Agarchand Bhairondan Sethiya Jain Parmarthik Sanstha, Bikaner

Hindi Bangali Shiksha Part-iv

Vaidhya,babu Haridas · 2011/01

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

HINDIBENGALI SHIKSHA.
PANDIT HARIDASS,
AN EXTERIEYCED TEACHER
Formeric Icad Bfaster T A V School, Poharan (Jodhpar)
AND AUTHOR OF
8ttasthya Raksha, Angrezi Shiksha, Aqlamandi la
Khazanı Kalgyan & Trinslator of Galisman,
Ehrganida Gita, Rajgingl or
Chanchal Kumar, etc
FOURTH EDITION
1917
CALCUTTA
Printed by RAJTHATAP BEAROATA,
st thoXARSINCI PRESS
201, Ilarrison Road
CALCUTTA
चौथी बार २००.]

No text on this page.

निवेदन।
।
इस पुस्तक को पहली बाहत्ति सन १८११ ई०, दूसरी सन
१९१२ ई. और तीसरी सन १८१४६० में निकली। प्रथम सक
रण में १०००, द्वितीय में २०००, और तीय में २५०० कापियाँ
छापी गयीं। इन कई वर्षों में इसकी इतनी कापियोका झपना
और निकल जाना ही, इसकी उपयोगिता का यथेष्ट प्रमाण है।
इस पुस्तक के पहले कोई पुस्तक इमारी नबार में ऐसी
न थी, जिससे हिन्दी जाननेवाले बिना उस्ताद के बंगला सीख
सकते, इसीसे इसके प्रकाशित होते ही इसको बिको धडाधड
हुई और हो रही है। युक्तमान्त. विहार और पञ्जाब के सिवा
मदास, बम्बई और बिहार प्रान्तमें भी इसको खपत अच्छी
रही। वयोल, बैरिष्टर, प्रोफिसर, विद्यार्थी और मास्टरोने से
सब से ज़ियादा पसन्द किया ।
सारी दुनिया जानती है, कि विश्वव्यापी महासमर के
कारण कागज़ को दर बहुत ही चढ गयी है। जो कागज़ पहले
एक रुपये को पाता था, वह अब चार रुपये को भी दुप्पाप्य
होगया है। हम तो इसे इस कागक्ष के दुर्भिक्ष में छापते भी
नहीं, मगर सैकड़ों सज्जनों के बारम्बार लिखने पर इसे छापना
स्वीकार किया, क्योंकि अनेक सज्जनोंने इसे १) में भी खरी-
दना मंजूर किया। मगर इम पुस्तकों के दाम सस्ते रखने के
पक्षपाती है, इसलिये इस बार सदा से अत्यन्त बढिया एन्टोक
कागल लगाकर भी हमने इसका दाम न रखकर लागत
मात्र ) ही रखा है। पाण है, विद्या- मे मी सज्जन सन्तुष्ट
होंगे और इसे हाथोहाथ खरीदकर इमें हानि से बचायेंगे।
विनीत--
हरिदास ।
.

No text on this page.

2
ছিল অঁলা হিয়া
সথ মা।
स्वर वर्ण
অ আ ই ঈ উ ঊ ঋ
अ आ इ ई उ ऊ ऋ
৯ এ ঐ ও ঔ অংঅঃ
ल ए ऐ ओ औ अं अः

स्वरों की पहिचान ।
আ অ উ
এ
ঋ ঈ অং
উ
অ:
व्यञ्जन वर्ण।
ক খ গ ঘ ঙ চ ছ
क ख ग घ ङ च छ
জ ঝ ঞ ট ঠ ড ঢ
ज झ ञ ट ठ ड ढ

ণ ত থ দ ধ ন প
ण त थ द ध न प
ফ ব ভ ম য র ল
फ ब भ म य र ल
ব শ ষ স হ ক্ষ ড
व श ष स ह क्ष ड़
०
ঢ় য় ৎ
दय

व्यज्जनों की पहिचान।
শ ল ঘ ই চ চ ঠ ট
ঢ ও ম ফ স খ থ ব
জ ত ন দ এ ব ণ ড
গ ড় ক্ষ য : ২
बंगला गिनती।
১ ২
৪
৫
पाचे
বর্ষ
तिन
ভাব,
৮
৯
১০
दश
छय
सारा
भाट
नय

ध्यान देने योग्य बातें।
गोट (6) "" इसको बंगलामें वर्गीय "ज" कहते है। इसका रस माल ऐसे
अब्दोंम होता जैसे, भाल, जानवर, जगन्नाथ, जीव, जन्तु इत्यादि।
नोट (२) "सको अन्तस्य "म" बोलते हैं, मगर पसल था वहाँ हो
इते माल होता है, जहां हिन्दी में "य" होता है। सयत्न, योग इत्यादि। -
भोर (6) पगला "" और "4" जुद शुद नहीं होते, यात् एकसे ही
-
नोट (8) पंगला और पिदी मिमलिखित पक्षरों में न कर समानता है।
व
घ,
ड,
ढा
व
ब,
घ
म
,
भोट (५) मंगला के नियलिखित पक्षरोंके लिखने में बहुत घोड़ा भेद है। पदने-
थान को उनको बारीकियां खूब समझ सभी पाहिये ।
चय व अ, उ, नन, वन, ६२,
वयप य,
रुड,
ण न, वर, धव,
है,
उजड,
ऋ भ,
भगागो मोग 'य' का प्रचार वाज' माफिक बरत।
"मोरयाग को गोग कहते हैं।

बंगला अक्षरों का उच्चारण ।
मंगला पचरीको प्रशारण करते समय इस बातपर विमेष ध्यान रखना चाहिये।
कि हिन्दी समाम रक्षारान्त शब्दों का प्रसारण गोलार के स्वरूप को इलको मावा
लगाकर किया जाता है। जैसे हिन्दी में परिमाण" बंगलाम वारिमाय"""-
"पो", "परिमल" "पोरिमल" स्पादि।
बंगला शब्दोंका उच्चारण ।
धंगभाषाम शष्दोंकी लावण्ययुता पमाने लिये, किसने से स्थानों पर उचारण
विगार दिया जाता है, जैसे रममाग-थान, पामा-पापा, लो-लक्डी, समय
-लाण, पा--पई, स्थादि ।
ज़ और ज का भेद।
भगभाषामें जकारान्त अथवा लकार के शब्द नहीं है।
पन्य भाषाणक शब्दोंके
व्यवहार करते समय वाय "न" से ही काम निकाला जाता है।
व और ब का भेद।
बगलामें "व" के स्थानपर ""हो लिखा जाता है। संजत गम्दीको लिखी
समय “" के स्थान पर " लिखने के साथही साथ इशारण भो ""को किया
जाता है। जैसे विव-विवेक, विवर्ष-विवणे, वाचाय-वाचाल यादि ।

प्रथम अध्याय।
अक्षरों का जोड़ना।
पहला पाठ।
আ ব অব অৰ
म ने इस
नेश नेश ईख
म उम उस
উ খ উখ জন্তু
এ ক এক অন্ধ
६ ईद ऐब অংগ অংগ ঋন
दूसरा पाठ।
रून कन कल ফু ল ফল পদ্ধ
জল জল কাৰ इन श्न
चन
সব
वन বুল
चल
ঝুট ঝট কর
भ
पढ
१ भले पट
घव
ঘব घर

নাম । দ র দ উ র ভব ভ ধর ধর ৪ ন খ নখ नख ভয় ভয় নয় - ব ন বন। র স রস বধ শঠ শঠ शठ ভৗগ বাঃ। अवश अलस धम অবশ অধম ঈষৎ উমব इतर ईषत् उदर उमर ইতব উদর লবণ বমন लक्षण মাল তরল চরণ बमन चरण । । কদম कदम करट शरट শবট মকট সবুল মদন मकट - করট দখল । -দশম কটক । सबल दशम मदन कटक { } पॉचवॉ पाठ। কপট দমন অটল অসৎ নন অনশন বিবশ তাপচ খবথ করবট ববর্তন খটমল সবপট বপন খটপট कपट সমন समन दमन दशन আমৰ अमर असत् গবল गरल नयन বজক रजक ঠা বানু। अनशन জলচৰ जलचर परवश উপবন उपवन अपचय অকপট भकपट थरघर দরদৰ दरदर करवट পলটন पलटन बरतन মলমল मलमल खटमल সববত सरवत सरपट • পনঘট पनघट रपटन ইলচল हलचल खटपट শশধব মগধ } बँगला और हिन्दी मात्राएं। অ অইঈ উউ এ ঐ ও ঔ অং অঃ 616 ९8 ० į द है । ० ॥ मोट-ध्यान ६रकर देखना चाहिये, कि वगला पर हिन्दी को पाकार, कार और कार मात्रा में नाम मात्र का अन्तर है। सकार पोर जार माघापोम भी थोडा अन्तर है। एकार, ऐकार, पोशार पोर धोकार मावापोंमें पूग२ फर्फ है। हिन्दी में एकार और ऐकार मानाए पक्षर सिरपर लगती है,किन्तु व गा में पकार पौर ऐकार माताएं अक्षर के पार बगल लिखो जाती है। इसी तरह पोकार पोर पोकार मात्रामों में भी भेद है। हिन्दीम पाकार मावा पक्षर को बम में, दाहिनी तरफ और एकार चौर ऐकार मिरपर लगती है, किन्तु वंगला में पाकार मादा तो हिन्दी को तरह पवर के दाहिनी तरफ ही लगती है , किन्तु एकार पौर ऐकार मावा वही अक्षरको बाई तरफ गन्न में स्लिग्डौ जाती है। नोचे हम चन्द पचरों को बारहखड़ी लिखते हैं। पढ़ने वाले हिन्दी पौर वंगला मावानों के भेद को अच्छी तरह समझ व । जिस तर क, ख, ग, घ, को धारखी लिखी है, उसी तरह मेष सव पचरों को बारहखड़ी समझनी चाथिये।

阳印
积市
所有;
列
वं
E…… miGi
E司
叫研元
घो
发饰 只
吃红,
只仰充 6
ma日
बारह खडी।
何日
雲霞
a .
کر دو
@ 94
母”
新品 訂] 新品
何衍向但
घ घा घि घी घु घू घे
业也
出生

दूसरा अध्याय । ताल प्रथम पाठ। गान তাল শাক लाभ পাস शाक पास दान बास घास গান নাম লাভ দান বাস কাক মান কাল কান ছাল কথা काक जास मान काल जाल कान স্ট্রার ঘাস জাম বাণ জাল ছাপ লতা দ্যা কায়া মাথা জটা छाल लता कथा दया जरा ! काया भाषा माधा ভাষা পাতা ঘানা नटा { । বালক বন্ধ সমান সমান ভাবনা মাল কপাট कपाट কাবণ कारण = পাষাণ সামান্য -- মৰাল मराल+- আপাব স্মাৰ সকাল सकाल+ পকানা এন্ধান ডালনা ভাল অবাক अवाक পাঠক पाठक পাশব पाशव + বাদাম ৰহাৰ বনা নানা পলাশ এলাম + চালক জ্বাল বাচাল আৰাধ -- কাপাস জ্বাৰাৰ সাহস স্বাদ, তাড়না নানা কবাল कराल যাতনা কান অকাল অন্ধান অসাৰ অ্য পঢ়ানা মালা টগবা टगरा তাকব আব্দ দানব হানৰ } গাজৰ गाजर বঢ়ানা বালা বৰষা वरपा সাবস सारस , ]] 8I/ हिमर दूसरा पाठ। দিন दिन হিম যদি यदि দধি दधि তিল নিন গতি गति रबि তরি तरिक নিধি निधि - মণি मणि লিপি लिपि চিনি चिनि কিস किस জিস जिस কিন किन দিল दिल বিহিত বিনি এ অশনি স্বমনি - বিনয় विनय হবিণ हरिण শিশিব মিমি ৫ তাবধি অনধি। মলিন मलिन কঠিন কঠিন দিবস दिवस কিরণ किरण বিলয় विलय নিয়ত नियत গতি অশনি + মিলাপ নিলাম রিনা বিশালা বিগাড়া বিভা ।

নীষা দান্ত। শীত জানী तोर दौन कोट + নী + बीर+- ৭ কালী তীব দীন কীট গীত নদী ঘটী শশি চীতা পদবী গভীব জীবন ধমনী শবীব কীবত নী + गीत नदी घटी ही সমি । चौतान এী+ गौर जीवन धमनी+ शरीर कौरत মীন কীব জী। নীব বীর নীল লীল ধনী धनी জয়ী বলী वलो চীন चौन বজনী তালী + অধীৰ খ্ৰীষীৰ নীবস না । শীতল মীন কীমত শীলন জীবক লীজ ।

जुग দুঃ + - कटु चौथा पाठ। কুল कुल शक्षा क्षुधा সুধা सुधा । ঘুণ तुष - যুগ বুধ ঔষ + মুখ मुख পটু কটু নন্ত ৮ মধু + मधु ধনু মুগ मुग কুভাব জ্বাল + মুকুট मुकुट কুমতি জ্বানি কুমুদ মুহ কুমাব না কুশল ঘল কুকুৰ স্কু? অতনু অনন্ত চতুর चतुर আকুল আল কুফল দল लुटन পুনীত দ্বীন + মুখর মূৰৰ मुटगे+ মধুর मधुर স্বল্প --- লুটন মুটবী ( १७ ) पाचा पाठ। कूप+ भूत-+ शुभ মূল মূক দূষণ धूम मूलक मूक+ दूषण- दूत সূপ सूप+ মূঢ় मूढ + পূজা पूजा পূত पूत-+- মূছ मूछ ड्रय भूषण -+- कर शूकर-+ णकून भकूल- शृजना पूतना মূষল মুসল नूतन + मयूर + ময়ূব পূবণ মূষক पूरण + मूषक छठा पाठ कृत-1 কৃপা कृपा কৃমি कृमि-1 कृश--- ( 4 কৃষি कृषि- वृत দৃঢ় हढ़ কৃপণ कृपण গৃহিণী गृहिणो অমৃত अमृत পৃথিবী মূঘিনী মৃণাল মূল । গৃহ পৃথু + মৃদু মৃত + মুন কৃষকরূৰ্ণ মৃতক সূন পৃথক । বৃদ্ধ পৃষৎ মৃগয়ায় पृषत বাবা বাবু। কেশ ( दीवा कोथ নন নন-* কেন कोन কেলি জলি পেটী पेटी खेत খেল खेल চেটী বন্তী খেদ চেলা चेला - তেলা • লেই । } ( ২০ ) तेला তেলী तेलो মেষ मेप বন भेक देव বেখা रेखा मेक সেখ কেচিৎ के चित् কেতক মন্দ কেতাব कोताच কেদাৰ কঁহাৰ কেমন फेमन কেশব घोशव কেশব पोशर কেশবী দামী পেশকাৰ মাৰ বেজার নলীৰ খেতাব खेताव খেল বাল সেচক सेचक চেতনা নন্য তেবন तेवन ভোেলা না देवता দেনাদার ইলা দেবকী देवकी লেপক लेपक হেমল हमल रचन / । { লেখনী সেনা सेना সেবন सेबन লেখক लेखक লেকড়ী लेकडी মেঘনাদ मेघनाद মেদিনী मेदिनी সেতখানা নানা সেনানী सेनानी সেবনী सेवनी लेखनी মেখলা मेखला মেতর मेतर পেজ पेयान সেনাপতি নানি কৈতব কৈলা कैरव शेख हैम শৈব স্বাৰা । कैतव কৈরব कैला শৈল तेल হৈম शैव বৈদ शेशव গৈগা ৰা, জৈন वैकाली 1 পৈতা गैगा শৈশব গৈবা বৈকালী जैन पैता } = বৈঠক ( ২ ) ইয়াৰ বৈকাল वैकाल বৈতণী নযী ভৈবব भैरव ভৈববী भैरवी শৈবাল शैवाल শৈল शैल সৈনিক सैनिक সৈরিভ সৈরিক सैरिक হৈবিক हैरिक বৈতালিক বনালি শৈবলিনী মনলিনী सैरिभ • नवा पाठ। -- সােবা सोरा সােহাগ চান লােচন লীন লােণ लोण লােপ लोप বােচক रोचक বােটি रोटि সােসব सोसर লােক लोक লােটন लोटन লােধ লী বােগ रोग বােজগাৰ ৰীমাৰ বােদন रोदन } ( ২২ ) লােমকূপ লীমন্ধু রােহিণী ৰীষ্মিী মােট मोट মােক मोदक মােন मोन মােম मोम बोझा বােধক बोधक বােনা वोना বােরা बोरा বােলী वोली পােকা पोका পােত पोत পেয়াল সীমান্ত পােষক पोषक পােষণ पोषणा দোতালা বীনালা দোপড়া दोपड़ा দোল दोल दोहन । দোহজ, - - মান্দা যাত। t ? ~ } কৌডি कौडि কৌশল कोशल কৌমুদী कौमुदी কৌশ্যে জীম। কৌতর লীন কৌতুক জ্বীনুকা কৌরব कौरव গৌতম মীন গৌর गौर ডৌল জী। গৌরী गौरी তোল तौल পৌষ पौष লৌহ लौह পৌবক মীজ বৌরব रोरव মৌমাছি সীমাছি মৌলবী নীলনী দৌবাবিক হীৰিকা গৌৰব गौरव পৌধা पौधा চৌর चौर পৌব पौर বৌপা रोपा মৌন मौन দৌলত दौलत বৌহিণ रोहिण যৌবন जीवन ফৌজদাব দীলাৰ পৌবাণিক গীঘি । * * ग्यारहवा पाठ। == মাৎস।। मांस मदंश আংশ ঋ হংস - পংক । বংশ ম « ( ২৪ ) সংবৎ শংবর संवत् संवर संबदन संयम সংবদন সংযম বংশজ वंशन হিংসক हिंसक সংবাদ संबाद সংশয় संशय দংশন মন নংশুক नंशुक বংশকর গন্ধ সংসদ संसद् সংসাব संसार সংকলন বলল ~~~ बारहवां पाठ। ! নভঃ সন্স: দুঃখ दुःख নিঃসার ' নিধাৰ নিঃশেষ লি: দুঃসহ মন্থ।“দুঃশীল दुःशील নিঃকাবণ বি:দ্ধান্য নিঃকাসনবিন্ধান নিঃসংশ্য । লি:ময় অধঃপাত স্ক:মাম দুঃশাসন মাল দুঃসময় दु.समय

বা ।
পরিশোেধ মৰিমী অনুশীলন অনুশীলন
কচহৰী কাৰী চূড়াকবর্ণ ভূভাব্দ
কটার
कटार জাতীয जातीय
कवच তনয়
तनय
কবিতা
কালিমা অনুজ
স্বলল
কমঠ
বাদ3
পরিণাম परिणाम
'কবিণী কৰিী তপােবল নীল
কুলম
कलम তামাসা নাসান
कलम
कलस
কাকাবলী জান্ধাবলী
বুলা
কাজী
দশনবাসাঃ মনৰাষা কাগজক জাগাব্দ
মনুল কাতেল
জর্নল
যৰিঙাভ দিকদাবী ,হিন্দী
জালা দেবকুসুম বন্ধ
" দোষাদোষি স্বীকাৰীৰি
ধনপতি ঘনসনি

( ২ ) अनामक चौदहवा पाठ । অভিলাষ স্বলি তাকাল अकाल অতাত স্বনান আতাপ प्रताप অনুশাসন অনুযামল আতবাদ আনৰাই অতীত ঋনীন অতীব थतीव অনামক নাময় স্বনাম অনুগমন স্বলামন অনুরাগ স্ব আদর सादर আতপ यातम আপন आपन আমূল आमल আবীব भाबीर আশপাশ আসাম আলােক আলী আশিস্ আমিন, ইতিহাস সুনিষ্কাৰ ইদং दुर्द ইদানীং दूदानी ইমান दूमान ইহকাল इएकाल ইহলােক দুলীজ ইহাবা इहारा ঈদ ईद ঈশ ईश মান অনুমােদন সমীল অনুমান অনুমান । ঈশান .

( ২৩ }
এ ব্য।'
পবিশােধ এৰিমাধ অনুশীলন স্বযীল
কচহবী
ৰূৰছৰী চূড়াকরণ দুভাব্দ
কটার
काटार জাতীয় जातीय
কবচ कवच তন্য
নন
কবিতা
জানিনা অনুজ अनुज
কমঠ
জন্ম পরিণাম परिणाम
কবিণী জৰিী তপােবল নীল
কলম
कलम তামাসা तामामा
কলস कालस কাকাবলী জালিলী
তুলা মুলা কাকী काकी
দশনবাসাঃ মৰাষা:কাগজক হ্মায়
দশমূল
कातेल
পৰিহাস অৰিষ্টাৰ দিদাবী ভিলাষী
কামকলা জানলা দেবকুসুম বন্ধন
কুমাবিকা ৰূমাৰিহ্মা দোষাদোষি সীমি
কোকনদ
জ্বীন ধনপতি धनपति
মনুল কাতেল
।

( ২৪ )
1
*
~
কোপাল দীঘল ধনাধিপ চালাঙি
কোমল জীবন।
নব বধূ , নন এ
লালন নিমিষ निमि
গালা गाम्ला
নিরাহার লিচু
গােদোহন নীল নিরবকাশ নিন
चकोर নিশাপতি নিষাদ
চাদী चोदो নীলমণি লীলা
চাপলি আঁৰি চাটবাদী ভাবনা
सोलहवा पाठ।
অনুপায় অনুদা পিকদান মিয়া
ফলােদয় फलोदय एकन फूक
অভিমান খলিমাল ফৌজদারী দী
ফৌতিক मौतिक অবিবেচনাগৰি
বিভাবনা
বিমান বিবিধ निविा
বিবাদ विवाद বিমােহন নিন
বেতকুক নম্মন্ধু বৈতালিক শান্তি
ভবনমােহন সলীল ভভকাল মুনা

( ২৫)
ভূতনাথ সুমনাথ পুবাতন पुरातन
ভােলানাথ মীলালাঘ ভৌতি भौति
ভৌম भीम মহাষােষ নাম্বী
মহাকাশ
লঙ্কান্ধায় মহিলা महिला
মহীতল ধীনৰ লাভালাভ লামৰিাৰ
লােলুপ ষীণ শতদল शतदल
শনিবার মলিৰ শাসনীৰ মাষনীয়
শিশিব মিমির সদৃশতা
সুমনা
सत्रहवां पाठ
গ+উ=
+3=
যুগ্ম
গুণকথন गुणकाथन
গুণজনক ব্যালন
গুণাগুণ गुणागुण
গুণাবলী
गुगणावलो
গুণযােগ
गुणजोग
গুণক गुणक
গুণগান ঘানি
গুণবান বুদান
গুণাকর বন্ধ
গুদাম
गुदाम
গুণহীন দ্বীন

গুণধর গুটী गुणाधर गुटी गुडा गुलि গুলি , अठारहवां पाठ। ज+= र+3=5 गुरु গুরুপাক गुरुपाक গুরুপাপ गुरुपाप রুচি বলি রুচিব रुज কধির रुधिर কমাল रुमाल , नश्क रुहक तरु গৰু गह चर रुचिर , - - उन्नीसवा पाठ। भ+=8 श+उ:शु शुक शुकना शुच कि शुचि शुभ जाजर पाशुतोष अखि पशुपति পশুরাজ पशुरान - ( ३१ ) बीसवा पाठ। ३+= ह+उ-हु হুকুম हुकुम হুড হুবহ हुतवह श्मन हुताशन तर বহুধা बहुधा इनकीसवा पाठ। त+क +जरू काश रूप मिका निरूपण श्रत रूपयती রূপা रूपा काशलणं अपरूप प्रारुढ बाईसवा पाठ । ३+=२ ह+= ह. অপহৃত अपहत सुहृद হৃষ हृय ষীকেশ हपोकेश জ্বদেশ इदेश t । - तीसरा अध्याय। मिले हुए अक्षर। प्रथम पाठ। य फला। एकना। मौका, शाक्य, क+य क्य +यथा ख+यमय +1=गा ग+य ग्य 5+05 च+य:च्य ज+श ज+य-ज्य है+य- दाका बाक्य स्थापि, सुख्याति, আরােগ্য, आरोग्य, विटवा, विविय, माधान, भाख्यान, प्याशी प्रोग्य. আলােচ্য, চালুক্য चालुक्य অখ্যাতি पख्याति সৌভাগ্য सौभाग्य तक पालोय, জ্যামিতি, ata, ज्यामिति, नांदड - জ্যোতি ज्योति কাপাট कापाव्य অপাঠ্য पपाव्य राज्य, बाज, भकाव्य, भाग, सपाध्य, ट+य-व्य - भाव्य, भाग, पाव्या ठ+यव्य জভ্যিারি जाधारि আঢ্য সনাঢ্য सनाव्य জাভ্য जाध ধনাঢ্য धनाव्य मारणारी, लावण्यवती थनिडा, अनित्य, ब्रा, भाव्य পুণ্যবান पुषबान णा, অমাত্য त्याग अमात्य मिशा, অপথ্য रथ्था, मिष्या अपथ्य G+य- ड+या 5+%ज ट+य-ध्य नया ण+यस्य +1=3ा स+यम्त्य +यथा थ+य-ध्य म+Ram द+य-ध स+यक्षा ध+य-ध्य न+य-ना न+य-न्य 1+4-मा प+य-प्य +-) भ+यभ्य म+य-मा म+व-म्य मानला यता, गा सद्य, गद्य আরাধ্য घध्य, উমমধ্য, उमरूमध्य, जना, पाराध्य वना, জঘন্য नन्य. जघन्य আলাপ্য बन्स, बोना, रोग्य, ना लभ्य, माद, म्योर, घालाम्य আভ্য गाभा, गोप्य, माजा, सभ्यता, योमा धौम्य, भारभ्य मामा सौम्य ܝ ܙ ML नादान, दनाम +यसमा ल+य-प यायकाता दान, মূল্যবান, मूथयान, हाथी व+यम्घ्य व्यय, मागि, व्यथा, मानिक, + ध्यामता, श्यालक, कल्याण জেপির व्यापार बदामा प्रकाश्य মনুষ্য मनुष्य समाना पौदास्य श+य-श्न +-या प+यस्य म+यमा स+यस्य +1=0 मिया मीक्षा, पोथा पानमा, शिष्य, गा, शस्य, মুহামান, मुधमान, লেহ r+यस्य রহমান, दद्यमान, ले दूसरा पाठ। रफला। प्रकला भाका - . + क+रका +जस्थ तका बध्यक, চক্রপাণি খাবি धाशे ग्राही আঘাণ ग+रमय घ+वस्थ घ+रत्र शुक्रा গ্রাহক, ग्राइका, অগ্রাণ, पबघाण, प्रपज, भौघ, शीघ्र, - माना ( ३५ ) বজ্রপাত, वज्रपात, বজ্রপা, बचपाणि, मिल, मित्र, বজ্রাশ बचाइश भोज, पात्र, खोग। Gu. वास बावद भद्र ब, ग्टन, ज+रव +7- त+रत्र मनस द+र-ट्र १+ ध+1=5 भ+304 परम्प +- म+र-भ्र म+बम्स म+रत्र +-ख ब+र-ब्र +5- चा+रस्य मजब्रोज, मद्रराज, भाव, ध्रुब, প্রবাসী, प्रवासी जन ग्य, थांय, पास्त्र, প্রলয়, प्रलय, ভ্রমণ, द्रावक ধ্রুবরেখা धुबरेखा প্রসাদ प्रसाद जालिम जाति नमण, जाज, नम बर्ष, ब्रज, बम, तात्र, পরিব্রাজক, परिव्राजक, बीमान्, श्रीमान्, हिनीना, झिपोया श्रम, व्रत गमती श्रीमती থ্রিপিত हिपित ह+र- शंग, ज्ञास, तीसरा पाठ। , . रेफ एक, सूक्ष, - - +7-0 करू, र+क कर्क, तर्क, +2 र+खुर्ख मूर्ख, +- मि, शकि, र+गर्ग टुर्गम, दुर्गति, +- जाध, चो, र+घ-छ अर्घ, दुर्घट, न+5= पार्जन, र+जजे प्रार्जन, +*- र+झ मरी, भर्भर, +१= পর্ণকুটী, भशनि, र+ए- पर्णाटी, महार्णव, वर्थ অর্থহনি, গতার্থক, +थ-र्थ अर्थहानि, गतार्थक +9 +14 कुर्पर, दर्पण শর্কব शर्करा ही वर्या অনর্গল अनर्गल মহার্ঘ महार्य পুনর্জাত पुनर्जात নিঝর निझर কর্ণধার ক্ষমা চতুর্থাশ ॐ । aan चतुर्थाश অপর खर्पर ( ३७ ) +व- र+14 +8-6 र+भनमें +1=2 र+य-र्य न+मन र+लर्स M 1 . निवर्तन, निचल, গর্ভকোষ, गर्भकोष, দুৰ্য্যোধন, दुर्योधन, इन निक, दुर्ललित, छार्ग, पर्थ, लागव, लोमा गरिक, गहित, इतन, दुर्बल, गर्व চতুর্ভুজ टुर्भक्ष, चतुभुज उियक, मामा तिर्यक मर्यादा इल , वोनि टुर्लभ, वालि मक, আদর্শ दर्शक, आदर्श বর্ষণ महर्षि वर्षण শাস্ত্রাই, গার্হস্থ্য शास्त्राई, गाईस्थ्य ॥ शथि, र+श=0 +- 1+4- +३-३ र+ई चौथा पाठ। বক্সকাব, বক্মিণীকান্ত कम'का रुक्मकार, रुक्मिणीकान्त +म- यूम, বাগী ग+मरम युग्म, बाग्मी नोट-याद रखना चाहिये कि बॅगानो लोग "दुर्योधन" को दुर्बोधन और "मर्याद्य” को “मर्जादा' बोलते हैं।

(४०) +7- पलन ज्वलन ज+न्व +वd ट+व- জটাজাল, जटान्वाल, शी, खट्वा, ज्वर, शाब, खट्वान मरण, एद्रा - सत्वर দ্বারা - त+वम्व महत्व, म+छ घनिभान, द+व- द्वारपाल, स+वश्व মােরধ্বজ, ध+व-ध्व मोरध्वज, +7 বিশাসপাত্র, श+व-ख विश्वासपात्र, न+7- वनार, स+वस्व स्वरान्त, জিহ্বা, +व जिद्रा, खरा, অদ্বিতীয়, अहितीय, গকউজ, गरुडध्वजा শাসরোগ, श्वासरोग, স্বাদু, स्वादु. ख्यास्तान, श्राद्वान, हारा श्व.ग ध्वंश নি শাস नि खास + বিল बिल - (४१) +100 पण-पण ग+न-1 1 ग+नग्न २+२1 घ+नन सातवा पाठ বিষ্ণ विष्णु ना লগ্নিকা नग्न लग्निका রোগঃ छतघ्न रोगन्न यत জিষ্ণু जिष्णु দাবাগ্নি दावाग्नि বিপ্ন विघ्न রত্নাকর . त+मस्त्र न+नसन रत्नाकर অাচ্ছন্ন न+न-व यत्व অন্নপ্রাশন ছিন্নভিন্ন अन्नप्राशन छिनभित्र প্রশ্নদূতী प्रग्नदूतो पाच्छव +२= श+नम् आठवा पाठा छको मका क+कसक चकी मका तुक শক্তি प्रति मोट-बगाली लोग प्राय "M" का उच्चारण "e" करते हैं जैसे "कृष्ण" को "कष्ट" "यिष्णु' को बिष्ट कहते हैं। ६ कता रत ।

ক+ষ= ক্ষ তক্ষক ক্ষম নম্ব জ+৪= গ+ধ=গ্ধ দক্ষিণা বিশ্ব দগ্ধ क्षमा দর্থিক दग्धिका दुध অঙ্ক ময়ঙ্ক T प्रह = উ+ক = ঙ্ক ভ+ঈ= ৬+ খ= ২ g+E +গ= ঙ্গ + = যা পথ मयक्ष শঙ্খিনী মদ্ভিনী জঙ্গল সঃ पद्य মাতঙ্গ মঙ্গল मङ्गल जङ्गल मात - नवॉ पाठ। চৌবাচ্চা 'चौथाचा $+ চ = ৯ সচ্চা লুচ্চা स्लुच्चा অচ্ছা ৪ += চ্ছ। } স্বচ্ছ মঞ্জন সড়ন মুন मजन বিজ্ঞা লজ্জাশীল ললামী বিজ্ঞান শিয়াল জ্ঞাতা जाता दादान महा 3+5- +% 4+६-६ ब+छ- -पा+1-8 +ज- काग লাঞ্ছনা मश्व नांक्षा देवना बैव मशन मशव মলি मच्चिल D बान्श লানাে बान मधन जञ्जाल मञ्जन दशवॉ पाठ। B+है- +ट- 1+5= +2-एट +3 1+3=ण्ठ गही কণ্টক मागे पट्टी বটন टही চিরন্ট चिरण्टी কুণ্ঠিত कुण्ठित वाण्टक दण्टन उक। याएछ उत्कण्ठा দণ্ডপাণি दण्डपाणि +5= राइ +5- +त-त ठण्डा काण्ड চৌরবৃত্তি চৌরাত্ত चौरहात्ति चौरागत উখান উত্থাপন +थ-त्य সমুখিত समुस्थित उत्यान सत्यापन (४४) +f=t উগাব উদগীরণ उदगीरण উদ্দাম उहार উদ্দেশ্য उद्देश्य কদ্ধমান সঙ্গতি सहति তদণ্ডে तहगढ़े बांका उद्दाम द+गह म+F- द+द=६ म+१-क द+ध= म+6= द+भ- न+3-र रहमान উদ্ভব उद्धार महाद श्राद्ध উদ্ভিদ उद्भिद কান্তা सद्भाव उद्भव দিগন্ত दिगन्तर অনন্তর न+तन्त अनन्तर कान्ता ग्यारहवाँ पाठ। न+N- পন্থ। পান্থশালা পন্থা पन्य पान्यशाला पन्या न+थ-न्य न+मा नन्म 1 नन्द न+द-न्द न+४= कन्द দুর্গন্ধ दुर्गन्ध रहे छन्द সন্ধি सन्धि लु न+ध-न्ध भ+ल प+त-स टप्त गुप्त ( ४५ ) द+= गका म शब्द नद लब्ध क तुध श्री टप्पा छप्पर ब+द-ब्द व+-क ब+ध- भ+H प+प-प्प भ+Rel म+4=म्प म+% म+फम्फ +7=श्व म+बम्ब লম্পট मालाम অনুকম্পা अनुकम्पा लम्पट सम्पद গুক্ষিত लिए गुम्फित लिम्फ দিগম্বর চুম্বক दिगम्बर चुम्बक বিশ্বম্ভর গম্ভীর विश्वम्भर गम्भीरता তম্বুরা तम्बुग म+5= म+भभ न+न-क ल+कल्क शुल्क झल्का ल+ज ल+पाल्प গ अल्प कल्प गल्प +5=5 बारहवा पाठ। পশ্চাৎ নিশ্চয় तत्पशात् नियय श+चरथ - थ-+ -- प+ट-ष्ट ( ४६ ) জলকষ্ট তুষ্টিকর जलकष्ट । तुष्टिकर भूई চতুষ্ঠ पृष्ठ चतुष्ठय निद सस्कर निस्क पाष्टमी তপনেষ্ট तपनेष्ठ . प+3-8 म+कक स+क-रक तेरहवां पाठ। तीक्षा - লগমণ लक्ष्मण অাকাঙা पाकाझा জাজ্বল্যমান ++1=" क+पणा र+य+मम क+4+मम्म 8++क्षय ड+क+प ++व- ज+ज+व-च +उ+= त+त+र-व +5+7-उप त+त+व-त्व न++व-८ न+त+रमन्च जाज्वल्यमान পুত্রবধু, शूल, ছাত্র पुत्ववधु, पुत्र, छात्र তত্ত্ববিদ, छएकातक तत्वविद, तत्वकारक यद्या - तन्त्र, मन्त्रा यन्त्रण .

मदना, चन्द्रकाना, तन्द्रा मा नका, सन्ध्या, घन्ध्या मलान न+F+%गा न+द+र-न्द्र न+४+य-का न++यन्ध्य म+1+7%Dra म++रम्प म+8+द्र-स म+म+रभ +6+5=5 र+च+चर्च ज+5+5- र+च+छ-छ ++- । र++ज দুঃ सम्प्रदान मझम, मधार सम्भम, सम्भान्त 5ळी, कछि चर्चा, चर्चित মুচ্ছিতাবস্থা मूर्छितायम्या उनी, इण्यम, तर्जनी, दुर्जन, चौदहवा पाठ। দুর্দশা, চতুর্দশী दुर्दशा, यहागन, ,श्कत अर्वाशन, टुर ঢৰ্মৰাব, সাতকৰ্ম্ম, দুর্মতি चम्मकार, जातकर्ण, दुम्मति टुन्जय चतुर्दशी +R+R र+द+द ++५ र+द+ध +म+मन र+म+मी (४८ ) दीया वीर्य गर्दव, सर्व পূর্ব, দুর্বল पूर्व, दुर्बल द्र++%=" र+य+य-य +र+बनन र+व+य%a +1+3-4 र++व-ज घ+b+- पट+रट्र म++7-ज स+त+रसस्त्र उगीविह, मनी सूयावत, धर्य, पर्वत, खर्च, পার্ঘভাগ पाखभाग বাীয সভা राष्ट्रीय सभा गाज खो स्त्री भास्त्र, चौथा अध्याय। रिश्तेदार-खन। - परमेश्वर পরমেশ্বর মানুষ 'मिन भाग परमेश्वर मानुप 'पिता मनुष्य बाप মান मा भाई । नाता . काका चाचा मौसा ( ४८ ) পিসে पिसे पुत्र বালক 1 बालक कन्धा बालिका भागिमा भापो स्वामी बेटा वालक कन्या, लड़की মালিক। भाजा भतीजा खामी वाप ठाकुर दादा पितामह मातामह दादा दादा, दावा माना क्या বালিকা ভাগিনা ভাইপাে यामी दावा ঠাকুর দাদা পিতামহ মাতামহ डाग স্ত্রীলােক, মেয়ে মানুষ ভগিনী জ্যেঠী কাকী मामी পিশী ভাগিনী ভাইঝী दी ध्ये ठा ताऊ स्लोलोक, मेये मागुप स्त्रिया भगिनी। बहिन ज्य ठी साई काकी काकी, चाची मासी मोसो पिसी फूफी, भूपा भागिनी। भाष्त्री भाइझो भतीजी पत्नी, बोबी (४८) बीया वीर्य পূর্ব, দুব पूर्व, दुबै थी, द्र+य+य=" र+य+य-व्यं ब्र+द+ र+व+व-र्व ब्र++1=0 र+श+व-ख R++ प+2+र-ष्ट्र ++7-a स+त+र-स्त्र সুৰ্য্যাব, देवी, सूर्यावर्त, धैर्य, गर्न, सर्व, खर्व, পাশ্বভাগ पाखभाग বাস্ত্রীয় সভা राष्ट्रीय सभा ta शास्त्र, स्त्रो चौथा अध्याय। रिश्तेदार-वजन। । পরমেশ্বর মানুষ भि মাতা परमेश्वर मानुप पिता परमेश्वर मनुष्य बाप माता माता माई काका मेमो चाचा स ( ४८ ) পিসে पिमे पुव -- वामक बालक कन्या बालिका भागिमा भाइपो स्वामी बेटा वालक कन्या, लडकी बालिका भाजा भतीजा खामी बाबा वाप বালিকা ভাগিনা ভাইপাে স্বামী বাবা गेकून मामा পিতামহ মাতামহ बाग খ্রীলােক, মেয়ে মানুষ ভগিনী জ্যেঠা কাকী मामी পিসী ভাগিনী। ভাইঝী बी ठाकुर दादा दादा पितामाह दादा, बाबा मातामह मामा ज्य ठा ताऊ स्त्रोलोक, मेये मानुप स्त्रियाँ भगिनी। बहिन ज्य ठी साई काकी काकी, चाची मासी मौसी पिसी फूफी, भूमा भागिनी। भाजी भाभी भतीजी पत्नी, बोबी -बीया वीर्य . পূৰ্ব্ব, দুর্বল पूर्व, दुर्बल ++=" र+य+य-र्य ज++दत र+व+वव द्र++2- र+श+व-ख व++ प+ट+र=ष्ट्र म++त- स+त+र=स्त्र সুৰ্যাব, ধৈৰ্য্য, सूर्यावर्त, धैर्य, मन्व, थी, सच, खर्व, পাশ্বভাগ पाखभाग রাষ্ট্রীয় সভা राष्ट्रीय सभा भाख तो शास्त्र, अध्याय। चौथा रिश्तेदार-खन। परमखर मनुष्य পরমেশ্বর মানুষ পিতা মাতা परमेश्वर मानुष पिता माता बाप वाता। 7 मा भाई चाचा मौसा काका काका मेसो (४८) পিসে पिसे E पुत्र फूफा बेटा বালক बालक बालक रण -- कन्या, लडकी कन्या बालिका भागिमा भाइपो स्वामी वालिका भाला भतीजा खामी बाबा बाप বালিকা ভাগিনা ভাইপাে স্বামী বাবা ঠাকুব দাদা পিতামহ মাতামহ काठी স্ত্রীলােক, মেয়ে মানুষ ভগিনী जागे काकी মাসী शिमी ভাগিনী ভাইক্কী बी ठाकुर दादा दादा पितामह दादा, बाबा मातामह नाना ज्ये ठा ताज स्त्रीलोक, मेये मानुष स्त्रियाँ भगिनी यहिन ज्य ठी ताई काकी काकी, चाची मासी मौसी पिसो फूफी, भूपा भागिनी। भाजी भाइझी भतीनी स्त्री पत्नी, बोबो ७ ( ५० ) मा, माता मैदून-मा "रिनि-मा দৌহিত্র भोय भोजी रियो गांगा মামী জামাই, জামাতা পুত্রবধূ मा ठाकुर मा दादी दिदि-मा नानी दौहित्र दोहिता पौत्र नाती,पोता पौत्री नतनी, पोती दौहित्री दुहिती मामा मामा मामी मामी जामाद, जामाता दामाद,जमाई मुत्रवधू वेटेको बह खशुर মামভি सास खुड-खार ककिया सुसर मामा श्वशुर ममिया सुमर खुड शाशडि ककिया सास मामा शाशडि ममिया'सास शाला, सम्बन्धी साला शाली साली भगिनीपति बहनोई भाज भौजाई देवर मसर - শাশুডি খড়-শশুর मामा रुद्र খুভশাশুডি মামা শাশুড়ি गोगा, मन्त्रको मानो ভগিনীপতি उब ( ५१ ) ভাসুর বেয়াই ननाम v বেয়ান প্রভু মনিব মনিব-পত্নী Vrat घर । कपनर বিবাহের কনে সহীন পাে সতীন-ঝি ধৰ্ম্ম পিতা ধর্মমাত। ধাত্রীপুত্র ধাত্রী কন্যা পুরােহিত भासुर जेठ वैयार समधी (सम्बन्धी) ननद ननद बेयान समधिन प्रभु प्रभु मनिव मालिक मनिव-पली मालिकिन बर, दूलह क'नेवर छोटीवह बिबाहेर क'ने टुलहिन सतीन पो सौतलाटा सतीन झि सौतेलीवेटी धमा पिता धम्मपिता धम्म माता धम्म माता धा भाई धा बहिन पुरोहित प्रोचित पुरोहित-पत्नी मोहितानी ग्रह शिक्षक घरमें सिखानेवाला शिक्षयित्री सिखानेवाली गुरु गुरु गुरुमाइन धात्री पुत्र धात्री कन्या পুরােহিত-পত্নী গৃহ শিক্ষক শিক্ষয়িত্রী গুব-পত্নী गुरु पलो ( ५४ ) चाकर घाकर, नौकर महाजन महाजन बोहरा परदेशी ठेकेदार চাকর মহাজন ধনদাতা বিদেশী ঠিকাদার প্রতিবেশী অপরিচিত ব্যক্তি জমিদার প্রজা কৃতদাস ছাত্র শিক্ষানবীশ गिधा শবীর धनदाता विदेशी ठिकादार प्रतिवेशी। अपरिचित व्यक्ति जमिदार प्रजा पडोसी अजनबी नमींदार किरायेदार गुलाम सतदास । छात्र, विद्यार्थी उम्मेदवार छात्र মিঘালীম। शिष्य মীয় शिष्य, शागिर्द बदन गरक मस्तक मस्तक, सिर মাথারখুলি अङ्ग प्रत्यङ्ग। माथारखुलि सुखमण्डन्न । मुखगहर खोपडी चेहरा মুখমণ্ডল মুখগহ্বর नाँ- ( ५५ ) জিভ অলিভি जिम पालजिभा जीभ गलेकीकौडी गला, कण्ठ गर्दन कण्ठ घाट घाड। গাল गाल ঢিবুব ठोडी होठ कॉम गाल चिबुक ठोट कांधा चोयाल बुक कन्धा চোষাল বুব निरी नाबडा স্থানী पीठ पीठका बासा पेट पिठ मेरुदण्ड । মেদ ও पेट पेड পেট পেট পাকস্থলী কোমর চামড়া o सलपट। पाकस्थली कोमर पाकस्थली कमर चामा चमड़ा चमडा त्वका হাতের কজী হাতের আঙ্গুল हात हाथ हतिर कमी कक्षा हाथिर पाङ्गुल हाथकी उंगली बुडा पागल अँगूठा সুভা অঙ্গুিল (६२) 643 ভানা चक्षु डाना पर डिम्ब / कोट । पिपीलिका। कोड़ा चौटी जू खोक मकही उकुण । । रेशमका कोडा जोक को পিপীলিকা উকুণ নিবি মাকড়সা গুটিপোকা জোঁক ছারপোকা গুবরেপােকা मा ঝিনুব কচ্ছপ यूक य, गाय কুত্তীর টিকটিকি কিউটেসাপ কটকটে-বেও বিছা निकि 1 माकडसा गुटिपोका जोक छारपोका गुबरपोका सर्प मिनुक । कच्छप शामुक शह, शाख कुम्भीर टिक्टिकि किंउटेसाप कटकटे-वेड विछा खटमल गुबरीला सर्प, सौंप । सीप कछुआ घोंघा मगर, घडियाल -छिपकली कालासाप मेंडका बिच्छू गै তরমুজ খরমুজ दांतांग পিস্তা আদুর কিসমিস আখরােট গােলাপ गीता फुटी तरमुज खरमुज वादाम पिस्ता फूट तरबून खरबूजा बादाम पिस्ता किसमिस पाखरोट गोलाप गाँदा जुति किशमिश अखरोट गुलाब गैंदा चमेली पद्म, कमल धतूरेकाफूल साग, तरकारी श पद्म धुतराफुल ধুতুরাফুল শাক সবজী বাঁধা কপি যুলকপি भाक सबजी बन्द गोभी फूलगोभी war बैंगन बाँधा कपि फुलकपि बैगुन रमन पन्ताण्डु गोलपालु लाड लहसन प्याज पान तौकी मूनी मूना फल और मेवे। शल फल फन्न आम श्राम जाम ম জাম कागल পিয়ারা নাশপাতি कौठाल पियारा নামনি जामुन कटहल अमरूद नाशपाती केला नीबू নাৰী एन বলা লেবু, দাডিম তাল খেজুর लेबु । कमलाले दाडिम ताल - কালজাম সুপারি 'याननम নারিকেল नि गमा खेजुर पाल कालजाम सुपारि भानारस नारिकेल लिचु शसा ফুটী फुटी तरमुज खरमुज बादाम पिस्ता तरबूज खरबना बादाम पिस्ता তরমুজ খরমুজ चौमाम পিস্ত। আঙ্গুর কিসমিস আখরোট গোলাপ गीता र A किसमिस पाखरोट गोलाप किशमिश अखरोट गुलाव गेंदा चमेली गाँदा मम जति पद्म धतुराफुल पद्म, कमल ধুতুরাযুল শাক সবজী বাঁধা কপি যুলকপি धतूरकाफूल साग, तरकारी शाक सबजी बन्द गोभी फूलगोभी बैंगन प्रश्न बांधा कपि फुलकपि वेगुन रसुन पलाण्डु गोलभालु नाउ लहसन পলাও प्याज গোলগালু লাউ मा भाल लौकी मूनी ধূলা मसाले। माना অযত্রী जिन्द्रा হরিদ্রা मसला जयत्री जिरा हरिद्रा। मौरि मसाले जावित्री तीरा हल्दी सौंफ केघर कस्तुरी जाफान जाफ्रान कखरि लबन কপূর कपूर। शुठ गोलमरिच গোলমবিচ সবিসা লঙ্কা सरिसा। श्रादा जायफल कपूर सोंठ गोलमिर्च गई लालमिर्च अदरख जायफन्न इलायची तेजपात दालचीनी पीपर । জায়ফল এলাইচ তেজপাত দারুচিনি পেপুল কাবাবচিনি एलाइच तेजपात दारुचिनि पें पुल काबाबचिनि खयेर कवावचीनी खैर, कथा खाद्य द्रव्य और बरतन । । शामा खाद्य भोजन पानी, जल भात भात । भगा मद्य रुटी। मद्य, शराब रोटी ভাল झोल, शोरवा । न ঝোল । यत्रन, क् मांश खट्टा, घटनी झोल अस्वल, टक माछ डिम्ब मास पिष्टक दुग्ध सागु मछली भण्डा मांस टिकिया मा.स सिद . साबू मक्खन माखम d छाना छना মাখম ছানা मधि পনির . ग पनिर सर । पनीर मलाई खीर सीन नीर - ( ७२ ) कपड़े और जेवर। पोशाव पोषाक अलङ्कार गहना कापड कपडा चादर बहर পোষাক थानमान काभ চাদৰ পাজামা কোট কামিজ ঘাগর। চোগা আস্তিন पायजामा कोर कमीन घागरा क्षुगा पास्तीन কোমরবন্ধ कमरबन्द पाजामा कोट कामिज घागरा चोगा आस्तिन कोमरबन्ध जेब तोयाले दस्ताना टुपि पागडी - मलमल छिट कापड जेव तौलिया তােলে मटाना টুপি পাগড়ী মলমল ছিট-কাপড় মখমল পশমী কাপড় दस्ताना टोपी पगही मलमल छोंट मखमल पशमी कापड मखमल ऊनी कपड़ा भगम पशम रेशम । जैन রেশম रेशम अन्तर पाहन बोसामा मोजा नामः CTজা गाल, , কাল याति হার शिक्षा, थाल रुमाल आंटि कहन बोताम, बटन मोना शास, दुशाला रुमाल अंगूठी हार, माला फीता हार फिता घर और घरका सामान । বাড়ী ইমারত বাড়ী বসতবাড়ী दुर्गनी ছাদ দরজা চৌকাট बाही इमारत बाडी बसतवाडी कुठारी इमारत रहनेका मकान कोठरी छत छाद । दरजा। चौकाट दरवाज़ा चौखट ( ७t ) पालना দোলনা नन। দেওযালগিরি ঝড প্রদীপ दोलना , लण्ठन देवालगिरि भाड । प्रदीप लालटेन दीवालगीरी झाड चिराग, दीपक बत्ती मोमबत्ती चिटकनी साँकल, जीर कोल सल्ता बाती खिल शिकल पेरेक इस्क.प । कडि বার্তী थिन শিকল পেরেক ইপ কড়ি पेच, कर कडी, ला पना कडी, Cख्याल मिदि धन्ना मेजे देवाल 'सिडि तप्ता खटि फटक केदारा धरन कई दीवार सीठी तखत खटी फाटक कूर्मी मेल सन्दूक ग बांटा मेज . बावष्ट । ।धूना বিলাতী মাটি বাসের কল বুলুপ চাবি भना কাপেট यदि বাটী কভা জলের জাল। কাচের বাসন চীনের বাসন কেট লি नि ছাতা লাটিম ছানি চালনী बिलाती माटि विलायती मिट्टी वाक्सर कल ताला कुलुप । ताला चाधि चाभी, कुस्ती पर्दा पर्दा काट घटि पानीको घडिया वाटी कटोरी कडा कडाह জৰ তালাি पानीका माट कचिर बासन काँचका बरतन चीनेर बासन चीनीका बरतन केलि देगची झांटा কানা छाता, छतरी लाटिम ल झाडू । छानि चालनी जाता दियाशालाई पुत्तग्निका चलनी चक्की दियासलाई गुडिया দিয়াশলাই পুশিকা ( ७८ ) চিকনী খেলনা ছডি শাক খডি ছুরি क्षम चिकनी खेलना छडि शांक লেপ তোশক বালিশ পাশবালিশ गमि মসারি গামছা कंघी खिलौना छडी भर खहि खडिया कुरी, चाफू कम्बल कम्बल लेप रजाई तोशक तोषक बालिश तकिया पाशवालिश गोल लम्बा सकिया गदि गही मसारि मनहरी गामछा अंगीका अडि टोकरी थले थेला पलंग बिचानार चादर विस्तरोंकोचहर मोम् मोम गालिचा गलीचा जीन तीन लागाम 'लगाम থলে । कोच (दक বিছানার চাদর মােম গালিচা खोन লাগাম (८) 511 डा धावुक भोट फोद चाबुक हाड़ी नाम वस्त्र और जूते वगैरः। আটপৌরে কাপড় সকালের কাপড় রেশমী কাপড় খাদি কাপড় पाटपोर पापड हर समय के कपडे शामा दादाग धोनार करा कापड़ धुले हुए कपः गीतकालेर कापड जाडे के पापड़े সূতার কাপড় सूतार कापड सूती कपा रममी,कापड़ रेशमी कपडा जादि कापड कपडेका टुकड़ा মােমের কাপড় मोमेर फापर मोमजामा बमात बनात मानन স্নান फनालेन ক্যানবিস क्यामविस किरमिच भाद। पकेट । जिव বগলি बंगति जय गलामि কান্তি कॉलर পরিচ্ছদ परिच्छद पोशाक কোর কাপড় कीरा कापड़ कोरा कपडा ( ८० ) सादा कापड घोम्टा गरम चादर सूता सफेद कपः ភ្ជុំ निघा डो मामा दाउ ঘোট। গরম চাদর एम সূচ চসমা ঘডির চেন জুতা सु चूच । चसमा चश्मा, ऐनः -- घडिर चेन घडीको छ চটি জুতা जूता चटि जूता . । चपटा नत । स्कूल और लिखने पढ़ने का सामान । বিদ্যালয় চতুষ্পঠা শিক্ষক অধ্যাপক বিশ্ববিদ্যালয় প্রধান শিক্ষক অধ্যক্ষ माही विद्यालय चतुष्पाठी। शिक्षक अध्यापक विश्वविद्यालय प्रधान शिक्षक अध्या विद्यालय पाठशाला शिक्षक पढानेवाला विश्वविद्यालय प्रधान शिक्षक पाठार्थी। विद्यार्थी শিক্ষার্থী ছাত্র পুস্তক পাঠ্য পুস্তক কাগজ চুৰ্বীকাগজ कलम কালি দোয়াত পুরস্কার मन শ্রেণী शिक्षार्थी विद्यार्थी ছাদ छात्र पाठक पढ़नेवाला पुस्तका पुस्तक पाठ्य पुस्तक पाठ्य पुस्तक कागज कागज चुपोकागज स्याही सोख कन्नम कलम कानि स्याही दोयात दावात पुरस्कार पुरस्कार, इनाम फन फन्न, परिणाम येणी दर्जा, येणी नम्बर सासादिक परीक्षा पाक्षिक परीक्षा। मासिक परीक्षा। मासिक परीक्षा वैमासिक परीक्षा वार्षिक परीक्षा! छनथेपोते उठा। दर्जा चढामा पुस्तकागार पुस्तयान्नय নম্বর সাপ্তাহিক পরীক্ষা পাবি পরীক্ষা মাসিক পরীক্ষা দ্বৈমাসিক পরীক্ষা ত্রৈমাসিক পরীক্ষা বার্ষিক পরীক্ষা উচ্চশ্রেণীতে উঠা পুস্তকাগার ११ - ( ८४ ) रोजगारी लोग। वकील दोन কৌগিলি । वड़ा वकील सापका, किमान सात . डाक्टर মহাজন চিকিৎসক নাপিত महाजन चिकित्सक, वैद्य पीनन कोल । कौग्मिलि रुपक डातार महाजन चिकिराक नापित धीवर बारिष्टार जेले मिक्षक वागानरमाली कामार स्वर्णकार माझि धीवर, मछुवा বাবিষ্টার জেলে ভিক্ষুক । वांगानिशानी কামার স্বর্ণকার মাঝি স্যা দপ্তরি মুদী পুস্তক বিক্রেতা সহিক बैरिटर मछुपा भिखारी बागकामाली लुहार सुनार माझी, मलाह स्थाका दप्तरि मुदी पुस्तक बिक्रेता सधिम सुनार जिल्दसान पसारी किताबवाला साईस . ফিরিওয়ালা কসাই বিচারক সূত্রধর, সুধীর মজুর পাহারাদার আইন ব্যবসায়ী জুতা মেরামতকারী যৌজদারী হাকিম মুচী बोजगहो धनी সওদাগর রাখাল গােখালা দোকানদবি चाची সৈন্য कलू যোদ্ধা চলবিক্রেতা दालाल फिरिवाला फेरिवाला कमाइ कसाई विचारकर्ता विचारक, जज सूत्रधर, मुथार बढई मजुर मादूर पाहारादार पुलिसकासिपाही पाइन व्यवसायी, कानूनी पेशेवाला जूता मेरामत कारी मोची फौजदारी हाकिम मजिष्ट्रेट मुची मोची राजमन्त्री धुनी रसोइया । सोदागर सौदागर राखाल चरवाहा गोयाला ग्वाला, दूधवाला दोकानदार दूकानदार धात्री धात्री, दाई सिपाही कलु तेली जोडा--- योधा चममाविक्रेता, चश्मा बेचनेवाला राज-मन्त्री प ।

(८८) माजरात्रि याटर प्रालि उदमा আগামী বলা गतकन्य भागामो कन्य घानरात गयाहुप्रा कन पानवाला कम सप्ताह के दिन और ऋतुए। রবিবার সােমবার गरमाद्र বুধবার বৃহস্পতিবার শুত্রবার, শনিবার ঋতু धाभवान বর্ষাকাল শরৎকাল হেমন্তকাল শীতল বসন্তকা रविवार सोमबार मङ्गलबार बुधवार सहस्पतिवार शुक्रबार शनिबार ऋतु ग्रीष्मकाल बर्याकाल शरत्काल हेमन्त काल মীনাৰ वसन्तकात रविवाद सोमवार मङ्गलबार बुधवान हस्पतवाद शुक्रवा शनिवार ऋतु-मौसम गरमीका मौसम वर्षाका মক্কা हमन्तका शीतका यसन्स । नोट-बगाली लोग हस्पतिवार को "लक्खोवार" "गुरुवा" भी बोलते हैं।

( ८८.) खनिज पदार्थ। स्वर्ण सोना रौप्य । । चांदी রৗপ্য य ाद ताम्र . तौर স্পাত इस्पात ताम्मा लोहा फौलाद जस्ता फिटकरी शीशा पीसन्न টকিরি गोमा अखन वा, भावार फट्किरि सीसा पित्तल पारा,पारट पारा गन्धक सैन्धव लवण मकवान রিক गन्धक सेंधा नमक हीरा होरक itमा पावा नी चुनी चुनी दिशाएँ। ওদিক -শিদিক उत्तरदिक दक्षिणदिक उत्तर दिशा दक्खन दिशा (८२) প্রমাণ মালিস পাট্টা এবানবন্দী গ্রেপ্তারি পরােয়ানা মুচলিখা নিষ্পত্তি খালাস পুনর্নিচার नयी আমমােক্তার নামা দলিল শুনানি नीलाम प्रमाण शक्षा नालिस ना खत् दस्ता पाहा नवानवन्दी नवानव सपथ शपथ, कर ग्रेप्तारि-परवाना गिरफ्तारीका । वान मुचलिखा मुचल निमत्ति खास्तास रिक्ष पुनर्विचार मतरसा नधी प्राममोतारनामा भाममुशारना दलिल दली যুনানি सुनवा नीलाम नौला ना संज्ञाविशेषण पद। मान स्नाल (८३) सफेद सादा शान्त माना শান্ত पूर्व বলবান্ দুর্বল মােটা बलवान् दुर्बल मोटा TH धूत बलवान् कमजोर मोटा कश, दुबला सुन्दर अच्छा कथ . ভাল सुन्दर भाल सुश्री कोन कोई, कुछ ए कोन এ কোন কতকগুলি অনেক এই कतकगुलि अनेक कोई कुछ मधुतर ए यह सेद यह সেই এই সকল ঐ সকল एडसकल ये सब ऐ सकल मन्द धेसव बुरा बड़ा इनान हत् आकार । -- (24) गूंगा गूंगा - बीना बौना বোবা দীর্ঘাকার বেটে বাকার বি বুৎসিৎ প্রবল গভীর भद्दा तेल, नोरावर गहरा - नीचा मूक योमा दीर्घाकार। a खाकार विधी कुत्सित् प्रबल गभीर उच्च निम्न गरम शीतल ठाण्डा सुमिष्ट सुमधुर द्रुतगामी भयानक सकीर्ण विस्तृत उपस्थित अनुपस्थित गरम গরম ठण्डा শীতল it সুমিষ্ট সুমধুর দ্রুতগামী नानक म.कोन বিস্তৃত উপস্থিত অনুপস্থিত मीठा मोठा सेन चलनेवाला भयानक चौडा मौजूद, हाजिय नामौजूद सीविङ जीवित मृत मफुल गम्भीर लज्नाशीन लाजुक शिष्टाचारी অমিঃ ज़िन्दा मृत, मुर्दा खभ गग्मीर মৰমীলা नजीना शिष्टाचारी गॅवार सावधान सावधान প্রফুল্ল গম্ভীর লজ্জাশীল লাজুক শিষ্টাচারী অশিষ্ট मावधान অসবিধান विशमी বিশ্বাসঘাতক গৃহপালিত বে অদিব খিটখিটে নিৰূপায় यक्ष असावधान विश्यामी विखासघातक ग्राहयालित वे पादव खिन्विटे निरूपाय गाफिन्न विश्वासी विश्वासघातक घरेलू वेपदय चिरचिरा नि सहाय एहसानमन्द कसा दुपा टोला कतम कथा টিলে टिले पम्प, घोडा যথেষ্ট यथेष्ट यथेट, काफी ममुरण ममुदय सम्वनाम शब्द । यामि मामि में तू पाप আপনি তুমি भापनि तमि पामरा तोमरा धापनारा तिनि से আমরা তোমরা অাপনায়। लिनि तुम लोग आपलोग घ यह गुहा n ताहारा ताहारा তাহারা তাহারা আমার অাপনার मेरा प्रामार पापनार भापक + २ ( १०१ ) सोर तेरा उसका उसका हमारा তাহার তাহার আমাদিগের তােমার তোমাদিগের তাহাদিগের আমাকে তোকে আপনাকে তোমাকে তাহাকে ইহাকে আমাদিগকে তােমাদিগকে তাহাদিগকে ताहार तोहार प्रामादिगेर तोमार तोमादिगेर ताहादिगेर पामा तोके पापनाके तोमाके ताहाके रहाके मामादिगके तोमादिगके ताहादिगके तुम्हारा तुम्हारा उनका मुझे तम पापको तुम्हें उसे तुम्हें सम्बन्ध और प्रश्न वाचक शब्द । जिनि, ने यिनि, व्य যাহার যাহাকে जाहार जो जिसका जिसको आहाके ( १०२ ) यांश, যে जाहा, ने नो কাহাকে কোন্ किसका किसको कोनसा क्या কাহারা काहार काहाके कोन् । कि काहारा के के काहादिगर काहादिगक मामि निजे तुमि निजे सिनि निजे से निजे भामरा निजे तोमरा निजे ताहारा निजे किनका कौन-कौन किनका किनको কাহাদিগের কাহাদিগকে আমি নিজে তুমি নিজে তিনি নিজে সে নিজে অামরা নিজে তোমরা নিজে তাহারা নিজে तुम खुद वह खुद वह खुद हम खुद तुम खुद वेखुद -- ( १०३ ) गुण और अवस्था वाचक विशेष्य शब्द। मना दया दया कृपा कृपा উদারতা उदारता उदारता भागा भय ক্রোধ रिश्मा गत সহানুভূতি क्रोध हिसा गर्व सहानुभूति व्यथा भय, डर टुभव क्रोध हिसा गब, घमण्ड सहानुभूति - বন্ধু बन्धुता सतता प्राग्रह অাগ্রহ সাহস देवया निर्छ द्रा मित्रता ईमानदारी प्राग्रह साइस धेय्य निष्ठ रता उच्चाभिलाय साहस धैर्य निहुरता उचाभिलाष - . উচ্চাভিলাষ ( १०४ ) উচ্চাকাঙন। उवाकांचा नगा वृषा আমোদ ব্যথা ভীকতা देमधी বিস্তার অভ্যাস उमाकांचा प्रणा क्षमा पामोद व्याथा भीरता देय विस्तार अभ्यास वैध गभीरता पामोद, खुशी व्यथा, दुःख भीरता, डरपोकपन लम्बाई चौडाई अभ्यास मुटाई गहराई संचाई नीचता सम्मद विपद दुर्गति सफाई हानिरी गजीन का नोएडा मनम বিপদ দুর্গতি বিশুদ্ধতা উপস্থিতি শৈশবকাল যৌবন 'প্রৌঢ়াবস্থা উন্মত্তাবস্থা उच्चता नीचता सम्पद विपद दुर्गति विशद्धता उपस्थिति शैशवकाल जीवन साथ नज्जा लम्जा प ক্ষুধা পিপাসা निया অহঙ্কার क्षुधा पिपासा निद्रा सुधा, भूख म्यास नोंद महकार स्मृति স্বাস্থ্য দুশিতা পীড়া ব दोन पति सेट खास्थ्य दुर्बलता पीड़ा बन्न सौन्दर्य स्थूलता कृशता स्वास्थ्य टुबम्नता पीडा, बीमारी बन्न, ताकत मुन्दरता मोटायन दुबलापन पाराम আরাম নতা সাজ্জভাব मन्त्रता नम्त्रता सलज्जभाव गम, इया मिनय किला शत्रुता निर्बुधिता. चाकरी চাকরী शत्रुता नियुहिता चाकरी, नौकरी सन्दी সহ सत्वरता लियाक দিলুল पारगता अमितव्यय क्षिप्रसा निस्तब्धता उपकारिता फुरत खामो उपकारित गा পাবগত। অমিতবায ক্ষিপ্রতা নিস্তব্ধতা উপকারিতা আম্রাণ অধ্যবসায় দুষ্টামি কৌতূহল अलि গােলমাল पाघ्राण अध्यवसाय मध्ययमा दुष्टामि दुरत कौतूह कौतूहल भक्ति गोलमाल शोर, इम पशादभूमि गुममोर्ट संयुक्त शब्द। पचादभूमि गुप्तसिंडि सानागार युरक्षेव शयनकाल जम्पदिम পশ্চাদভূমি গুণ্ডসিড়ি স্নানাগার যুদ্ধক্ষেত্র শয়নকাল বন্মদিন মাস साना । मत्व ( १०७ ) थाम की सैर । গ্রন্থকীট তীরন্দাজ मशक्षााग्री শস্যক্ষেত্র যুবরাজ দিবাস্বপ্ন কর্ণাভরণ मोहालमन स्वी भित চলনপপ পদচিহ্ জ্বালামী কাষ্ঠ স্বর্ণরেণু স্বর্ণ খনি ঘােড-দৌড় আলোকস্তম্ভ বাজার দর जाति সংবাদপত্র ক্রয়কারী दानव न बोमय ग्रन्थकोट किताब का कीडा तीरन्दाज तीरन्दात सहाध्यायी सहपाठी शस्यक्षेत्र अनाजका खेत युवराज युवराज दिवा-स्खा दिनका सपना कर्णाभरण कानका गहना सान्ध्यनमय स्त्री-शिक्षा स्ती शिक्षा चलनपथ चलने की राह पदचिड़ पदचित न्वानानी काष्ठ बलानको नपाड़ी स्वर्णरण स्वर्णकी खाक स्वर्ण खनि सोने की खान घोड दौड़ घुड़दौड़ पालोकस्तम्भ रोशनीका मीनार बाजार दर वातार भाष ज्योत्स्ना चांदनी सबादपत्र-विक्रय सबादपन धेचने -- कारी बाम्नक घाला लडका प्रववार ३ सयादपत्र इन्द्रधन इन्द्रधनुष ( ২২০ ) क्रियापद। सोखना মুনা भारम्भ करना बांधना उधार लेना শোষন করা জিজ্ঞাসা করা আরম্ভ করা বন্ধন করা (বাধা) ধার করা ভঙ্গ করা (ভাঙ্গা) আনয়ন করা ক্ৰয করা (কেনা) আহ্বান করা (ডাকা) ধারণ করা (ধরা) প্রতারণা করা বর্তন করা (কাটা) করা উপার্জন করা আহার করা (খাওয়া) সুখভোগ করা অনুমান করা দান করা দেওয়া) অধিকার কয় (থাকা) ক্ষতি করা तोडना लाना खरीदना पुकारना पकडना धोखा देना काटना करना कमाना खाना सुखभोग करना अनुमान करना देना ওন नुकसान करना { ) छणा करना सहायता करना चोट लगाना ঘৃণা করা সাহায্য করা আঘাত করা উত্তোলন করা প্রজ্জ্বলিত করা অগ্রাহ্য করা কল্পনা করা কারাবব্ধ করা उठामा, चढाना पाग नगाना जन्नाना যোগ করা অপমান করা বিপর্যস্ত করা (উলটান) নিমন্ত্রণ করা সমর্থন করা রক্ষা করা (রাখা) नमानना कल्पना कारना, विचारना कैद करना जोडना, मिलाना अपमान करना ভললাে, গাধা কৰা निमन्त्रण करना, बुलाना समर्थन करना, सही साबित करना বা ৰূলা, ভুনা পদাঘাত করা (লাথিমারা) বান মালা নিহত করা (মারিয়া ফেলা) নাৰ ভালনা বোধগম্য করা (জানা) जानना उधार देना उठामा रास्ता दिखाना, लेजाना चाटना ধার দেওয়া । উত্তোলন করা তােলা) পরিচালন করা লেহন করা (চাটা) পছদ করা पसन्द करना ( ২২ ) নষ্ট করা সংযুক্ত করা সীলা, মিথানা खोना প্রীতি করা (ভালবাসা) प्रेम करना অবনত করা नीषा करना নির্মাণ করা घनाना বন্দোবস্ত করা बन्दोबस्त करना খণ্ড খণ্ড করা टुकड़े-टुकडे करना উর্বরা করা (জমীতে সায় দেওযা) ভাই ইনা সদ করা लक्ष करना বিবাহ করা विवाह करना পরিমাণ করা এৰিমাক জনা নীলা । দ্রব কবা গলান) বনি অবিশ্বাস কৰা अविश्वास करना বিপথে চালিত করা बहकाना অস্থানে স্থাপন করা और की और जगद रखना ভুল মুদ্রন করা (ভুল ছাপা) गलत छापमा ধু-শাসন করা घधर करना, बुरी অপব্যবহার করা ৰী নছে জাম ঐ বাসা” ঘঠলা, জম জনা , যাস কর্তন করা (ঘাস বাটা) धास काटना গুণ করা যা না খুন করা (হত্যা করা) रन करना । = নষ্ট না লাঘব করা - , ( ११३ ) नाम लेना GEET बाजे रे सा किया ना (RI म सादर नाम लेना नाम की সংকীর্ণ করা तन करना হস্তান্তর করা हस्तान्तर करना নামােল্লেখ করা লক্ষ করা (টুকে রাখা) नोट करना, टोंक लेना অবগত করা प्रकाश करना, मालूम करग অজ্ঞাপালন করা पानापानन करमा मिटाना, पोछना थरिना कन्द्रा (बांधा मया ) रोकना एवढी करना অনুল্লেখ করা (বাদ দেওয়া ) छोडना काम कद्रा (भूनिया मख्या) खोलना, प्रकाश करना विवेचना करना, विचार करना একিনি করা বিবেচনা করা উৎপীড়ন করা আদেশ করা বল প্রয়োগ করা 71 दबाना, जुल्म करना हुका देना 'ঐতিক্রম করা অধিক দাবী করা ज़ियादती करना, जबरदस्ती कारना पोछे छोडना, लहान करना पधिक दाम लगाना जीतना, इराना अधिक बोझ नादमा तरह देना, ग्याम न करना অধিক বােকই করা অাহ করা ( ११६ ) 1 পুনরুদ্ধাব বা পুনলাভ করা অস্বীকার করা অমূতাপ বা पुनरुद्धार करना। पुनर्लाभ करना, फिरसे पाना अस्वीकार करना, इंकार करना अनुताप करना, अफसोस करना बयान करना -- বর্ণনা কৰা শিথিল করা - - ढीला करना छोडदेना । মুক্ত করা त्यागना, छोडना राय देना हटाना, स्थानान्तर करना मरम्मत करना , ত্যাগ কব মন্তব্য প্রকাশ করা স্থানান্তৰ কৰা মোমত করা দমন করা বিমুখ করা অনুরোধ করা কাৰ্যত্যাগ করা প্রতিজ্ঞা করা मम्मान दवा উত্তব করা मौमारक बना \ খুচরা বিক্রয় করা প্রতিশোধ গ্রহণ করা প্রহরে করা दमन करना विमुख करना अनुरोध करना, दरखास्त क. इस्तेफा देना, काम छोडना प्रतिज्ञा करना, प्रण करना सम्मान करना जवाब देना, उत्तर देना सीमाबद्ध करना फुटकर बिक्री करना बदला लेना आवास जमा देना ( ११७ ) बरवाद करना शासम करना . . - नाखून বিনষ্ট করা (ধ্বংশ করা) শাসন করা লুণ্ঠন করা উৎসর্গ করা সন্তুষ্ট করা বিকীর্ণ করা कवी নখাঘাত করা প্রলােভিত করা मनि कद्रा (मा) चमूमकान रद्रा - আক্রমণ করা विफन बना मड बोनान कर সেবা কবা চাকরী করা Vावा धान का কৌর কাৰ্য করা আশ্রয় দেওয়া গুলি করা न्यूटना बलिदान देना, अर्पण करना सन्तुष्ट करना छितराना जलाना, मुलसाना से खरोचना फुसलाना देखना तलाश करना माक्रमण करना बेचना सनाका हुक्म देना सेवा करना चाकरी करना डोल डालना तेश करना इक्षामत वमाना पायय देना गोली मारना मधेप करना .

( १२० ) फूदना, उछलना मठ बोलना । रहना झॉकना प्रार्थना करना झगडा करना उठना दौडना मालुम होना मायान मिशावना दोन नद्रा উকিমার প্রার্থনা করা বিবাদ করা ठी দৌডান বােধ হওয়া গান করা मा ঘুমান হাস্য করা দীডান যাত্রা করা 'थाका थीमा সফল হওয়া मगिंद्र मया मिथ नद्रा गाना बैठना सोना - मुस्कराना, हसना खड़ा होना चलना, रवाना होना - ठहरना रोकना, ठहरना +- सफल होना - तेरना कसम खाना बातचीत करना नारसे गायब होना ।दना . হওয়া

No text on this page.

Long
प्रागवान
.
मानुम होना
गाना
घटना
मोना
।
मान
धान
मुम्कराना, इमना
यहा होना
चलना, रवान होना
ठहरना
*
रोकमा, ठहरना
गफल होना
मामा
भागन
मान
नगदी
सरना
कृसम साना
धातचीत करना
मकरमे गायब होना
या ३०

( १२१ ) षाट देखना सैर करना, घूममा, फिरना काम करना लिखना जमुहाई लेना जगाना जागना लेजाना, ढोना मारना অপেক্ষা করা বেড়ান कागवन्द्र লেখা হাইতােলা জাগরিত করা জাগরিত হওয়া বহন করা প্রহার করা অারও করা শঙ্কিা করা কামডান বহ টিয়া যাওয়া খণ্ডিত করা मा २७ना আসা दोकाना पनन द्रा भारम्भ करना भाजा देना काटना, डकमारना चलना फटना खुण्डित करमा, चोरमा चिपटना, नगना पाना काँप काय करना खोदना पाँधमा पीना होकना, पमाना जना जमान ( ৫২২ ) খাওযা পতিত হওয়া खाना गिरना देखना দেখা उडना ক্ষান্ত থাকা सहना भूलजाना जमना ভুলিয়া যাওয়া জমিষ যাওযা পাওয়া • গুডা করা ঝুন ফাঁসি দেওযা গোপন করা জানা বোঝাই করা শয়ন করা গলান পক্ষ সমর্থন করা * पाना पीसना लटकाना फाँसी देमा ছিলাম जानना लादना लेटना गलाना घकालत करना सवार होना, पदना सडना पार से काटना चराना सोना . অায়োহণ করা পচা কৰাত দিয়া কাটা শিলাই করা ( १२३ ) काँपना हजामत करना बाल काटना चमकना गोली मारना दिखाना सुकाडना কম্পিত হওযা গৌরী করা লােম কর্তন করা উজ্জ্বল হওয়া গুলি করা দেখান সঙ্কুচিত হওয়া মগ্ন হওয়া বা বপন করা সূ কাটা থুথু ফেলা শফান চুরি করা সংযুক্ত থাকা দড়িতে গাঁথা डूबना बैठना बोना सूत काटना थूकना छांग मारना, कूदना चोरी करना चिपका रहना, लगा रहना डोरी बांधना फूलना ফুলিয়া উঠা मोना ওয়া भूलना, हिलना लेना फाडना ছিন্ন করা ज বৰ্ধিত হওয়া फाड़ना, वीरना बटना নিক্ষেপ কৰা মান জাগা পরিধান করা বস্ত্র বুনা নত হওযা বঞ্চিত করা মিনতি করা রক্ত বাহির করা বস্ত্র পর খরচ হওয়া সাহস করা অনুভব করা প্রবাহিত হওয फेंकना कुचलना जागना पहनना कपडा विनना मुकना वश्चित करना मित्रत करना खून नबहाना कपडे पहनना खर्च होना हिम्मत करना मालुम करना बहना सुनहली करना लपेटना, ढकना रखना सुनना घुटनों के बल बैठना स्थापन करना छोडना रोशन करना, जलाना r -- मानोली कद्रा বেষ্ঠন করা থবা শ্রবণ করা হাঁটু গাড়িয়া বসা স্থাপন করা ত্যাগ করা প্রজ্জ্বলিত করা 1 ( १२५ ) खोना, गवाना सिखाना হারান শিক্ষা করা चैख दना সাক্ষাৎ করা बनाना मिलना, मुलाकात या भेट करना কাকা দেওয়া रुपया देना - खोंचना दया करना योग्य करना, फिट करना तलाश करना भेजना अस्त होना আকর্ষণ করা मात्र যােণ্য করা অন্বেষণ করা পাঠান অস্ত যাওয়া বিস্তার বরা পটি দেওয়া মনে করা প্রবেশ করাইয়া দেওয়া অশ্লবর্ষণ করা बाप कद्रा विशन সনদেওয়া फैलाना भाडना ख्याल करता, समझना घुसेड़ना रोना, पांसू बरसाना भिगोना 'भिगोमा धार धरना क्रिया विशेषण । गोटग (गऊ ऐल) प्रागे (गत हल ) गुलरा हुमा, बीता পূর্বেই শনৈঃ তখন, তৎপরে এখন पहले ही धीरे-धीरे तब, उसके बाद अब, इस समय মূলঃ शनः तखन, तत्पर एखन यतक्षण पूर्वे चीन अबिलम्बे प्रत्यह प्रति वत्सर गतकक्ष्य आगामी कल्य दीर्घकाल कदाचित याचित् कखन कखन एइ समय मध्ये किछु पूर्व जबतक पहले, भाग शीघ्र, जल्दी तुरन्त, झटपट रोज़-रोज़ যতক্ষণ পূর্বে भीष অবিলম্বে প্রত্যহ প্রতি বৎসর গতকল্য बांगामी कता. দীর্ঘকাল বদাচিত কচিৎ कर्थन दचन এই সময় মধ্যে কিছু পূর্বে हर साल गयाकल भानेवाला कल - बहत देर कदाचित, शायद कदाचित, कमीर कभी कभी इतने में घोडे दिन हुए तुरन्त, फौरन Meth সর্বদা পুনঃপুন, অাবার নঘন सबैदा पुन पुन भावार কখন कखन कखनमा प्राय बारम्बार एकबार কখন না প্রায়ই বারম্বর একবার দুইবার তিনবার দেরি করিয়া সম্প্রতি ७ यात गवान भकाल इमेशा, सदा फिर-फिर, बार २ फिर कभी कभी नहीं प्राय, अक्सर बारम्बार, फिर एकबार, एकदफा दोवार सोनबार,तीन दफा देर करके हाल में, अभी पब तक सर्वरे दुरबार तिनबार देरि करिया सम्प्रति एजावत् सकाल सकाल । . दही উচিত সময়ে । উপয়ে मौज তথায় কোখায় যেনে हठात् उचित समये उपर मीचे तथाय कोथाय जेखान पचानक उचित समय पर अपर ਸਬੇ वहाँ कहाँ, किस जगह नही, जिस जगह (१२८ ) यहतिक उधर, वहांतक एक तरफ এখানে एखाने यहाँ এইস্থান পর্যন্ত एस्थान पर्यन्त पेशन भार ऐ स्थान पर्यन्त একদিকে एकदिके पदख एकव कहा ভিতরে भिती भीतर বাহিরে बाहिर बाहर উচ্চৈঃস্বরে उच्चवरे ऊँचे स्वरसे यमन, पथकान जैमन, जे प्रकार जैमन, जे प्रकार जैसे, जैसा খারাপ ৰূপে खारापरूपे धुरी तरह से উত্তমরূপে उत्तमरूपे अच्छी तरह से উপযুক্তৰূপে उपयुक्तरूप उचित रूपसे যথার্থরূপে यथार्थरूपे यथार्थ रूपसे যথেষ্টৰূপে यथेष्टरूपे यथेष्ट रूपसे সম্পূর্ণরূপে सम्पूर्ण रूप। আশিকৰূপে प्राशिकरूप भाशिक रूपसे सावधान सावधानी से সাহসের সহিত साहसेर सहित भास्ते पास्ते धीरे धीर সহজে सहजे सहज में নীরবে नीरबे चुपचापसे । বুদ্ধির সহিত बुहिर सहित बुद्धिमानी से सम्पूर्ण रूपसे সাবধানে साइस से बोटर याप्स, विथकान স্থির ভাবে দুঃখের সহিত অবহেলার সহিত অসাবধান ভাবে অনুগ্রহ পূর্বক সৌভাগ্যক্রমে দুর্ভাগ্যক্রমে প্রায় पकार অতিরিক্ত রূপে অধিক পরিমাণে मांच - ( १२८ ) कि प्रकारे कैसे, शिस तरहसे स्थिर भावे स्थिरतासे, शान्सिसे एररूपे इस तरह दुखेर सहित अवहेलार सहित परवाहीसे पसावधाम भावे प्रसावधामीसे अनुग्रह पूर्वक अनुग्रह पूर्वक सौभाग्यक्रमे सौभाग्यसे दुर्भाग्यक्रमे दुर्भाग्यसे प्राय लगभग अत्यन्त पसिरिता रूप पधिक, बहुसही पधिक परिमाणे घहुत मात्र सिर्फ, केवल सम्पूर्ण परिमाणे बिल्कुल कियत् परिमाणे कुछ-कुछ भक परिमाणे माधा थोडा परिमाणे और मी पहिले, मादिमें दूसरे সম্পূর্ণ পরিমাণে কিয়ৎ পরিমাণে অর্ধেক পরিমাণে अल्प परिमाणे ( १२८ ) यहां इधर, यहाँतक उधर, वहांतक एक तरफ इकट्ठा भीतर এখানে एखाने এইস্থান পৰ্য্যও एस्थान पर्यन्त ঐ স্থান পর্যন্ত ऐ स्थान पर्यन्त একদিকে एकदिके पकब एकत्र ভিতরে भिती বাহিরে बाहिरी উচ্চৈঃস্বরে उखरे यमन, प्य थान जैमन, जे प्रकार খারাপ রূপে खारापरूपे উত্তমরূপে उत्तमरूपे উপযুক্তপে उपयुक्तरूपे যথার্থরূপে यथार्थरूपे যথেষ্টৰূপে यथेष्टरूपे सम्पूर्ण रूपे पाशिकरूपे সাবধানে सावधान সহিত साहसेर सहित भास्ते पास्ते सहजे नीरवे সহিত बुदिर सहित । बाहर ऊँचे खरसे जैसे, जैसा बुरी तरह से अच्छी तरह से उचित रूपसे यथार्थ रूपसे यथेष्ट रूपये सम्पूर्ण रूपसे माशिक रूपसे सावधानी से साहस से धीरे धीरे सहज में चुपचापसे बुद्धिमानी से কি প্রকারে স্থির ভাবে এইকপে দুধের সহিত অবহেলার সহিত অসাবধান ভাবে অনুগ্রহ পূর্বক সৌভাগ্যক্রমে দুর্ভাগ্যক্রমে প্রায় অত্যন্ত অতিরিক্ত রূপে অধিক পরিমাণে মাত্র সম্পূর্ণ পরিমাণে কিয়ৎ পরিমাণে অর্ধেক পরিমাণে অল্প পরিমাণে সমস্ত পরিমাণে আরও প্রথমত विीन ( १२८ ) कि प्रकारे कैसे, किस तरहसे स्थिर भावे स्थिरता, शान्ति एहरूप इस तरह दुखेर सहित अपहेलार सहित परवाहीसे पसावधाम भावे पसावधामोसे पमुग्रह पूळक पनुग्रह पूर्वक सौभाग्यक्रमे सौभाग्यसे दुर्भाग्यमामे दुर्भाग्यसे प्राय स्तगभग पत्यन्त पत्यन्त पतिरिका रूपे पधिक, बहुसही पधिक परिमाणे बहुत मात्र सिर्फ, केवल सम्पूर्ण परिमाणे बिल्कुल कियत् परिमाणे कुछ-कुछ पहेक परिमाणे पाधा अल्प परिमाणे थोडा समस्त परिमाणे पारमो पौर भी प्रथमत पहिले, पादिमें द्वितीयत. दूसरे ( १३२ ) सहित, साथ, से सिवाय सहित व्यतीत चारिदिक विरु चारो तरफ সহিত ব্যতীত চারিদিকে বিরুদ্ধে এপার ওপার সত্বে আশে পাশে পার্শ্বে एपार भोपार विरुष पारपार तथापि y - पास-पास सत्त्वे भारी पाशे पाखें सम्मखे अग्रे पचाते जे पर्यन्त ना पास सामने भाग पी অগ্রে পশ্চাতে যে পর্যন্ত না जबतकम EPS . ।

पांचवां अध्याय प्रथम पाठ। मामि । আমি হই আমরা হই আমি আছি আমরা আছি তুই হ’স Cडामा २७ তুই আছি তােমরা আহ में है हमलोग है मेंह हमलोग है भामराह पामि माछि भामरा धाछि तुरहस् तोमराहपो राष्ट्र पाछिस् तोमरा पांछ सुमलोग हो तू है तुमलोग हो " से इय पष्ट है তাহারা হয় সে আছে তাহার আছে ताहारा हय से माछि ताहारा भाई वह है তিনি হন तिमि इन - তােমার আছে তাহাদের আছে। ( १३६ ) तोमार पाछे ताहादर पाच तुम्हारा उनका है আমার ছিল তাের ছিল তাহার ছিল আমাদের ছিল তােমাদের ছিল তাহাদের ছিল पाँचवां पाठ। प्रामार छिल मेरा था तोर छिल तेरा था ताहार हिल पामादर हिल तोमादेर छिल ताहादेर छिल . उसका था हम लोगोंका तुम लोगोंका उनसमकाथा - আমি যাই पामि जार V तुम जानो । . छठा पाठ । मे जाताई तुमि जामो घह जाता है। भामरा जादा हमलोग मात तोमरा,जामो তুমি যাও সে যায় बांधवा यार যাও से जाय नाशाजार ( বই ) আমরা যাইতেছি তোমরা যাইতেছ তাহারা যাইতেছে ৮ম জা (ঃ । सम लोग जा रहे हो। वे लोग जा रहे हैं। মুম লা ঃ ওঁ। ग्यारहवा पाठ। আমি যাইতেছিলাম मे जा रहा था। তুমি যাইতেছিলে সে যাইতেছিল वहजारहा था। আমরা যাইতেছিলাম हम जा रहे थे। তোমরা যাইতেছিলে নম বীশ সাঃ । তাহার যাইতেছিল ঐ বীম বা ঃ । } 1 बारहषा पाठ। আণি গেলেও যেতে পারি ৯ তা না (বাংলা) আমি গেলেও যেতে পারিতাম ন জ বন্ধনা ঘা। আমি যাইতে পারি # ল না # (মন্নি ) আমি যাইতে পারিতাম । ঐ জা না যা। অামাকে যাইতে হইবে হক জানা স্থী ইমা (অঃ) আমাকে ৫ - । हम जायेंगे। সে যাইবে वह जायगा। আমরা যাইব তােমরা যাইবে तुम लोग जानोगे। তাহারা যাইবে वे लोग जावेगे। नोट :-हिन्दी में भविष्यत् कालका चिन्ह "ग" है | बङ्गला में "ब" है। जिस तरह हिन्दीमें स्निल पुरुष बचनके अनुसार “गा, गे, गी" रूप हो जाते है वैसे ही में भी "व, वे, वि" रूप हो जाते हैं। । नवां पाठ। मैं गया है। । আমি গিয়াছি তুমি গিয়াছ সে গিয়াছে অামরা গিয়াছি তোমরা গিয়াছ তাহারা গিয়াছে तुम गये हो। वह गया है। धम गये हैं। राम लोग गये हो। वे लोग गये हैं। আমি যাইতেছি তুমি যাইতে दशवां पाठ। में ना रहा है। तुम ना रहे हो। R আমি যাইতেছি তোমরা যাইতেছ তাহারা যাইতেছে ) িগেলেও যেতে পারি। ( ২২ ) # মা ঃ । तुम लोग जा रहे हो। वे लोग जा रहे है। ग्यारहवा पाठ। मे जा रहा था। সুম লা ঃ । वजारहा था। গুম বা ৰঃ ঘ। तुम लोग जा रहे थे। ৰীম ল ঃ ষ্ট। वारहवा पाठ। # বা স্বজনা ৪ (ম্মাষ আমি গেলেও যেতে পাবিত্যম র জ মুফ হা। আমি যাইতে পারি # জা না (মল্পি) আমি যাইতে পারিতাম ন জ জমা ধা। অামাকে যাইতে হইবে ধর্ম অব দ্বী চীনা (অহয়) স্বামীকে যাইতে হয় मुभी जाना पड़ता है। আমাকে যাইতে হইয়াছিল বী সালা বা । আমি যাইতেছিলাম তুমি যাইতেছিলে সে যাইতেছিল আমরা যাইতেছিলাম তোরা যাইতেছিলে তাহারা যাইতেছিল ( ২৪০ ) আমাকে যাইতে হইবে मुझे जाना होगा। আপনি দীর্ঘদীবী হউন पाप दीर्घनीवी होवे। তােমার যাওয়া উচিত सुमको माना उचित है। তােমার যাওয়া উচিত ছিল- যই জানা ধিন ঘা। না দাও। } সেখানে যাও ইহা করিও না পড়িতে আরম্ভ কর সেখানে যাইও না আমাকে একটা কলম দাও তাহাকে মারিও না আমাদিগকে যাইতে দাও তাহাকে ছাড়িরা দাও ৰা সাক্ষী। यह मत करो। पढ़ना शुरू करो। वहां मत जाओ। मुझे एका कालम दो। उसको मत मारो। ৭ জন বী। ভৰ দুভ । } चौदहवां पाठ। চুরি করিও না ৰীৰী মন জী। তাহাকে ছাডিয়া দাও उसे छोड दो। সে লিখুক ससे लिखने दो।

( १४१ )
এস আমরা লিখি
অবিলম্বে এই কাজটা কর
এই কাৰ্য্যটা কর
নাপিতার কথা শুনিও
সদা সত্য কথা বলিও
পরিষ্কার পরিচ্ছম থাকিও
पेश्वाल पवार मा
আমাকে দেখিতে দাও
आमो हम लिखे।
इस कामको जल्दी करो।
यह काम करो।
मा बापकी बात सुनो।
सदा सच बात बोलो।
साफ सुधरे रहो।
एश्वरको धन्यवाद दो।
मुझे देखने दो।
+
-
-

--
छठा अध्याय।
प्रथम पाठ
এই দেখ
সেখানে যাও
ইহা করিও না
সেখানে যাইও না
পা চালিয়ে ঢল
শীঘ্র বাড়ী যাও
আসল কথা বল
পডিতে ২ গল্প করিও না
শাস্তি গ্রহণ কর
জামা পর
শিক্ষককে বিশ্বাস কর
আয় বুঝিয়া ব্যয় কর
घर: यामीटक मौका मौमुझे कमसे कम दश रुपये दो।
কথা ফিরাইয়া লইও না
इधर देखो (यह देखो)
यहाँ जाओ।
यह मत करो।
वह मत नायो।
जल्दी जल्दी चले चलो।
जल्दी घर जापो।
पसल बात कही।
पढ़ने के समय बात मत करो।
दण्ड ग्रहण करो।
कुरता पहनो।
शिक्षक पर भरोसा करो।
पामदनी देखकार पर्च करो।
बात मत बदन्नो।

এই বাক্যটা মুখস্থ কর
का भला करो।
অঙ্গিকারের পূর্বে দুইবার ভাবা উচিত।
पोठ पीके किसी को निन्दा मत करना।
( १४३ )
সময়ে পরিশ্রম কর
समय पर काम करो।
উভুক্ত রেখে দাও कुहाडी रख दो।
याउन उभद्र निउन काना दूसरों पर निर्भर मत रहो।
मात्र जून मागधिन रुन पपनी भूल सुधारो।
इस याक्सको कण्ठस्थ करो।
होशक पदमा बनिना किसीसे भीयह बात मत कहना।
पनि जान BS, नाक जान हन अगर भला चाहते हो, दूसरों
दूसरा पाठ
কাহারও সহিত বাজি ঝাখিও না
किसी यो साथ वादी मत लगामा ।
সত্য বলিতে ভীত হইও না
सत्य बोलने में मत डरना।
पशन गरि विवार मिया (कन उससे झगडा मिटा दो।
पादा करनेसे पहने दो बार विचारमा उचित है।
অসাক্ষাতে বাহারও নিন্দা করিও না।
তোমার বলের বড়াই করিও না।
अपने यलकी शेखी मरा मारना।

আর আমায় সন্দেহে রেখাে না। मुझे और सन्देह में न रक्खो। চোরকে সিডির উপর থেকে নীচে টেনে আনি। चोरको सीडीके ऊपर से नीचे खींच लाभो । তুমি কি আমার উপর রাগ করিয়াছ ? क्या तुम मुझपर गुस्सा हो ? অনুগ্ৰহ করিয়া আমাকে একখানি পুস্তক পভিতে দিন। अनुग्रह करके मुझे एक पुस्तक पढ्नेको हो । 7 - . तीसरा पाठ। এই বালককে ক্ষমা করো एस बालकको क्षमा करो। এমন কথা বলিও না ऐसी बात मत कहना। আলস্য পরিত্যাগ কর सुस्ती छोडो। । - दूर हो। ইহার নিদ্রা ও করিও না বৃদ্ধকে সমাদর কর শক্রকেও ভালবাসিও দরজাটা বন্দ কর সৎকার্যে পরিশ্রান্ত হইও না -- इसकी निद्रा भङ्ग मत करना बूट का पादर करो। टुश्मनका भी भला चाहो। दरवाजा बन्द करो। अच्छे काममें मत थकना।

( १४५ ) चौधा पाठ। সে কি পীড়িত ? তুমি কি বাড়ী যাইবে ? মোহন কি গিয়াছে ? আমি কি পড়া করি নাই ? তিনি কি আসিতেছেন ? मि दिपिद्रिका क्या वह बीमार है? क्या तुम घर जाभोगे? क्या मोहन गया है? क्या मैंने सबक नहीं पढा? क्या वह भारहे हैं। क्या तुम पापस भाभोगे? १ पांचवां पाठ। তুমি কি ইহা জান ? সে কি তথা যায় ? হরি কি হাসিয়াছিল তুমি কি তথায গিযাছিলে ? . १ क्या तुम इसे जानते हो? क्या वह वहाँ जाता है? क्या हरी हसा था? क्या तुम वहाँ गये थे? তুমি কি তাহার কাছে কোন সাহায্য পাইয়াছিলে? क्या तुमने उससे कुछ सहायता पाई थी ? १ " छठा पाह। প্রশ-তুমি কি সাঁতার দিতে পার। मन-क्या तुम तेर सतो हो ? ४ 1 ( ৫৪৪ ) আর আমায় সন্দেহে রেখাে না। मुझे पौर सन्देह में न रक्खी। চোরকে সিডির উপর থেকে নীচে টেনে আন। चोरको सौठोके अपर से नीचे खींच लामो। তুমি কি আমার উপর রাগ করিয়াছ ? क्या तुम मुझपर गुस्सा हो ? অনুগ্ৰহ করিয়া আমাকে একখানি পুস্তক পডিতে দিন। নুষ জ ম য দ বকুনী ধা। - নীৰ যায়। এই বালককে ক্ষমা করো দুৰ ৰাষী প্রমা ক্ষী। এমন কথা বলিও না ইভী আন মন । আলস্য পরিত্যাগ বর सुस्ती छोडी। , দূর হও । দু ধী। । ইহার নিদ্রা ভঙ্গ করিও মা इसको मिद्रा भङ्ग मस कर বৃদ্ধকে সমাদর কর শত্রুকেও ভালবাসিও দরজাটা বন কর সৎকার্যে পরিশ্রান্ত হইও না অঙ্কু জান্ন সম অন্ধ । धूढ का भादर करो। মনৰন্ধা মীম ধী ভাঙ্গা এ । - ** ( १४५ ) -- चौधा पाठ। সে কি পীড়িত ? তুমি কি বাড়ী যাইবে ? মােহন কি গিয়াছে ? আমি কি পড়া করি নাই ? তিনি কি আসিতেছেন। তুমি কি ফিরিবে ? क्या वह बीमार है? क्या तुम घर जानोगे? । क्या मोहन गया है? क्या मैंने सबक नहीं पढा? क्या वह भारहे हैं। क्या तुम वापस भाभोगे? -4 । पाचवा पाठ क्या तुम इसे जानते हो? क्या वह वहा जाता है? क्या हरी हसा था? क्या तुम यहाँ गये थे? তুমি কি তাহার কাছে কোন সাহায্য পাইয়াছিলে? क्या तुमने उससे कुछ महायता पाई थी ? তুমি কি ইহা জান ? সে কি তথায় যায় ? হরি কি হাসিযাছিল ? তুমি কি তথায় গিয়াছিলে? +- 1 छठा पाठ . প্রশ্ন-ভুমি কি সাঁতার দিতে পার। मन-क्या तुम तेर सतो हो? -

-
{ ২৪s }
T
।
না দাও।
তুমি কে ?
तुम कौन हो?
এ ছেলেটা কে ?
यह लडका कौन है?
এ কি ?
यह क्या है?
তাহাব কি হইয়াছে ?
, , ৪ কা মা ই ?
তুমি কি চাও ?
* i, "ম নয়। কান ??
আপনি কাহাকে খোঁজেন ? - জিহ্মী ধ্রুন ।
তুমি কাহাব অনুসন্ধান কর ? নুন মির্জা মলম কাঠ
তুমি কখন ফিরিয়া আসিবে? মন ৰূল লীz স্মামী?
তুমি এখন কেমন আছ?
বম অল্প জৰ ধী???
তুমি কেন আমাকে পত্রলেখন: *1}{??? " "2.
तुम मुझे पत्र क्यों नहीं लिखते।
কৰাঁ শান্ত।
তুমি কাহাকে ডাকিয়া পাঠাইয়াছিলে???
ননন কি ব্রলা বাঘা ?”
তুমি কোথায় যাও? ** নুষ রূত্ব ভার গী?
তুমি কখন আসিবে ?
तुम कब आओगे?
হরি কখন ফিরিয়া আসিবে? 'ভূৰি ৰূল পীঠনা?'

এ আম কেমন 2 C তোমার কি কাণ্ডাকাণ্ড জ্ঞান নাই ? (१४) मीनाव विवार काव शेवसुशीलाका विवाह कब होगा, मि काल रोका मिटवा! तुम कब पया दोगे ? if IFE মি কোথায় যাইতে চাও? तुम कहा जाना चाहते हो? यह मामाकसा है ? TET টন কখন ছাডিবে ? गाडी कव छूटेगी। niree ग्यारहवा पाठ-fPLE IT তামার কাল কি হইয়াছিল ? कल तुमको क्या हुआ था? তামার নাম কি ? तुम्हारा नाम क्या है? वह कौन है? वह क्या करेगा? मैं क्या अब जाऊंगा। रवि कि कनिकालाग्न गायक्या हरि कलकत्ते जायगा ? আর কে সেখানে যাইবে । वा और कौन नायगा frfir TTER वारहवां पाठ। তুমি কি আমাকে মুগ্ধ মনে কর? नया तुम मुझे मूर्ख समझते हो, সে কি করিবে ? আমি কি এখন যাইব ? १ -- क्या तुम्हें बुरे भलेका ज्ञान मही है?"

(१५२"
তুমি কি নির্দয ? 971 क्या तुम निर्दयी होती.
बामोरच कि कनिद' शेव । सझे मना करनी होगा!
पूमिकाथा र बाम तुम कहाँमा पाने हो ?
भूमि कन कॉमिक ? तुम क्यारो रहे हो '
তাহাকে রাগাও কেন?
5 उसे गुस्सा क्यों करते हो?
कक्षा कमिटिक क लिगदिE TIME
यह बात तुमसे किसने कही?-
তুমি কতক্ষ। এখানে থাকিবে ?
तुम यहां कितनी देर तक रहोगे?'
भि काल वाल याम नीरकन FtEy
सुम कल स्कूल में क्यों नहीं पाये gf
९मी-
सोलहवां माठा
मिरिक बयान जान मा Terf
क्या मुझे यह किताब ला दोगे 11 Fint
पूभि कि नगीना नशिटल याच TF
क्या तुम चिडिया घर देखने जाभोगे?
তাহারা কি আমার উপদেশ মত কাজ করিবে।
क्या ये मेरी सलाहके माफिक काम करेंगे।
नलिक प्रशज TH दि मान !
मृत्युको वात-क्या जाने ।
.

।
তিনি ধূমপান করেন না।
হরি ব্রাহ্মণ নহে।
हिनि पर।
थामि धनवान लोक नरि।
खजराना
তুমি দোষী নও।
वे हुधा
नहीं पीते
धरि ब्राह्मण नहीं है।
वे बीमार है।
में धनवान नहीं है।
यह पासान नहीं है।
सुम दोपी नहीं हो।
है
टूसरा पाठ।
তুমি এ পদের উপযুক্ত নয়।
तम इस पदके योग्य नहीं हो।
আমি তোমার সহিত যাইব না।
में तुम्हारे साथ न जाऊँगा।
আমি তােমাকে গালি দিই নাই।
मैंने तुम्हें गाली नहीं दी।
तीसरा पाठ।
यादा बार गान सविन ना। ये भाज नहीं गावेगे।
তুমি ইহা কর নাই
तुमने यह नहीं किया।
नगडि योग्र ना।
वह पढ़नेको नहीं जाता।
घाभि ड स करिना।
में रातयो काममहाँबरमा!

सातवां
अध्याय।
प्रथम पाठा
আমার অবকাশ নাই।
मुझे अवकाश नहीं है।
তাহার কলম নাই।
उसको पास कलम नही है।
म भटियाय नारी। वह पढनेको नही जाता।
তাহার যােডা নাই।
उसके वोहा नही है।
याम दून नारे।
इस गांवमें स्कूल नहीं है।
ঘরে কেহ নাই।
घरमें कोई नहीं है।
আকাশে মেঘ নাই ।
माकाशम बादल नहीं है।
তাহার বন্ধু নাই।
उसके मित्र नहीं है।
তাহার নড়িবার শক্তি নাই।
उसको हिलनेकी शक्ति नहीं है
एशिन नामान खान नाई। इसमें सामान्य ज्ञानभी नहीं ।
चामान पन दी मारे।
দোহানে চাই নাই।
তাহার পুত্র নাই ।
उसके बडका नहीं।
प्रय मेरी नौकरी नहीं है।
टूफान में घायल नही है।

रिति भगनान कानन ना।
হরি ব্রাহ্মণ নহে।
शिनिप्परह।
আমি ধনবান লােক নহি।
पनश्क नन।
তুমি দোষী নও।
वे हुछा नहीं पीते।
हरि ब्राह्मण नहीं है।
वे बीमार हैं।
मैं धनवान नहीं है।
यह भासान नहीं है।
सुम दोपी नहीं हो।
।
दूसरा पाठ।
তুমি এ পদের উপযুক্ত নয়।
तुम इस पदके योग्य नहीं हो।
আমি তোমার সহিত যাইব না।
में तुम्हारे साथ न जाऊँगा।
আমি তােমাকে গালি দিই নাই।
मैंने तुम्हें गाली नहीं दी।
তুমি ইহা কর নাই।
সে পড়িতে যায় না।
तीसरा पाठ।
आशया भान गान कवि ना। ये पाज नहीं गावेगे।
सुमने यह नहीं किया है।
यह पढ़ने को नहीं जाता।
चामि अखि काम दिना
में रातको काम नहीं करता।

( ) একটাও কথা কহিও না। एक शब्द भी मत कहो। অতি ভােজন করিও না। बहुत मत खामो। এখানে জায়গা নাই। यहां जगह नहीं है। আমি তথা যাইব। # নম্বী জানা। আমার চক্ষু নষ্ট হইয়াছে मेरी भौखें नष्ट होगई है। আমি বাড়ী যাইব। ৪ ঘৰ ভ্যাজ্য। আমি একটি ফুল দেখিয়াছি। মন বন্ধ দুৱ ইভা । আমার তৃষ্ণা পাইয়াছে। मैं प्यासा है। আমাৰ ক্ষুধা পাইযাছে। # মুৰা । । শ্ৰীয়া ৰান্ত। वह यकायक पाये। হজ বন্ধ কই জান্ধী। স্বদ ৪ জী কন ব ং। আমার ঘুম পাচ্ছে। मुझे नीद पाती है। তিনি হঠাৎ আসিয়াছিলেন। এক এক ক্ষন করিয়া যাও। আমার পয়সায় কাজ নাই। যেমন কর্ম তেমনি ফল। জমা ম নষ দল। এখন সওয়া তিটা হইয়াছে। বুদ্ধ ধময় মুখ নীন ৰজ । তিনি এই মাত্র আসিয়াছেন। ন পন্নী খাই । তিনি ভুল করিয়াছেন। ভান মুল জী । নং সনা। . আমি ভুলিব না।

( ২৩ }
তিনি পলাইয়া গিয়াছেন।
বাতিটা নিবিয়া গিয়াছে।
তিনি বাতিটা জ্বলিয়াছেন।
वे भाग गये हैं।
বী বা মধু ।
ভীন মনী অং ।
বাবা ।
আমার এখনও লেখা হয় নাই।
मेरा लिखना अभी तक समाप्त नहीं हुआ है।
এই পল্লীতে ধনী লােক নাই।
इस गांवमें धनो लोग नहीं है।
তোমার কিছুমাত্র ক্ষমতা নাই।
বকারী স্কুচ্ছ শী খলি না ।
আমি কখনও গাছে উঠি নাই।
में कभी पेडपर नही चठा ।
আমাদের একটীও বাটা নাই।
हमारे एक भी घर नहीं है।
আমি গত কল্য বাটী যাই নাই।
ম রূৰ ঘৰ লগ্নী নয়া।
সেখানে কাহাকেও দেখি নাই।
वहां किसीको भी नहीं देखा।
আমার হাথে একটীও পয়সা নাই।
इमार हाथों
ধ্য সী ।

बहुत मत खाभो।
একটাও কথা কহিও না।
एक शब्द भी मत कहो।
অতি ভােজন করিও না।
এখানে জায়গা নাই । यहां जगह नहीं है।
আমি তথা যাইব। # বহু কাজ না।
আমার চক্ষু নষ্ট হইয়াছে। मेरी भांखें नष्ट होगई हैं।
অামি বাড়ী যাইব।
ঘৰ ভাজ ।
আমি একটি ফুল দেখিয়াছি। মন বন্ধ দূৰ কৰা ।
আমার তৃষ্ণা পাইয়াছে। मैं प्यासा है।
আমার ক্ষুধা পাইয়াছে। मैं भूखा हूँ।
.
শ্ৰীয়া যায়।
যঙ্ক বন্ধ জক জম্মী।
আমার ঘুম পাচ্ছে। मुझे नीद पाती है।
তিনি হঠাৎ আসিয়াছিলেন।
वह यकायक पाये।
এক এক জন করিয়া যাও।
আমার পয়সায় কাজ নাই।
ভদ এই কী চান লন্থী ।
যেমন কর্ম তেমনি ফল। জবা ফর্ম বা দল।
এখন সওযা তিষ্টা হইয়াছে। দুৰ স্বময় অয় নীল বক্স ।
তিনি এই মাত্র আসিয়াছেন। ন ঋমী ঋই ।
তিনি ভুল করিয়াছেন।
उन्होंने भूल की है।
আমি ভুলিব না।
मैं नहीं भूलूँगा।
T

তিনি পলাইয়া গিয়াছেন।
বাতিটা নিবিয়া গিয়াছে।
उिनि पोजिशानिनोरन ।
घे भाग गये हैं।
बत्ती बुझ गई है।
उन्होंने बत्ती जलाई है।
पांचवां पाठ।
আমার এখনও লেখা হয় নাই।
मेरा लिखना पभी तक समाप्त नहीं हुमा है।
এই পল্লীতে ধনী লোক নাই।
इस गांवमें धनी लोग नहीं हैं।
তােমার কিছুমাত্র ক্ষমতা নাই।
सम्हारो कुछ भी शक्ति नहीं है।
আমি কখনও গাছে উঠি নাই।
में कभी पेडपर नही चटा।
আমাদের একটাও বাটা নাই।
धमारे एक भी घर नहीं है।
আমি গত কল্য বাটী যাই নাই।
मैं कल घर नहीं गया।
সেখানে কাহাকেও দেখি নাই।
या किसीको भी नहीं देखा।
আমার হাথে একটীও পয়সা নাই।
धमारे हाथ, एक भी पैसा नहीं है।
१

( १५८ )
.
छठा पाठ।
তাহার একটুও অসুখ হয় নাই।
यह विलकुल बीमार नहीं हुआ।
ইহাতে সন্দেহের লেশমাত্র নাই।
प्रस बातमें घरभी शक नहीं है।
চাবিট। বাক্সিতে দশ মিনিট বাকী।
चार बर्नमें दश मिनिट बायो है।
जिनि कथन बना दाबनना।
वे कभी बालस्य नहीं करते।
এ পৃথিবীতে কিছুই অসম্ভব নহে।
इस दुनिया में कुछ भी असम्भव नहीं है।
এ রোগের আর চিকিৎসা নাই।
इस रोगका और इलाज नही है।
তিনি ভাল লিখিতে পারেন না।
वे अच्छी तरह नहीं लिख सकते।
সে ইহা করিতে প্রস্তুত নহে।
वह इसे करनेको तय्यार नहीं है।
सातवां पाठ।
'छि। थामि लामान कि माय अचान ।
भो तुम्हारी बुदिपर भागी।
romans
ra

( ২৪০ )
में यह एक घण्टे से खड़ाई।
ঠি রাত্রে আমি অনেকক্ষণ পর্যন্ত গিয়াছিলাম।
गत रात्रिको में बहुत देर तक जागता रहा।
আমার ঘোডাটা একেবারে খোড়া হয়ে গিয়েছে।
मेरा घोड़ा एकदम सँगडा हो गया है।
এ তোমার চালাকি মাত্র।
यह खाली तुम्हारी चालबाजी है।
গহর সঙ্গে তাহার বাপের সম্ভাব নাই।
उसके साथ उसके बाप का मेल नहीं है।
তাহার সঙ্গে আমার বন্ধু আছে।
৪ আগু জী নিশা ।
সােমবারের পূর্বে ইহা করিতে হইবে।
ভীমা ঐ য য গলা ধীমা।
আমার এখন পড়িবার ইচ্ছা নাই।।
भव मेरा पढ़नेका इरादा नहीं है।
তিনি যােব আনা ভদ্রলো।
ব স্বীল গান মন মৃত্ব ।
আমি এক ঘণ্টা ধরে এখানে দাঁড়াইয়া আছি।
।
}
पाठवां पाठ।
আমি বরাবর সেইখানে যাইতেছি।
ম বা ভীষ গা ঘা ।

( ২৪০ )
আমি পুস্তক খানি হারাইয়াছি।
मैंने पुस्तक खो दी है।
তিনি সারাদিন বাহিরে ছিলেন।
धे तमाम दिम बाहर थे।
ফোটা ২ করিযা বোতলটি খালি হইয়া গিয়াছিল।
बूंद-बूंद करके बोतल खाली हो गयी थी।
সে দিন দিন খারাপ হয়ে যাচ্ছে।
वह दिन बदिन खराब होता जाता है।
সে গান গাহিতে গাহিতে আসছে।
এই খানা-নানা আনা ।
তিনি মাসে ২ চাকরদিগের মাহিনা চুকাইয়া দেন।
वे महीने-महीने नौकरोंको तनख्वाह चुका देते है।
বেশী বাক্যে কাজ কম হয়।
बहुत बातोंसे काम कम होता है।
1
-
~
লনা মা !!
আমি যথাসাধ্য চেষ্টা করিব।
में भरसक कोशिश करूंगा।
তিনি আমার প্রতি নেক নজর দিয়াছিলেন।
उन्होंने मुझ पर कृपा की थी।
ভিঃ কৃচিহি লােক।

সে আমার কথা শুনে না।
यह मेरो बात नहीं सुनता।
রৌদ্রে বেডাইও না।
धूपमें मत घूममा।
সে এতক্ষণ চলিয়াগিয়াছে।
वह भी चला गया है।
তিনি একজন ডাকাত।
वह एक डाकू है।
ইহীর দাম এক পয়সাও নহে।
ঘা মূল্প য যা মী লী ।
একথা প্রকাশ পাইয়াছে।
यह बात प्रकाशित हो गई।
ইহা কোন কাজের নয়।
या किसी कामका नही है।
ৰা ঘাট।
সল কথা খুলে বল।
सारी वात खोल कर कही।
আমি প্রাণপনে ইহা করিব।
মধুৰ সান্ধী প্রত্নী বান্ধৰ বৰ্ত্তমা।
সে পাগল হইয়াছে।

--
वह पागल हो गया है।
তিনি এই অপমান সহ করিয়াছেন।
उन्होंने यह अपमान सह लिया है।
আমি ই ধারে কিমিয়া আনিয়াছি।
मे से उधार खरीद कर लाया है।
আমি এ অপমান সহ্য করিতে পারি না।
ম অহ অবসান নম্বী অং স্বমী।
তিনি অবস্থার অতিরিক্ত খরচ করেন।
ও গীয়ান ৰ ৰাছৰ স্বৰ ৰূপ ।
এই আফিসে কোনও কর্ম খালি নাই
५स दफ्तरमें कोई भी काम खाली नहीं है।
যে অসময়ের বন্ধু, সেই যথার্থ বন্ধু।
যিনি ৪ লী এম আৰ যন্বী বা বিগ ।
অর্থ অনর্থের মূল।
ঘন নয় কী সম্ভ ।
শত শশাচনা নাস্তি।
वोतो वासका सोच करना व्यर्थ है।
আমি তাঁহাকে দুই শত টাকা ধার দিয়াছি।
मैंने उन्हें २०० रुपये उधार दिये हैं।
.
}
E

( ২ )
নয়াহু। মাঠ।
আমি তাহাকে ইংরা মনে করিয়া ছিলাম।
মন ভৰ লৈ প্ৰমা ঘা।
কুসংবাদ শীঘ্রই প্রচারিত হয়।
बुरी खबर जल्दी फैल जाती है।
যত গর্জে তত বর্ষে না।
লিলা ললনা ও নলা মা নম্বী।
প্রত্যেক জাহাজের একজন অধ্যক্ষ আছে।
हरेक जहाज में एक पध्यक्ष होता है।
তিনি ও বমি হরিহর আত্মা।
के पौर में पके दोस्त है।
তিনি আমার একজন বিশেষ বন্ধু।
वे हमारे दिली दोस्त हैं।
তাহারা আমার পরামর্শ হাসিয়া উড়াইয়া দিয়াছিল।
অৱীৰ ৰী ৰূলা গুনী র ভ দ্বী গ্রী।
তাঁহারা তাহাদের বাড়ী বিক্রয় করিয়াছে।
उन्होंने अपना मकाम बेच दिया है।
আমি স্বয়, তথা গমন করিব।
में वहाँ खुद जाऊंगा।
তিনি একজন মহাকবি।
थे एक महाकविई।
}
*
--

।
-
তিনটার সময় গাডী ছাডিবে।'
तीन बजे गाडी छूटेगी।
রাধাবাজারে তঁার বাসা।
उसका बासा राधाबाजार में है।
সে যথেষ্ট ধন জমাইয়াছে।
उसने यथेष्ठ धन जमा किया है।
चौदहवा पाठ।
তিনি একমাত্র পুত্র রাখিযা মরিয়াছেন।
वे एक मात्र पुत्र छोड कर मर गये हैं।
তিনি উপাধি পাইবার জন্য লালায়িত।
वह उपाधि पाने को लालायित हैं।
তিনি আহার করিতেছেন।
वह भोजन कर रहे हैं।
তিনি আমার বিরুদ্ধে বলিযাছে।
वह मेरे विरुद्ध बोले हैं।
সে ঠিক আমার মনের মত লোক।
व ठीक मेरे मनका पादमी है
তিনি সুদে টাকা খাটাইতেছেন।
उन्होंने व्याज पर रुपया लगा दिया है।
টাকায় টাকা বাড়ে।
रुपवा से रुपया बदता है।
-

( १६७ )
সে তাহার বাপের নয়ন তারা ছিল।
वह अपने बाप की खोका तारा था।
এই বই খীন শীঘ্র ছাপাইব।
मैं इस पुस्तक को जल्दी ही आपाऊँगा।
बाम गामान सम्पमिन।
पाज मेरा जन्मदिन है।
তিনি আমার পরিবর্তে কাজ করিয়াছিলেন।
उन्होंने मेरी जगत काम किया था ।
पन्द्रहवा पाठ।
তহরি যাবজ্জীবন দ্বীপান্তর হইয়াছে।
उसको जम भरको देश निकाला हुपा है।
ভয় আছে পাছে সে পাগল হয়ে যায়।
भय है कि वह पागल न होजावे ।
তাহাকে পুলিসে দেওয়া হইয়াছে।
वह पुलिस के सिपुर्द कर दिया गया है।
আমি যতদূর জানি সে চোর নহে।
लहतिक मैं जानता हूं वह चोर नहीं है।'
সে তাহার বাপের খুব প্রিয় ছিল।
बार पपने बाप का खूब प्यारा था।
তিনি দুই এক দিনের মধ্যেই আসিবেন।
वे दो एक दिनमें ही भाषेगे।
-

{E
।
তাহাকে ফাঁসী দেওযা হইয়াছে।
उसे फांसी दोगयी है
আমার মরিবার অবকাশ নাই।
मुझ मरने की भी फुर्सत नहीं है।
এই বাড়ী ভাড়া দেওয়া যাইবে।
यह मकान भाड़े दिया जायगा।
এই টাকাটী ভাঙ্গাইয়া আনত।
ঘুষ বা ফী মাথায়ী।
.
লীলা রায়।
তিনি আমাকে গােপাল মনে করিয়াছিলেন
उन्होंने मुझे गोपाल समझा था ।
আমি শীঘ্রই তাহার টাকা শােধ কবিয়া দিব
मैं उनका रुपया जल्दो हो धुवा दूंगा।
আমি হিসাব পত্র দেখিয়াছি।
জন ছিত্তা জিয়া ত্ত বিধা।
আমার আজকাল টানাটানির অবস্থা।
पाजकल मेरी पक्षस तंग है।
প্রতিদিন ঈশ্বকােপাসনা করা উচিত।
ভন্ন hur

( ২ )
তিনি জামিনে খালাস পাইয়াছেন।
उन्होंने जमानत पर रिहाई पायी है।
তিনি তার সমুদয় সম্পত্তি বাঁধা দিয়াছেন।
उन्होंने अपनी सारी सम्पत्ति बन्धक रखदी है।
ভবিষ্যতের জন্য কিছু সঞ্চয় করা ভাল।
भविधतके लिये कुछ सञ्चय करना अच्छा है।
অজিকাল অামাকে ভারি টানাটানি করিয়া চালাইতে হয়।
আসন্ধল মৃদ সী নাৰ ফজ জাম স্বলন না ।
আমি কাল তােমার সঙ্গে দেখা করিব।
मैं कल तुम मिलूंगा।
অজি আমার জ্বর বােধ হইতেছে।
पाज मुझे वर मालूम होता है।
সে দেউলে হইয়াছে।
वह दिवालिया होगया है।
ইক টেক্স উঠাইয়া দেওয়া উচিত।
বন্ধ ই তানা ধিন ।
আমি তাহাকে ঘুস দিব না।
ভৰ ঘুষ সমা।
সৌন্দৰ্য্য হৃদয়কে আকর্ষণ করে।
सुन्दरता दिलको खींच लेती है।
এ জীবনের সুখ ক্ষণস্থায়ী।
इस जीयन का सुख क्षपस्थायी है।
-

( १९०)
গুহার বয়স কেবল মাত্র দশ বৎসর।
उसकी उम्र सिर्फ दश वर्ष की है।
আমি তাহার সহিত বিবাদ মিটাইয়া ফেলিব।
में उसमे झगडा मिटा लूंगा।
.
सत्तरहवा पाठ।
তিনি অনেক রাত্রি পর্যন্ত জাগেন।
वे बहुत राततक जागते हैं।
আমি যে ক্ষতি করিযাছি, তাহা পূরণ করিব।
मैंने जो हामि की है, उसे पूरी कारगा।
সে তাহার বাপের বিষয় পাইয়াছে।
उसने अपने बाप को मिलकियत पाई है।
আমি তােমাকে বিশেষরূপে সাজা দিব।
में तुमको अच्छीतरह दण्ड दूंगा।
আমি একটা ব্যবসা করিব।
में एक व्यवसाय करूंगा।
সে অামার পত্রের জবাব দিয়াছে।
उसने मेरे पत्र का जवाब दिया है।
সে আমার চেয়ে বেণ চালাক।
यह मुझने भधिक चालाक है।
,
+

गाय हमारे लिये अत्यन्त उपकारी है।
( ৫৩ )
তিনি এখন বেকার আছে।
वह अब वेरोजगार हैं।
মানুষ মাত্রেরই ভ্রম হয়।
मनुष्य मात्रको भ्रम होता है।
पठारहवा पाठ।
আমি বেশ ভাল আছি।
मैं बिल्कुल तन्दुरुस्त हं।
সে আমাকে এ বিষয়ে বিয়াছে।
उसने मुझे इस काम में धोखा दिया है।
আমি খুব সকালে উঠিয়াছিলাম।
ঐ ৰুষ স্বৰৰ ৰা ঘা।
আমি তাঁহার সঙ্গে ছিসাম।
তোমার স্বাস্থের দিকে দৃষ্টি রাখা উচিত।
तमको स्वास्थ्य की तरफ नज़र रखनो चाहिये।
আমি তাহাকে বাড়ীতে দেখিতে পাইলাম না।
मुझे वह घर में नही मिले ।
গক আমাদের অত্যন্ত উপকারী।
मैं उनके साथ था।
সে একজন জ্ঞানী লোক হবে।
वह एक बुद्धिमान पादमी होगा।
=

( १७२ )
उन्नीसवा मोठ।
।
-
সে একটা প্রদীপ হাতে লইয়া আসিযাছিল
वह एक दीपक हाथमें लेकर पायर्या या
অামার কাজ যা তা আমি জানি।
में अपना काम जानता है।
ইহা কিনিতে তাহার চারি টাকা লাগিয়াছে।
इसको खरीदने, उसके चार रुपये लगे हैं।
ই প্রস্থে এক ইঞ্চ।
यह चौडाई में एक उच्च है।
আমি যাহা চাই, তাই আমাকে দাও।
में जो चाहता है वही मुझे दो।
তােমাকেই বলতে হবে।
सुम्हें ही बोलना होगा।
তিনি এখানে এক দিন অন্তর আইসেন।
वह यहां एक दिनके अंन्तर से पाते।
शव पद जद कीना ।
वह एक पांख से काना है।
তিনি ভাল দিন দেখিয়াছেন।
उन्होंने पच्छे दिन देखे हैं।
তুমি সেদিন আমাকে বােকা বানাইয়াছিলে।
तमने इस दिन माना

( ৩ )
বাবা মা।
কুক্ষণে তাহাকে আমি বাড়ীতে স্থান দিযাছিলাম।
पुरे समय में मैंने उसे घर में जगह दी थी।
তিনি যাহা খান তাহাই বমি করিয়া ফেলেন।
यह जो खाते है वही वमन कर देते हैं।
অহা সকলে একই প্রকৃতির লোক।
उन सबका एक खभाव है।
ডাকাতেরা কুঁড়ে ঘরে আগুণ লাগিয়ে দিয়েছিল ।
डाकुपोंने झोपडे में भाग लगादी थी
ঘটনাক্রমে আমি সেখানে উপস্থিত ছিলাম।
देवयोग से मैं यहां मौजूद था।
এ রকম অবস্থায় আমি বিল খানি গ্রহ করিতে পারি না।
দু প্লাবন র ন জিলী ন নম্বী হৃৰ স্বৰূনা।
তিনি তাহার সমস্ত বিপদে অটল ছিলেন।
वह अपनी सारी विपद में पटल थे।
আমি উভয় সঙ্কটে পড়িয়াছি।
में दो साफतों में फंसा ई। मुझे दोनों पोरसे विपद है।
তুমি তাহার সামনে পড় নাই, তােমার পক্ষে ভালই হইয়াছে।
सम उसके सामने नहीं पड़े यह तुम्हारे लिये पशाही मा

( (৩৫)
না ।
সে হঠাৎ কেঁদে উঠে ছিল।
पर यकायक रो पड़ा था।
তাহারা লুকোচুরি খেলা করিতেছে।
वह पांख मिचौनी खेलते है।
যতক্ষণ শস, ততক্ষণ আশ।
ভয় নহ্ম , নৰ নগ্ধ খামা।
আমি এক দমে দশ মাইল বাইতে পারি।
में एक दममें दस मील जासकता है।
আমি ছুটিতে আছি।
मैं छुट्टी पर है।
ঠার চেষ্টার কোনও ফল হয় নাই।
उनको पेष्टाका कुछ भी फल नहुमा ।
আমি আজ পাঁচটার সময় উঠিয়াছিলাম।
मै पाज पांच बजे उठा था।
তিনি সমুদ্র ভ্রমণ ভালবাসেন।
ও বন্ধু কান ঋজু স্বনা ।
এ বিষযে তঁাহার মত শিরোধার্য।
इस विषय में उनका मत शिरोधार्य है।
আমি তার উদ্দেশ্য বুঝিতে পারি নাই।
में उसका उद्देश्य समझ नहीं सका।

चौबीसवा पाठ।
এত বেগে চলিলেন যে, তাহাকে ধরিতে পাবিলাম না ।
वह इतनी तेजी से चन्ने, कि मैं उहें न पकर सका।
ইহাতে অপরের উপকার হতে পারে।
इससे दूसरों का उपकार होसकता है।
তৃষ্ণাতে আমার প্রাণ যায় যায় হয়ে উঠে ছিল।
प्यासके मारे मेरा दम निकलता था।
চাকরের উপর তোমার এত কড়া হওয়া উচিত নয়।
नौकर पर तुम्हारा इतना कडा रहना उचित नहीं है।
কেহ আপন দোষ দেখিতে পায় না ।
किसीको पपना दोष मालूम नहीं होता।
বিশ্বাসই সফলতার অনুচর।
विखास ही सफलताका अनुचर है।
সে আমাকে তাচ্ছিল্য করে।
यह मुझे से नफरत करता है।
দু খভোগ সৌভাগ্যের কারণ।
दुख भोगने के पीछे सुख मिलता है।
সুচরিত্র এব, সাহস মানবকে সম্মান দেয়।
सुचरित्र एवं साहस रो मनुष्य का मग्मान होता है।
তাহারা অনেক কথা কয়।
वे बहुत सो बात कहते है।

( १७०)
1
पच्चीसवां पाठ।
মুরগীতে ডীম পাডে।
मुर्गी भण्डा टेती है।
বেগে বাযু বহিতেছিল।
हवा तेजी से चल रही थी।
তিনি বিদ্বেষ বশতঃ এ কাজ কবিয়াছেন।
उन्होंने विपके वश होकर यह काम पिाया है।
বাতাস বড ঠাণ্ডা ও কন কনে।
हवा बडी ठण्डी और ठिठरानेवाली है।
আমি তেমাকে মনের কথা সব বলেছি।
मैंने तुमसे मनकी सब बातें कहदी है।
সে মঙব লােক।
यह मन का घाटमी है।
मामि नगन मम मिय।
में नकद दाम दूंगा।
তঁাহার মনের গতি বুঝা कठिन
उनके मनकी गति जानना कठिन है।
এর দায় তােমাকে অনেক দিতে হবে।
पुसमा दाम तुमको बहुत देना होगा ।

( १७८)
छब्बोसवा पाठ।
শিক্ষাই মনকে শুদ্ধ ও উন্নত করে।
शिक्षा ही मनको शुद्ध और उन्नत करती है।
তিনি আমার কথায় কর্ণপাত করিলেন না।
उन्होंने हमारी बात पर कान नहीं दिया ।
চক্ষের পলক পড়তে না পডতে তিনি অদৃশ্য হইলেন।
पलक मारते २ वह गायव होगये।
তিনি গভীর রাত্রে যাত্রা করিয়াছেন।
उन्होंने पाधी रातको यात्रा को ।
আমি সর্বান্ত কবণে তােমার মঙ্গল কামনা করি।
में
पन्तकरण
এক দিনে কোন কাজ হয় না।
एक दिनमें कोई काम नहीं होता।
মানুষ মনে করে এক, ঘটে আর।
पादमी सोचता कुछ है और होता कुछ है ।
তাঁহার শিখিবার বয়স আর নাই।
धमकी सीखनेकी
उम्र और नहीं है।
তিনি সমস্ত জীবন সুখে কাটাইযাছেন।
उन्होंने भारी उम सुखमे बीताई है।
जिनि सम्ञान भागाकदिएनन ।
उन्होंने लम्बाके मारे सिर नीचा कर लिया।
तुम्हारा भला चहता हूँ।

( १८०)
সুবুদ্ধিকে এক কথা মরণ সমান ।
बुद्धिमानका एक बातमें ही मरण हो जाता है।
মানুষেব সমষ একবার ফিরেই।
मनुष्य के दिन एकबार तो फिरते ही है।
পুলিস ডাকতে ২ চোরটা পিট্টান দিলে।
पुलिस के बुलाते २ चोर हवा होगया।
মিষ্টায়গুলি দেখে বালকটীব মুখ দিযা লাল পড়িতে লাগিল।
मिठाई देखते ही बालक की लार टपकने लगी।
मत्ताईसवां पाठ।
ভূগােল শিখিবার তার সহজ কোনও উপায় নাই।
भूगोल सीखने का और सहज तरीका नहीं है।
তাহার কথা আমার কানে বাজিতেছে।
उसकी बात मेरे कानमें बज रही है।
প্রেমের কাজ খুব চলিতেছে।
प्रेसका काम
बचलता है।
মনে একটু সাহস কর।
दिलमें थोडी हिम्मत करो।
ইহা হাসি ঠাট্টার বিষয় নাহে।
यह इंसो ठडे की बात नहीं है।
বালকেরা জয়ধ্বনি করিতেছে।
वानका जयध्वनि कार है।

(१८७) ভারতীয় কবিদিণের মধ্যে কালিদাস ঠে। भारतीय कवियों ने कानिदाम ठ था। मन मनन दरला पर। सोना मन की अपेक्षा यहुमूल्य धातु है। योनिद्रा बडि मा २९ । दुखियों पर दया करो। निलो दवा बाजधानी। दिक्षी भारतवर्ष की राजधानी है। তেপ ঘির চেয়ে সস্তা। तेलघोसे सस्ता है। pমার তুশ্য আর কিছুই নাই। = दयाके समान और कुछ नहीं है। সাধুতাই সর্বশ্রেষ্ঠ কৌশল ईमानदारी की सबसे अच्छी नीति है। ধন দৌলত এ গসরে চিরস্থায়ী নয়। स ससार में धन दौलत चिरस्थायी महीं है। । टूमरा पाठ। ভাই ভগিনী স্বর্গ গর্ত शियाटिक हिताहित मनिशा गुरु चेला प्राजाश राजा प्रजा दोन कोट पतंग भाई बहिन वर्ग मर्स चेतन अचेतन देवी देवता (कउन गाउन দেবী দেবতা ৪া অস্ব। पहला पाठ দিবা বাত্র হিন খান অন্ন বস্ত্র অস্ব জল घस जल ধন জন ঘন জন রক্ত মাংস रत मसि মাছ মাস মছুলী নাৰ । স্ত্রী পুৰুষ स्त्री पुरुष জল স্কুল जल स्थल তালা চাবি साला चाभी वाप बेटा पशु पक्षी মন প্রাণ मन प्राण বাড়ী ঘর घा मकान পাপ পুণ্য पाप पुण्य তল্পী তাল্পা ৰী যুৱী হাত পা हाथ पाव কাগজ কলম জাৰ ৰূলম পিতা পুত্র, পশু পক্ষী ভাল মদ ঘা হা ধনী নিৰ্দ্ধন ধনী বিঘন কুকুর বিড়াল কা বিল্পী শক্র মিত্র চন্দ্র সূৰ্য্য चाँद सूरज নর বানর भर बानर ধর্মাধর্ম বদখিস মনুষ্য জাতি হাসিতে পারে। মনুস্ব গানি ঔন স্বনী । সূৰ্য্য পূর্বদিকে উদয় হয়। सूर्य पूर्व दिशामे उदय होता है। शव मित्र

ভারতীয় কবিদিগের মধ্যে বালিদাস শ্রেষ্ঠ।
भारतीय कवियो में कालिदास श्रेष्ठ था।
স্বর্ণ সর্বাপেক্ষা বহুমূল্য ধাতু।
सोना सब को अपेक्षा पहुमूल्य धातु है।
দুঃখীদিগের প্রতি দয়ালু হও।
दुखियों पर दया करो।
मिली जद्रयान्न बिधानी।
दिली भारतवर्ष की राजधानी है।
তেল ঘির চেযে সস্তা।
तेल घोसे सस्ता
তু। আর কিছুই নাই।
दयाके ममान पोर कुछ नही है।
সাধুতাই সর্বশ্রেষ্ঠ কৌশল
ईमानदारी ही सबमे अच्छी नीति है
ধন দৌলত এ স,সারে চিরস্থায়ী নয়।
म संसार में धन दौलत चिरस्थायी नहीं है।
সয়ার
।
হিতাহিত মিমি
শুরু শিষ্য য বন
बाबा गजा मजा
काम कीट पतग
दूसरा पाठ।
कामिनी भापति
पर्स
घर्गम
कटम याकन ৪নল সমস
दोमरस
देवी देवता

{ ২৪ }
সুখ দুঃখ सुख दुःख
হ কি না हो या मा
তােমার বিলম্ব হইয়াছে।
तुम्हें देर होगयी है।
তাহার মাতার মৃত্যু হইয়াছে।
उसकी माको मृत्यु होगयी है।
তাহার রক্তপাত হইতেছে।
ও নুন মা ।
আমার যাওয়া হইবে না।
मेरा जाना न होगा।
তােমার আসা উচিত ছিল না।
तुम्हारा पाना उचित न था।
আমাকে অনেক কাজ করিতে হইবে।
मुझो बहुत से काम करने होंगे।
এই আবেদন পত্রে আপনাকে স্বাক্ষৰ করিতে হইবে।
आपको इस प्रावेदनपत्र पर इस्ताक्षर करने होंगे।
গাভীতে ঘাস খায।
गाय घास खाती हैं।
পংখীতে বসি। নির্মাণ করে।
पची धौसले बनाया करते हैं।
দিবসে নিদ্রা যাওয়া বড় অনিষ্টকর।
বিনৰ নীৰ শ্ৰঙা বালম ই।
: "ড়ে তিন শত টাকা বেতন পান।

( ৫৩ ) ৫৫ পঘিs qম্বৰ ৫৬ ছাপান্নঘন ৫৭ সাতান্ন ৪ােন ৫৮ আটান্ন = সায়ন ৫৯ ঊনষাট লম্ব • বাট= eধু ৬১ এযgs ৬২ বাষট্টি = ষঃ ৬৩ তেষ=a ৬৪ চৌষট্টি = শ্ৰীধঃ ৬৫ পয়ষট্টি ২৪ ৬৬ ছয়টি প্রাধঃ ৬৭ সাতষট্টি = ৪ঃ ৬৮ শাটষট্টি মনুঃ ৬৯ উনসত্তর নগ্ন ११माज-सतहत्तर ৭৮ আটায়েং ৭৯ উনশি=্যাৰী ৮০ আশি= সঙ্গী ৮১ একাশিমাষী ৮২ বিরাশিয়াৰী ৮৩ তিরাশি নিৰাধী ৮৪ চুরাশিeীষী ৮৫ পঁচাশি বিঘাষী ৮৬ ছিয়াশিত ছিয়াধী ৮৭ সাতাশিবাৰী ৮৮ অষ্টাশি =ময়াৰী ৮৯ উননব্বইনকাৰী ৯• নকই=লল ৯১ একানব্বই দুয়ান ৯২ বিরানব্বই মাঘৰ ১৩ তিরনকাইনি।” ৯৪ চুরানব্বই দ্বীন ৯৫ পঁচানব্বই ৯৬ ছিয়ানব্বই ছিলন ৯৭ সাতানব্বইনাল १०भरुन } শন ৭১ একাত্তর=ংঙনা ৭২ বায়াত্তর সুদ - তিয়াত্তর=নিৰ যার = দ্বীন । ৯৮ আটানববই= গৱালৰ '{ ? '} } ১১ এগার আছে ১২ বার = ৰাছ ১৩ তের নড়ে ১৪ চৌদ্দীছ ১৫ পনের= g ১৬ ষোলঘৰ ১৭ সরে = মুছ ১৮ আঠার = স্মাঃ ১৯ উনিশ ওমী ২০ কুডি= নীল ২১ একুশ =ধন্ধীৰ ২২ বাইশ = মানুষ ২৩ তেইশ নং ২৪ চবিবশ 'শ্ৰীৰীৰ ২৫ পঁচিশeষীৰ ২৬ ছাব্বিশ= লীৰ ২৭ সাতাইশ বৰাধ ২৮ আটাইশ=াংব ২৯ উনত্রিশ ননী ৩০ ত্রিশ=নী ৩১ একত্রিশ=ংস্কমীৰ ৩২ বত্রিশ মণীষ ৩৩ তেত্রিশ =ননীয় ৩৪ চৌত্রিশ দ্বীনী '৫ পয়ত্রিশ =নীৰ ৩৬ ছত্রিশ= চনী ৩৭ সাইত্রিশ =নী ৩৮ আটত্রিশ = নী ৩৯ উনচল্লিশওলনাৰীৰ ৪০, চল্লিশ বাণী ৪১ এক চল্লিশ ছুনাৰীৰ ৪২ বিয়াল্লিশীষ ৪৩ তেতাল্লিশ=ননাৰীৰ ৪৪ চুয়াল্লিশালী ৪৫ পয়তাল্লিশ বনালী ৪৬ ছয় চল্লিশ ছিয়াৰীৰ ৪৭ সাত চল্লিশ= নাৰীৰ ৪৮ আট চল্লিশান্তনাৰীৰ ৪৯ ঊনপঞ্চাশ ৫০ পঞ্চাশe gষ ৫১ একান্নার ৫২ বায়ান্ন ও বানুন ৫৩ তিপান্ন=স্বর + j * ৫ চুয়ান্ন= শ্রী ( ২৩ } * ৫৫ পঞ্চ=qান ৫৬ ছাপায়=মল ৫৭ সাতায় মুম্বন ৫৮ আটায় ধান ৫১ উনষাট, =ভুলম্ব ৬০ ফুট। -साठ ৬১ একষট্টি = [ফ ৬২ বাষট্টি = বাবঃ ৬৩ তেষট্টি = ৬৪ চৌষট্টি =বীবন্ত ৬৫ পট্টি = ৬৬ ছয়ষট্টি =ান্তঃ ৬৭ সাতষট্টি = ৬৮ 'আটষট্টি = ৬৯ উনসত্তর বুনন ৭৭ সাতারেক মুনছন ৭৮ আটাত্তর ও ৭৯ উনআশি=াধী ৮০ আশিল্পী ৮১ এশি=াষী ৮২ বিরাশি= যাৰী ৮৩ তিরাশি = নিৰাষী ৮৪ চুরাশিeীষী ৮৫ পঁচাশি বিদ্বামী ৮৬ ছিয়াশি== দ্বিধী ৮৭ সাতাশি=মুম্বাধী ৮৮ অটাশিয়ামী ৮৯ ঊননব্বইনকাৰী ৯• কবুই=লল ৯১ একানব্বই=াস ৯২ বিরানইযাগ ৭০ সত্তর = গুন ৭১ একাত্তর জন্য ৭২ বাহাত্তর সুদ ৭৩ তিয়াত্তর तिहत्तर ৭৪ চুয়াত্তর = দ্বীন ৭৫ পচাত্তর বেদ ৭৬ ছিয়াত্তর= নিৰ ৯৩ তিরানব্বই=নিস ৯৪ চুরানব্বই ধীন ৯৫ পঁচানব্বইঘৰম্ভ ছিয়ানব বইহিয়া १ गाउनिल रेमसामवे ৯৮ আটানসই খাস 1||

( ()
৯৮ নিরেনই= নিলামৰ ১০,০০০ দশ হাজার
১০০ এক শত = কী
১০,০০০ সশলান্ত
১০০০ একহাজার=বহুৰ ১০০০০০০ দশ লক্ষ ও
দ্বী মা।
তাকে এখন যেতে বল। বৰ মুৰ ৰস ৰ ৰূী জী।
হিন্দুরা শব দাহ করে। ছিদ্ধা স্বহা জমা ভাষা
তিনি বাজারে চা কিনিতে গেলেন।
वह बाजार में चाय खरीदने गये।
আমি তাঁহাকে দেখিতে আসিয়াছিলাম।
में उन्हें देखने को भाया था।
আমি যাইতে প্রস্তুত ছিলাম। में जानेको तय्यार था।
তাহার উপন্যাস পভিতে ভালবাসেন।
বন্ধী ও অন্তৰা গা মা ।
তোমাৰ বই আজ ফিরাইয়া দিয়াছি।
तुम्हारी पुस्तक भाज लौटादी है।
তিনি আজ প্রাতে কাশী গিযাছেন ।
वह पाज सवेरे काशी गये हैं।
রাম কাল কলিকাতায় গিয়াছে। যম জব কাহ্মন মঞ্চ
এ সপ্তাহে প্রচুর বৃষ্টি হইয়াছে।
इस सप्ताह में पानी ख व बरसा है।

( १८८ ) भय भी माचा पाठ। শীগ্র কিংবা বিলম্বে जल्दीग्या देरसे আর একবার एक दफा पौर, एकबार फिर সেই মূহুর্তেই उसी महल में, तुरत ही বৰ্তমান সময়ে वर्तमान समय में फौरन, उसी क्षण এখনও এই মাত্র अभी भी সেই দিনই उसी दिन এতাবৎকাল पाशतया তাহার গলায় গলাবদ্ধ ছিল। उनके गले में गुलमन्द था। প্রতি সপ্তাহে কলিকাতা আন্দাজ দুই শত লোকের স্মৃত্যু হয়। कनकम हर हफ्ते भन्दाज़ग दो सी पादमी मररी है। এখন আন্দাজ সাতটা বাজিয়াছে। इस समय भन्दालान सात बजे है। গত বৎসরের পূর্ব বৎসর তিনি মরমর হইয়াছিলেন। स्पोरस को साल पमर मर हो गये थे। আমি প্রত্যহ অাজ দেড় সে, দুধ খাইয়া থাকি। में हर रोल पदालन डेढ़ से दूध पी लेता है। গ্রাশের শিক্ষা বিষয়েলামি বড় উদ্বিগ্ন আছি । मुझे यक्षों को निशाना बड़ा फिको

{ ৫৫০ )
**
1
।
তারাগণ মেঘের উপরে বহিয়াছে।
तारे बादलों के ऊपर हैं।
পঞ্চাশ জন লোকের অধিক উপস্থিত ছিল না।
पचास से अधिक भादमी मौजूद नहीं थे।
এখন আন্দাজ একটা বাজিছে ।
इस समय भन्दाज़न एक बजा है।
চারিটার সময় তিনি এখানে ছিলেন।
चार बजे वह यही थे
বারকপুরে আমার একটি ক্ষুদ্র বাগান আছে ।
बारकपुर में मेरा एक छोटासा बगीचा है।
দুর্ভিক্ষের জন্য শস্য সঞ্চয় কবিয়া রাখ।
अकाल के लिये शस्य जमा कर रक्खो।
দরিদ্রতা প্রযুক্ত তিনি দেনা পরিশােধ করিতে পারেন নাই।
यह दरिद्रता के कारण से देना नहीं चुका सके।
বার্ধক্য প্রযুক্ত তিনি চলিতে অশক্ত।
মুন্তাধ ঈ জাযে বং প্ৰৱনৰ অমর ।
তিনি অক্সা বশত, এ কথার উল্লেখ করিবেন না।
ভীন লা ল নাই অং সান নম্বীগ্নী।
মনােযোগপূর্বক পাঠ অভ্যাস কর।
মল মান্ধৰ আৰু যী।
তিনি হাতে হাতেই ফল পাইয়াছিলেন।
उन्हों ने इथों हो हाथ फल पा लिया था।
-

( १८१ ) - আমি কোন ক্রমে এ কাজ করি না। में किसी तरह इस काम को न करू गा। দিন দিন আমাদের দেশের উন্নতি হইতেছে। दिनी दिन हमारे देश यो उति होरही है। 1 যাত্রীবন চিরকালের জন্য এক ঘণ্টার জন্য বহুকাল ব্যাপিয়া অবিলম্বে ইতিমধ্যে छठा, पाठ। ज़िन्दगी भर, यावजीवन सदा के लिये एक घण्टे के लिये मुद्दत तक, एकदम एस बीच में बुरी घडी में অশুভক্ষণে ठीक समयपर ঠিক সময়ে নিমেষ মধ্যে পরিশেষে बोझकान সারাদিন সপ্তাহ ব্যাপিয়া সবৎসর ধরিয়া . - पलक मारते मारते पन्त में, पाखिरकार पाजकल सब दिन तमाम दिन हफ्तभर, सप्ताहभर वर्षभर, सासभर उस दिन एक समय- (म पिन ( १८२ ) चार बजे তিন ঘণ্টা অন্তর सीम तीन घण्टे पर গত শনিবার गया शनिवार অাগামী শনিবারের পরের শনিবার पागामी शनिवार के बाद का शनिवार চারি দিনের মধ্যে चार दिनों में এক সপ্তাহের মধ্যে एक सप्ताहमें চারি ঘটিকার সময় মধ্য রাত্রিতে पाधी रात को खाऊ.काल प्रात: समय, सवेरे প্রত্যুষে पीफटे মধ্যাহ্নে मध्यान्ह कालमें, दोपहरको দুপুর বেলায় दोपहर के समय বৈকালে সন্ধ্যাকালে सन्ध्या समय, शामको রাত্রিতে रात को, रात में দিবাভাগে दिन में এক মাসে তিন বৎসরে सौम वर्षम শনিবারে शनिवार को म मापन मई महीने में শেষে , तीसरे पहर . एक महीने में पन्त में 11 . ( १८५) माज से सूर्योदय से पहले बुढ़ापे में मृत्यु समय में, मरने को वाम অদ্য হইতে সূর্যোদয়ের পূর্বে অদ্যাবধি भाजतका তক্ষণে इस समय ত্যেক দিন प्रत्येक दिन, हर दिन শশবে शैशवकाम में, बचपन में দ্ধিক্যে ত্যুকালে থাকলে उचित समय पर দামি সে খবর শুনিয়াছি। ने यह खबर सुनी है। মি হরির চেয়ে ভাল। महरिसे अच्छा है। তনি আমার চেয়ে ভাল ছেলে। वह मेरो पपेक्षा अच्छा लडका है। তোমার অপেক্ষা যদু বুদ্ধিমান। पटु तम्हारी पपेक्षा बुद्धिमान है। 'রিং অপেক্ষা সতীশ পরিশ্রমী। प्रतीग गरत की बनिस्बत खियादा मिइनसो है। दार शेल सार भरु। काठसे लोहा मखत होता है। শীতের চেয়ে মধুর অার কিছুই নাই।

{ ৫৫৪ )
-
समोस से मोठी और कोई चीज नही है।
দুই ভাইয়ের মধ্যে নরেন বড়।
दोनों भाईयों में नरेन बड़ा है।
দুই জনের মধ্যে কে বেশী জ্ঞানী ?
বীনা ৰ জীন অম্বিন্ধ স্মানী ।
আমাৰ চেযে তাহার জোর বেশী ।
ভন্ন পদধ ঋঘিজ অৱ ।
আমার ঘর তােমার ঘর অপেক্ষা নিকৃষ্ট।
मेरा घर तुम्हारे घरसे मिलष्ट है।
গদ্য হইতে পদ্য অনেক বেশী শক্ত।
বার্ষ ॥থ মুন জানি ।
ভপানবাসীরা কষদিগের অপেক্ষা অনেব অধিক পত্রিমশালী।
जापानवासी हसियोंकी अपेक्षा अत्याधिक परामामी है।
তিনি আমার অপেক্ষা পাঁচ বৎসবে বড়।
वे मुझसे पांच वर्ष बड़े है।"
পৃথিবীর মধ্যে ভারতবর্ষ সর্বোৎকৃষ্ট দেশ।
সবার সামনে ধর্ষ ড্রাইম ।
ব্যবসা চাকরী অপেক্ষা অনেক বেশী ভাল ।
যায় আৰীৰ মছুন অস্থা ।
পণ্ডিতের মূখ লােক অপেক্ষা বেশী সুখী।
নিয়ম মীম মুন্ত্রী ব অম্বিন্ধ সুধী,

.
सातवा पाह।
उपयोगी शब्द!
थयश रुबिया । मिहरवानीसे, कृपा करके।
भानाट्याग कनिया । ध्यानसे, ध्यान देकर ।
* कनिया । शपथपूर्वक, कसम खाकर ।
बार जाति दजिया। अत्यन्त शोधतासे।
पातिक । अपनी मरज़ीमे, पपनी इच्छाये।
मनक्वन्द । यत्नपूर्वक, होशियारीसे ।
पाउन कडिया।घोडे पर चट कार ।
भोटर शोडिया पैदन्न।
भाववान शूनतक । सावधानीसे।
यालाश कनिशा । पान्नस्य करके, सस्तो।
मौज वगः । रोगके कारणमे ।
श्ववना बाउ । दुर्बलताके कारणसे ।
मनिमाड नितनन । दरिद्रताके कारणले ।
भोउध्ययुस । जाडेके मारे।
बीयपूछ । ईके कारणसे ।
ममानन बार दगड । समय न रहनेसे।
दिलाव दिर होनेकी वजहसे।
र वगड । प्रेमके कारण ।
मरकाम । देवात्, इत्तिफाक से।
।
--

( १८६)
।
etभावमा भाग्यवश ।
नयम ना। किसी तरह नहीं।
लगबग्दम । भूलसे, गलतीसे।
खेमरडामा प्रसङ्गवथ।
भगायकरम । बारीसे।
मासिकाम । सम्मतिसे।
मिन मिन । दिन ब दिन, रोटा व रोज़ा
चाडोय घन्ताय । घण्टे घण्टे में।
मलाएर मसारर । सप्ताह सप्ताह में।
पाक पाका एक एक करके।
जाम कम । काम क्रमसे।
भाम भान । पैड पैड पर, पदम कदम पर।
जिज। बूंद बूंद करके।
पोरन घाटनाहार हार पर।
जाटान बाखाय । गली गली।
CHUT CHदेश देशमें।
घान घटन। घर घरमें।
यूटन यूग । युग युगमें।
वान वान बन बनौ ।
नशान नगन। नगर नगर में।
भरिभरम। विनकुक, सबका सब ।
कानडामर ना। किसी उपाय से नहीं।
1
-

( ৩ )
গোপনে। বাধ।
পৰিবৰ্ত্তে। ৰায়, ভগ, খান।
সত্ত্বেও। বিষয়ৰী
সকল প্রকারে। ধনছেন।
সর্বতােভাবে। ধনীঘাষ
অনেকের মতো অনান্ধী অনিষ্ট।
বিবেচনা করিয়া। ভাল কাক, ববিধা।
পক্ষান্তরে । এখাশ।
সংউদ্দেশ্যে। ভয়।
উচ্চৈস্বরে। ঘৰ, জ্বীজী খাত্বাধ।
কর্কশ স্বরে। জাতীয় স্মাৰাৰ।
ককস্বরে। নীষী গাঙ্গ।
থরে । দু দুই ঘন্ট, অন্ধনী ভাষা।
কাতর বচনে। শাহাদয় অথষ্ট।
সর্বত্র। স্বষ পাই।
বইকুরে। ঘন দু ঘৰ।
এদিক ওদিক। এ ঘৰ।
অল্পবিস্তর। এর ঘি।
সর্বোপরি। ঘুম ভয়ং।
|

No text on this page.

( १८ )
जमे पच जाता है एवं प्रङ्ग शैविख्य और बुढापा मभृति कस
रती पर माक्रमण नही कर सकते। बलवान पोर चिकना
भोजन करनेवाले तथा मोटे भादमीके लिये कसरत अत्यन्त
उपकारी है ।व्यायामके समानस्थ लता (मुटापा) नाशक दूसरा
और उपाय नहीं है।
-
दूसरा पाठ।
তৈল মর্দন।
তৈল মর্দনে শ্রমের শাস্তি ও বাতের উপশম হয় , मष्टिगालि
ও আয়ু বৃদ্ধি এব, শরীর পুষ্ট হয়, চর্মের দৃঢ়তা ও শােভা
সম্পাদিত হয় , সুনিদ্রা জন্মে এবং জুরা আক্রমণ করিতে পাবে
। মস্তকে, কর্ম ও পদদ্বয়ে বিশেষৰূপে তৈল ব্যবহার করা
कदा।
तेलको मालिश।
तेल मलने से धमकी शान्ति और वातका उपशम होता
है। दृष्टि-शक्ति और पायु एवं शरीर पुष्ट होता है। वमहा
मज़बूत पीर गोभायमान होजाता है। अच्छी नींद पाती
है और बुढ़ापा पानमय नहीं कर सकता। fer, कान और
दोनों परो विशेष रूप से तेल मालिश कराना चाहिये।

( ২০০ )
নী আন্ত।
স্নান।
স্নানে শরীর পবিত্র হয়। বল, বীৰ্য, অযু গুজধাতু =
পায় এবং শ্রম, স্বেদ ও দেহের মল বিদুরিত হয়।
স্নান করিবার সময় শরীরে ঈষৎ উষ্ণ জল ও মাথায় শী
জল ব্যবহার করা কর্তব্য। মাথায় উষ্ণ জল ব্যবহার করি
কেশমুল শিখিল হয় এবং দৃষ্টি হ্রাস পায়। উষ্ণ জলে স্না
দুগ্ধপান, যুবতী স্ত্রী সম্ভোগ ও ঘৃদি দ্বারা স্নিগ্ধ অন্ন ভোজ
সর্বদা মানবগণের পক্ষে সুপথ্য।
অায়ু,
सानम्।
सानसे शरीर पवित्र होता है। बन, ৰীয়,
গী শ্রান্ত বি দ্বীনী ? মঘা সুম, অধীনা ঋী উদ্য
ঈল ৰ দ্বানা ।
मान करने के समय शरीर पर कुछ गर्म जल और शिर
, মীনপ জল অাৰ ৰূলা ওবিন । ব্যর্থ হয় মন
জল ছাৰ জন মুম্বাক্ষী অs aীবী অনী ২ বছE
লয় ভীনি জ্বর দ্বীনী । শমে ললৰ াল, তু বীনা,
सुस्ती सीसे सम्भोग करना और धो वगैर. से चियाना भीजन
करना मनुष्यों के लिये सदा हितकारी है।

ভীঘা মাঠ।
অাহার।
মানব শরীরে স্বাভাবিক নিয়মে এই চারি প্রকায় ইচ্ছা
জম্মিয়া থাকে। যথা—আহারের ইচ্ছা পান করিবার ইচ্ছা,
নিদ্রা ও সহবাসের ইচ্ছা। অাহারের ইচ্ছা জন্মিলে যদি পাহার
করা না যায়, তাহা হইলে অর মর্প, অবচি, শ্ৰমবোধ, তন্দ্রা,
দুর্বলতা, বলয় ও ধাতুপাক লক্ষণ সমুহ পরিলক্ষিত হইতে
থাকে।
যথাবিধি আহারে--দেহ ধারণ করে, প্রীতি ও বন মায়
এবং স্মরণ শক্তি, অায়, উৎসাহ, বর্ণ, ধাতু, জীবনীয় শক্তি
ও শরীরের কান্তি বৃদ্ধি করে।
প্রাতঃকালে ও সায়কালে এই দুইবার মাত্র অাহার করা
উচিত। সাদি ধাতু, ক্যাদি দোষ ও মল সমুহ সম্যক পরিপাক
পাইয়া যখনই ক্ষুধার উদ্বেগ হয়, তখনই আহার করা কর্তব্য।
আমাশযের দুই ভাগ অমাদি ভোজ্য বস্তু দ্বারা ও এক ভাপ
সারা পূর্ণ করিয়া চতুর্থ ভাগ বায়ু সঞ্চরণের জন্য খালি
রাখিবে।
ছা।
मनुष्य शरीरमें स्वाभाविक नियम अनुसार ये चार प्रकार
ব্দী খুজ্জায় গনী । যথা-প্তানী এখা, বীনা
ধা, ভীন জীব, ভী-ম্বরাষী । ৰান্ধী ক্ষু

( २०२ )
होने पर भोजन न दिया जाय तो शरीर में दर्द, अरुचि,
थकान, घाई कमज़ोरी, वनका नाश और ग्लानि आदि
धातुपाक को लय होते हैं।
विधि सहित किया हुआ भोजन देहको धारण करता,
प्रीति और बल पैदा करता एव स्मरण-शक्ति, आयु, उत्साह,
वर्ग, ओज, जीवनीयशक्ति और शरीर को कान्तिको वृद्धि
करता है।
सवेरे और शाम को दो बार भोजन करना उचित है।
एस भादि धातु, कफादि दोष और मल समूह परिपाफ होने
पर जब भूख लगे तभी खाना उचित है।
पामाशयके दो भाग भन्न प्रादि खानकी चीजों द्वारा और
एक भाग जल धारा भर कर, चौथा भाम वायुके घूमने के लिये
खाली रखना चाहिये।
4
पाचवां पाठ)
-
এক ব্যক্তি একটী ঘােড়া ছিল। সে
ঐ ঘােড়া ভাড়া দিয়া, জীবিকা নির্বাহ
করিত। গ্রীষ্মকালে, ; একদিন কোনও
ব্যক্তি চলিয়া যাইতে যাইতে অতিশয়
ক্লান্ত হইয়া ঐ ঘােড়া ভাড়া কবিল।
মধ্যাহ্নকাল উপস্থিত হইলে, সে ব্যক্তি

ঘােড় হইতে নামিযা খানিক বিশ্রাম কবি-
বাব নিমিত্ত ঘােডাব ছায়ায় বসিল, তাহাকে
ঘােড়ৰ ছায বসিতে দেখিয়া যাহাব
ঘােড়া সে বলিল, ভাল, তুমি যােব
'
ছায় বসিবে কেন ? ঘােডা তােমাৰ ন্য;
এ আমার ঘােডা আমি উহাৰ ছাফায় বসিব
তােমাৰ কখনও বসিতে দিব না। তখন
সে ব্যক্তি বলিল, আমি সমস্ত দিনের জন্য
যােডা ভাড়া কব্যিছি , কেন তুমি আমায়
উহাব ছাযা বসিতে দিবে না? অপৰ
ব্যক্তি বলিল, তােমাকে ঘােডাই ভাল
দিছি, ঘােড়াব ছা ত ভাড়া দি নাই।
এইরূপে ক্রমে ২ বিবাদ উপস্থিত হওয়াতে
ছাডিয়া দিযা মাবামাবি
কবিতে লাগিল। এই সুযােগে ঘােড়া
বেগে দৌড়িয়া পলাযন করিল, আব উহাব
সন্ধান পাওযা গেল না।
উভযে ঘােডা
।

किमी गस के एका घोडा था। वह उस घोडे को
माड़े पर देवार जीविका निर्वाह करता था। ग्रोम
कागमे, एवादिन, किसी शख सने जाते-जाते बहुतही थक
कर वह घोडा भाडे शिया। मध्याकाल होने पर वह
पावस घोडेसे उतर कर, थोडासा भारास करनेके लिये
बोडेको छायाने बैठ गया। उसे घोडे की छाया में बैठते देख
कर घोडे का मालिक बोला •~भला, तुम घोडे की छाया में
क्यों बैठे। घोडा तुम्हारा नहीं है, यह मेरा घोडा है, मैं
उसकी छाया में बैलूंगा। तुमको हरगिज न बैठने दूंगा।
सब यह शल्स बोला, मैंने सारे दिनके लिये घोडा भाडे
किया है , तुम मुझे इसकी छायामें क्यों न बैठने दोगे?
पूसग शख म बोला, सुमको घोडा ही भाडे दिया है घोडे
को छाया तो भाडे नही दी।
इस तरह, क्रम क्रममे विवाद
होनेपर, दोनोंने घोहा छोड़ दिया और मारपीट करने लगे।
सो भयोगमै घोडा जोर दौड कर भाग गया। फिर उसका
पता न मिला।
-

দু3 দাও।
গোপালপুর নামক এক গ্রামে হবিদাস
দত্ত নামে এক দরিদ্র গৃহস্থ বাস কবিতেন।
হরিদাসেব অন্ন সংস্থানের কোন উপায়
ছিল না। একদিন সে নির্জনে বসিয়া
নিজ স্ত্রী পুবে ভবিষ্যতে কি হইবে, তাহা
চিন্তা করিতেছে, এমন সময় ঐ গ্রামে
একটী সম্রান্ত তােক আসিয়া বলিলেন,
“হরিদাস তুমি কি ভাবিতেছ ? তুমি সর্বদা
এরূপ দুর্ভাবনা করিলে পাগল হইবে
যেন ভাবনা না কবিয়া ধনােপার্জনে মন
দিলে দিন দিন নিশ্চই তােমার উন্নতি হইবে।
আমি তােমার উপকাৰ কবিতেছি। আমাৰ
সহিত আইস, আমি তােমাকে কলিকাতা,
লইয়া গিযা, কোন মহাজনেব কোন কাৰ্য্যে
নিযুক্ত কব্যি দিতেছি। তাহা হইলে
অল্প সমযের মধ্যেই তােমার দৰিদ্রতা দূব
হইবে।”
।

गोपान्तपुर नामक एक गांवमें हरिदास दत्त नामका एक
दरिद्र रहस्थ रहता था। हरिदासके अन्नसस्थानका कोई
उपाय न था। एक दिन वह एकान्त में बैठा हुआ यह सोच
रहा था कि मेरे स्त्री पुत्रोका भविष्यमैं क्या हाल होगा।
इसी समय, उस गाँवका एक सम्भ्रान्त व्यक्ति पाकर बोला
"हरिदास तुम क्या सोचते हो? तुम सदा इस तरह दुर्भा-
पना करनेसे पागल होजानोगे। किसी तरहका विचार न
कर, धनके कमाने में, दिल लगाने से दिन-दिन निघयही
तुम्हारी उन्नति होगी। मैं तुम्हारा उपकार करता हूँ,
मेरे
साथ आयो। मैं तुम्हें कलकत्ते लेजाकर किसी महाजन
के यहाँ किसी कामपर नियुक्त करा दूंगा। ऐसा होनेसे थोडे
समय में ही तुम्हारा दरिद्र दूर हो जायेगा।
-
सातवां पाठ
শৃগাল ও দ্রাক্ষাফল।
একদা এক ক্ষুধার্ত শৃগাল আহরান্বেষণে
ইতস্ততঃ ভ্রমণ করিতে করিতে কোনও
স্থানে-বেড়ার উপব কয়েকটী দ্রাক্ষাফল
দেখিতে পাইল। সুমিষ্ট ও সুপক্ক ড্রাফাফল
-

দেখিযা শৃগালের বড় লােভজন্মিল,কিন্তু সে
বহু চেষ্টা কৰিও সেই উচ্চ স্থানে উঠিতে
পাবিল না। অবশেষে অত্যন্ত পবিশ্রান্ত ও
নিবাশ হইয়া বলিতেবলিতে চলিযা গেল,
“আঙ্গুব ফল অম্ল বসে পবিপূর্ণ ও অপ,
অতএব উহাৰ জন্য চেষ্টা না কবাই
শ্রেয়ঃ।”,
.
स्यार और अंगूर।
एक दफा एक भूखे स्यारने पाहार की तलाश में इधर
उधर घूमते घूमते किसी स्थान पर बेडे के ऊपर कुछ अंगूर
देखे। मीठे और
खब
पके हुए अंगूर देख कर स्यारका मन
ललचा गया। किन्तु बहुत मी घेटाये करने पर भी
ऊँचे स्थानपर, पढ़ न सका। पन्तमें बहुत थकित पौर
निराश होने पर वह यह कहता हुआ चला गया, “ম
खो और कच्चे है, प्रतएव इनके लिये चेष्टा न करना हो
=
=

( २०६३
गोपालमुर नामक एक गांवमें हरिदास दश नामका एक
दरिट्र गृहस्थ रहता था। हरिदासके अबसस्थानका कोई
उपाय न था। एक दिन वह एकान्त में बैठा हुआ यह सोच
रहा था कि मेरे स्त्री पुत्रोका भविष्यत्में क्या हाल होगा।
इसी समय, उस गाँवका एक सम्भ्रान्त व्यक्ति पाकर बोला
"इरिदास तुम क्या सोचते हो? तुम सदा इस तरह दुर्भा-
धना करनेसे पागल होजाभोगे। किसी तरहका विचार न
कर, धनके कमाने में, दिल लगाने से दिन-दिन निधयची
तुम्हारी उबति होगी। मैं तुम्हारा उपकार करता हूँ, मेरे
साथ आयो। मैं तुम्हें कलकत्ते लेजाकर किसी महाजन
के यहाँ किसी कामपर नियुक्त करा ९गा। ऐसा होनेसे थोडे
समय में ही तुम्हारा दरिद्र दूर हो जायगा।
.
.
.
1
-
म
*
+
सातवा माठ
শৃগাল ও দ্রাক্ষাফুল।
একদা এক ক্ষুধার্ত শৃগাল আহবান্বেষণে
ইতস্ততঃ ভ্ৰমণ কবিতে করিতে কোনও
স্থানে বেড়াব উপর্ব কয়েকটী দ্রাক্ষাফল
দেখিতে পাইল। সুমিষ্ট ও সুপক্ক দ্রাক্ষাফল
।

( ২৩ )
দেখিযা শৃগালে বড় লােভজন্মিল,কিন্তু সে
বহু চেষ্টা কবিও সেই উচ্চ স্থানে উঠিতে
পাবিল না। অবশেষে অত্যন্ত পবিশ্রান্ত ও
নিরাশ হইয়া বলিতে বলিতে চলিয়া গেল,
“আজব ফল অম্ল বসে পবিপূর্ণ ও অপক,
অতএব উহাব "জন্য চেষ্টা না কই
শ্ৰেণঃ।”
*
स्यार और अंगूर।
एक दफा एक भूखे स्यारने पाहार को सनाश में इधर
उधर घूमते घूमते किसी स्थान पर वेडेके ऊपर कुछ अंगूर
২। মীঠ মীৰ ৰুম এ ঢু আঁৰ ত্তৈ জৰ আন্ধা মন
लन्तचा गया। किन्तु यहुत सी चेटाये करने पर भी वह
स्थानपर घट न सका। पन्त में बहुत थकित पौर
निराश होने पर वह यह कहता हुआ चला गया, "अंगूर
ख और कच्चे है, अतएव इनके लिये चेष्टा न करना ही

( ২০০ ) पाठवां पाठ। কুকুব ও প্রতিবিম্ব । একটা কুকুর, একখণ্ড মাংস মুখে করি নদী পার হইতেছিল। নদীর নির্মল জয় তাহার যে প্রতিবিম্ব পড়িয়াছিল, সে প্রতিবিম্বকে অন্য কুকুর স্থির করিয়া, মনে মনে বিবেচনা কবিল, এই কুকুরের মুখে ৫ে মাংস খণ্ড আছে কাড়িয়া লই; তাহা হইলে আমার দুই খণ্ড মাংস হইবেক। এইরূপ লােভে পডিয়া মুখ বিস্তার করিয়া, কুকুর যেমন সেই অলীক মাংস খণ্ড ধরিতে গেল অমনি উহার মুখস্থিত মাংস- খণ্ড জলে পড়িয়া স্রোতে ভাসিয়া গেল। তখন সে, হতবুদ্ধি হইয়া, কিয়ৎক্ষণ স্তব্ধ হইয়া রহিল, অনন্তর, এই ভাবিতে ভাবিতে নদী পার হইয়া চলিয়া গেল; যাহারা লােভে বশীভত দুয়া কল্পিত "

(२०८)
প্রত্যাশায় ধাবমান হয়, তাহাদের এই
मारे थी।
कुत्ता और प्रतिविम्ब।
एक कुत्ता, मांसका एक टुकड़ा लिये हुए नदी पार
कर रहा था। मदीके निम्मल जलमें उसकी परछाई पड़ी।
उस परछाई को दूसरा कुत्ता समझकार मनमें विचारने लगा,
इस कुत्ते के में जो मासका टुकड़ा है उसे निकाल न तो
मेरे पास मासके दो टुकार हो जायें।
पस सरह लोभमें पड़कर उसने में फैलाया । कुत्ता
निस समय परछाई रूपी मास-खण्डको पछाड़ने लगा उस
समय उसके मुंहका मांस-खण्ड जल में गिर गया और धाराम
बध गया । उस समय वह इतयुधि होकर कुछ क्षण तक स्तब्ध
हो गया। पीछे यह विचारता विचारता नदी पार चला गया,
कि जो लोभके वशीभूत होकर कस्थित लाभकी पायासे दौड़ते
चमकी यही दशा होती है।

( ২৫ }
*
না পাওঁ,
নেকডেবাঘ ও মেষশাবক।
এক ব্যাঘ্ৰ, পৰ্বতের বণায় জল পা
করিতে করিতে দেখিতে পাইল, কিছুদূরে
নীচের দিকে, এক মেষশাবক জলপানকবি
তেছে। সে দেখিয়া মনে ২ কহিতে লাগিল
এই মেষের প্রাণ সংহার করিয়া, আজিকা
আহার সম্পন্ন করি ; কিন্তু বিনা দোষে এব
জনের প্রাণবধ করা ভাল দেখায় না
অতএব একটা দোষ দেখাইয়া, অপরাধী
করিয়া উহার প্রাণবধ করিব।
এই স্থির করিয়া, ব্যাঘ্র সত্ববর্গমনে
মেষশাবকের নিকট উপস্থিত হইয়া কহিল,
অবে দুরাত্ম! তাের এত বড় আস্পর্ধা
যে, আমি জল পান কবিতেছি দেখিবাও,
তুই জল ঘােলা করিতেছিস। মেষ শুনি
ভবে কাঁপিতে কাঁপিতে কহিল, সে কি

মহাশয়! আমি কেমন কবিয়া আপনাব পান কৰিবাব জল ঘােলা,করিলাম। আমি নীচে জল পান কবিতেছি, আপনি উপবে জল পান কবিতেছেন। নীচের জল ঘােলা কবিলে উপবে জুল বােলা হইতে পারে না। বাঘ কহিল, সে যাহা হউক, তুই এক বৎসর পূর্বে আমাৰ বিত্তব নিন্দা কবি- ছিলি; আজি তোলে তাহাব সমুচিত প্রতিফল দিব। মেষশাবক কাপিতে কাঁ- পিতে কহিল, আপনি অন্যাৰ আজ্ঞা কবি- তেছেন; এক বৎসর পূর্বে আমাৰ জন্মই হয় নাই ; সুতং তৎকালে আমি আপ- নকাব নিন্দা কবিযাছি, ইহা কিরূপে সম্ভ- বিতে পাবে। বাঘ কহিল, হ বটে, সে তুই নহিস, তােৰ বাপ আমাৰ নিন্দা কবিয়া- ছিল। তুই ক, আৰ তােৰ বাপ করুক, একই কথা। আর আমি তাের কোন

4
ঘা দঃ ।।
নেকড়েঘ ও মেষশাবক।
এক ব্যাঘ্ৰ, পৰ্বতের বরণায় জুল গান
করিতে কবিতে, দেখিতে পাইল, কিছুদূবে,
নীচের দিকে, এক মেষশাবক জলপান করি-
তেছে। সে দেখিয়া মনে ২ কহিতে লাগিল,
এই মেষের প্রাণ সংহার করিয়া, আজিকার
আহার সম্পন্ন করি ; কিন্তু বিনা দোষে এক
জনের প্রাণবধ করা ভাল দেখায় না ;
অতএব একটা দোষ দেখাইয়া, অপরাধী
করিয়া উহার প্রাণবধ করিব।
এই স্থির করিয়া, ব্যাঘ্র সত্ববগমনে
মেষশাবকের নিকট উপস্থিত হইয়া কহিল,
অরে দুবাত্ম। তাের 'এত বড় আম্পর্ধা
যে, আমি জল পান করিতেছি দেখিবাও,
তুই জল ঘােলা করিতেছিস। মেষ শুনিয়া
ভষে কাপিতে কাঁপিতে কহিল, সে কি

( ২ ) মহাশয়। আমি কেমন কৰিা আপনাব পান কৰিবাৰ জল ঘােলাকবিলাম। আমি নীচে জল পান কবিতেছি, আপনি উপবে জল পান করিতেছেন। নীচেব জল ঢােলা কৰিলে উপবে জল ঘােলা হইতে পাবে না। বাঘ কহিল, সে যাহা হউক, তুই এক বৎসর পূর্বে আমাৰ বিস্তর নিন্দা কবিয়া- ছিলি , আজি তোবে তাহাব সমুচিত প্রতিফল দিব। মেষশাবক কাপিতে ক- পিতে কহিল, আপনি অন্যায় আজ্ঞা কবি- তেছেন, এক বৎসর পূর্বে আমাৰ জন্মই হয় নাই ; সুতং তৎকালে আমি আপ- নকার নিন্দা কৰিছি, ইহা কিরূপে সম্ভ বিতে পাবে। বাঘ কহিল, হ বটে, সে তুই নহি, তােব বাপ আমার নিন্দা করিয়া- ছিল। তুই ক, আব তােব বাপ একই কথা। আর আমি তােৰ

(( २१२ )
ওজর শুনিতে চাহি না; এই বলিয়া, বাঘ
ঐ অসহায় দুর্বল মেষশাবকের প্রাণসংহার
कनिन।
होता,
भेड़िया और भेड़का बच्चा।
एक भेडियेने, पहाडके भरनेपर, जल पीते पीते देखा कि
कुछ दूरपर, नीचे की तरफ, एक भेडका यशा जल पीता है।
यह उसे देखकर मनमें वाचने लगा कि भेटके प्राणनाश
करके भानका पाहार जुटान। किन्तु बिना दोप एका
जीवका प्राणनाश कारना अच्छा नहीं
मालूम
पतएव
एक दोष दिखाकर और अपराधी बनाकर उसका प्राणनाश
कारूँगा।
यह बात स्थिर करके, मेडिया जल्दी २ चलकर भेडके
बच्चे के पास उपस्थित होकर कहने लगा, अरे दुरामा! तुझी
इतना घमण्ड है, कि मुझे जल पीते देखकर भी
जलको
गदला करता है। भेडका बचा यह बात सुनकर कॉपी-
काँपते वाहने लगा, यह क्या, महाशय । मैंने अापके पौनेका
जल किस तरह गदला किया? मैं तो नीचे जल पीता हूँ
और पाप जपर जल पीरहे है। नोचेका जल गदला करनेसे
अपरफा जल गदला नहीं हो सकता।
तू

भडिया कान लगा, जो हो, सूने एक वर्ष पहले मेरी
बहुत निन्दा की थी. भाज तुम उसका समुचित प्रतिफल
टूमा। भैसका बचा कापते कापसे कहने लगा, भाप अन्याय
कर रहे है। एक वर्ष पहले तो मेरा जन्म ही नहीं हुपा
था। सुसरा उस समय मैंने पापको निन्दा की, यह किस
भौति सम्भव हो सकता है। भेडिया कहने खगा.-हा ठीक
है, ठीक है। तू या नहीं है, मेरे वापने मेरी निन्दा की थी
तू कर चाहें तेरा बाप कर एक ही बात है। मैं तेरा कोई
और उप सुनना नहीं चाहता। ऐसा कहकर भेडियेने उस
पसहाय दुर्यत मेड़के बच्चे के पाएमाश कर दिये।
-
समाप्त।

( २१२ )
ওজর শুনিতে চাহি না; এই বলিয়া, বাঘ
অসহায় দুর্বল মেষশাবকের প্রাণসংহার
कजिन।
भेड़िया और
भेड़का बच्चा।
एक भेडियेने, पहाडके झरनेपर, जल पीते पीते देखा कि
कुछ दूरपर, नीचे की तरफ़, एक भेडका बच्चा जल पीता है।
घद उसे देखकर मनमें बाधने लगा कि भड़के प्राणनाश
करके भानका पाहार जुटाज। किन्तु बिना दोप एक
जीवका प्राणनाश करना अच्छा नहीं मालूम होता , अतएव
एक दोष दिखाकर और अपराधी बनाकर उसका प्राणनाथ
कारूंगा।
यह वास स्थिर करके, मेडिया जल्दी २ चलकर भेडके
बचेके पास उपस्थित होकर कहने लगा, अरे दुरामा । तुम
इतना घमण्ड है, कि मुझे जल पीते देखकर भी तू
লী
गदला करता है। भेडका बशा यह बात सुनवार कापते-
कॉपसे कहने लगा, यह क्या, महाशय ! मैंने पापके पोनका
जल किस तरह गदला किया? मैं तो नीचे जल पीता हूं
धौर भाप अपर जल पीरहे है। नौचेका जल गदला करने से
जपरफा जल गदला नहीं हो सकता।
.

और एल सुमना नहीं चाहता ऐसा कहार मेडियेने उस
तू की चार तेरा बाप पर एक ही बात है। मैं तेरा कोई
मेडिया बाने सगा, लोगो, तूने एक वर्ष पहले भी
बत निन्दा को यो, भाग मे उसका समुचित प्रतिफल
दूंगा। मेडवा या बापदे कापने काने लगा, पाप अन्याय
कर रहे हैं। एक वर्ष पहले तो मेरा जन्म ही नहीं हुमा
था! सुतरां उस समय भने पापको निन्दा की, या किस
भौति सम्भव हो सकता है। मड़िया कहने लगा.- हाँ ठीक
है, ठोका है। का नहीं है, तर मापने मेरी निन्दा की थी।
सहाय दुर्वल में डके बच्चे के मापनाम कर दिये।

में राजा राममोहन राय । + 1 - ब्रह्मसमाज जिसकी सर्वोत्तम पताका मतीदार प्रादि सामाजिक सस्कारों का बन्द होना जिसका गौरवमय यशस्तन्म है,, अकाट्य युशियों से भरे हुए अन्य जिसको उज्वल बुद्धि के प्रमाण है और सैकड़ों हज़ारो लोगों का दृढ विश्वास जिसके उच्च चरित्र को सजीव साक्षी है, उस भारतमाता के मपूत राजा राममोहनराय का जीवनचरिष पदना प्रत्येक भारतवासी का कर्तव्य है। निसने १६ वर्ष की अवस्था से लगाकर १८ वर्ष की अवस्था तक-मृत्युपर्यन्त- भारतवासियों के कल्याण के लिये अहोराति तन-मन-धन से परिश्रम किया, जिसने सामाजिक, धार्मिक, और राजनैतिक विषयों में भारतवासियों को केवल शिक्षादी नहीं दी मल्लिा अपने वृदय, हाथ और मस्तिष्क मिलाकर जिसने जीवनव्यापो परिश्रम किया-उसके कार्य से परिचित न होना अपने को भूलना है। इस जीवन-चरित्र के पढने से आपको उपन्यास, इतिहास और जीवनचरित्र तीनों के पढने का भानन्द प्रविगा, सारे हिन्दूशास्त्रों का निचोड मालूम होगा। पढने ही लायक चौल है। छपाई सफाई सहि सन्दर, तिस पर भी २०६ सों को सुपुष्ट कागल पर छपी पुस्तक का मूल्य लागतमात्र डाक महसूल पैकिंग पता -हरिदासएण्ड कम्पनी २.१ रिसनरोड, कनकाशा - -- i) लच्छमा . . नरसिंह प्रेस की उत्तमोत्तम पुस्तकें उपन्यास। सम्राट अकबर (सचिव) २॥) शुक्रवसना सुन्दरी ३ भाग २) सिगशदौला (सचित्र). मोतीमहल ॥) वर्णकमल (नया सस्करण আৰকাৰী H}} अनाथ बालक घौरचूडामणि सावित्री (उपन्यास) ॥) रजनी लवगसता (नया सम्करण) १), इन्दिरा विपक्ष (नया संस्करण) १)' बिछुडीहुई दुलहन ॥ আলমানা १) पलका मन्दिर कृष्णकान्त को विल शिक्षा सम्बन्धी पुस्तकें । हिन्दी बगनाशिधा न. १) अंगरेली शिक्षा न०२ हिन्दी वगला न०२ ॥) अंगरेजी शिक्षा न.३ हिन्दी बगला कोष १५) पंगरेली शिक्षा न०४ गरती शिक्षा न.१ स्त्रियोपयोगी पुस्तकें। सावित्री (महाभारतवाली)।) पार्वती gਸ । । १) लियर १) . T - ..}} दमयन्ती - मझली बद्ध + - इरिचन्द्र 1) सुनीति » संयोगिता नाटका पत्रा 1) छात्रदुर्दशा ) महाराणा प्रताप बालोपयोगी पुस्तकें। पत्रपुष्प ।) स्वास्थोपदेश पोपहार ") उपदेश कुसुमाञ्जलि घातगल्पमाला " गृल्पगुच्छ बालोपदेश ज्ञानोत्पादक पुस्तकें हिन्दी भगवडीता २॥) जीवनीशतित खास्थ्यरक्षा २), हजरत मुहम्मद साहन D चरित्र संगठन ग) पलमन्दीका खजाना १) कर्तव्य u) गुलिस्तो (हिन्दी) १) राजा राममोहन राय m) नेलसन स्त्रियोको पराधीनता २) रामायण रहस्य नेपधपरित चर्चा 'n) महात्मा दुई भारतमें पोचूंगीन 2) शान्तिसख (नया संस्करण) 1) उस्ताद कौर ७) ब्रायोग विद्या महाकवि गालिव ॥ पन्त करणका सुधार শীনিয়ন A) प्राचीनकीति (मधिष) ) सोपयोगी पुस्तके । मम्राटपकपर २ प्राचीन कानि गयाष मिरादीना २७ पपुष्प 5 গল पोपहार मनीमा मंगम "पना करण का उधार वोर घटामनि " रामायपरहस्य पहजरत मुहम्मद माय परियम कामो की रानी 1) बानोपदेग मापितो (मन्वयाग) , मेवाह गाया गम्पमाना जीवनी गति 2 भारतवर्ष का इतिहास नम्नसन " मगपा प्रताप भारत में गे, गोन 9 चोरवन की हाजिर जवायो मोट-जिन्होंने पढ़ लिख कर "मम्राट पकवर", पीर "नधाप मिरागुदोला" न देवा, उन्होंने जगत् में कुछ न देखा। इन दोनों पुम्नको को इनार तरह मे रुपया बचाकर देखिये, देखने की मायक हैं। प्रत्येक में एक एक दर्जन हाफटोन चिप है। कलम में यह ताकत नहीं, जो इनकी पूरी तारीफ कर सके। प्रेम प्रशमा !

" नरसिह प्रेस की उत्तमोत्तम पुस्तक । स्वास्थ्यरक्षा 015 नोतिगतक (भर्तृहरि शत) । हिन्दी भगवदगीता १) महारमावुद्ध गनिम्ता (हिन्दी) चरित्र संगठन पकलमन्दीका बलाना , नेपधचरितची सियों को पराधीनता १) उम्ताद जीक कर्तव्य शान्ति भोर मुम स्वर्गीयजीयन महाकवि गालिन 2 दिलचर उपन्यास) एकयमना सन्दी ३ भाग २ रजनी । राजा राममोहन राय H) विही दुनि सपकातको दिन क मोमोमहम चन्द्रशेखर B वीर पुडामपि विपक्ष नधामा नचामा गादमाग पतिमता मोति 1 गायधामक माविमा (गाम्प पम्दान) " पाप परिणाम मार योग पिता ܕܚ

No text on this page.

१. महात्मावुद्ध । 22222222; नरसिंह प्रेस की उत्तमोत्तम पुस्तकें स्वास्थ्यरक्षा २॥ नोतिशतक (भर्तृहरि कर हिन्दी भगवदगीता गुलिस्तां (हिन्दी) श, चरित्र सगठन अक्लमन्दीका खजाना । नैषधचरितचर्चा स्त्रियों को पराधीनता १) उस्ताद ज़ौक कर्तव्य शान्ति और सुख स्वर्गीयजीवन . महाकवि गालिब दिलचस्प उपन्यास। शलवसना सुन्दरी ३ भाग २१) रजनी राजा राममोहन राय 15 बिछुडी हुई दुलहित कृष्णकान्तकी विल HD मोतोमहल चन्द्रशेखर वीर चूडामणि विषच ॥5 शैलबाला m लच्छमा । शरदकुमारी . । 5 ) पाप-परिणाम - लवङ्गलता 小小小小小小小小小小小小小小 ॥ ब्रह्म-योग-विद्या 5 पतिव्रता सुनीति ॥ हरिश्चन्द्र अनाथबालक सावित्री (गार्हस्थ उपन्यास) - अलका मन्दिर इन्दिरा सयोगिता -पता--हरिदास एण्ड कर २०१. हरिमन रोड,

Hindi Bangali Shiksha Part-iv

Author
Vaidhya,babu Haridas
Title
Hindi Bangali Shiksha Part-iv
File name
Hindi Bangali Shiksha Part-iv
Text
OCR done
Citation
1921
Published
2011/01
Publisher
Narsingh Press Calcutta
Language
Sanskrit
Pages
199
Library
Agarchand Bhairondan Sethiya Jain Parmarthik Sanstha, Bikaner
Classification
Literature
DLI number
546625
Barcode
4990010025082.00
Scanning centre
C-DAK, Kolkata
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
weDjl5RxdH7
Download PDF

Hindi Bangali Shiksha Part-iv