वविषयतात्वव्यापकरूपावच्छिन्न प्रयोजकताविशिष्टा न्यत्वस्यैव विशिष्टांतरविषयतानिष्ठ प्रयोजकतायां निवेशनीयत्वान्महास- प्रतिपक्षविषयितानिष्ठ प्रयोजकताया मेयत्वविशिष्टावान्तरसत्प्रतिपक्षवि- षयितात्वव्यापकरूपानवच्छिन्नतया निरुक्तप्रयोजकताविशिष्टान्यत्वस्य विशिष्टान्तरभूतनिरुक्तावान्तर सत्प्रतिपक्षविषयितानिष्ठ प्रयोजकताया मक्षतत्वेन मेयत्वविशिष्टे तवातिव्याप्तिविरहात् ॥ ५८ ।। नच हृदो वह्रिमान् धूमादित्यत्र हृदवृत्तिवहिव्यापकीभूताभाव- प्रतियोगिजले मेयत्वविशिष्टे ऽ तिव्याप्तिः, तत्र वहिव्यापकीभूताभाव प्रतियोगिजलं हृदवृत्तिजलमिति ज्ञानयोः परस्परविशिष्टत्वेन प्रतिव- न्धकतादयस्य स्वीकरणीयतया तथैव विनिगमनाविरहेण प्रयोजकताइय स्यापि परस्परानवच्छेदकावच्छिन्नस्य स्वीकरणीयतया द्वयोरपि प्रयोजक तयोः निरुक्तोभयसम्बन्धेन परस्परविशिष्टतया प्रयोजक ताविशिष्टान्यवि शिष्टान्तरविषयितानिष्ठप्रयोजकतानिरूपित प्रयोज्यताशून्यत्वस्य स्व- विषयताप्रयोज्य पक्षर्मिकसाध्यवैशिष्ट्यावगाहित्वाभावाधिकरणताया म क्षतत्वात् । स्वविषयतानिष्ठप्रयोजकतायामपि निरुक्तसम्बन्धेन प्रयोजक- ताविशिष्टान्यत्वस्य निवेशेच तत्रैव लक्ष्यभूते हृदवृत्तिवहिव्यापकीभू. ताभावप्रतियोगिजलेऽव्याप्तिरिति वाच्यम् ।।५९॥ स्वप्रयोज्यत्वाभावसमा ·शतकोटिः। १७ नाधिकरणप्रयोज्यत्वनिरूपितत्वस्यापि निरुक्तप्रयोजकतावैशिष्टयघट- कतया निवेशात् । उक्तस्थले चोक्तप्रयोजकताद्धयस्यापि परस्पर- निरूपितप्रयोज्यत्वाभाव लमानाधिकरण प्रयोज्यत्वानिरूपितत्वेन निरुक्त प्रयोजकताविशिष्टान्यत्वस्याक्षततया उक्तातिव्याप्त्यनवकाशात् ॥६॥ नच विशिष्टान्तरे जनकत्वप्रयोजकत्वोभयघटित तादृशत्वानिवे शे व्यापकताघटितसत्प्रतिपक्षमात्रे ऽव्याप्तिः । प्रतिहेतुव्यापकसाध्या- भावसमानकालीन प्रतिस्तुमत्पक्षस्यापि विशिष्टान्तरत्वसम्भवेन तद्धि घयतामयोज्यत्वस्य सत्प्रतिपक्षविषयताप्रयोज्योस्तोभयाभावाधिकरण - तायां सत्वात् , अत स्तादृशत्वनिवेशनमावश्यकमिति वड्यभावेत्युक्तोभय वदे ऽतिव्याप्ति र्दुवारैवेति वाच्यम् ॥६१ ॥ तादृशत्वनिवेशेपि वह्नयभा वव्याप्यव्याप्यजलव्यापक वह्नयभावकालीनजलवद्धदस्य विशिष्टांतर- त्वमादायोक्ताव्याप्ते रावश्यकतया विशिष्टांतरेतादृशत्वमनिवेश्यविशिष्टां तरविषयतायां प्रतिहेतुव्यापकलाध्याभाव समानाधिकरणप्रतिहेतुवि षयताविशिष्टान्यत्व प्रतिहेतुव्यापकताविशिष्ट साध्याभावविषयकनि श्चय वैशिष्ट्यवटितधर्मावच्छिन्न प्रयोजकतावत्त्वोभयाभाववत्वं निवे- श्यैवोक्ताऽव्याप्ते वारणीयतयोक्तातिव्याप्तिवारणसम्भवात् ॥ ६२ ।। नचैवमेपि वड्यभावव्याप्य व्याप्यजलव्यापकवड्यभावकालीन जलो भयवद्रदेतिव्याप्ति र्दुवारैवेति वाच्यम् ॥६३।। तत्र प्रतिहेतुव्यापकसाध्या भाव समानाधिकरणप्रतिहेतु मत्पक्षविषयतायां निरुक्तोभयाभावस- त्वेन तत्प्रयोज्यत्वस्य निरुक्तविशिष्ट विषयताप्रयोज्याधिकरणता- या मक्षतत्वेनोक्तातिव्याप्त्यनवकाशात् । ॥ ६४॥ नच स्वपूर्ववृत्तिप्रतिबन्धकज्ञानीय प्रतिबन्धकतावच्छेदक विष तायाएव स्वनिष्ठप्रतिबध्यतावच्छेदकाभाव प्रयोजकतया निरुक्तोभय बदविषयक निश्चयाव्यवहितोत्तरानुमितिनिष्ट पक्षधर्मिक साध्यवै.

·१४
शतकोटिः।
शिष्ट्यावगाहित्वाभावाधिकरणतायां
व्यापकताघटित सत्प्रतिपक्ष-
विषयतायाः प्रयोजकत्वासम्भवे नोक्तातिव्याप्ति र्दुवीरैवेति वाच्यं ॥६५॥
प्रतिवन्धकतायाः प्रतिबन्धकतावच्छेदकता भेदेनेव प्रयोजकताया-
अपि प्रयोजकतावच्छेदकता भेदेन भेदः, तद्भेदश्च क्वचित्प्रयोजकताव
च्छेदक भेदात्, क्वचित्प्रयोजकतावच्छेदक तावच्छेदक भेदात्-
प्रकृतेच निरूप्यनिरूपक भावापन्न विषयतात्वस्य प्रयोजकता
वच्छेदकस्यैक्यात्प्रयोजकताया ऐक्यमिति जलव्यापकेत्याधुक्तोभयव
द्रदेतिव्याप्तिविरहात् ।
॥६६॥
नच जलव्यापको वड्यभावइति निश्चयविशिष्टयोः वदे जलं-
जलवान् हृद इति निश्चययोरनुगतरूपेण प्रतिबन्धकतामते द्वदवृ-
त्तिप्रतिहेतुव्यापक साध्याभावसमानाधिकरण प्रतिहेतुविषयताया -
निरुततोभयाभाववद्विशिष्टान्तर विषयतात्वेन तदप्रयोज्यत्वस्य सत्म
तिपक्षविषयताप्रयोज्या धिकरणतायामभावेन · सत्प्रतिपक्षाव्याप्तिवा
रणाय स्वावच्छिन्नघटकतानवच्छेदक धर्मावच्छिन्नत्व प्रतिहेतुव्याप
क साध्याभावसमानाधिकरण प्रतिहेतुविषयताविशिष्ट त्वोभयाभाव
वत्त्वस्यापि विशिष्टान्तरविषयतायामवश्यं निवेशनीयतया जलव्यापके-
त्याधुभयवद्रदेतिव्याप्ति र्दुवारैवेति वाच्यम् ।।६७।। स्वविषतायामपि प्र-
तिहेतुव्यापकसाध्याभाव समानाधिकरणप्रतिहेतुविषयता विशिष्टा-
न्यत्वेत्युभयाभावस्य निवेशात् , निरुक्तोभयवद्रदविषयतायां चोक्तोभया
भाववत्त्व विरहेणातिव्याप्ति विरहात् ।
॥६८॥
नचैवं सत्यभावविशिष्ट व्यापकसामान्यत्वाभावकालीन सामा
न्यत्वलाध्यके तादृशसाध्याभावाभाववदवृत्ति
मत्पक्षरूप सत्प्रति
पक्षे पूवोक्तरीत्यातिव्यातिरिति निरुक्तोभयाभाववत्त्वस्य स्वविषय
तायां निवेशयितुमशक्यत्वेनोक्तातिव्याप्ति र्दुवारैवेति वाच्यम् ॥ ६९ ॥

·शतकोटिः ।
साध्याभावाभाववदवृत्ति विषयता विशिष्टान्यत्वघटित त्रितयाभा
ववत्त्वस्य स्वविषयतायां निवेशादुक्तसत्प्रतिपक्ष विषयतायांच तस्य-
सत्त्वेन लक्षणगमनसम्भवात ; निरुक्तोभयवद्रदेच नातिव्यातिः, त-
द्विषयतायां निरुक्तत्रितयाभाववत्वाभावात् ।
॥ ७०॥
नचैवं लत्युक्ताभावप्रतियोगिकोटी प्रतिहेतुव्यापकताविशिष्टसा
ध्याभावनिश्चय वैशिष्ट्यघटितधर्मावच्छिन्न प्रयोजकतावत्वस्य निवेशे
प्रयोजनाभावात् , प्रतिहेतुव्यापकसाध्याभावसमानाधिकरण प्रतिहेतु
विषयिताविशिष्टान्यत्व साध्याभावाभाववदवृत्तिविषयताविशिष्टान्यत्वोभ
याभाववत्स्वावच्छिन्न विषयतेत्यायुक्तविशेषणेनैवोन्नायकवारणे सत्य
न्तवैयर्थ्यापत्त्या, उक्तपरिष्कारालम्भवेन लम्पूर्णसत्प्रतिपक्षाकांतत्वरूप
तादृशत्वस्यैवं विशिष्टान्तरे निवेशनीयतयोक्तोभयवद्भदे ऽतिव्या-
प्ति र्दुवीरैवेति वाच्यम् ॥ ७१ ॥ विशिष्टान्तरे तादृशत्वमनिवेश्य विशि-
प्टान्तरविषयितायां स्वावच्छिन्नविषयकत्वाव्यापक विषयिताशून्यज्ञानी
यत्वं निवेश्य कालीनत्ववटितपदार्थस्य वारणीयतयोक्तोभयवद्धदेऽति
व्याप्त्यनवकाशात् ।
नच तादृशत्वानिवेशे व्यापकताघटितसत्प्रतिपक्षमात्रे अव्याप्तिः, त-
त्रोक्तविशेषणाक्रान्तजलवद्धद विषयताप्रयोज्यत्वस्य सत्प्रतिपक्षविषयता-
प्रयोज्य पक्षधर्मिक साध्यवैशिष्टयावगाहित्वा भावाधिकरणतायांसत्वात् ;
तथाच विशिष्टान्तरेतादृशत्वस्यावश्यं निवेशनीयतयोक्तोभयवद्रदेतिव्या-
प्तिर्दुर्वारैवेतिवाच्यम्।
स्वविषयताशालि निश्चयाव्यवहितोत्तरानुमितित्वव्यापकविरोधि-
विषयताप्रयुक्त पक्षधर्मिकसाध्यशिष्टयावगाहित्वा भावाधिकरणताक-
त्वरूप सत्प्रतिक्षकदेशस्यैव विशिष्टान्तरेनिवेशनीयतया उक्तातिव्या-
प्यव्याप्तयो रनवकाशात् ।
नच तथा निवेशेवदोवहिजलाभावोभययानित्यादी जलव्यापकव
॥७२॥

·२० शतकोटिः। इयभाव समानाधिकरण जलवद्रदरूपे सत्प्रतिपक्षे 5 व्याप्तिः, जलव दरूपविशिष्टान्तरस्य निरुक्तविशेषणाक्रान्तत्वात अतः शेषदळस्यापिनि वेशनीयतयोक्तोभयवद्दे ऽतिव्याप्तिर्दुारैवेतिवाच्यम् स्वावच्छिन्नाविषयक प्रतीतिविषयतावच्छेदक यत्किचिद्रपाव- च्छिन्न स्वावच्छिन्नविषयकत्वाव्यापक विषयताशून्यज्ञानीयविषयता- स्वावच्छिन्नव्यापकतावच्छेदकरूपावच्छिन्नप्रयोजकता निरूपित प्रयोज्य- ताशून्यत्वस्य स्वविषयताप्रयोज्योक्ताधिकरणतायां निवेनोक्ताव्याप्तयति- व्याप्तयोवीरणात् । तथाहि-सत्प्रतिपक्षविषयताप्रयोज्य पक्षर्मिकसाध्यदै शिष्टयावगाहित्वा भावाधिकरणता प्रयोजकतावच्छेदकं प्रतिहे तुव्यापकसाध्याभावनिश्चय प्रतिहेतुमत्पक्षविषयत्व निश्चयत्वादि समुदायत्वं, तञ्च न जलवद्रदत्वावच्छिन्नविषयतात्वावच्छिन्न व्याप- कतावच्छेदकं, जलव्यापकवह्नयभावसमानकालीन जलवद्रद. विषयताच स्वावच्छिन्नविषयकत्वा व्यापकविषयताशून्य - ज्ञानीयेति नोक्तसत्प्रतिपक्षाव्याप्तिः । नवोक्तोभयवद्धदे ऽतिव्याप्तिः, सत्र वढ्यभाववद्धदविषयत्वनिश्चयत्वादि समुदायत्वे वढ्यभाववद्ध दत्वावच्छिन्नविषयता त्वावच्छिन्नव्यापकतावच्छेदकत्व सत्वात् ॥७६॥ नचैवं मेयत्वविशिष्टसत्प्रतिपक्षे ऽतिव्यांप्तिः, केवलसत्प्रतिपक्ष विषयतात्वावच्छिन्नव्यापकतावच्छेदकत्वस्य निश्चयत्वादि घटितसमु दायत्वे अभावात् ; तादृशविषयतात्वावच्छिन्नव्यापकतावच्छेदक केवल विषयतात्वावच्छिन्न प्रयोजकतानिरूपित प्रयोज्यत्वा प्रसिद्धया स- प्रतिपक्षाव्याप्तिवारणाय स्वावच्छिन्नप्रयोजकतानिरूपित प्रयोज्यत्वाभा- ववत्त्व सम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकतादृशरूपाभाववत्वस्यैव निरुक्ता धिकरणतायां निवेशनीयत्वात् ; तथाचोक्तरीत्या निवेशो नसम्भवती तिवाच्यम् । N

·शतकोटिः।
२१
।। ७८॥
अनाहार्या प्रामाण्यज्ञानानास्कन्दित निश्चयवृत्तित्व विशिष्ट वि.
शिष्टान्तर विषयतात्वावच्छिन्नव्यापकतावच्छेदकत्वस्यैव निवेशात् ।
निरूक्तसमुदायत्वेच निरुक्तरूपावच्छिन्न व्यापकतावच्छेदकत्वस्या
व्याहतत्वादतिव्याप्ति विरहात् ।
वहिजलाभावोभयसाध्यकेजलव्यापक तादृशोभयाभाव
समानाधिकरण जलवद्रदरूपे सत्प्रतिपक्षे अव्याप्तिः, तत्प्रयोज्यायां
पक्षधर्मिकनिरुक्तोभय वैशिष्ट्यावगाहित्वाभावाधिकरणताया निरुक्तस
त्पतिपक्षविषयता निश्चयत्वादिपर्याप्त समुदायत्वस्येव व्यापकाभाव प्र
योजकस्येत्यादिरीत्या विशिष्टान्तरभृतजलवद्रदविषयता निश्चयत्वादि
पर्याप्त समुदायत्वस्यापि प्रयोजकतावच्छेदकतया निरुक्तरूपावच्छि
न प्रयोजकता निरूपितप्रयोज्यताशून्य स्वविषयताप्रयोज्योक्ताधिक
रणताकत्वस्य तत्रा भावात् ; अतोविराध्युन्नायकत्व घटित तादृशत्वमेव
विशिष्टान्तरे निवेश्यमित्युक्तोभयवद्धदादावतिव्याप्ति र्दुवीरै वेति-
वाच्यम् ।
तादृशत्वनिवेशेपि जलव्यापकवह्नयभाव समानाधिकरण जलव्या
पकतादृशोभयाभाव समानाधिकरणतादृशजलवद्रदरूप सत्प्रतिपक्षे-
व्याप्ते र्दुवारतया प्रयोज्यतायां विशिष्टान्तरविषयतानिष्ठ साक्षात्प्रयोज-
कतानिरूपितत्वस्यावश्यं निवेशनीयतया निरुक्तसत्प्रतिपक्षाव्याप्ति वि.
रहात् , निरुक्ततादृशत्वानिवेशेनोक्तातिव्याप्ति विरहात् । साक्षा
प्रयोजकतानिरूपितत्वश्च स्वनिरूपित प्रयोज्यतावभाव प्रतियोगिता-
वच्छेदकावच्छिन्नव्याप्यतावच्छेदकावच्छिन्न प्रतियोगिताकाभावावृत्ति
त्वसहित तत्प्रयोजकतानिरूपितत्वम् । उक्तस्थले जलवदविषयतानि-
ष्ठप्रयोजकता निरूपितस्य ताशस्योक्तोभयावगाहित्वाभावाधिकरण.
ताया मसत्त्वेन तत्र लक्षणगमनसम्भवात् ।
॥ ८०॥

·२२
शतकोटिः ।
नचैवमसम्भवः, सर्वत्व तत्प्रयोजकतानिरूपित प्रयोज्यतायां स्व
निरूपित प्रयोज्यतावदभाव प्रतियोगितावच्छेदकस्य स्वावच्छिन्नव्याप्य
तावच्छेदकतया तदवच्छिन्नाभाव वृत्तित्वसत्वेन तदवृत्तित्व सहित त
निरूपितत्वस्या प्रसिद्धः अत उक्तपरिष्कारासम्भवनोभयवद्रदा
दावतिव्याप्ति र्दुवारैव । अनुपदोक्त सत्प्रतिपक्षवटित सत्प्रतिपक्षाव्या
प्तिः विशेष्यदळघटकोनेयतावच्छेदकस्य एतद्दळप्रविष्टोन्नेयतावच्छे
दकेन सह ऐक्यविवक्षया वारणीयेति वाच्यम् ।
तदवच्छिन्नव्याप्यतावच्छेदकत्वस्याधेयत्व स्वावच्छिन्नसमानाधिक
रणात्यन्ताभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वोभयसम्बन्धेन तद्विशिष्टत्वरूप-
त्वात् । आधेयताच स्वावच्छिन्नसमानाधिकरणात्यन्ताभाव प्रतियोगिता
वच्छेदकत्वसम्बन्धावच्छिन्न स्वनिष्ठावच्छेदकताक प्रतियोगिताकभेदवत्व
सम्बन्धेन । ईदृशस्य स्वावच्छिन्नव्याप्यतावच्छेदकत्वस्य स्वव्यावृत्तत्वेना
सम्भवविरहात् , उक्तपरिष्कारस्य निर्दुष्टतयोक्तोभयवद्धदातिव्याप्ति
विरहात् ।
नच जलव्यापकेत्युक्त सत्प्रतिपक्षघटकसत्प्रतिपक्षमेयत्व विशिष्टेति
ध्याप्तिः, तत्र स्वविषयताप्रयोज्यायामुभयवैशिष्टयाभावाधिकरणतायांनि-
इत्तस्यप्रयोज्यत्वस्याभावेन उक्तविशिष्टान्तरा घटितत्वसत्वात् , अतः
पूर्वपरिष्कारंपरित्यज्यतादृशत्वमेव शरणीकरणीय मित्युक्तातिव्याप्ति-
दुवारैवेतिवाच्यम् ।
मेयत्वविशिष्टपूर्वोक्त सत्प्रतिपक्षे अतिव्याप्तिवारणाय स्वविषय
तानिष्ठप्रयोजकतानिरूपितत्वस्याप्युक्तविधस्यैव निवेशात्तादृशत्वस्य
सर्वधैवानिवेशेनोक्तोभय वद्धदातिव्याप्तेर्दूरनिरस्तत्वात् ॥ ८४ ॥
नच स्वविषतानिष्टप्रयोजकता निरूपितत्वस्येशस्य निवेशे
॥ ८३ ॥

·शतकोटिः। २३ Please उस्तोभयसाध्यके जलव्यापकवड्यभाव समानाधिकरण जलवद्धदरूप सत्प्रतिपक्षे अव्याप्तिः - तत्र ह्रदर्मिकोभय वैशिष्ट्यावगाहित्वाभाव रूप पक्षधर्मिकसाध्य वैशिष्टयावगाहित्वाभावाधिकरणता निष्ठप्रयोज्यता- यो पूर्वोक्तस्वविषयतानिष्ठ प्रयोजकतानिरूपितत्वस्या भावात् ; तथाचो तदिशातिव्याप्ति र्दुवोरैवेति वाच्यम् ॥८५॥ पक्षधर्मिकसाध्यवौशष्टयाव गाहित्वाभावपदेन ह्रदर्मिकवहिवैशिष्टयावगाहित्वाभावस्यैव उपादानात दधिकरणतानिष्ठप्रयोज्यतायां च स्वविषयतानिष्ठ साक्षात्प्रयोजकतानिरू पितत्वस्यापि सम्भवादव्याप्त्यतिव्याप्त्यो र्दूरोत्सारितत्वात् ।। ८६॥ नच पक्षर्मिकसाध्यवैशिष्टयावगाहित्वाभावपदेन पक्षतावच्छे दकता पर्याप्त्यधिकरणधर्मावच्छिन्न विशेष्यतानिरूपित साध्यताव- च्छेदकता पर्याप्त्यधिकरणधर्मावच्छिन्न प्रकारताकत्वाभावएव विवक्ष- णीयः; अन्यथा हृदो वहिमानित्यादौ वयभावव्याप्यवन्मयत्वविशिष्ट- हृदेतिव्याप्तिः, तत्रमेयत्वविशिष्ट वदत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपित व द्वित्वावच्छिन्न प्रकारताकत्वाभावाधिकरणतायां तादृशदत्वावच्छिन्न- विशेष्यतानिरूपित वड्यभावव्याप्यत्वावच्छिन्न विषयताया एव प्र- योजकतया निरुक्तविशेषणाकान्तपक्षतावच्छेदकावच्छिन्न विशेष्य- तानिरूपितसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्न प्रकारताकत्वाभावप्रयोजकत्वस- त्त्वात ॥ एवं जलाभावसाध्यकस्थले मेयत्वविशिष्टं यत्तादृशसाध्याभा- वंच्याप्यं तद्भदे तिव्याप्तिः तव पक्षधर्मिकमेयत्वविशिष्ट तादृश साध्याभावव्याप्याभावत्वावच्छिन्न प्रकारताकत्वाभावाधिकरणतायां नि- रुक्तविशिष्टान्तरविषयत्वाप्रयोज्यत्वस्य स्वविषयताप्रयोज्यत्वस्यसत्वात् । अतः पक्षतावच्छेदकता साध्यतावच्छेदकता पर्याप्त्योर्निवेशावश्यकत्वेनो क्तपरिष्कारस्य त्याज्यतया अतिव्याप्ति र्दुारैवेति वाच्यम् ॥ अधिकव्यावृत्त न्यूनसाधारण पर्याप्तेरेवात्र निवेशात; तथाहि- पक्षतावच्छेदकता पर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदक धर्मवृत्तिविशेष्यतानि- रूपित साध्यतावच्छेदकता पर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदक धर्मवृत्तिप्रकार- वाकवाभावएवात्र निवेश्यतेवृत्तित्वंचोभयत्र स्वावच्छेदकतात्वावच्छिन्न - ·२४ शतकोटि 1 पर्याप्यनुयोगितावच्छेदकत्व सम्बन्धेन; एवश्च मेयत्वघटितोक्तविशिष्टद्ध ये नातिव्याप्तिः, हृदत्वनिष्ठपक्षतावच्छेदकतापर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदक तयक्तित्वे मेयत्वह्रदत्वोभयावच्छिन्नविशेष्यतायाः स्वावच्छेदकता पर्या प्यनुयोगितावच्छेदकत्व सम्बन्धेनालत्वादुक्तोभयत्वावच्छिन्न विशेष्यता या असंग्रहात् । एवं वहिव्याप्य जलाभावसाध्यकस्थलेपि मेयत्वघटितता- दृशसाध्याभाव व्याप्याभावत्वावच्छिन्न प्रकारताया अभावत्वनिष्ठ साध्य तावच्छेदकता पर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदक तव्यक्तित्वे निरुक्तसम्बन्धेना वर्तमानतया तस्यापि वारणाव ॥ वहिजलाभावोभयलाध्यकस्थले च वह्नित्वनिष्ठ साध्यतावच्छेदकतापर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदक तद्व्यक्ति त्वे वतित्वावच्छिन्न प्रकारतायाः निरूक्तसम्बन्धेन वर्तमानतया ह्रदत्वाव च्छिन्न विशेष्यतानिरूपितवद्वित्वावच्छिन्नप्रकारताया अपि प्रतियोगिकोटौ संग्रहसम्भवात् । एवञ्च निरुक्तपरिष्कारस्य निर्दोषतया निरुक्तातिव्याप्ति निरस्तैवेति । ॥ ८८॥ नच - तादृशप्रकारताकत्वत्वावच्छिन्नाभावस्यैव पक्षधर्मिकसाध्य वैशिष्ट्यावगाहित्वाभावपदेन विवक्षणीयतया वहिजलाभावोभय सा- ध्यकस्थले केवलजलाभावत्वावच्छिन्न प्रकारतासाधारण तादृशम कारताकत्वत्वावच्छिन्नाभावाधिकरणतायाः केवलवह्नयभाववद्रदत्वा-- वच्छिन्नविषयता प्रयोज्यत्वाभावात् , तस्थलीय ताश सत्प्रतिपक्षेव्या- तया निरुक्तपरिष्कारो नसम्भवत्येवेत्यतिव्याप्तिरिति वाच्यम् ॥ ८९ ॥ तादृश प्रकारताकत्वनिष्ठप्रतियोगिताकाभावस्यैवा वगाहित्वा- भावान्तेन विवक्षणात् । निरुक्तसामान्याभावा विवक्षणेन उक्ताव्या सयप्रसक्त्या उक्तपरिष्कारेणैव उक्तातिव्याप्ते वारणीयत्वात् ॥ ९० ।। इति श्री रामशास्त्रि विरचिता सत्प्रतिपक्ष शतकोटिः संपूर्णा ॥ 5677 Accn.No. 00000000000RRPatware

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·श्रीः शास्त्रमुक्तावली। , एतन्नाम्नीकाचिन्मासिकसञ्चिका प्रतिमासं सम्मुद्यते अस्याञ्चवेदांतमीमांसा, न्यायग्रन्थाएव प्रायशोमुद्रिताभवन्ति, तत्रापिवेदान्तग्रन्थाएव बहुलम् । अस्याश्चवार्षिकमग्रिमं मूल्यं प्रापणभृतिसहितम् रू- अ - 4 भारतब्रह्मदेशलंकानिवासिभिर्देयम् - ५ - ६. ॥ मंजुभाषिणी ॥ एतन्नानी काचि मासिकपत्रिका गतमेषमासप्रभृति प्रतिमाल मेकैक क्रमेणास्माभिः प्रकटिता भवति । भागचतुष्टयात्मिकाया अस्याः प्रथमो भागो धर्मशास्त्रस्य विषयः , द्वितीयः पूर्वपुण्यपुरुष- चरितैः, तृतीयो देशवृत्तान्तैः चतुर्थश्च वेदान्तविषय रलंक्रियेत . प्रायः । भस्याश्च धार्षिकमग्रिममूल्यं प्रापणभृतिसहितम् - प्र. अनन्ताचार्यात् , सुदर्शनमुद्राक्षरशालायां काञ्चीपुरे, लभ्या । READY FOR SALE. पै . १ ... .... ... २ भाट्टरहस्यम् २ सव्यभिचारसामान्यनिरूक्तिः १२ श्रीसूक्तभाष्यम् - २ सर्वदर्शनशिरोमणिः - ३ लक्ष्मीसहस्रनामस्तोत्रम् णत्वचन्द्रिका- Apply to P. B. Ancunthacharriar. Sudarsana Press, L. Conjeevercom. २

·No text on this page.