Uttarpara Jaykrishna Public Library, Hooghly
Naganandam Ed. 6
Front matter
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
नागानन्दम्। नाटकम् । महाकवि श्रीहर्षदेवविरचितम् । पडितकुलपतिमा, वि, ए, उपाधिधारिणा श्रीमज्जीवानन्द-विद्यासागर-भट्टाचार्यगा विरचितया व्याख्यया समुद्रासितम्। तदात्मजाभ्यां पगिडत-श्रीआशुबोध-विद्याभूषण- पण्डित-श्रीनित्यबोध-विद्यारत्नाभ्यां परिवडितटोकया प्रतिसंस्कृत्य प्रकाशितम् । पर म क र राम कलिकातामहानग-म, "वाचम्पत्ययन्त्र" मुद्रितम् । १३ सर्व खत्वं संरक्षितम् ।
.. प्रकाशक- पण्डित श्रीपाशबोध-विद्याभूषण परिहत-श्रीनित्यबोध-विचारत। - -- प्राप्तिखानः २ न., रमानाथ मजुमदार ष्ट्रीट, पाहा. ट्रीट पोष्ट अफिस पिलिकाता। प्रिण्टर-वि, वि, मुखर्जी। २ न., रमानाथ मजुमदार ट्रीट, कलिकाता।
नागानन्दम्। (क)
प्रथमोऽङ्कः (ख)।
नान्दो (ग)।
ध्यानव्याजमपत्य चिन्तयाम काम ? उन्मोल्य चक्षुः क्षणं
पश्यानङ्गशरातुर जनमिमं वाताऽपि नो रक्षसि ।
टोकावन्मालाचरम
-
वाग्देवौं इदये ध्यात्वा बालानां बोध हेतवे।
नागमिन्टस्य fafa गमन्टेग तन्यते ॥
(क) नागानन्द मिति। -नागानां १७ गानाम, सामन्टो यवतन नागानन्द,
नाट कमिन्यस्य विशेषषम। पूर्वमतानां नागानां पुनर्जीवन प्राप्तिपमान सामन्दः ।
एतदाबाच गर्भिता प्रकाशमान युक्त मेवेदं नाम- “नाम कायं नाटकस्य
गर्भितार्थमवाशनम" इति दर्पण: एवच कामोरनृपतयो : नागोया:,
पतस्त गोयानामानन्दवचनमकरिश्मीरराजन और।
(ख) अद्ध इति-पत्यांत लपति, रसभावाटीन न्यन्नयतीति यावत इति
बङः। ( पचाय तक्षणमुक्त दया यथा-"यक्षने चरिती रसभावसमुज्ज्वल: ।
भवेदगढ़ शब्दार: सुटचा क संयुक्त: ॥ विचिवावान कार्थ: किधित संखविन्दुकः ।
युक्तो न बहुभिः काय गमतिमान् न च । नानाविधान युती नातिप्रचुर.
पद्यवान् । पावश्यकामा कार्याणामविरोधाशिनिर्मित:। मामेकदिननिय कथया
सम्प्रयोगितः। पासवगायक: पातास्त्र च तस्तथा ॥ दूगाहा बधी युद्ध गन्य.
देशादिविनवः । विवानो भोग शापात्मगौ
मत्त.
दन्तच्छेदा नख.
सामन्यत् प्रोड़ाकरख वा। शयनाधरपानाटिनगरादावरीधनम ॥ स्नानानुलेपने
अभिजिती मानिविसरः। टीपरिजनादीनाममात्यागनामा॥ Resia
परितको भावरसोडवः। अन्तानका निखिशापावाड तिकीर्तितः" ति।
(ग) नान्दोति-न्दयांत
विघ्नविनामा नटे
तथा॥
[२] नागानन्दे मिथ्याकारुणिकोऽसि निघृणतरस्त्वत्त: स कोऽन्यः पुमान् ? सेयं मारवधूभिरित्यभिहितो बुडो जिनः पातु वः ॥१॥ अपि च- कामेनालय चापं इतपटुपटहालिाभिमारवीरः भूभङ्गोकम्पजम्मास्मितचलितहशा दिव्यनारोजनेन । - वाता थिमा मासावर विशेषः। तदुक्तं दर्पणे-भागोर्वचनसंयुका स्तुतिय बात प्रयुज्यते । देवनियादीनां तभावान्दोति कथ्यते ।" इति। माशो:संयुक्तस्तुसिवन माखमापति, ध्यानव्याजमिति कामेति । दाम्यामा-ध्यान समाधिरक, श्याम कलं. तम पेय प्राप्य, पावित्येत्यर्थ:. कां. जानामिति शेष:. चिनस ! भार्यातक्षणं चतु: मोल्य विकाश्य. न तु ज्ञान- गति भावः पगारातुरं नालिब यय : अनः बन्दपः, शिवमयनानसेन दग्धत्वात मनसिजवान वा. ( 'बन्दर्यो दर्पकोऽगकः स्मरः ) बादय:, यथा-'सम्मीनोन्मादमीच लग्भन शोषणसथा। तापमति कामस पश्च बालाः प्रकीर्तिताः स; पातु कामवाणविडम, मनन, मामिति भावः, (प्रति प्रत्ये कोनि:, अन्यथा मारवधूभिरिव्य व बहुवचनमध्ये स्थान ) पश्य अवलोकय, vaisia, entsalía यावत. मी रसि ? व्यायोलोमि, पति या तत मिथ्या काकणिकत्वं मिथ्यत्ययः; "मिथ्याकामिकत्येक पदम, [ उभयव नाताक) त्वत: अन्य:. [कोमा निगशुभत्वात पर पनपादानपसम्या चपि तमिन्न् ] स क: पुमान् पुरुषः, मिष. सर: नास्ति घराच्या यस स: ( कार मयं करपा * SO'तत: तर) बलिनिर्दय, अस्तौति शेषः : नबोऽपोल्य:, (अब कामुकोमानापूरजत्रिमत्ता. म्योनार्थ पुमा ति पदं प्रयुक्तम) मारबम: कामबम:. कामगोभिर्पित भाव:, सेय सासूयं यषा तथा अभिजित: 8:, तिरस्कत इति सावन, बुखः ज्ञामी, [बुर कोष:, भावे निष्ठा, तौति बुझः, पादित्वा बुडथमावलम्बी पा. निम: (निमोति बुड़े - बांस साजिला विवि मेरिनो) : युमान, रसायानिनि माव: पातु रक्षतु । [पत्र "दु: शिम:' पपयांपशायोमेऽपि बुकी शानोति मिनायवान पुमकतपदामासं, न संपलता-"पापाली यस प्रौनकन्या बा- प्रति इत्यमा प्रथमोऽङ्कः । सिंह: पह्वोत्तमाङ्गे पुलकितवपुषा विस्मयात् वासवेन ध्यायन् बोधैरवाप्तो न चलित पति वः पातु दृष्टो मुनीन्द्रः ॥२॥ मान्दामो- सूबधारः । अन्नमतिविस्तरेगा । अद्याहमिन्द्रोत्सवे मबहु- मानमाझंय (घ) नानादिग्टेशागतेन राजश्रीहर्षटेवस्य पाद- Sभामगम । { नवाबदामाम: ममताकाशब्दगः ॥” इति । auisa argista मो रक्षमि. मिथ्या काकांचा निध: sin naam प्रायवेवाकवान पुनरात- पदता टोषः। शार्दूलविक्षोजित - सूर्याश्वयदि म: मजो सातगा: पार्टन- विक्रीडितम" इति तात।१॥ कामना काम चापं काम कम. पावष्य. महामायेति भाव:. [चव हितेनेति पदमशाहाबम. परब नौयानपटैः "विजयादृष्टः नि पटक मन्वन्त: ) मारवोर: कामाच: चन्द्र चन्दन लम्बकतादिभिरितिभावः, वौ: कामिमहारा समुधोरिति भावः. इता: ताडिता:, पटससुबोषा:. ये पट। बादाभेदा:, तहत [पत: पब प्रतीयमानोत्प्रेक्षा बारच्या पावला उडतं चालीति [गौला पिमि:] तादृशा : पहिरािंत भाव: टिश्यनारोकनेन सुगडामाश भूभनेचा सत्कम्पेन जमाया बितेमच कामनविकारयिय:. लते चलत गते. दृशौ नयने यस्य नाशन मता, मिड: देवयोनिविशेः. ह नतम. उत्तमा गिरी येषां तोत: पवनतमल: प्रयमद्भिरिति यात. तथा नामवेग इन्ट्रेष. पुचितवपुषाबोमाञ्चितारे, लित इति विषयात चमत्कारबुडाा, दृष्ट: ज्यायन ममा तिन्. बो: 48: ज्ञान- निविष्ट पता :. मुगोन्द्री बुद्धः ("मुगोन्द्र: श्रीधमः शाला' इति बुद्धपर्याय अमर: ) 4: युभान्. पातु रक्षतु; "विकार हतौ सति बिक्रियन्ते येषां न तांति एक पौरा: संत भावः। [1 विलमकारणे वर्तमानेऽपि विसनाभावात् विशेषोनि:, या विलनामा प्रति विभागात विभावना रवनी: सन्देश सर: । स्रग्धराम ॥२॥ (घ) मान्यन्ते सूबधार: रति तु मानपदवीमनुसृत्य लिखितम । *मान्दान्ते सवधार : प्रोमितवान् यसामिप्राय:' इति साहित्य पंचम । भूबधा: प्रधानमटविशेष:.-"नाघ्योपचारादीनि सूमियभिधीयते। सूवं धारय- तोय सूबधागे निगराते । ति सपण। सपमानं वा हात्तपा, पाइय इति क्रियाया विशेषमा 18 नागानन्टे पद्मोपजोविना (ङ) राजममूहनीतः, ---"यत्तदस्मत्स्वामिना श्रीहर्षदेवेनापूर्ववस्तुरच नाऽलङ्कृतं (च) (च) विद्याधर चक्रवति प्रतिबई (छ) नागानन्दं नाम नाटकं नमस्माभिः श्रौत्र परम्पग्या श्रुतं, न च प्रयोगतो (ज)दृष्टम् ; तत्तस्यैव राज्ञः मकल जनहृदयालादिनो (झ) बहुमानात् (अ) अस्मासु चानु- ग्रहबुद्या यथावत्प्रयोगेण अद्य त्वया नाटयितव्यम" (ट) इति । तत् यावत् इदानों नेपथ्यरचनां कृत्वा यथाऽभिलषितं सम्पाट- [परिक म्यावीका ।। भावजितानि (ठ) च सकल- सामाजिक मनांसि इति मे निश्चयः । यतः,- श्रोहर्षी निपुणः कविः, परिषदप्येषा गुणग्राहिणी, लोके हारिच मिहराजचरितं, नाट्ये च दक्षा वयम् । वस्त्वकै कमपोह वाञ्छि सफल प्राप्तेः पदं, किं पुन मशाग्यो पचयादयं ममटित: मर्को गुणानां गण: ॥ ७ ॥ यामि। (ङ) पाटपाप गोविना परवन्दाश्राया। (-) पपूत । - अपूर्वम अतं, या वस्तु तितरूपं, तस्य रचनया वर्णनेन, पलक्षात शोभितम । (क) विद्यापति ।-विद्याधराणं पक्रतिमा अधोवरे, प्रतिबई युक्र, तत्कचावलिमाय। (न) प्रयोगत: अभिनयेन । (झ) सकता-सालानां नमामां दयाहादिनः मनोरन। (अ) बहुमानात बहुगौरवान। (ट) नाट यतव्यम अभिनेतन्यम् । (ठ) पार्जितानि वोकतानि. अश्रूषार्थमभिमुखोकतानोति यावत। सभ्यचित्ताकर्षण कारण व्यक्ति, शोहर्ष पति-पौरुषः निपुष: विचक्षणः, कविः काव्यरचयिता, एषा परिषदाप मध्यमगहलो पपीत्यर्थः, गण्यारिणी गुणपक्ष तिनी, लोके जगति, विराजय सिहाग नृपस, परितं हारि मनीमारिप, वयञ्च नाये अभिनयच्यापार, दचाः निपुणाः, एकैकमपि पूर्वांत बस्तु श्रीहषांक मिति भागः, र पसिन नाघ्यविषये, पान्छितफलप्राम:
प्रथमोऽ। नत् यावत् अहं एहं गत्वा ग्राहमाहय सङ्गीतकमनु- तिष्ठामि। (परि कम्य नेपथ्याभिमुखमवलोक्य ] पदममहहं, यावत् प्रविशामि। [प्रविश्य } पाये ! (ड) रूस्तावत् । मटौ। [विश्व नाम ) (ढ) प्रज्ज ! इम्हि मंदभग्गा। पाणबेदु पज्ज उत्तो, को गिपोषी अणुचिट्ठोअदु त्ति (१)। सूव। (नटीमको क्य] पार्यो ! नागानन्दे नायितव्ये किमिदमकारगामेव कद्यते । नटो। प्रज्ज! कधं ण रोस्सं? यदो दाब तादो पज्जाए सह स्थविरमा जाणि प्रदूग्जादणि ब्बे दो कुड़ ब- भारुब्बहपजोग्गो दाणी (ण) तुम त्ति हिपए बिताकप तबोब गटो (1)। . (१) पाय ! यमधि मन्दाग्या । पाजाय पायएच., की नियोगी. उनुष्टीयतामिति (२) पाये ! कई रोरिष्यामि ! यस्ताबत तात आर्यया सह स्थविरभाव ज्ञात्वा पदरजातनिवेदः कुटुम्ब भारोहनयोग्यम इदानी त्वमिति सदये वितयं वनं गतः । ३ पाद- मार लामस्थ, पर यानं, (पदंबट चाक चयवसायप्रदेशया:। सङ्गियो: पानवायोरखवस्तनीः । ति मदिगो) तुरिति यावत, मम भाग्योप- पशात भाग्याकन, प म गुसाना गण: समदिर: सम्यक वन पति:, कब मिलिरत्यय:. किं पुन:, वनयम इति शंषः। [अ० पट जब्देन वाञ्छित फलप्राप्तां प्रौटीमा हतत्वस्य वायतया व्यवासावा कायालाल- रा. परन्तु वाञ्छितफरमाती एकांसनं निपुष कवि-पौरुषरूपे सत्याप गुपवापिविषादीमा बन्तराणाभवादामात समुभयार,- "नमुच्चयोऽयमे बचिन् सति कायं साधके । खन कपालिकाबाबात कर स्थात् १॥पि चत ॥” इत्यादि तपा। ] शादलावक्रीडितं इत्तम ३. (ड) पायें मान्य ! "बाच्यो गटोसूबधारावार्य नाना परम्परम संत दोनोः । (ढ) सास भवाष्पम । तात. वपर ति यावत्। पार्यषा सूत्रा। अविरमा नाम।
नागानन्टे मृवधारः । [ मानवेंदम (त) प्रये ! कथं मां परित्यज्य तपोवनं यातो पितरौ!! तत् किमिदानीं युज्यते ? [विचिन्त्य] अथवा कथम गुरुचरण परिचया-सुखं परित्यज्य रहे तिहामि ? कुतः ?- विधा पिटशुश्रूषां त्यो खर्य क्रमागतम् । वनं याम्यहमद्येव यथा जौमूतवाहनः ॥ ४॥ [ति निकाली। प्रसाना (4) ] ततः प्रविशति नायकी विषय । (द) नायकः। [ मनिटम ] वयस्य प्रात्रेय !- - नगन्या: परति। -अदूरं मम्पात यथा तथा. नाला निवद: मंसारं प्रति वीतरागत्व यस्य तषोत: ! कुटखेति।- कटुवामा पोष्यवर्गाचं. भागने योगक्षेम विधाने, समर्थः शरत्यर्थः। पतेन नाटकवाय वो प्रदर्शितम । (a) मानदं मवैराग्यम। ( "निवेद: स्वावमाननम" स्यमरः )। "मूपये दस्तु वा मुखं पावममापि वा यादि दपंपोतेपावमेव निर्टिशन सूबधार आध, विधातुमिति ।-अहमदोव मागतं पैतकम, ऐक्य सम्पदमियर्थः सापिकी: [ एक शेष: ] नमवायच, शुश्रूषां से विधा कर नौमूतवाहनो यथा :. वनं यामि गच्छामि। [भत्र शौती उपमा, प्राचीनमतेन यघोपमा ] पथ्या व तम ॥ ४ ॥ प्रसाबना।-प्रस्ताव्यते भूच्यते प्रस्तुतमनयेति तथोता. [प्रपूर्णत सौतेगी तास भावे अन् प्रत्यय: ] तनपणमुक्तं दर्पयो -"नटी विदूषको वाऽपि पारपाश एव वा। सूबधारण महिता: संखा व कुते । चिकाः ख कार्योत्यैः प्रस्तुतापिमिमियः । पामुग्नु तत विज्ञेयं नाना प्रस्तावनाऽपि सा ।" अति। अब पपलांगताऽभिधा क्ष यथा दर्प- यवेकर समावेशात काय मन्बत् साध्यते । प्रयोगे खलु तनयं नाबाऽवलगि बुधः ॥' प्रतावना. इति। (द) नायक: रसोगमक इन्वय: ; त यथा दणे-गगो कतो कुलोगः सुचीकी रूपयौवनीमाहो। दघोरतलीकोनीदग्धामोलवानेता।' प्रति विदूषकः प्रशाररसायो नाटकीयमान विशेषः । तमच वषा दर्पणे-"कुसम ।
प्रथमोऽ [0] रागस्यास्पटमित्यवैमि न हि मे ध्वं मोति न प्रत्ययः कत्या कत्यविचारणासु विमुरनं को वा न वेत्ति क्षितौ ?। एवं निन्द्यमपोटमीसितफन प्रात्यै भवेत यौवन भक्त्या याति यदीस्थमेव पितगै शुश्रूषमाणस्य मे ॥ ५ ॥ विदूषकः । [ मगेषम ) भो बास्म! गां णिब्बिलो एब्ब तुमं एत्तिनं कालं एदाणं जोबंतमभागां कदे इमं दिसं बणबामदुक्वं अणुहबंतो, ता पमोट दाणिं गुरुचरणासुस्ममाणिबंधादो (ध) गिअत्तित्र पच्छापरिभोप- गमगिाज्ज रज्ज मई अणु हबो अटु ( 3 )। (३) भी वय मन नाम व वमतावन्तं कालम या न्यतयो: पि टाब, बसन्ताभिधः पुगभाषादोः । siकर: कलहराताटूषतः स्वात् खकम " अति। कुमार्गप्रम के विवरण यौवनेन शुभवाञ्छित फल प्राप्तिरव श्रेयसोया, रागन्यांसा-यौवनं रागम्य विषयबामनाया:, भास्पदम पा मम्यक् पदम पाम्पटम् ["आम्पदं प्रतिष्ठा याम" (६।१।१४६ पा० ) इति निपातनात सुट् ] स्थानम, तिमि नानामि. ध्वंमि विनरम, पति में प्रत्यय: म हि ति न, अपि तु यौवन मडुरमेवेति नानामौत्य यः, ("मान्यांनषेधानवाने हौ तिघेधौ' इति वामनः । क्षिती पृथियां, को वा जनः तयाक विधारणा कन्या कत्तव्यावधारगोषु, विमुखम असममिति भाव:. यौवनमियनेमान्न :. न वैति । न जानाति ? सर्व व पौवन तयाभूत वेत्तोत्यय:, एवं निन्दा माप इट यौवन यदि सत्यम अनेक प्रकारण, भत्त्या पित अशुषमाग [ श्रुश्वाती: मनसात्मने दिवान शाम प्राय: ] सेवमाना, मे मम, याति गवत, पतिकामतौति यावत, तदा ईसितफल प्राप्त पोष्ट लाभाय, भवेत. [पाप धातो: मनतात निठा प्रत्यय: ] ; मन्दमांप वस्तु शुभकमणि न्याप्रियमाणं शुभमानदं भवतीति भावः । [ma हि निन्दा गम्तुमा यौवनेन मातापितमपथ्य साधनं यदि लग्यते, तदेव तब साफल्यम त कपनेन "अपचा नप्रत्यय प्रतीयमानतया प्रतीयमान व्यपोथा अनपूर्षिका परिमाऽलङ्कारः; तल्लक्ष यथा दपणे – “अनादपती वाऽपि पिताइनो भवेता साह गन्यायपोहचेत शाब्द पार्यो यथा भवेता। परिसरा-ति । भादको नम ॥ ५ ॥ (घ) निवि वैराग्यपान, अनासक्त प्रत्ययः। गौवन्मतयोः गौरतोपि मत- [-] नागानन्द नायक: वयय! न मम्यगभिहितं त्वया। कुतः ?- तिष्ठन् मानि पितुः पुरो भुवि यथा, सिंहामने किं तथा ? यत् मंधाश्यत: सुखं तु चरणोतात, किं रानके ?। किं भुक्त भुवनवये तिरमो, भुक्नोझिते या गुगेः ? पायामः खलु राज्यम् झनगुगेस्तनास्ति कवि हुण: । । । । विदूषकः। [चात्मगनम ] अहा से गुरुप्रणसुस्मृ माणुरायो !!। [चिन्त्य ] भोदु. ता एदं पि दाब अस्म बिष भणिमं । [ प्रका] भो बधस्म ! ण क्ख पहं रजमोक्वं ज्जेब ( केबल) उद्दिमित्र एब्बं भणामि, अस्म पि दे करणोज्ज अस्थि जेब (४)। कदमोडणं वनवासदःखमनभवन, तर प्रमोद दामोमा तात. गुरुचरण- शुश्रूषानिबंधात मिलापरिभागरमणीयं राज्य सखम अनुभूयताम । (४) अहो अन्य गुरुनानशुश्रूषाऽनुराग: !!। भवतु. दंतदापाबत पन्य. दिवषिष्यामि। भी वयस्य ! नवल्वर राज्यसखमेव (केबलम) दृिश्य एवं मणाम. पन्यदपितरोयमस्त्यव । प्रायोगिता:. पिवीति शेष:, तावात पाममाथी: पाकिसुखपरित्यागा- दिति भावः। गुरुवाणेति ।-ग: पिव:, परशुश्रूषाया य: निबन्ध: पायजातियः. पाहात यावा. तयात । मातापियोषण व पाषा भक्तिमतामय का येत्या, विनिति ।-पितु: नगवान्य. पुन: पय: मवि भूतले. तिन् या मातमते. जग प्रति शेषः, सिंहाने तिन् ता किं माति व भातीत्यर्थः । तातस्य चरको संबायत: मदंयतः. सेवमानस्य प्रत्यर्थः, समय या सुखं. भवतीति शेष:, रामके राज्यभोगे प्रत्यर्थः, तथा किम ? मेर मा मुखमित्ययः । ग्ररी: पित:. भुक्ताभिने मक्षितावशिष्टे, भुक्त पगिते, सतेनेत शेष:, या तिः सन्तोष:, भवतीति शेष. मुगमवये मुक्त उपभु, पसौ ति:, कि ! भुवनलगिऽपि नाशी धृतिमांगोयर्थः । सरस्या, गलयन बोना गुरुत्यागिन:, गुरुसत्रात्यागिन पवयः, राज्यम पायास पर च एवेश्यर्थः, सब राज्ये, चित् गुण: सुखमिति प्रथमोऽङ्कः । fel करणीयम्। नायकः । [सामातम ] (न) वयस्य! ननु तमेव यत् करण पश्य न्याय्ये वत्मनि योजिता: प्रकृतयः, मन्तः सुखं स्थापिता नोतो बन्धजनस्तथाऽऽत्म ममता. राज्ये च रक्षा कता। दत्ती दत्तमनोरथाधिकफल: कल्पद्रुमोऽप्यर्थिन किं कत्तव्यमत:पर, कथय वा यो स्थितं चेतमि? ॥७॥ विदूषकः। भो बपरम! अचंतसाहसिपो मदंगहदप्रो -- सहर:। यात. पस्ति ? नास्त्य व यथः; अवकाकरिति बोध्यम। [ma is sपमानभूतभ्यः सिंहासनावण्यानादिय: उपमयभूतानां पिटममोपावस्थामादोमामाधिक्य वचनात व्यतिर कालकार: : तक्षण यथा दर्पणे - “प्राधिक्य मुपमे यथारमानान्यूनता। व्यतिरंक एक उन हैनात सच विधा" ति तथा प्रचापिनेय भातल्यार्थस्य प्रतीयमानत्या प्रतीयमानञ्चपाया अपनपतिका परिमलाल डार: इत्यानयोः प भुनो अति पदान भोगनीपमोगरूपाइयप्रातपादनादनकोऽपि । पम्मिन् शो के पथमे पाद तिष्ठन् जन." इति प्रथमान्तनिश:. हितोधादिषु “जनस्य मखम" इत्यादि भावानदेशः. तेन क्रमभङ्गादाष. ]। भाईलविकोडितम ॥ ६ ॥ (म) स्मितम समयकोना विशेष:. “ज्ये मां सत" इति दर्पलगत; न्त तवैव-"ईषहिकाशिनयम स्मितं मातम्यन्दिताधरम' इति। [तेन महति बहुवी किया विशेष ] | पुरुषमाव विशेषको नरपतन करायं तत समेव मया कृतमित्या. स्वार्थ पति-पतय: अमाचादयः, न्यायये न्यायादमपेत. ["धर्मपथ्यर्थ पायादन पेसे (४।४।९२ पा.) इति यत्प्रय: ] वत्मनि पयि योनिता नियोजिता प्रत्यय:, नयति सच अध्या- प्यमा सन्त: माधव:. सुख या सपा शापिता:. सपा , बन्धनमः पात्म समता बतुल्यता, नोत: प्रापित:, स्वसमान: का प्रत्यर्थः, राज्य रक्षा कता राज्यरक्षणमपि कमित्यर्थः, दत्तं मनोरथापि अधिकं फलं येन तपाभूतः, कल्पद्रुमः अपि परिने याच काथ, दत्तः, यस्मात सर्वाण्येव मूल्य बस पि लभ्यन्ते स कल्पद्रुनोऽपि मया प्रदत्त:, पतो नादयं किमपि ममास्तौति भावः; एतेन दानवीरत्वमस चितम; बत: परं किंवा किमपरमित्यय:, कर्तब्यम ? ममेति शेषः, ते तक, सि Rife, यत् विसं तत कषय । शालविक्रीडितं तम् ।।
[10]
नागानन्द
दे पडिबक्खो, तस्मिं प समासमविदे दे पधाणामञ्चसमधि-
दिदं पण तुए विणा रज्ज सुस्थिर (प) त्ति पड़िभादि (५)।
मायकः। विनखं ! मतको राज्य हरिष्यतीति भासे ?
विदूषकः। अध। (4)
नायकः। यद्येवं, तत् किं न स्यात् ? ननु स्वशरीरात्
प्रभृति सर्वं परार्थमेव मया परिपात्यते। यत्तु स्वयं न दीयते,
तत् तातानुरोधात्; तत किमनेनावस्तुना चिन्तितेन ? वरं
নানামাছিনা; আমানভাস্কি নানন, यथा-"वत्स
जीमूतवाहन ! बहुदिवसपरिभोगेण खोलतसमित्कुशकुसुमम्
उपभुक्तमूलफलकन्दनोवारप्रायमिदं स्थानं वर्तते ; नांदतो
मलयपवतं गत्वा किश्चित् तस्मिन् निवासयोग्यमाश्रमपदं
निरूपय" इति। (फ) देहि, मलयपर्वतमव गच्छावः ।
विदूषकः। जं भवं पाणबेदि। एटु भबं (७)।
[ तिमी परिकामत:] |
(५) भी बयख! पत्यासासको मतदाताले प्रतिपक्षः । तांश
समानत प्रधानामात्यसमाधांतमपि न त्वया विमा राज्यं सखिमिति
प्रतिभाति।
(७) या भागाजापति।
एक भवाना
1) पत्याsi.: अतिदुर्वान्तः। प्रतिपक्ष: शः। समानांबते
सविहिते। प्रधानामात्यसमधिष्ठित मुख्यमन्त्रि भरक्षितम । मुस्थि मिनि स्थितम ।
(फ) यदो-दिमाग मे राम्यं हतं. तत तदा, किंगातसर्व.
मेवाभीष्टं सफलं जादिति भावः। मायत:। न दोवत, न्यमिति शेषः।
अवस्तुमा पारे। ताताव पितुरादेश एव. पहिता तिपारिता. बरं मनाक
प्रियेवय:, पपरपसारख वस्तुमचिन्तनात पितुरादेशपालनचित हमियः ।
गादिसपरिभोगेर दीर्घकालन्यवहार। खोकृतेति। -बोकतानि ग्रहौतानि,
समित्कुमकुमुमानि वमा पोकम् । उपभुक्ततिा-उपसका: मूलफलकन्दनीवारा:
प्रथमोऽङ्कः। ܐܟ ܙf क्षिकः। [गतोऽवलोक्य ) भो बस्स! पक्ख पेक्ख, एसो सरसघणचंटगावणुच्छंगपरिमिलालम्गबहुन्छ- परिमलो बिमलतड़गिबड़पजजरिख्ननणिरुच्छलिसिमिर- मोपरामारबाही पढमसंगमोकंठिदपिप्राकंठग्गही बिप मम्मपरिस्सम अबगतो रोमंचेदि पिपबप्रसं मलप. मारूदी (6)। (ब) [निप्य मणिमयम] प्रये ! प्राप्ता एव मलयपर्वतम्। [समन्तादालोक्य ] प्रहो रामबीयकमस्य !! तथा हि- नायकः। वय (5) भी बनस्य । प्रवच प्रेक्षका पष खलु सामनन्दनवनोमनपरि. मिलनलमबहुलपरिमो विमटनितमजलंगयमानि गतिमिशिगोकरा. मारवाडी ममममोकांगठभियाक गठयह इस मार्ग परिश्रममपनयन रोमाञ्चयति प्रियवयम्यं मनमान: । प्रायस बाहुल्यन यात तथाभतम ; यश- उपमुक्त मूलादीमा प्रायो बहुलांध यस्मात तथाभूतमा निरूपय मिपंय. अषय यः । (ब) मरता-गरम सिग्ध, घर निविडं. या चन्दनव त एत्म को, परिमिलनेन मम्पस मा ग्र: माता, बहनभभूतः. परिमल: गन्ध: यवतमा- भाः तेन मौगाम मूक्तिमा विमलात ।-बिमले निर्मले, तट मिपतनेन नजरायमाण: तामापदामान:. य: निझर: पोषितटात पाहारिमडातः, तधात उलित: समन्तात विचित:. प: शिशिर: सौरा:. शौवराम मानाम. पासा रामपात:, तहाही हानियथः ; पतेम शेयं प्रकटितमः। मलयमारत विनिलः; मलयेति विशेषणे मान्य प्रकाशितम। प्रथमेति। प्रपमो य: मम: किन सत्कण्ठिाया: उत्मकायाः, प्रियायाः बागठग इस गहा मेष ।व। मार्गपग्निमम अध्वषयटनलानिम। पपनयन सन्। प्रियवयस्य बामियः। गोमात्रयति मायबन्तं करोति, उसासीयाfsia भार: [an करोति (ग) रवि ततो मतको लक]। दूरदेशादागत- प्रथममकाने हिमामामुगन्वयमांक्षायाः प्रियायाः मात्त्विकमावदयात सहमवारिणा मोरलीकृतदेह नायकस्य पध्वनमो नग्यतोति सिहं, नेय मुत्प्रेक्षा।
[१२] नागानन्द माहिग्गजगगड भित्तिकषाभग्नम्रपच्चन्दनः क्रन्दकन्दरगहरो जननिधेरास्फालितो वोचिभिः । पादान करता मौक्तिकशिल: मिहानामा गतै. दृष्टोऽयं मनयाचल: किमपि मै चेतः करोत्यत्मकम् ॥८॥ नदेहि, अवारुह्य वासयोग्यं किश्चिदाश्रमपदं निरूपयावः। विदूषकः। एब्बं करम्ह । [पयतः यित्वा ] एदु भवं । () [भागेर नाटयत:।] नायक। [धिकाशिस्यन्दनं सूकमन] प्रये !- दक्षिणां स्यन्दते चक्षुः फलाकाडा न मे कचित् । न च मिथ्या मुनिवचः कथयिष्यति कि विटम् ? ॥४॥ (8) जयः। भवान। । मादिति ।-माद्यना [देवादिक मधानी मार दीर्घत्वम] उन्मतोमतामा मरनादेति भावः. दिग्गजामा गगडा अभिनयः तासां कप: भग्राः प्रत व वान्तः परद्रमा:. चन्टमा चन्दनतर: यवतमामत:: मनसे हिन्दनाक्षा नायन्ते इति प्रमिडिः; मलामि निधोयन्ते अस्मिन् ति मनिधि: [ उपमान धातीधिकरण जि.पत्य यः। “बाको जलनिधिः" इति ममुटपाये पम: तब जलनिधे: ममुटय, वोधिभिताररै: पास्का स्वित: NIEn:. अत एव कन्दन्ति ध्वन्ति, कन्दमा दर्य एव, गहरविणानि यस तपोस: मिकामाना मिहायटेक. मोनिविशेषनागौषां. गत: गमन:. पाहालका केन पका मीनिकला: मुनामय प्रस्तग यविध:, एतिशेष रम्य तम्य बतोष रमपोय व्यन्य ] अयं मलयापन: दृष्टः मन मे मम, अत: विमपि चिनोयं यथा तया. उत्मकम सत्कण्ठितं, बमोति. दर्शनामुक गठां बतौयर्थः । [ स्वरूपवर्णनात स्वभावोक्ति:: किस उत्सुकत्व जामवईतून वाक्य-पदायगतत्वात काव्यलिपि, अत: सर:)। पाईन- 'कोडित॥८॥ दापसमिति-मे मम. दक्षिण चतु: तदपाश इन्यर्थ:, म्पन्दन स्फुपति. कति फरस रक्षिाम्यिन्टनमय शुभा खोलाभपय :.. पक्षाशा अभिलाष:. न, अमोनिशेष:; मुनिवष: मुनेः शकुनमानारस. वच: diwife. अन्दनेन अभखोलामकबसूकवचनाम:, नमिष्या पसभामोत्या. पता .
प्रथमोऽ: [१४] --- -- ................ PM विदूषकः। भो बस्स! पबममाससं (भ) दे पित्रं णिबेदेदि। (१०) नायकः। एवं नाम (म) यथाsse भवान् । विदूषकः। [विलोक्य ] भो बास्म ! पेक्स पेक्व। एदं क्ख सबिसेसघणमिणिपाटबबिमोहि सुरहिहबिग्गंध- गम्भिणुहामधूमणिग्गमं अणुब्बिग्ग सुहणिसम्म साबप्रगणं तबो- बणं (य) बिन लक्खौपदि । (११) नायकः। सम्यगुपलक्षितम्। तपोग्नमेवैतत्। कुतः ?- वासोऽथें दययेव नातिपृथव: सत्तास्तरूणां त्वची मग्नाऽऽलच्य जरकमण्डलु तत: खच्छं पयो नैझरम् । (१०) भी बयस्य! अवश्य मासन ते प्रियं निवेदयात। (११) भी वयस्य ! प्रेक्षख प्रपत। एतत खलु सविशेषधमनिग्ध पादप. विशोभित समिहविगन्ध गर्भितोहामधूमनिर्गमम् परिग्रसुखनियमापदमणं तपोवनमिव लक्ष्यते। (भ) पास समीपवति। (म) एवं नामेति।-एवम पासवप्रियं, नाम सम्भावनाबां. सम्भाव्यत त्यय:, सुनिमित्त पनादिति भावः। (य) सविशेषेति। - सविशेषम अत्यन्त, धनः सिन्धः पादपः तकभिः, विमोभित विशेषेबाबतं, तथा सुरभिः घापमुखबरः ("समिब्रांणतर्पण' समर: ) विर्गलो गर्भ जातोse (तारकादिवादितताम:, उद्दाम: उत्कट: 'म निर्गमो यसात तयाभूत, तथा अग्निाः हिमाद्यमावाटुटेगरहिता:, पत एव सनिषणा: सुखेनावखिताः, मापदगखाः यस्मिन् तपीनाम । तप:चान बन तपोवनमा सपीमावधारणतुमाह, वासोऽर्थमिति ।-पासोऽयं परिधानान बन्धन प्रयोगनेनेति भाव:, दययेच कपालुतयेग, पतिस्थ सायकलच्छेदने की व्यथा अदिति बेहेनेव इति भावः, नातिपयम: नातिस्थूला: ताण वचबल्कलानि, अचा: हिवा:, मनाऽपि पावत्यः सम्यग्दृश्यः, गर गोतामापमानः, कमला: ना-२ " (१४] नागानन्द दृश्यन्ते त्रुटितोकिताब बटुभिर्मीक्षाः कचिन्मखला नित्याकर्णतया शुकेन च पदं सानामिदं पश्यते ॥१०॥ तदेखि प्रविश्य अवलोकयावः । [प्रवेशं नाटयतः। सपिवयं पिलीक्यपहो! नु खलु मुदितमुनिजनप्रविचार्यमाणसन्दिग्धवेद वाक्यविस्तरस्य पठाच्छद्यमानादिसमिधस्तापसकुमारिका- ऽऽपूर्यमाणबालवृक्षालवालय प्रशान्तरमणीयता (र) तपो. पहि- मधुरमिव वदन्तः स्वागतं भृङ्गशब्द. नतिमिव फलनमः कुर्वतऽमो शिरोभिः । वनया भावविशेष: याम्मन् तत. ("कमण्डलुर: ति काचित्कः पाठी न साधोषान्।) तत: स्वच्छ सनिमंसम, आविसत्वे सपा कमाल दर्शन सम्भवतोiत भाष:, झर पय: निझरोदकम; तथा कचित् प्रदेश बटुभिः बार्षिकाखकः पादौ बुटिताछत्रा:. पशात झिता: wता:, [ अब मातानु. विप्नवत् पूर्वजावयापरवालेन वर्मधारयः] कौमाः मुञ्चवनिर्मिता:, मेखला: बाचौदामामि दृश्यम्से, निवाकर्णतया मिन्यसवर्णन हेतुना, शुकैन पचिविशेष, साना सामवेदानाम, पर अयमानं, पद पठ्यते । खरूप. वर्णनात समावोनिरस्वकारः एवं दयेव प्रेक्षालङ्कार एनमो: संष्टिः। शालविकोडितं तम ॥१०॥ .. (र) मुदिति ।-मुदितः इष्टः, मुगिनने का विचार्यकाणे भौमांस. मान: सान्दग्ध: सन्टाघ्रातः, वेदवाक्याना विस्तगे यब तास्य, 1 स्तारो विस्तृति व्यासः स शब्दय विस्तरः' इत्यमरः) पठतिभिः विद्यमाना पानी: पतिसरसा: [वोभायां चि:समिधः यसकाहान a तयाभूतस, तपा तापसकमारिकाभिः तपखियकाभिः. पाप्यमाचा: जखैः सनियमाण:, मास- बचायाम पालवाला [पालवानि सिकजनानि पाखान्ति रक्षात येते प्रदेश पदधारणा बनानाग इतिविशेषा या तपाभूतस्य । प्रशान्त तत एमपीय क्षेति तक भाषः, सिग्धमनीरत्वमित्ययः। (खभायोकि पलकारः । बदेश इसनि, मधुरमिति-याविनोऽपि तरवोऽपि, काम अतिषिसपर्णम अतिपिसमा मिषिताः तापसमरिरात शेषः। तपाति को माखिमः, भाषा प्रथमोड मम ददत इवाध्ये पुष्पहाष्टिं किरन्तः कथमतिथिमपयां शिक्षिताः शाखिनोऽपि ॥११॥ तन्निशामयोग्यमिदं तपोवनम्। मन्ये भविष्यतीह वसता. मस्माकं निवृतिः। (ल) बिटूषकः। भो बस्स! किं क्तु एदे ईसिबलिकंधरा चिलमुहाबमरंतटग्दनिप्रदम्भक बना समुसमिटदिक कमा सहमिमोलिटलोषणा पापसाता बिन (4) हरिणा लक्खोब्रांत। (१२) (१२) भो बच! किं खलेते ईषट्वचितकबरा मिशनमुखापसरहर. दलितदभंकवला: समुवमितहकवर्ग: मुखनिमोलितलोचना पाकर्ष यन्त व हरिण लक्ष्यन्ते। , भमरा, अब्द: गानः. मधु सुमनोरं, खाग सुखेनागमनं, वदन्तः पृच्छन्तःव, फपगमेः फलभारावनतः, शिरोभिः मति प्रणाम कुर्वते . प्रामन्तीय, तथा पुष्पाष्टिं विरत: पुष्पालि विक्षिपन्तः इत्यर्थः, मम पध्यं ददते । ['कुर्वते ददते. प्रत्युभाव कियाफाखवादात्मनेपदम्। उत्प्रेचाऽलकारः। तदुक्त दर्पणे-मवेत सम्भावनोत्प्रेषा प्रतम परात्मना" त। माहिमो वृत्तम । तब बवा-मयुगमय यकारो थी गणेऽव मबारी। बमुभिरिविसमा मालिनी पिपामा' इति ॥ ११॥ (ख) मिति: मन्तोषः, सुखमिति थावत । (ब) ईषदिना-ईषत किञ्चित. बलिता बोलता:, बबरा पौगाय: तपोकाः। मिलेसि-निशलेस: खिरेख:, रोमन्यनादिन्यापरहितब इति भाव. मुखेम्यः पपसरन: स्खलतः, हरदलिता: शिक्षित खलिता ईशर्षिता: इति यावत. दर्भववक्षा: कुमारपासा येषां तथाभूताः। समुत्रमितेति ।- समुमित: दत्तष पहित ति यावत, एक करें : तादृशाः। तथा सुखन निमोबिते पोप घे पाविधाः। चापवत एखसय, विमपोतिषः । - नागानन्टे नायकः। [व दत्त्वा ] मखे! सम्यगुपलक्षितम् । तथाहि- स्थान प्राप्तावधानं प्रकटितसमतामन्द्रतारव्यवस्था- निहादिन्या विपञ्चा मिलितमलिकतेनेव तन्त्रोखरण। एते दन्तान्तरालस्थिताकवलच्छेटशब्दं नियम्य व्याजिमाङ्गाः कुरङ्गाः स्फुटललितपदं गोतमाकर्ण यन्ति ॥१२॥ क्षिकः। भो बप्रस्म ! को उण एसो तबोबणे गाटि ?(१३) नायकः। यथै ताः कोमलाङ्गलितलामिहन्यमानाः स्फुटं कणन्ति सन्त्रास्तथा काकलोप्रधानं गोयत इति तयामि, [ अकुल्य ग्रहायतो निदिन] अस्मिन्त्रायतने देवतामाराधयन्ती काचिहिया योषिटुपवीणयति । (श) (१३) भी बयस्य ! : पुनरंष तपोषने गायति? तदव प्रकटयति, स्थानति। एतं करना:हरिया: व्यानिशानियतीवालसानि, पाागि येषां तोता:. निशला इति भाव:. (“जिह्मास्तु कुटिलऽलसे इत्यमरः) दलानाम पन्तरालपु.पभ्यारेषु पिता ये तरकाला: तेषां वेद शब्द पध्वनि, नियम्य चयित्वा, एकायचित्तत्वात इति भावः, प्रकटिता आविष्कता, समता साम्यान, या मन्दनारव्यवस्था गम्भौरीशष्यवानं. तया जिहांदिया महोट: शब्दः, खाननि!षांननदनादनखाननिबना: इत्यमरः) स: अपसोत निहादिमी [पम्त्यमय य] तसा सुखरं शब्दिताया:, विपञ्चति विस्तारयति शब्दमिति [विपूर्वात् “पपि विचारे'त्यस्मात पौरादिकपिघातोच. तत: गौरादित्वात डोष प्रत्ययः] विपक्षी तथा: बोषायाः, (“श तु बल्लको विपको इसमर) सन्त्रोवरे अलिकमेव भमरगुचि ते मेव, मिलितं सात तथा स्फुटानि मुव्यक्तानि, ललितानि मनोहराणि, पदानि सुपतिङन्तरूपापि यस्य यस्मिन वा तादृशं. गोतं खाने यथायोग्ये प्रति माय:. मातम प्रधान या तादृशं यथा यान तथा [ "स्थान. प्राधा दधानम' पति पाठे स एवार्थ:। ] पासयन्ति शगवन्ति । [भव खभावोक्तिरमहार: चलिरुतेनेव'रत्युपमा च तदनयोः सृष्टिः]। सन्धरा उत्तम,- बयांना वये विमुनिवतियता खग्धरा बोक्तियमति लघणात् । १२॥ (4) कोमखेति ।-कोमखेन मदुलेन, पावितलेन अभिनयमानः प्रथमोऽः । [१०] ----- ! विदूषकः। भो बस्स!. एहि एहि पम्हवि देबदापदणं पेक्वम्ह । (१४) नायकः। वयस्य ! साधूनां खलु भवता । वन्द्याः खलु देवताः । [ उपसर्पन् सहसा स्थित्वा ] वयस्य ! कदाचित द्रष्टुमनोऽयं जनो भवति। तदावां तमालगुल्मान्तरितो पश्यन्ताववसर प्रतिपालयावः (ष)। [ तथा पुरत:]. [ ततः प्रविशति भूमापविटा वौ वादयन्ती मलयवती टो। नायिका। (गायति)- उत्फुल्ल कमलकेसरपरागगौराते ! मम हि गोरि!। अभिवाञ्छितं प्रसिध्यतु भगवति ! युभबमादेन ॥ १३ ॥ (१४) भो वा! पहि पायामपि दबतायतनं प्रचाई। ताधमाना:। कति खमांन्त। काकलोप्रधानांमाता कालो सूमः मधुरा- . स्फुट: खन:, श यवतत या तपा, (“कालो तु कले सूक्ष्म ध्वगौ तु मधुरा- स्फुटे" इत्यमरः)। आयतने उपासनामन्दिरे। विवि मवा दिशा स्वर्गीया [ दिव. शब्दा त मन:* (४।३.५३ ११०) तितप्रत्यय:. तत: स्त्रिया टाप ], योषित खो. उपयोति औषया उपगायति. वोणावादनपुरःसरं गायतीत्यर्थः । [उपयोषा- शब्दात पिच प्रत्ययः, तत: बांट प्रथमपुरुषेकवचनम् ] । (१) सपसन समोपं गान् । अगई: अयोग्यः । अयं नम: यं रमणीयः । समालेति-तमालानां तदाख्यसरण, गोग नियन, पिसारंगत्यर्थः, पारितो आकादितशीरी, गोपितो इत्यर्थः। पश्यतो. मां बमोमिति शेषः। अबसर समयं उपस्थितियोग्य मममिति यावत. प्रतिपालया: अपेक्षामहै। यद्यपि भाषाविभागवचनावसरे दर्पणकारण-"पुरुषाणामनीचामा संस्कृतं वात् कृतात्मनाम। शौरसेनी प्रधानन्या साहशोनाव घोषितामा पासामेव गाथा महाराष्ट्रों योजयेत् ।' इति समयता महाराष्ट्रभाषयब मलयपतोगावावर समीचौममुक्तं, तथापि दिखयोषित्त्वात पनीच पुरुषाशामिव पनौगारोकामपि संस्कृतभाषया साप मोपीनामेव मानेनापिसाप स्रोतव्याजेन .
[१८] नागानन्द पहो गौतम् ! प्रहो नायक। [कर्णदखा] वयन! बाद्यम् !! (म)- व्यक्तिव्यचनधातुना दशविधेनाप्यत्र लब्धाऽमुना विस्पष्टो दतमध्यलम्बितपरिच्छिन्नस्त्रिधाऽयं लयः । गोपुच्छ प्रमुखाः क्रमेण यतयस्तिस्रोऽपि सम्पादिता- स्वातोद्यानुगताय वाद्यविधयः सम्यक् वयो दर्शिताः ॥१४॥ जितमा, उत्फुल्लति ।-रफुमानां विकसिताना.["उत्फुल्ल-फुल्ल प्रफुल्ला:"(410) जति कपाती: महाप्रत्ययेन निपातसडा: कमलामा कैमरे चिल्केषु.य: परागर रम:. तहत गौरी: ति: कान्तिय वा: ता! कनकप्रभे इत्य:, भगवति गौरि! युमत्प्रसाद भवदनपण, मम अभिगांछतम् पाभिलषितम. भौष्टपतिलाभ. अपमिति भाग:. हि निश्चितं, प्रसिध्यतु सफलताम एतु। [लुप्तीपमा]। पार्या उत्तम.-"लो सत् सप्तगत गोपेता भवांत ने विषमे नः" सत्यादि . सल्लम १३॥ (म) पहो गोतम-हो पाया. उत्तम गौतम, उत्तम वादाचे न्यः। व्यनिरिति ।-दविन दमप्रकारेणापि, अमुना श्रोत्रविषयीभूतेनेलि भायः व्य ज्यन्ते खरा पनेनेति व्यत्र देव धातुः सीतापयविष तैन. खरव्यमा सौताक्यविशेषत्यर्थः, व्यक्ति: खरमशाशनं. लब्धा प्राप्ता, अनुभूतत्यर्थः। “दश- विधेनाप्य तलवात्मना ति कति पाठः। अयं द्रुतं शीघ्रोचरितवं, मध्यं नाति- पौत्रमादीचारतत्व, लम्बित दौर्षीचरितः परिधिम: विशेषतः, अत एव विधा उता प्रकार विष:. लयः सजोतवाद्यानामेकतामरूपं साम्यं, सतियान- विशेष: इत्यर्थः, (ताल लायामा लय: साम्यमास्त्रियाम. त्यमरः) विपर सम्यक प्रकटतां गतः। गोपुचप्रमुखा: गोपुचप्रमतयः, तितोऽपि यतयः विछेदाः, कमेव यथाक्रम, सम्पादिता: प्रकाभिताः। तु पुनः. बय: विविधा इत्यर्थ:. पालोध पौषा, ("पविधमिदं वाद्य वादिanssतोहानामबम बमरीत्या पातीद्यशब्दोऽवं गौमाधीमारतालपतर्विधवाद्ययन्वार्थकोऽपि व कैवलवाक सचितव्यः, “ बादयन्ती पथावान)लदगुगता: समता:, बादाविषयः बायन्यापाराय, सम्यक् दर्शिताः प्राटिता। गाईलवकोषित उत्तम् ।।
प्रथमोऽ:
[१८]
]
स्टो। [समण्यम ] मट्टिदारिए ! चिरं क्खु बादअंतीए कुदो
ण परिसामो अग्गहस्या ? (१५) (ह)
नायिका। [साधिक्षेपम ) इले! ( क ) कुटो मे देईए पुरदो
बीणं बादअंतौए अगहत्याणं परिस्समो ! (१६)
चटौ। भट्टिदारिए! णं भणामि कि एटाए णिकरुणाए
पुरदो बाइदेण ? जा एत्तिअं कालं कसभाजणदुक्क रेहि
णिप्रमोबासणेहिं पाराधअंतीए अनबि ण दे पसादं
दंसेदि । (१७) (ख)
विदूषकः। कसपा क्व एषा, किंण पेक्वम्ह ? (१८)
(१५) मदारिके ! चिखल वादयन्त्याः कुतो न परिश्रमोऽग्रहसयो::
(१६) ओ ! कुती मे देव्या: पुरती वीणा वादय त्या पग्रहसयो: परिश्रमः।
(१७) भर्तदारिके ! मनु भणम कि मेवस्या निष्करुणाया: पती वादितेन ?
मा एतावन्तं बाल बन्धकाननदकगनयमोपासनेराराधयन्त्या पद्यापि न त प्रसाई
दर्शयति।
(१८) कन्धका खखेषा, किंन प्रचावह
.
(.) सप्रणयं सखेहम। अयास्तयोः सायमागयोरित्य : [उस्तधोरगे
पहली, तयोः. राजद नादित्वान समासः, यहा,-पो-को तो चति
अपातो. पवयवावांव नोरभेदात कर्मधारयः, तयोः ।
(क) साविक्षेपं मतिरस्कारम। चैटौं प्रति रागन्याया: "ले' बनेन
सम्बोधन नाटकास-इलेति सहशो, प्रेष्या " ति दान ।
(ख) निष्करुणाया: निठुराया: देव्या गौथ्यो ... पुरत: सम्मुखे, वादित
पोषागदनेन किम: प्रयोजनमत्यर्थः, या गौरी, एतावन्तं वा सुचिरमित्यर्थः,
[अत्यन्तम्योगे दितीया] कन्या कुमारी एव कन्या [खाय कप्रत्ययः ] सा एव
नमः, वैन दुचार: कमशक्यः, नियमा ब्रतानि च उपासनानि च नियमोपासनागि
। देवप्रसादम्पनुपम
[२०] नागानन्दे नाघकः । को दोषः ? निर्दोषदर्शना: कन्यका भवन्ति । (ग) किन्तु कदाचिटस्मान् दृष्ट्वा बानभावसुलभात् साध्वसान चिरमिह तिष्ठेत; तदननैव तमालजालान्तरेण (घ) पश्यावः । विदूषकः। एवं करेम्ह। (१८) [ मी पश्यतः । ] विदूषकः। [दृा सविण्यम ] भो बसम्म ! पेक्ख पेक्ख । अहह अचरिध! ण केबलं बौगाबिमाणे गोब्ब (6) सुहं करीदि। जाब इमिणा बौणाबिरसागाणुरूबेगा रूवेण बि ( च ) प्रच्छोणं सुई प्याटेदि। का उण एमा? किं दाब देई? पाहो (छ) गाप्रकरणमा ? पाहो बिज्जाहरटारित्रा? पाहो सिडकुलमम्भबेत्ति ? (२०) नायक। [ सम्पृहमवलोकथन] वयस्य ! केयमिति नावगच्छामि । एतत पुनरहं जानामि । (१९) एवं कः। को बयस्य ! प्रेक्षम्न प्रेक्षस्व । पार पायम ! म कैवलं वीणा विज्ञान व सुखं करोति। यावत बनेन वोणाविज्ञामान पेल पेलाबियो: सखमुत्पादयति। का पुनरेषा ! किं तापत देयो ? पासीस्थित नागकन्धका: पाहोवित विद्याधाटारिका? पावित मिडकल मवेति ? (ग) को दोषः अादर्शने ति शेषः। निर्दी शं यास तासथाभता:। कन्या: कमाय:। च पश्ये पस्वियम' पति निषिोऽपि सन्यकानां परपनी. वाभावात तामा दर्शन न कशिदोष: मभवेदिभिप्रायः । (घ) पमान पजातकुल गोखान पुरुषानिब:. [पविशेषण पबदः रित्वेऽपि बहुवचनम ] बालभाव बाल्ये. सुलभ खाभाविकमियर्थः, तस्मात. साध्वमात् भयात, ("मोति : साध्व भयम यमरः) । तमाखमालान्तरेण तमालतमा व्याधानेन। (ङ) पौषाविज्ञानेन वौषायां विशेषज्ञानेन, सुभपुण्ये नेत्यर्थः । (1) बोणेना-नोविज्ञानसावादनकौशखा, अनुरुप सहन, अगाविसौन्दयणादि। (क) बासी रविविकल्पे, "खित पतिपत्रे। . .
प्रथमोऽपरः। (२१] खगस्त्री यदि तत ताथमभवचक्ष:महसं हरे- र्नागी चेन्न रमातन्तं शशभृता शून्यं मुखेऽस्था: स्थिते। जातिन: समतान्यजातिजयिनी विद्याधरौ रेटियं स्यात् मिहान्वयजा यदि त्रिभुवन सिहाः प्रसिहास्तत:॥१५॥ विदूषकः। [नायकमवलोक्य समागतम] दिहिया चिरस्म दाब कालस्म (ज) पड़िदो कल एसो गीपरे मम्महस्म । [पामा निर्दिश्य भोजनमभिनीय ] प्रहबा पाहि णहि, मम एब्ब एकस्म बह्मगस्म । (२१) (क) (२१) दिष्ट्या चिरय तावत बालस्य पतितः खखेष गौचरे मन्मषस्य । पथवा महिना. ममैव कम्य ब्राम। स्वर्गवीति ।-यदि यं स्वगंसी मुरगारी, तत तदा. रेन्द्र ("यमानिलेन्ट्र- चन्द्राकविष्णु महांगुवाभिए । शुकारिकपिभेकेषु इरिना कपिले विषु।' इत्यमरः) अनुष मास का सफशम, भवत्, परमदृष्टव्यवस्तुदशंगादिति भाव: । चेत दि. अयं नागी पन्नग कन्या, तदा पम्या: मुग्वे स्थिते मति रमानलं पातालं, प्रशं मग भेट विभक्तिं धरतीति शाभूत [अशशब्दपूर्वकात भूधातो: क्वि] तैन मशभूता बन्देगा, शून्यं ग. भवतीति शेष:. एतन्मुख स्यैव चन्द्ररूपत्वादिति भावः। चेत यदि, पयं विद्याधरी. तदा नः प्रख कं. माति: विपरजातिरित्यर्थः, सकला: सां:, पन्या: अपरा:, या नातयस्ता जे बोलमा: इति [गौला गिनिप्रत्ययः । सकलान्यजातिणयिनी पपरमजातिगमयकारिणी, कामांप जातो त्यावन्या- वासम्भवादित भाष:। यदि सिडामा टेक्योनिविशेषाधाम. पन्वये शे जायते इति [ सतम्यन्तान जने प्रत्ययः ] तथोत्रा मिहान्वयना सिवायदेण्योमिनातिसम्ममा हात, ततसदा. विभुवने मिडा: सजातीया इत्यर्थः, प्रमिडा: ख्याति गताः, एतत्प्रभावादिति भावः। पिच को प्रकृतम्य बस्तुनः संशयात् सन्देहालङ्कारः। उतच दर्पणे-"मन्टेन: प्रकृतेऽयम संशयः प्रतिभोयित: इति । सच होनयन साफल्यादिफल कापमान अतिभयोक्त्या संसृष्टः]। माईविक्रीडितं उत्तम ॥ १५ ॥ () विश्वा भाग्येन। चिरमकाखमय (विचार्या हो] चिरेण बालनेत्यर्थः । (म) मग एकस बामपन-पयं भाम:, पयं मनायबदनया मदधौन [२२] नागानन्द . पेटी। [समयम] भट्टिदारिए! णं भणामि, किं एदाए णिकरुणाए पुरदो बार्दण ? (२२) [ ति वीणामाधिपति ] (अ) नायिका। [भरोषम ] हजे! मा भत्रबर्दिगोरिं अधिक्खिब। (2) णं प्रज्ज किदो मे भत्रबदौए पसादो। (२३) चेटो। [ साम ] भट्टिदारिए ! कहिदाब कोरिसो?(२४)(3) नायिका। इच्छ! जाणासि, मिबिगाए एदं एब्ब बौणं बादअंती भप्रबदौए गोरिए भणिदाम्ह,-"बच्छे मलपबटि ! परितुहरिह तुह एदिणा बौणाविमाणादि- मएण, इमाए प बालजणदुक्कराए (ड) असाहारणाए ममोबरि भत्तिए। ता बिज्जाहरचकबहो चिरेण जेब पाणिग्गहणं दे पिब्बत्तास्मदि" ति। (२५) (6) (२१) भारदारक ! म भणामि, सिमता निकरुणाया: पुरती वादितन ? (२१) मे ! मा भगतों औरोमधिक्षिप । मन्बती मे भगवत्या प्रसादः। (२४) भत्तदारिक ! कथय तायत कोश: ? (२) ! नानालि पछ खप्ने एतामेव बोगं बादयन्तो भगवत्या मीया भनिताswि-"वो मयपति! परिताविततेन पौणाविज्ञानाति- भयेन. पाया बालमनदुष्करया साधारण्या ममोपरि मतया। धरपकवों पांचरणव ते पापिया नितयिष्यति रति तत विधा. एव भविष्यात, मत्प्रयासेनवाल मनीराम भांवित्वात, वस्तु पमात् यच्छ भोग सभेयमिति (अ) पापिपति पाकिमन्ति। (ट) अधिचिप तिरस्कुछ। (ठ) बोहमा प्रसाद इति शेषः । (3) बालगनेति। बालगनेन अपरिपतवयस्केग, प्रतियोमबामेति मामः, पराकमक्या तया। (8) विद्याधरपकतों विद्याधराय सबाट । पापिया विवासनियर्थः । नियिष्यति सम्पादयिष्यति, रिष्यतीत्यर्थः ।
प्रथमोऽः। [२] ? नायक बखादाकृष्य टो। [साम] भट्टिदारिए! जर एब्ब, ना कोस मिबिग एम भणीप्रदि? हिपस्थिटो बरो (ण) टेईए दिनो । (२३) न्दूिषकः। [सत्वा ] भो बप्रम! अबसरो क्व एसा प्रमाणं देईदंसारमा। ता एहि उबसप्पम्ह । (२७) (त) मायकः। न तावत् प्रविशामि। विदूषकः। [किन्तमपि उपसत्य] मोस्थि भोदौए। भोटि ! सञ्चकं जेब चदुरिया भणादि, बरो एब्ब सो देईए दिनो। (२८) नायिका। [ ससाध्व समुत्ति हन्तो नायब महिश्य] हजे! को णु क्खु एसो १ (२८) टौ। [नायकं निरूप्यापबार्य (च) इमाए अगसमरिसाए पाकि- दौए एमो मो भप्रबदीए पमादीकिदो (ट) त्ति तमि । (..) ! ( २६ ) मतदारिक ! यो वं, तत कस्मात स्वप्रः अयं भगय ते ? नम इदलितो बरो देव्या दतः। (२०) भी वयस्य ! पसर: खल्वेषोऽस्माकं देवीदर्शनाय । तर उपसवः। (२८) स्वस्ति मवत्यै । भवति ! सत्यमेरिका भति, वर एक टेन्या दत्तः। (२६) छ। कोनु खल्वेषः? (३०) अनया अनन्यमदृश्या अकया एष भगवत्या प्रमादौलत इतितयामि। (-) वर fत मिष्टपदं. खित: भौष्ट:. विषयः. पापियोता । (स) देवौयपि निष्ट पदम ; गौरी मवयवतोच । मलयवत्यापसामागसौन्दर्य देवीसहमत्वात. राजपतिनः पनौपचाभिषेकस्य भविष्यत्त्वाच, "टेको कताभि. बकायाम त्यमरीकः। पनि नाटके मलयवतो नौमूतबाहमयी: सभागवर्णन. मेव प्रधान फलम ; परवा ति पदस्य देवोति पहावेन सुनिष्टत्वात पृर्बोतप्रधानफापेचित्वाश चतुपतामाखानम क्षणं यथा दपणे- "आर्थों वपनविश्वास शिष्ट: काययोगितः। प्रधानान्तरापेक्षो पताकाजाम परमति। पसाय: समीपं गच्छाव य: । (.) निरूप्य बोक्ष्य। सायं पातुखोभूयेत्ययः । (४) स: विद्यापरायः । प्रसादकता पाखापेक प्रदत्त यः ।
[२४] नागानन्द -------- Vvvvv... नाया। नायिका सिस्मृ सनायामवलीकति] तनुरियं तरलायतलोचने ! खमितकम्पितपीनघनस्तनि !। श्रममलं तपसैव गता पुन: किमिति मम्भमकारिणि ! खिद्यते ? ॥ १५ ॥ [अपवाय ] हने पटिसबसेण ण एदस अहिमुहो टाटु (२१)। [गायक तिर्यक् सखज्जञ्च पश्यती विचित परामुखो (1) तिति]। चेटो। भट्टिटारिए ! कि एटम् ? (२) नायिका। हजे ! ण सक्कणोमि एदस्म प्रासमे (न)चिहिटुं। ता एहि अस्मदो गच्छम्ह (३१)। [गन्तुमिच्छति ] । नायिका। सकुणोमि . (३१) ने! पतिसाध्वसेन न शक्नोमि एतस्थाभिमुखो प्यातुम् । (३२) मदारिके ! किमेतत् ? (३३) जे! न भनोमि एतस्थामने स्थातुम। तदेह्यन्यतो गच्छावः । चय सम्ममा तनुरिति ।-तरले पञ्ले, बायते दोघे च, खीचने या तत्सम्बडी, विपदबहवोधिरवमुत्तरवापि वाध्यम]। मितेन नि:शामेन, कम्पिती पोनौ एलो, धनी निविडो. स्तनो या तम्मन्बोधने ; सम्ममकाचि ! महर्शगात समान प्रत्यक्ष:. इयं तन: शौरं, तपसव अलम पत्य, समं गता, किमिति कर्थ, पुनः खिषत: भवतीति मेषः । मदीयाम्ययनार्थमुव्यानादिति भावः । बरसस्य खेदं प्रति इंततया काव्यालयालङ्कारः । द्रुतविम्बित तमा-"त. विम्बितमा भौ भरी ति ॥ १६॥ (ध) तिय्यक धक्रमावेष। किचित् ईषत, परामुखी, विमुखो, पराना- बनेषियावत। (न) पास सोपर्तिनिपाने बर्थः ।
.4 प्रथमोऽ: [२] ! किं एत्य - विषयः। भो! भादि क्वु एसा! मम पठिबिज्ज बिष मुहुत्त धारेमि । (१४) (प) भाषषः। को टोषः? गिदूषः। भोदि! तुम्हाणं तबोबणे ईरिस भापारो, जेण प्रदिही पात्रदो बापामेत्तएण वि संभाबोपदि ? (१५) (फ) टो। [नायिका दृष्टा पात्मगतम ] अणुरनदि विष एत्य एदाए (ब) दिहो। भोदु एब्बं दाब भणिसं । [प्रसाशम] भट्टिदारिए ! जुत्तं भवादि बम्हणो, उपदो क्खु दे अदिहिजपसकारो। ईरिसे महाणु भावे पडिबत्तिमूढ़ा चिट्ठसि ? अहबा चिट्ठ तुमं, अहं एब्ब जधाणुरूबं (भ) कररसं। ता (३७) भी: ! बिभेति खल्वेत्रा ! मम पठितविद्यामिव मुइ चारयामि । (१५) भवति! किम यमाकं तपोवने ईश पाचारः,-येनानिधि रामती वाचावापिन सम्भाव्यते ? (३) पनुरज्य ते पावैतखा दृष्टिः। भवतु एवं ताबा भक्षिामि। मत. दारिक ! युक्तं भवति ब्राह्म:, उचित: खा ते अतिषिमनसत्कारः। तत् किमोरणे महानुभाव प्रतिपातमूढा तिष्ठसि अथवा तित्वमा समेवारूपं - (प) पठितेति ।-पठिताम अयसा विद्यामिव. मुझत्तम पल्पसमामिलाया, चारयामि पस्या गमन प्रविका मोत्ययः । सपठिविद्यायाः चपमा विकरात यमुपमा। (क) बाझाबेगापि के बखया वाचाऽपि. [ बाच्नदात्माबट्यत्ययः ] + सम्भाव्यते सल्कियते। मदन्याभावेऽपि केवल या सूनृतया पाचाऽपि पतिथि सत्कारण राथानामवन व्यत्वात ; तथा पतं-"aiनि भूमिकद वाक् चतुर्षों । सूवृता। एतान्यपि समां गेनोकिदन्ते पदावनति। (4) पनुरज्यते व परत मोति सभापयामीव: । पद चिन् नायक। ए: मखयवत्याः। (भ) महायुमावे महामाये नमे । प्रतिपत्तिमूढ़ा इतिकर्तव्यज्ञानशूषा। बयाऽनु- पम् [ पनुपम सचितम् पतिकम्य रस्त्यव्ययीभाव: बमोचितम् ।
[२॥ नागानन्दे [नायक निर्दिश्य ) साप्रदं प्रज्जस्म ! साप्रदं प्रज्जस्म! पासणपडिग हेण (म) पलं करेटु अज्जो इमं पदेसं । (३) विदूषकः। भो बअस्म ! सोहणं एसा भणादि। उबिसिष एस्थ मुहुत्त बौसमम्ह । (३७) नायकः। युक्तामाह भवान् । [उभानुपवियतः । नायिका। [ टीमुहिग्य ] पद परिहामसीले। करेहि। कदाबि कोबि ताबमो पेक्वदि, तदो मं बि. पोदत्ति (य) संभाबास्मादि । (३८) [तत: विधति तापम: । तापसः। प्राज्ञापितोऽस्मि कुलपतिना कौशिकेन, (र) यथा-"वत्स शाण्डिल्य ! पितुराज्ञ या मिहयुवराजमित्रावसुः भविष्यविद्याधर चक्रवतिनं कुमारजीमूतवाहनम् इहैव मलये पर्वत कापि वर्तमानं भगिन्या मलयवत्या वरहे तोटेष्टुमद्य गतः। तच्च प्रतीक्षमाणाया मलय वत्याः कदाचित् सध्यन्दिन- करिष्यामि। स्वागतमायस्थ ! पासनपरियण पनडरोवाय म प्रदेशम। (३७) भी वयम्य ! गोभनमेषा भवति। उपविश्याव मुहत विश्र म्याः । (१८) पांथ परिहासमौले! मै कुछ। कदाऽपि कोऽपि तापम: प्रेवते, ती मामविनोति मावधिष्यति। (म) शासनपरिपईयामन स्वीकारण, चासनीपवंशयः । (य) भावनोता शिक्षा, इतस्वभावेयर्थः । (१) कुलपति: दश सचमुगौनान दानेन वेदाध्यापयिता महासनिः,- "मुगीना दमसाइसं यौनानादिपोषणात्। प्रयापन विषि: सबै कुलपति भः । इति, मेन। कोभि के न काशिका मन्दने विश्वामियो त्ययः । मिलापसमा मध्यन्दिनेति ।-मध्यान्दमे मध्या।
प्रथमोऽङ्कः । [२०] सवनवेन्नावधिरतिकामेत, तदेनामाइयागच्छ" इति। तत् तपोवनगौरोग्ठहमेव गच्छामि। [ परिजम्य भूमि निरुप्य सविषयम् ] । प्रये! कस्य पुनरियं पुनरियं पांशुले भूप्रदेश प्रकाशचक्रचिड़ा पदपतिः !! ( अ ) [थतो जोमृतवाइन निर्दिन]। नूनमस्यैवेयं महापुरुषस्य। तथा हि- उष्णोषः स्फुट एष मूई नि बिभात्यूर्णेयमन्तभंगे- सक्षुस्तामरसानुकारि हरिणा वक्षःस्थलं स्पईते । चक्राञ्च यथा पदहयमिदं मन्ये तथा कोऽप्ययं नो विद्याधरचक्रवर्तिपदवीमप्राप्य विश्राम्यति ॥ १७॥ अथवा कृतं सन्दे हेन, व्यक्त मेतेनैव जोमूतवाहनेन भवि- तव्यम्। [ मलयवौं निरूप्य] इयमपि राजपुत्रो !! प्रये ! बत सवा खान, तब वेखावधि: समयनियमः। पतिकात पतीबात पाँधब भनय: अस्यां सनोति पांगख:, [षांशशब्दात स-प्रश्वयः। “ण थोः स्त्रियां भूमि: मांग यो रण: यमरः] तखिन् पानी लिमये। प्रकामं स्पष्ट चकम्य चक्रवति लक्षणय, चित्रं यस्यां ताशी। पदपातापदविन्यामरेखाः । महापुरुषत्वं वर्ष यति, उपोष ति।-मूद्धनि एष: स्फुरः समुज्वत:. सणीष: गिरोवेष्टमभूत: रागमुकटविशेष रत्यर्थः, विभाति विराजते. भवोः पत: मध्ये, प्रथम कर्ण भूमध्यवर्तिमहापुरुषक्षक्षाऽऽवत्तांकाररोमरागिरित्यर्थः, ( कर्ण मेषादिलोनि वादावते वानरा भुषोः यमरः) चक्षुः तामरसं जमलं, ( पतामरमम' इत्यमरः।) ततअनुसरोति इति नामरसानुकारिकमल- सदृशं, वक्ष:प्पल हरिणा मगेन्द्र प. पते मगेन्द्रमा विशालमिति भागः; दश पडवयं बचा पक्राई पक्रसिङ्गितं, तषा मन्ये समावयामि, कोऽपि वर्ष पुरुष: विद्यापतिपदीं विचाराधीश्वरत्वम. अप्राप्य को विश्वाति न विरमतीत्यर्थः, पवन मेवा विद्यापरचक्रवर्ती भविष्यतीति भावः। [उपमापार:] भाविकोषित हत्तम [२८] नागानन्द -~............. [समी विधीक्य ] चिरात् खलु युक्तकारी विधिः पात, यदि युगलकमेतदन्योऽन्यानुरूपं घटयेत्। (व) [सत्य नायक निर्षिक खस्ति भवते। नायकः। भगवन् ! जीमूतवाहनोऽभिवादयते । [त्यातुमिति] तापः। अलमलम् अभ्युत्थानेन। ननु सर्वखाण्या- गतो गुरुः इति भवानेवास्माकं पूज्यः ; तत् यथासुखं स्थोयताम् । (श) नायिका। पन्न ! पणमामि। (१८) तापमः। [मायिक निर्दिश्य ) अनुरूपभर्तगामिनी (ष) भूयाः। राजपुवि! त्वामाह कुलपतिः कौशिकः, यथा-"अतिक्रामति मध्यन्दिनसवनवेला, तत् त्वरित- मामग्यताम् अति। मरावती। অামি । पान्मनतम ] एकतो गुरु- बघणं, पसतो दापदंसबसुहं त्ति गमणागमणाधिरूढ़ अज्न वि वत्से! जंगुरु (३९) पाय ! प्रामामि। (1) युनकारी समीचीनसाथ कारी, योग्ययोजनकागति : युगल मियममपीडबाष्पं परस्परपीग्यम। घटयेत सामयेत्। (स) अभ्युत्थाने लाय अभ्यर्थनादिबरम अभ्युत्थान तेन। पणा पूज्य: पचाभिः पूज्य: स्व:, [कृत्य प्रत्यायोगे तर षही ]। सुखममतिकम्य पति बवासखमा बितिकमा पयोमा: या तपा, चोयता, भवतेति शेषः । (4) पशुपति ।-रूपं योग्य, भत्तारं सामिनं, मचतीति पनुरुपमा गामिनी महासामिeralI - प्रथमोऽङ्कः। [२४] मं दोलअदि हिप। (४.) (स) [ पत्याय निवथ सब सा. राग नायकं १श्यको तापससहिता निष्क्रान्ता] | माया। [सोत्कण्ठं निमस्य नायित पश्यन)।- अनया जघनाभोग-भरमन्थरयातया। अन्यतोऽपि वजन्त्या मे हृदये निहितं पदम् ॥१८॥ विदूषकः। भो! दिई तुए पक्विदब्बं; ता टाणि मममसूरकिरणसंताबदिउणिदो बिष मे उदरग्गी धमधमा- अटि ; (ह) ता एहि गिक माह, जेग बम्हणो अदिती भांबध मुणिजासत्रासादो लडेहिं कंदमूनफलेहिं बि दाब पाणधारगां करेमि। (४१) (४०) यत् गुरुराज्ञापयांना एकती गुरुवचनम, पन्धती दक्तिदर्शनसुख- मिति गमनागमनाविरुदलदापि मा दोलयात दयम् । (४१) भी:! दृष्टं त्वद्या प्रक्षितव्यमा दिदागौं मध्यागमय किरण- मन्नागुिणित में दरानमधमायते । तदेह निष्कामाय:, यम ब्राह्मणी. ऽतिविभवा मुनिजनम कामात लब्धः सावत प्राणधार कमि। कन्दमूलफलैरांप एकत: एकस्मिन् पक्ष, मुरूव गरी: कोमिकस वचनम. तो गममा- देशरूपम पनुबाहनीयं वाक्यामन्यथ:, अन्यत: अासान् परी, दयि प्रियर, दर्शन- मुखम। गमनागमनाविरुद-गमनम अगमन अधिक गन्तुकाममगन्तुकामयः। मां दोलयति पाकुल योन्ययः। दृदय [क]। पनयेता-अघनस्य पाभोगमरिच वितारातिरेकेण, मन्द मन्द, यातं गमनं यस्खास्तथाभूतया, अन्यतः पन्यवानन्या गच्छन्त्या पषि, पनया बान्तवा, मेमम, हृदये १८ चरण: चानच. निहितं दत्तं तत्यय: पस्खा: पोमनधनाया मन्दरगामिन्या: च दर्शनेन नितरां मुग्धस्य मे हदयम पतपराधोनं नामिति भावः । [अब केवानुमामो नाम शब्दालारः, तथा पदं परम:, इदये तत्पाताभावात विरोषः, पहं खानम त्या विरोधाभावात विरोधाभासागरम॥१८॥ (1) प्रेषितव्यं द्रष्टयम्। मध्याह्नति।-मानसूयं पिरणैः सन्ना-
[..
नागानन्द
नायकः। [जमवलोक्य ] मध्यमध्यास्ते नमस्तलख भगवान्
ससदीधितिः। (क) तथा हि-
तापात् तत्क्षण दृष्टचन्दनरसौपा
पाण्डू कपोलो वहन्
संसक्तीनिजकर्णतानपवनैः संवौज्यमानाननः ।
सम्प्रत्येष विशेषसित हृदयो प्रस्तोतिः शौकरें:
ग्लायच्छमकदुःसहामिव दशां धत्ते गजानां पतिः ॥ १८ ॥
[मिनाता:।
प्रति प्रथमोऽङ्कः।
पात हिगुषित व हैगुण्यं प्राप्त ब, पतिवाईत विविधः । धमधमायते
ज्वलतोषः
(-) मध्यं मध्यभामम, अध्याले, मध्यान: समातः इत्यर्थः. [ अधिपूर्वक्षण
भाम-धातोः प्रयोगे अधिकरणस्य कर्मत्वम ] | भगवान् बड़ेश्यशाली, सावं
दौषितय: किरणा:यस ससासदीधिति: मूर्यः ।
मध्याहं वर्षयत, तापादिति •एष: गणानां पति: गमराजः, तापान हेती:
सरक्ष पृष्टः मति:. चन्दनस्य चन्दततरो:. रस: नियम: याम्यां वाहनौं,
प्रथलामाशयति भावः ; अत एव पाण्डु राम्रो, कपोको गण्डो, वहन. संसः सन.
निरन्तरित्यर्थ:. निनौ कौँ एवं तापी तालान्ते प्रत्यर्थः. तत्कृत: पवने:
वायुभिः, मोज्य मानम पाम येन तपाभूत तथा स्तेन हादगईन, सम्झित:
उत्क्षिप्त:, शोक रैः नलकणे, विशेषेण सिक उदय बक्षस्थ लं येन तादृशः सन्, सम्प्रति
ग्लायता ग्लानिं गहता. शकामा गजभक्ष्यतरविशंषा, दु:सहामिव मोटुमशक्या.
मिब, दशां पत्ते प्रामाति जम्मका यथा गर्भक्ष्यमा नितरां दुर्दशां गच्छन्ति,
मना बाप पोमोत्तापन तर्ण भावः। [पमामा भानोतिरामा विव
तापायांत पास्तागत ममापि बुंश्येव दया भविष्यति प्रति व्यसाय: सूच्यते।
माविकोषितं तम् ॥१९॥
पथ द्वितीयोऽङ्कः।
[तत: पविशति चेटो]।
टो। पाणतमिह भट्टिदारित्राए मलबदीए,जहा- हजे!
मनोहरिए ! प्रज्न चिरादि (क) मै भाप्ररो प्रज्जो मित्ता-
वसू ; तो गदुध जागेहि किं पादौ ण बा ?" त्ति [ परिकामति।
पष्याभिमुख डा। का उण एसा तुरिदरिदं दो जेब्ब
पापच्छदि ? [निरूप्य ] कहं चटुरिमा !! (१)
[ततः प्रविशति स्तिया टो]।
धमा। [ उपसृत्य] इला चदुरिए ! कि-णिमित्तं उण
में परिहरिब एब्बं तुरिदाए गच्छोटि ? (२)
हितीया। हला मोहरिए! आत्तम्हि भट्टिदारिमाए
मल प्रबदौए-“जे चटुरिए! कुसुमाबचपरिस्ममणीसह
(ख) मे सरीरं। सरदादबणिदो बिषमं मंदाबो अधिप्रदरं
?
(१) पाशताऽस्मि मदारिकथा मलयपत्या. यथा- मनोहरिके !
पा चिरयति मे माता पार्य: मिवावसुः । तत् गत्वा नानोति किमागतो न वा?"
पति। वा पुनरेषा त्वरितत्वरितमित एकागति? कथं चतुरिया!!
(२) ला चतुरिक ! किनिमित्तं पुनमा परिब एवं त्वरितबा
गम्यते?
(३) ला मनोहरिके ! पाशमामि भन्दारिकया मलयवन्या-
चतुरिके। कुसुमागषयपरिश्रमनिःसहं मे शरीरम। भरदासपमित स मां
-
(-) पियति [किरोती कि विलम्वं गति।
(ख) कुसुमेति।-समानाम पवाये यने, यः परिचमः नि:सहम
पपई, कानमिव
[१२] नागानन्द ..-." 1. मा। बादि। ता गच्छ तुम, बाल कटनीवत्सपरिक्वि से चंदण. लटाघरए चंदमणिमिलापलं (ग) सज्जोकहि" ति। अणुचिट्ठिदं प्र मए जधा पाणत्तं । जाब गदुष भट्टिदारिपाए पिबेदेमि। (३) जा एब्बं, ता लहुं गदुपणिबेदेहि, जेण से तहिं गदाए उबममदि संदाबो। (४) रितोया। [विम्यात्मगतम] ग ईरिमो से मंदाबो जो एब्ब उबममिस्मदि। बिचित्तरमणीअं चंदगानदाघर पक्वं नोए अधिप्रटरो संदाबो हुबिस्मदि त्ति समि। [ प्रकाशम ] गच्छ तुमं, अहंबि “सज्जौकिदं मणिसिलापलं" ति गदुप भट्टिटारिपाए पिबेदेमि । (५) [इति निष्क्रान्ते । प्रवेशक: । (घ) ता सन्तापोऽधिकतर बाधते। तत् गच्छ वं बालकदलीपवपक्षि चन्दनलताहे चन्द्रमाणशिलातलं सज्जोकर" ति। पनुष्ठित मया यथाऽजप्तम । यावत गत्वा भदारिकायै निवेदयामि। (४) यद्येवं, मधु गत्वा निवेदय. येनास्यातच गताया उपशाम्यति सन्तापः। (५) नेशोऽध्या: सन्ताप: य एवमुपशमिष्यति । विविधरमणीयं चन्दन बताए प्रेक्षमाणाया पधिकतर: महापो भविष्यतीति तयामि। तक त्वम. परमपि “मज्जौकत मविशिलात नम* पति गत्वा भत्तदागि कार्य निवेदयामि । (ग) शरदिति।-पाट: शरत्कालय, पापेन गैट्रेण, अनिमः उत्पादितः वस्तुकोऽव मन्ताप: नशाजनित:, परं तु विरहाटे तथा च. घरदातप. ननित: सन्तापो यथा बाधते तथा विनितः सन्तापी मां बापते त सूपनार्थम वेति पदं प्रयुक्रम। बालपदवीति ।-बाले: नः, महमले: सरमचयः, कदसोपवैः परिचित पासते। चन्द्रमविशिलातलं पन्द्रवान्तपाषा- समित्यर्थः। प्राशनमाया मौवावप्रयतत्वात उत्तानां नायवनाधिका- লবাৰী জিলাখালী সী লাখ লাখালী সুভাষ हितीयोऽ। [१३] [सः प्रविशति मोत्याचा (क) मलयातौ चेटौ.]() मण्याती। [नियमगतम] हिम! सधा णाम तमिं जणे जं सन्नाए मंथरं मुहं काटुन दाणिं तहिं प्रत्तणा गदंति ति पहो! दे पत्तंभरितम्। (छ) [प्रयागम]। चटुरिए ! प्रादेहि मे भपबदीए पापदणं । () (८) उदय ! सपा नाम मिन् भने यत् लज्जया मन्यरं मुखं कृत्वेदानों तवात्मना गतमति बजे! ते पात्मभारतम। ने परिक! पादिश में भगवत्या पायसनम। सक्षवत्वात विशनाम नाटकामा साचणं या दर्प-"प्रवेशवोऽनुदात्तीत्या नौपायोजितः। पराजयः शेषं विकरके यथासि (0) उत्कहा कि अभिषितवस्तुमः प्राप्तो चितवाचल्यादिकारक: गाव. घोषणाविरमावस्थाविशेष:। बाया- रागे त्वविषय वेदना महतो तु या। संगोषको तु गावा तामुल्क गळां विद बंधा: । त्यभिधाने । (3) परबरानुरागवती: नायिकामायकयो: मेसनात पूर्व बो दयाविशेष: से पूरागः। तदु-"मपात दर्शनाऽपि मिय: मंदरामयोः । दशाविशेषो यो. ऽप्राप्तौ पूर्वरागः स उच्यते ।' पति। सवापि पादौ पुरुषरागे सत्यपि नायि- राग माया पितररमीयत्वानादौ वायः खिया राग: : पानतिषित:' मुक्तेः प्रथम मेव वर्षयति मलयवतो तमाख्योः पोषकमलेग। पूर्वरागे जिदा दमाः समन्ति, तत-परागस्तदा मनसः सातिमांगना । ब्याक्ति: बात् तदनु विषय यामतमोऽपि निद्रामोदरदा तनुता निखपत्वच पयात। चेतं मूछो तहमर स्युमास्तु कमेष । ति। (छ) भग प्रकार, नाम इति कुमायामन्ययम ; मतमाम इति यत् मिन्दोमियः। ("माम...। सम्भाव्य कुस्मामाकाध्यविकल्पेऽपि दृश्यते इति मेदिनी) बसिन् भने मायके गोमूतवाहने, तत्समीपे इस्राय:, लज्जा मन्बरम, वायूचमियः, दामों तम लिन जने, बामना खयं, गतमा ति यत; पहो पाया, [भामा विमति पात्मभरिः, भावसत्वमारित्व खापरवमित्यर्थः । यथा लज्जयात मन पर मपि नया पाए कसम, पना at या परित्यज्य नपानमेव मानमषि!
[३४] नागानन्द पेटो। [अात्मगतम] चंदणलदाघर पस्थिदा भणादि भत्रबदोए पापदणं । [प्रकाशम]। चंदणलदाघर भट्टि- दारिश्रा पस्थिदा (७)। (ज) नायिका। [सखज्जम इंजे ! सुइ सुमराबिदं। (झ) ता एशि, तहिं जेब्ब गच्छम्ह । (८) चटौ। एदु एदु भट्टिदारित्रा। () नायिका। [अन्यतो गति चेटौ। [ पृष्ठको दृा भोगमात्मगतम]। पहो! से सूहिपमा कहं तं ज्जे ब्ब देबीभवणं पस्थिदा !! [प्रकाशम]। भहितारिए ! णं दो चंदणलदाधरअं, ता इदो दो एहि । (१०) नायिका [सविलक्षास्मत (5) तपा कराति । तणं! (0) चन्दमलतामहं स्थिता भात भगवत्य पायतमम् । पन्दमलताग्र मतदारिका स्थिता। (८) ! मठु मारितम् । तदेखि ताव गावः । (९) एतु एत भदारिका। (१.) अहो! अस्याः शून्य हृदयत्वम! कथं तदेव देवोभव प्रस्थिता!! भीमारिके ! नन्वितचन्दनल ताटाम। तदित त एलि। अति सरलार्थः। खार्थपरा: खस योजनमितिसमये सज्जासोचादिक विपिन गायन्तीति भावः। (ज) स्थिता प्रथा प्रत्यर्थः । (क) प्रथमारे नयनमोतिका दशामुक्खा दानों मन:संयोगको हितीयो दखा लखपति (ब) विलक्ष वितिस्य, खितम ईषहार, तेग सातमाया तथा विभितम इव ईषहास्यं वचः। (“विलको विषयान्विते त्यमरः।) या कषित मिमितो नमः खोयह भावं गोपायित सितंबरोति, तथा मलयबत्यपि 'बदामी पपि म मनीविका विदिता' रति विनिता पश्चात मागीपायितुं मितमरीत् इति फखिताः।
हितीयोऽ। [१५] 20 चेटौ। रदं चंदणखदाघर, ना पबिसिष चंदमणि- सिसाले उबबिसिप समसटु भट्टिदारित्रा। (११) [उभे उपविधत: | नाधिका। [मिल पामगतम] भावं कुसुमाउह! जण तुम रूपसोहाए णिज्जिदोसि, तस्म तुए ए किंपि किटं ; मम उण प्रणबरहाए बि प्रबलेत्ति करित्र पहातो ण लज्जेसि ? (ट) ( सामान नियं मदमावस्यां नाटयको प्रकाशम ] . हंजे ! कोस उण घणपल्लबगिरहसूरकिरणं (ठ) तं एब्ब चंदण- लदाघर में प्रज्जवि मंदाबदुकवं प्रब गोदि ? (१२) (११) इ चन्दनल तार इम; सत प्रविण्य चन्द्रमशिलासले उपविश्य समाचमित भत्तदारिका। (१२) भगवन कुसुमायक्ष ! येन त्वं रूपशीभया निर्जितोऽसि, तब वया न किमपि काम; मम पुनापगहाया अप प्रबलत कत्वा मारन नजसे ! छे! किं पुघनपनिकासूर्यकिरणां तदर चन्दगल हार न मे अद्यापि सन्तापदःखमपति? (ट) कुसमयादि । -कुसुमाग एक वायुधानि पम्नापि यस्य स:, (“कुममेषु. रमन्यमति कामपाय पमरः) पञ्चावत्यात कसमान्येव तदस्त्राणि तानि तु-"परविन्द मधोक चमच्च नवमान का। नौलोत्पलच पञ्चतं पञ्चवापस सायकाः॥ ति, तत्म न्यु डौ। येन गोमूतवाहनेन.पशोभयात्राकार मौन्दर्य निर्मिती. मित गोमूतवाय त्वया किमपि न कतम ; तस्य सबलत्वात् त कुसुमायुध. लेन पौटुर्बलत्वात इति भावः । [९तेन मदनादपि गोमूतबाइनस्य अधिकरुपयत्त्वम् अधिक पौय्य वत्त्वञ्च पाते। ] पुन: किन्तु पहाधा: निषाया अपि, मम [सम्बन्धविवायां षष्ठी पराडामपि मामियय:, अमला बलशन्या रमपोच, [इति-योगे प्रचमा) अति कृत्वा पति तो:, प्रहरन प्रहार कपि, न बसे वाहन महावीर निरपराऽपि दुषले रमफोनने ९० पराकमावसरः, न असलि कताराsपि साविति भावः । (8) घनपजवंति।-घन: निव, ये निकड़ा निवारिता:, सूर्य किरा यक्षात या वा नयोताम्।
[1] नागानन्द . पेटौ। नागामि पहं एस्थ संदाबस्स. कारणं; किं उप प्रभाविपो भट्टिदारिपा । तं पड़िबजिस्मदि ति। (१३ } (ड) नायिका। [चाम गतम ] संक्खिदा विष पहं एटाए, तहबि धुच्छिमं। प्रबाशम] इंजे ! किं तं, जे ण पड़िबनि अदि ? ता कहहि दाब किं तं कारणं । (१४) टी। एसो दे हिमपट्ठिटो बरो। (१५) नायिका। [सा ससम्ममुत्याय पिवार पदानि (8) गत्वा] कहि कहिं सो? (१६) टो। [ उल्लाय सखितम ] भट्टिटारिए! सो को सो को? (१०) नायिका [मलजमुपविश्य पधोमुखो तिष्ठति । घटी। भट्टिदारिए! एम्हि बत्तुकामा-एसो दे हिपट्टिदो बरो एब्ब देईए दिमा सिबिके । पच्छबि (१३) नानाम्यहमब समापस्य कारपम; किं पुरसमाविमो मदारिका मत प्रतिपस्यति (१४) लक्षितेवाइमेनया, तथाऽपि पृच्छामि। ! कितन, यत्र प्रतिपयते? सतपय ता. किं तत्कारणम। (१५) एष ते अर्याप्ती पर। (१) कब व स (१०) भर्गदारिक ! : (१८) मदारिक ! एतदखि वक्त कामा-एष ते उदयक्तिी वर एव देण्या (3) सन्ताप पारणं गोमूतमाम ति भावः। किं पुन: किन्तु, बस. मापिणी गोमूतवादमी मे भत्तां भवितति पसन्न मन्यमानेवः । ता मदभितम् । प्रतिपयतं खौरिष्यति। (ढ) मिलिनोवि वेबः, किसानोति वा इति यही समान इसषयः ।
हितीयोऽ [२०] माधिका। क्षणं जेब्ब पविमुक्ककुसुमबाणो बिष (प) मपरापो भट्टि दारिपाए दिहो। सो दे इमम संदाबस्स कारणं, लेप एवं महाबौदन बि चंदणलदाघर ... दे. संदाबदुक्खं पषणेदि (१८)। चदुरिपाए लक्खिदम्हि । सचं इंजे। चदुरिषा क्खु तुम। किं दे प्रबरं पच्छाई पदि, ता कहिस्सं (e)। बेटो। भट्टिदारिए ! दाणिं जेब्ब कहिदं; किंबहुना पसबिदेण, पलं संभमेण। (त) मा संतप्प । चटुरिषा, तदा सोबि भट्टिदारिश्र अबेक्वंती " मुहुत्त बि (घ) अहिरमिस्मादि (द)। ता एवं वि मए शक्विदं (२०)। नायिका। [सासम] कुदो पमहाणं एत्तियो भाअधषो!! (२१) । इंजे! हु। दत्ता बने। पचादपि चरमेव विमुक्त कुसुमबार इव मारणको मदारिया स ते पसनापस कारणं, येनेतत् खभावगीतसमपि पन्दमसवार नतेससापटुःखमपनयति। (१९) चरिकमा पिताऽसि । सत्यं जे! तुरिया खह त्वम । किं ते चार चाहते, तत् कयिष्यामि । (२०) भावारिक ! इदानीमेव चितम ; किंबहुना प्रपितेग, पर्व सम्ममेक। मा सतप्रख । यश चतुरिया, तदा मोऽपि मदारिकाम अपेचमाणे न मुहमियभिरखते। तदेतदपि मया सचितम् । (११) ने ! कुतोऽस्माकमेलाबहागधेयम ! (1) पथापि वपनामरमपीययः । प्रषिमुनोति।-प्रविमुका:चिमा, कामवाल: येन ताश:, मकरध्वनः बन्द , एक नौमूतबान तिषः। (0) सभमे पायेमे मेत्यय:. उत्पाडयेति यावत। (.) पर (वियसखि) तिरिषिक: पाठीमाते। (६) मितेन मुखमभविष्यतीवः। ना-४ [३] नागानन्द टी। भट्टिदारिए! मा एवं भण। किं मधुसुपणो विष बच्छत्यलेण लच्छिं अणुब्बहंतो गिब्बुढो भोदि ? (२२) () नायिका। किं सुषणे पिचं बजिप पसं भणिर्ट जाणाटि ? महि! पदी बि मे संदाबो अहिपदा बाधेदि, जं. सो महाणुभानो बापामेत्तएण वि मए ॥ संभाविदो। सो बि पकिदपडिबत्ती प्रदक्षिणेत्ति (न) में संभाबर- स्मादि (२१) [ति गहिति। (प) चेटो। भट्टिदारिए ! मा रोद। अहबा कहं ण रोड- समदि? अहिपो से हिअपस्म संदाबो पहिश्रदरं बाधेदि। ता कि दाणों एत्य करमं? ता जाब चंदणलदायलबरसं से शिपए दाइसं (फ)। [ उत्याय बन्दनपछवं ग्रहोत्या बिपौड्य हृदये ददाति] । भहिदारिए! णं भणामि, मा रोद; प क्खु ईरिसो ( २१) मतदारिक ! मैं भए। किं मसूदन व बचावलेन बमो. महान मिलो भाति । (२५) किं सुजनः प्रियं बजयित्वा प्रयत भषित जानाति! सखि! बीपि मे सलापोऽधिकता वापत, या स महानुभावो वाचावेणापि मया नसभापितः। मोऽप्यतातिपत्तिरदक्षिणेत मां समावरिष्यति। (७) भत्तदारिक ! मा कहि। परवा कई न रोदिति अधिकी. इस्था हदया सन्मापोऽधिकतरं बाधते । बत् किमिदानोमय करिष्ये ! तत बापत पन्दमखतापलबरसमा हदये दास्ये । मतदारिक ! गनु भषामि, मा (1) पनुन न धारयन। मित: सपो; या नारायण: बीमारे सोनमति, तपा मोऽपि नाविना मी मवेदिति भावः । (1) पासप्रतिपतिः पलतमत्कारः। अदांक्षा पदारा, रेखः। (1) पनामा परनि-शोलाग उन्माइरूप दमावयं कवितम। (प) [पब माया प्रान्तियामेन चेहा धपि मान्तिलाभसम्भावनया लापर्व विचितत्वात् करिष्ये 'दाखे इत्यामनेपदम् ।
हितीयोऽम:। [s] । चंदणरसो इमेहिं पणबरदपड़तेहिं बाइबिंदूहिं उण्हौकिदो पदे हिमस्म एवं संदाबं पबणेदि। (२४) दिलीपनमाहाय पोलि] (1) माथिथा। [इसे निवारयति ] सहि! मा बोजेहि। उगहो खु एसो कालीदलमारुदो। (२५) चेटो। भट्टिटारिए! मा इमस्म दोसं कहेहि। तुम चिपचंदणपलवसमग्गसौदलं इमं गोमांसेहिं पपंचिप (भ) कप्रलोदलमारटं उणहं करेसि । (२६) माधिया। [सासम] सहि! अस्थि कोबि मम संदाबस्स उबसमोबाभो ? (२०) (म) चेटौ। भादारिए। अस्थि, नदि सो एत्य प्रा. अच्छदि। (२८) कदिति पयं खलोहपचन्दनरस एभिरमवरतपहिवां पविन्दुभिरुषोलतो ते हदयस्य एतं सन्तापमपनर्यात। (२५) सखि! मावोजय। उपखखेष बदलौदलमारत:। (२६) भर्तदारिके ! मा पस दोषं आप। वंचितचन्दनमा संसर्ग- बौवचम् इमं निवाम: प्रपा पदवीदलमारुतमणं करोषि। (२७) सखि ! पति कोऽपि पस्य सन्तापयोपशमोपायः ! (२८) मन्दारिक ! पति, यदि सोऽवागमति । (ब) एतेन व्याधिपा मा प्रकटिता। (भ) पितेति।-franात सोतस, तत्वचितत्वेन सरसस्येति थावत, चन्दनपलवल में सम्पशीतलं कदमोदरमा दीपाया, मिश्नः रणैरिति भाष: प्रपथ संबी, बनेन सा तब दोघमुपर निवास संधीधेबर्थः। (1) एतेन प्रकारातीर मादायखा दावा।
नागानन्द [11: विर्भात नायको विदूषक] | व्याकृत्येव सितासितक्षणाचा तानाश्रमे शाखिनः कुर्वन्त्या विटपावसविलसत्कष्णाजिनौघानिव । यहष्टोऽस्मि तया मुनेरपि पुरस्नेनैवमभ्याइते पुष्येषो! भवता मुधैव किमिति क्षिप्यन्त एते शरा: ॥१॥ विदूषकः। भो बपक्ष! कहिं क्षु दे दे गर्द त धौरतणं ? ( २८) (२९) मोबा! कब खलते तन औरत्वम ! “पादौ पायः खिया रागः पंस पचान दिन्ति: स्यबहारमाहीत: पादौ नायिकारागं वर्णयित्वा दानों नायबानुराग वर्गायति, न्यायेति ।-पुष्यो। कुसुमबर! [ माहमा रामचकवत्तिमो परपुरुषा बादपि कठीराम पानि पायुधानि सध्यार्य भवन जेतुं दुःखमनुभवन्ति, भवास्तु पतिकोमलैः प.. सहारेव बाणै: माइशान पोरघातकान् अपि पोरान् बनायासेन बोलतवान् अहो ! ते सामध्ये कोरलं वा. पति पुष्येषुपदश तयुक्तको ध्वनि: ) मुनेरपि, न त्वमो न्द्रिय सम्माननाई विषय ति भावः, पुर: पात:. नीति भाव:, या कानया, सिता पवदातच, (“चवदात: सितो गौरः' इत्यमरः) अमितानीलच. या ईमेवं, तसा कानया, पाबमे तान् माखिमःचान, बिटपेषु शाबासु. पक्षमता: संलग्राः. तसा विलमत: भारत: णाजिनामा कारधर्माम. पोषा: साता: येषां सविधान कार्यन्वाय सत्या [ प्रेक्षा ), व्याय पराय, मुखमिति शेषः, पबिपाम; पोति पामियययम; ("दामे जतागल भवत्युक्ति प्रभू पादपार इति मन्दरि! नाकि ये पति नात) हटो यत. तेन पराय नेम एप, एपम बम, पवारत तापित, पाटाचारपते रति भावः, मयोति श्रेष:, मयता मुधैव स्वमेव, सिमिति अपम, एते मराः चियो ? पावले पपरीण महते महानोरम:- चुनाव रति भावः। [1 बामवारपतनाचावीतुभूत नवनवापार बाक्य गतत्वात वायविमरः तदेसमोरचा-बायविपी सं माकोड़ित छत्तम ।।
हितीयोSEI [४] VvM गावः। वयस्य ! ननु सुधौर एवामि, कुत: ? नोता: किं न निशाः प्रशाधवलाः ? माघ्रातमिन्दीवरम् ! किंनोन्मौलितमालतोसुरभयः सोढ़ाः पदोषानिला: । भारः कमलाकरे मधुलिहां किं वा मया न श्रुत: ? नियाजं विधुरेष्वधौर इति मां येनाभिधत्ते भवान् ? ॥२॥ [विचिन्त्य नाभिहितं, वयात्रेय । नन्वधीर एवास्मि- स्त्रीहत्येन न सोढ़ा: क्षिप्ता: कुसुमेषवोऽप्यनङ्गेन। येनाद्यैव पुरस्तव वदामि धौर इति स कथमहम् ? ॥३॥ अथवा मृषा - . पौरतां प्रकटयति, नीता पति-शशाधवला: (प्रशाशब्देन लपण्या सत्किरको बोध्यः)। चन्द्रकिरणेळवला:. निशा: रजन्य:, किंन नौता ? नाति- बारिता ? पपि तु अतिवाहिता एवेत्यर्थः, पति का। मयति म योन्यम । इन्दो- बरं मीलोत्पलं, न पात्रातम! आपत पात्रातमेवेश्यर्थः उन्मौलिता विकसिताः, या मालस्य: मालतीबतासमानि [ माणस्था: सुमानि इति “पुष्पमूलए बहुखम' (वा.) तितलिकि स्त्रोत्वम। "पुष्ये जातोपभृतयः खलिता बोच्यः फरले. इत्यमरः) ताभि: मुरमय: सुगमाः. प्रदोषानिला: निशामुखवायवः, किंग सोढ़ा: ? अपि तु सोढ़ा एवेत्यर्थः। कमलाकी सरस, (“पद्माकरसड़ागोऽयी कासार: सरसो सः' इत्यमरः) मधुलिका धमरावां, भकार: ध्वनिविशेष:. किंबान श्रुतः अपि तु अत एवेत्यर्थः। येन भवान् मां विधुरेषु कातरेषु, अधोरेषु मध्ये प्रत्यर्थ:. [fiरे सप्तमो] बधीर पचोरतम दमय:, (सि-योगे प्रथमा):ति नियन निष्कापट स्वछन्दमित्यर्थः, अभिधपति एतावत धीरत्वेऽपि मम बचोरत्वकपनमयुक्तमिति भावः। [पय विद्यमानेवधीरतामिदानेषु चन्द्रिकोपल- निशादिषु मुखेन तदतिवारमादिमिः खस्य धोरतापतिपादनपवस्तुमा एवंविधा मस्तिथाऽस्य कातरताऽतिशय वस्तु व्यज्यते सत्यमत्युगे वस्तुनिः। एतेन धेयरूपसत्त्व नः पौरुषी गुणो व्याख्यातः । यमा दर्प- व्यवसायादचलन धेय्ये विघ्ने महत्वप' इति। अपि च जागरपापा तु! बामदशा प्रकटिता। विक्ष, “बिमति काकुबशात "अपितु नीता एम' यावर्षय व्यतया काव्यसाख पाकामिगुपोभूतव्यस्त्वं. बोध्यम् ] | माद अविकषित उत्तम ॥१॥ खस भारतामेव बटयनार, स्त्रोदय नेति। -बिया पाना, उदयं यख, [४३] नागानन्द ... JAN-NAM विदूषका [पामग] एल्बमधोरत्तणं पाड़बजतेण पाक्खि दो महांतो प्रमोण हिपप्रस्म पाबेगो, ता जाब, कहिं जेब्ब एदं भवक्खि बामि [ प्रकाशन] भो बसम्म ! कोस उण प्रज्ज तुम नहुँ जेब्ब गुरुपणं सुस्ममित्र इथ पापदो? (३०) (य) वयस्य ! स्थाने प्रश्नः, कस्य वाऽन्यस्यैतत् कथ- नौयम् ? प्रद्य खलु स्वप्रे जानामि-सेव प्रियतमा [भाज्या निर्टिमन् ] प्रव · चन्दनलताराहे चन्द्रकान्तमणिशिलायामुप- विष्टा प्रणय कुपिता किमपि मामुपालभमानेव रुदती मया सायाः। (३.) पवमधोरवं प्रतिपयमानेन राख्यानो महामनेन हदयावेगः, ततपावत वेब एनम पपधिमामि। भोपय! व पुनरव त्वं बचप गुरुजन अषित्वा पागतः ! . . स्त्रो इदये यव्य इति वा तेन बोहदयन कान्तागतमममा, येन, मयॉन कदमध्या. हायम, पान [पाहोनत्वास पोर इति ध्वनि: ) चिता:, न तु खस्यौतय पातिता: पति भावः. कुममेषोऽपि पतिकोमला: पुष्पगमा: शरा पपि, मत बच्चसारसायका पति भारः, न सोढ़ा:, स: अमोढ़पुष्पवर:. पहम पदोग, तु कदाचित इति भावः, तव मिवय. न तु रिषत: पति भावः. पुरः अपतः, त परीक्षम इति भाव:, चोरः, पर्शमति शेषः, ति वयं वदामि त्वामीपे मम धौरवप्रकटनमयुज मिति निर्गलिताः। [धोर सत्य इति योगे प्रघमा मितिः। एतेम कसारा पञ्चमोबामदशा कविता]। प्रायां उत्तम ॥ (य) पधीरत्वं प्रतिपदामानेन प्रानबता, पचौरेष सतेत्यर्थः । पाख्यातः कषितः, ["बाप" इति संस्कतानुवादस्त मामादिक एव. बमाकन स्याऽऽदेवान) पावेग: उल्कहा। पक्षिामि चिनपि विषये एमं व्यापितहरयं परीमि, यमास्य विरगमपि बियप पिणोदः पादितिभावःबच्चेव सरितमा चपाती:
हितीयोs। [.] Jov-~- टट्टा; तदिच्छामि' खमानुभूतदयतासमागमरम्ये अस्मिं: बन्दनल तारहे दिवसशेषं समतिवाहयितुम् । तदेखि गच्छावः। (र) [परिणामत: ] टो। [वणे दत्त्वा समभुमम ] भटिदारिए ! पदसहो विभ। (५१) नायिका। [समधुममात्मानं पश्य को ] हंने ! मा ईरिसं प्रापार पक्लिप कोबि मे हिअ तुलईस्मादि। (ल) ता उठेहि इमिणा रत्तासीवादबैग अंतरिदाप पखम्ह दाब को एमो ति। (१२) [ तथा करतः । विद्यकः। एवं चंदणलदाघर। एशि पबिसम्हा (..) [मायेन प्रविशत:] । नायकः। चन्दननाताग्रहमिदं सचन्द्रमणिशिलमपि प्रियं न मम । चन्द्राननया रहितं चन्द्रिकया मुखमिव निशायाः ॥ ४ ॥ चेटो। [ दृष्टा ] भट्टिटारिए ! दिट्टिा बद्दसि । सो जेब्ब देहिसमबन्नहो जणो। (.४) (३१) मतदारिक ! पदशब्द ५। (२२) ले ! मा ईशमाकार प्रेक्ष्य कोऽपि मे हदयं तयिष्यति । सतिष्ठ, पनेन ताशोकपादपेन पन्तरित प्रेचाबह नानक एष इति । (१३) चन्दनल ताराम । तद विधाय:। (३४) मतदारक ! दिया बसे। स मनुतेदयनबमोनमः । (C) प्रा. स्थाने युनाः, प्रश्नकरणं नाचितमित्यर्थः, ( स्थाने प्रयव्ययं, “युक्त साम्प्रतं स्थाने' यमरः)। प्रपये प्रेणा इतना कुपिता। लभमानेव तिरस्कु बतोय। स्वप्नेति। खप्ने अनुभूता या कयिका प्रिया, तखाः समागमेन समुपस्थिया, रम्यं मयं तबिन्। (4) तुलयिष्यति परिमास्थति, हदयस्व दुसता जातोय, [ तुवामदान तस्करीत्य पिच, भविष्यात प्रथमपुरुषेकवचनम | पन्दनवनाग्टई शून्यं पश्यमार पन्दनेति। -अन्द्रिकया ज्योत्सया, पतं
[४॥
मांगानन्द
नायिका। जुज्जदि एटं। किं उण पणपकुविदं पिषषणं
पिए करिम मंतदि। (४२)
चेटी।
भट्टिदारिए ! मा ईरिसिं संकं करेडि, पुणोबि
दाब सुणम्ह । (४१)
विदूषकः । [ आत्मगतम ] । अहिरमदि एसो एदाए कधाए,
भोदु, एदं ज्जेब्ब बट्टाम। (ष) [ प्रथामम् ] भी बधस्स ! तदा
सा तुए रुदतौ किं भणिदा ? (४४)
नायकः । वयस्य!इदमुता-
निष्यन्दत वानेन मुखचन्द्रोदयेन ते।
एतत् वाष्याम्बुना सिक्तं चन्द्रकान्तशिलातलम।।।
नायिका। [सरोषम] चदुरिए! अस्थि किं पदो बि अबरं
सोदब्बं? ता एहि, गच्छमह असदो। (४५)
(४२) युज्यते एतत् । किं पुनः प्रयकुपितं प्रियजनं हदये गावा
मन्त्रयति।
(४३) भत्तदारिक ! मा हशों डां कुरुष्व, पुनरपि तावत् रामः।
(४४) बमरमते एष एतया गया, भवत, एतामेव वयिष्यामि। भी
पथ! तदा सा त्वया रदतो भिनिता?
(४५). चतुरिक ! पति बिमतोऽप्यपरं श्रीतम्बम ? तदेखि, गच्चायोऽषत:।
(ब) पभिरम सन्तुष्थति। वर्तयिष्यामि पवरिष्ये प्रत्यर्थः, एतामेव
पघामवलम्बा बालविष्यामोति यावत।
पात्मन: प्रियां प्रति कतिमा, निष्यन्दते ति।-बापामा मेववारि,
सितम एतत् चन्द्रमानविणातलं ते तब, पने मुख पन्द्रोदयेन निष्यन्दते १५
सवतीय चन्द्रोदय बन्दबान्तभिः सौति मसिहेरिति भावः। [पाधि-
पवत्वात् निष्यन्दने त्या त्वम्। उत्प्रेचाला..
प्राषित:].
हितीयो। [४] बेटो। [इसे पहोवा भटिदारिए! एब्बं मा भण, तुम जेब्ब सिविणए दिहा. ण एदस्म पसझिं दिही बधि मदि। (४) नायिका। प मे हिप पतिपादि, ता कहाबसाणं बाब पड़िपालेमह । (४७) नायवः। वयस्य! वयस्य! जाने, तामेवास्यां शिलायामालिख्य, तया चित्रगतया पात्मानं विनोदयामोति, तदित एव गिरि. तटान्मनःशिलाशकलानि (स) प्रादाय आगच्छ । विदूषकः। जं भबं पाणबेदि। [परिक्रम्य गोत्वोपसत्य ] भो बप्रम! तुए एक्को बसो आणतो. मए उण जेब्ब सुलहपंचराणो (ह) बसपा प्राणोदेत्ति ; प्रालिहदु भबं । (४८) [उपनयति । मायकः। वयस्य! साधु कृतम्। [यहोवा शिक्षायामालिखन मरीमाधम ] सखे ! पण्य- अलिष्टविम्बशोभाधरस्य नयनोत्सवस्य शशिन एव । दयितामुखस्य सुखयति रेखाऽपि प्रथमदृष्टयम् ॥ ७ ॥ [लिति] (४६) भत्तदारिके ! एवं भा भव, त्वमेव खप्ने दृष्टा, न एतस पet हरिभिामते। (४७) न मे हदयं प्रवेति, सत् कथामा बाबत् प्रतिपालयावः । (४८) यडवान् पाज्ञापयति। भो बय! त्वया रोवर्ण पात:, पुनरिहे। सुलभपरागिणपणे पानीमा लि; पालिखत भवान् । (B)नाने विवेषयामोरयः । ता खपष्ट प्रियाम् । विगतमा चिक्तियाः । बिनोदयामि मोषयामि। मम:शिलाशकलानि मन.शिलाख्या प्रवातखखान्। (1) सुखमा: अनायासलन्या:,ये पर रागा: सीमितादयः पत्र प्रकार: बर्ग:, ते एषां सतीति सुलभपक्षरागि:। पलिटेनि-बांध सपकमा तु अपन, पूतिनां गाया, विनय [6] नागानन्द [ौक निवण्यं ] अपञ्चक्वेवि एवं पाम रु निजीपति पहो अचरित्रं !! (४८) नायकः। [समितम] वय !- प्रिया सबिरितवयं सहल्पस्थापिता पुरः। दृष्टा दृष्टा लिखाम्येनां यदि तत् कोऽव विस्था ?.॥ नायिका [सासम] चदुरिए! जाणिदं जाणिदं क्खु कहाबसाणं, ता एहि दाब मित्ताबमुं पेक्खम्ह । (५०) (४) पथक्षेऽपि एनाम लिख्यते !! पीपायथ्य म!! (५०) चतुरिक ! जातं खलु कपाऽवमान, व तामिवावमुं पेशाब। मधव . वसाय फलविशेषण, शोभा या साहश: पधर:या विधस्य, [अधिनि पिर विशेष कोयम ; तत्पनेतु-पक्लिष्टा मेघादिगिरमाहता त्य:, पिम्बस्य मणस्य, (“विमोऽस्त्री मणलं कि त्यमरः) या शोभा. तो परतोति तस] नयनयोः उन्म: चानन्द यथात तस्य नयनोमवस्य नेवान्दिन:, समागम दयितायाः प्रियायाः, मुखमा शनिबन्द्रस्येव, प्रथमदृश देवावलोपिता, पर्य रखाऽपि. पन्द्रपक्षेत-प्रथमदृष्टा कण पक्षात परं हितोयातिषी इष्टा रखा कला- माasपौत्यर्थः, मुखयति पागन्दयति। [घस्य तु रेखामावदर्शनात ईशानदीपत्ति. भंगति, तर वस्तु नः सम्पूर्णस्य प्राय पती दर्शनोपभोगेन कोहगानन्दमन्दोह: समायने सतनामीमई इतिध्वनिः। विटीपमाऽमहार: । प्रायां उत्तम।। ये पलं पहिल्याऽसीति, नेपामेलदायर्यवत् प्रतिभाति, परन्तु अन्तच्या सदग उदयपटे प्रियारूपं प्रवचवा पश्यतः शिवाइने - fafe. दामध्येम गर, प्रियेति।-यं प्रिया पुर: अपत:, सडपेन मानसपमया, जापिता बन पव समितिब समीपतिय, ततस एन पुर:सरस्पखाषितामिति भाय:, हा या यदि लिखामित सदा, पलिखने को मिय: १ विमार्यम! वायमित्यर्थः । [ मास गिरतरचिन्तिताया नायिकाया लिखने तमाम साम-पोषणविखनासपन्धन नसबन्धी केनिमयनारबा हितीयोऽ। Prel टी। सिविबादमात्मगतम)। जोबिदपिरबेक्लो बिष से उजाबो। (क) [प्रबासम भटिदारिए! णं गदा जेब्ब नहिं मोहारिपा, ता कदाबि महा मित्ताबसुध जेब्ब पापच्छदि। (५१) [: विति मियावस] मिवापसः। प्राजापितोऽसि लातेन, यथा-"वत्स मित्रा- वसो! जीमूतवाहनोऽस्माभिरिहामनभावात सुपरीक्षितोऽयं, कुतोऽस्मात् योग्यो वरः? तटस्मै वत्मा मलयवतौ प्रतिपाद्य- ताम्" इति। प्रहन्तु स्नेहपराधीनतया पन्यदेव किमपि अवस्थातरमनुभदामि (ख)। अन्यच्च- यहिद्याधरराजवंशतिलकः प्रातः सतां सम्मतो रूपणाप्रतिमः पराकमधनो विहान् विनोलो युवा । यच्चासूनपि सन्त्यजेत् करुणया सत्त्वार्थमभ्यद्यत- स्तेनासौ टटतः स्वसारमतुला तुष्टिविषाटश मे ॥४॥ (५१) गोवितामरपै माया अल्लापः। मदारिक ! ना गतव व मनोहरिका, तत् बदाऽपि मत मिवावसुरिहवागमति। (4) गोवितति ।-गोवित गोगने, नि: नास्त. पपेचा था : गोषित. निरपेक्ष: नौवनाकाहाविरहितः। समाप: पालाप:, काकुचामत्यय:, यदि ए प्रियजन प्राप्रोटि, नद्रा नोषितं त्यक्ष्यतीमिति भावः । (ख) पासवभावात निकटवर्तिवात। सपरीचित: सुष्टु विवेचित पय पारयोग्यो न बेतिमाः। प्रविपायत समप्यताम। पराधीनतया परतावमा मायती प्रधान व वा भत्तग्टई गमिष्यतीति कातरतां गत्वेनेति भावः। "बापरयते माता विपिता तम बान्धवाः कुखमिसन्ति मिटान. मित जनाः। ति परविषयलक्षामा सामेसमावखाने गोमूतवाहन सम्पूर्वयोग्यता तथा अधिवगुणवत: पोपवागिरत- तबदापि वायुपा पारा मानिसमापनया भगिनोदाने दोषमपि प्रदर्शया बदिति।- विद्याधरराजतिलक पासविमान, सतां साधना, सन्मत: समाहतः, सफा -
[..
नागानन्दे
है; अतन, प्रवा-जोमूतवाहनो गोर्खाश्रममावडे . चन्दन
बताएहे. वर्गले पति, संदेतत्
तदेतत् . चन्दनसतारा यावत्
प्रविद्याति Afata ].:.
विदूषकः। [ससकाममबल क्य ] भी बघा! पक्कादेहि मिया
कान्होबत्तेण इमं चित्तशर्ट कम. एसो क्व मिहजबराको
मिसावसूधपापटो कदाबि पेक्खि मदि । (५२)
नावः। [ो छादयति ।
मिना। [विश्य ] कुमार ! मित्रावसुः प्रणमति ।
नायक। [दृष्टा ] मित्रावसो ! स्वागतम् ? इत: स्थीयताम् ।
चेटी। भादारिए! पापदो भद्दा मित्ताबस्। (५
नायिका। हजे! पि मे। (५४)
नायकः। मितावसो! अपि. कुशलो मिहराजो विश्वावसुः
मिना। कुयलो। तातसन्देशनास्मि त्वमकाशमागतः ।
(५२) भी बयब! मचादय अनेन कदमोपवे का vिanai कापवान,
एष चल जियुपराजो मियावरिलागत दाsपि प्रेषिष्यते ।
(५३) मडारिक ! भागतो भत्ता मिवावसः ।
(५४) ! पि मे।
पतिमा पतुरूषः, पराकमान: महावीर प.. पिता पांडत:, पिनोत:
विनयसम्प:. ययाति यत, तथा बरण्या अनुकम्प्रया, सत्वा पालिराम,
अभ्युद्यत: पदयात्रा पर. असून प्रापानपि. सत्यजेत् ई नुवादिति . बा. ते
सहवित हेतुमा, श्रीगौमूतवाहनाय, असा निरूपमा, हा भगिनों;
बहती म मम, तुधि: :. विषादय, मतोति शेषः । प्रतिस्पा सिन् भगिनी.
शानान, समापि पोवनाय खगोवनदानावय समिमा म्याक्तिरिति
विकार पनि HEI [ भगिगोदाने दधि-विषादयोगपत समवाहापासी
HTURTH, जानिsinा जोक मरसायनया विवाद प्रति मा
सामान गिरोभावहार; इति ] ! माईकविकोकि उत्तम
हितीयोs fuel दाब, ! ? भाय। विमाह तत्रभवान् । (ग) नायिका सुशि तादेख कुसलं संदिई त्ति। (५) fwar [सासम (घ) दिमाह-"तात! मलयवती नाम कन्या जीवितमिवाय सर्वस्यैव सिराजा; वयन, सा मया तुभ्यं प्रतिपाद्यते, प्रतिरताम इति। चटो। [वि.] भहिदारिए ! किंण कुष्पसि दाणों ? (21) नायिका। [मति समवयोमुखो बता]। इंजे! माइस, किं विसमरिट दे एदस्म असहिषप्रतणं ? (५७) नायकः। [पाय ] व्यय साटे पतिताः सः। विदूषकः। पिपवायं ] भी! जाणामि, ण तं वजिम है अमेहि चित्तं पहिरमदि जधा, संधा' किंबि भणिप बिसज्जीअदु एसो। (५८) (क) नायिका। [सरोषमागतम ] दास! को बा बा एटं ॥ जाणादि। (५८) । . (५५) बोयामितात. काम मलं मन्दिष्टमिति । (५६) मदारिक ! किं न कुष्य सोदागौम ? (५०) ने ! मा स, किं विस्मृतं ते एतस्यादयत्वम ! (५८) भोः ! नामामि, नसा बनविला ते पन तिमभिरमते यथा, बस बत किमपि भाषित्वा बिसयतामक। (५९) ! पा एमजामाता म) बान् पृमणीयः, ("fay. भवान् पूज्यस्तथैवाबमकानपि. (च) विवाहान बनायाः पतिरागमनमानितविरासपाया पापा () मलयातीना नभिसतवति। एष निवाब!
[1] नागानन्द माया:। नंच्छेत् भवतिः सह माध्यमोहभं सम्बन्धम् ? किन्तु न शक्यते चित्तमन्यत: प्रवत्तमन्यतः प्रवर्तयितुं ततो नाहमेनां प्रतिग्रहीतुमुसहै। (च) नायिका [ मृच्छ। नाटयति । टो। ममम मदु समस्मसटु भट्टिदारिपा। (१०) विदूषकः। भो ! पराधोणी क्व एसो, किं एदिपा पड़ा भत्यिदेण ? () ता गुरुपणं से गदु पन्भटेहि। (११) मिबा। [चागतम] साधक्तम् ; नायं गुरुजनमतिकामति, एष गुरुरप्यस्पिनेव गौय्याश्रमे प्रतिवमति, तर यावहत्वा पत्र पित्रा मलयवती ग्राहयामि । (ज) [समामिति मिal। एवं निवेदितात्मनोऽस्मान् प्रत्याचचाण: (झ) कुमार एव बहुतरं जानाति । माधिका (१०) समाचसित समावसितु मदारिया। (1) भोः ! पराधीनः खलु १५:, किमनाम्यतिम: तन मुरुममममा गया पथेय। (-) याव्यं प्रशंसनीयम। ईद सम्बन्ध वैवाहिनिवः । अन्यत: पलिन् विषये, पात तिन पचत: ततोsपि पवाखान् विषये, बताया निवेय. शक्यते । नउत्मनसास्तिोsfer (6) पति मास्तिन, पवं प्रावितोऽपि गुरूपचनमारक विमपिक प्रक्ष्यतीति मावः । (ज) पतिकामति सत्यतीत्यधः । पिवा मखमता पाध्यामि, एमिति प्रयोग पिवेति पहल पुनः प्रयोज्य परिचममा धर्मलम]। (झ) निवेदित: विज्ञापितः, पात्मा खावं यजाम, पलान् प्रत्यायचा निराकुन, पिवानी माग प्रायः 11.
रितीयोडा
नायिका। सिरोपं विen] कई पञ्चाक्खाणलह (अ)
मित्ताबसू पुगो वि मंतेदि !!१२)
मिमावसः। [धित
नाशिवा। [साममामा पलको पात्मगतम] किं मम एदिणा
दोहग्गकलंकमइलेण प्रचंतदुक्खभारणा पन्जाब सरीरेण
धारिदेव ! ता वध ओब्ब पमोप्रपादबे इमाए पदिमुत्तनदाए
डब्बंधिप्र पत्ताणं बाबादामं. (ट) ता एदं एब्बं दाव ।
[प्रसाशं विवाहितेन ] ! पेक्ख दाब मित्ताबसू गदो ग बेत्ति,
नेण अहं बि दो गमिमं । (40)
पेटो। [कतिपत पदानि गत्वा पवलोक्य पात्मगतम]। प्रसारिम
से हिमपेक्वामि, ता गा गमिम्मं । अध उजेब्ब प्रोबारिदा
बेक्वामि. किं एसा पड़िबजटि त्ति । (४) (3)
-
(६२) प प्रचाख्यानलघुमिवावमः पुनरपि मन्त्र यति !!
(६३) किं मम तेल दौभाग्य क बरमलिनेन पन्तदुःखभागिना पापि
गोरे पारिन ! तदिहै। मोकपाटपे अनशा अतिमुक्त सतया पहश पामान
व्यापादयिष्यामि, सदिदमे तावत् । अं! प्रेरखताब मिनावसुतो न वेति, येग
बामपितो गमिष्यामि ।
(६४) पन्यासमा हदयं प्रचे, तर गमिष्यामि । इहैवावरताचे,
हिमेषा प्रतिपद्यतेति।
तेना
(अ) प्रत्येति।-प्रत्यारखाने निराकरणेन. नघः मः अपमानित इन्।
(८) दौमाग्यति ।-दौभाग्यं दुरदृष्ट त्वम प्रिययाख्यामपनिदि
मलिन
पतिमुनाखतया मावोबतबा,
("तिमन: पुण्डक: बार वासन्तो माषपोलता यमल)। व्यापादयिष्यानि
नायिष्यामि।
(3) पदिय दृश्यते इस पत्याह विकृतिं गतमित्ययः, गोविनिरपेक्षा
मिति यावा किप्रविषयते किंवोन्य।
tu] १ नागानन्द -- माय ientsो पागोवा सान मप्रवदिगोरिए! तुए इध ण किदो पसादी, (ड) ता जम्नंतर जधा ईरिसी दुक्खभारणी होमि, तथा कमि। “(२५) Prafभाय र पासमर्पयति । (6) पेटौ। [ हा सम्ममुपसाब ] पलित्तापदु पलितापंदु पनों, इसा भट्टिदारिया उब्बंधिध अत्ताण बाबादेदि। (i) नायकः। [समम ममुपसत्य ] कासौ ? कामौ ? केटो । प्रसोप्रपाटबे। (१०) नायकः । [समवञ्चोक्य ] जोक्य ] सैवेद्यमममनोरणभूमिः !! (0) गायिका रोवावापासमाधिपति]:- न खलु न खलु मुग्धे ! साहसं कार्यमोहक व्यपनय करमतं पनवामं लतायाः। कुसुममपि विचेतं यो न मन्ये समर्थः कलयति स कथं ते पाशमहन्धनाय ? ॥ १०॥ (a) भगति गौरिके ! त्वया न कृत: प्रसादः, तत् जन्मान्तरे बा देशो दुःखभागिनो भवेयं, तथा कुरुख । (46) परिवायता परिवायतामाय:, एषा भनदारिका सय पामा व्यापादयति। 4 . (६७) यमभीकपादपे। -- एपस्मिन मान । प्रसाद पनुयाः। , (८) एतंगाबावरमदशा सूचत-"सच्छिदई तुत्वान्मरणं व पश्यते । सातप्रायन्तु तत वाच्य ताका तया* ति पबहारशाखीयोः । (प.) पादिता-पक्षाकं मनोरयर वान्छाया:; भूमिः खान, विषस व्ययः। पदोन मुनादेशः, एकतने एक तसविधानात् । पमह एकवेऽपि विशेषत्वात बहुवचनम]। नेति। -मुग्धे .हे सन्दहि । (“सन्धस्तु मुकरे मुद्दे पति मेदिनो) ईरा साहसम परिमृष्यवारिक, खा.ख. [ सश्रमे सिनि: ] ने, कार्य प्राम, रितीयोSE: [1] नायिका। [HINER) इंजे! को उण पसो? [निष्पा शीर्ष समातेमु भिवति ] , मुंच मुंच पग्महत्थं, को तुम पिवार, मरणे वि किं तमं ने ब्ब अमपीओ ? (1८) (न) गायकः।- कण्ठे हारलतायोग्ये येन पाशस्त्वयाऽपितः। रहौतः सापराधोऽयं कथं ते मुच्यते करः ? ॥ ११॥ विदूषकः। भोदु, कि इमा से इमस्म मरणाबबसाधम्म (2) कार? (८)। -, (66) ! कः पुनरेष: मुमुखापासं, स्व निवारक्तिम । मरोपिक खमेवाम्यनीयः । (६९) भवतु किं पुनरव्या पम्य मरव्यममायब कारण? . बयांत शेषः। एतं पल्लवाभं किसलयानभ, कर बताया: सहवाशरूपाया: समामा सच:, व्यपनय अपसारय । त यः, सः इति शंषः, कुसुममपि रितुं न ममय रवि मन्ये, ते करः, कथम सन्धनाय पायं कामयति ? ग्वाति? [धातूनामनेकार्थत्वात कालतिरस पाणाय:। “कति: कामधेनुः स्थापक्षते पापायां पपि। कुमुमचयनासमयत्वसम्भावनया उत्प्रचाऽनहार:, तपा यामम' रत्युपमा, सदन यो: सृष्टिः] । माखिनी. ति-"-.न.म-य-ययतेयं मालिनी भोगिलोक: पति लक्षणात १.॥ (a) अभ्यर्थनीयः ? प्रार्थनीयः ? प्राणायामकानोऽपि किं भवन्म पाखनीयन मेवयाशयः। [एन नोक्ने एक बम बम्पयनीय बासीर, पाई मिये, सदा किं स्वदभ्यर्थनया? परार्थों ध्वन्यते । .. कण्ठे पति ।-बया येनबो हारलताय ग्ये मुनाहारोक्ति, गठे पाथः पति:, सापराम: कृतदोषः, कण्ठे पायदानादिति भावः. पत एव ग्रोत: कृतः, मयेति शेषः. तेव, पर कर: समुच्यते ? त्यज्यते.? पाम अवश्यमेव ते पाणिोड बरिष्यामि, पपराधिनी दखावादिति भावः। [अब पानिपौवन- शब्दपांगतत्वात. मायवतोसमीपे गोमूतवाहनस्य विवाह बीकारोक्तियते। बधियानाभिनिवेश पर पायापापं.दोष वाक्या बसपामवलम्बा प्रकाशित विवाधिकाला]।११. (1) मरपव्यवसायम मरयोगमा .
[val नागानन्द www.www, बेटी। गां एसो जेब्ब दे विषबप्रमो। (..) माया कथम् !! महमवाया मरणकारणम् !! खल्ववगच्छामि। विदूषकः। भोटि ! कई विष (०१) [खाकूतम ) जामा पिषबपस्मे दे काबि हिप- बना सिलापले आलिहिदा, ताए पक्व बादिणा एंदेश पड़िबादअंतबि मित्ताबसुणो णाई पड़िच्छिदे त्ति जाद. पिब्बेदार इमाए एब्बं ब्बबसिदं। (०२) (ट) नायकः। [मार्षमागतम ) कथम !! यमेवासी विश्वावसो- दहिता मनयवतो!! अथवा रत्नाकराहते कुतचन्द्रले खाया: प्रसूतिः । कथं वचितोऽस्मि अनया !! (ध ) . (..) अन्वेष त पिव: । (१) भात! सामव? मा यियस्यंमतेाऽपि पवमा शिलाले पाखिखिता, सा: पक्षपानिमा रन मातपादयतोऽपि मिवारमोना हाल भातदिया या प्रया व्यभितम। (द) मिययययेग कौमूतवाहनेने यायवाभाया:, पचपाविना परतेन। एतेन भौमूलबानेन । ( पादयतोऽपि दीपि, मलयबती. मिति शेष:, मिवावसी: मलयवतों प्रतिपादयतमपि मिवासुम मान्य समय:। नादर हो गई मलयवतोय. न तोटा नाकाजिना, न प्रतिट को त्वयः। प्रतिोि. एवं मनसाये राधः । नात: निदो राग्य या सया। व्यमित हातमा (0) प्रसूति: सत्यनि:, कुत: ! कमावि सभपतीत्यर्थः । यथा चन्द्रकलारूपन उत्कृष्टं पातु केवलं बाकरादेव जायते, तथा या पपि परमपलाया बलयवाण: उत्पत्ति: विधावसोवेशे एव समिता इति भावः। [ वापरात पन्द्रले विश्वासोरियमुम्पनेति विम्पतिविम्वभावमस्यायनात नियंगामा - विशावमीम अथवा तीष कणे व्यज्यते प्रबहार मस्तपमिः)। बस्ति पारिता, निरामीणा ।
रितीयोऽ
[1]
न्दूिषक। भोदि ! गई एब्ब. ता प्रणबरसी दासी विष.
बपस्मो। प्रहबा जई मम गा पत्तिपादि, तदा सब्जेम्ब
सिला प्रलं गदुम पेक्खदु भोदौ। (१)
नायि।। [म बनधनाय पधनी समान ।
नायकः। [ सविता] न तावमुच्चामि यावन्मम हृदयवहामां
शिखायामालेख्यगतां (न) न पश्यसि ।
[परिकामति
विषयः। [बदलीपकमपनीय ] भोदि ! पेक्व पेक्व एवं से
हिपप्रबल्ब जणं। (०४)
नायिका। [ निप्प अपपाय सस्मितम ] चटुरिए! प्रई विध
प्रालिहिदा। (७५)
टो। [farai नाविकास नियं] भट्टिदारिए! किं
भणासि पई बिप्रालिछिदे ति? ईरिसं मोसारिच्छ, जण
- जागोप्रदि, किं दाब ध जेब्ब सिलापले भहिदारिपाए
पडिबिंबं संकंत, उद तुम प्रालिडिटे ति। (१) (प)
!
(.३) भवति! बोवं, सदमपराज दानों प्रियवयस्यः । अपमादिमन
मप्रति तदा खयमेव शिवातलं गत्वा च भवती।
(0) वांत ! पब प्रेक्षख समय दयामं जनम् ।
(०५) पतुरिक ! पामिनालिखिता।
(०६) मतदारिक ! किं भय ? पामिमाबिखता: ति। ईड
मोमाइश्य. येन ज्ञायते. किं तामदिहै। शिखातले भनदारिमाया: प्रतिविम्
बासम. उस मालिखति।
(ग) पारी ख्यमा गिनिजाम।
(4) डसम एवम्भतं, मौलाहा बा तुल्यप्पत्यम। येन सौपाहण्येन।
प्रतिनितिगावामसमान अतिषितम, विमि मिनिषियम
समान मे.सा.देशविर
[rey नागानन्द ~~uru" 0rn.ANA.... . नायिका। [vिe] इंजे!. दुबौकिदाहि मिणा मं चित्तगदं दंसलेगा। (०.) (फ) विदूषः। णिज्बुत्तो दापी दे गंधब्बो विषाहो। (ब) सा मुंच दाब से पाहत्यं । एषा क्खु काबि तुरिदतुरिदा वध जेब पापदि । (७८) गायकः। [मुत कितीया चेटो। [विण्य सार्षम] भहिदारिए ! दिपा बसि। प्रड़िच्छिदा क्षु तुम भट्टिणो जीमूदबाहणसम गुरूहिं । (२८) विदूषकः। [गृथन् ] हो हो भो! संपुरमा मोरहा पित्र सपास। पहबा बहिण हि, भोटोए मलपबदौए। अहवा प एदाणं, [ भोगममभिनयन् ] मम जेब्ब एकसम बम्हणा । (८०) चेटौ। [भाविकामुहिश्य ) प्राणतमिह शुभराजमित्ताबसुणा, नहा- पन जेब्ब मसपबदौए विधाहो, ता लई त गहिप पापा ति। ता एडि, गच्छम्ह । (८१) (..) से! दुनोताऽसि बनेन मा विगत वर्षयता। (०८) मित दानों गायों विवाः । तन्दुच्च ताबदखा पातम्। रवा समापि त्वरितत्वरित गति। (e) भन्दारिक! दिल्या पसे। प्रोटा वा त्वं मर्नु नूनवाइनमा गुरुभिः। (८०) को भीः ! सम्पूर्ण मनोरमा: प्रियवयसस। अवमान हिनहि, मयमा मलयाला पथकान एतयो: ममैव एक ब्राह्मण (१) पानाsfe युपरानमिवापसुना, बा-"पर मलबा विवार ताgat एडोबा बागति। डि. गहामः। (फ) पमेन नायक मेत्यर्थः । दुर्जनोजsfe साधूताsfe, साधुत्वं मे अमेवामित्वर्थ: परिमोद पवारामितमामा नि त्यापामा विवोदास, पहन्तु ममा निविय संजय मममयम् पयतति भावः । (4) निन: सनातः। गाबविपरराजराममनिया, द्वितीयो। {se) .MMV. m जिदूषकः।' गदा क्षु तुम हासौर धोए! एदं. गेपहिष, अप्रोग किं ९ध जेब्ब अस्थि दबं? (२) (भ) दो। हटास ! मा तुबर तुबर। सुमहार्ण बि पावण (म) प्रापदं दोब्ब। (७), नाधिका। [शानुरागं समजत नायकं पश्यन्ती सपरिणारा निकान्ता] । बैंतालिका (य) [नेपथ्ये पठति]- वृध्या पिष्टातकण द्युतिमिह मलये मेरुतुल्यां दधानः सद्यःसिन्दूग्धून्नौकदिवमसमारम्भसन्ध्याऽऽतपश्चौः । उहोतेरङ्ग नानामरुणमणिरणपुराऽऽरावहृये. महाहनानवेलां कथयति भवत: मिहये मिहलोकः ॥१स (२) गता खा त्वं दास्या: पुलि! इमां यहोवा, वययन किमि अवधातव्यम? (८३) ताश! मात्वरख त्वाख। यमाकमपि सपनामागसमेव । "स्याऽबीपसंयोगः बन्यायाय गावस तु विशेयी मैथुन: बामपति मनुयात् । (भ) हाखा: पु!ि ति तिरस्कारबाक्यम, [प समासेऽपि पा अनुकपवित्र पाषष्ठीविभो; पाचिकलुग्वधानान]। गला कमीत्यर्थ:. इयमपि तिरस्कान। [वमानसामीप्य भूतपदभार: मां रखा त्वन्तु गासीति निर्गलितायः; यदि नीमूतवाहनपतित, तदा वमन्तरण कपमा विवाद भवेत? विवाहस्य उमनियापारमादिति सामः । (म) सपनसानादिनिद्रव्यमिति धावन. [ घटादित्वात इस] (य) वैशाखिक: [विविधताल: मलगौलादिशब्दः, तेग बहरतिरम उक्] स्यादिभिः पोषार: पुरुषविशेषः । येति। अस्मिन्, मलये प्रति, पिटात-[पिटम चमति गति इति 'बर्मणाम् (३.२१ पा. ) इति पण प्रत्ययः, तत: खा कर पटवासासा, अखसमधिकारकासुगमपूर्णविशेष :, (fern पटवारक:* यमरः) या वर्षय, प्रपुरसमा विकीरणेन पति भाम:. मेरुतुल्या समेकमहलों, युतिं दधानः
fa.]]
नागानन्द
10.-'-....-
wn
N
खितेन?
foदूपमः। [पापर्य] भो बस्स! दिपा बापट
पहबण। (८४)
मायकः। 1] योवं किमिदानीमिर
पागच्छ, तातं नमस्कृत्य सानभूमिमेव गच्छावः ।
[विनिक्रान्ता:
रति दितीयोऽर
(४) भोपय! दिया पागतं वपनकम ।
धारयन, मछः साम्प्रतं. सिन्दूमधामभि: मिन्टूर: ला सिमा पाने-
पीलियान. सध्याssna सायंकालिकास्यकिरा. श्रीयन तयाभूत मिलोस:
कारनामा नारीणाम. पक्षणा: रस, मथयो येषु ताहमाना, at ध्वनता. गपुरात
मोराणाम, भारावे ममत्कार, हो: मनोरः, गोत: : गावापामेल
गौत:, (पन-मध्यममामागो पामो गायन्ति मानवाः। न तु गावारनामा
सम्यो देशोनिभिः। इति मोतशास्वनियमान) भवत: तक, नौमूतवाहमति
भाष:, किराये परिणय सम्पादनाय, उहाासानवेश मानस मयं. कण्यति
सूचति। [श्रम पिटाकाणे मेकसपमानिधारण तथा सिन्दापूर्ण
सायंकालिबसूर्यावरणशोभासम्पादन - असम्भव त्वेऽपि तमहशोभाधारमा
पर्थव कानात निदर्शनासकार, पिटाता चला सिन्दूरनिक्षेप
अनिसाय व्यज्य , बासमतुलनिः]। नवरा उत्तम ॥१९॥
अथ तृतीयोऽक्षः। [ततः प्रविशति मत्तो विधिविहरवेशापाती पिट सम्बाणेपितमुरामाणटय (.)। बिटः।- णिचं जो पिबा सुरं जस्म पित्रसंगम जो कुणा । अध दे दो प्रबि देना बलदेषो कामदेप्रो प॥१॥ [ घूर्णन]। सफलं क्ख मे सेहरप्रम (ख) जौबिदं- (१) नित्यं यः पिर्वात सरानम्य प्रियस मन्च य: करोति । अथ तोहापि टेबल: बामदेवय। सफल खलु में शेखर कस जीवितम- भापः। (क) मत्त: मदीन्यच:, मद्यपानिनेति विचिता- नामावरक्षित, कौतूहलक त्यर्थः, विला: व्याकुल: विधे:, महा- बंगात तस्तत: विचित यावत, वेश: परिकदो यश लाभ:। करस: राम- पावपालिः, (चषकोऽस्त्री पानपावत्यमरः)। विट: "सभीगोगसम्पन बिटस्त धूत: कलेक्टशनः। वैधोपचार कुलो बाग्मो मधुरोड बहुमती गोधाम ।' इत्यु कणक्षण: पद्वारसाय: पाविशेषः। स्कन्धेति ।-स्कन्धे पापित निहितं, मरामाई मद्यापारी येन तादृशः । चेट: नायक अपम: घारसायविशेष:, नटुक्तं दर-"सारेउ माया पिट-चट बिटूर काद्याः स्युः । भला नर्मम निपुचा: कुपितबधूमानभवना: शृद्धाः । ति, तथा प्रचारपेटा पक्षमा: परिकीर्तिता. नित्यमिति। -य: नित्यं सर पिति, पायव ननस रियममं प्रियजमेन मिल करीति, तौबादः कामदतिको पपि हौ एव, देवी देवपदवाची रस:. बखदेवस सरापिषत्वात कामदेवख मियाममारित्वाच इति भावः नाम्बामपन्ये पतितुका माय:। (8) शेखरका दाया।
[१२] मागानन्दे बच्छत्यामह दरमा शैलुप्य नबासिया मुड़े मारा। सीसम्मि असेहरोणिचं बन चेड़िया जस्म ॥२॥ [ प्रसूख चन् । परे! को मं चालेदि! [ सर्षम] अबस्सं पोमालियाम परिहमदि। (१) (म) पेटः। भट्टक! अदाब सा पनबि इह पापच्छदि । (२) विटः। [ सगेषम ] पढ़मपहरे जेब्ब मलप्रबदीए विवाह- मंगलं णिबत्तं, ता कोस सा टागों पभाटे बि गा पापच्छदि ? [विचिन्त्य मार्षम] अहबा बिपाहमहोमबे सब्बोज्जेब्ब पिपणा- दणीजसलाहो मिना-बिज्जाहरन्नोत्री कुसुमारुज्जाणे पापाणअसोक्खं अविस्मदि त्ति (घ) तमि, तहिं जेब्ब बक्षस्थले दक्षिा गोलीपलासिता मुखे मांदरा। पौष शंखको निमय टिकारा परे! की चालत? पश्य नवमालिका मा परिहमति। (१) मनः! न च ताबत सा पदापि मागच्छति । (३) बमरे एक विवाह महलं निबत्त, तत् कथं सा इदानों मातेऽपि नागछति वा विवाहमामवे एक प्रिथिनी. जनसमाप: पिड विद्याधरलोकः समायगंधान आपावसौख्यमनुभविष्यतीति मखयथा सफलत्वे हेतुमाह, वक्षाप्यन सि-पचायले दयिता प्रिया, मुखे नौलोत्पल. पासिता मौलापलसुरभिा, मदिरा, यस नित्यं चरिब सक्रिकी दासीव, नितीत श्रेष:, शेखरका मौष शनि, मामिनि शेष:, सितोति भावः। स. बोकेय: खरको छ: सुखो तिमिगांगतार्थ: ।। (ग) प्रखपद पदसनमभिनयन्। वासयति यति। परिकसणि परिक्षारोति। (1) मि सम्ममा पियनि-प्रियेप पबिगोगनेन, सनायः सहितः। पापानास मुरापापनि मुखमित्यर्थः ।
हतीयोs
पोमालिया में प्रबेक्षमाणा चिट्ठदि ; ता ताई जेब्ब गमिस ।
कौरिसो गोमालिपाए बिणा सेहरमो?(३) (ङ)
[स्वविक्रमितमोहत].
चेटः। एदु एदु भट्टके। एवं कुसुमारजाणं,
पबिसदु भट्टके । (४)। [उभौ प्रवेशं नाटयत: ] ।
[नत प्रविशति स्कन्धन्य सवस्व युगको स्टूिषक: ] |
विदूषकः। संपुस्पा मोरहा पिशवप्रसस्म । सुदं क्यु
मए बि पिबप्रस्मो कुसुमारज्जाणं गमिस्मटि त्ति. ता
जाब नहिं जेब्ब गमिमं । [ परिक्रम्यावलोक्य च ) इदं कुसुमा-
अरज्जाणं, जाब पबिशामि इदं। [ प्रविश्य धमाबाधा नाटयम् ] अरे!
कोम उण दुट्टमहुअरा मं जेब्ब अभिभवंति ! ( पात्मानमानाय ]
भोटु जाणिादं, जं तं मल प्रबदौबंधुणेण जामाउअस्म
बप्रस्मो त्ति कटु सबहुमाणं बसकेहिं (च) बिचित्तिदोम्हि ।
तयामि, नवमालिका माम पपेचमा तिति तय गमिष्यामि।
कोहमी नवमालिकया विना शेखरकः?
(४) रतु पत भी। एतत समाकरोद्या. सत प्रविशतु मता।
(५) सम्पूर्ण मनोरया: प्रियवयमस्य । श्रुतं खल मयाsपि प्रियाय:
कुसुमाकरोद्यामं गमिष्यतीति. सात यावत् तवैव गमिष्यामि। रई कसुमाबरो-
बान, यावत प्रविशामोदम। परे ! वर्थ पुग?ष्टमधुकरा मामे अभिमन्ति!
भगतुं ज्ञातं, यत तन्मख यवतोवन्ध अनेन नामातु यस्य रति कृत्वा सामान
(ङ) नमालिका रति काशित या नाम, शेखरवस्तु बिटस। तरा
विना शेखरकस्य का भोभा! पति वाकुः। पचासर-नवमाविका पुषविशेषः,
शेखरः पा. मुकटविषी।
(1) पोति निश्ये। अभिभवन्ति तिर स्कुन्नि। पयमा समानरबखा,
सखा इति वाया। वर्ष कामादिरशनद्रव्यैः ।
[at] नागानन्द संताण कुसुमसेहर घमम मोसे पिण। सो क्वु एसो पञ्चायगे प्रात्योभूदो। किं दापि एत्य करारमं? पहवा एटेष जेब्ब मल प्रबटोसपासादो बडेग रत्तंसुअजुपलेण इथि प्रबेसं विहिप उत्तरोपकिटावगुंठणो गमिझ, (छ) पेक्वामि दाब कि दाब किं दासीए पुत्ता महुअरा करासंति। (1) [तथा बगे। विट । [ निप्प सम] परे चेड़ा! [पल्या निलिमासम] एसा कखु गोमालिया आपदा। मं पेक्विप्र चिरस्म पाप्रदो त्ति कुबिदा भबठणं कटुभ प्रसटो गच्छदि ; ता कंठे गेहि पसादेमि । (.) [सासोपसयाकडे होत्या मुले ताम्बूलं दातुमिचलि. पष: वर्षकमवितोऽखि। सन्तानकुसुमशेखरवस मम शोष पिनाम। पवादः पन मतः। विमिदानोमन बरिष्यामि? पा तेनैव मौसकामासमेग ताशकमलेग खौवेश विधाय उत्तरीयकृतागुष्ठनो गमिष्यामि, प्रेक्षे ताकिंदासा: a मधुसराबरिष्यन्ति। (८) पर चैट! एषा नामाखिला मा प्रेय पियामत रतिपिता पबगुल कलावती गति, वाकर रोत्सा . असाध्यान्यनामा (क) सन्तान देवतविशेषच. ("पते देवरको मन्दार पारिजातकः। समान: सल्यामसि हरिषदमम । समाः) इसमेन ब शेखरक विरोमास्थम। बो मसके। पिनाम पायाम. [ अपिपांन नातीनिहा. मावयः। पपेरकारबक्ता पमभूत: पनिटपेपरिषतः। रक्षति।- र बोहित, ये एक सूचनाने तयोः युगलं तेन। उत्तरोता-सरोये प्रापरणपोष, सम पवगुलम मुखाशैनामावर नादमः।
हतीयोऽनः। [i] ..... ............. [ मवगन्ध सूपयन मालिका ग्रहोत्या परामुख: fanा] कई एकाणं महुपराणं सप्रासादो परिबभट्टो दाणिं पसम्म दुहमहुपरस्म ( ज ) मुहे पडिटोम्हि । (.) विटः। कहं कोबेण परमहीमुदा ? (पणाम कुर्वन् विषयमा परमात्मनः शिक्षित वा] पसौद गोमालिए! पसौद। (८) [सत: विशति टो]। चेटौ। पाणत्तम्हि भट्टिवारिधाए- जे णोमालिए! कुसुमाग्रजाणं गटु उज्जा गपालि पलबिश्र भणाहि- 'अज्ज मबिसेसं तमालबोहि सज्जोकरहि । मलबदीसहिदेण जामाउण तत्स्थ गंतब्ब' ति। प्राणत्ता मए पनबित्रा, ता जाब रोबिरहबांडदुक्कडं पियवस्मा सेहरअं असे सामि। [दृष्टा ) मो सेहरो। [मोपम] कई !! अमं कवि इथिभं पसादेदि !! तारह हिदा जेब्ब जाणामि का एसेत्ति (2)(भा)। (0) कणकेषां मधुकरा सकाशात परिबष्ट पक्षानोमन्यस दुष्टमधु- कर मुखे पतितोऽथि। (८) कथं कांपेन परामुखौभूता! प्रसौद नवमालिक ! सौट। (९) पानाsir भाषिया-" नवमालिक ! क्रसमाकान गत्या उगमापालिका पशि भ.-'पा सविशेषं तमालवीषिका सनौकुछ। मत्यवतीमातेन नामाचा तय गन्तव्यम' fa'। पाजता मया पविया, तत् पावत रजनीविरतिस्करहं प्रियवयस्वं शेखरकमन्विष्यामि । एष शेख. बाम:! पन्यां कामपिस्वियं प्रसादयति !! दिल कि नानामि ति। ...(-) एवेषां मुख्यानां, मधुकररावां सत्य मधुसराणामित्यर्थ:. एकेषाम् बधाम, एकविषामामित्वर्षों ना, ( "एके मुख्यायिकेवला: यमरः)। पचा पविषय, मधुकर मधु महापरे यसब, सततरानाम: महाप्रमनति यावत् । (क) उखानपाधिशाम उपयरचितामा विशेषेचा माथा नया
[]
नागानन्द
पिटः। [सम]
हरि-हर-पिदामहा बिगब्बिदो जो ण जाणमिटुं।
मो सेहरमो चलणेसु तुम गोमातिए ! पड़ा ॥३॥ (१०)
न्दूिषकः। दामोए पुत्ता! मञ्चबाल पा! कुदो एस्थ
जोमानिया? (११)
चेटो। [मिप्य समितम ) कधं!! मंत्तिकरित्र मदपरबसेण
सेहरएण अज्ज प्रत्तेत्रो पसादौदि !! ता जाब प्रलोचं को
कारिष दुबेबि पदे परिहसिस्मं । ( १२) (ब)
(१.)
हरिहर पितामहामामवि गवती धोन जानातिनुम् ।
स शेख बकाणेषु वनबमालिने ! पतति॥
(११) दास्या: पुव ! मनवालक! कुतोऽव नवमा का?
• (१२) कथम!! मामिति कत्या मदपरवशेन शम्बरकैच पायं पावेयः
सादात !! तर यावा अलोकं कायं कवा हायप्यतो परिमिष्यामि।
मविशेष मातिशयनियर्थः. तमाम्बोधिवा मानसरुवेष्टिनरशेिष तमालतक.
श्रेजोमयति वन्म विशेष वा. ( “वीको पकी टाच रूपान्तरणमनो:- पति
मेदिनी)। नामाग गोमूतवाहनेन। मनोति। - नसावां राबो, पिरहे।
मक्षिकेटन, बडिता उत्कगढ़। तम ।
मान भेदी दाम नपचे सातरम। जाय पतिः कुप्यांत
षडपायानिति कमान" ति दर्पपासा“पादयोः पत मांस:-
तवेषासवान नतिरूपं तु मागमधनोपायम पालम्बा मनमालिसाधने
स्नोवेशवारिक विषकं विट: प्रसादयति, रीति-गाल: पसारवान्. य:
खरक, हरि: नारायण:, : शिवः पितामह ब्रह्मा तेषां, [ सम्बन्धविपक्षायां
पपिहो] पाप नियन, म नमक, न जानाति, यि नवमासिके !
तबलेषु [ पद सप्तमी, गौरवे परखच पक्षता अयि पंचारिषि!
हरिपितामह योऽपि वा अष्ठा गपचामि, पतस्वं प्रसीद ति भावः । ३.
: (ब) मापरवीन मतेन। पीलिया।
.
बतीयोse:I V.11.man.vom... टः। टिौडा खनासपन्] महका! मुंच एटं। भोदिएमा गोमालिपा। एसा उप रोसार सोपणे पक्वं तो पापदा। (११)(ट) टो। [पय] सेहरप! का डण एसा पसादी- अदि? (१४) विषयः । [ अवगुण्ठनमवताय ] भोदि! कोवि बमरणो पई मंदमापधेपत्ती। (१५) विट:। [विदूषकं निकष पर कबिलमंकड़ा ! (8) तुमंबि सेहरअं पदारेसि ? परे चेड़ा! गणह एदं, जाब पोमालियं पसादेमि। (१७) चेटः। जमके पाणबेटि। (१०) विट:। [विदूषक मुक्ता संध्याः पादयोः पतति ] पसीद पोमालिए । पसीद। (१८) विदूषः। [ चाम मतम] एमो मे प्रबकमिदं अवसरो (१५)। [पलायितीहत ] (5) ! (१३) भ! सुसमा म भवत्येषा मनमाबिका। एषा पुन: रोषा. रकाम्यां जोधनाम्यां प्रेधमाशागता। (१४) शेखरख! का पुनरंषा साधते । (१४) भवति ! कोऽपि वाझ यो मन्दमागय प्रयुक्तः । (१६) पर पिसमर्कट ! त्वमपि शेखरक प्रसारयसि! पर पेट! रक्षा- Saम, यावा नवमालिका प्राध्यामि। (१०) यत भी पाज्ञापयति। (१८) मोदनवमालिके! प्रौद (१९) एष मेऽपकमिकमवसरः। (ट) रोवारमाभ्यां कोधन सम्यक बोहिताणाम् । (8) कपिलमर्कट ! वर्णविशेषरनिगावस्यात् पिसावागराजते ! (3) पामि पलायितुम्। तरते।
hिal मागानन्द ~ पलाप्रति ? - चेटः। [विदूषम् यज्ञोपपोते रहात । पीपयोत बुति ()] कहिं कहिं कविनमंकड़ा! (२.) तदुत्तरीय असहा ति] विदूष। भोदि सोमालिए। पसौट, मुंचावेहि मं । (२१) टो। [fare जई भूमीए सौसं पिबेसिप , पादेस मे पड़सि । (२२) (ण) विदूषकः। [मरे मम्प] भो! गंधब्बरापमित्तो बम्हणो भविप्र टामोए धोत्राए पादेमु पड़ा ? (२) चेटो। [ बङ्गल्या तजंयतो मचितम ] दाणिं पाडासं । सेहरष ! उद्वेरि, पसमा दे महं। गिठे ग्रजाति ] एसो जामाउकस्म पिप्रब प्रस्मो तुए खलौकिदो। एब्बं असुमित्र कदावि भट्टा मित्ताबसू तब कुप्पा, ता आदरेगा सम्माणेहि । (२४) (त) उस . (२०) ककपिसमकंट ! पलायसे ? (२१) भवति भवमालिके! प्रमोद मोचय मान । (२२) यदि भूमौ गोषे निवेश्य पादयोः म पास। (२३) भोः! गन्धराजनित बाहम्णे भूत्वा दायाः प्रधाः पादयोः पतिष्यामि? (२४) दानों पातयिष्यामि। शेखरक! सत्तिह. प्रसन्ना तेऽहम। एष पुनमामातः प्रियवयव स्वधा मौत। एषध श्रुत्वा कदापि सनां मिया- बसस्तुभ्यं कप्यति, वाटरी मम्मानधनम । . (ट) यजोवोत यज्ञोपपोतदेशे. [ चौपनषिके सप्तमी] । अध्यात किमनि । (७) शौष मस्तक निवेश्य प्यापयित्वा। (a) धनी भर्मयो। पख: खन: कत: खलोलत: दुर्मनोकत:, पपलत बय:. दुगकार्यश्च परानिष्टकर परामपि बदयापार मिनायवे निविदा तवानिवरिष्यतीति आय:
हतीयो। [4] । बिट:। जं गोमानिया पागबेटि [विध छे यहोवा । प्रज्ज ! तमं मए संबंधिो त्ति करिष परिहमिदो। [वर्षन] किं सञ्चकं नब्ब सेहरो! तुए किटो परिहासो ? [उत्तरीय गलोज पास ददाति ] उध उबबिमटु संबंधिो। (२१) (थ) विधवः । विगतम] दिटिपा अबगदो बिम से मदाबेनी (२) (द) [पविशति । विटः । गोमालिए! उबबिस तुमंबि एदस्म पामे, जेण दुबेबि तुम्हे समं (घ ) जेब्ब मम्माणस्म । (२०) चेटी। [विसीपविशति। विटः। [षकमादाय ] प्ररे चेड़ा! सुभरिदं क्खु एदं चस करेहि सुराए। (२८) पेटः। [गायन पषकभरणं करोति । पिट:। [खभिखपत पुष्पाणिग्रहीत्वा पके विन्धख जानुभ्यां जिला मवालिकाया उपनयति]। गोमालिए! चाक्खत्र देहि एवं एटस्म। (२८) (न) (२५) यवमालिका पाज्ञापयति। पाय ! त्वं मया सम्बन्धीति सत्वा परिसित: । किं सत्यमेव शेखरक! त्वया कृतः परिक्षाम:! पवियतु सम्बयो। (२९) दिया अपगत वास्य मदावंगः । (१०) नवमालिक ! उपविण त्वमपि एतस्य पान, येग सपि यु सममेव सम्मानविष्यामि। (१८) पर पेट ! ममतं (सपरित ) खल्वेत पकं कुरु सरमा। (२९) नवमालिके! पाखा देवसमेत। (ब) सम्बन्धी जामा सम्बन्धन परिसमीयत्वात् वामपन्यवान बधः । (६) महावेग: मसताया (.) ममेव एकदेव। (1) स्खशिरःशेषरात निमशिरोभूषयमाच्यात्। उपनयति यति। एते पवमा एस विदूषकस।
नागानन्द चटौ। [ समितम] जं सेहरो भणादि । (३०) [पा कृत्वा विटयापयति। विटः। [विद्गमसमर्पयति ] एदं गोमालिपामुहसंसम्ग- सबिसेसवामिपरसं सेहरप्रापण केबि प्रणासादिदपुरुब्ब, ता पिबेड एटं। किं दे पदोबि पब सम्माणं करा: (११) (प) पिषः। [मवक्ष्यखितं कृत्वा ] सेहरप! बम्हणो क्खु पहं। (१२) बिटः। बम्हणो, ता कहिं दे पवमुत्तं ? (१५)(फ)। विदूषकः। तं क्ख में मिणा चेड़ेण कट्टोप्रमाणं किसं। (२४) जई तुम (३०) यत शेखरको भति। (१) एतन नबमासिकामुखमंसर्गमविशेषवामितरम खरपादन कैनाप्य माम्बादितपू. तत पितत्। किं ते अतोऽन्य परं सम्मान करिष्यामि ! (२१) शेखरक! बाहोय: खल्वहम। (२१) बदि त्वं ब्राहाण:, तर क ते नवस्वम् ! (१४) सतखा मेऽनेनटेन कृष्यमाणं विचम् । (4) एन पानीयम । मबमालिमाया: मुखसमगें वदनसम्पर्कल, सविशेषं सातिशयं बचा तपा, शमित: सरमौत:, रस: खादः यात बनावास्तिपूर्व पूर्व नपाखादितम। (फ) नबसू नयषित यज्ञसूतमित्यर्थः तर एवं कर्तव्ये. यदु बालिकापुराणे ध्याये-'महन्तु वितं सूत्रं सवानिर्मितं जनैः। तन्तुबयमयी. बपिबुधाः । विगुणं तदन्धियुक्त वेदप्रवरसम्मितमा शिरोधरामाभि. मध्यात् पृष्ठापरिमाणमा ति। एतस नवतन्तुत्वं व्यतामा देख:, यथा- "बजीपवोतं कर्फत सूमानिमिः। एकेन पन्धिमा तन्तुगुखिगुषोऽषमा' प्रति। पैठिमसिम पटतन्तु पपि यशवं भवितुमईति।
वृतीयोऽः। [०१] टो। [वि.] जई एब्ब, ता बेदक्व राइबि दाब कतिव उदाहर। (३५) विदूषकः। भोदि ! मिणा सौहुगंधेण कहिं बेटक्सराई? पहबा किं मम भोदीए ममं विबादेण? एसो दे बम्हणो पादिसु पड़दि । (३६) (ब) [इति पादयोः पतितमिति ] । पेटो। [स्ताभ्यां निवायं ] मा क्ख एब्बं करेदु प्रज्जो। सेहर! ओसर ओसर, बम्हगो कलु एमो। [ विदूषकस्य पादयोः पतति ] । अज्ज ! ए तुए कुविदब्ब, संबंधिधानुरूबो क्खु एसो मए परिहासो किदो। (३०) बिटः। पहब णं पसादेमि । [ पादयोपित्य] मरिसेदु मरिसेदु प्रज्जो, लां मदपरबसेगा अबरह, जेण अहं पोमालिआए म पाबाग गमिसं। (२८) भ) विदूषकः। मर्पिसदं मप, गच्छ तुम्हे. अहं बि पिबप्रमं पेक्वामि। (३८) [निक्रान्ती विशेष्या सा पेट] मए (२५) यावं. तर वेदाधराण्यपितात त्याप दार। (२६) भवांत ! अनेन भौधुगन्धेन क वेदाधराण ! पवा किं मम भवत्याः समविवादमएष ते ब्राह्मणः पादयोः पतति। (३७) मा खल्वेकवायः । शेखरक! अपसर पपसर, बाहर खल्वेषः । कीवितव्यं, सम्बन्ध्यनुरूप: खखेष मया परिहास: क्रत:। (३८) अमरेनं प्रसादयामि। मयतु मर्षयत्वार्य:. बत् मया मदपर. बोनापराम; येमामालिया सापानकं गमिष्यामि । (१९) मर्षितं मया. गत पाम. पहमपि प्रियवयस्यं प्रेक्षे। पाय ! म त्दया (4) सीधुगन्धेन मागवेन । अयमभिप्रायः, -बम मद्यपानादिरूपी नापारी ति, तम वेदाच कामोशांति। (भ) प्रर्षयत चमताम् । भापालक मद्यपानसभाम् ।
[0] नागानन्द - विदूषकः। प्रदिकतो बम्हणस्म पकालमित्तू, ता जाब पईबि मञ्चबास प्रसंगदूसिदो ध दिग्घिकाए ण्हारसमं । (म) [ति । नेपथ्याभिमुखनालोक्य ] एसो पिपबपरमो बिकिनी विषहरी मलपबढी पबलं विष दो जेब पापच्छदि, ता नान पासपरिबत्ती होमि । (४०) [त: प्रमित रोतबानेपथ्यो नायकः, मलयनती, विभवत परिवार:] । नायक। [ मलयतीमबलीजयन् साम] 1- दृष्टा दृष्टिमधो ददाति कुरुते नालापमाभाषिता शय्यायां परित्य तिष्ठति बलादालिङ्गिता वेपते । निर्यान्तौषु सखीषु वासभवनाविन्तु मेवेहते याता वामतयेव मेऽद्य सुतरां प्रोत्यै नवोढ़ा प्रिया ॥४॥ (४०) पतिकात ब्राहाणाकालमृत्युः। तत पावसामपि मनमानसा दूषित सदोघिकायो नाबामि। एष प्रियवयाऽपि विमोमिव रिमबध. वतोमवसम्या १ एवागत, तत् यावा पार्श्वपारवती भवामि । . (क) पतिकान्तः पतीत:, साटित प्राय:, [ करि मिहाप्रय:। पकासमायु: मद्यपान महारादिमिताहालमा युभवांमत्यर्थ:. टुननसर्ग मृतुल्य. वादिया। मत-मत्त मदोन्मतस, पत एक बाबा बाखवत बायांकार्यविवेकहिता, मड्रेन संसगण, ट्रांषतः कषितः । नवोढ़ायाः खापं नयति, इष्टति।- नवोढ़ा नवपरिणता, प्रिया बामतया viaकूतयेब, में मम, सतराम प, प्रोत्ये नाता चांसमोतिकरी भृतयः; सपा जि. हा अपलोषिता सतो, पो हट दाति, भाभाषिता पासविता मतो, पाखापं कुरत, प्रयायां पारा पगामुखोभूय, तिति, बात बचमावियेत्ययः, पालिता तो वेप कम्पते, सखा वासमवनात निर्यातीषु निर्गहलो सतो, निर्गन्तुमबईटत, त्यं प्रसपानी पि मम प्रोविं विमोतीति नि:। [मेवास कियास "प्रिया' पति पदस्य वारपत्लेन इम्बन्धात दोपणापा, . सभागोक्यापापित भाषिकोषित मा. .
वतीयोऽ। [ T- [मस्या प्रश्नन् । प्रिये मलयवति!- हुमा ददता मया प्रतिवचो यौनमासेवितं थदावानलौप्तिभिस्तनुरियं चन्द्रातः सापिता। ध्यातं यत् सुबहन्यनन्यमनसा नन्दिनानि प्रिये ! तस्यैतत् तपम; फलं मुखमिदं पश्यामि यत्तेऽधुना ॥५॥ नायिका। [अपवाय ] हंजे चदुरिए ! प केबलं दंगणीपो, पिबि भणिटुं जाणादि नेब्ब । (४१) (य) (४१) ने चतुरिक ! न केवल दर्शनीय:. प्रियमपि भषितं नामात्येक। - . हुशारमिता- पिये! मया प्रतिवर: केनापि तय प्रय प्रत्यार, सारं मिया रूपं शर्ट, दाता कता सता :. खत मौनं नीलाम, बाकसंगम इत्यर्थः, आसेवितम पहिलम, पबलांम्बतमलय, दावामहस्वब- दोषियको ताहणे. अत्युद्दोपरत्वादिति भावः. चन्द्रातः चन्द्रकिर. बतपय तमशरोरं वापिता निषेचिता, तमा भगन्यमनसा पने विषयेषु ममः यस सः न भवतीति तेन एकातिन ता :. सबइनि नदिनानि, व्याम्बेति शेषः, [पस्यमा संयोगे हितीया ] यत् यातं विनितम, ना है मुखं पश्यामीति गर. एan तब मुखदर्शनं, राय पूर्णाकस्य नहिता, तपस:: मौनावसम्बनादिरूपस्य:. पलं परिणाम:, नगा कि, मीनावलम्ब मियतबा ध्यामा नपणे त्वप्रायशिया बदविनतया च मावि एकालापवर्मनात नितरामायके व्यापार का प्रचारामान गितलब चन्द्रकिरणारया माना नामांकन कार्य पीतां यतः एषमुग तपो गिना एता पमकीन नसम्पत sfa. भाषः । पूर्वपादस्य एक कारक याबाहुल्यात दोषणाबासार:.-"- कारण बादकार शियास् च पाजालपणात; तथा मोमृतमानस तशविनम: केबलं. पानसम्बत्वात् प्रकृतसपस्तम्ब - भेदेऽपि भेदोनियोजित इसमयो: मम: । प्राविको कम। (ब).दनोगः पवामिल मया नागानन्द www 'vvar ... .... टी। [fra) अदिवाबबादिपि! सब नेब्ब एटं। (स) किं एत्य विधवपणं? (४२) नायकः । चतुरिक ! पादेशय मार्ग कसुमाकरोद्यानण। पेटो। एदु एदु महा। (.) नायकः। [परिक प्य गायिका निर्दय बैं खैरम् (स) पागच्छत भवती- खेदाय स्तनमार एव किमु ते मध्यम हारोऽपरः । श्राम्यत्यूरुयुगं नितम्बभरतः काञ्याऽनया कि पुनः । गक्लि: पादयुगस्य नोमयुगलं बोद, कुतो भूपगै? खाक विभूषिताऽसि वहम ले गाय किं मण्डनम् ! ॥५॥ (०१) पनिषताम! सत्यमेवे मिश्मि! (४३) ० तु मां। (.) अति क्षति ! सायनुराग! समसा तत् अमेबदु 'ब: a इति तर, प्रधानमः। ( धिक्या प्रत्ययः)। 'बाल्न सपमा भ्य: सन्दरममागमः' इत्युकरतिभा () खैर मार, पबदरीक्षा मिति भाग। (मन्द सरस्यो। खेर यमर) खेसायनि। मिव ! समभार! सनयोगुंकत्वम एष, वे तब. मध्य और. माभागस्य, Tre यय:. विनाय माय, मनोति शेष:, अपर: हार: तदुपति प, बमु! विजाय मावि तमाम प्रति मायः। Oy: मिता निमाबिमारात साम्यति यति पमया काभा समया. पुनः !ि तदुपार रशनाति निदान धारः। पायुग पाय. जागल बाद , नि: सामध्ये परीमत! कमारपारपाकमयोः पादयोः पुनमारमतिर परमेवेति भावः। हंसा: namailविभूपिमा RATHIsfe, Raम Tant, के भाष क. बम ! बाबा मामलादिति भावः। [पब मार दोनो दाहिम sपि समयकी सपा अमन प्रा.२ मा बाम:मया t, BIHAR -- .
हतीयोऽमः। [01 .........hannnnnn.MA टी. एद क्खु - तं कुसुमापज्जा, ता पविसदु भट्टा । (४४) पवित ( विलोक्य ] पो नु कुसुमाकरोद्यानस्य परा यौः !! ( 4 ) : हि- निष्यन्द शन्द नानां शिशिरयति लतामण्डपं कुहिनानां तार धारारहाणां ध्वनिमनु तनुने तागड़ नौलकण्ठः । यन्त्रोन्मुक्ताव वेगात् गलति विपिनां पुरयवालवालान् पापातोत्यौड हे नातसुमरज.पिनरोऽयं जलौघः ॥६॥ रतन खता कममा जाम. तन जितु भन। साना : ४१माखमा निष्फ सत्याभिधानेन तपासकाम, सपा पारधारा वैफल्य प्रति वसवण्याचप्रमानात कामबहारी- पि, बरतेषां : शार्दूलविकोक्ति मा १॥ महती। श्री: गोमा। उपवविय वर्षति, नियन्दता-चदमामा नियन्दः द्रयः, पदनाम: ईस चरतोस .. कुहिमाम मतकाभि: सरादिभियां बाममीना माम शिशिरप्रति गौतमति :. शेवगुत्वादिति पावत, मौजाडो मयूरः, ( "मग वणेि वर्षों नौवकको भुगाभुक चमर:) चारारा नसबरहा ( "कीरा' साभाषा) ता. वनम पनु बनुन १५. मेवांगमयमायेति भाष. [पा योगे रिता विमति:] ताल वं (बाण मट: माय बायं तुमने म) ते विक्षारयात. बन्चात पारा यन्त्र त. जससे मन्त्रादिवई. समुत: निसत:, पौध: बाराशिव. गावागतम निपतन.ब: उत्पीड़: बाधात पत्य, गया मायासेन. ताना पातिता, समाना जोभिः परागे:, पिन पौवन रक्षित: सन् :, (“विरोधातर पोते को ख पोतने ति मेदिनी) विपिना ताणाम, पासवान मूलचितम साकारणापावेनानि. पूरयम् मात पति। [पानीमापारावो मेषयनिय न्याबासमान्ति. मानमा, सपा नौवा खाम एकताबान परामान विचारवयात मदुम देवी: रसहित] मधरानमा (0.1 नागानन्द भाप च- प्रमो गोतारम्भर्मुखरितलतामण्डपभुवः परागः पुष्याणां प्रकटपटवासव्यतिकराः। पिबन्तः पर्याप्त सह महचगैभिमधुरम समन्तादापानोत्सवमनुभवन्तीव मधुपा: ॥८॥ विदूषकः । [ उपस ] जेटु नेदु भवं । सोस्थि भोदोए। (४१) मयिकः। वयस! चिराष्टोऽसि । गिदूषः। भो बम ! लई जेब्ब पादोम्हि । किं उण विप्राइमइमबमिलिदमिजा-बिज्जाहरा पापाणदंमणकोदू हलेण परिबभमंतो एत्तिनं बलं (१) चिहिदीम्हि; ता -सुमंबि दाब पेक्ख । (४) (४५) जयति जयति भवान्। खांत भवाये । (६) मा वयस! बघ एअगतोऽस। किं पुहिमोत्सवमिवित. शिक-विशारामापानदर्शनकीताले पश्चिम नेतायतों देखा चितsfeतत समविवागत प्रेक्षख। घमो ति -प्रमो मधुम: मधुकरा:. गोवार: मुखरिता: ब्दिताः, ता. पाव भुव: थानानि यः पीताः ("पविन्या. याममाdsiप भभूमिरिति दृश्यते'. Ter: . पुष्पा पाग: रजोमि:. बटः मन्यत्र. पटवामानां वितामां, बलसांकरकामादिचूर्णनामित्व:, ("पिटा: पटवासक: म:) व्यतिकर सम्पर्क: येषां तबावधापटवारमिता वि.itie: सोभिः, मधुभिः वि. स. पथ्याप्त प्रभूतं, मधुरमं पुपर मारन्दमित याबत. (म मझे अप्रासे चोट्रे समर: ) पिबन्त: मत समनात तसत. भापानोम पान- मोहौ मधुपानानन्दम. अनुभवतोव। [पा वनौष-तियं ग्वषयत्वेन पौषित- पानवा रसामामः; तदुक्तं -"मोसिमानामामो समायो:-तमा तिथ्यगादिगते। शामोनियम..ति। तक्षामा: जिसरिती - दैहिवा....मान: जिसरी farm. (4) पुिन: विन्तु। विवाहाबो महीमा सबिन मिwिar afr. विधापरा: पाम। बापानं पानमोडी, मण्पामा स्वः, (“पापा पामर हतीयोऽE ७० vvvvvv -----~~~ ~~~~- , नायकः। एवं यथाऽऽ भवान् । [समन्तादोपयन.] वयस! पख पश्य- निग्धाङ्गा हरिचन्दनन दधत: मन्तानकानां सजी माणिक्यामरणप्रभाव्यतिकचित्रोकताच्छांशुकाः । साई मिहजनमधूनि दयितापोतावशिष्टान्यमी मिश्रीभूय पिबन्ति चन्दन तच्छायासु विद्याधराः ॥९॥ तंदीड वयमांप तांतमानवोथिं । ष गच्छामः । [परिकामसि । विद्धयः । एमा क्यु तमाल बोहिया। एदं संचरतो दाब परिखेटिदा विष भोटो दौमा: ताध जेब फटिप- मणिमिलापले उबबिसि बोसममह । (४०) एषा खल समालबोरिया। Pt मशान्तो नापन परिवदितेष भपती दृश्यते । दिदेव म्फटिकमालशिलामाल Baivय विश्राम्याम: । गायिका यमरः) तस शनाय यर कौतूहलं तन। ( वेखामित्या अत्यन्त. संबोगे हितोया। पापा वति, विधामा इति। -चमी दासिनः : [ सटुनी-“इदम: प्रत्यक्ष मनोहरपति नदी प:मस्त विकटं तदित पोचे विमानो यात ॥” इति] विद्यार: परिषदोन गोगोमामशपिचपच न्दनः विशेषेक कामेन का, (हरिपन्दननम्त्री मान टेक्सानां महोरहे। पुंसकन्तु गामो न्यासा करमयोरपि पति मेदिनी) सिधानि पानि, पानि येषा alका. ( “सग्ध खेच्या चिकणेऽपि sin मेटिमो ) तथा सन्तानमान दैतविशेषो पर एण्या. ["पुष्पमीप बहलम' (410) ति सहित] मशी माधानि[ मृग धातो: किए. समादेशदयत: धारयत: 1 माविया- भराना रबा महाराज प्रमाव्यतिक: पाम्पमालतममापुचः. चिचोलतान रचितानि, पछागि विदामि, पंकन सूत्र बसनानि येषां समाविधा: सन्तः चन्दनचायास [ व बहुवचमसमासेऽपि "हाया बाहुल्ये' (२॥४.३२ १०) इतिहखामा:, पयोमा निरगवान ममापविधेनियवान वा] सिमनः साई मिश्रीभूध मिलित्या, दयितापोतावशिष्टानि दविताभिः प्रियाभिः, पोतेभ्योऽवशिष्टानि, जामिना तथाविधाधारणत्वात, मधूनि माणि, नवानां रतिवईयत्वात, पिबन्ति । [सभागभिरबार: ] आर्टविनीति ATRA (प) (“वोषिः पङको सहारे ... ति मेदिनो)। .
[ej नागानन्द नामः। वय! सम्यगुपनक्षितम्- एतन्मुखं प्रियायाः शशिनं शिखा कपोषयोः कान्त्या। तापानुरक्तामधुना कमलं ध्रुवमोहते जेतुम् ॥ १० ॥ [ना से ग्रीवा] प्रिये ! विशामः । मायि।। नं प्रजातो पाणबेदि । (८) [विनि [ माविमाया मुबमुखमय पश्यन् ] प्रिये ! हथेव बमस्माभिः कुसुमाकरोद्यानकुतूहलिभिः खेदिता। (स) कुत: ?- एतत्ते भून्ततोडासि पाटलाधरपलवम् । मुखं नन्दनमुद्याममतोऽन्यत केवलं वनम् ॥ ११ ॥ नाव: (४८) पदार्थyaपापयति। . एतमुखमिति ।-एस पलानिर्दिष्टमित्यर्थः, प्रियाया सुख पोथी बायोः, सान्या प्रभया विदयति भाव:. शशिनं चन्द्रं. विद्या निर्णय, अधुना तापन सध्यांतपन, पनुराम पनुचित, लोक दियध:, ( Tatsam नोल्याहि रसित जोहित विपुति मेदिनो) कम पन. नेतुन ते परते, भुमचे। [प. उपमेब सखस उपमानाब पन्द्र बमलयाम पाधिकानात व्यतिरेकाबार:. "मन्ये भरे भुवं पायो मगमित्येवमादयः' इति धुवाद उत्प्रक्षाव्यधवत्वात उत्पदा. दंयोः सर:, विख, त्येताम्यामेष अतिशयोनिते इत्यारांग: ]। पार्था उत्तम । १.. उसमध्य उत्तोल्य, [ उत्पांसामयत यंए पयादेश ] इसमावरोधाने सुसमाधानदानविषये :, कुतूहखम एषामति दिवा केपिता पदिति।-भौ एव खते सामान हासते इति हामि भोभमान.पाटम:- एस, एम यव ताहम, एतत् ते ना, मुख, नन्दयोति मन्द बहाथम; पचार-पावादनसम, उद्यानं देवोपानाम:, १०: पमान र मुगापात मार पन्थ उद्यान, एवं वनम् । [चन 'भुषमा “११रपा:- इति पदयो:
वतीयोऽय:। [ve CPVTv टो। [Hiwi foदू निर्दिश्य ) सुई तुप, भदारि कई बसेदि? पन उण पई तुम बसमि। (:) (४८) विद्यः। [साम] भोदि! नोविदोम्डि, ता करदु भोदी पसाई, जे एमो (क) में पुणोबि प भादि, ना तुम ईरिमो तारिमो कविसमंकड़ापारो ति। (..) टो। पज्ज ! तुम मए बिपाजापरणे णिज्जापमाष- णिमौलिपपच्छो सोहणो दिहो। ता तर जेब्ब चिट्ठ, जेब बसेमि। (११) (ख) (४६) श्रुतं त्वया. मदारक वा efo ! १७ ला वर्षयामि। (५.) भवति! siliansía. तत् कगं भवती प्रसाद, मेष मा पुमपि न भति. यथा बमोह: तापनिटामा ति। (११) पार्थ! त्वं मया विजागरणे निदायमा निमोलिताच: मौसमी दृष्टः, ति, यंग साम। - रूपकमा मन्दमपदं विट। मुख उखामरूपे- वर्षमान पाययोजन "कैब बनम त पर्टन व्यतिरे:, सपा नन्नवनय मन्टनवांना पनि प्रयोतिर, प्रामापमान मन्दनथ पानटनागरूनिफबाधमान *मिडीयमेनकापमेयत्वप्रकल्पमम । निष्फवाभियोतिथ्यते।' If anाखाsपि. ति Sale: सुभा-भान्या ). (1) वर्षमामि भार वर्ग म; पचागरे (रजित) गमि इति श्रेषः। [पर्व "1 करोति सदाप' (10) fof मतपी लुक। एष:बिट ति भावः। (ख) विनायो विवाहको नामरणाले : निट्रेति- बिदाममा मदन, निमीलिते पतिको सामने यat बान निद्रावान् भवन इति निदायमाणः, अभूततावा क्यङ्मययः । "यपि निद्रादयः शब्दा: धर्माधिन:, सपाप सम्मति सभापत् पारा साबि ट्रचे बर्तने, निहारते बनिहायान निद्रागन् भवतीय: वि गोयौष। यानि पिणोनिशियः।
[. नामानन्द विदूषकः। [यागेति । विगतम ] जाब एमो णिमौलिपप्रच्छो चिढदि, दाब गोसरमाणु पारिणा तमालपल्लवरसेण मुई कालीकर. सं। (१२) (ग) [सवाय तमाम निपोच विदूषपणा मुखं वासोति। नायको नायिका दिप पश्यत: । नायकः। वयण! धन्यः खल्वसि, योऽमास तिष्ठनु भवाने वाते। (घ) [ नायव मुखं हा सितंति] नायकः। [नायिकामुख डा - मिनपुष्योहमोऽयं ते दृश्यतेऽधरपलवे। फल वन्यत्र मुग्धाक्षि ! चक्षषार्मम पश्यत: ॥ १२ ॥ विदूषकः। भोटि! कि किट ? (१३) टो। बस्मिदोमि । (५४) (१२) यावदेष निमौलासिष्ठांत, तामीरमाणकारिणा तमालपावरसेन मुखं कालोचविष्यामि। (५३) भवति। किं त्वयातम ! (५४) मा वMisfer (ग) मोलति-नीलं रसम अनुकरोति तेग बोलपमहशेन। बाली- वरिष्यामि कणोष्यामि। (घ) पचास किएमु तिमोऽसन पाय बनावर सप्तमो]। सिनेति। -नग्धाछि ! मग्धे अन्दो. मी या तत्म हो. [ चिमदान बोहोरो डोष है सोचने ! ते तप पर एक प नमिलय: सव, पथं सितमेव पुष्प, तस्य उनम: उदय: तु किन्तु. फवाम पन्धन पावाद बिन् खाने, पश्यती मम इग्य ते पुपोगमा सवेव कोयतिरिति प्रसिद्धिः, पदन्तु विपरोतं, तवापर जितपुष, मम चक्षुषोस्त तदर्शननमितानन्दरूपं फनिति भावः। [५ भातिनामकाजा.. कारण पयोभनदेशनायाममति:" इत्युको मिते पुषस्य अपर समारोपात उपके पानुप्राषिता] १m - Eure- बतौयोse:। [१] ...ANDRA -- MmAvvv. .. क्ख विदूषकः। (सेन मुखं प्रमज्य हा बगैषं सामान्य । प्राः दामोए धोए ! रापन एट.: किं तत्र कररसं? [नाशक नियभो! तुम्हाणं पुरटो प टामोए धोत्राए खन्नौकिटी। (ङ) ता किं मम इध हिटेण ? पसदों गमिमं । (५५) [निक्रामति । टो। कुबिटो मे पज्ज पत्तेपी, जाब पां मदुम पसाद एसमं। (३) नायिका। इंजे पटुरिए! किं मं एपारणों उजिभाष गच्छमि ? (५७) चेटो। [ नायक निटिश मतिम ] एबं एपाणी चिरं । (च) (५८) [इति निक्रान्ता] । नायकः। [माथिकामा मग्वं ग्यन) टिनबरकरैमष्टविनत द्यतिं परिपाटलां शकिरणे: ममद्भिः स्फटीकत मग्म । यटि मुखमिदं मधे। मत्यं ममं कमलेन ते मधु मधुलिहः विवैतस्मिन् पिबन प्रविभाव्यते ॥१॥ --(५६) पा: हाम: पुवि! नकलं खल्वेतत. किं करिष्यामि। भोः । याय: पुरतो दाया: पुगा मालोकत:! ततमिमै बितेग : पन्यता ममिष्यामि। (५६) कवितो मे पाय पावे: शाटेनं गत्वा पमा यष्यामि। (१०) . चम्कि! हिमामेकाविनोम मिया गमि? (५८) ज्वमेकाकिनी किरं भव। (C) खोकमा पोकता. पप त्य:, ( "खलं मुस्थानबारकोषु गोर- राधमे विति महिनी)। (-) 'बामिमा परिव नारोभिः प्रधानता प्राय ते, तदबाब पाधीका कथ्यते। : दिनाररिता-मुग्ध! . सुन्दरि! ८ ते तव, मुख हिमवान सूबस परविरः, मष्ट स्पटम. पत एक परिवार परितो र तिं वाति विमत दात् पत, नासपशि: प्रसरक्षित, दशनाना नानी, विरः मुटौलता [] भागानन्द टो। माविका (ime मुखमयसो गया । माया [देव पठ, [ पटापे (ए) प्रविश्व स]। एमो क्ल पन्ना मित्ताबसू कनेश के गावि कुमार पेक्ख दुमिच्छदि। (e) नाय। प्रिये ! गच्छ वात्मनो गृहम, महमपि मित्रा पसंदृष्टा त्वरितमागत एव । गायिका [च्या या निकाला। [aat पिति मियामः । मिव पनिहत्य तं सपत्नं कथमिव जीमूतवाहनमाहम् । क यष्यामि तं तव राज्य रिपुणेत निलज्जः ? ॥ १४॥ पनिवेद्य च न युक्तं गन्तुमति निवेद्य गच्छामि। कुमार! मित्रावसुः प्रपति। (१९) एष खवय मवापसः बायकनापि मा तिमिछति । मा. कैमग मिल्क : यच तपोवन, यदि म कमलेन सम. इति मेष:. तदा मनिर: धमरः एतस्मिन् व मुखकमले. गधु पिवन किं कथन प्रविमायने ? सत्यते ! मधुकरका मधु गर्म यामिति भावः । [अब सावर. नां त्वं पक, तााि सपमा -तपा भमरस मधुपानाहरूमा Real प्रसादसमले मन्दुखकाच रं मधुपा युभम इति प्रस्तुत गम्यते पोऽस्ताSEAR: इत्येवर रोतमा १५ (0) पटापे पट ननिसायाः, अपेक पानेन. पटपरिवाना मकवः। : पनियता भीमूसवान राज्य पहारसमिधः, सपर्व म.पा.मा. निज सन् विपुण तप व्यं मिति पनि भविष्यामि ? एकपने मना मतीति मा १४ हतीयो। Nover Man PAN मिना नामः। [मिalej grl ] fमवावसो! प्रावतामा निमः। [निय परिणत]। बायकः। [निsa] मिवावमो! संरब्ध एव ससे ! (न) कः खलु मताहतके संबधः? (झ) नायक। किं कृतं मतलेन ? मिया। खनाथाय किन्न युभदौयं राज्यमाकान्तम् । नामः । [ पार्षमागतम ] अपि नाम सत्यमेतत् पात् ? मिया। अतस्तच्छित्तये (ञ) पानां दातुमर्हति कुमारः। किंबहुना- समर्पतिः ममतात मातसमविय अध्ययाने विमान कुर्वाणा: प्रावषीव स्थगितरविरुवः श्यामतां वामरस्य। एते याताय मा स्तव वचनामतः प्राप्य युडाय मिहा: सिंहचोदन गण भयविनमढ़ाजकं ते स्वराज्यम् ॥ १५ ॥ - ५ सभास", में क्रु । ( "संगम: सभमे काप" लक्ष्य से प्रसोयमें। सम:। (क) सखा बता रम:-मातरम: ! मिा संमोगव में निष्पामोति भावः । सम... चितिःबिनाश तियान । महमिति ।-तमिहा: 4 वचन पाप्य समन्तान मस: माr: Ben, भियत: परोप, मध्ये या सवारी यः सयाम, किमान: योमबानः, माउषीय बाविप, “वियां प्रावट सिमा भव बां: यम:) स्थगिता; fanivar: सूर्य को दुतयः यस वाहन वासर सिस, यासत कुपंग: सन्तः, सरसहिति त: पकात शान. युहाय याता: गन्तुमुकता ra:, साता ria हत्ता: Enा:, दृष्टा रशियायन तेभ्यः, प्रयुम या पसमयम पलकालिकं भयं, तग निम पौटन. राजा राममोचन तयाय ने सर, खर, व्यं nिe पिना पवित्र वेग खान बसंभाषितवि मा। . [ हिकारीमा भाग: forisama पायंभूतायाः भाविधारा, म भूताने जाय वो पौर्वापायापा [cal नागानन्द Pain... ---AARAM पवा, किं बलौधे । एकाकिनाऽपि हिमया रममावर निस्त्रिंशदीधितिमटाभग्भासुरण। पाराविपत्य हरिणेव मतङ्गजेन्द्रम् प्राजौ मतहत तमेव विहि॥१५॥ नायकः। [af पिधाय मातम गतम ] पहह ! ढारुपमभिषितम् !! अथवा एवं तावत्। [प्रकाशन] मिवावमो! कियदेत ? बहुतरमपि बाहुगालिनि त्वधि सम्भाव्यते। (ट) किन्तु- खमीरमपि परार्थ यः खलु दद्यादयाचित: पया। राज्यबहाते स कथं प्राविधकोयमनुमन्ये ॥१०॥ . . . पतियोक्तिरमहार: तथा याम-सिहांस किययो: युगपरचमान समुध्यावहार समयः मुष्टि: । सग्धराम ॥ १५ ॥ एकाकिनेति-मया एकाकिनाऽपि नि:सहायमावि, भिसेग गेम, कर: पावर:. य:मिलिंग: जङ्ग [ मिर्गतस्विंशशोखिय: ति समामात य:, विपद व्यधिकस्येच खावं. ततो गत्व छुरिका ) तम्ब टोषित: प्रभा. मठा व नटास. तामा भाग तिरे, भासुरः यमुज्वल: तावनमता, रिणा. मिन, मताजेन्द्र सीमिव, पाणी पडे. पारात समीपे, परिमेय:, मि मततकं तमेव नातिमेव, मिडि अवग। [उपमाऽर: । बसन्ततिलक-यं बसन्ततिलकं समाज-गोग: पति पत।१६।। (ट) पिाय भासाठ। [aiप पूवात पा-मातोल्यं प्रन्यया. अपेरकारमय गुपच पर्छ-"पक्षा* पि पर भवति ] | विण्टेन अमावमेमत. मत विनाश्य मम राज्योहर भवसमीपे पतितुमित्यय: पामाणिनि भुगवार्थ.. सम्प, त्वषि बरमपि मचायते, बायो महावीरः एतचापि बठोरस बार्य यादिति भावः । खरोमाता-य: शापितः पापितोsपि, कपया सारोमवि दयाम. [वामान बहारा यमपुरुष:) :, पमित श्रेष:, उन्य ते निमित, ते saun] प्राणिको गोवामापनिठुरat .. परा हतीयोडर [1] पपि च-केशान् विहाय मम शत्रुबुहिरेव नान्यव। यदि त्वमस्मप्रियं कर्नुमोहसे, तटनुकन्यातामसी नेपदासीलतो राज्यस्य कृते राज्यस्य तपस्खो। (3) मिवा। [सामर्षम् ] कथं नानुकम्पनीय दशोऽस्माकमुपकारी कपणय !! (ड) नायरः। [वगतम] अनिवायरम्भः कोपाक्षिप्तचेता न तावदयं शक्यते निवर्त्तयितुम् ; तदेवं तावत् । [काम] मित्रावो ! उत्तिष्ठ, अभ्यन्तरमेव प्रविशावः, तत्रैव तावत् त्वां बोधयिष्यामि, सम्प्रति परिपसमहः। (ढ) तथा हि- निद्रामुदाऽवबन्धव्यतिकरमनिशं पदाकोबादपासन् प्रामापूरैक कर्म प्रयणनिजकरणागिताशेषविखः । पमिति भेष:, पनुमन्य : पबमनुमोदन रोमीत्यर्थः । उत्तम १०३ (3) शामिति। -जमान श ए मम मरिति भावः। ईसेटसे इसौत्यर्थः । केपदासोमः सपरतन्त्रः । राज्यस्य कृते राज्यलाभार्थम्। तपसी धराकः। (ड) सामर्ष समीरम्। मागुम्पनीष ति भानु पठनोतिः। कृपणः परः। (८) अमिमा यसरम दुर्मिवारकोषः। कोपेता-कोपेन पाधिर्व व्याकुलीहतं, तो हरयं यस्य तादृशः। पर्य शिवाबः। बोषिष्यामि विनापयिष्यामि, विज्ञाना विशेष कपिणामीत्यर्थः। परिकतम अवसानप्रायः मित्यर्थः। पह: दिमम । निद्रेति । -पनकोषात कमलमखाव. पचमुकुछादित्य : (बोषोऽली कुल खविधाने विधिः) पनिषं सततं, निद्रा पविकास:, स एव सुदावा भोपाखान, तविक समयम, अमन निराईन, तसा पासामा दिन, पूरः खममा पूरपमेन, एकं मुख्यं, मी [पाया पोकामा प्रार्थना, सपा धुरः पूरणं, सफलोवरपति यावत दे। एक कर्म इति ध्वनि:] नि परे: जि, निज करें: बांगरणे, चारितिनि: ] गाषितं जीवितम, पो [] नागानन्दे CE VPN . दृष्टः सिः प्रसक्तस्तुतिमुखरमुखेरस्तमप्येष गच्छन् एकः वाघ्यो विवस्वान् परहितकरणायेव यस्य प्रसादः ॥ १८ ॥ [ति निकान्ता: सा इति हतीयोऽसः। करतं, विगत येन तथाभूतः, विच, पकं गचपि प्रसनाभि: मिराराभिः स्वतिमिः मखमणि शब्दितानि, मुखानि येषां ताह:. सिडे: देवयोनिविशेषः, दृष्ट: निरोषित:, एषः एकः पहितीयः, विवस्वान् सूर्यः, माव्यः प्रश; यज सूयवा सादा दयसतार, परेषां हितकारवाय मलानुष्ठामाय एष। ["प्रसादः" इत्य प्रकाश:* पति पाठान्तरम. अर्थ का एक] यतो नगडिसायम एष उदेति, पत: शाघनीय इति निष्कर्षः। यथा हि भगवान् विषम्वान कैवलं बोकामामुपकाराव उदेति, तथा मासामपि लोकोपकार कारमेव युक्तम. पतस्वमपि मतमाम अविनाश्य तस्यैव इन्दापतित्व का वा तत्प्रार्थनापूर कर दि ध्यार्थः। [पन शिरपरम्परितरूप कोरप्रेक्षयोः संसृष्टि: । धरा इलम् । १८.. -- अथ चतुर्थोऽङ्कः। [तत: प्रविमति कक्षुको समौतरवस्त्रयुगख: मतोहारष]। (३) पत्रुकी। अन्तःपुराणां विहितव्यवस्थः प्रद पद संस्खलितानि पश्यन् । जरातुरः सम्प्रति दण्डनीत्या सवा नृपस्यानुकरोमि हत्तिम् ॥ १ ॥ (4) पशुको 'भन्सपरपरी डा विपी गुपगणान्वितः। सर्वकार्याध. समय बोभियोयते।' इत्यता बचणः पुरुषः। टहौतरता वस्त्र युगमा रहौसं. इलायनयोः युगलं येन बाम को विशेषषम। प्रमोहामारयः । पसारागामिति।-शरार: नरया वाईकन, आतुर: पा, पाविति श्रेष
चतुर्थोऽः।
[col
11.......
तो। पाय वसुभद् ! क नु खलु भवाने प्रस्थितः ?
'को। प्रादिष्टोऽभि देव्या मित्रावसुजनन्या-"कधु-
'किन् ! दशरावं त्वया यावन्मलयवत्या जामातुल रजवासांसि
नेतव्यानि । दुहिता च श्वशुरकुले वर्तते। जीमूतवाहनोऽपि
युवराजेन सह समुद्रवेलां द्रष्टुमद्य गत इति श्रूयते, तब जाने,
कि राजपुत्राः सकाशं गच्छामि, अथवा जामातुरिति ।
प्रतो। आर्य ! वरं गजपुत्राः मकाशं गन्तव्यम ; तव हि
कदाचिदस्यां वेलायां जामाता स्वयमेवागतो भविष्यति।
कक्षु। साधूतम् ।
अथ भवान् पुनः क प्रस्थितः,
प्रती। प्रादिष्टोऽस्मि महाराजविश्वावसुना, यथा-"भोः
सुनन्द ! गच्छ. मित्रावसं बहि. 'अस्मिन् दीपप्रतिपदुम वे (ख)
मलयवत्या जामातुश्च यत् किश्चित् प्रदीयते, तदुत्सवानुरूपं
किक्षिदागत्य चिन्त्यताम्' इति ।
पन्त. पुंग राजावरोधाना, ("खागारं भूभुगामन्त:पुर स्वादपरोधमम यमरः)
पिडिता कता, व्यवस्था
तयाभूतः, पहे पटे प्रतिपदविक्षेपं, प्रति.
विषय, संस्खषितानि पदस्खलनागि, पनवधानविकृम्भितानि पश्यन् सम्प्रति
नीच्या टियाग, दविधायबमोतिशास्त्रेण सूप- रा. सर्गतिम
पांचारम. पनुकरोमि पनुमरामौत्यर्थः । [पय अवानुमातोपमाऽखार:]|
सपनाति तं-"वादिन्द्रबचा यदि तौल-गी गः पति, "पेन्द्रपचा प्रपने
अधौ मा प्रति, "अनारोहोरितमचमानी पादौ दोयामुपातयता:ति
..
(ख) दोपतिपदुसवे दौपतिपत्रामचित उत्सवः दीपदानापानन्दजनका.
यापारविशेषः, सामपि प्रतिपदि तिमी बिते, पासपी दीपनि
पबिते, तमा
[] नागानन्द - Ania-writ (तत; गिति गोमूतवाहकी मिनास] । शय्या शाहलमासनं शुचिशिला सा द्रमाणामधः शीतं मिझरवारि पानमशन कन्दाः सहाया मृगाः। प्रत्यप्रार्थितलभ्यसविभवे दोषोऽयमको वने दुष्यापार्थिनि यत परार्थघटनाबन्ध्यैर्वथा स्थीयते ॥ २ ॥ मिवा। [ईमवसोक्य) कुमार! त्वयंतां त्वयंताम: समयोऽयं चलितुमम्बुराशः । (ग) नायकः। [पाचपर्यसम्यगुपलक्षितम- उन्मन्नज्जलकुञ्जरेन्द्ररभसाऽऽस्कान्तानुबन्धोहतः सर्वाः पर्वतकन्दरोदग्भुवः कुर्वन् प्रतिध्वागिताः । उचरचरति ध्वनि: श्रुतिपथोमायौ यथाऽयं तथा प्राय: प्रेहन्दसङ्खयशङ्खधवला वेलेयमागच्छति ॥ अय्येति ।-भालं मरणं, अध्यापयनीयं, शुशिला पविपाषाएम. पासन, द्रुमा चायाम. य: कलं. समास: मोतं पीतल, मिझरवारि पोयते यत् तिवा, बन्दा: मूविशेषा:. श भीन्यं वा इत्यर्थ:. नगा: पर: सहायाः बारा; ति हत्यमा पारित: पयाचित: एप, सभ्यः सर्वविभवः समस्त सम्पत बचिन ना. बने पमम् एकः दोष: बस टुयापा: दुर्लभ अर्थिनी वाचका: यम नाही. परिहते थे:, बचिन् पति शेष:, परार्थघटनाया परसायंकर, बन्ध्यः विफल:. परकायंमकुरियर्थः, तथा बीयते विफल काली नीयते इत्ययः। [पन 'पापार्थिन' पराधघटनाबन्ध्यैः प्रति विशेषायेन प्राप्तिरेव नौवनमापल्यं. नापति अभिप्रायबाटमात् परिवार। ताप यथा-"सिविशेष साभिमाय: परिबरी मत: ति] | मालविकोहि नमा (ग) पालनिर्षयाय मूर्य द्रष्टुमूनिरीषम् । समयः स्मुद्रमोकाससमय सधः। पयःपराममयति, उन्मदिति-मजताम उत्पतता. मनकुमरेदाग जबसियामा, मग वेगेन, य: पास्फास एखाचा महावीरनं, बस पापमान, मन हल्काटक गीत:, तपास परवाना बादामहाः, चतुर्थोऽ। [-] -~~~~~. मिया। नन्वियमागतव, पश्य- कवलितलवपल्लवकरिमकरोहारिसुरभिणा पयसा। एषा समुद्रवेला रत्नातिरपिता भाति ॥ ४ ॥ नायकः। मिवावसो! पश्य पश्य, शरामयपाण्डुभिः पयोटपटले: प्रावृताः प्रालयाचलशिखरश्रियमुहहन्त्येते मलय- सानवः । (घ) स: तामाम सदरभुवः अध्यनरमामान्. प्रतिध्वामिता: प्रतिध्वनियुताः, [“प्रतिध्वामिनी:. पति पाठेऽपि म प्राय: कुन्. प्रत व अतिपोन्माची कविवरविदारो, पत्रम् महान, ध्वनि: यथा यदा इत्यर्थ:. उसरति गलि, सा सदा १०, प्रेडदिः चालक, पमः शङ्क: धवला यं देखा ममुद्रालविकारः. समुदगलोकार रत्व:. ("वेला काले च सोमायामः कुलविकारयोः' इति मेदिनी) पायो बाहुल्येन, पागच्छति उत्पति, इति मन इति शेषः। [प्रेमाखर सानुमाय] [ शादलविक्रीड़ित इलम ॥ ३ ॥ बबालितति ।-षा समुद्रवेला सागरमटी (देखा काले च जलधे तौरनौर- विकारयोः प्रति विश्व:) कलिता: पिता:. वाय.. तवे लबालताना बाहुल्यान. ताशान् चरिको जसकसिमः, मारान् विशेषांश, करिसमान मकरानबा, सहित मौति तोकम; यहा--कवलितलवायतकानां करिष मकरावाच नारा: जगता:. मुन्नग अन्तर्गत बायोकामनामीत्यर्थ:. नयनपशवान् कवयित्वा यान सहारान् अकुर्वन् तेषां गन्धा ति भाष:, ते अव मनोति ताशम. पत एक सनि लबडापावगम्यसम्पति सुगन्धि तन, पयसा नलगोप. अक्षिता तथा रवानां समुदगर्भडितानामिति भावः, त्रिभिः काग्निभिः. चिता पती भाति रानते। [प देखोडासबस तुझ्यय पाक्यगतत्वात कायलिए. मलबारः]। पायां सम... (1) भरममयपाण्डभिः सरदागमएमः, क्योटपटले: मेनिचयः, पाता আাহিনা, ন হ ময়াল ছিল, (খয়া সীমান্তে रिमन पाले मिसायमरः)। शिखरपियं सामानिमा मक पानमः मायबाट नागानन्द .... मिवा। नैवामी मलयसानवः, नागानामस्थिसहाता: (ङ) खल्वमी। नायकः। [ पोरेगम ] कष्टम् !! किं निमित्तममी सातमृत्यवो जाता:? (च) मिया। कुमार ! नेवामी सखातमृत्यवः, श्रूयतां यथैतत् । १४ किल स्वपक्षपवनापास्तममस्त मागरजलपूरं रसातला. दुष्कृत्य प्रतिदिनमेकैकं नागमाहारयति वैनतेयः । (छ) गायकः। [ सादगम ] कष्टम् !! अतिदुष्करं करोति, ततस्ततः ? सकतनागविनाशाऽऽधजिन्ना वासुकिना मरुत्मान् अभिहितः। मायकः। [ मादरम] किं, मां प्रथमं भक्षति न हि नहि। मायकः। किमन्यत ? मिना। इदमुक्तं-"लदभिपातमन्दामात् महस्रशः सवन्ति भुजङ्गमानां गर्भाः, शिशवध पञ्चत्वमुपयान्ति, एवञ्च मन्तति- विच्छेदोऽस्माकं तव चवं स्वाथ हानिः. नव यदर्थमभिपतति भवान् नागलोक, तमिह नागमकैकमनटिन (ज) प्रेषयामि ।” मिना। ततः -- मिवा (ङ) नागानां पनगानाम । अस्थिमज्ञाता: 1ि:। (1) पमौ नागाः। मासमय: महातेग संजया, मिखितमावेनेवय:, नस्युषां तथीका:, युगपत बापी मृता । (छ) स्वपचेति ।-ख गाइस्येत्यर्थ.. पचयो: पर नेन बलयेगापतमननितम rin भावः, अपार चालितः. ताड़ित: त्य:, समस: सागरमलय पूरः प्रवासी यबिन तथा तथा। रसातला पातालात। पाहायति भवति. [पाहारं. करोति यो पाहार-शब्दात पि-प्रत्ययः, ततो खाट प्रथमपुरुषेकापनम् । बैतर: विमानन्दमो गाइ पस्यर्थः । (1) त्वदभिपातमन्चासात तब अमिपात पापत, समायसन्त्रास: भयं सासशः साना सानाशामित्यर्थः, ["मकवानाच भाषाम' चतुर्थोऽ। [२१] nnrAurr नायकः। कथम् !! (न!) रक्षिता नागराजन (झ) पबगा:!!- जितासहसहितयस्य मध्ये नकाऽपि सा तस्य किमस्ति जिहा। एकाहिरक्षार्थमहिहिषऽय टत्ती मयाऽऽत्मेति यया ब्रवीति ॥४॥ मि। प्रतिपर्व तत् (ब) पक्षिराजेन । इत्येष भोगिपतिना विहित व्यवस्थी यान् भक्षयत्यहिपतीन पतगाधिराजः । यास्यन्ति यान्ति च गताय दिनैर्विहिं तेषाममौ तुहिनशैलरुवोऽस्थिकूटाः ॥ ६ ॥ (५४४३पा० ) इति वौसायां शम् ] । सन्ति यान्ते। मुगामामा मागोनाम । पचवम्यानि सिधम् । एल एवं कते सोधः। समविच्छेद: वशलोपः, ("मननिर्गोवजनन-कुचामलमान्वयो। वंश:- यमरः)। स्वार्थकानि: नागवंश- लोपात मिनाहाव्याघातः। पनि [दिने दिने ति वीसायामध्ययीभाव:] प्रतिदिनमा (क) नागराग बासुबिमा। मितिय नागरामध्य, बिहासमतिय सरवशिरवात मिहासावं वा हिलिहवाच तम्य हिसहसजिएवं बोध्यं, म मा एकाविना किनास्ति ? घथा मिया, एकदापि पर: नागस्थ, रसायम पहिले नागवे गरुत्मते, मया पामा टाति पौति ? सहति शेषः। [नागराजेन बामविना साहित्य. निहाविशिष्टेगापि एकाप्य विनरक्षा खरीदाम न कषत, परमेनिहा. विशिष्टेन मया तत् का शक्यते इति भधा नम्यायंकटमात पथ्यांयोतमनहारः। तब यथा-"पयांधोक्त बदा भया गम्यमेवाभिधीयो.तिइन्द्रावा तम.. ..(ब) प्रतिपन खोतं, तत नागराणवमित्ययः । तौति ।-भोग: फर: ( भोग: सुखे धने पुंसि (ग) शरीरकरीमंतः" इति मेदिनी) स एषामतीवि भोगिनः सपाः, (हरगः पनगी भोगी रवि सपाय [e] नामानन्द मायः। पावर्यम् !!!- सर्वाशचिनिधानस्य कृतघ्नस्य विनाशिनः । शरीरकमापिकते मुढ़ा: पापानि कुर्वते !! ॥ ॥ महो! कष्टपर्यवसानेयं विपत्ति गानाम !! (मगतम] पपि शक्यामई (ट) खशरीरसमर्पणेन एका नागल प्राणपरिरक्षां कर्तुम् ? (ततः प्रविशति प्रतीर: | प्रती। पारूढ़ोऽस्मि गिरिशिखर, यावमिवावसम प्रविष्यामि। [परिकम्य 1 अयं मित्रावसुर्जामातुः समोपे तिष्ठति। [ रप ] विजयतां (ठ) कुमारौ। बमरः) तेषां परिग भोगिपतिमा नाराजेन, पति इत्यं. विहिताता, व्यवसा बस तथाविधः, एघ पानागा पनियाम. अधिराजः मतमाधिराज: गरुड़:. यान् पहिपतीन् नागेन्द्रान. भक्षयति तेषाम अहिपतीनां तुहिनोला: हिमाचल तुक्य- शुधाः, पटियाः असिनिया:, दिन: काले [पपवर्ग amer] विाई विपेयासत ie गताय । ["हिनदरुष: इत्यव उपमाऽलद्वार:] । सतिलक राम ॥६॥ मोति।-मुटा: निश:, पज्ञा इत्यर्थः, सधाम पशुधौमाम अमेध्याना, गलबादौमामियर:, निधास चाया. रक्षणार्थम अनादिदानेन सपबारे sit पारसनो सुनोः प्रतिबन्धबभोगायतमावात प्रत्युपकारमकवस्येत्यर्थः, विनाशिनः पवश्य मेव विवामनः, अपि शरीरकय तुफशरोरस, [जुटा बन्को निमित, पापा कुते पाचरन्ति, एकविधशरीरपोषणा गौरिमादिकं पाप- मनुतिष्ठातील। {na सर्वाशीयादिविशेषपये प्रति समारणा पापण कदापि व क संयमियभिप्राय सूचनात परिसराला नटुक्त दर्प- "शिशेषण: साभिमाय: परिकरी मत: ति॥ (ट) पोति खेदसूचकमव्ययम। अष्टं पवमानम अली यालाही बटपर्यवमाना दुरना। अपि प्रो। [मिति "वि विक (२१९ पा.) ति लिए। (sपराम्बा ने:' (१९ पा.) स्यात्मनेपदम्। .
चतुर्थी [e.] मिना। सुनन्द ! किं-निमित्तमिहागमनम् ? प्रताः। [यति । मिबा। कुंमार ! तातो मामाह्वयति। नायरः। गम्यताम् । मिवा। कुमारेणापि बहुप्रत्यवाये (ड) पसिन् प्रदेश ने चि स्थातव्यम्। [ति निकाल: ] नायवः। यावदहमप्यमाहिरिशिखरादवतीय समुद्रतट- मवलोकयामि। [परिकामति । [ नेपथ्ये ]। हा पुत्ता संखचूड़ ! कई बावादिपमापो पन्न किल तुम मए पेक्खिदब्बो ? (१) नायकः। [चाकी] प्रये ! योषित स्वासप्रसाप: ! केयम् । कुतो वाऽस्या भयभिति स्फुटौकरिष्ये। (ढ) [ परिकामति । [वत: विदिया गडयाऽनुगम्यगामाची गोपायितवस्त्रयुगलव () कि]। हा। [सानम् ] हा पुत्तम संखचड़ ! कई बाबादिप्रमाणो पज्ज किल तुम मए पक्खिदब्बो? [पिएक गोवा ] मिना सुहचंदेण बिरहिअंदाणी अंधारीभविस्मादि पापाल। (२) व मया (१) । पुस ! व व्यापारामागोऽथ for प्रतिव्य. (२) पुस ! व व्यापारामागोऽय किमया चित, पमेन मुखचन्द्र विस्तमिदानीमधवारीभविष्यति पातालम। (3) बहुप्रत्यवाये बमष्टकर बहुपापनमा। (द) बोषित: खियः। पावसाय: बातरधनिः। पखा: बोक्मिा। फुटीबरिष्ये व्यतीकरिष्ये, अनुसन्धान जाये मयः । (-) गोपायिततिा-गीपायित रचि, सोनिया, बसपमई नवी बिर: नागराजानुपरः।
res) नागानन्द .... अम्ब ! किमिति वैतव्येन सुतरां न: पौड़यसि ? (a) डा। [निर्ण्य पुराणानि पृथनी]। हा पुत्तष! कई दे अटिट्टसूरकिरणं सुउमारसरोरं णिग्घिणिपो (थ) गलुडो पाहातास्मदि। (.) [ कण्ठे रीत्या रोदिति ] | गा। प्रम्ब ! अलं परिदेवितेन, (द) पश्य- क्रोडीकरोति प्रथमं यदा जातमनित्यता। धावौव जननी पश्चात् तदा शोकस्य कः क्रम: ? ॥८॥ [गन्तुमिच्छति। सा। पुत्तप्र! चिट्ठ मुहुत्त, जाब टे অব पेक्वामि । (४) (ए) हा पुवक! कथं ते पदृष्टसूर्यावरणं सकुमार निणे गए पाहारयिष्यति? (४) पुवक! तिष्ठ मुहतं. यावत ते वदनं थे। । (त) कव्यम बातयं, कातरमावेन ति यावत्। सुतराम पापम् । नाखान्। (च) पष्टेति। - दृष्टा: सूर्यकिरणा: येन तत, भातपामहिषु इत्यर्थः । सकुमारशरोरम पतिकोमबदेशम्। निर्घण: निकरणः, नियः इत्यर्थः, ( "बावं 'पराला" इत्यमरः)। (८) परिदेवितेन बिपितेन । पविजापपरित्यागकारबमा, कोडीकरीतोता-यदा पनियता चिर. खायित्व, शाबोष उपमातेव, जातम उत्पन्न बनाम, प्रथमं प्राक्, कोकोकरोति, कोपारयोः प यत्तीकरोतीति यावा, जननो माता तु, पश्चात कोड़ोकरीति, "सदा भोकस : कम? 'कमाकमणम् ! भोकः सर्वषा परिहयः इत्य:। प्रसमसमये किया धामो प्रथम भूमिष्ठं सनानं धारयति, माता पखात्, तथा भूमिट मेव सन्तान बिनमरता प्रथममेव पायगोपति इति भावः। “मत्युन्मयता और! देग सानायते । पच मान्दशतान्ते वा मत्यु प्रापिना ध्रुवम् ।" इतिश्रीमहांगवतोलिरव मंख्यिा पिन पनियतायाः कोडीवरपासपऽपि समबन्धीतरसिमबोरिखना, सपमया पनुपापित:]। ।
चतुर्थोऽय:।
[1]
विर:। एहि कुमाल संखचूड़ ! कि ते एदाए भयंतीए ?
पुत्तसिणेहमोहिदा कलु एमा, प जाणेदि लापशनं । (१)
। अयमागच्छामि।
विर:। [अतोऽवलोक्य चात्म गतम ] पाणीदो कलु एसो भए
बसिनासमोवे, ता बचिण्हं टाइम। (4)
नायकः। इयमसौ योषित्। [ मार दृष्टा ] ननमनेन प्रस्थाः
सुतेन भवितव्यम ; तत् किमाक्रन्दति ? [ समन्तात पवलोक्य न
खल्वस्या भयकारणं किञ्चित् पश्यामि. कुतोऽस्या भयमिति ?
यावदुप्रसामि। प्रसता एवायमेतेषामालापः, कदाचित
एवास्वाभिव्यक्तिः (ध) भविष्यति ; तहिटपान्तरितस्तावत्
शृणोमि।
किरः। ( साखं तालि: ) कुमाल संग्छचूड़ ! एसो सामिणो
प्रादेमो त्ति करिब ईरिसं णिहुरं मंतीदि । (७) (न)
प्रख। भद्र! कथय ।
विर:। नागनानी बासुई पाणबेदि-(०)।
(५) एक कुनार शहर! किं ते एतया भन्या ! पुवामोडिता
खल्वेषा, जानाति राजकार्यम।
(६) भानोत: खवष मया पशिखासमोपे, तर वर्धाच दाखामि ।
कुमार बड एष खामिन पादेश इति वा ई निठु
मनाते।
(८) नागराणी बामुदिः पाजापयति--
(4) प्रस: निरन्तर प्रदत्त त्यर्थः । पत एवं पधादालापादक।
भयकारण्यांमध्यांतकाशः । विटपारित: यfra:
(ग) स्वामिनः नागराज प्रभा: वासकैः। निठुरं वक्ष्यमाणं 'वसुषः
नुष परिनि भाला पापिल" इत्येवरूपं बढोरवाना। मन्नाने वापत .
मयति शेषः।
[] भागानन्टे FY --- मा। [विरलिं वहा साबरम] किमाज्ञापयति देवः? विर:।-"एदं लत्तंसुअजुमलं परिहिस पालुह बकसिलं, मेष तत्तंसुधं उबलक्विप गलुडो पाहाल इस्मादि ति। (e) नायकः। {श्रुत्वा ] कथमसी वासुकिना परित्यक्ताः ? (प) किरः। कुमाल ! गेण्ह एदं बस जुपलं । (१०) [स्पति मा। [सादरम] उपनय। [गोवा ] शिरसि स्वाम्यादेशः । सा। [प.समय इसो वास सो दृष्टा सोरसाइम ] सा बच्छ! एवं कबु ब्रजपाडसणिम (फ) संभाबोअदि। (११) [ोगमा शिर:: नाना गलुड़म्म भाप्रमाणवेला, (व) ता लई गच्छामि । (१२) [ ति निष्कान्ता] । श। श्रग्ब ! समातिदि। [समावस्य साखर ] हा पुत्तम! हा मोरहसदला! कहिं पुणो तुम पेक्खिम्म ? (१३) [ कपड़े रमान (८)-“दं रलाशयुगलं परिचाय पारी बध्वाणखां, येन रतापक- मुपलक्ष्य गरुडपाहारयिष्यति" इति। (१०) कुमार! सहायता समजखम । (११) । वत्स ! टंख बज्रपातसधि सभान्यते। (१२) सामना गमागमनवेला, साधु गच्छामि। (१३) हा पुरक! मनीरतलब्ध ! क पुनस्वां प्रेषिष्ये ! (4) परप्रांरतरत्ययः । (फ) बरमानवस कराधान का वर्तमान यथा लषा रति सोरखा पपास चाय बर्थः। बचपानाविभ बचपतनतुज्यम, पतोय समिति . भासः (अ) पासचा सविता। पागमनदेखा गनमसमक।
चतुर्थोऽr:। v.in and नायकः। पहो नपुंण्यं ( भ ) गरुड़स्य ! पपिच- मूढ़ाया मुहुरचुसन्ततिमुचः कात्वा प्रलापान् बहन् कस्त्राता तव ? पुवकेति कपणं दिक्षु विपन्वा दृशम् । पड़ मातुरस्थितं शिशुमिमं त्या घणामतः चऋग्रेण खगाधिपस्य हृदयं वज्रेण मन्ये छातम् ॥ ८ ॥ मा। [पात्मनोऽपि निवारयन् ।। अम्ब ! किमसिवैलव्येन ? (म) ननु समाखसहि। ।। [ सासम]। कहं समस्मासिस ? किं एक पुत्तमो त्ति कदुध सागुक पेण पापराएण पेसिदोसि ! हा! कई बिच्चिस जोपन्नोए मम पुत्तो सुमारदो? (य) सब्बधा अहं म्हि मंदभग्ग।। ( १ ) [ मृकति ] । (१४) कथं समामिष्यामि! किमेव पु त कत्या सानुकम्यन नाग- राने प्रेषितोsसि! ! कथमविहिने नोवतीक मम पुवकः पृतः! माम मन्दमाग्य।। कर (भ) नेऽयं नियत्वम। गबड़ा नेस्य वर्ण यन् पाइ. मृढ़ाया इति ।-मृदाया मोहलतायाः, पुबह- मेति भावः; मु पुन: पुन:, बहन् प्रलापान कृत्वा अनुसन्ततिः वापवारिसमा मुखत्या बर्थ:, है पुक्क ! तव नाता रांचता क: !” इति, earn शंष., दोनं या वया, दिदृशं नयम, चिन्त्याः प्रेरयन्त्याः, मातुः प्रसूयाः, पकोड़े, पखितम मं घणा दयां, यका वधुवण पत्र: मयत:, खगाधिप गबड़ख, उदयं बनेष कृतं निर्मितं, मन्ये तर्क यामि। [ हि गड़हान बचनिमांवलापने क्षयषितानि वाक्यानि तुः सियास्मिा:, "म" पदप्रयोगात सत्चा - foबलिकोपस्वतीयासा:। तदुक्तं वर्ष- 'पसारातरोत्या सावित्रामविक बहन" ति] | माई विमोहित तम् ।। (3) कन्येन कातरतातिमध्येन। (ब) एकवति।-एक एप स्वं ममेति अत्या विविध, सावन दयाना, नागराजन कि मेषितोस: [वि मामला:]] नाम- [2] नागानन्द vy.-~- मायक। [भरम] पात कण्ठगतमाणं परित्या स्वबन्धुभिः । वाये नैनं यदि ततः कः शरीरेण मे गुणः । ॥१॥ सत् यावदुपसमि। मा। अम्ब ! संस्तम्भयात्मानम्। (र) गा। हा पुत्तम! जदा पालोपपरिरक्स एण बासुईणा परिचत्तोमि, तदा को दे पबरो परित्ताणं करिस्मादि ? (१५) [पस। नन्वहमहम। हा। [नाय र समात्ममुत्तरोयण पुवकमाका नायकम उपसम नाम्यां fear)| विषदादण! बाबादेहि में। अहं दे णाप- राए पाहानगिमिचं पलिकप्पिदा। (१५) गायकः। (१५) पु..! यदा नागडीकपरिरक्षकेष बामकिता परित्यकोऽमि, सहा पोपपरपरिव करिष्यति (१८) विमतानन्दन ! व्यापादय माम, ब वे नागरामनाहारनिमित्त परिकल्पिता। व्यावतीन युकमिति भावः। भविक विच्छ दाहत, भातबिस्व न्य, गोपीके संसार। यतः, नागराजनेत शेषः। पक्षियोकिरियम। पामिति-यदि का कातरम, [पाङ्पू न धाली: निहा, तत: "पसगांति धातो. (२१ प.. ति : ] खेच्या खशरीरदाने विसम ति भाष:, कराहगतमाएं कराएं गता: पहिर्गमगोमुखा बन्यथ:, ["हिसोबापतातोपागताय साप:' (१९९४ पा.) त तत्पुरुषः ] आयतम सानिधमग इत्यर्थः समुभिः निमखनः विच्छेदासाभ- शितिभाव', 'पचारासमी : riaaain; परिणामतु खेच्या बागमति भा, मुखन तु दुर्रासमिति भावः न वाये न शामि, एपदुःखातर: पाक: राजपुर: पामिति निपाबमूखम ततस्तदा, मि शरीरे की शुष: ? किं प्रयोजनम् ! न कोऽवोत्ययः। [विशेषपानां कामावलान परिकार:]... (6) संखमय किरोड।
चतुर्थोऽसः । [2] - ~~ VM . मायः। [सासम]। अहो! पुवामयम् !!- पमा विलोक्य मन्गे पुवखेडेन विक्लवत्वमिदम् । प्रकरणहदयः करुणां करिषति भुजङ्गशत्रुरपि ॥ ११ ॥ । अम्ब ! पलं वासेन, न नागशत्रुः। पश्य- महाऽहिमस्तिष्क विभेदमुक्ता रमच्छटाचर्चितचण्डचक्षुः। कासी गरुत्मान् ! कच नाम सौम्य. खभावरूपाकतिरेष साधुः ? ॥ १२॥ हा। पहं क्षु तुम मरणभोपा सब्ब जेब्ब लो गलुड़- म पेक्खामि । (१०) (१.) खरमरीता सर्वमेवगीतं गमयं प्रथे। नया पति-पया: नागमातुः, पुवमेहेन हेमा इदं विलवत्वं बावरलं, खिोक्य अवरपदय: निदेयता:, भुनाना मनुः गोऽपि. पर दया, बरिष्यति. मन्ये सभापयामि। [उत्प्रेणाऽबर: । पाथ तम । ११. पार्थक्यं दर्शयति. माईति। -माताम पीनां नागामा. मतिपय मस्तुमान, frefagताबारपदावारस्य यर्थः, गिरतालुदेशति यावत, विमदात स्फोटमात, मुक्कामा निर्गविताना. रसाना कधिरा, इटाभिः प्रमाभिः. पिता रमिता. रोकता :.पा मोरया : - ताहमः, (कपिल "चक्षुः रखन ":* पति पाठी हसतेपाटामा गोरखामाषिौरियं नात- निवि नाव: पवगतम्यः) पसो गरमान, (गत पागे पद: तमामतुप। पत्यप्रत्यये परे तसारान्तमन्दस्व पदयामापात प्रत्ययमबारवेऽपि नारामाक! डौम्यः सन्दर:. खमा: पम पालतिय ताम:. एप बाप का नाम ? (नाम पनि विषयममध्ययं, "नाम गोपेऽन्युपगमे विषये वरपिरति मेदिनी)। कार मातरं सूपति। [यतारमात्मवर बामाल एविन वस्तुनि पतममारित्वेन विकायोः बन्धनात् विषमा इन्द्रावीपेन्द्ररवयोरुपमानिसमा १०.1 नागानन्द मायकः। ननु कर्मणैव अम्ब! किं पुन:पुनरभिहितेन, सम्यादयामि। (स) हा। [सिलिं वहा]। पुत्तप । चिरं जीम। (१०) माधा:- ममैतंदम्बाय बध्यचिहं माहत्य यावहिनताऽऽत्मजाय। पुवा ते जीवितरक्षणाय स्वदेहमाहारयितुं ददामि ॥ १३॥ हा। { विधाय]। पड़िहदं क्षु एदं ; तुर्मवि संखचूड़ णिब्बिसेसो (व) पुत्तो। पहबा संखचूड़ादो बि अहिपपरो, जो एब्बं बंधुजणपरिच्चत्तं वि पुत्तनं मे सरीरपदाणेष रक्विटु- मिछसि। (१८) (१०) पुत्र! विनो। (१९) प्रतिस्तं खल्वेता ; त्वमपि सनिशेिष: पुन:, । मामा दधिवातरः य एवं वनपरिकमपि पु मे मीरप्रदानेन रचितुमिचसि । .. (-) समय बाय सम्पारामि रोमि, तब पुस परिवार मिति शेष:। माल्य वर्षयति, नमेति-पम्प ! मात::, बाम एस रावयुगस. मिति बावन, रतापरादिपरिधानस्यैव बचिवात. मम अपंच देहि, पिर "वस्त्रं ददाति' इतिक निवासबो हो यावत बनेख:, मान याचा पामामिति शेषः, ते ता. पुनम गौविसराय विनताऽऽमनाथ नामते, सदेहम् यि खादवि. ददामि। पत्र प्रसादकुषः, उपनाति: (4) प्रति प्रतिनिर्मित भवतु इति शेषः, परखानादागतं, सदेव गते, भगत, जदये तिहतु, पुन: मा प्रमामय हिमा:। अनि-पान निए नास्त विशेषी या मास्तव आधः।
चतुर्थोऽः। [११] nhvvvv शा। पहो!! जगहिपरीतमस्य महासवड (च) चेतः। विवामित्रः खमांसं खपच एव पुराऽभक्षयत् यविमित्तं नाड़ौजको निजन्ने कततदुपवतियकत गौतमेन । पुत्रोऽयं कश्यपस्य प्रतिदिनमुरगानति तायो यदर्थ प्राणास्तानेष साधुस्तृणमिव पया यः परार्थं ददाति ॥१४॥ [मायामुहिश्य ] | भो महासत्त्व ! त्वया दर्शिता एवं पात्मा प्रदान व्यवसायनिाजा मयि कपालुता, तदलमनेन निर्बन्धेन । (प) पश्य- - . (श) महामवय महामाया महोत्सावा। प्रासधारणे व यम कियते, अयन्तु तोपरोसमाचरति रति महष्टानामा, विवामिन-बिय मि [ "भिवे चर्चा (६१५पा.) पति पूर्वपदस दोघ:, स्वमभिधागात] विश्वामित्र: पुग पूरा काले, माछाल: म. बांग्रमित येषां प्राणानां रचामिन्यध:. शाम करनधनमोस. मित्यर्थः, पतीवामध्यमपोति भाव:, पमचयत, तदुक्तं मनुभा--"उधायान- मम्वामान विवामित अगाधनीम। मामालासादादाय मर्मविषय:ति: गौतमेन मुनिना, कता गौतमय, सवतिरुपकारी येन तथोक्तः, कृतज्ञताप काय पाहमयोति भावः; नाहीना: सदाव्यो मुनिविशेषः, यत्कते या प्राणाना. ते रक्षणामिय:. निबन्ने निहत:; वग्यापस्य प्रजासार- बारक इति भाव:. पुर: पयं तायः गरुत्मान, यद येवा प्राण रक्षा, प्रतिदिनम उरगान नागान, पत्ति भवति, तान् प्राणान्. परा परमाणरक्षा, तुपचित नम्बन्धिनः इति भावः; व एष माधःपया हमिव ददाति म तस्य इति पदमध्याहार्य म; माय महासतम्य ती जगतिमिलती! ति नद्यो नान्वयः। [पय हिताय गौतम-विवामिना: स एव निननीवन- रचामवाय मनुष्ठितमतः, अयन्तु परावरचा मिसमासपरित्यागरूपसत्याध्य पतुंबाम:, रति अपमानभूतेषी विद्यामिवादिन्य: उपमेश नायक पाधिक्यात यतिरेकाबारः, सच पमया मोर्ण: । सुन्धरातिम।१४. (प) चामेति।-पात्मनः खदेख, प्रदाने थी व्यवसाय: सरसः, लेग निमांना चपटा। निगपापा ॥ .
[१०] नागानन्द .. KA जायन्ते च स्त्रियन्ते च मरिधा: सुदजन्तवः । परार्थ बाकच्याणां वाहशामुखव: कुतः ? ॥१५॥ तत् किमनेन निबन्धेन ? मुच्यतामयमध्यवसाय:। (स) मायकः। शाचूड़ ! न मे चिरामब्यावसरण प्रण परार्थ- सम्पादनमनोरथमान्तरायं कर्तुमर्हसि, तदलं विकल्येन ; (1) दीयतामतत् बध्यचिङ्गम् । । भो महासत्व ! किमनेन वृथाऽऽत्मायासेन ? न खलु शाधवल शमपाल कुलं शङ्खचूड़ो मलिनौकरिष्यति। यदि ते बयमनुकम्पमीयाः, तदा इयमविपत्तिविलवा न यथा जीवित नहात, तथाऽभ्युपाय: ( क ) चिन्त्यताम् । नायकः। किमत्र चिन्त्यते ? (ख)- नायकोल्क दर्शयांत. जायन्ते पति-पा: मामा, दमन्तः नो. प्राचिन:, नायन्ते च उत्पद्यन्ते . बियन्ते । पञ्चत्वमायानि च, पराये पराक्षसाई, बहाच्या था वहरिकराणां, ससानामियर्थ, बाहशा त्वमशागाम, उडवः कुतः? न कुवापि वाहमा तो। [१ उपमानोपमेयभावापनयाः नायक-म. बायोरकतर उत्कर्षवनात व्यतिरेकालकारः, ताशयकोनामुमयसम्बन्धेऽपि सदसम्बन्धी नियमोनिय यनयो: सर:॥ १५॥ अध्यवसाय: जदयोगः । (1) विपत दीर्घ काळात. पमिति शेष:. लवासरस्व प्राप्तकालय पायति ।-परार्थ परकाया, मम्बादमायां नि य: मनोरम: भिलाष: १०। अन्तरानिमा विकल्पेन न्ययाकल्पनेन। (ब) पति-षा नियंक:. य: पात्मायाम: खायन: तेन । ras शामत से निपानमत्यर्थः। सागरकुलं बापालास मनानकस, कुलं पंचम । महिनौकरिष्यति काहिसं वरिष्यति परप्रायविनिमयेन निनावर- पायकारकाय करदेनेत भावः। पदिति।- विपत्त्या विका विया। यं मम माता। सपा यानोपाये। गोवित जीवनमानभाव: परिजेला वाताहा। अभ्युपाया सम्बक पायः। (ब) चिन्यते धायरी, बेतिषः।
चतुर्थोऽ। [...] म्रियते म्रियमाणे या त्वयि नीवति जीवति । तां यदीच्छसि जीवन्तों रक्षात्मानं ममासुभिः ॥ १॥ प्रयमभ्युपायः । सदर्पय त्वरितं बयांचई. यावदनेन प्रात्मानं प्रच्छाध प्रच्छाद्य बयशिलामारोहामि ; खमपि जनों पुरस्वत्य प्रमात् टेगाविवर्तख ; कदाचिदम्बा पासोक्य घातस्थानं मविशष्ट स्त्रीस्वभावकातरत्वेन जीवितं मधात्। किं न पश्यति भवानिदं विपनपत्रगानेककहानसहुलं मा- श्मशानम ? (ग) तथा हि- चश्वग्रवत्तच्युतपिशितलवग्राससंहाग: राधेराबद्धपक्षाहतयविधुतिभिबंधसान्द्रान्धकारे । चिन्तानिवारण पायात, मियत - या माता, त्वयिमियमा पनत्वं गति सति, वियते मापान पति, त्वयि नौवांत सति जीवति, at तर मातमित्यर्थ:. यदि गौवकी प्रायोमियोनयन्तीम. किस सदा मम सुभिः प्रायः, प्राविनिमय ने चयः, पात्मानं निज नीवार (ग) पयमभ्युपाय: तव मातुः प्राणरक्षणे पति शेषः। षष रतनगमित्या प्रकाश पाय, [-पून कदापाती- धितो ल्यप् पुरस्कय अग्रे कृत्वा । प्रधान देशात पक्षात सामान। निवर्तब तिखा पन्या माता। धारणा बाभूमिमा सक्रिकटं समीपति। खौमभावात वेग नारीप्रतिमुलभाधे। विपति-विधानां बताना पचगानां नागामाम, बनेकैः बहुभिः, कालः पथिभिः, (चारोमस्थि काखत्यमरः) साल व्याप्तम । स्मान: मा. शेरते पति महामं, [ पृषोदरादिला सा महाश्मशानं "मनगदेन : प्रोत: मानं सरस्थानमुचते' तिमि भोषणं प्रेतखानम । महाममा वर्षयत, पथदिता-पता लता, खोप, गति मेष:. क छिन सत्. श्रुतं घट, यत पिमितं मांसं. सखस, यास भव, हिंग, गलिमा वेषां वाहः, मामयषोपरिव: पापा प्रतिवाः, नियमावेगोपविष्टत्वात आता :, त्यस पायल, "या पायने नम्- ( ५।९७९ पा०) इति वा] विनमः पापनानि, सानानि , [१.४] नागानन्द ma बकोहान्ता: पतनत्यः शमितशिखिशिखाश्रेणयोऽस्मिन् शिवानाम् पसमातबजनसुतिबहुलवसावामविसे वनन्ति ॥ १० ॥ मा। साथं न पश्यामि- प्रतिदिनमहिनाकारण विनायकाहितीति। शशिधवलास्थि कपालं वपुरिव गैः श्मशानमिदम् ॥१८॥ यसाहः; कहा- ता:. शाषिताति यापत, पस्तिष विधूतयः साहः सः श्मशानीयधिविशेष:, : साटिन: सन्दः घनः पत्रकारों बसिन् ताहणे, तापान। अविरता, सुक: साग यास तयाभूतानां बरसाई प्रभूतानां वहाना मेदमा वामेनमक, विले पाममधिनि, ("विसं सादाम- गन्धि या समर:) पान मथाने, पनाग कपिराष, सीतति प्रबार, [वीहि ममामविशेषम] सिमानां गाताना, बकेश्य: मुखभ्यः, साता: उहो: मन्य:, पतन्त्यः, पत एव शमिता: प्रसस्रोतसा निवांचं गमिताः, शिखिनाम सोनाम ; मुखचितामामिति भाष: ; शिखाओषयः स्वगन्ति शब्दायों, पहादिदाद्यपदा पतिता: सत्य: चटपटापट कुवंकोर:। बोटं बोध्यम- शिवानीत्याग्रोमां राबविव परिदृश्यमानत्वात दिवा नाममावेऽपि रनिचय: श्मशानभूमेः निवितानकारपत्वेन विमा प्रतीयमानत्वा तद्दनं मनाते। [ प "चु. शिखिशिखा. मावा दिनमा सनिवेगानुपाम:, तमा दिवाऽपि सान्दाबसायम राबिन प्रतीयमानत्वात् गम्योत्प्रेक्षा, सा प्रस्तुतरमशागपन सामाविकत्वात स्वभावोमबापावित: प्रत्यायोः सापेलेन खित: सर: गुमासेन सा मेरपेक्ष्यात मंसि बधाम ॥ १०॥ नायकोक्ति समयमान: सोऽपि महाश्म पानय भोषणा प्रतिपादयति, प्रतिदिनमाता-दिने दिने प्रति प्रतिदिन, [वौसाऽव्ययीभावः] पाचारण भोगनेन, भुक्तेन पति यावत, सरिना सल, सांखिसवालनेति यापन. पन्यब-हार मायमूतेन, हिमा अपलचित, बद्रय परिभूषणत्वात, [समयम खमतपणे तोषा] विमायास्मिीति बीमा परि (भकुन्ति- पविकनि......वि.पिचर-पतचय:. बमरः) नायाब खामिन: बिनाया मरास, पारिता जापिता, प्रीति: या चारिता पितासिय जति तार, निचोसितमोगमनामादिति भावः पवन-विनाय- गराधा, नाव:, ("विनायक विराजमातुरगाधिपाः' विराजमातुरगाधिपाः रवमरः) पारिता चतुर्थोऽरः। arm . पासवः मायकः। शचूड़ ! तत् गच्छ, किमेभिः सामोप: न्यासः? (ध) (ङ) खलु गाड़यागमनसमयः । [मातुर यतो जानुभ्यां त्विा ]। अम्ब ! त्वमपि निवत्तवेदानीम्। समुत्पत्यामहे मातर्यस्यां यस्यां गतौ वयम्। तयां तयां प्रियसुते! माता भूयास्त्वमेव नः ॥ १९॥ [पारथी: पति नीति यावत, प्रीति; विनायकाय पाहिता पोलियन तिवा; विनायकैम पारिता सता, प्रीतियति वा विषा:, ता, त- कद्रासनत्वादिति भाषः; शिवाणि. वपाल धित पन्द्रबत, पबलानि अधानि. पण्यां कपामानिमा, समृदय: यहा-पबौनि देहायोनि, सापालागि शिरोस्थोगि; या-नयनानियोनि, कपालानि च भनघटादियकाबानिया ( "कपाकोऽखो शिवोऽणि वास घटाद: सबले बजेति मेदिनी) पय-शशिमा चन्द्रे, शेखरस्थेनेति भारः; जानि खत:चवेऽपि पन्द्रसम्यकांदतर अमात्ययः, पयोगि देगोनि.मात्यमता- पाहानि विरोऽस्योगि, भिक्षापावभूतानोति बात बदर अस्थिमाखित्वात कपालमत्त्वाचेति भावः, अभिषम पथि गिरोऽणि, कपाल भिचापावभूतं यस पति का तार, या-पयोनि सामागिता मना: परिणकपालं, पम पथिकपालं पलास्टिकपालं. मी पन्द्रमाः, तमा जास्थिकपालं याभूतम, पत एक रोट्रं भवानकम, समान, बद्रयेदं रौद्रं वपुरिय मोरमिय, विभातोतिषः। [षमुपोपमा SHER: | बातम १८० (घ) सामोपचास सावमायनप्रयोग:. बिम: पाम। [वारसायक- प्रदबोगे तोया] मम जीवनयामनिवारपातामुनय निष्फरमेय, माई निम्बसायात नियत्तिव्ये तिसरखा। (-) चाय सहित मुपन्याम ति प्रियसते! प्रिय: सतो मा पाभूवे प्रिय!, भाल:! क्या ["दोबी (१ प.) शिवारात विकासमा पसां यst नवी मायां, कमर पर तिष्यमादिदमायामित्यर्थः । देवादिषीमाथिति .
[.. नागानन्द Vvvvv... ~~~~ ar । [सासम]। कहं प्रपच्छिमवणं? पुत्तप! प क्खु तुम उनिभाप मे पापा भसदो बहंति, ता धमेब तुए सा चिहिसं। (२०) (च) भा। [उत्याय ]। जवादहमपि परे भगवन्तं दक्षिण- गोकणे प्रदक्षिणीवत्य खाम्यादेशमनुतिष्ठामि। (क) [सभी निवान्नौ] मायकः। [मार्षमात्मगतम]। दिध्या सिमभिवाछितम पानेन पतर्कितोपनतेन रतांशकयुगलेन। (ज) (१०) पमपविमानम : पुबब! न खलु त्वाम भिवा मे पादौनती पासा, दिव त्वया सामाखाना . भागः; ("गति: यो मार्ग-दायोः जाने बाबाउपाययोः । मागोवणे सरणाव मंदिनी) समुत्व स्याम मनियामहे, तथा सस्था मती, त्वमेव नः पवावं, माता जनगो, भूया , ["लिडामिति (२४९१६पा.) प्रति लिटसनमामी: ति। पब पत: कविता "स्वमेव माता भूया: इति बनमः वामते मनमोबपोजना परिसधानामा:]. १९ (1) पश्चिम नास्ति परिमं पचात् बचात् साह, वचनं वाक्यं, यहाक्यात परमवा वाक्यं नास्ति, एताहर पठोरखपमित्यर्थः, “निय बाडिपमा बानिमित यावनमार, पदसि विशेषः। एशिया परिवव्य। पवत: पन्धन । [ सप्तम्यास्तलिल ] वात व्यर्थः । ()मात वेगात. [वीप पवनी] वेगं गला रबर्थः। इचिमोष सहाख्य विपतिनिधः। बदपिशव परिकन्छ । साम्बाद सामिनः प्रमो. मामराजय, देवनपतिष्ठामि पाण्यामोवधः। (4) सारा टोत्या पागकवि दूरको विषय । दिया भाग्येन, तूपानयमिदन र वामनीवनविक्षनेन पालीवर उपपरीवारपारपसीनसामान। परितोषमतेन पापविना रखपुगवेग मानिदिन निवासमीतिमावि बापत् ।
चतुर्थोऽ। १.०] .gो। [प्रविश्य ] । इदं वासोयुगं देव्या मित्रावसुजनन्या माराय प्रेषितम ; तदेतत् परिधत्तां कुमारः। नाम:। [मादरम] | उपनय । (भ) की। [उपनयति] नायकः। [ गोला पाकगतम]। सफलीभूतो में मलयवत्याः पाणिग्रहः। (प्रवाशम]। चुकिन् ! गम्यतां, महचनादभिः बादनीया देवी। (ब) अधुको। यदानापति कुमारः। [ति निक्रान्तः । माधा- बामोयुगमिदं रक्तं प्राप्त काले समागतम् । महतीं प्रौतिमाधत्ते परार्थ देहम्मतः ॥ २० ॥ [दिगोऽवलोक्य , यथाऽयं चलितमलयाचनशिलासच्या प्रचण्डो नभवान्, तथा तक यामि, पामबीभूतः (ट) खलु प्रक्षिराज इति। तथा हि- (झ) उपनय पापय, होति यावत् । (ब) सफलीभत: मफल: समात:, पीपबारबारणे सहायभूतत्वादिति भावः। पाणि पाीिडन, परिषयः : दानों यदि महसवत्या मम विवाहो नामविष्यत, तदा कुतः रकाबलयुग बन पाम् ति भावः। अभिवादनीया प्रणाया। देवो भनमाता ति यावत। वासोयगामांत ।-माने काले पतनमये, समागतं समासादित, बाटुपखित. मिति यावर, ई रक्तवासीयुगं बलमुगल, परा परोपकाराय, देहम उम्मत बनता, मम विशेष:, मतों प्रीतिम पाप ननयति। [ब देवान पस उपवस्तुम: पागमात् परार्थ देयागपहायस गुशवोमनात समाधिरकार: पादपं-"समाधि सकराय देवात स्वरागमाल... (ट) चवितेति ।-सिवः खसाना बंशित:, ममा विकास विकासमू वैग पाता, पण: नहार, नमखान वायुः, ("भवानपणपण .
(२.) नागानन्दे 'Arvv तुज्या: संवर्तकावे. पिदधति गगनं पडतायः पक्षतौनां तौर वेगानिलोऽम्भः क्षिपति भुव इव लावनायाम्बुराशेः। कुर्वन् कल्पान्तश सपदि च सभयं वोचितो दिग्हिपेन्ट्रैः देहोद्योतेर्दशाऽऽशा: कपिशयति मुहुर्हादशादित्यदीप्तिः ॥२१॥ सपद मासा, मानभनमा: यमरः ) प्रवातोति शेषः। तयामि मन्थे। पासनीभूतः समोवों सनातः, समागतमाय वयः। गरुड़ागमनं ति, तुज्या इति ।-संवर्तकारः संवतं एक संव: प्रलयः, (अवत: प्रलय: कल्पः पयः कल्पान्त: प्रत्यपि इत्यमरः) तव यानि समाति भिवाः .:. प्रलय कालिकमेरित्ययः; यहा-संवर्त काव्य मेघ, तुल्याः समाः, ("बापतयेव संवत: प्रक्षारी द्रोण एव च इति त्वारों मेघाः। तेषां मध्ये "संवतच मइद: इति ज्योतिषालात समजलवाभाः रति तूच्यते. पतीनां पचनसाना, पचाणामिय:, ("पचतिस्तु भवेत पचभूले प्रतिपत्तियौ ति मेदिनी) पाया गय:, गगनं पिरति पाच्छादयन्ति एवेत्यध्याहार्यम। [ अपि पूर्वकाहयाते. रूपम. पैर कारख) वेगामिल: वेगवान वाया, पचास्फालमोत्य इति भावः. भुगः क्षि:, पारमाय व समन्तात् निमग्नीकरणय ११, अम्ब गये: समुद्रव्य, पभ: तौर सटदेश, चिपति सवेगं प्रेग्यति, व पाल्पामा प्रखयमन्दे, कुन जनयन्, तथा दिग्छ पेन्द्रः दिग्गजे:. मुहुः पुन: पुन:, समय बोणित: दृष्टप. सदादिलोप्ति: हादशमूर्य मानमः, अतित गखो ति भावः; गहमान इत्यध्याहार्य, देह व्यास: प्रभाभिः, इस पाशा दिमः, पिशयति. कपिशाः स्याबा:. कथापौमित्रवर्ण इत्यर्थः, तादृष्यः करोति, संवत्तवाच: तुम्यामां पचतौनां मया दिशांपत्वं शादियबहप्रभया पोतत्वम, पत एच. मित्रवर्षस्तियप्रभया दिशां कपिशवमगन्तव्यम; यत्तु “पिपयांत पिङ्गलयान' पति वैमासिन व्याख्या, हत्त नबमोगमः ("श्याम स्थापिशा" इत्यमरः) कपिल' इति पाउसम्पने व्यापया सकते इति। [कपिल शब्दात 'तत्करोति-(ग) इति चि । प्रथम-दितीयपाद उत्प्रेषा, वतीये दिमानामां कल्यासारया सभयोक्षासम्बन्धेऽपि तत्सम्बन्धीत्या पसम्बन्धे सम्बन्ध समाविषयोनि:, बादशादियदौहिरिघुपमा , इत्येतेषामकालिमावेन जिते: बारबरा इत्तम ॥२१ चतुर्थोऽ। [१०] तत् यावदसौ नागच्छेत् शाचूड़ः, तावत् त्वरिततरमिमां बध्यशिन्नामारोशामि। [नया वा उपविश्य स्वयं नाटयति]। पहो स्पर्शाऽस्या: !! (5)- न तथा सुखयति मनो मलयवती मलयचन्दनरसादा। अभिवाञ्छितार्थसि बध्यशिलेयं यथाऽऽविष्टा ॥ २२ ॥ अथवा किं मलयवत्या ? (ड)- शयितेन मातुरङ्क विश्वब्धं शैशवे न तत् प्राप्तम् । लब्धं सुखं मयाऽस्था बध्वशिलाया य दत्सङ्गे ॥ २१ ॥ तदयमागतो गरुत्मान्. यावदात्मानमाच्छादयामि । () (तमा कति (3) म्पबध्यशिलाया: ति माय: माटांत नाोन पदोध:: प: शिखाया:। स्पर्शमुखं वर्ण यति, नेति। मलयपन्दगरसेन नेतचन्दनेन. समाविक्षपन्दम. सपनेनेवधः. पार्दा सिता सुशोतलाडोत्यय:, मलयबती पापिष्टा पारिता मतो. तसा मनी न सुखर्यात मुखीकरोति, पभिवान्छित इंशितव्य, क प्रयोजनम्ब, परासरचय इत्य:. सिधा माफल्याय, पानिष्टा पालिता. इयं वशिमा बबा, मुखपतीति शेषः। [१३ उपमानभूताया मजयबाग बपि उपमेयरूपाया बशिखाया: मुखपदलेग पाधिक्य साधनान व्यतिरेकामासाः। बातम ॥ २२॥ (ड) किं मखयथा! मखयतोष सुखोपमानवर्णनेनालमिव ततोऽपि घदविमुख पदम. एतमुखरमाय मावि विचित्कारत्वादिति भावः। शयितेनेति ।-पमा बशिनाया: उत्प) कोड़े, यि तेग मया या सुख सवं प्राप्त, शेशवे बाल्ये. मात: परे कोड़े, विश्वं नि:पर रचा ता. वितेन सोन, सत् मुखं, मान अधिगनमा [अमाप पूर्ववत व्यतिरेकालार:], बातम" (ट) गार पक्षम पासीति महामान गाः। 'गरुत्मान् गहस्तायों वैनतेयः खगेशरः समर:) पाचादयामि पाजाम, पतांशषगरीनेति शेषः। (प्रशसा मा.
(११० नागानन्द [am: पितर:]। दृष्टा विम्ब हिमांशोभयकतवसयां संभमरन् शेषमूर्ति কাল নানবিৰিৰ বুদ্যি বাজন। एष प्राप्तावसज्ज जलधरपटलेरायतीभूतपक्षः प्राप्तो बेलामहोघ्नं मनयमहमहासम्रभुः क्षणेन ॥ २४ ॥ . खवागमनासान्तमा गर, होति ।-हिमांशी: चन्द्र, विवं मण्डन, ( *विमोऽस्त्री मा विषु' इसमर) दृष्टा पवाक्य भयम, मत कति शेष:. a सम्माप्तमित्यर्थः, वजय मालाकारणानं यया ताशोंशेषम्य पनन्तनाग, अतिशुभस्यांत भाब: ; मूर्ति ब. ( खियां मस्तिस्तक " मर) कान स्मृति- वियोमता कन्; अतिशुभ वलयाकार चन्द्र मगडलं हा चन्दाबबवर शुभम भयन महाचततया वलयाकारण पास्तस्य च शेषनागस्य बरणं बोडव्यम ; तथा प्राण सूप्ये, माशामा पानिमा बसने मदागममवेगणनितभीषदम्य कारसममातुमचमतया सात कोऽयमुपद्रवः समुचित ति भयम, विलित लोभले, सबमे ममाना: पन्त्र स्ला: इति विवे ति यायत, पण्जेन मम व्ये मावा पकणे, (सूर मूतोऽनकः कापिर्गकाग्रज यमर: ) सूर्य सारच. मेति यावन, साबन्दमात दर्शनास माइदं यथा तया, दृष्ट: पाकित:. तथा प्रान: पागमनका पषिमा, पपपपमचडि: सप्रा. मदानगीव्यवाया तसत रित्ययं . [ अवसस्य व मर्पण' in wint पमिदम ] नल- पट: मेघसमू. पायोभूना: दोभताः, पचा। मंघमकायबा तथा दोधौं मृतवत प्रतीयमाना इति भाः पचा: पवाय तथाfe: एष भह गए उपय:, : ससा, समयानमारक वासुचना प्रतिनि प्रेरितति भावः, ग्राम भाषणे, गवः बोहमपन्. ग. पचपनमय; या सवेन. चिर मम्प्रासामानभवानन्दे ग तुम. (" निवारस्थिती काय विशेषोत्म वयोः : इसमर) मयं मखाया न्य. जामीन बंजायाम प सकूले, ( "वेचा काई । गोमायाम कपकारयोः पति मेदिनी) : महौधः पत: समुद्रतटाज vi, RTR: समागतः । [VE विदर्शने भेषमा करात करपाकारः, तपा पपरपद से पचा वासायीभूतत्व भावेऽपि पायती भूत प्रेत प्रतीयमानत्वात् .
चतुर्थोऽEI [११] नावक। [सपरितोषम )।- संरचना पनगमद्य पुण्यं मयाऽर्जितं यत् स्वशरीरदानात् । भवे भवे तेन ममैव भूयात् परार्थ हेतोः खलु देहलामः ॥ २५ ॥ गाड़। [नायक निस्य -- अस्मिन बध्यशिनातले निपतितं शेषानहीन रक्षित निर्भिद्याशनिचण्ड व गड तरया चञ्चाऽधुना वक्षसि । भोक्तं भोगिनमुखामि तरमा रक्ताम्बरप्रावृतं दिग्धं मशवदीयमाणहृदय प्रवान्दिनेवासजा ॥ २६ ॥ - - प्रतीयमानीत्प्रेक्षा, विश्व. मलयागमने परिपामग्रभुताया: तुत्वेनोपण्यासात कान्य- लि. इत्येता संमृति:]। खग्धराम ॥ २४ ॥ गरुडामहाबीयपणेवारप्रति पिरमेव सफला भविष्यतोगकखय्य जीमूतवाहन: खपतोषं विसि. मरता- बशीरहामान पनगं म, संरचना बायता मया यत पुण्यं सनम, जितम नहित. तन पुण्ये ग. भवे भवे एव जन्मान जन्मन एव, प्रत्येकजनम के वेत्यर्थ:. न तु बि-बिजनौवकाराण: ; पराहतो: खच पक्षायमेन पारामे न त्वयकार्यामिति भावः; मम लाभ: मरवाति: भूपात भवेत. पाशमा डि। मारूप न्यू मास्तमा पुग्योत्तमवस्तुविनिमयात परितिकार:; of हितोया प्रतिजन्मा- तरे पाहता: लाभ तजन्माणितपुण्य तत्वे मोपगामात वाक्याय हितकं काबविलार: यमयो: सष्टिः । उपजाति उत्तम । २५॥ अभिविति।-शेषान मम भोगनाध निर्दियायितिरिकान चबान : अोन नागान् पक्षिवातुम, अनिन् परिहश्यमाने, पशिलातले निति या रतापरावस्वाचालितम. पत एक मतो भयेन दोयमात स्फोटमामात. वृक्ष्यात चम:, पकन्टिना बता. समाधिरै, हिन्धमिव जिमिव, परिहग्य- मानमितिमेष: भोगिम पनगम, अधुन पनिडरया यमनबारतिमायेन पणछा समीक्षा तया पातम्या, [पखादर मीणालये- ऽपि विशेषेर सुतौयापोतमा तर प्रत्ययो पोष्धः; बह-तर वार्षिको [११] नागानन्द [भिनय नायर रातिथ्य पुपालि पनि दुन्दुभयय स्वांन]। (.) [ सविनयम]। प्रये!- आमोटानन्दितालिनिपतति किमियं पुष्पवृष्टिनभस्तः !! स्वर्गे किं वैष चक्र मुखरयति दिशां दुन्दुभीनां निनादः !! । [fara]| (a)- मां जातं सोऽपि मन्ये मम जवममता कम्यित: पारिजात: सः सवर्तकाबरिदमपि रणितं जातसंहारशः ॥ २० ॥ बीयः, यथा-"युधिष्टि श्रेष्ठतम: काम.fa) पानेः जापि, बरसा पतिसुतीमाया, सया, पक्षसि स, [वकेट समी] निर्मा विसाय, भारसा बले बेमेना. मरामि अहं मयामोयः। [त्या. SMEn:] शाबिकौषित सम... (0) अभिपत जहांत नायकोपरि निपन्य। एकाति, पति शेषः। पामोटता-पामोदन पतिौरभेन, चामन्दिताः हर्षिता: पबयो भमरा या काही. यं पुपाटि: किं , नमसपाकाशात. नितांत ! किंवा बा. बर्ग : समाय:, दुन्दुभीमा वालविशेषा, मिनाद: अनि:, feat कं दिसलं, मुखरपति !! ध्वमति !! शब्द वारयतीत्ययः। पति पाई- . (a) व मध्यम सित्ता, ("मध्यम: पान विस्तिम. त्यमरः) पार्षवादी स्वीयवेगाधिक्यमेव कारणमिति निषित चिनप्रसाद एवान सतुष्टः। उत्तराम हायलि. पामिति। -धाम पनि नियामध्ययम. बामनियधी: ति मेदिनी) जातं सम्यक विदितं मम नबममता बेगानिलंग, मदागमनवेगावाबलमायुमेत्यय:..:तिसिडः, पारिजातोsपि टेवतविशेषोऽपि, महागमम्वेगेन मार्गाववापियित:. मर्यसम्पब मातोवरः; अपित: पवित: मेतायुपारिरिति भावः; सपा : वापि प्रभाविपमेनचौरपिनाना संचार प्रसव, मा बाभून:
चतुर्थोऽनः। [११] [पामगतम]। दिध्या कातार्योऽसि। (थ) भारः। [नायकं कायन् । नागानां रक्षिता भाति पुरुषेषु यथा मम । तथा सर्वाशनाकाहां व्यतामद्यापनेष्यति ॥२०॥ तत्यावदेनं गृहीत्वा मलयपर्वतमालय यथेष्टमाहारयामि । [रतिनिकान्त:]. अति निक्रान्ता: पतिsr: सरि. ८ रसित गर्जितम, पति मन्ये सभापयामि। [षा:। खग्धरातिम... () दिध्या भाग्येग, सौभाग्यमादित्यर्थः । कता: सिहयोगन:, सफर. मनीर : (द) पलयन् अगलीयन्. नायं मय: नागः, परन्तु पस्सिरदे: बशिन पुरुषत: संत विष मिचिन्वन इत्ययः । महामनाया दर्शनेमान्यथाभूति: मकरः समनोमा विति, नामानामिति ।-पुरुषेषु पुरुषजाति मध्ये, [निहार सप्तमी ] नागानां सपांग, मम भोगना निर्दिामामिति भावः, पिता alar. स्वगोवनदानेन नागश. परिवार को पति यावत, कोऽयं महापुरुषः इति शेषः, यथा यदे:, माति गाजी पापि वियते ति भावः; सपा ता, मम सपांशमाकामा सर्पोजन. स्पाम. प चिन् दिने, म्यक स्फुट, नितिमिय:, अपनेष्यति निवायिर्थात एत मावेन भाविमो पुननांगविनामानि गोविष्यतीति भा। [अब नाग- भोगनाकाङ्गाऽपमोदन प्रति पुरुषमास: हेतुत्वीकोनात वाक्यातुवाबिर मबहार: २८॥ .
अथ पञ्चमोऽङ्कः। [ततः प्रविशति प्रतीहार:]। प्रयो। स्वग्रहोद्यानगतेऽपि निग्धे पापं विंशयते नेहात् । किमु दृष्टबपाय प्रतिभयकान्तारमध्यस्थे ? ॥१॥ तथा हि, जीमूतवाहनो जलनिधिवेलाऽवलोकनकुतूहली निष्कान्तविरयतीति दुःखमास्ते महाराजविश्वावसुः । समा. दिष्टवास्मि तेन, यथा-"सुनन्द! श्रुतं मया सविहितगरड़- प्रतिभय मुद्देशं ( क ) जामाता जीमूतवाहनो गत इति शक्ति . अब नौमतवानवाता सिरानादिष्टः प्रतीहार: तस्यैव महाराजीक गठा- हे विति, म्वट हति । -विग्धे नेहभागने बने इत्यर्थः, स्वस्थ रह पाबासर. समोपे, या उद्यानम उप राराम शर्थ:. हङ्गताप साप. प्रतिनिकट. थानगत पोत्यय:, नेहात वात्सल्यात, पापम अनिष्ट. या विसते. नियमन रिति शेष:. हर: कोक्रत:. बहु: अराय: विनः विमाशी वा व तादृशं यन प्रतिभयं भय ( "भय प्रतनयम यमर) कान्ता मारण्यं, ("कान्ता- saौ मारण्ये बिल दुर्गम वम न' इति मेदिनी) तन्मध्ये सितोति तपाभूते सति सिग्धे रति पूर्ववाक्य नाव:, किम् ? किं पुन: बनाव्यम : अवश्य शहितव्य- मधेस:। [अब खटोद्यानगतेऽपि यदा पापा जायते इति वाक्येन महारण्य. मध्य ये मति तथाविधाज्ञाया: चव नास्तीति दण्डापूपिया अर्थान्तरबोधनात अवित्तिरलार: पाय्यां जम।१। (स) जलनियोति-मलनिः समुद्रा वेखा पम्बुनिखार:. जलीच्छास इत्यर्थ:. ("प्रधाम्बुकिती बेला कालमप्यांदयोरपि' यमरः । तदरखोकने कुतूहल: मस्खास्तोति ताहम: सन्। चिरति विजयति। दुःख कटं, समन:पोई यथा सवयः। समिस्तितिा-सनिहितेन समागतेन, गड़ेग तिमयं मयडरमा यदा-साहित नियमेवामखितं, गणात प्रतिभयं भयं यब ताहणं, ( "अविभयं . .
पंचमोऽः। [११] एवामि भनेन। तत् त्वरितं विज्ञायांगच्छ, किममी स्वग्रह मागतो.न था?" इति। यावत् तत्र गच्छामि। [परिकामनाये REE ]। अयंमसी राजर्षिर्जीमूतवाहनस्य पिता जीमूतकेतुः उटजाङ्गन सह स्वधर्मचारिण्या राजपुवधा (ख) च पर्युपास्य- मान: (ग) तिष्ठति। तथा हि- होमे भगवतो तरङ्गतरले फेनाम्बुतुल्ये वहन् जाहव्येव विगजित: सुपयसा टेव्या महापुण्यया। धत्ते तोयनिधेग्यं सुमदृशीं जोमूतकेतुः श्रियं यस्यैषाऽन्ति कवर्तिनी मलयवत्याभाति वेला यथा ॥ २ ॥ तत् यावदुपसर्वामि। . भये। धीरेऽपि रस मेदिनी) गाविमटनागास्थिराधीनां सर्वदेव सत्त्वादति- भयरमित्यर्थः। उद्देशं चामम। (ख) उटनस्य पशालाया:. मुनिजमवासीपयोगिपवादिमिरास्यत्यय:, ("मुनोमान्तु पर्गशालोट गोऽम्बियाम यमरः ) बनने चत्वरे। स्वप में पातिव्रत्यं, रतियामा नया स्वधर्मचारिण्या सामिण्या, वस्य पर्मचारिण्या इति विणको गा। रापुमा मलपवाया। (ग) पर्यावमामः सेव्यमामः। चौम इति ।-नवती मणिमती, सोचोखायुक्तो यः, तरसतरले मियत चपले ; अतिसूक्ष्म वान वायना चालिते पति भावः; फेलान तुल्ये सफेनजनिभे, अतिशुभ रति भावः; चौमे पदकले. पवस्वामित्यर्थ:. पान परिदधाम:, तथा मुश्यमा निर्मलमणिलया, पप-मुसया, . यसबपामेन गोमूतवाहमतुल्यः सपुव: प्रवाई तोऽभूत, तब मुस्तन्य स्वं विधिविमाऽभावादिति भावः; मात पुण्य पासिंग यवारया महापुण्य या पवितामयादिव्या, पन्यव-मस पुण्यं सकतं ययास या पतिपरिवया, महापुण्य वन्या इव: पत एक जाण्याप गाया थ, देव्या मरिष्या, विराजित: भोमितः, पयं गोमूतके: गोमूतमान- पिता, तोयनिधेः समुदख समहशीम पनुरुपा, वियं गोमां, पत्ते वारयति, एषा मखयतो यन पन्निवातिनी समोपनिनो, बेषा यानटीय, ( "जा कारोऽपि .
[११] नागानन्द ----- varunAmr .vur. ----- HD [TR: मिति पो बधसमेतो गोमूततः । नौम्। भुक्तानि यौवन सुखानि यसोऽवको राज्ये स्थितं खिरधिया चरितं तपोऽपि । माध्यः सुतः सुसदृशान्वयजा भुषेयं चिन्त्यो मया ननु हतार्थतयाऽद्य मृत्युः ॥३॥ सुकन्दः । [सोपसक]। जीमूतवाहनस- (घ) नाः तौरमौरविवारयोः इति वित्रः) वाभाति भागते; समुद्री बा बढापि नातिकामति, सदेव वेशाऽसिके वति, एवं जौमृतकेतुरपि मायवतो. मुखमा वापिन गच्छति, मटैव तया परिषयमावतिष्ठति तो मलाया: सामान्यमिति भापः। [प पादचतुष्टये याकम तुल्य... सहा यथाशब्दाना प्रयोगात उपमार:, स सपथमा महापुण्य या ति सानुमाक्ति: समयोः महर: 1 मा बिक्रीडितं त्तम ।। ऐहिसखख पराकाष्ठामधिगतो नौमृतकेतुः व देहावसान पति, भुखामोति-मया शैवनखान भुक्तानि अनुभूतानि, यशसा सबकी व्याप्त, पूर्व सब, राज्ये स्थितं यथमा राज्य पालितमित्यर्थः, बिधिया बमबमनसा सता यर्थः, तपः पान्द्रायविमपिरितंतम. अनुष्ठिसमित्यर्थः, सत: : गोमूतवाहन: ममेति शेषः, साध्यः सनसनीय :. यस परिदृश्यमाना, सुषा वधू. बबधमसयवतीय:, सुशान्वयमा अनुरूप , सासूबा, ना पत पा रानौं, पता न विषयेषु परितार्थतया, सर्वकाव्यस्य परिसमाप्तत येत्यत्री, मन्यु: चिन्य: विभाग्य:, पागोयत्व नेति शंष:, rm कता मयुमुखं पयानोति विमोचः । [ब खमयुषितने पादाक्यान तुल्वे गोपन्यासात वाक्यार्थ हेतु वाय. बिसमस: बसन्तसिख उत्तम. (घ) दानों हतोयं पताशाखा नियते। प. "भुनान वादि. श्रो अन्तिमपादे गोमूतवीतुपयुकात "म:' पति पहात पहितीत्तरसाब- मेव मागतेन सुनन्देन “जीमूतवाहन. पति पदोशारत नीमूतवाहन मायुः वर्षांपाद बतौषतामाखामत्वममममममा दुइप-"बा चिन्तित बनिन् डिपः प्रयुज्यते । बागम मावन पहावाबामपन्न पसमोर। [११० गोमू। [ विधाय]। शान्तं पापम् । वस। पड़िहदं क्खु एटं प्रमंगलं। (१) मण। बेबदि मे हिप मिणा दुनिमित्तेण । (२) नोम्। ( नामाचिस्यन्दनं सूचरित्या ) । भट् ! कि जीमूतवाहन ? समन्दः। जीमूतवाहनस्य वार्तामन्वेष्टुं (ङ) महाराज विश्वावसुना युमटन्तिकं प्रेषितोऽस्मि । नोम्। किमसनिहित: (च) तव मे वत्सः ? इहा। [ सविषादन]। महाराप! जई ताण समिहिदो, ता कहिं गदो मे पुत्तो भविस्मदि ? (.) गोम्। ननमबाणरक्षार्थ (छ) गतो भविष्यति । मला [ भविषादमागतम]। अहं उप प्रज्जतं अपेक्वंती पसं जेब्ब किंबि (ज) प्रासंकामि । (४) समन्दः। प्राज्ञापय, किं मया खामिन: (झ) निवेदः नौयम् ? (१) तितं खखेतहमालम। (.) वेपते मे दयमनेम दुनिमित्तम। (३) महाराज! fenneffra:, तब तो मे पुगे भविष्यति? (४) पई पुनरायंवमधमाश पन्चदेव किमपि चागरे। - तमा ति। 'रक्षेप या लोग सविनयं भवेत्। पितरोपेतं हतोय. मिहमुचते । ति (3) अन्वेष्टुं पटमिधः। (1) पत्रात: पyfeam:। (क) पथप्रापराधम पखामोबिवासमाहरणार्थमित्यर्थः। () पदे किमपि नासत्यारा, परन्तु पर विप्रा रातमाटमा समामिति भाः। (भा) सामिनः खामिने ., [सम्पविषया पो]। . " [११] मागानन्दे - गौम्। [नामाचिम्पदा सूचयिया | जोमूतवाहनविरयतीति पाकुतोऽस्मि हत्येन। (अ)- स्फुरसि किम दक्षिणेतर ! मुहुर्मुहुः सूचयममानिष्टम् ?। इत चक्षुरपहतं ते स्फारितमिहायं करिथते भानुः ॥ ४ ॥ [लोक्य | प्रयमेव त्रिभुवन कचक्षुमंगवान् सहस्र- दीधितिः स्फुटं (2) जीमूतवाहनस्य जीमूतवाहनस्य श्रेयः करिष्यति । [विलोक्य विषयम]1- पालोक्यमानमतिलोचनदुःखदायि रक्ताच्छटा निजमगेचिरुचो विमुञ्चत् । उत्पातवाततरलीशततारकामम एतत् पुरः पतति किं सहमा नभस्तः ? ॥ ५॥ कथम् !! चरणयोरेव पतितम !! (ज) पर्यावsia दयम व्याकुलचितोडाम। [यादिस्य तथा]। दुनिमित्त प्रशममा सते, स्फरसौति । -दक्षिणेतर ! . काम ! इतपतुः! दग्धव!. मुहः मुहुः पुन: पुन:, मम पनिटम समालो. सूपयत प्रकटयन. किम विमा, स्फुरांब ? यन्दमे ! त्वमिति शेषः, अयं मानः सूय:, । अस्मिन् अमजला. सूविषये प्रत्यर्थः, यहा- बाधिहानभूतेऽखिन् गोल, इति पात्या निः; से सब स्फुरितं स्पन्दनम, अपर विनाधितं. करिष्यते ; सूर्य देवब प्रमादेनगमाक्षिम्पन्दनपं दनिमितं मातीनि भावः। आदित्यदर्शनात मामा- स्पन्दनदर्भिमा साम्यतीत शकुमशास्त्रम। गौरिकन्दः ॥ ४॥ : (ट) विभुगन्ध एक मुख्य, परिव : मेब, दानसाधनपरिन्द्रिय- सत्त्वेऽपि सूश्योभावे दर्शनाभावात त मुख्य परमवगतम्यम। सासदोधिति: साविरम: सूयः। स्फुट व्यक्त, निषिमित्ययः । ममतात मश्यमानमा विमपि हा विति, पालोक्यमानमिति।- पालोक्य मा हफामानम. भाभिरिति शेषः, पति पतिमयेन, कोपनगे? खं हातोति तादृशम् अतितोपनदादायि प्रतिभासालेग नयमको दुःखदम, बालोक्यमा सत् पतिलोपनदुःखदाथि एवं मरीचित निनाय खा, भगवन् सासदौषित! तब त्य:, मरीचीमा - . बीचम पनमोऽमः। (११८) AN स। [isia) जोम्। पये ! कथं लग्नसरसमांसखूडामणि: !! (8) काय पुनरयं स्यात् ? सा। (मविषादम ] | महाराष! पुत्तपम बिष में एद चूड़ारपण? (५) मला अंब ! मा एब्ब भण। (.) सुनन्दः । महाराज! मैवमविज्ञाय विक्लवीभूः। पत्र हि तायेण भक्ष्यमाणानां नागाधिपानामने के नखमुखीत्वाता: (ड) पतन्त्येत शिरोमण यः । कोम। देव! मोपपत्तिकमभिहितम्। (ढ) कदा. चिदेवमपि ग्यात्। (५) माराम! पुरवस्येव मे एकचूडारबम : पम्य । भवं। (१) . . formनामिक, कप: प्रभा: यास तादृशीः, पता: कप: छटा दौसी:. विमुचन विविरदिय तथा सामान दमित्तम्पसमाया, सीतापकता, नमीमगडलात पातिता : ; यहा-तरलोकना पापीकता, मेघावापरताप. मोदनेन प्रत्युभवलोकना त्य:. (तरल पक्षले विङ्ग माबरोऽपि बिलकम' प्रति विश्वः) यावाका न. या पाभा व पाभा यायम. पतन दं. कि.म्तु मामा नभस्व: पतरौजात, पुरः प्रयत:, पति! [प जपमालार: । बसन्ततिपत्तिम ॥ ५ ॥ (3) लति -लग्नं संसा परम पार्ने, मानमिति यावत, मांस यस्मिन् तबाभूतः। डामणि शिवस (ड) बिज्ञाय विशेषगावा। मा विक्रीमान व्यालीमा "माजि बङ्” (१९१०५ पा० ) रसि मा योगे भवतेलुङ ] साक्ष्य गहन। मखमुखेन याण. उत्पाता: पारिता:। (3) पतिमशिनम्।
नागानन्द ............. जहा। मुणंद! जाब रमाए बेलाए ससुरसणं जेब्ब पापदो मे पुत्तपो भविस्मदि। ता गच्छ, जाणिष लहं मंपादेहि। () () समन्दः । यदाज्ञापयति देवी। [ति निष्क्रान्तः । गोम् । देवि ! पि नागड़ामणिः स्यात् । (त) [तत: प्रविशति रकवस्त्र संगीत: (.) मा]। भर। [सासम - गोकर्णमवसरे त्वरितं प्रगम्य प्राप्तोऽम्मि तां खलु भुजङ्गमबध्यभूमिम् । प्रादाय तं नखमुखक्षतवक्षसच्च विद्याधर गगनमुत्यतितो गरुत्मान् ॥ ३ ॥ . . (७) समन्दक! यावदनया बेखया अपरसदन मेवागत) मे पुचपो भविष्यति। तदछ,जात्वा सम्पादक (0) अशासक अशाटम। सप गोत्रम। सम्पादय संभाषय, ममोत्कण्ठा- अपनीदनमिति शेषः, तहात्तीमादाय दृतं समाग व्यर्थः । (1) पपि सम्भावनायाम. ( 'अपि सम्भावनाप्रभागांसमुपये प्रति मेदिनी) सामापरयं कांपत नागम भवेदिति सम्भाव्यामोत्ययः । () मति।-सपनाम्यां संबोत: पाहादितः। गोकर्षमितिा-पर्यावाटे समुदतौर, गोदाख्यं शिखि साम्य त्वरित खतु सवरमेन, सुगरमामा बध्धभूमि या भूमौ गाड़ो भुगामान घातयतितां भूमि त देशं प्रात: पागतः, मि, समिति शेषः; गमामांप गाड नपमुखेग मजायेग, तं विपाट, सो यताह, पूर्वदृष्ट, विद्याधर गोमूत. माइनम, पादाय होत्या, गगनम पावासम, सत्यतित: उडडोय गतः। [समे वियप समास:, तपाsपि प्रदेशामवास्थितः, तदेव महासमादाय समतः त पापयो: जियो: यमपसार मुशायरा। वसननियम पञ्चमोऽः। [१२] [बदन]। हा महासत्व ! हा परमकारुणिक! निष्कारणे कबान्धव! हा परदुःखदुःखित ! क गतोऽसि? प्रयच्छ मे प्रतिवचनम्। हा शङ्खचूड़हतक ! किं कृतं त्वया ?- नाशिवाणा कौतिरेकाहमाप्ता मापि श्लाघ्या खामिनोऽनुष्ठिताऽऽजा। दत्त्वाऽऽत्मानं रक्षितोऽन्येन शोच्यो हा धिक् ! कष्टम् ! वञ्चितो वञ्चितोऽसि ॥७॥ म मोमृतवाहविनाशे निमित्तोमतमात्मानमधिक्षिपति, नेति ।- ड. इतक! त्वया' इति गोतवाक्य इयमबाकर्षीयम । माचूडातक! महापापहाड !. इति पात्मानं प्रति आचेपोनि:. त्वया एकाइम, पिरत अध्याय:, एकदिनमयोध:, बहीन भुनान. वायते रक्षति रति, बीनां वा यस्याः सा त वा पहिचा मक्षिणे. कीर्ति: यमः, प्राप्तान प्राप्ता. एमपि मया "भुगावाता यम" पति कौति लब्धा प्रति समुदायार्थः, स्वामिनः प्रभी.. नागराजय व्ययश्लाघ्या पादरणीया, पाटेशय परायसम्पादन रूपमत्कार्यफलकत्वात भाध्यत्वं बोध्यम; अाज्ञापि न पाहताना, त्वयाऽ माग कुबरक्षणाय भुभाशववे पात्मा देय इति वाम्याटेशोऽपि न पालित , प्रत्यत अन्येन कांचन साधुने बर्थ:. पात्मा स्वगौवनं, दत्त्वा रचित: परिवात:, पत एव शोच्च: शोचनीयः, पसि वं बन्धभिरित शेष:, सत्कार्य करवसुयोगपरित्यागात खाम्याशामनामात परमाणविनिमयमात्मजीवनरक्षणात भावः; I खेट. (" विषादं च शोके - कुमाद:खाथ योगपिfa मेदिगो) चिकति बात्मभमनसूचकमव्ययम, निन्दनीयकमकरणात त्वां भर्मयामोरया, ("विक् निभयंगनिन्दयोः इत्यमरः) करम ! कच्छम !,.पतीव दु:खकरमतहित्य: वक्षितः बश्चित: परिशयन बञ्चित:, विधिमेति शेषः, अमि। [अब "faisie अति बाक्यतुः पादयगतवाक्यानि, तस्य बाक्यार्थगतत्वात काव्यांलामबहार:, मप्रकान्तस्थाहिरापस्य यशस: प्रभागदेशपालमरूप, कत्तंन्य- - वैफल्यात सपा मिनीयमरक्षणाधम पन्यप्राणविनाशापानवापतमा विषमानुपाति:. इत्यायो: मरूप:। शालिनी -"मात तो गौ मालिनी वैदको इति ना-११ [१२.7 नागानन्द तवाहमेवंविधः चणमपि जोक्नुपहायमात्मानं करोमि । यावदेतदनुगमनं पति यतिष्थे । (ट) [ परिकामन ममौ ददृष्टि: ।- पादावुत्योड़पृथ्वों प्रविरलपतितस्थूनविन्दं ततोऽग्रे ग्रावस्खायामशो प्रस्ततनुकणां कोटकोणी स्थलीषु । दुलच्यां धातुभिन्ने घनतरुशिखरे स्त्याननीलस्वरूपाम् एनां ताक्ष्यं दिहुनिपुण मनुसरन् रक्तधागं व्रजामि ॥ ८ ॥ बहा। [साध्वम | महाराष! एमो मसोमो बित्र अरुणब प्राणो दो जेब्ब तुग्टिं प्रापळतो हिप मे पाकुनी- करंटि ; ता जागोपद दाब को एसो त्ति। (८) महारान! रब सधी व पायद इस व त्वरितमागकन् हदयं में पाकलोकगति सजायता सावन कषत। तथ (द) उपचारम उपसभाननमा एमदनगमनम गोमूतमाम वा, पहुगमनम भन सरपम । रथ पयनं करिष्यामि। गरानुसराय ताग हा पत्यानं निरूपति, पादाबिति:-जावं गरूम, दिन: इष्टमिछु:. अननिगमिषु: समिति भावः पादौ पचमम, सत्यौन सम्पोनेन. 40 सदमियोडने नेति यात. पृथ्वों महतो. द्विारा एक प्रसवंग नि:सास प्रभूतामिया, तर पनन्तरम, अग्र पुरत:, किञ्चिद ग्रे गमनानन्तरमय:, रिना पधमा:. सिता AURRM भूतलावात क्रमश: खस्यतया पतिता ति भाव: ; स्यूचा विन्दवा यासाही, तथा गायम शिलाम. पाषाणीवरि प्रत्यर्थः. कामिन ई. मौर्ग: चौला:. ना पाषा परनेम सौमसत होघीभूतत्वात मूओमृता इति भागः; प्रस्ता: इतस्तती किय, समय: सूमा:, का: बिदबा बहालवामृतां. रतबिना पायावर पतनेन तमतः पतया प्रतोय मामत्वादिति भारः; तथा स्थलीषु बनभूमिषु, कोट: शुद्धनौवैः, पिपीलिकादिमिरित्यय:, को क्याम, पातुभिः कादिभि:. भि मिमिते, चिने वा, पद sta शेष:, दुल क्ष्यां ददृश्या, तुल्यत्वादिति भाषा: नया घमानो मान्दा र शिखां परिभाग. शिखरषु स; यहा-धने fo.ई. सखाव दिन्य दिति भाष. १.tiwalना कसरतम पद्यमोऽमः। [१२५ होहि. गोम्। यथाऽह टेवो। ( चाकर्ण्य मा वि । देवि! मुञ्च शोकम। अध्यायं चूडामणि नं गिननं मामलोभात् केनापि पक्षिणा मस्त कादुत्वाय (ध) पानीयमानोऽध्या भूमौ पपात । नहा। [मपरितोष मवयवों ममाम्बिा । अविधबै! धौरा क्व ईरिसी पाकिदी बेहब्बदुकवं अण होदि। (e) (न) मला। (सहर्षम]। अंब! तुम्हाणं आसिमा पमाएगा । (१०) [पादयोः पतति] कोम्। (चूडमवलोक्य ] । वत्स ! कथमिव ? *। दुःग्वातिभागत् वाष्पोपहाकण्ठो न शक्नोमि कायतम्। नौमू। पावेदय ममात्मीयं पुबटुलं सुदुःमहम् । सान्तमस्ति हृदये येन मह्यं भविष्यति ॥८॥ - (2) विश्वे! धोरा भय । न खल्वोटशी पातिव्यदःखमनुभवति । (१०) पब । यमाकमाथिषां प्रमादन। . स्त्यानं सान्द्रीभूतं. शुष्कोभावादिति भावः; एक मौलं कण स्वरूपं यासपोता. सान्द्रीभूत-पकस्य गत्वेन परिदृश्यमानत्वादिति भावः, एमां राधारां निपुणं सम्यक यषा तथा, चामरम् वनामि गच्छामि. अहमिति शेषः । [ Na एका बताधाराया वायव्य ल्यादिष पने कव भवनात पर्यायालबारः, सच रतखरूपवर्णनपखमायोतया पनुपापित: 1 स्रग्धरा तम ॥८॥ (4) पाण्यं श्रुत्वा, भाडो कम “पादो' ति ओकमिति शेषः । मागच्चत: पुरुषय। खाय अत्याध्य। (न) मलमपमपनत्वात वैधव्यलक्षवाभावाति भावः। चावेदयतिा-पावेदय विज्ञापथ, तव दाखमिति शेष: मम पात्मौर्य सायं, पदमाम पतिदुःखेनैव सोढुं शक्यं, पुखदुःवं पुवा क्लव्यरूपं, इदये समात प्रविष्टम, पति न हृदयबिग दु:खेग. सधं बीटुं शक्यं, 4 दु:खावेदन- मिति भावः भविष्यति । ("परियन वस्तु' इति पाठ-१ पुत्र !
[१२४] भागानन्दे नाम माग: "। श्रूयताम्। शङ्खचूड़ो खल्वहम् पाहारार्थे वासुकिना वैनतेयाय प्रेषितः । किंवा विस्तरेगा, कदाचिदियं रुधिग्धारापतिः पांशुभिरवकीर्यमाणा दुर्लक्ष्यतामुपयाति, (प) तत् सङ्खपत: कथयामि- विद्याधरण केनापि करणाऽऽविष्टचेतता। मम संरक्षिताः प्राणा दत्त्वाऽऽत्मानं गरुत्मते ॥१०॥ नोम। कोऽन्य एवं परहितव्यसनो ? (फ) वत्स ! ननु स्पष्टमेवोच्चतां जोमूतवाहनेनेति । हा! हतोऽसिम मन्दभाग्यः । हा पुत्तत्र! कहं तुए एदं किटं ? (११) (११) पुक! पवयतन कसम ? प्राकामाना। चामौयं सुदाम दुःखम पावेदय, मम पदये समा मिषित, मम दुःखेन मर एकोभूतमित्ययः, अम्त ; पन्या कामापन सौटुं वक्ष्यामि, पत पार, ये नेत्यादि । -येन सड़मन, मद्यं भविष्यति, तब दु:खमयोति शेष: ; प्रथमं वापस चैत्, साई परपमाप मोमल्यामोति भा:। (4) वैनतेयाय बिमतानन्दन गरमाया किंवा बिसरे विसरोया पस मिय। विधारतिा-धिरा चारापतिः धरान धारापति: बागपत्रम पांप्रमः धूलिमिः। पकोय माग दुर्लक्ष्यताम अहग्यतामित्यर्थः; रतपडतिरियं धांजभिरममा भवेच्नेत, गरम मार्गनिर्णय: मे सुदुपा: पान, अत: शीघ्रमेव मया गन्तव्यमिति भावः। विद्याधरणेति।-बाविष्टपेतमा करण्या व्यथा, पाविष्टम अभिभूतं, तो यस ताशेनकेनापि पविज्ञानपरिषयन, विद्याधर गरमते चात्मानं खदै, दत्त्वा मम पापा चिताः। पि पावर प्रति बरावट तस्वस रतुवात बालिप्रमा:]... (.) पति।-परेषारित शिवानुष्ठाने, व्यसनो पासत:, गिरस वर्ष पति बसतदवासीतिमा विषा पञ्चमोऽसः। [१२] । मध। कह, सञ्चीभूदं नब्ब दुश्चिंतिदं !! (१२). सवें। (मो गन्ति। शा। [ सालम]। नूनमेती नूनमेतो पितरौ · तस्य महासत्वच। कथमप्रियवादिना मया इमामवस्थां नौती? अथवा विषाहते विषधरथ मुखात् किमन्यविःमरति ? अहो ! प्राणप्रदय सुसदृशं प्रत्युपकतं जीमूतवाहनस्य जीमूतवाहनस्य शङ्खचूड़ेन !! तत् किम् अंधुनैवात्मानं व्यापाढयामि ? (ब) अथवा समाश्वासयामि तावदेती। तात! समाखसिहि। अम्ब ! समाखमित। उभौ। [ममासित: । हडा। बच्छे ! उहि, मा रोष। अम्हे किं जीमूद- बाहोण बिणा जौबम्ह ? ता समस्मस दाब। (१३) [समास्य अज्ज उत्त! कहिं मए तुमं पेक्खि- दत्वो? (१४) गौमू। हा वम ! गुरुचरण शुश्रूषाविधिज्ञ ! (भ)- चूडामणिं चरणयोमम पातयता त्वया । लोकान्तरगतेनापि नोमितो विनयक्रमः ॥ ११ ॥ मला ! (१२) अर्थ, सत्योभूतमेव दुश्चिन्तितम !! (११) बमे ! उतिह, मा कति। वयं किं नौमूतवाहनेन विना मौवाम:? तत समाशांसह तावत् । (१४) चाय पुत्र! क मया त्व प्रेषितव्यः ? (ब) पितरी मातापितरौ। महासव महामनः। विषात प्रापमानात् अप्रियवचनापादिययः । विषधरन मागस मम। मत्युपकतम उपारख प्रतिदान कृतमा मात्माखमा व्यापादयामि घातयामि। (म) गुरु पिवादिगुरुननाना. परवाना परपयोवां शुश्रूषायाः परित पध्यायाः, विधि विधाम, नानातोति तासम्बोधने । अषाविषिजत्वं प्रतिपादयति, चूडामचिमितिा-बोकान्तरमलेगापि परसोक प्रखितगावि, त्वया मम परमो धड़ामणि पातयता निधिपता सता, विनयक्रमः [१ नागानन्दे - [हा रोग। वत्स! कथमेतावमात्रदशनः संवृत्तोऽसि ? [इये दत्त्वा ] । अहह !!!- भतया सुदूरमवनामितनम्रमौले: शश्वत् तव प्रणमतवरणौ मदोगे। चूडामणिनिकषणेमेसृष्णेऽप्यहिंस्रो गाढ़ विचारयति मे हृदये कथं नु ? ॥ १२ ॥ हा पुत्त जोमूदबाहण ! जस्म दे गुरुपण सुस्मसं बज्जिब परमं सुहं गा रोप्रदि, मो कहिं दापि पिदरं उजिप सग्गसुहमणु होडं गटोसि ? (१) जौम्। [साम्रम। देवि! किं जीमूतवाहनेन विना जोवामो वयं, येनैवं पलपसि ? (१५) पब गोमुतवाहन! यच्य ते गुरुजन शुश्रूषा व यत्वा पन्धत मुखं न रोचते. स कुवेदानों पितामुज्झित्वा वर्गमुखमनुभाव गीsfe ! पिशवाहत, जित: न अमित: न त्यत:. गुरुजनेषु पादस्पृष्ट चूडामधिपूर्वक प्रशाम शिानुमोदित्वादिति भावः। [अब विनयापरियागसूचकस्य वाक्य स्ख मापातनरूपहेती: वाक्य गतत्वात कायलिमबहार: ॥ ११ ॥ घडामरिदर्शन प्राइमोजावेगेन राजो विनापमा, भक्त्यति। - मन्या गुरु जमानुरागेक, सरम अन्वन्तं यथा तपा. प्रपनाभित: महोत:, नम: खभावविगतः, गोल: मस्त यन तादृशः शत मत, मदीयौ परको प्रमत: बन्दमानस्य, तर मिषशाणे:, मस: किष:, पडामणि: अम्रिोऽपि कोमल मनपि, मे मम, हदय वक्षस, चित प्रति शेष:.मादम परन्त, विचारयति कथं ? किन्न । कथमहं चराग्योऽपि ये पाय तितकंयतीमिति भागः। [उत्प्रचाबहारः। 'गाद विचारयति ने अदये कनु sea "गाढ विदारयति मे हृदयं कन? तिपाठ: साधोयान, "मस: “पहिंस्रोऽपि पति विशेषणय विचारात अति पाठे साधक्याभावान। पाठगि पहिलोऽपि मे हदयं बनु बिमः, गाढ़ विदाप्यति? पिपाटपति रवः। पन महषोऽपिसोऽपि विदारयति प्रति विरोधात रोषासार:]| पसननिए । १ पञ्चमोऽम: [१२०] मल हड।। [पादयी पाय लता नलि: । ता टहि में अज्ज उत्तचिण्हं चूडामणिं, जेण एवं हिपए कदु जलनपबेसेण (म) प्रबमि हिस्स संदाबटुक्खं । (१०) नोम। पतिव्रते! किमेवमाकुलयसि ? ननु सर्वेषामेव अझाकमयं निश्चयः । (य) महाराष! ता कि अम्हहिं पड़ियालीपदि ? (१९) () लोम। न खलु देवि ! किक्षित्। किन्वाहिताग्नेः नान्ये- नाग्निना संस्कारो विहितः ; अतोऽग्निहोत्रशरणादग्नौन् प्रादायात्मानमहोपयामः। (क) [ आमग तम ], कष्टम् !! ममैकस्य कते सकलमेवेदं विद्याधरकुनमुच्छिवम्। तदेवं तावत । [प्रवासम। तात! न । (१६) हे में चाय पुचि चूडामकि, येनेनं उदय कृत्वा ज्वखनप्रवेशेन सपनयामि हदयस्य सत्तापदुःखम। (१७) भनाराज! नत किमयाभि: प्रतिपाय ते ? (म) पाय पुनधिहम पाय पुनस्य भारकांचभूतमा ज्वलनप्रवंशेन बांन प्रवेशेन ; पांग्रवेशपूर्वजोपनाबमजनेनेति भावः । (य) पाकलाम व्याकुला भास। पयं नियय: अग्निप्रवेशेन हदय- सन्तापापमयम: साल्पः । (र) कम? पापम: प्रतिपाल्यते अपेक्ष्यते, समय इतिशेष:, किं-निमित्त. मधुमाऽप्यखाभिलिबाते? त्य:। (ल) विञ्चित् किमपि. प्रतिपाल्यते इति शेषः । पारिताने: पाक्ति: खापिसः, अनि: येन सः तस पांग्रजीविष:, सानियस्य य:। (“वाहिताग्न्यादिषु ( २।२।३० पा) पति पाहिद पूर्वनिपाती कल्पिक: ] पग चाहतान्यति- रिक्तन। संस्कारः सम्बतियाविशेष:, हाति यावत । ग्रिोवरण पनिहोन- रहा('भरारपिनो यमरः)। होपयामः ज्वाबयामः, दायाम प्रत्ययः।
(१२८] नागानन्दे खल्वनिश्चित्यैव युक्तमिदमोदृशं युक्तमिदमोदृशं साइममनुष्ठातुम् । सवि. चाराणि हि देवविलसितानि। कदाभिवायं नाग इति ज्ञात्वा परित्यजेवागशत्रुः ; तदनयेव दिया (व) वैनतेयमनुसराम- स्तावत्। इहा। सब्बहा देवदाणं पसादेण जौबंतस्म पुतप्रस्म मुह दंसेम। (१८) मल। [चात्मगतम ]। दुल्लह क्षु एवं मम मंदभग्गाए। (१८) गोमू। वत्स ! अवितटैषा तव भारतो भवतु । तथाऽपि माग्नीनमिवाम्माकं युक्तमनुमतम ; नटनुमरतु (श ) भवान्, वयमप्यग्निशरणादग्निमादाय त्वरितमेवानुगच्छामः । [पबो-बममेतो निक्रान:]| शा। सत् यावत् गरुड़मनुमगमि। (प०तो नियं] ।- कुर्वाणे रुधिराः च कषोर्टाणोग्विाट्रेनवा: मुष्टोत्खातवनान्तर: स्वनयन ज्योति:शिग्नाश्रेणिभिः । मज्जहचकठोरघोग्नवरप्रान्तावगाढ़ावनिः शृङ्गाग्रे मन्नयस्य पन्नगरिपुर्दूगढमौ दृश्यते ॥ (१८) सचा देवतामा प्रसाटन जीवत: पु मुखं पश्यामः । (१९) टुलभ खल्वेतन मम मन्दभाग्यायाः । (-) ते निमित्तम । किन विनरम । दं का व्यवसामन्यय: । ईशम पांग्रप्रवेशरूपमा सासम अविष्यकारित्वम्। संविधानषि विचारा. पेचोषि विशेष विमष्य नियतव्यानोपयः। देवविक्षितानि देवांवटितानि, विधि: छातमाका इत्यर्थः । पनया दिशा रतधारादतन मागत्यर्थः (अ) पविता सत्या। भारतो वाक। सागौनाम ांग्रहिताना, रोताग्रोमामिल: पनुसरत, नियमिति शेषः । गाई वर्ण यति. कुर्ग ति। -कपिराईयोः गोमूतवाहनामिनायो:, पणीः वापर: वर्ष, पुन: पुनरवलेवरित्ययः, पहें पर्वतमा सम्बन्धिी:, पापापमयो- पसमोर:। [१२] [तत: विशवासन पुर:पतितमायकी गह: । गरुडः। जन्मन: प्रभृति भुजङ्गपतीन् प्रत्रता नेदमावर्य मया दृष्टपूर्व यत. अयं महात्मा न केवलं न व्यथते !! प्रष्ट व किमपि (ष) दृश्यते !! • तथा हि- ग्लानिर्वाधिक पीयमानरूधिरथाप्यस्ति धैर्योदयै- मामोत्कर्तनजा रुजोऽपि वहतः प्रोत्या प्रमचं मुखम् । गावं यन्न.विलुप्तमेक पुलकस्तत्र स्फुटो दृश्यते दृष्टिमयुपकारिणीव निपतव्यस्थापकारिण्यपि ॥ १४ ॥ । रित्यय , नवा: टोगोरिव काष्ठावाहिकोरिष. मध्यनिमातोभयथार्थवामयनल- सेमोवियर्थ:. ( "द्रोणे कालानु वाहिनी यमर: ) कुर्वाण, तथा खस नयनयो: मत 'ज्योति: प्रभा, तय शिखाषिभिः पांच:सङ्गातः, मुष्टं दग्धम, उरखातम् मम्मलितच. समूलं दग्धामास भागः: बनान्तरं कानावकामी येन तयाभूतः, तथा मजताम अभ्यन्त प्रविमतांजठीराज घोगा भौषणानां समीक्षणानामिति यावत, नखरामा: अग्रेः. पगाढ़ा गौरीता, निबौलमा वा, अमिः पृथ्वी येन तथाविधः, अमौ पनगानां नागाना. रिपुः गरुत्मान. माय एकाग्रे दूसरात दृश्यते । [प खभायात्युत्प्रक्षयोः सापेक्ष महर: ! माईकौडित १३ ॥ () भुनापतौन नागश्रेष्ठान्, महासनियर्थः । मलता-कैरलं न व्ययते न पौड़ामनुभवतातिन, व्यबत एम. asfafaaiq बिचित. टब दृश्यते. व्यवsपि र्षोदय इत्यापर्यम। यहा- केवलं न व्ययते इति न पति म्यषां नानुभवाव, न्यु प्रष्ट वापि लक्ष्य ते प्रत्यर्थः। सम्यवस्थापि भाव विनोति. प्लानिरिति-र्योदय: धेय्यांतिरेक हेतुभिः, अधिक यातमा पीथमा कपि यम बाहशापि, पब महात्मन:, ग्लानिः विषादभाव रस्त्यर्थः, मालि, ग्लानिकारपसंखेsपि ग्लानिमांस्तोलायमिति भागः; त मांसानाम उत्कर्तनेन खण्डने न. नायते इति तपोना: मांसच्छेदमवा:, रुनः पौरा: पात: अपि पावतोऽपि. अनुभवतोऽपोषध. प. मुखं, धैर्योदगिति अवापि पतंगोयम ; प्रौचा सतीषेश प्रसनं . प्रफुल्चं. विषादी दूरमास्वामिति भाव: : यश गावं सरोग, न विप्न विनष्ट, मया खडिमिति यावत, तब गावे, एक: पलः, पुनः रीमाः, परवापरणनितामदीदयादिति भावः%B . . ..
(१..] नागानन्ट ततः कुतूहलमेव जनितमस्यानया धैय्यवृत्त्या। (स) भवतु, न भक्षयाम्ये वैनं, पृच्छामि तावत् कोऽयमिति । नाम:। शिरामुखैः स्यन्दत एव रतो- मद्यापि देहे मम मांसमस्ति । प्तिं न पश्यामि च ते महात्मन् ! किं भक्षणात् त्वं विरतो गरुत्मन् ! ? ॥ १५ ॥ गबरः। (पाम गम]। पाधयमावयम् !! कथम् !! प्रस्था. मप्यवस्थायामेवमूर्जितमभिधत्ते !! (ह) [ प्राम पार्जितं मया चच्चा हृदयात् तव शोणितम् । अनेन धैर्यण पुनस्त्वयाऽऽहमिवाद्य मे ॥ १५ ॥ तत् कस्त्वमिति श्रोतुमिच्छामि। स्कुट: खट:. दृश्यते. तमा हार: नेम, पपाinivaraafन कि, मयि प. पारितोय लावकार. नितांत। [१ ग्लायादोगो कार सत्यपि तदभावात विशेषाकिरलकार:, भारिपौव Twainमाबडारसत्यनयोः संमृतिः। भादधिको तम् । १४ ॥ (स) हत्या धर्य भ्यारण। गाई भोगांनस्पृह कारपृहामुखेन निगमौकिकमौहाय प्रकटयति, भिरेति। -पद्यापि दानीमपि, पादयपि योजनीयमेन; शिरा मुखैः पत्र- भाग र स्यन्दत एव सवये. मम दे मासम अस्ति. ते तव. तिं परितोषञ्च, पश्यामि (तसिं न पश्यामि aniप हावत' इति पाठारेऽपि स एवायः) पत एक है महात्मन् ! गरुत्मन् ! त्वं किं कथं, भात विरत: ? मित्त: ? रक्तादीनां सत्त्वात त्वया दारोमन मितिव्यम, पांपतु यमेव भोक्तव्य- मिति भावः। एष शोकः मारियो दयाऔरत सदासपेच प्रदर्शितः। [ भान: कारणाभावेऽपि तदुत्पत्तेः विभावनाऽलबारः, एवं मचा- विरामाभाव को वर्तमानेऽपि तदभावपमान विशेषोक्तिः, तत् एतयोः सन्देश मराबडा]। सपनातितम ॥ १५॥ (1) अतिम समाजातिमयपूर्णम् । ('अस्तु कार्तिकोत्साह बलेषु मानेऽवित मेदिनी)भित्तेपण्यति । पातिमिति।- मया धातायात पक्षमः, शोषितम् पापनितम .
पञ्चमोऽमः। [१५] मायकः। एवं क्षुदुपततो न श्रावणयोग्यस्त्वम् । तावत् मम मांसशोणितन ( क ) बप्तिम । मन। [सूच। तार्क्ष्य ! न खलु न खलु साहस. मनुष्ठेयम्। नायं नागः। परित्य जैनम् । मां भक्षय ; पहं तवाहारार्थ प्रेषितोऽस्मि धासुकिना। (गे ढाति । (ख) नायकः । [शबई हा। कष्टम् !! विफलीभूती मे मनोरयः शाचूड़ेनागच्छता। [ उभौ निरूप्य ] । योरपि भवतीबध्यचित्रम। का खलु नाग इति नाबगच्छामि। । स्थ न एव भ्रान्तिः । (ग)- पास्तां स्वस्ति कलक्ष्म वक्षसि तनी नानीक्यते कक्षुकः ? जिह्वे जल्पत एव मे न गणिते नाम त्वया हे अपि । गरुडः। मा वाहतम. कथ पोलमिय.. त्वया पुनः त्वया तु. पनेम धेयर एसदरमायामपि प्रोग्य त्वरूपेणेति भावः ; प में मम पाहमिय, भोषिमिति शेषः । [पाति. आयोकि मला उत्प्रेस! । ॥ १६ ॥ (4) टुपतन: चधानियोजित:। न घाययोग्यः, श्रावयितव्यः, मयेति मंत्रः। [मांसमोनेति प्राण्यत्वात एकपड़ाव: ] । (ख) न खन खन मेव, [ सम्मे हिनि:]। हर पसलम। ददाति सपनयीय. गरुडसमीपति शेषः; कोविदारणामिति, खस्य भागवनियायसम्बस्ति चिनादिनामिति भावः । (ग) स्थाने यक मेव। (“युभो । साम्प्रतंचाने' इत्यमरः) भान्तिः वर्षामध्ये बध्यत्वनिय भ्रमः। मोनु गठनोमिरियम : नमसे युत्रियुक एक १४; धमले अता मेवे चाशयः ; यहा-चाने एवं सारश्ये एप. सहशवस्तुनि एवं चयः, (खानेतु कारणास्थान युका साहस पोरपि पति मदनो) धान्तिः, मायने पति शेषः, सपने एक धानियत, पबतु मादृश्यमेव जाति, कत: घरवसर ! ति मावः । भान्तरस्थानत्वं प्रतिपादयति पानामिाि-बस खसालमतिकं माम रागविशिष;, द बम बम, माता पितु त्या वास्तमिजान -- [१] नागानन्टे ~~ तिम्रस्तोत्रविषाग्निधूमपटलव्याजिहागबत्विषो नेता दुःसहशोकसोत्कृतमरुत्पीड़ाः फाणा: पश्यसि ? ॥ १७॥ गरुडः। [ उभी निरूप्य बापू को हा]। तत् कः खलु मया व्यापादितः ? । विद्याधरवंशतिलको जीमूतवाहनः । कथमकारू. णिकेन त्वया एटमनुष्ठितम ? गा। [स्वगतम]। कथमनुष्ठितम् १ (ध) अयं विद्याधर- कुमारो जीमूतवाहन !! मेगै मन्दाकन्दरासु हिमवत्मानौ महेन्द्राचले वैलामस्य शिलालेषु मन्नय प्रारभारभागेष्वपि । किमाप प्रयोजन नाति ५ . नौ मोरं, ममात शंषः, कचुर: निर्मोकः, सपत्वगित्यय:, ("खोकी” त यस प्रमिहि:) नापीक्यते। म दृश्यत? त्वयेति शोष: ; का बया असूमचिङ्गदर्शनस्ये न्यार्थ: काका प्रतीयते, एबमृत्तवापि; कस्यचित अन्य बाप सक्षम स्वसिकांचङ्गस्य महाम: सम्भाव्यते, निर्मो कस्तु नाग बिना बस्यापि प्राधिमान मातोति भावः; किच, त्वया मल्पत: जब पालमती. ऽपि. कारोऽपय म ह तृणीमथितस्य इत्यर्थः, तवावे जिहादर्शनामावा. दिति भावः; में जिह पाप म गति नाम: न सतिते नाम ? नामति विनये; जल्यतो मे निहाइयं त्वया सम्पाटमेव हण्यते, तथापि मम नाग ने धान्ति: यही! इति भाव; तण तोच तोहणेन, दारूषोंने यमविषाग्रे: मपट लेन समनियन, व्यानिशाः मन्दोमता:, मलिनोभूना प्रत्यय:. (“निझम्त कटिले मन्टे' पति हेम:) ग्वामा मणौगां, विष: कान्तयः घामा तपोनाः, तथा टुःसहेन मोढ़ मगकोग, शोकेन जौमृतमानपापविनाशननितेन इति भावः; यत मोत्कृतं मोकारः, तदंब मरुन वायः, काम्पमारित्वादिति मायः; लेन य: मत पौत्कारसम्मत: पवन: स्यों वा. तेन पौड़ा सम्पनरूपा व्यथा बामा ताशी:. तिनः एमा: परिदृश्यमाना:. फणा: पग्यसि ? मम नागत्वाभियन्न. कानामब लसणामामतेषां द्रष्टुराप ते भाग: मवानुषिता इति भावः। [ पव काका पवार्थमातवाहनापतिलार:, एवं विषाांग्र-सौकता कहिल्यादी पक, नयत ति पदार्थ निहाइयर्शनईतुत्वात कायखिजालारण इत्येषां सहर। शालांवक्रौsian ॥१०॥ (घ) RAHAR किं कमिय:, मयेति शेषः । गौमूतवाहन (कावतत्व पर्णपात, मेरामिति । मेरो समेकरी, मन्द- परमोडमा [१] दिकुलेषु च तेषु तेषु बहुशो यत्र श्रुतं तन्मया लोकालोकविचारिचारपमणकहीयमानं यशः ॥१०॥ सर्वथा महत्यक.पो (ङ) निमग्नोऽस्मि । नाव:। भो. फणिपते ! किमेवमुहिग्नोऽसि ? । किमस्थानमिदमावेगस्य ? (च)- खशरीरमिदं.दत्त्वा ताात् परिचितं यदौयमिदम् । युक्त नेतुं भवतः पातालतलादपि तलं माम ॥ १८ ॥ २० समुद्रमन्यने मन्यानद पशिष दासु गडासु, frman: मा. , मानौ प्र. महेन्द्राचल महेन्द्राव्य खते. कैलासशिवातले . मलयस्थ दाख्य स्वप पल, पामारमामय उत्कर्षयुक्त खानेषु, सस्कटप्रद शेषु स. ; या-पभागव. शिखरदेशषु यय:, ( “प्रामार: उल्क परामागे माग *पति वाचस्पत्यमहाकोष) पि. या त तं मया 91: पुन: विचारत सिषु :, दिकुछषु दिश: कमा लादिविसमसाकारण्यामान १५. दियेषु हतियात. लोशाखीके दास्यावरसम्पनीमात, विपति मोक्ताः, वैचामपाः तालिकाः ते:, हायमानम उचगांधारणामय, गौयमानं कोच्यमान, यस्य तर प्रांयन: मया बहुम: पुन:पुन:, शुलं, मोऽयं विद्याधरकुमारी नोमध्याहन ria गोलमान्वयः। [१ ए. बस: महामायनेक गांचा त्यात विशेषावा:, तेन . गोमूतमा तिमा. महत्त्व व्यसनादुदानावरारोऽपि, नदयो: सार) | शार्दूलविकोiri anm . १८ ॥ (ख) मार। पर पापपरे, (“पापं विलियम्। कमुषंगिनीघisीरितदुष्कृतम इत्यमरः)। स्थानम अयोग्यमानमा अविषयः इति याबा दं मन्ना.. सामामशरोरखामांमत्या पविगतक-या, भावगख विषय वेति भावः । नावमा विति, अमरौरामति- खबरोरं मिन. दत्वा भवाब पायगोल चयः, साक्ष्यांना यदीयं यख मम, दंभीरं, परिचित, त्ववि शेष:, मा नादायी मानिवर्थ, मयत: AIII पाप रसालस्य निक दमादपि न केवल पावावा, तथापि नि: पिसन्दाब,पर्दछ in पन्तमा मानमिति बावन, नेपापयितुं, कम सात तु पाना; s हितोपायन चिरम मे गोलीक मुपादन] ना-१२ .
(१४] नागानन्द प्रये !! करुणाईचेतसा पनेन महात्मना पमहास- गोचरपतितस्थाय फणिन: प्राणान् रक्षितं वदेह पाहारार्थ- मुपनीत: ; तमहदकसमेतपया छतम् । किं बहुना. बोधिमत्त्व एवायं व्यापादितः। तख महत: पापस्य पनि प्रवेशाहुते नान्यत् प्रायचित्तं पश्यामि ; नत क नु खलु वा ममामाटयामि ? [feश: पश्यन् । प्रये ! पमो केत्रित गृहीताम्नय एत एका- गच्छन्ति, तत् यावदेतान् प्रतिपानयामि। (छ) 4. कुमार ! पितगै ते प्राप्तौ। ( मममम। शङ्खचूड़ ! ममपविश्योत्तगयेण पाच्छादितशीरं छत्वा धाग्य माम: पन्यथा कदाचिदीशं सहसव मां दृष्ट्वा अम्बा जीवितं जह्यात् । भए। [पापतिमनुत्तीयं महोत्ला त कति ] । - मगीबागपाखामायभूमो पातान मुखं पायष्यामि । प्रतविराम मम सचिव प्रामिमागविहित पालामादप मम सम्यान युक्त- मिति निवर्ष: प पूर्वारंवाक्या पायावयार्थ हेतु ममा कानिक. तदन्यापिता - पातासमानयनन्यायायायमा पराबनोः समः। यस-यक्रम किम! शेषःयरूवया खोदानेन परिवान:, बदायटि किञ्चिदरिया समवेत. तदा जोगनी खास का? pinignesia ne स्थान नास्त्येव, तपादप एक तम्य पापिकी यंग्यं पानम: ममतमानख भवतः मां पालादपि न मे युक किम ! काका. नेव यनमित्व: एवोगावामी भवना न मिवारपोय , मावः। बायो ॥ १९॥ (1) पहाणीraine मम मनेन्द्र विषयं गतस्य. माविषयी. भूतस । पोधिसत्व: बोध: ज्ञान, महामोहरामि.म: पम्य पस्तौति कोशेिष आमपान :. बभून या स्वभाव: RR : यो feame बनियता काया निवधायमय: मा. म. बोराने बोधिमाव त्याख्या परिभाष्यते ; सहाय व बौडामांवमो रिमाहात्मा । म्यापादित: विमानित। समाह को गोपविलिमा। समासादयामि प्राप्नोमि । मोतापम: सानिमः। इत; म्यां दिलि। प्रतिपाप्रपालि पप्रेचे। .
पंचमोड:। (१०.] [ : inin uो धूपमती गोमूतक तु। गोम। [सामन। हा पुत्र जीमूनगरम!- पात्मीयः पर स्वयं खलु कुतः सत्यं जपायां क्रमः ! किं रक्ष्या बाय: किर्मक तिते जाता न चिन्ता कयम् । साक्ष्योत् बातमखिजीवितपरित्याग त्वया कुर्वता येनात्मा पितगै बधरिति इतं नि:शेषमेतत कुलम् ॥२०॥ [ मलयवतोमुद्दिश्य । जाटे ! बिरम मुहत्त। पबि- रलनिबईतबाप्पबिंदू परिबोदि ( ज ) प्रचं प्रगी। (२.) म परिकामा कोम्। हा पुत्र जीमूतवाहन! (२०) नाते ! सिम मुंहतम। पविखनियतहाचान्दुभिभिभयतेऽयममिः। पात्मीयता-पायां पाचिन सम्पाने, पशम पात्मीयः समः. परः पनामोय:, पति शेष: सि.कम: नियम:, विचार प्रतिमा कत: खल ! खन्न समस्ययं. विनास्तो.. सबबन पावितरण पामarfuी म.स्तोतिथ्य मेवे . किन्तु .:. प्राचिन: इति शेष:. च्या: पसोया: किम ? किम ए. पक्ष्यः सिपिरिकामे अन्वरः कार्य:: ति एवं पितात. पन जाता? तात्यांग गा.पा पगम. मिति शेष वा चित. बोरिनम एकं प्रति रुपया निजमीनविन. काता येन ना पामा मादे. पितरी. बधः पी. पति. परमात शेष:. बर ति भाय: Ra on नि: या तथा पतलं नाशिकम%B है चिन्ता बन जाता: पति रिसोयवादस्य. माक्येग सम्बन्धः। [अब पनि खोषितं परिबनतो बात विवादोना मनपाय विशेषाला. fafen कुत: बार्य मसक्यस्येतरमा पाय वारिशेषत:.' ति दनवारण । माnिalist Iतम १०॥ (1) बात ! मासे । अभिभूयते मन्दीभूयते, नियत तिवापता .
[m] नागानन्द गरः। [ऋत्वा] । “हा जोमूतवाहन !" इति ब्रवीति । तत् व्यक्तमयमय पिता। नत् किमेतदीयेनाग्निना प्रात्मानम् होपयामि न शक्नोमि प्रय पुत्रधातलज्जया मुखं दर्शयितुम । अथवा किमग्निहेतोः पाकुम्मोऽस्मि, तटस्थ (झ) एवासिम जननिधः ; सत् यावटिदानीम- ज्वालामबिनोकप्रमनग्मन्नमत्काजिह्वाऽग्रकल्पः मशि: मप्तमप्ले: पटमिव कवलोक त्तमोशः ममुद्रे । खग्वोत्यात वातप्रमरपटु सोधुलित पक्षवाते: अस्मिन् कल्पावसान ज्वलनभयकर बाड़वाग्नौ पतामि ॥२१॥ { त्यातुमिच्छति। छामि। . . (क) पदोन पतमबधिमा, तत्ममाहने यथः। उहोपयामि दा. 10. Wafa पछी)। कटप्य: तोरणः । पटनो गकर: पापनाशयितां विति. ज्वालामारिति ।-पसिना परिदृश्य माने. समुद्रे समुदगर्भग्थे m. fasोच समुपगमय, [ सौपन्यब भाषिक पासवान न डोप) यमने सवलीकरणे. य: म:मुरागः, खापता ति यावत. तेन मन् स्कुन्. समकायमान ति यान यत् काखम पाय, मिहाड सत्यल्प: तमाम म परत तिप्राण त्वामीमहापर्यन्तमुन्य समारति यावत. पत ०५ मतमत: मात बंधमाका, ममयोऽत्रा: यब तम्य सूर्य, ("घोटो पोतिराम तामाः। बाणिवा. गयममममयः ॥" TORRE) पदं का मूर्यलोमिय:. कवलोकन यमितुम.ई: मम: प, ज्वालामः शिवात, (Fer अमिन समर) मलाममतिम: चि ित यायत. पचित पनि शेष:. [भूतये बतीया ) तथा उत्पाते समयका. वासय पसर प्रस्र का टुगप्राणा पर्थ: । -सायानेन कोन्यतनवेगेन सुना, यो वातक वा अमरः गितारमवेगवान, तेन पर पति- प्रबल:, बगिया मा मेलनेन हिनभूतमिति यात. बरेव निक पर पच' स्कालीखपवन: धुचित सन्दीपिते, ना ल्याबमाने प्रमो ब: ज्वान पनिः, जगहाना समुङ्कलो य: . समधिनिःसतो बनिरिति पसमोर [१०] नायवः। मोः पक्षिराज! असम नेनाध्यवसायन, नायं प्रतीकारोऽस्य पाप्मनः । गाः। [ मागुभ्या पियवा तालि]। भो महात्मन् ! कस्ताह कथ्यताम? नायकः। प्रतिपालय माणमेकम्। पितरी में प्राप्ती, यावदेती प्रगामामि। गकः। एवं क्रियताम् । गोम्। [ हा मार्षम) । देवि! दिध्या वईसे। अयं वमो जौमूतवाहनो न केवलं धियते, प्रत्युत कृतानलिना गरुड़ेन शिष्ये गोव पर्युपास्यमानस्तिष्ठति । (ब) महाराष! कस्याम्हि । अक्ख दसरीरस्म मुह पेक्विस्मं। (२१ मला। अहं अज्ज उत्तं पैक्षिप अदिपि ति करिषगा -पतिप्रामि। (ट) (२२) 85ा। (२१) महाराज । कताऽie। परम्य मुखं प्रेषिष्य । (२२) घरमा पुत्र प्रक्ष्य पतिप्रियमितिकवानप्रमि। शाबत. तहत भयको भयमनक, बाइवानो. मा प्रचलित इति भावः; (यपि “बाडको बडवाना. इत्यमरोनि:. तथाऽन्य प्रअपदस्य नाधिकपटता. मानवाक्य सान) पसामिपमा निषिपामि, मिति शेषः। विप्रथमे पाते "मम त मबारस्य मकामाम्याच्या तातोये म- इत्येतयोरमकानाच्या हत्यप्राम:, वेति वायोत्प्रेसमा संसा, हतौर चतुरपयोपमा रत्येषां मट:]| सग्धरा अत्तम ॥ २१॥ (ज) टिट्या भाग्येन। प्रिय ते तिहति, गोवितोपते रत्ययः । ["u feी' पति तोहादियात धातोः बटि रूप] प्रत्युत वैपरीत्येन, परन्तु इत्यर्थः । युपास्य माम: सेव्यमानः। (ट) प्रमि विससिमि, पतिप्रयास्पदस्य सदगावराया: सामापिक.. वादिति भाषः।
[१] नागानन्द .. नौम्। [मुब। वस! एचड, परिष्वजख (3) मामा माय। [यातुमिचन् पतितीतो मुनि, भा। कुमार! समामिह समाखमिति जोम्। हावम! कथं मां वरिष्वङ्ग (ड) गतोऽसि गा। हा पुत्तप। कई बापामत्तकेण बि तुए प संभा- बिम्हि ? (२३) (ढ) हा पज उत्त! कई गुरुपणो वि दे (ग) प पेक्विटब्बो ? । (२४) म। [मी | । शचूडहतक ! कथं गर्भस्थ एव न विपनोऽसि, येवं क्षणोक्षणे मरणालिग ( ) दुःखमनुभवाम ? गहरः। सर्वमिदं मम नृशंसप्य মৰমীহ্মানায়। विम्भितम्। (घ) तदेवं तावत् करोमि । ( पक्ष वीजयन । भो महात्मन् ! समावसिहि समाखांसाह। । पुवक! .थं पारामा जाप स्वया नसभाfransfe पायध ! कथापित प्रेक्षाय? (२४. त्वया। (3) पविनयपालिका (ड) परिवार पाल, कालाविपनामांत यावा (ढ) साविता सकता, पतिति यावत । (.) गुगनमोऽपि पितरावाप, अनुकम्पकोया परिचारिक मां द नासि, परन्तु गुरुपयूष गुरुणमादर्शन नीचितमिपि-शब्दाः । [आयोगक्षबी)। (a) मारहा! पापा। विषयोऽसि तोsदि। परीक्ष प्रतिमा सरकारी मरमतिगकांत पतिकम्य पत्ते पति साह, मृत्यु बातोऽप्यसिमित्यर्थः ; तबाहुखात्मयुदणमपि समिति भावः । (0) gia. घ.तुबम. परद्रोहकारिख । (शको धातुक कर:
पचमोऽ। १] पाया। [ममा-]। शङ्खच्ड ! ममाखामय गुरून् । तात! ममाखेमिति समाखमिति प्रम्ब! समाखमिहिममाखमिति। ली। [मममित:। as पुत्तन। कई पेक्वंताणं जेब प्रम्हाणं (द कदंताट वरिपमि । (५) कोम्। ठेवि ! मैवममङ्ग यवादिनी भव । ध्रियते एवायु- प्रान्; नहधूः ममाखान्यताम। बहा। [मुग्व वस्त्रे गाय महतो।। पदिशटममंगलम। गेमम । मन प्रबदि ! मममम । बच्चो । उडेर उद्वेहि। बरं एत्ति बेलं तमं भत्तणों म पेक्व । (२) (ध) मन। [ ममाम्य । हा प्रज्जरत्त । (२०) [ मलगा मखं पिचाय ] । बच्छे! मा एब्ब करेहि। पडिह कव एटं। (८) (२५) पुत ! प्रेमालामामेवामानातहतकैनापडियमे, ) प्रतिममलम । नष्यामि। मति ! समाश्वसिद्धि ममे ! · उनि तिह। पामेतका वेलायां त्वं भर्तमखं प्रख। (२.) आयत्व च! (२८) बमे ! मेकर। प्रति खन्वेत। पाप... यम: समीक्ष्य पारितामा विमृष्यकारिताया। featue पिलबि- तम; फमिन भायः। (6) प्रेक्षालानामेगमा पयतोऽसामनाहत्येत्यर्थः। [मारी पौ। (1) प्रतिस्तं शा. भवतु रति शोषः। वयं मम प्रियं, गोटनेनन किमपि विश्थति, तदपेक्षया पत शिक्षित काल मापखं दृष्टं क्रोषि. समोऽस्मिन् "सतात. यत: रत:पर पुनर्दष्ट्रपति वा वा ति भावः। देह. सन्दमिति भाः परम प्रमोटमिति बा, प्रियमित्यर्थः, [मुनिया विशेषणम् ।
(१४.] नागानन्द जोम्। [माखमात्मगतमा विलुप्तशेषासया प्रयाताम् निराश्रयत्वादिव कगठटेशम् । प्राणांस्त्यजन्तं तनयं निरीक्ष्य कथं न तापात शतधा प्रयामि ॥२२॥ हा प्रज्ज उत्त ! अदिदुकरकारिणी ( न ) कवु अहं, जाईरिसं अन्न उत्तं पैकवंती मज्जाबि जीवि ग परि- वामि। (२८) [भायामासानि म्यूशन्ती गाडमहिण्य। णिमंस! दाणों तुए एटं पारहमाणाबजोब्बगमोहं तं जेब्ब (प) एटाबटवत्थं पुत्त पस्म मे मग किटम ? (३०) (२९) । पायं पुक! अस्टुिकारकारिती ववई या ईथम पायपुवं प्रेषमा अगावि गोवितं न पजामि। (३०) नृधम! कमिटानों त्वया त्वया मतदारोनब्यौवनभोमं तदेता. बढवयं पकण्य मे शोर कतम . नध्य भापतत्ता कीमत के तोपिलापमा. मिलता-किचन बिलमानि न भक्षपात बिनष्टानि, विचित शेषालि अशियानि च विशेषाधि. [सातालिप्त ममाम:) बिमान शेषादिति विद्यम:, ताशान हामि पयवा यस म या हेतमा, निराश्रयत्वास पाधाराभावेग निरालम्बन- त्वादिष, क गहटेशं प्रयातान ममागतान, प्राणान न्यजन्तं तनयं पुवं, निरीक्ष्य प्रवलीका, नापान न्यथाऽतिरंकान. कथं शतमा मनखगडत्वं, न श्याम ? न कामि . शतवण्डो भन्दा बढिी [ प्रथमा . शब्द प्रयोगात उत्प्रेक्षा, हितीया शतमा विभेदकार्य प्राणाकारिपुदर्शनरूपहतो पाक्य मतत्वात काव्यांवर. देवयाः मुट: जाति: तम॥ २२॥ (4) पति पतिपयन. दपर दुःपाय, क गोलमा: सा नाहशी पति- दुपरारिणी, तवेहशोमयां दृ पमाऽपि वापधारोन अतिदुःसाध्य कर्म- बारिकी, पतिकठोर प्रान्त यात्। (प) नृशंस ! निर्दय !। पारोदिति-पारोत: उनकता, नवयौवनमा पञ्चमोऽतः [१४१] नायकः। पम्ब! मा भवम् । विमनन कतम् ! ननु पूर्व मप्येतटौहामेव परमार्थतः। (फ ) पश्य- मटोऽस्थिमांममज्जाऽसक-मतिऽसिस्वचाऽऽते । शगैरे वाऽस्ति का शोभा मदा बीभत्मदर्शने ? ॥ २० ॥ महात्मन् ! . नरकानमन्चालाऽवनोदमिव प्रात्मानं मन्यमानो दुःखं तिष्ठामि ; तदुपदिश्यतां, येन मुच्येय- मस्याटेनमः। (ब) गडः। भो . शामा बनाइम पारोस्वयौवनाम वर्तमानानिमवयौवनरामयमा सदर प्रतिबमगोबतया प्रतिमेवैत्यर्थः । (फ) पूर्वमपि जन्मन पारस्य परीत्यर्थः । ont.रमिति शेषः। मार्थत: तत्वत:। इंटम एतदवयमेव अशीमममेवरवः । तब टटयति. मेट रति ।-मेढमां वमानाम. पण कशालामा, मांसामा पनामा मज्जानाम सिमानामा पहनां सपिराच. महात: मोसमयब मागे, एषां माष्टरुपे प्रत्यर्थः, समा. पाते पाकारिते. पत एव महा बोममं वृषितं. सन यच ताशे, पणिन् शरीरे । बागोमा बिकाऽपि शोभेन्य: : पतोवामध्यमेटोऽथ्याटोमा समष्टीभूतवादे देवमाम नपुरमेनेवा ईशं तं, तर सबमेनविधिपति जनमो! पति भावः । अन्तिम मकाने देहावया या माय पुगतर्गत हरिशोपाख्यानमार प्रमशानाना--हवा: सपा: श्यामा: विकासपरक्रयः) मनोवानि- मध्यप्या: पाण्याला वियति। निािमा जामि वन्तु या मातितके-"समाविष्ययुगविगितपिगडं समरिया मई लालाक्लिनं पिचति पहावमया मध्ये केदाने मते मिगे महामाहानामा विमिव रमोन भवति ।' पति। पडाक्यार्थक बोभामा प्रति, तब पोरसीमामा पनि हेतुत्या काव्यलिशाना: एजौरमितत्वक०वम्तमः विशेषज्ञानाय शोमानिषेध घामाने, तेग बापालार:.-"वस्तुको बमिरच विशेषतिपत्तये। निषेधामामपा:-तिपयनयोमरर २१ (ब) माता वाम गरा, चालाभि: safम:. सीढ़म माfe. निरर्थः । थे वाहन पाना मुच्चेयं वाय। ( "मुच पाठ नियः, देवादिका सपनामोरभावान; मुच्छडाम* इति [til नागानन्द नायकः। अनुजानातु मां तात:, यावदन पापख प्रतिपक्ष मुपदिशामि। (भ) गोम्। वक्ष! एवं क्रियताम। मायः। वैसनेय ! श्रूयताम् । गरः। [Balafe:] पाधापय। নি সত্যমিথানল সনিবিন ক্রু সাজু নানা यनात पुण्य प्रवाई ममुपचिर्नु दिशन् सर्वमत्त्वेष्वभौतिम् । मग्न यनाव नैन: फन्नात पारपतं प्राणिमासमुत्थं येनैतहारपूर लवणकमिव क्षिप्तमन्तदस्य ॥ २४ ॥ पाठस्त पापीयान्, "बात मुचे या ता! वाक्षित मातार प्रयोगः) एमस:पावान। () सामानातु पादिया। प्रतिष विपक्ष. नायकत्वास अनुभूति बाबत. पायांवत्तांमांत भावः। गाव पापप्रतीकापायमुहिमसि. मिमिति ।-निये सतत, प्रामाणि. घातात पाहात. नामावनामादिति भावः; अतिविरम नि. [ अब "afe fत पदप्रयोग पिसा:] मार पुत, इत:पूर्गमस्य:. .. पक्षित, प्रापि- पापarfs शब:. पतापं कुरु "मात पाप. मलिन पुनरव करिष्यामपसातापम मा त भाग; माँ सखेपनी, चमोतिम चाब, दि. यवान पुण्यप्रवाई Rev, समुचित समार। बेग वेग इतरूपे. Mer rfa भाव:. ति, हिंसमुख जोसिला, परित तं, फलान्मुखाम, एत्वमा पारिafafa भाष.; म: पा, पगाधनसायमध्ये, ('बागाधनी ::" TOR:) परिपुरे , तिमिण पसन्दुरक मप्र विकी पहनीभूतं सहित पत फत free सहायतो। [wafafe fun बहुत्रियास प्रयोगात होता. - पगाबिम निषितो पाबन्दु।
पसमोर [१] गःयदाजापर्यास- अजाननिद्राशयितो भवता प्रतिबोधितः । सर्वप्राषिबधादेष विरतोऽयप्रभूत्यहम् ॥ २५ ॥ सम्प्रतिकि- अचित होणकारी: पुलिनविपुलर्भोगनिवहै: शतावधान्तिवलायतशरोरः क्वचिदपि । व्रजन् कुन्तात् कूम्न कचिदपि च सेतुपतिसमः ममाजो नागानां विचरतु महादवांत सुखम ॥ २५ ॥ . लिमनो मत्वा बदामों जलं जातं वर्गक क्रोति. किन्तु परिममे कारस्थति, तमा न पापमपि पुण्य राशिमा सिमसा दानों , मिटफमत्यादयितुं पक्राति म कहा नरकाफिल गयिति इति देन मी-लययो: मादृश्य गोतमान पमया संमृष्टः। कोमामयदानात र माछस्कर जोवाना, पारचाकमाय भवामान श्रेष्ठः पत्रिदुपाय श्य भाववस्तुन्या ध्वनिः । for पहियाख्य नाट्यलयमाप शोभिन वात-"fष्ट मनोहार बाक्य शाखामार: f पान प्रब श्रीविणा: वाम गरब मालवे विनोदापतिकर्मकाण पाबाको मत्प्रयोग: ] । - पजामेक्षिा-पजाममेव मोरव, निदा तयायित: स. प्रतिमा पति बाबत. किमोना सिपमुमत्वान प्रापि जी- शाम sin कैपिता कषित निहाया भय्यावमारीपयांत समावि रिमा ति पाचचतम । एक: ममता प्रतिबोलि: नागरित: मन. भगदपदंशात मसान: समय:, प्रतिमा वापिना बधान बिर: मत:. भवयम fai। [भाव्य भावावियते' ति बायात निष्ठा। यतः भवता प्रतियोगित:, पत एक प्राविधानित तित-मायोपनानाम्यानमार, पत्रात मिटा सामागित:].५॥ गाड़ समान नागानामभयमुद्दोषयति. कपिदिति।-नागानां समान: नमः कति पास सर्वतो गरको भूभाग: मुचत, (“होमोसियामतरी रहनामिनटम इमरः । तदाबा: तमः पुषित नवादापानिर्गतं यावं, [४] नागानन्द अपि च- । सस्तानापादलम्बान घनतिमिनिमान् केशवाशान् बहन्यः सिन्दूरणेव दिग्धैः प्रथमरविकारयताम्म्र. कपोलेः । पायासेनान सानोऽप्यवगणितजः कानने चन्दमानाम अस्मिन् गायन्तु रागादुरगयुवतयः कीर्तिमतां तवैव ॥ २० ॥ ("तोयोत्यितं तत् पुनम सबमर:) तहत् विपुला: BE::, भागनिय है: शरीरसमूहै: पलचित:, ("भोग: मुख स्वादिभृतावश फकाय यो: मर:) कपिशित मोत. रोग पीक. पत एका नमिता पावतंब जलममन्य. (“स्वादाव:भमां धनः' मर:) धान्ति: ममः येन पराभूत:, कति पाप कूमात कल वजन् गच्छन्न. पात ९५ संपतिसम: मंतुनभन सन्. एकभात नटात परतटमनबाद विपुगायतशीरतया मेतुन प्रतीयमानः मप्रित्यर्थः, मदन्वति महासमुद्र, सुख नियमिति यामत. सत यथा तथा वित समरत। [ माSEAR: ] | बिहारीत-से सटेरिछना यमसभाला ग: शिखरिण' iam॥ २६ ॥ सस्तामिति ।-गागं नागामा, युवतयः पन्नाः, समान् सूख जतान्, उषांति- अध्यात जिलोभतामित्यर्थः का पादलम्बान् पपलपसिहान. घनतिमिनिभान् सान्दाधकारप्रतिमान, गाढवणीमति भावः केशपायान् कशलापान. पा.पादकाम्बधनकणभूत के महानत्य , ( “पामस्तु भगवादि. मन्बने। कर्णले शोजना सात पाने निकायकः। छावादान्ते च निन्दय: तिम:। 'पाय: यस्त' कलाया: बरे' थम:। बालात तत्पप: पाशी सगा भार उप्रयः। उस: पच: बला कैशभ्यस्त- बारका तिच) बान्त्यः दधाना:, अपमान नवोदिताना. रविकराणां मृ बरसानां यः सः तेन तामाः चारतात. सिन्दूर दिग्बार वि. सपाल: ग़ल: उपलचिता १०:, पायासेन श्रम, विहारमानतेति भावः, मान मन्दजियाकिबालतया मापटूनोय ("पा सपाना पादरा-भेदयोः। किशानन्द विपुति मेदिनी) पानि पातपोता: पपि, कसरिता चिन्तिता:.: पोस:, प्रमिला fe ME; पाभि: प्रातापा, पांच पदमाम जानने रागाव बारामात, बच .
पशमी। [१४५] ------ माया। साधु महास। साधु, अनुमोदामई। सर्वथा दृढ़समाधानो (क) भव। [पू निर्दि]। शान्ड ! त्वयाऽपि स्खएहमिदानों गम्यताम् । मा। (ोमुखसिसि | माय:। [मित्रम्य मातरं पश्यन् । उत्प्रेचमाणा खां तार्य-चच्चुकोटिनि गतितम् । बहुःखदुःखिता नूनमास्ते सा जननी तव ॥ २८ ॥ खा। [स] धमा कुल मा जणणे, जा गाड़मुह. पड़िदम प्रक्स दसौरस्म ज्जेब्ब प्रत्तपम (ग) मुहं प्रक्खि स्मादि। (२१) -- (३१) पन्या ख मा नननो, या गलामुखimalaसेक्स्यैव पर मुग्वं प्रविष्यते। पन्य व्यरच्छेदत्वा में भाव.: Onा माग समयसामरूपां, गायन्तु यन्तु। [4 सिन्दू: वेति इव शब्दाखात या प्रेक्षा Sn:, घमिनिभानीयमार प्रत्यायो: संसद: । त्तम ॥ २७॥ (क) मनोदामी अनुमन्यामहे। हद मासानम मौकार: यता: स बलियर्थ । ("पोबाराभ्युपगम- प्रति माधयः' इत्यमरः)। (ख) मा पुनस्य पनटाशया विकaianमोमिति भावः। . खमातुन त्यानन माक्रव्यममिति, क्षमायोति ।- मा तव जनमो वा वाये गईन, या मुरे, मिपातित निप., गोनोस्कृतमित्यर्थः, कुलोच्या सक, चवपरित्य: निपातित faifणत. मिति वा; या-वाक्ष्यं पाया निपातित पाय nिa Raiमय, बासकिनेति शेषः, उत्प्रेसमा सम वमकी, पर एव निधि, दु:खन मान, दु:खता पानां, पास fagia; प्रपा-में मन्ये त्या; a; सत्वरं माता पारिभाष:। [ उत्पा: ॥१०॥ (ग) पुतलया। [...]। पुनरसीव के. मामामा । .
[१४ नागानन्द माया: अम्ब ! सत्यमेवैतत, यदि कुमार: स्वस्थो भवि. यति। (घ) [बदनां नाटयन् । अहह! परार्थमम्पाटनरसा. क्षेपाटेतावी वेलां मया न लक्षिताः; सम्प्रति तु मां बाधितु मारब्धा मर्मछटिन्यो वेदनाः। [मरापस्था माटात ], (ङ) गोम्।। समयम मम]। हा वत्स! किमेवं करोषि ? (च) हा! कि णु कव एब्बं बाद [ भारताडम]। परि- तापट परित्तापह। मे पुत्तो बिबज्जा । (१२) (छ) पज्ज उत्त! परिचादुकामो (ज) बिभ लक्वोमि। (३७) डा। एमो को (१२) स! खल्व वदति ? पारवायध्वं परिवायध्वम । एष खन मे पुवको विषयते। का पार्यपुत्र! परित्या य काम पक्ष्यसे। नागप्राण- (ब) र्याल कुमार बन्यो भारत. तदा भवया उनमंतन मत्यमेव भाव व्यतोषयः; कुमार किमप्यति वेचत. नाई पाषान् धारयमित भावः । () नाटयन सामनयन्। परात । पराया परकायस्य, रasafa भावः, सम्पादने समाधने, यो रसः अनुगम: तस्य पाचपात् पार्षात विषयान्तरम: funa न्यावारिधः। ("पाचपो भनाऽऽajष्ट. काव्यालङ्कात भूतः इति बिनः ) चिता: गाता: अनभूता सति यावत्, बंदना त्यनेनान्वयः। [वैवामिति कालावनारयतमयोग" (१५ ११.) प्रति हितोया ] पाjि पौयितुम। मर्मकटियः एकदा। नाटयति अभिनयति । (-) HAN समयं, सादर मत्व बा, ( "सममः सावमऽपि सात मंबेगारबीपि.ति मेदिक.मस्वरा चामर)। क) । ने। खान अनुगये। भोगता र साडयत्वा । परिवार, मम पुवामति । [in from | विषय म्यते । (1) परियन काम:, प्रकासित भषः ।
पञ्चमोऽ। [१४] नायकः। [ मालं कमिकन] पचड़ ! समानय (झ) मे इस्ती। गा। [तथा कुन् । कष्टम् !! अनायोलतं (अ) जगत् । [पामोलितपत: पिता पछन् । तात! अम्ब ! अयं मे पविमः (ट) प्रणाम:,- गानाण्यमूनि न वहन्ति मचेतनत्वं श्रोत्रं स्फटाक्षरपदा न गि गृणोति । कष्टं निमोनितमिदं महसैव चक्षुः हातात ! यान्ति विवशय ममासवोऽमौ ॥ २०॥ [पथा-मरतापगम (8) त्यादि पहिला पतति । हा पुत्त ! हा बच्छ ! हा गुरुप्रणबच्छल! कहिं सि १ देहि मे पड़िबमां (७४) ! (१४) पुव! बम ! गुरुमनवमल ! कासि? टेलि मे प्रतिवमम । समानय योग्य। (ब) तवा कृर्वन करो मधोनयन। मालत नापशून्यं कृतं, मयेति शेषः । (ट) पश्चिम: पाम:, शेष: यर्थः । पश्चिमप्रचामत्वे कारणं विमोतिगागणेति ।-पनि एतानि, गावाति पानि. ममेति शेषः, सतनव समविवं, म्पर्शज्ञानादितनावयवमित्यर्थः. नबन्ति नानुभवतोय:, पपयामि भवन्तौति यायत, मोक्ष सन्द्रियं, स्फटामि सुन्यकानि, पक्षरपटान मुनिकात्म यममुकाया: यस्यां नाहगोम. पोति शेष:, गिरं वा. न पोति. बटम इति खदे, चतु: सामेव निमौलित मुद्रित, भवतीति शेष:. हातात ! विवय न्याया पाकलोभूता, मम पनी पसव: माया:, यान्ति निर्गनि। [यलिनम: [कालिमा: j। बसन्ततितकं तम् । २९ । (8) तुडर १११ पवार शोकोऽयं पठितः । - frica नागानन्द - नम्। हा वम जीमूतवाहन ! हा . प्रगयिंजनवजम ! हा मर्व गुणनिधे ! हामि ? देहि मे प्रतिवचनम्। स्ति- मुरिषय ], (ड) कष्टं भोः कष्टम् !! निराधार धैर्य कमिव शरणं यात विनय: ? क्षम: शान्तिं वोढुं क इह ! विरता दानपरता। इतं सत्यं सत्यं व्रजतु च पा वाद्य कण्णा ? जगज्जातं शून्यं त्वयि तनय ! लोकान्तरगते ॥ ३०॥ मन। हा प्रज्ज उत्त! कहं परिचा गदोसि ? अदि. पिग्विणे (ढ) मनप्रबटि! किं तुए पंक्खिदब्बं ? जा एत्ति बेल जीबिप्रामि। (..) पायga!थ पारय जय गinsfe ? पनिणे मखयति ! कि लया प्रक्षितय, या तावडीवast तु! बमपी. .. उरणय जांमत्रीय शायनिक वा गन्यम् । बिलापमा. निराधामिति ।-है तम! त्वयि लोकान्तरगते परलोक- प्रविमति पीपवं. निराधार निराश्यं. मातांमति शंक; समपौहानों ६ माश्योति भावः, विनय: पय:, कमिक वा. पर तारम, पाहातारमियः, ( "गाणं याचि: समर: ) यातु ! यर्थः; पविन गति, चाचिमा, बोटुम पागायत. क चम: ! अत: ? कोपोय; दामपरता बढायला. रिक्षा संहता. दारवमपि जगत: वित भवेदित्ययः : सतयं.सत्यं निाशामे, विनष्टम ; कृपा दौमा. शोचा :, कृपा स्या कब. गत? गत? किंबहुना, अद्य जगत शून्यं नासम; मर्दगुपरब शालिस्ता fante मारपदाधेयाभावादिति भारः। नगजिन् त्वमेक पव पोरी विगोत: चमावान दाममोल: सपर: कालावत : सगुगलहत: पासो, पायाभागा यांदयो गलपि त्वये मोगरात विता भवेयः । gue एक वाभावे जगदिदं शूर्व जामियो! तिनकः। [जगत: शून्यता प्रति जोमातरतिरूपपास हेतुत्वेनोस्कोमान पहायक वायलि. मसार: शिखरिणीतम ॥३०॥ (ढ) पतिनिणे ! पतिनिकरणे ! ( "जुगुमावार वा यमर)।
प्रजमोडक [१४] । कुमार ! कम प्रायोभ्योऽपि वक्षम जनं परित्यज्य गम्यते ? तटवश्यमन्वेति ( ण ) त्वां शङ्खचूड़ः । गरुडः। कष्टम् !! उपरतोऽयं. (त) महात्मा। तत् किमिटानों करोमि। ना। [मान महमवलोक्य | भप्रबंसो कोषबाला! कहंबि अमिदेण सेंचिंध पत्त मे जोधाबेहि। (५) { महर्षमात्मगाम। अये! अमृतमहोतनात् साधु स्मृतम्। मन्ये, प्रनष्टमयशः। तत् यावत् विदशपतिमभ्यध्ये तहिसृष्टेनामृतवर्षेण न केवलं जीमूतवाहनम्, एतानपि पूर्व- भक्षितानस्थि शेषानुग्गंपतौन् प्रत्युज्जीवयामि । यदि न ददा. त्य मौ. ( 2 ) तदाऽहं- पंक्षः पोत्वाऽम्बुनाथं शट तरजवनैः प्रेयमाणः समोरैः नेताग्निलोषमूच्छाविधुरविनिपतत्मानलहाटशार्कः । गरः। - भगवता लोकपाला: ! पमप्य मृतन मा पुवकं मोक्य । न्वात अनमरात । - (त) उपरत: मतः । (थ) नायक मणन कितयविमूढा गाडय 'चमतेन मिक्वान अम्तशब्दं श्रुचा अन्याढ़ामतभाव समतसंचनैन मृतनाय काय पासमवश्यमेव प्रगानेष्यामि sin निपात पव हर्षोदयो बायः। पमतम डोनात पमत इति शब्दोल्लेखाना स्मृतं. मयत शेवः । मन्ये सम्भावयामि। प्रगट बिखतम; नोमूतवाडमय प्रन्युजो बनेन नि माय: विशतिं देवराजम। याचित्वा सहिस्टन इतन। पमृतवर्षे चमतवर्षोम । न ददाति, पमामिति शेषः। अमौ वरामः। टेवराजा मतावाने स्वनियं शिणेति. परिति ।-पटना: ममतराः, नयमा वेगवन्तब से, पत एव मोर पवनमः, पमहमाशुगमनममी थावत, पोः प्रयास: उद्यमान: मन् इत्र, सोने ता तय गत्या नि ।
नागानन्दे चचा मञ्चूण्य शक्राशनि-धनदगदा-प्रेतन्नाशदण्डान् । पाजो निर्जित्य देवगन क्षणममृतमयं वर्षमभ्युत्सृजामि ॥११॥ तदयं गतोऽस्मि । [ति माटो (क) परिक्रम्य निक्रानः | जोम्। वम शचूड़ ! किमद्यापि स्थीयते ? समाहृत्य दारूणि पुत्रम मे विरचय चिताम् ; (ध) येन वयमप्यनेन सहैव गच्छामः । । पुत्त संखचूड़ ! ल मज्जेहि ! दुक्वं, पम्हहिं बिणा भाउणो दे चिट्ठांट। (७) (न) [ मानम् । यदाज्ञापयन्ति गुरवः। नन्वग्रग (प) एवाहं युमाकम् । [स्त्याय पितारमा कृत्वा । तात! अम्ब! मज्जोतयं चिता। ! पुच शकपूर । मज । दु.ख म. अम्माHिinा माता त ragini मा. अम्बना भमुद, पौत्वा. तया नेवाग्रिना कान प्रज्वलनमज्योतिषा. : घोष: डा. ग या महा मोर:. सया विधरा विला: मन्त:, विनिपतन्त: वखागात मध्यन्त:. मागन्नाः माना:, सादा पी: मां: यय पात:, ममिति गोकानाको नान्वय:. कस्य इन्द्रस्य, अनि: वन धमदम्य वय, गदा. प्रलोकानामोश यमस्य टगड : तान. मण्य मला. पाणी यडे, देवान् निर्मिन्य परामय, क्षम अमतमयं वर्षे वृष्टिम, पन्यत्म नामि कमौत्यर्थः । [ एकमुशासाय कर गरम बिदामामनित्वात "सिन्धुप भाषया' स्यादित अब नलीट। अब सम्बन्ध सम्बवरूपातिशयोकरला खग्धरा उत्तम.३१. (८) माटोमपम (1) प्योयत! मिष्टं तूपोमासते ?। दाषिकाहानि। विषम सी. कुर। पिता पदाहायंका चुनौम। (म) ख मोघम। दुःख केशकरम. एतन यदिति शेषः । धाता ते गोमूत- बाहमति भावः; तपमा बभूतत्वादिसाय:। (प) पग: पुरोगामी, पवार पितायां सजीवन विसनामीति भावः।
पञ्चमोऽम: [१५१] मता गोम। देवि ! किमयर (फ) कद्यते ? तदुत्तिष्ठ, चिताया- मागेहामः। म। [तिष्ठति। [बडासनिक प्रयो। भप्रबटि गोरि! तुए पावतं, जहा- "बिज्जारचकबट्टी भट्टा दे भबिस्माट त्ति, ता कर मम मंदभग्गाए किदे तुम पन्नीप्रवणा संबुत्ता ? (ब) (१८) [ : गिति सभमा गोरो]। गोगे। महाराज ! जीमृतकेतो! न खलु साहसमनु- छातव्यमा मोम। प्रये ! कथम् !! प्रमोघदर्शना गौरी!! (भ) गौगे। [मलयवतोमुहिश्य । वत्मे ! कथमहमलोकवादिनी भवेयम् ? [ नायकमुपसच कामगढ लागले नाम्युच्य ]। (म)- निजेन जीवितेनापि जगतामुपकारिणः । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स! जीव जीमूतवाहन !॥ ३२ ॥ [ अतिति माधः। (८) भगवांत गोरि ! त्वया पातं. सचा - "विवाघरची मते भविष्यात ति; न मम मन्टभामाया: ते त्वमलोकमा मंत्रता, (फ) परं नासि पर यकात् त् ताशम. एतादृशमधिकमियः पधुमाऽपौयाँ । बडालि: कमाल:। पाजाम भाष्टिमा कृतं निमित, मम टुरहरमिय:। बसोवामा मियावादमी। (भ) पये! अति सभमायकमव्ययम् । पभोघदना पमोघम पव्यर्थ, दर्शन या मा. ई मतपूरम माधवदर्शमेयर्थः। गौरी देवी कामायनी। (म) अभ्युच्य पांभषिच । निजेनेति बम ! गोमूतवाहन! निजेन नौवितेम अविवमोचनपरि- भागेनापि, जगताम अपमारिष: हितक. ते तप, परितुष्टाऽमि प्रोताऽम्मि, नौव तेन त्वं प्रालि। [अब देव्या: परितरित्वे निमगोवन व्ययेनापि भगदुपकार. करपवाक्य स हेतुत्वात् काव्यविम:। १२॥
[१५३) नागानन्द बोम्। [1]। देवि! दिध्या वईसे। प्रत्युज्जीवितो - वत्सः। हा। भवटीए पमाटेगा। (४) नायकः। (गौण हा बहानणि: । प्रये ! कथम् !! अमोघदर्शना भगवती !!- ! अभिन्नषिताखि नवरटे ! प्रणिपतितजनार्सिहारिणि! शरखें ।। चरणौ नमाम्यहं ते विद्याधरवन्दिते ! गौरि ! ॥ ३३ ॥ [ति गौर्याः पादयोः पतति । मः। [को पश्यति । *म्। प्रये ! कथमनब्धा (य) वृष्टिः !! भगवति । किमेत ? गोगे। गजन जीमून केतो! जीमूतवाहनं प्रत्युज्जीवयितुम एतांथास्थिोषानग्गपतीन् ममपजातपश्चात्तापन पक्षिपतिना देवलोकात (र ) इयममृतवृष्टिः पातिता। (अहल्या निर्दिग्य ] । किन पश्यति भवान- - (३१) भगवा:प्रमाटेन । प्रभौति पभिलषित बाकसम. अखिल बमसं. बांदतोति मम्बने, भावागत. [ "arisनयम : ( ३ २'३ पा.) ति साने: क: ) मा प्रणिपतिलाना पर्षे नमामा मामाम प्रातिनिधि के माशाम । शगये ! विद्याधी योनिविधे,न्दिते । स्तन ! पांक : गोरि! पई ते ता. पायौ नमामि। (पत्र बत'भर्विशेषकर भीष्टमिडि शरणागत. बाणाभिमायग: कामायन्याश्यकश्यता मीयते सति परिवार। रक्षित! पाया इत्तम ॥ २३॥ (य) मनवा नाति पन मेघी पवनाशी, मेघ ििन. ( " मेधी बारि.. SA:)। (1) पबिशेषान् पबिमामापनिटान्। समुपजातः समुदितः, पालाप:
पचमोऽः। [१५] सम्प्राप्ताः शङ्खचूडं स्फुटमणिकिर गोभ सुरुत्तमा जिहाकोटिहयेन क्षितिममृतरमाखादलोभानिहन्तः । सम्प्रत्याबद्धवेगा मलयगिरिमाग्दिारिपुरा वैते वक्रः प्रस्थानमार्गविषधरपतयस्तोयराशि विन्ति ॥२४॥ [ नावामुद्दिश्य ]। वम जीमूतवाहन ! न त्वं जीवितदान: मावस्यैव योग्यः, नदयमपरस्ते प्रमादः, (न)- हमांमाहत हेमपहजरजाम ज:सम्पर्कपडोक्षित रुत्पमम मानमाटुपनतेस्तोरे महापावनः । खेच्छानिमितरत्नकुम्भनिहितैरेषाऽभिषिच स्वयं खां विद्याधरचक्रवर्तिनमहं प्रौत्या करोमि क्षणात् ॥ ३५ ॥ अनुहायो यस्य तेन समुपजातपातापेन सघातानुभयन। पचिपतिमा गाड़ना देवलोकात खगांना धमताटे साफन्धमाड. सम्प्राप्ता तिस-पूई मम्माता: समता, डेन मिलता :. स्फुटा व्यता:. मगोमां, फलानामांत शेष:, किरा: प्रभा: ये ताहपत एव भासुरैः दोहिमशि:, ॐनमा: शिरोभिः, फारतियावा. उप- लांचा. [ त्यभूतलक्षणे वृतीया ) 0 पमतरमा सुधादव.. अन्तरोषण बष्टं भूमी पनि चेति भावः: पाम्बादोभान पामसारमश. मिहाकोटिश्येन निह हिया वागेनेब. चितिं पाषषौं, वितास्वादयन्त: मनगिरेः सरितां बटोमां, परिपूग समाप, बाबवेगा वेगवन्त:, पते परिदृश्य माना: विषधपतय: भनगेन्द्राः, के कुटिले:. प्रचाममार्ग: गतिभिरिचय: नागा जिहाग संजत्वादिति माय:, सम्प्रांत तोरा समुद्र, विशम्स पायन्ति, “किन पति भवान !' ति गार वाक्यमान्वयः। [.. मावीतयुमासदारयोः सार: सन्धत्तम ॥३४॥ (ब) त्वम ईश: महासत्व स्वमिति यापन। नोक्तिदानमावस्यैव केगल- प्रत्युनोगतरूपमावस्यैवेत्ययः ; केजीवनदानमामे तब एतत्मात्यानयोग्य. पुरस्कारः, परमपि पुरस्कार त्वममीति भावः । प्राप०९:. प्रसादसलं पिगति समि-एषा सुमसति भावः, पखयम् वामना,
[१]
नागामारे
...
--
अपि च-
অমীম জলঙ্গর
मेष दिपच धवलेशनचतुर्भिः।
श्यामो हरिमलयवपि चेत्य मूनि
रत्नानि मे समवलोकय चक्रवर्तिन् ! ॥२५॥
खासेनेवधः, पौवा परितोषिक हेतुमा, चत क्षमा, सरल्यमावेत्यर्थः,
मम मानसा मान मन मानसरोवविशेषः मात. उत्प: समात,
सानाम: स्कन्धमार्गः (मानससरोवर समा: समयfer:) पालतानां
ताडितान, इमरजानां कामकामवाना, तत्मगचितानामिांत
भाव:,
रजोभिः परागः, सामवहनात faiefत भावः, सम्पर्क: सम्बन्ध ब. परसेन;
पा-सम्बन हेतुमा, य: पर: सेन सा एकीमापात समातः कदम
इथय:, तेग जांच मिने:. मप पिति बापन, महापायने: मन्मानीयात्वात
पतिपक्वि:. खेच्या निकषा, मिजाभिलाषानुसार:. निर्मितषु बकुम्भेषु
निहित:चापित:. उपगतः मदिचामारास स्वयमेव समुपस्थित:. नायः मले:.
त्वाम पमिविय विशारा चर्तिनम पोनर, बगाम। [अब तोयाना
महापावन ति देयाः मानसोपवरूप पडाय- तुत्वीकोनात वाव्या.
मला:, तश मानसमा मानसम fa सपनालार:, अपि प्रपमपाद
बनुमासय, इत्येषा संसर:]। गाईकोisi नम२५॥
अग्रसरोभावता-चकतिन् ! . समाट् ! वाचनाना पकं राशिरेव,
रजम; यहा-काच बासनम, करन श्रेष्टम, कटाखविशेष पय:,
अग्रसरोजतु नवाग्रे गवत । बले. शुभेः. पतुभि: दश: दः उपलशित:, पतुर्दत
उपयः. [ त्यसपणे हतीया ] on पिस ऐरावतर त्यर्थः, श्यामः कृपाई.
जति परः, ("यमानिलेन्ट्रन्द्रार्क-विशांशुगषु। एकातिभेकेषु इग्निी
कपिल fays* मरः) पपिसि. मलयवती मृतिमतो रामल चौखकपा इति
भार: ति पनि मे मम, बानि समवलोकय पश्य। [१ बासमधामेव
बम ति पकायमापित: चतुर्दशगजेन्द-खामवचादौनाम पौविसमतोमा
वन उहालाजार:]बसन्ततितम् ॥ २६ ॥
पक्षमा (१४५] अपि च-पालोकान्ताममौ शारटामाइनिर्मलबासव्यजन- मणिमरीचिरचितेन्द्र चापभयो भनिनमितपूर्वाई- काया: (व) प्रणमन्ति नमन्ति च मतसकाटयो विद्याधर पतयः। तदुच्यता, किं ते भूयः प्रियमुपकरीमि ! प्रत: परमपि प्रियमस्ति ?- वातोऽयं शचूड: पतगपतिभयानतेयो विनीत: तेन प्रारभक्षिता ये विषधरपतयो जीवितास्तेऽपि म। मत्प्राणाऽऽस्या च मुक्ता न गुरुभिरसवचक्रवर्तित्वमाप्तं माक्षातवं टेवि ! दृष्टा प्रियमपरमत: किं पुन: प्रायंसे यता मायकः। भारद यः (a) प्रामीकान्तां दृश्यताम् । भारटेति ।- भारतालीम:, सार: पन्ह:. नत् निर्मल पिण. बालन्यनमा, उसे येषां समानता: । ममा रबामां. खम्बगारिस्तिानामिति भारः; मरोभिः किरणे. रमिता: Inflar:. न्टा कधनष स. भक्रयः रचना: ये: तमामता:। सपा भन्या मन: प्रवास काय: देय पूर्वाई भाग: य: तथाविधाः। परमन्ति प्रणाम कन्ति, नमन्ति र विनम्रा भनि चक्रवत्तित्वादिति भावः। मप्रकारेणेव पियमापनात नासि किजिपि प्रियप्रार्थनाया प्रकाश यार, बात इति।-पयं मुडः पतग ले: पक्षिराकान गकडात. यत भयं तखान am: रचितः, वैनतेयः गरुड: विमोत: विनयं गत:, शिक्षित: इति यावत; नागडिमान- रूपपरद्रीपरियागात सपा शान्तमा समाश्रित त भाव:, तेग गयेन. मा पूवं. ये विषधरपतयः नागेन्टाः, महिताः, ने मपि नोवता: पुनर्जीव प्रामा:, मतप्राणा मम प्राणाया, सम नौवमलाभेन तुना १०:, गुरुमिय पिवाटिभिरपि. असमः प्राणा:. न मुकाः न.ना:, या विद्याधर सामान्य म, बाप्तं प्रासं, मयेति छोष:, किंबहुना हे देवि! त्वं. दुस्समदर्शनाऽपि इति भावः; माचात् दृष्टा मया साचात्कृता. पत: एम्यः प्रियेभ्योऽपोष:, पर किम ? पलोति शेषः, यत पुनः प्राय से वापसे, मग त्वमिति श्रेष:. नात: परमपि प्रिय. मोति , विपि प्राय सव: । [ पब मानामा पूर्वोक्यानां स्तुत्वात बामचिमहारः। विच, ज्यां देवों प्रमायि मानन्द्रमाविरकपनात मायालति: नियोजितम]। सातमा.॥
[१५ नागानन्द तथाऽयोदमस्तु [ मतवाक्य म]।- वृष्टिं शिखण्डमाण्डवत मुश्चन्तु काले घनाः कुर्वन्तु निरूढ़ सन्ततहरिच्छणोत्तरीयां चितिम् । चिन्धामाः सतानि बोतविषदा निमसरानः मोदन्तां सततच वाग्ववाहोठोपमोदाः प्रजाः ॥१८॥ [ति मिकामा " sía OGAISF: 1 पन्यासमाने भावाको गायोमRIE. Biefनत-घमा: मेघा:. का उपयुक्त समय शमा मेधीयन सम्पदामा, imना ममाथां. ताव को मनाये. मंघीय सना मराकोति मfafetष्ट मुन्न ।न्तुि इच:, तामिति पविणे, पति, 16 नतम पां. या निम्हिणे. सस्य वाम्यादि. तब तोयं गावारपवनप यहाशाभूतानुवौं wimasuat वि:, ताना: मनाः, ( *"जा कसततो ने अचम) ar inar. पिन या पराभूता:. न मिमहब- बनितरिया ("मचभरेष: बर:) मामः मनोभि, सकन सत्कायfल, सिन्धामा: पबनय.. तपा वाचवानां मह पिच्यादीनां. सा निवास, गीठोषु माजेषु. प्रमोरो नन्दगि sfa neविधा: सर, मातं कोरमां ष्यन्तु । [पब मुशत कुन्तु - प्रति किशोगान समुयात. कार:। नाय.. खखे मामनाया पासोनाम मात्र लत:, मोरिटISHRI sयोगान] । माईलाको । ३६ ॥ त पण्डितकुमपतिमा पि. ए. saifour कोवानन्द बहासागर. महापाविरताय नदात्मनाnt AfARसायाच मागामदनाटकायायाया मोर:। 1 समाप्तोऽयं पयः।
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.