·चरित्रं ॥२॥ ॥२॥ न देशना प्रारब्धा, दानशीलतपोभावा वर्णिताः, सर्वधर्मपु भावः प्रधानः तत्रापि धर्मकृत्येपु सिद्धचक्रममावं स विशे; श्रीपाल पेण वर्णितयान, नवपदैः कृत्या सिद्धचक्र भवति, तानि कानि नव पदानीलाह-प्रथममहत्पदं १, दितीयं सिद्वपदं २ तृतीयं आचार्यपदं ३ चतुर्थ उपाध्यायपदं ४ पंचमं साधुपदं ५ पष्टं दर्शनपदं ६ सप्तमं ज्ञानपदं ७ अष्टम चारित्रपदं ८ ८ नवमं तपःपदं ९ इति नवपदानि सम्यग्रीला ध्येयानि श्रीश्रीपालवत्, ध्यातं तन्नवपदं सदा सुखकरं शिवकरं रोगहर राज्यकर च भवति तदा. श्रेणिकन श्रीगौतमः पृष्टः, कोऽसौ श्रीपाला? कया रीत्या च तेन सिद्धचकमारा । धित? तस्वरूपं श्रीमद्भिभवद्भिः कृपां कृत्वा ममाग्रे कथनीयं. तदा श्रीगौतमः सजलधनगर्जतुल्यवाण्याऽवादीत् तमिन् काले चतुर्थारके श्रीमुनिसुव्रतस्वामिवारके मालवदेशे उजायिनीनामनगरी आसीत्. सा चाने कजिन गृहम: डिता रम्या बहुधनधान्यसंपूर्णाभूत. तत्र प्रजापालनामा.राजा बभूव, तस्यानेकनार्यस्तासां मध्ये दे मुख्य वर्ततेस्म. एका सौभाग्यसुदरी द्वितीया च रूपसुंदरी. तयोः परस्परं प्रीतिरभूत स्वस्वधर्मे स्थिरचित्तयोस्तयोः कदा कदा परस्पर धर्मवादोऽप्यभवत्, सौभाग्यसुंदरी तु मिथ्याधर्म प्रचीणा रूपसुंदरी च श्रीजैनधर्म हदचित्ता स्वकीय स्वकीयं मतं स्थापयतःस्म, अनया रीला तयोः सुखेन कालो गच्छति. कस्मिंश्चित्काले सौभाग्यसुंदगी गर्भोत्पत्तिरामीत्, तस्मिन्नेव च समय रूपसुंदर्या अपि गर्भसंभवः समुत्पन्नः, वे अपि नायौँ सुखेन गर्भ पालयताम. यद्दोहदस्तयोः प्रादुर्भवति तत्सर्व राजा सुखेन परिपूरयतिस्म. आद्या राज्ञी मिथ्यात्वमोहितत्वात् कुगुरुकुदेवकुधर्मान् पूजयतिस्म. वितीया रूपसुंदरी तु जिनधर्मचित्तानुरागात् परमशीलालंकारधारिणी सुदेवपूजनसुगुरुसेवनजैनधर्मोन्नति चकार. दीनहीनेषु ·चरित्रं श्रीपाल ॥३॥ दानं ददातिम्म, सर्वजीवेष्वनुकंपा विधत्ते. गर्भप्रभावात् सफलमपि धर्मकार्य करोतिस्म, अनया रीत्या सुखेन च सा स्वकाल गमयतिम. संपूर्णसमये सौभाग्यसुंदरी पुत्री सुयुवे रूपसुदर्यपि च पुत्री ममतेम. दासीभी राज्ञे व पनिका प्रदता. राजा ताभ्यः प्रीतिदानं ददौ, महर्या तयोर्जन्मोत्सवः कृतः, ज्ञातीयगोत्रियांश्च संतोपयित्वा नामस्थापना. समये सौभाग्यसुंदरीपुथ्या: 'सुरसुदरी' इति नाम प्रदत्तं, रूपसुंदरीपुयाय 'मदनसुंदरी' इति नाम कृतं. ये अपि पुध्यो सुखेन चईतेस्म, परस्परं पालक्रीडां च कुरुतः. एकमिन् दिवसे राज्ञा ते पुख्यौ दृष्टा-लालयेपंचवर्षाणि । दश वर्षाणि ताडयेत् ।। प्राप्ते पोडशमे वर्षे । पुत्रं मित्रमिवाचरेत् ॥ १॥ इत्यादि नीतिवचने विचारितवान्, सुरसुंदरी- कन्या शिवभूतये विदुपे पटनार्थ राज्ञा प्रदत्ता दितीया मदनसुंदरी च जिनमतनिपुणाय सुबुद्धिनाम्ने विदुपे समर्पिता, आया मिथ्यात्विगुरूपदेशान्मिथ्यात्वधर्मे निपुणा जाता. व्याकरणतर्गसाहित्यालंकारछंदोज्योतिष्मांगवेदवेदातरसंगी- तभरतनारकाव्यशृंगारकोकादिशात्रभाषापपंधमाशाप्रधषड्जनपभगांधारादिमप्तस्वरतंत्रीवागतालबनवशादिशुधि- रनुरयगांधर्वतांडवादियंत्रमंत्रतत्रादिप्रहेलिकादोधकगदादिकामशास्त्रेषु निपुणा स्त्रीणां चतुःपष्ठिकलासु दक्षा, 'पायो गुरुस्तादशी बुद्विर्वते' इति न्यायान्मिथ्यात्ववामनायां प्रौढा सोऽभवत्, इति सुरसुंदर पाठनाधिकारः १ अथ 100 द्वितीया मदनसुदरी व्याकरणतालंकारसाहित्यकोपादिहेयज्ञेयोपादेयपदार्थस्वसमयपरसमयप्रवीणाष्टकर्मणां मूलोत्त- रप्रकृतियधोदयोदीरणासत्तादिभेदज्ञा निश्चयन्यवहारपद्रव्यससनयनवतत्वदशविधपतिभकादशप्रतिमाद्वादशविधा धर्मकालनियतिप्रकृतिस्वभारपुरुषाकारपट्कापजीवविचारसारपारावारपारीणा एकविंशतिगुणयारिणी जितेंविधा सम्प -- ...

·चरित्रं श्रीपाल ॥४॥ ॥४॥ पत्वगुणधारिणी शीलालंकारशोभमाना दुर्गतिनिवारिणी-इशी मदनसुंदरी वुद्धियलेन सकलशास्रवेत्री बभूव, सकलकलासु कुशला कर्मप्रवादग्रंथेषु च विशेषेण निपुणाऽभवत्, कर्मैव कर्तृ जानाति वीतरागवचनप्रामाण्यात, लोकव्यवहारेऽपि विदग्धा सदा जिनभक्तो रक्ता पटकर्मसु च सावधाना गुरुपाठकोपदेशात् सुखेन कालं गमयतिम. इति मदनसुंदरीपाठनाधिकारः अथान्यदाभ्यंतर सभायां प्रजापालराजा परिवारयुतः सहर्ष सादरं स्थितवान् इतस्ती सुयुद्धिशिवभूतिनामानौ कोविदी तत्रागत्य सम्यग्रीत्या राज्ञे निवेदयांचक्रतुः. भो राजन् ! युष्माकं कन्यादयस्य परीक्षा कर्त्तव्या, तदा नृपेणोक्तं ते मम पुज्यावत्राहयेता. तदा सुरसुंदरी तत्रागत्य नृपस्य दक्षिणांके स्थिता, मदन- सुंदरी तु वामांके स्थिता. हर्षवशेन राज्ञा तयोर्बुद्वेः परीक्षार्थमेकं समश्यापदं कथितं, तत्किं पदमित्याह-'कि कि पुण्येन लभ्यते' तदा सुरसुंदरी उवाच-प्राज्यं च राज्यं सुभगः सुभा, नीरोगगात्रं च पवित्रभोज्यं । गानं च नृत्यं परिवारवर्गः । पुण्येन चैतत् सकल लभेत ॥ १॥ द्वितीया मदनसुंदरी प्राह-शीलं च दानं विनयो विवेकः । सद्धर्म- गोष्टिः प्रभुभक्तिपूजा ॥ अखंडसौख्यं च प्रसन्नता हि । लभ्येत पुण्येन समस्तमेतत् ॥ २ ॥ तत् श्रुत्वा राजादिसकल- सभा सुरसुदर्या मदनसुंदर्याश्च प्रशंसां चकार. नृपसौभाग्यसुंदरीप्रमुखेः सुरसुंदर्याः प्रशंसा विशेषेण कृता, अन्यै- विज्ञः कैश्चिन्मदनसुंदर्याः स्तुतिः कृता, ततः सर्वे सभाजना : निजनिजमंदिरे गताः, नृपोऽपि तयोः पाठकयोः स्तुति कृत्वा ताभ्यां विपुलं प्रीतिदानं च दत्वा तयोविसर्जनं चकार. अथ कुरुजंगलदेशे शंखपुरीनामनगर्यासीत्, सा विपु. लधनकनकधान्यभृताभूत् तत्र महीपालनामा राजा पभूव , स उन्नयिनीराज्ञः सेवका सदाचारदक्षः शुरवीरोऽस्ति. •० ·चरित्रं श्रीपाल ॥५॥ ॥५॥ तस्य पुत्रोऽरिदमननामा कुमारो वर्चते, स रूपवान लक्ष्मीवान यशस्वी सर्वत्रीजनवल्लमः सुकुमारश्चास्ति. स प्रजा- पालभूपालस्य सेवार्थमागतोऽस्ति. एकस्मिन् :समये सोऽरिदमनकुमारो राजसमागां समागतोऽस्ति. तदां तत्यां सभायां सुरसुदरीकुमार्यपि राज्ञः समीपे स्थितास्ति, तया कुमार्या सोऽरिदमनकुमारः सहर्प विलोकितः, परस्परं तपोः प्रीतिश्चाभूत् , तस्यारिदमनस्य कुमारस्योपरि सा सुरसुंदरी मोहिता. नृपेण तद् ज्ञात, तदा तेन सुरसुदरी पृष्टा हे कन्ये ! तव के वरं करोम्यह, तदा पुन्या प्रोक्तं हे तात ! मम मनसि स्थितोऽरिदमनकुमारः श्रीमद्भिर्भवद्भिज्ञातः, स एव वरः क्रियता, एप ममाभिप्रायः पश्चाद्भवतां यथारुचिस्तथा मे प्रमाण, किंच त्वमेव मम पिता, त्वमेव कर्ता, स्वमेव पालकस्त्वमेव पोपकस्त्वमेवेश्वर इत्यादिवचनैः पितरं संतोपयित्वा सा सुरसुदरी तूष्णीं स्थिता, तदा राज्ञा सयोः संबंधः कृतः, सर्वजनेषु चेय वार्ता प्रसिद्वा जाता, यदरिदमनकुमारस्य सुरसुंदर्या साई राज्ञा संबंधी विहिता, सौभाग्यसुदर्या मनस्यपीदं कार्य रुचितं, अथ वित्तीयदिने नृपेण मदनसुदर्यपि समाहता. साप्यागत्य नृपाय प्रणाम कृत्वा स्थिता, तदा.राज्ञा सापि पृष्टा, हे कन्यके ! कथय तव कं वरं करोमि ? अब मम सेवार्थ पदवः कुमारा समा- गताः सति, तेषां मध्याघधारुचि वरः क्रियते. तत् श्रुत्वा लज्जया सा न किमपि वक्ति, पुनरपि राज्ञा पृष्ठा, तथापि सातुन व्रते. एव वारंवारं पृष्ट सा मदनसुंदरी प्राह हे तात! भवतामग्रे कुलकन्या कथं कथयेद्यन्ममामुको वरः क्रियतामिति, इयं तु कुलटानां रीतिः विवाहकाले मातापितरौ तु निमित्तभूती भवेता, ततो यत्कर्मणि स्थितं तदेव सर्थ भवति, युष्माकं कृतं किमपि न भवति, यहाव्यं तद्यत्येव, इत्यादिसर्वज्ञवचनान्मम मनसि धैर्य वर्चते, अहं ·। चरित्रं सुम ॥६॥ पत्वगुष्का नैव कथयिष्यामि पन्ममैप एव वरः क्रियतामिति, मकर्मणि यस्य जीवस्य संबंधोऽस्ति स एच मम मिलि यति. । कन्यया कर्मवादः प्रकटीकृतः, हे राजन! भवतामपीदं राज्यं केन दत्तं? शुभकर्मणैव दत्त, धनं धान्य इतिम वर्ष शुभकर्मणैव प्राप्यते; कर्मविनान्यः कोऽपि सुखदुःखयोर्दाता नास्ति, इत्यादि वचनं शास्त्रे वर्तते तदिन i, तंदा राजा तद्वचनं श्रुत्वा महाकोपं कृतवान् दुष्टेयं कन्यका महादुःखे मया निश्चितं पातनीयेति च मनसि विचारितं. पुनः राजा बूते हे कन्यके! हि कस्य प्रसादेन यथेच्छं मुखं त्वं भुक्षसे, तब भोजनराज्यसम्यगाभरः णयन्त्रतांबूलगृहक्रीडादिकार्य ममाधीनमैव वर्तते. मम राज्ये सति तव सुख, ममा राज्ये च दुःखं, एवं सर्वत्र मम प्रसादोऽस्ति. अस्मिन् भूतलेऽहमेव कर्ता, न तु कर्म. सुखस्य दुःखस्य च दाताहमेव, अहं लोकेश्वरो लोकनाथोऽस्मि, अत्र यत्किचित् कार्य भवति तत्सर्वं ममाधीनमेव, अहं रंक राजानं करोमि, राजानं च रकं करोमि, एथं सर्वमपि कार्य ममैव हस्ते पाते. हे पुत्रि! त्वं दुर्भागिण्यसि, पठितापि मुखां दृश्यते, यत्स्वकीयं हठयाद न यजमि. अत- स्त्यां महानुःखेऽहं पातयिष्यामि, यदा त्यां रोगयुक्तनिर्धनवराय समर्पयिष्यामि तदेव मम मनसि संतोपो भविष्यति. अधुनापि किमपि गत नास्ति, अतो यथेच्छं वरं याचस्व, स्वमुखेनैव च य हे तात स्वमेव कर्ता, स्वमेव परमे श्वर इति. तत् श्रुत्या मदनसुंदरी माह हे तात! ग मा कुरु, गर्वेण सर्वकार्यस्य हानिर्जायते, गर्वेण राज्यं गच्छति, फर्ता तु कर्मच, न चान्योऽस्ति. एंपा तव वार्ता मे हृदये कदापि न तिति, सर्वज्ञवचने रक्तचित्ताई याहशो वरी भविष्यति तादृशमेव वरं वरिष्यामि. तत् श्रुत्वा राजा चितित इयं कर्मवाद दृढचित्तास्ति, सभायां च मे रीलना ·चारत्र ||७॥ 11७॥ जाता, दुर्बुद्विपाठकेन तस्यै सभोरंजनं न शिक्षितं, ध्रुघमियं पाला मंदमतिरस्ति पुनर्मदनसुंदरी प्राह हे तात! काचि- स्कन्या दुःकुले दत्तापि सुखिनी जायते, काचिच सुफुले दत्तापि दुःखिनी जायते, तत्र तत्कृत फर्मंघ हेतुरस्ति, न तु मातापितरौ. एवं तयोः परस्परं महाविवादे जायमानेऽवसरज्ञा सुधुद्विनामा मंत्री क्रोधारुणलोचनं नृपं विलोक्याचा. दीत्, हे स्वामिन्ननया कन्यया साई को वादो भवद्भिः क्रियते ? अधुना वनपालकेन विज्ञप्तमस्ति यत्सांप्रत वसंतसमये वनं प्रफुल्लिनमस्ति अतस्तत्र गम्यता, इति कथिते सत्यश्वपालकैरवस्तमानीतस्तदा राजापि तुरंगमागण कतिपयजनैः सह चचाल नगरादहियागतः, इतोऽग्रभागे मागे प्रोछलद्रजासमूह जनकोलाहलं च श्रुत्वा सुबुद्धि प्रति राजा माह-हे मंनिन् ! कस्य कोला- हलोऽग्रभागे श्रूयते ? के आगच्छंति ? तदा सुवुद्धिना कथितं हे प्रभो! अयं कुष्टिनां समूहोऽस्ति, पूर्वकृतकर्मय- शात् समकालमेव सप्तशतानां मनुष्याणां समुदायः कुष्टी जातोऽस्ति, एपामपि च राजरीनिर्वर्त्तते, राज्ञां समीपे च याचनाते कुर्वति. राजा प्राह केयं तेपा राजरीतिः? तदा सुधुद्धिना मोक्तं हे भूपाल ! ऊंबररोगेण पीडित एषां स्वामी फरिभद्राजपुत्र ऊंयराख्योऽस्ति, तस्योपरि छत्रं विराजते, चामरैश्च धीज्यमानोऽस्ति, गलितांगुलिनामा तम्य मंत्र्यस्ति, गलितसर्थीगो दुर्गपालोऽस्ति, सर्वे च तस्य सेयकाः कुष्टिनो गलितत्यचो व्रणतिक्लिनाः क्रमिकुलशतगततनयो दुर्गधवासिता वेसरारूवा महादुःग्विनो मक्षिकाभिः संपनाः प्रेताकाराः साक्षान्नेरयिका इवागच्छंति, पां दर्शनमप्य- शुभमतोऽग्ने न गम्यता, एषां पवनस्पर्शनेनापि रोगो पत्तिः स्यात् , तेन कारणेन मार्ग लक्त्वान्यमागेंग गम्यता, ·॥८॥ तत् श्रुत्वा राजान्यमार्गेण चचाल. इतश्च कुष्टिसार्थमध्ये तद्गलितांगुलिमंत्रिणा तत्स्वरूपं ज्ञातं, ततोऽसौ वेसरारूढो पाल D, राज्ञः समीपे समागत्य कथयति, हे पृथ्वीपते। तब कीर्तिः सकलेऽपि भूमंडले वरिवर्तते. अस्माकं ऊपरराणाप्रसादेन. 06 चरित्रं INDEकस्यापि धनधान्यरत्नस्वर्णमणिमुक्ताफलस्य न्यूनता नास्ति. किं च मालवेश्वरस्य पार्धे यः कोऽपि यत्किंचिद्याचते तत्मर्ष स ददातीति तय कीर्तिरस्ति. अतो युष्मत्पाघे यांचाकृते घयमात्र समागताः स्मः अस्माकमुंबरमहाराजस्य. भार्या नास्ति, अतो याहशी तादृश्यपि भवद्भिरेका कन्यास्माकं राज्ञे प्रदेया, वयमपि क्षत्रियाः कुष्ठरोगेणेशा जाता: स्मः, तदस्माकं दपणं कस्याग्रे कथ्यते, तव प्रतापो महानस्ति, तत एवास्माभिः कन्या याच्यते, इति गलितांगुलेर्वचन श्रुत्या राजा किंचिदिहस्य प्राह भो गलितांगुले रोगिणे कथं कन्या दीयते ? अन्यदस्तु याज्यते तत्कथ्यता, तदा पुनः स गलितांगुलिः प्राह हे राजन् अन्यत्तु किमपि न युज्यते, परं त्वनेन तब बचनेन ते कीर्तिलोपो भविष्यति, यत्र यत्र वयं यास्यामस्तत्र तत्र वयं कथयिष्यामो यन्मालवराट् याचकानां वांछां न पूरयतीति. अतस्तुभ्यं स्वस्तिरस्तु. तस्मिन् समये मदनसुंदर्या वचनं स्मृत्वा राजा चिंतितमधुना मदनसुंदर्यास्तकर्मफलं दर्शयामि, तस्या निर्भाग्यमदनसुंदर्या एप ऊपर एव परो युक्तः, तथा च फुर्वतो मे कोपोऽप्युपशमिष्यति. एवं चिंतयित्वा राजा तं गलितांगुलिमवोचत् , भो गलितांगुले अधुना त्वं स्वस्थानं गच्छ, युस्माभिरस्माकं सभायामागंतव्यं. तत्र यत्किचिद्भाव्यं तद्भविष्यति, तत् श्रुत्या गलितांगुलि: स्वस्थाने गतः, राजापि क्रोधवशेन पश्चादलितः सभायामागत्य मदनसुंदरी चाकार्येत्यव्रवीत, हे पुत्रि अहं तु तर सुग्यं वांछामि, अतोऽयापि मन्यस्य, काय च सुखं वा दुग्वं पितृकतमेव लभ्यते इति. तत् श्रुत्वा.

·चरित्र श्रीपान ॥९॥ मदनसुंदरी मार हे तात भाग्यनेर सुपं च दुगं च लभ्यते. न तु पितृकृतं, जिनंवननग्रामाण्यात्, तत् श्रुता रुष्टो राजा मदनसुंदरींप्रति माह है पुनि तव भाग्यनायराख्यराणमस्तव घरः समायातोऽस्ति, तदा. मदनसुंदर्यवादीत् है सात! घेन्मम भाग्येन म ममागतोऽस्ति, तदा स सुखेनागमतुः तदा राजा सेव ममाकार्य पार भो सेफ ऊंपरागगराण शीघ्रमत्रानय, तदास सेवकोऽपि तंत्र गरयो परिवारमहिने ऊपर प तूर्णमामार्य राज्ञः समीपमानीतगान्, तदा राजा तं प्रत्याह हे ऊंचर इयं मे पुत्री मदनसुदरी या परिणेतुमिति, अतो मया तुभ्यं सा दत्ता. तत् श्रुत्य ऊंयरः माह हे राजन् ! पुश्या समं युष्माभिर्विवादो न युग्पते. इगं तु सुरूपवती सुंफुलोया चंद्रमुग्गी मृगराजकटी तरुराजविराजितजानुनढी घर्गते, अहे तु कुष्ठी काफ- ममानः, अतोऽनया माधै मम संबंधो न युक्तः, किंचातस्तचापकोतिर्भविष्पति, क्षत्रियेयपि प्रयोदो भविष्यति. अतोऽहं तां न सहिष्यामि, भवत्कुलोरचा याशी तादृशी काचित्कन्या मे देया. सत् श्रुरंगा राजावोगत् हे ऊपर ! हं किं करोमि ? अस्या भाग्ये त्वमेव घरः, कर्मवादसमये त्वमेवागत:, 'ततः क्रोधाग्निना ज्वलितेन राज्ञा सा मदन- सुंदरी उक्ता हे पुनि! चेपय प्रतिज्ञा सत्या तर्हि इमपरं वरं घर? तार श्रुत्वा मदनसुंदर्यपि मनमि धैर्य विधाय निजकरणोंपरमर पस्पर्श. तद् दृष्टा सबै जना हाहारचं चमुः, परस्परमवदंश्च निर्भाग्येयं मदनसुंदरी यया दुष्टवचन- फयनेन नृपः प्रकोपितः अप स ऊपरोऽपि तां मदनसुंदरी पेसारारूढां कृत्वा परिवारगुतो निजस्थानके गतः, तदा लोका मदनसुदर्या ·चरित्रं ॥१०॥ JET अपवाद गपुर-केऽपि निर्दति जननीं । केऽपि निदति पाठक । निदंति धर्म केचिच्च । पितरं कोऽपि निंदति ॥१॥ श्रीपाल JE सुरसुंदर्याच लोकाः प्रशंसां चफुः, लोकैस्तु वर्तमानकाले यादृशं दृश्यते तादृशमेव कथ्यते. अथ राजा निजापवाद भुत्या शिवभूतिकोपिदमाकार्याप्रवीत् , भो शिवभूतें सुरसुंदर्या विवाहलग्नं विलोकंय, तदा शिवभूतिः प्राह हे राजन् अम्मिन् मासे यत्किचिच्छुभं लग्नं तत्तु मदनसुंदर्या विवाहदिवसे गतं, अधुना शीघं लग्नं तु नास्तिं. तदा राज्ञा कथितं यादृशं तादृशमपि शीघ्रं लग्नं विलोकय? तदा तेन लग्नं विलोकितं. अध'राज्ञा सुबुद्विमंत्रिणमाहूय फथितं भो भनिन् ! कन्याविवाहयोग्यां सामग्री प्रगुणीकुरु ? तदा मंत्रिणा स्थाने स्थाने विवाहमहोत्सवः मारब्धः, नगयो गृहे गृहे तोरणपताफागीतगाननृत्यपादिवतालकंसालपटहमुरजादिभेरीरामल्लरीरवः प्रादुर्भूतः, पणांगना नृत्य पः महा विरूदावलि प्रोचुः, चारणजना जयजयशन्दांश्चमः, सर्वे ज्ञातीयगोत्रियाः समागताः सधवानार्यस्तत्र गानं 'विदधुः, एवं तत्र महोत्सवे जायमाने सति अनेकराजानः संमिलिताः, लग्नावसरोऽपि निकटे समागतः, पीठमर्दका अरिदमनकुमारस्य सुगंधतेलाभ्यंगादिमियां कुर्वतिम्मा भरिदमनकुमारोऽपि नानाभरणंवस्त्रादिकलितललितगात्रः सन अनेकराजराजेश्वरगणनायकदंडनायकमंत्रिमहामंत्रिवेष्टिसार्थवाहादिपरिवारेण परिवृतो वेणुवीणादिविचित्रवा- जिनसमहेन परिकलितो गजारूढः सन् छत्रमुकुटचामरैविराजमानस्तोरणं वंदित्वा याचकेभ्यः प्रभूतं दानं च दत्वा चत्परिकामंडपं प्रविवेश. सुरूषा मनोरमा.चंद्रवदना सुरसुंदरीकन्यापि सालंकारा सती महताडवरेण तत्र प्राविशत, तदा तत्र तयोर्हस्तमेलापर्फ कृत्या पहिसाक्षिकं याज्ञिको विवाह विधि चकार. पलिभुग्विः पांचजन्यः पूरितः, प्रजा.

·श्रीपाल पालभूपालोऽपि करमोचनावसरे विपुलभनधान्यरसुवर्णगजाश्वदासदासीनगरपामादि अरिदमनकुमाराय दत्तवान, अतः प्रजापालनृपस्य महयशो विस्तीर्ण, लोके च तस्य महान् महिमा जाता, परस्परमधिका प्रीति ताततोऽरिदम- नकुमारोऽपि राज्ञः शिक्षा मार्गयित्वा स्वपुरीप्रति प्रस्थानमकरोत. सुरसुंदरीकन्यापि निजमातरमाच्छय पितरं च प्रणम्प मातृपितृदत्तां शिक्षा गृहीत्वा स्वभा सह पचाल. सप्तशतकोशमार्ग समुल्लंघ्यारिदमनकुमारः शंखपुरीपरि- सरोगाने स्थिति चकार. पार्श्वस्थाः सेवकाः पुरम ये स्वस्थानेपु गता. स्तोकेन परिवारेण परिवृत्तः कुमारः सुरसुंदर्या सहितस्तय स्थितः ॥ इति श्रीश्रीपालचरित्रे गयपंधे प्रथमा प्रस्तावः समासः॥ श्रीरस्तु ॥ अधोयरमहाराजो मदनसुंदरीप्रति तत्परीक्षार्थमिति वचनमयोचत् हे प्रमदे तव तातेनायुक्त कार्य कृतं, गनमा फुष्टिने त्वं दत्ता. त्वं तु राजहंसीसहशी अहं तु फाफसहशस्तत आवयोः परस्परं संबंधो न युगता, अद्यापि ते किमपि गतं नास्ति, कोपेन राज्ञा त्यं मम समपितासि, त्वयापि कर्मवादेन मे फरस्पर्शः कृतः, किंतु मच्छरीरे महती रोगो- स्पतिर्भते, अतो मया प्रोच्यते यत् विवाहादिमयंधमन्यपुरुपेण सार्द्ध कुर्विति. तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी वनयनाभ्या. मणि विमुच्य निजपतिप्रति प्रोगच, हे नाधास्मिन् भवे त्वमेव मे भर्ता, त्वमेव मे भरणपोषणादिकर्तासि, अहं ·चरित्रं ॥१२॥ [JCE PE सुशीला धर्मपिता कदापि त्या नात्यजिप्ये, दैवयोगात्कदाचित्कनकगिरिश्चलति; सागरो मोदी खेजति, ताप्पई श्रीपाल शीलान पलामि, अतो युष्माभिरियं वार्ता पुनः कदाचिदपि न कर्तव्या. उंबरोऽपि दृढचित्तां तां वीक्ष्य तया सह ॥१२॥ श्रीसंबंध कृतवान्, रात्री मदनसुंदरी ऊंयरथ सुखेन निद्रां चक्रतुः, अथ-प्रातर्भानावुदिते सति मदनसुंदरी स्वपति- DO प्रतीत्युवाच, है नाधान नगरे श्रीकपभदेवप्रभोमंदिरमस्ति, तत्र दर्शनार्थं गच्छाचा, अतः शीघ्र लानं विधायपुष्पा- क्षतादि गृहीत्या भावपूर्वकं भवद्भिर्मया सार्धमागंतव्यं, इति कथिते ऊंयरोऽपि,मर्वसामग्री कृत्वा श्रीप्रथमतीर्थकरस्य DOL मंदिरंपति पगाल. तब्र गत्या जिनं च वंदित्वा प्रभोः स्तुति करीमुल्सुका मदनसुंदरी निजनाप्रति माह हे स्वामिन्नहें भाषेन स्तुति करोमि ततो भवद्भिः श्रोतव्या. इत्युक्त्वा सेत्थं प्रभोः स्तुति चकार-हे आदिनाथ हे देवाधिदेव हे परमेश्वर हे त्रिलोकनाथ हे वीतराग हे चीतकोध हे वीतमान हे वीतमाय हें वीतलोभ हे दोनबंधो हे कपागाधसिंधों हे स्यक्तसंग है पारगत है शंभी है जिनेश्वर नौ त्वमेव शरणं, कथंभूतस्त्वं सुरासुरनरदसेवितपादपाः चंद्रोज्ज्वल- केयसेन सकललोकालोकभावकाशकः मेंयामेयपदार्थसार्यदुर्घटापारावारपारीणोऽसि, हे जगत्पूज्य भवे भवे त्वमे घाययोः शरणं त्वमेवाधारस्त्वमेव रोगशोकविनाशकोऽसि, हे विश्वंभरं हे विश्वनाथ सकलकलागुणगणारामविकस. मधाराधरधारासमान हे प्रभो आवयोराधिव्याधिहरणे त्वमेच समर्थः, सतां मान्यः, निजसेवकेभ्यो विमलशिवसुख- दायफोऽमि, हे तरणतारण भवतं पश्यतोराचयो?ष्टकुष्टादीनामयैवशांतिर्जाता. इत्यादि स्तुति विधाय मदनसुंदरी पिरराम, ऊपरेणापि सा स्तुतिर्भावेन श्रुत्ता तस्मिन् समये चमेश्वरीदेवीप्रेरितपुष्पमालाश्रीफले च झटिति प्रभो।

·श्रीपास चरित्रं ॥१३॥ ॥१३॥ कंठादागरय मगोरंऊयोः पतिते. तद् दृष्ट्या मदनसुंदरी प्राह हे स्वामिन् प्रभोः प्रमादागुम्माकं रोगों गतः, श्रीफल नं भवगिनाहां, माला त्यहं गृयामि. पवं प्रभोरतिशयं दृष्ट्वा पुनर्वदनां कृत्वा तो दंपती जिनमंदिरानिर्गतो. तत आसन्नो- पाश्रये तो ममागल श्रीमुनिचंद्रमुनि, भावेन नत्योचितस्थाने समुपविष्टो मुनिरपि सभायां धर्मोपदेशं ददाति- धर्मात्सुग्न दुगक्षयश्च शेगो । धर्मपा राज्यं सुकुलोद्भवः स्यात् ॥ धर्मस्य सेवा सफला सदैव । धर्मे मयंटो मनु- DEL जैविधेगः ॥ १ ॥ इत्यादि धर्ममयां मुनिपुणात् श्रुत्या केचिद्भव्यास्तत्रैव स्थिताः, केचित्र स्वगृहं गताः अथ मुनिचंद्र- मुनिना पूर्वपरिचयान्मदनसुंदरी पृष्टा. हे भाविक कोऽयं त्वया सह शुभलक्षणः पुरुषोऽस्ति ? तदा मदनसुंदरी स्वने प्रयोरणि पातयंती गुरोरने राज्ञा सह कृतकर्मवादादिसफलं स्वरूपं विस्तरतः कथयामास. पुनरप्युवाच हे गुरो में मनमि कोऽप्यन्यः खेदो नास्ति, परंतु मिथ्यास्थिलोका जिनशासनस्य हीलनां कुर्वति, मिथ्याधर्मस्य च प्रशंसा फुति, ततोऽस्य भयनां पायकस्य रोगोपशमनाय कोऽप्युपायः कथ्यता, तत् श्रुत्वा मुनिचंद्रगुरुरपि भाविधर्मलाभ ! विजाय तस्यै धर्मोपायं कथयामास. हे भद्रे पूर्णकृतंफर्मविनाशको निष्पापाचरणरूपचतुर्दशपूर्वमार इहलोकपरलोक- मुगकरः सर्वधर्मसारो दुष्टरुष्टहरो ज्वरहरः पुत्रधनधान्पराज्यप्रतापफरः आधिव्याधिशोकसतापदीभोग्पयंध्यत्वपिप- 'फन्पत्यविपापहारकः शिर्षकरोडशो नयपदाराधनरूपोपायो जिनधर्मे वर्षते, अतो हे वत्से त्यं भी सह श्रीनवपदा- गधनं भात्या फुल, तेनास्य दुष्टकुष्टरोगस्थापि शीघं नाशो भविष्यति. तनवपदनामानि चेत्थं-प्रथममहत्पदं १ यितीयं मिपदं २ तृतीयमानार्यपदं ३ चतुर्थमुपाध्यायपदं ४ पंचमं साधुपदं ५ पष्टं दर्शनपई ६ सप्तमं ज्ञानपदं ७ अष्टम ·श्रीपाल चरित्रं ॥१४॥ ॥१४॥ तपो भवति, तत्र व्रते प्रतिदिनमष्टप्रकारजिनपूजापूर्वकमाचाम्लतपःसहितं परमभक्त्या विधिविधेया. नयमे दिने पंचामृतैः सहर्ष सादरं यथास्यात्तथा सविस्तरं महती जिनपूजा कार्या. एवं चैत्रमासेऽपि तत्पूजन विधिः कार्या, नव- पंक्तिभिरेकाशीयाचाम्ला सिद्धचक्रवतं संपूर्ण भवति तद्वतं प्रतिवर्ष चारवयं कर्तव्यं, साईचतुर्षोते तस्मिन् व्रते संपूर्णे जाते मति सहर्प तस्योद्यापनं करणीय, तस्य विधिरने कथयिष्यते. एवं श्रीसिद्धचक्राराधनतः सकलसमृद्धि- पुद्भिवृद्धिसिदिपरमपदप्राप्तया भयंनि. नराणां नरीणां च कासश्वासवरभगंदरदुष्टकुष्टादिरोगाणां च नाशो भवति, पुत्रपौत्रादिपरियारदिश्च भवति. एवं श्रीसिद्धचक्राराधनविधिफले च मया युवयोरने दर्शिते. अथ गुरुणा तत्र स्थितेभ्यो भावशुद्धावकेभ्य इदं वचननुक्त, भो श्रावकाः साधर्मिकाणां वात्सल्यं क्रियता, तत् श्रुत्वा श्राद्धैर्महता. दरेण परमदनसुंदरीभ्यां धनधान्यसंपूर्ण मनोरमं महद ग्रहं तयोनिवासाय दत्तं, तत्र तो दंपती सुखेन कालं निन्यतुः, गुरुबचनेन मदनसुरीवचनेन च उंयरकुमारः सिद्धचक्रस्य पूजाभ्यासं कृतवान् , प्रतिदिनं गुरोर्मुखाध्ध्याख्यानं च श्रुत- वान्, मदनसुंदर्या साई धर्मध्यानं च कुर्वन् गुरवे वस्त्रपात्रादिदानं यच्छन् कतिपयदिनानां सगृहें गते मति शुभ- मुहर्त आश्विनमासे शुरूसप्तमीदिनादनताराधनं मदनसुदा सह कृतवान्, तत्रैव मंदिरे तेन पूजा प्रारब्धा, मुनि- गदगुरुणा प्रतिष्टितश्रीसिद्धचफयंत्रं विधिपूर्वकं गृहीत्वा श्रीमपभदेवस्य मंदिरे स्थापितं, अष्टप्रकारपूजनमाचाम्लसहितं गुरुदत्ताम्नायेन भार्यया सहोयरकुमारः कृतवान्. तदा मदनसुंदर्या च श्रीपभदेवप्रभोः सिद्धचक्रयंत्रस्य च स्नात्र- जलं गृहीत्या तत्स्वभर्तृशरीरे सिंचितं. ततस्तदिनादेव तस्य रोगोपशमनं जातं, द्वितीयदिने सविशेष रोगशांतिर्जाता, ·श्रीपाच नरि ॥१५॥ गर्ष दिने दिने रोगस्य माविशेषण शांतिरभूत् नयमे दिवसे मदनसुंदो सहायर: मिदनक्रस्य पंचामृतेन महाविस्तरेण पूजां विधाय भाषरतयं च कृतवान. तदा मदनसुंदरी तलामजलं भावपूर्षकं गृहीत्या तेन पत्यु सोगं सिंचगामास. सरसेगनतस्तदेय दुष्टकुष्ठरोगः मर्यभागता अधोंपरस्य रोगरहितं दिव्यरूपं निरीक्ष्य मषेपां महदार्ग जातं, तदा गुरुभिक्त भो लोका अन्न किमाधर्य, श्रीमिदमकममायेण महगणदोपभूतशाफिनीडाकिनीराक्षसपतरादिभयों न भवति, शुद्धभावयुतां भन्यानां पुनरस्य मभाषेण मयाटकक्षो भवति, भगंदरवातपिराफफोलया रोगा न प्रभति, अस्य पूजनेन ध्यानां स्त्रीया पुनोत्पतिः म्यार, मृतयत्मारोगपिताना प्रमदानां पुनाथ जीयंति, पुनरस्य सेवनेन दुष्टाहा अपि शांतिभावं गच्छति, राजा पशीभवति, स्त्रीभोरानुफुल्यं भयति, अस्य प्रमायेण मुनयो मुक्ति यांति, अस्य श्रीसिद्धनकस्यागमे पहचः प्रभाया गणिताः मंति, तेषां मुखेन वर्णनं फर्जुन पार्यते एवं श्रीगुममुखारत्प्रभाष श्रुत्या प्रत्यक्ष व तत्पभावार्य हा लोकां भरत प्राप्त ततो मदनसुंदरी श्रीसिद्धनमारनामजलं गृहीत्या समशतफुष्टिनां समीपे ममागत्य तेषां शरीरेणु सजालसे गनमफरोत्, तैरपि भावपूर्वक श्रीसिद्धसमाप्रमायस्वरूपं ज्ञातं, यतस्त जलसेगनतस्तक्षणादेव तेपां कुष्टरोगो गिनाशं माता, सर्वेऽपि सुंदरशरीरधारिणः संजाता, लोके मदनसुंदर्याः प्रशंसा पभूध, धर्मस्य गुरोवापि महिमा जाता, अब मदनसुंदरी स्वभतरूपं रोगरहितं दृशा गुरोः स्तुति नकार. हे गुरो अयं सर्वः प्रसादो युग्माकमेच, मे पत्युः मर्यातकर्मसमरभूतफुटोरोगद्रीकरणे स्पमेय समर्थः नान्यः कोऽपि, हे तरणतारण 'युष्माभिर्म समीचीनोपायों ·भोपाल चरित्रं J ॥१६॥ दत्तस्ततो मम सर्वापयपि दुग्यान्ययेव विलयं प्रासानि, एवं गुरोः स्तुति कृत्वा मदनसुंदरी ऊंबरश्च स्वस्थाने जग्मतुः. अधान्यसिन दिवसे ऊपरफुमारो जिनदर्शनं कृत्वा मंदिराविनिर्गत्य मार्गेऽर्धजरती निजजननीं दृष्ट्वा जहर्प. मातु: ॥१६॥ पादयोः स पपात, मातापि सहप तस्यालिंगनं चकार. तदा ऊंबरोऽपि हर्पाकुलित उवाच हे मातस्तय वधूप्रसादेन मे रोगो विनाशं गतः, अध मदनसुंदर्यपि तयोरेवंविर्धा वाी श्रुत्वा परस्परं मातृपुत्रभावं ज्ञात्वा सद्य एव निजश्वश्रूच- HE रणकमलयो पपात, श्वश्रूरपाशिर्ष ददौ हे सुशीले त्वं पुत्रवती सौभाग्यवती भव, युवयोर्युगलमखंडं भवतु, ततस्ते प्रयोऽपि निजगृहे समागताः, अध कुमारेण माता पृष्टा हे मातस्त्वं मां मुक्त्वा कुत्र गतासीः, तत्स्वरूपं निवेदय ? तदा माता प्राह हे पुत्र अहं वैद्यशुष्ध्यर्थ कौशांन्यां गता, तत्र च मया लोकेभ्यस्तच्छुदिः पृष्टा, तैरुक्तं वैवस्तु तीर्थ- पापायां गतोऽस्ति, अतस्तुभ्यं क औषधं दास्यति? तत् श्रुत्या मनसि चिंतातुराह तय स्थिता. तत्र प्रतिदिनमहं श्रीजिनमंदिरं गतवती तनच दांतः शांतो जितेंद्रियः करणारससागरो ज्ञानी धर्मोपदेशकश्च इडशो मुनिर्मया दृष्टा, तं मुनि घंदित्या मया पृष्टं हे मुने ! मम पुत्रः कदा रोगरहितो भविष्यति ? तदा तेन मुनींद्रेणोक्तं हे भद्रे स ते नंदन उज्जयिन्यो त्यया फुष्टिसमूहे समर्पितस्तेपां संगात्सोऽपि कुष्टरोगेण पीडितोऽभूत्, तैः कृष्टिभिरपि मिलिस्वा तस्यों- पराग्यो विधाय स्वनायको विहितः, स ते पुम्रोऽधुना मालवाधीशप्रजापालनपस्य मदनसुंदरीनामपुत्री परिणीतोऽस्ति. तप तेन तव पुत्रेण श्रीमुनिचंद्रगुरुपचनेन राजसुतावचनेन च श्रीसिद्धचक्रस्याराधनं कृतमस्ति तस्याराधनेन स रोग- रहितः जायसुवर्णवर्णशरीरो मदनसुंदर्या सह साधर्मिः प्रदत्तधनधान्पसंपूर्ण मनोहरे गृहे स्थितोऽखि. एवं ते कुमा- ·चरित्रं श्रीपान ॥१७॥ ॥१७॥ रोऽद्याप्युज्जयिन्यामेव घर्त्तते, तत्र गतायाश्च तप स मिलिष्यति एवं हे पुत्र ! मुनिमुन्यादिदं वचनं श्रुत्वा तव स्वरूपं प तथाप्रकारं ज्ञात्या मुनि पंदित्या जिनं च नत्वा तृर्ण कौशांयीनगरादहमत्राधुनैव समागतामि. इतो मार्गे वधूसहितो मया त्वं दृष्टः तदा कुमारो मातरं प्राह हे मातः संप्रति त्वमपि दर्शनार्थ जिनगृहे आगच्छ ? ततः सापि ऊबरमदन- सुंदरीभ्यां मह प्रथमजिनस्य मंदिरे गत्वा तत्र जिनं च नत्वा तत्स्थानात्ते त्रयोऽपि समुत्यायोपाश्रये मुनिचंद्रगुरुपार्थे गत्या तं नत्वा धर्म च श्रुत्या गृहे गत्वा धर्मसंबंधिकार्याप्पेच प्रायेण च.. अधान्येशुस्ते प्रयोऽपि भावेन जिनपूजां कृत्वा भावस्तवनं कुर्वति. इतो रूपसुंदरी राज्ञी प्रजापालभूपालात्कलहं कृत्या निजभ्रातृगृहे गत्या शोकाकुला स्थितास्ति. कतिपयदिनरागमवचनैश्च शोक विहाय श्रीपभदेवप्रभुदर्शनार्थ तन्मंदिरेऽगलत. तत्र देवकुमारसदृशरूपयुतेन कुमारेण सह भावस्तधं कुर्वती स्वपुत्री मदनसुंदरीं विलोक्य तस्या मनमि महती शंका समुत्पन्ना, ततः सा स्वकीये हृदये एवं चिंतयामास, किमियं मम पुत्री मदनसुंदरी वा काचि- दन्या कन्या वर्तते? इति स्वमनसि संदेहं कृत्वा सम्यक्प्रकारेण तां निरीक्ष्य सा समुपलक्षिता, तदा तया मनसि विचारितं किं मम पुज्या मदनसुंदर्या तं फुष्टिनं भर्तारं परित्यज्य कोऽप्ययं नवीनः पतिः कृतोऽस्ति ? अहो कर्मणां गतिविचित्रा वर्नते, कर्मयशो जीवः किं किमकार्पमपि न कुरते? धुपं तया तं कुष्टिनं त्यक्त्वान्यो भर्ती कृतो विलो- फ्यते. परंतु मा मम पुत्री कुशीला नास्ति, सा तु जिनमतनिपुणास्ति, न ज्ञायते किमत्र जातमस्ति, स कुष्टी वरः फुत्र गतः, कदाचित् स एवायं भविष्यति, परं स कथं रोगरहितो जातः ? एवं सा रूपसुंदरी स्वमनसि संकल्पविक- ·चरित्र ॥१८॥ DE यानि कल्पयामास. स्वयं च विलक्षवदना जाता, जिनदर्शनमपि तया विस्मृतं. पुनस्तया स्वमनसि चिंतितं, अनया श्रीपाल मे फुपुत्र्या निश्चितं मे निर्मले कुले कलंको दत्तः, जिनमते च दृपणं दत्तं यदनया परिणीतकुष्टिपति परित्यज्य अन्य: U ॥१८॥ DC] फश्चित्तां कृतोऽस्ति. एवं नीचकार्यकरणतः सा मृतैय बरं, अनया जीवितथा सत्यं मर्वत्र स्थानेऽस्माकं हीलना कृता, मम कुक्षिरपि लोकनिया बभूव. इत्यादिघहुप्रकारैः स्वमनसि खेदं कुर्वती मंदस्वरेण सा रूपसुंदरी तदा तत्रैव जिन- मंदिरे रुदनं चकार- पूर्व दीनस्वरेण रुदंती निजमातरं वीक्ष्य तस्या मनोगतं भावं च विज्ञाय मदनसुंदरी समवोचत्-हे मातरद्य हर्प- स्थाने त्वया केन कारणेन मनसि खेदः क्रियते? स एवायं पितृदत्तो मम कुष्टिभास्ति, त्वं शंकां मा कुरु? भावेन मिवचाराधनातस्य सर्वोऽपि रोगो विनाशं भातोऽस्ति, अन्न जिनमंदिरे तत्संबंधिसर्वसांसारिकवार्ता कथनतो नैपे- विकीदोपः संभवेत् , अतस्त्वं चैववंदनं विधाय चैत्यवाहि प्रदेशे समागच्छ! तत्र तुभ्यमहं सर्वमपि स्वरूप कथयिष्यामि फुमार मातापिता प्रति पाह हे संबंधिनि नव पुत्री महासत्यस्ति, कदाचिद्देवयोगात्सूर्योऽपि पश्चिमदिशि समुदेति, सागरोऽपि स्वमर्यादा जति तथापि तव कुक्षिसंभवा ते पुत्री स्वधर्मान्न चलति. तत् श्रुत्वा हर्पिता सा रूपसुंदरी स्वरया जिनमंदिरे प्रभोरग्रे चैत्यवंदनादिविधि कृत्वा तस्माद् यहिनिर्गता, एवं ते त्रयोऽपि तथैव बहिरागता.. तदा फुमारजननी सही रूपसुंदरीप्रति प्राह युप्माभिरस्माकं गृहे समागम्यतां, तदा सर्वेऽपि हर्षप्रफुल्लितमानसास्तत्रागताः, तन च मदनसुंदर्या स्वमातुरने सविस्तरं सिद्धचकाराधनसर्वस्वरूपं कधितं, श्रुत्वात्यंत हर्पिता रूपसुंदरीकुमारजननी- ·चरित्रं थीपास ॥१९॥ ॥१९॥ प्रति मार इदं मफलं सरूपं मया ज्ञातं, अधुना तु प्रसव कुमारस्य वंशादिस्वरूपं यूपं कथयत ? यतस्नपणे मम मात्युत्कंठा वर्तते. तदा कुमारजननी कमला प्राइ- अंगदेशे पंपानानी नगरी यभूव, ता मिहरयो नाना राजा राज्यं करोतिस्म. तस्य कुंकणपभगिनी कमलप्र- भानाही परागस्ति. अनेकदेवदेगाराधनेन तस्या वृद्धत्वे एकः पुत्रोऽभूत्. तस्य पुत्रस्य श्रीपाल इत्यभिधानं कृतं. सम्मिन् पुने दियापिके जाते मति तस्य पिता सिंहरभराजा शूलरोगेण पंचत्वं प्राप्तः, एवं भवियोगेनात्यंत विलाप Ind कुर्यती मां मतिसागरनामा गुणवान मंत्रीत्यायोचत्. हे मातरध शो मा कुम ? तव पुत्रोऽप्यकुंना पालोऽस्ति, तथापि घेण्याज्ञा तदाई तं पुत्रं राज्ये स्थापयामि. मयापि तस्य यचनता शोकं विराज्य तत् प्रतिपयं. मंन्यपि च श्रीपालकुमार राग्ये स्थापगिल्या सुसेन राज्यं पालयतिम. मंत्रिणा सर्वस्थानेषु महती प्रतिष्टा कृता एवं वर्षदये गते सति श्रीपा- लपिन्योऽजितसेनो राज्यलोभाकुष्टः मन् सर्वन राज्यभेदं कृत्वा सामंतादिराज पुरुपान् दानादिना स्ववशीकृत्य मां मतिमागरमंत्रिणं श्रीपालं च व्यापादाग्मितुं चिंतयामाम. तद्रायभेदः केनचित्यकारेण मतिमागरमंत्रिणा विज्ञातस्त- स्तेन मम समीपे समागत्य तत्मालमजितसेनस्वरूपं निवेदितं, कथितं च हे मातः संप्रति पुत्ररक्षार्थ तं गृहीत्या शीयमितः स्थानादाज ? यतो 'जीवनरो भद्रशतानि पश्यति' इति नीतिवाक्यं यर्सते. अहमप्पदोष कुत्रापि गच्छामि इन्युस्त्या म गतः. अचाहमपि मनसि धर्य धृत्या धर्मध्यान कमानसा सायंकाले पुत्रं कटीतटे गृहीत्वा गुप्तरीत्या नगरानिर्गव भयंकरे ·Jt0 चरित्रं ॥२०॥ BU पने प्रविष्टा. पदाचिदणदृष्टयनमार्गाहं महाकष्टमनुभचंती रात्री बनमध्ये एवेतस्ततोऽभ्रमं तस्मिन्नवसरे कंटकाकुले "श्रीपाल व्याघ्रसिंहादिकरश्वापदोपेतेऽरण्ये भ्रमत्या मया यदुखं सोढं तद ज्ञानिनामेव गभ्यं. एवं पूर्वसंचितकर्मफलं तदैव ॥२०॥76) समकाले ममोपर्यापतित. परंतु धर्मध्यनैकमानसाहं रात्रौ वनमुलंध्य प्रभाते मार्गे पतिता. तदैव सूर्योदये जाते सति सप्तशतकुष्टिना सार्थो मम मिलिता; तं दृष्ट्वा प्रथम त्वहं भीता कंपमाना तत्रैव स्थिता. तदा तैः कुष्टिभिरुक्तं हे सुरूपे. त्वं भयं मा कुरु ? त्वं कासि कुतश्चात्र मार्गे समागतासि ? त्वं सर्व सत्यं कथय ? स्वधा मनामप्यस्माकं भयो न कर्त-- व्यः, वयं तु तव सहोदरीभूताः स्मः, इति तेषां मिष्टवचनानि श्रुत्वा मया चिंतितमेतेषां भयो नास्ति. ततो मया स्वकीयः सोऽपि वृत्तांतस्तेपामने कधितः, तैराश्वामिताहमपि निश्चला जाता. विचारितं च मया संपति एतान्. कुष्टिनो विना ममान्यं शरणं नास्ति, एवं विचिंल मया तेभ्यः प्रोक्तं हे कुष्टिनो यूयमावयोरजितसेनाद्रक्षां कुरुत ?. तत् श्रुत्वा तस्मात्कुष्टिसार्धादेकेन कुष्टिना समागत्य मम पुत्रं च गृहीत्वैकस्य वेसरस्योपरि स्थापितः पटेनाछादितथ. ततोऽहमपि वैषपरावर्त कृत्वा पुत्रं चांके स्थापयिन्वा पटाच्छादितशरीरा तस्यैव वेसरस्योपरि समारुढा. तदा मया चितितमद्यापि मे किंचित्पुण्यमस्ति, पेनेयं सर्वसामग्री प्रादुर्भूता. इतस्तत्राजितसेनस्याश्ववारा मार मार शब्दं कुर्वतः समागताः, कृष्टिनश्च पप्रच्छुः हे कुष्टिनः काचित्सुंदराकारा- सपुत्रा नृपराज्ञी युष्माभिर्दष्टर ? तैरुक्तमस्माभिस्तु नैव दृष्टा, वयं तु पूर्वकृतकर्मानुसारेण रोगिणः समः, भवद्भिरस्माकं पार्थेऽप्यागंतुं न युक्तं, यतोऽस्मापि पचनेनापि भवतां रोगोत्पत्तिर्भविष्यति, तत् श्रुत्वा तैचिंतितमेते कुष्टिनः सत्यं:

·धीपा चरित्र ॥२१॥ ॥२१॥ गंदंति कदानिदेतेषां संगेनाम्माकं रोगो भविप्यति तदा ना का गतिः ? तदवसरे राजाप्यमत्तो दरं यास्यति. किंचैते फुष्टिनः सर्वे मंमिलिता भिक्षार्थ गति, इति विचार्य ते तु शीघ्रमेव तत्स्थानास्पलायिताः, अहं च निर्भया सुखेन तेषां मध्ये स्थिता. अध तेः कुष्टिभिर्मे पुत्रो निजनायफः कृतः, अनुक्रमेण स योयनाभिमुग्यो जातस्तदा कर्मदोपेण मोऽपि तेषां | गंगन कुष्टरोगेण पीडितोऽभूत्. मया च तस्य पढ्योऽप्युपचाराः कृतास्तथापि तस्य रोगशांनिर्न जाता. ये फोऽपि जना मागे मम मिलंति तेषां रोगोपाय पृच्छामि. एकदा केनचित्रोक्तं भो भद्रे कौशांब्यारूपनगर्या महारोगहरोऽष्टादशकुष्टो, पायविज्ञ पको घेयोऽस्ति, ततस्तत्र त्वं गच्छ ? इति श्रुत्वा पुत्रं च तेभ्यः कुष्टिभ्यः ममप्यहिं वैद्यानयनार्थ शीघ्र फौशांपोपुरीप्रति चलिता. फतिचिहिने प्रयाण कृत्वा तस्यां नगर्या प्राप्ता, तत्र गतंया च मया लोकेभ्यो जातं यद्यस्तु तीर्थयात्राकृते गतोऽस्ति, नत् श्रुत्याहं तु महादुरग्य प्राप्ता. परंतु नत्रस्थमुनिवचनात् पुत्रस्य रोगोत्पतिविनाशादिवृत्तांत श्रुत्या हर्पिता शीघं कौशांयी नगरी त्यस्त्वात्र पुत्रशुभयर्थ समागता, सेवाहं कमलप्रभा युप्माकं समीपे स्थितास्मि. अगं श्रीपालो मे पुत्रो वर्तते यस्तय सुतागा नाथो जातोऽस्ति. इति श्रुत्वा रूपसुंदरी सानंदा जाता, तूर्ण च म्यमातुः पुण्णपालस्याने गत्या मदनसुंदर्याः सर्वामपि वार्ता कथयामास. तत् श्रुत्वात्यंत हर्पितः पुण्यपालोऽपि सत्वरं कुमारममीपमागल्य तं महताग्रहेण कुटुंबसहितं स्वमंदिरे समानयत. कुमाराय च निवासार्थ धनधा- न्यमणिमाणिक्यमुक्ताफलादिसमन्वितमायासं दत्तवान्. तत्र च श्रीपालः कुटुंबसहितो 'नवपदाराधनतत्पर ·PC चरित्र पाल ॥२२॥ २२॥ सुखेन वसतिस्म. अन्यदा श्रीपालावासस्य पार्थे रथ्यायाः प्रजापालराजाश्वारूढः क्रीडार्थ गच्छति. तदा तदायासमध्ये देवकुमारसमानरूपेण श्रीपालकुमारेण समं गवाक्षे स्थितां निजपुत्री मदनसुंदरीं दृष्ट्वा मदनवशं गतपानया मम फुपुथ्या निशितं कुष्टिनं भर्तारं त्यक्त्वा कोऽप्यन्यो नवीनपतिः कृतो दृश्यते, अतो धिग्मां, मयैव प्रथमत एवायुक्तं कृतं, ततः पश्चादनथाप्ययुक्तं कृतं, मम फुलेऽनयाकुकन्यथा महान् कलंको दत्तः, इति विस्मयापन्नस्य चिंतातुरस्य विपण्णस्य च नृपस्याग्रेतदेविसरज्ञेन पुण्यपालेनागत्य मदनसुंदाः सर्वोऽपि वृत्तांतो निवेदितः, तं वृत्तांतं श्रुत्वा राजा पुण्यपालसहितो मदमसुंदर्याचल कृतावासे समागतः, राजानं चागतं दृष्ट्वा मदनसुंदर्या सहितेन श्रीपालेनाभ्युत्थाय नत्वा च तस्यातिसन्मानं दत्त, तद् दृष्ट्वा भूमिपालोऽत्यंत लज्जायुक्तो जातोऽयादीच. हे वत्से त्वं धन्यासि कृतपुण्यासि त्वमेव विवेकिन्यसि त्यमेव तत्वज्ञा त्वयेदं सर्व सत्यं कृतं, इत्यादि स्वपुञ्या मदनसुंदर्या राजा प्रशंसां कृतवान्, तदा सबैलॊकैरपि तस्या अतीय प्रशंसा कृता. पुना राजा प्राह हे कन्ये त्वया मम कुलमुधृतं, जननी च ते समुज्ज्वला जाता, त्वया जिनधर्मोऽपि प्रयोतितः, हे मदनसुंदरि ! मया तुभ्यं महददुःखं दत्तमस्ति तं सर्वं ममापराधं क्षमयस्व ? एवं स्वपितुः पश्चात्तापोद्भचं वचनं श्रुत्वा मदनसुंदरी प्राह-हे तात! संप्रति यूयं स्वहृदये खेदं मा कुस्त, कर्मणां गतिरीदृश्येव भवति. एवं स्वकृतकर्मणामिदं सकलमपि फलं ज्ञात्वाहमपि शोचं न करोमि, पूर्वभवे जीवेन यादृशं फर्म कृतं भवति तादृशमेव फलं स भुक्त. अतोऽहं फर्चा अहं हा इत्यादिगर्यो जीवेन कदाचिदपि न कर्त्तव्या, कर्मणामेव प्राधान्यं हृदि चिंतनीयं, अतो हे तात ! जिनोकमेव धर्म.त्वमपि मन्यस्व, मिथ्यामतिं च त्यज. इति الغوغحجاج ·श्रीपाल चरित्रं ॥२३॥ ॥२३॥ श्रुत्वा राजापि नवतत्वेषु जिनधर्म च स्वरुचि धृतवान् निर्मलं सम्यक्त्वं च प्राप. अथ राजा श्रीपालकुमारस्य विविधप्रकारां स्तुति कृत्यावादीत्. हे श्रीपाल ! धन्योऽहं येन सिंहरथपुत्रो जामाता लन्धः पश्चादत्याग्रहेण महीनाथः श्रीपालं मदनसुंदरीं च गजेंद्रे समारोप्य महोत्सवपूर्वकं निजसभायामानीतवान, तत्र धवलमंगलादि कृत्यं च कृतवान, ततस्तेन श्रीपालकुमारस्य निवासाय धनधान्यगजाश्वरथपदातिसमुदायैः परिपूर्ण महामंदिरं दत्तं तत्र परिवारयुतः कुमारोवसतिस्म. तदा सर्वत्र नगरे सकले च देशे श्रीजिनशासनस्य महती प्रशंसा जाता. अथान्यस्मिन् दिने गजाश्वरथसुभटादिपरिवारैः परिवृतः श्रीपालकुमारो वनलीलां दृष्ट्र गतस्तदा पुरी जनैर्देवकुमार इव स श्रीपालो दृष्टः, इतः केनचिद ग्राम्यपुरुपेण लोकानामग्ने पृष्टं कोऽयं राजा प्रयाति ? ततो नागरिक मोक्तं भो अयं राजा नास्ति किंतु मदनसुंदर्याः पतिरयं प्रजापालनृपतेर्जामातास्ति, श्रीपालकुमारेण नागरैरुक्तं तवचनं श्रुतं, ततो पिलक्षीभूय स तूर्ण निजगृहे समागतः, उदासीनतया च स्थित्तः, माता च तादृशं चिलक्षीभूतं विपणं च निजतनुजं दृष्ट्वाऽप्राक्षीत् हे पुत्र ! किमय तव शरीरे काचिदयाधिरस्ति? अथवा केनापि तवाज्ञा खंडितास्ति ? अथवा तव भार्यया मदनसुदाँ तय किमपि कथितमस्ति ? केन कारणेनाथ त्वमीहशो विमनस्कश्चितातुरश्चासि ? अघ ते मुलकमलं विच्छायं दृश्यते, ततः सत्यं कारण त्वं यद ? तत् श्रुत्वा श्रीपालकुमारः प्राह हे मातर्मम चिंतातुरत्वे त्वत्कथितकार- णानां मध्ये किमपि कारणं नास्ति. तस्य कारणं किंचिदन्यदेव वर्तते. माता प्राह हे वत्स तर्हि तत्कारणं मां प्रति त्वं तुणे कथयस्व यथा मम मनसस्तापः शांति प्राप्नुयात्. तत् श्रुत्वा श्रीपालकुमारः प्राह हे मातरत्र मां स्वाभिधानेन ·Jel unar चरित्रं ॥२४॥ कोऽपि न जानाति, मम पितुनानापि मां कोऽप्यत्र न जानाति, तथैव जननीनानापि मामत्र कोपि न जानाति, स्वगुणे श्रीपाल JE नापि मां कोऽपि न जानाति, किंतु केवलं श्वसुरनाम्नैव मां सर्वेऽपि जना जानति, अतो मे मनसि तवृत्तांतोद्भवं महद्- ॥२४॥ Dil दुःखं वर्तते. तेन कारणेन हे मातरथाहमन न स्थास्यामि. तत् श्रुत्वा कमलप्रभाऽवादीत हे पुत्र ! तव वचनानि सत्यानि ततस्त्वमितः श्वसुरसेनां गृहीत्वा तव जनकस्य मालवदेशराज्यं गृहाण १ तदा श्रीपालकुमारः प्राह हे मातरेवं श्वशुर- चलेन राज्यगृहणे ममापकीतिरेव भविष्यति, यतस्तथाकरणेन लोके ममापवादो भवेत्. अतोऽहं विदेशंप्रति गत्वा स्वकीयभुजयलेनैव प्रभूतं धनं प्रगुणीकृत्य बलवत्सैन्यं च मेलमित्याहं मम पितुर्मालबदेशराज्यं गृहिष्यामि, अतोऽहं हे मातयुप्माकं पार्श्वे विदेशगमनाय प्रार्थनां कुर्वे, ततो मे तूर्णमेवाज्ञां देहि ? तन् श्रुत्वा माता प्राह हे पुत्र ! विदेश- गमनमतिदुष्करं वर्तते. तदा कुमार प्राह हे मातरेतद्विदेशगमनं तु कातराणां नराणामेय दुष्करं न तु मादृशानां सत्त्व- यतां पुरुपाणां तदुष्करं तत श्रुत्वा माता प्राह हे पुत्र ! तहि मदनसुंदर्या सहितामपि विदेशे तव सार्धमागमि- प्यामि. कुमारेणोक्तं परदेशगमने स्त्रीसार्थः सर्वदा वांछितकार्य विनकारक एव भवति. अतो युवाभ्यामत्रैव धर्मध्या- नपरायणतया स्थेयं मह्यं च विदेशगमनायाज्ञा देयेति, एवं स्वपुत्रस्याग्रहं ज्ञात्वा मात्रापि शुभाशियुक्ताज्ञा तस्मै विदेशगमनाय दत्ता. अथ मदनसुंदरी विदेशगमनोत्सुकं स्वभार प्रति योजितांजलिः माह, हे स्वामिनहं तु युष्माकं देहच्छायेव वियोग न सहिप्ये, अतोऽहं युष्माभिः महेव परदेशेऽप्यागमिष्यामि तत् श्रुत्वा कुमारोऽवादीत् हे प्रिये! तावकीनं वचनं तु सत्यमेव परंतु विदेशे मयैकाकिनैव गमनं श्रेयस्कर, यतो विदेशे जायासंगमः पादबंधन- ·श्रीपाल चरितं ||२५|| ॥२५॥ त्वात् कार्यहानिकरो भवेत्, अतस्त्वया मम मातुः सेवार्थमवैव स्थेयं, तत् श्रुत्या मदनसुंदरी प्राह, हे स्वामिस्तहि युप्माकं वचनं मे प्रमाण, अध विदेशे गच्छद्भिर्युष्माभिः श्रीसिद्धचक्रस्य ध्यान मार्गे ध्येयं, पुनरत्र शीघमागंतव्य घ. अथ श्रीपालकुमारः करे करवालं विधाय मातरं नत्वा मदनसुंदरीकृतमंगलतिलकयुतः शुभमुहर्ने हदि श्रीसिद्ध- चक्रस्मरणं कुर्वन् विदेशंपति शुभप्रमाणमकरोत. ग्रामनगरपुरपत्तनेषु विविधप्रकाराणि कुतूहलानि पश्यन सिंह इव निर्भयमनाः श्रीपालकुमारः परिभ्रमन्ननुक्रमेणकगिरिवरपरिसरे प्राप्तः, नंदनवनसदृशे हममारसादिनानाप्रकारक्रीड- जंतुविराजितसरोवररम्पे तन प्रदेशे तेने का प्रफुलिसकुसुमाकरपकवृक्षो दृष्टः, तस्य चंपवृक्षस्याधोभागे मंत्रध्यान- परायणमेकमुदासीनतापनं विद्याधरपुरुपं सोऽपन्. तं दृष्ट्रा श्रीपालकुमारः प्राह भो पुरुप ! त्वं कोऽसि ? किमर्थ च त्यमत्रोदासीनभावयुतः स्थितोऽसि? तेनोक्तं हे मत्पुरुप ! अहं विद्याधरोऽमि, मम पार्चे में गुरुदत्ता विद्या वर्तते; परमुत्तरसाधकपुरुषेण विना सा कथमपि मिद्धिं न प्रयाति, तेनैव हेतुनाहमुदासीनभावमापन्नोऽम्मि. तत् श्रुत्वा कुमा- रेणोक्त.हे विद्याधर ! त्वं विपादं मा कुरु ? विद्यासाधनेऽहं तवोत्तरसाधको भवामि, ततः निर्भया सनधुनेय त्वं तब विद्यां सुखेन साधय? तत् श्रुत्वा तेन विद्याधरेण हर्पसहितं सा विद्या साधितुमारब्धा तु चर्ण सिद्धि प्रयाता. स्व. विद्यासिद्वितोऽतितुष्टेन तेन विद्याधरेग कुमारायौषधीवयं प्रदी, एका जलनिस्तारिणी द्वितीया च शस्त्रनिवारिणी. तहत्त्वापुनविद्याधरेण कथितं हे सत्पुरुष ! इदमौषधीद्वयं स्वर्गमये रूप्यमये चा ताम्रमये यंत्रे प्रक्षिप्य भुजोगरि बंधनीयं. कुमारेणापि तदोपधीवयं गृहीत्या स्वपाधै स्थापितं.

·श्रीपाल चरित्रं ॥२६॥ अध श्रीपालकुमारस्तेन विद्याधरेण सह गिरिनितंयस्थले प्राप्तस्तत्र च तेनानेके धातुर्वादिनः पुरुपा रससिद्धि फुर्यतो दृष्टाः, ते पुरुपास्त विद्याधरं कथयामासुः, भवद्भिरस्मदुपरि कृपां विधाय यः सुवर्णरससिद्धराम्नायो दत्तस्तेन विधिनास्माभिभूरिययनः कृतस्तथापि सुवर्णरससिद्धिर्न जायते. तत् श्रुत्वा विद्याधरेणोक्तमस्य महाभाग्यशालिपुरु- पोचमस्योचरसाधकत्यपूर्वकमधुनैव यूयं तां रससिद्धि साधयध्वं, एवं कृते निश्चयेन युप्माकं वांछा सफलीभविष्यति, मयाप्यस्यैव पुरुषोत्तमस्य सहायेन मांप्रत मम विद्यासिद्धिः प्राप्ता. तत् श्रुत्वा तैर्धातुवादिभिः सविनय कुमारायोत्तर- साधफत्यकृते विज्ञप्तिः कृता कुमारेणापि सहर्प तत्प्रतिपन ततस्तैस्तदैव रससिद्धि साधयितुमारब्धं, तत्क्षणादेव सा सिद्धि प्रयाता, ततस्रत्यंत हर्पितः कुमाराय प्रोक्तं हे पुरुपोत्तम! तव प्रसादादस्माकं प्रयत्नः सफलोऽभूत्, अतस्त्व. मिदं सकलं सुवर्ण गृहाण? कुमारः प्राह भो धातुळदिनो ममानेन स्ववर्णेन किमपि प्रयोजनं नास्ति, यूयमेव तत्स्वीकु- मध्वं, एवं कुमारेण निपिद्धा अपि ते धातु दिपुरुपा गुरुभक्तिकृते एकं सुवर्णखंडं कुमारवस्त्रांचले वर्दधुः ततो- ऽनुक्रमेण श्रीपालकुमारो नानाग्रामनगराणि पश्यन् भृगुकच्छाख्यनगरे समागतः, तत्र तेन तत्सुवर्ण विक्रीयोत्तमव- नशम्नादि गृहीतं, त्रिधातुमये यंत्रे चौपधीयुगलं च प्रक्षिप्य स्वभुजयोद्ध, तत्र स सुखेन कालं गयमयतिस्म. ॥ इति श्रीश्रीपालचरित्रे गद्ययंधे द्वितीयः प्रस्तावः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ।। अथ कौशांधीनगरात्कुवेर इव धनेश्वरोऽनेकैः किंकरैः परिवृतः पंचशतपोतनायको धवलनामा श्रेष्टी व्यापारा) ·श्रीपाल चरित्र ॥२७॥ ॥२७॥ तत्र समागतः, तेन प्रवहणानीतक्रयाणकानि तत्र विक्रीय कोटिमितं द्रव्यं चोपाज्य तत्रत्यापैः शयाणकैः स्वकीयपंच शतयानपात्राणि पुनर्भूतानि, अथ तस्य धवलश्रेष्टिनो यानपात्राणां वर्णन क्रियते. तेषां यानपात्राणां मध्ये पोडश- परतभैविराजमानोऽतिरम्य एको जंगीनामा पोतोऽस्ति (१) लघुजंगीनामानश्चत्वारः पोताः (१) शफरीपोताः शतमेकं (१००) वेडा इत्याख्या अष्टाधिकशतं पोताः संति (१०८) द्रोणमुखाः पोताश्चतुरशीतिः ( ८४ ) वेगडाख्यपोताच- तुःपष्टिः (६४) मिल्लाख्यपोताः चतुष्पंचाशत् (५४) आवर्तनामानः पोताः पंचाशत् (५०) क्षुरप्रनामान: पोताः पंचत्रिंशत् (३५) अनया रीत्या पंचशतपोतास्तस्य ज्ञेयाः, अथ तेन धवलनेष्टिना तेषु पंचशतपोतेपु दशसहस्रसुभदास्तेषां रक्षानिमित्त स्थापिता, पुनस्तेन तेपु यानपानेषु मालाजानीगभिजातीयकिरातादिम्लेच्छजातीयाच बहवः सुभदा रक्षिताः, हिंगुमरिचजीरकलयणभेपजधान्यजल- फाटतृणादिभिस्तानि यानपात्राणि तेन संभृतानि. हस्त्यश्चादयोऽपि तेपु संरक्षिताः, नानाशनतोपनालखगकुंततोमर- याणादिभित्र ते पोताः समंतादाच्छादिताः कृताः, जंगमानि नगराणि इव सागरे स्थितानि तानि यानपात्राणि शोभंते यहुचामरउन्मध्वजपताकाशढदवरकलांगलशिक्यादिभिस्ते पोता व्याप्ता अभियंत. भेरी गलझल्लरीमभृतिवाजिनगीत- नृत्यसंपन्नानि नानादेशोद्भवजनसांयात्रिकनिर्यामकादियुक्तानि तानि यानपात्राणि च समजायंत. तदा त धवलश्रेष्टी नृपाज्ञां गृहीत्वा नृपाय चामूल्यं प्राभृतं समय शुभमुहर्ने नानावाजित्राणां मनोहरेषु शन्देपु जापमानेषु याचकेभ्यो भूरिदानं ददत्परिवारयुतो महधानपात्रे समुपाविशत्. ततः स किंकरादिसर्वजनेभ्यः शिक्षां दत्वा नाविकानवादीत् भो ·श्रीपाल चरिनं ॥२८॥ ॥२८॥ नायिका अस्माभी रत्नदीपंप्रति गंतव्यमस्ति, ततस्तदिशि प्रवहणानि प्रेरयध्वं तदा ते नाविका अपि प्रवहणोपरि- स्थितान् सहान् विस्तार्य लांगलानि चाकृष्य प्रवहणानि प्रेरयितुं नानाविधोपायानकुर्वत, परंतु कथमपि ते पोता नो चलंति. तद् दृष्ट्वा धवलोऽयंतचिंतातुरो जातः, स्वयं च तूर्ण प्रवहणात्समुत्तीर्य नगरे गम्या सीकोतरी पृष्टवान्. तदा सा सीकोतरी देवी माह हे श्रेष्टिन् ! तर प्रवहणानि क्षुद्रदेवतया स्तंभितानि संक्ति, ततो यदि त्वं दात्रिशल्लक्षणं कंचित्पुम्प पलिदाने यच्छसि तदेव तव प्रवणानि चलिष्यति, अन्यथा नैव चलिप्यंति, इति देव्या वचनानि श्रुत्वा- मूल्यं प्राकृत हस्ते गृहीत्वा स तस्य नगरस्य राज्ञः समीपे गतः, तत्र स राज्ञः समीपे मणिमुक्ताफलादिप्राभुतं मुक्त्वा विज्ञप्ति कृतवान्, है राजन् ! मम प्रवहणानि शुददेवतया स्तंभितानि संति, अतस्तस्या बलिदानायैको द्वाशिलक्षण: गुरुपो ममोपरि कृपां कृत्वा भवद्भिदेयः येष अतिति मे कार्यसिद्धिः स्यात्. तत् श्रुत्वा संतुष्टेन राज्ञा प्रोक्त है श्रेष्टिन् अस्मिन् नगरमध्ये यः कोऽपि वैदेशिको नरो भवेत् तस्य पलिदानं त्वया देव्यै देयं, परं त्वेत्तनगरनिवासिनः कस्यापि पुरुषस्य त्वया पलिदान न देयं, तत् श्रुत्वा श्रेष्ठी हर्षितः सत् स्थावासे समायातः, अथ स धवलश्रेष्ठी नगरमध्ये तद्वात्रिंशल्लक्षणोपेतविदेशिनरगवेपणकृते स्वसुभटानादिशत. तेऽपि तदर्थ सर्वत्र नगरेऽभ्रमन, इतस्तैः सुभटैः पूर्वोक्तलक्षणोपेतः श्रीश्रीपालकुमारो नगरचत्वरे लीलया भ्रमन डट तं दृष्ट्वाले हर्षयुक्ताः शीघ्रं श्रेष्टिनः समीपे समा- गत्य मोचुः, हे स्वामिन् ! नगरचत्वरे पूर्वोक्तद्वात्रिंशलक्षणोपेत एको विदेशिपुमानस्माभिटोस्ति. तत् श्रुत्वा श्रेष्ठी प्राह भो सुभटा यूयं तूर्ण तन गच्छत, आनयन च तं गुरुपं, एवंविधां श्रेष्टिन आज्ञा श्रुत्वा ते सुभटाश्चपलं तत्र ·श्रीपाल चरित्रं ॥२९॥ ॥२९॥ गताः, श्रीपालकुमारं च प्रोचुः, भो वैदेशिक ! त्वं शीघममाभिः सदागन्छ ? तत् श्रुत्या कुमारेणोक्तं युप्मत्साधमहं मागच्छामि? ते प्रोचुरस्मत्स्वामिधवलटिममीपे त्वं तूर्णमागच्छ ? फुमारेणोक्तं भी सुभटास्तव मम कि प्रयोज. नमस्ति ? रक्तं भो पुरुप तस्य श्रेष्टिना प्रवहणानि क्षुद्रदेवतया स्तंभितानि संति,तस्यै तव पलिदान श्रेष्टी दास्यति. तत् श्रुत्या फुमारः प्राह अरे मूर्खा पलिदानं तु युप्मत्स्यामिधवलस्यैव दातुं योग्य में वीरस्य पलिदानं दातुं का समर्थोऽस्ति ? एवं तेपां परस्परं तत्र फलहो जातः, पश्चात्तैः मुभटैः समंतात् स कुमारः परिवेष्टिना, तद् दृष्टा कुमारेग मिहनादः कृतः. कुमारस्य भयंकर सिंहनादं श्रुत्वा कंपमानास्ते सुभटास्तत्स्थानाचूर्ण नष्टाः, तदा धवलश्रेटी राज्ञ आदेशं मार्गगित्या कुमारयंधनार्थ नृपसैन्यं मुमोच, तन्नृपमैन्यमपि कुमारकृतसिंहनादेन न. पश्चान्नृपसैन्यं धवल- श्रेष्टिमन्य चोभयमपि सायुधं सत श्रीपालकुमारेण सह संग्राम कषु प्रवृनं. सधै सुभटा थाणग्वङ्गकुंततोमरादिभिः श्रीपालशरीरं छादयामासुः, तथापि श्रीसिद्धचक्रमभावाच्छस्त्रनिवारिणीजटिकाप्रभावाम कुमारस्य शरीरे किमपि शस्त्र पराभयं कर्नु नो शमोति. ततः कुमारेण केपांचिद्भटानां नासिकाः, केचित् कर्णानि, केपांचिन् केशा केपां- विश शिगाः, केपांचिप इमणि छिन्गानि, एवं पराभयं प्राप्तास्ते सर्वेऽपि सुभटास्तूर्ण दिशोदिश पलायिताः केपां- चिन्मुरोभ्यो मधिरमयाहायलिताः, केचिरकातरास्तु फुमार तिहुंकारशब्देनैव कंपमानाः पलापिताः, तद् दृष्टा पोराणां मनमि मादाश्रय प्रादुर्भूतं, अतस्मिन्नवसरे धवलश्रेष्टिना चिंतितं, किमयं विद्याधरः किन्नरो वा देगे वा दानवो गस्ति? तत्सम्यग्न शागते. किंचाहं तु व्यापारी, ततः केवलं निजकार्यसाधनेनैव मे प्रयोजनं, एतेन सह विग्रहकरणेन मम ·श्रीपाल ॥२८॥ - स्थितान र फलं भविष्यति. अतो ममेदं कार्यमस्य कुमारस्यैवाग्रे कथनीयं यरं, इति स्वमनसि चिचार्य धवलश्रेष्ठी चलंति, चरणयोः पपात ततः स कुमारंप्रति प्रोवाच हे वीर महत्ता कोपः केवलं प्रणामावधिरेव भवति, अतो ममा- चरित्र सा सी. मनसो दरीकृत्य ममोपरि च कृपां विधाय देवीस्तंभितान मम पोतान समुद्रमध्ये रखदीपमार्गे चालय ? इदं ॥३०॥ कंनिस्कार्य क त्वमेव समर्थोऽसि. अथेति श्रेटिनो दीनवचांसि श्रुत्वा श्रीपालकुमारः प्राह. हे श्रेष्टिनेतनय कार्यकृते sr मे किं दास्यसि ? तत् श्रुत्वा धवलश्रेष्टिनोक्तं यदि त्वं ममैतत्कार्य साधयिष्यसि तर्हि तुभ्यमहमेकलक्ष दीनारं दास्ये. कुमारेणोक्तं वरं, ततः श्रीपालेन सह धवलो जंगीनामनि महत्पवणे समारूढा, सर्वे नाविकाः सांयात्रिकाच सावधाना पभूवुः अथ श्रीपालेन नवपद्ध्यानं मनसि श्रुत्वा सिंहनादो मुक्तस्तसिंहनादेन भीतेव सा क्षुद्रदेवना तत्कालं नष्टा, सर्वाणि प्रवणानि च वेगेन प्रचलितानि, विविधप्रकाराणि वाजिघ्राणि वाचते, नर्शका नृत्यं कुर्वति, भहा जयजय- शब्दानि कुर्वति, प्रवहणानि चलितानि दृष्ट्वा हर्पिता श्रेष्ठी श्रीपालकुमाराय लक्षदीनाराणि दत्वा स्वमनस्यचितयत. यधयं महापुरुपो मम साथै समागच्छेदै विधे कस्मिचिस्प्रयोजने सहायदाता स भवेत, इति मनसि विचित्य तेन कुमारायोक्तं, हे कुमार! त्वमपि मत्तो मूल्यं गृहीत्यामम सार्थे प्रचल ? कुमारेणोक्तं हे श्रेष्ठिर मह्यं त्वं किं मूल्यं दास्यसि? धवला माह है कुमार! संप्रति मम दशसहस्रसुभदा वर्तते, तेषां सर्वेपामहमेकस्मिन् वर्षे कोटिदिनारमूल्यं ददामि, एवं प्रत्येकसुभटस्याजीविका वर्षे के सहनदीनारमिता जाता, तुभ्यमहमेतस्य विगुणमिति चके दीनारमहस्रदयं दास्ये ·श्रीपाल चरित्रं ॥३१॥ ॥३१॥ तत् श्रुत्वा कुमारेणोक्तं हे श्रेछिन् ! तव सवैषां सुभटानामाजीविकैककोटिमिता, भवति, सासर्याप्याजीविका त्वया मयं यदि दीयते तदाहमपि त्वया सहागच्छामि, तव प्रवहणानां च रक्षां करोमि. अन्यथा न. तदा धवलेन चिंतित. मयं त्वयुक्तं मूल्यं मार्गयति, एवं विचिंत्य सेन कुमारायोतं हे कुमार! अहं वणिग्जातीयस्ततोमयैकस्यैव जनस्यैताव- न्मूल्यं कथं दीयते! तत श्रुत्वा कुमारेणोक्तं हे श्रेष्टिन अहमपि तव किंकरीभूय त्वया सहागमनेच्छुन, किंतु मे मनस्यपि देशाटनं कर्तुमभिलापो वर्तते, ततस्त्वं मनो भाटकं गृहीत्वा तर प्रवहणे स्थानं देहि ? तत् श्रुत्वा हर्पितः श्रेट्युवाच कुमार मतिमासे त्वया दीनारशतं मे देयं, कुमारेणापि तत्प्रतिपन्न. ततः कुमार एकमासस्थ भाटकमग्रत एव अष्टिने दत्वा महत्वहणमध्ये सम्पकस्थाने सुखेन स्थितः. अथ नाविकैस्तानि पंचशतप्रवहणानि प्रेरितानि, तानि प्रवहणान्यप्यनुकूलवायुना महावेगेन चलितानि, श्रीपालेन सह धवलश्रेष्ट्यप्युचः स्थाने स्थितः सन् रनाकरे विविधप्रकाराणि कुतूहलानि पश्यति, कुमारोऽपि महासागरे विविध- प्रकारां गतिं कुर्वतो महामकरलघुमच्छकच्छपतिमिगिलजातिलुसुमारादिजलजीवान पश्यति. तन्त्र महापस्तंभे काप्ट- पंजर स्थितो नरः समुद्रस्थसर्वमार्गव्ययस्थां विलोकपति. तत्र स्थाने स्थाने वाडवाग्निः प्रज्ज्वलति सूर्योदयास्तसमये पोतस्थितसर्वेषां जनानां दिग्भ्रमश्च भवति. कुल फुत्रचित्सूर्यचंद्रकिरणेमहासागरजलेपु विविधप्रकाराश्चर्याणि भवंति एवं विविधप्रकाराणि कुतूहलानि पश्यन् कुमारो गवाक्षमध्ये स्थितोऽस्ति. इतः पंजरस्थेन नरेण नाविका विज्ञप्ता, भो नाविकाजलकाष्टदिनहणाथै भवतां चेत्कार्य भवेत् तदेदं पन्चरकुलं समागतमस्ति, तत् श्रुत्या धवलश्रेष्ट्यप्पयादीत् ·चरित्र श्रीपाल ॥२८॥ पहिलो ॥३२॥ कति यादेशं श्रुत्वा नाविकैः सर्यापयपि प्रवहणानि तत्रैव बन्यरंकुले स्थापितानि, तदा धवल- "स्थिता टैः सह प्रवहणादुत्तीर्य समुद्रोपकंठे समाजगाम. अन्येपि सांयात्रिका जलकाप्टाद्यर्थ तीरे होकाः चरितास्तेषां कोलाहलं श्रुत्वा प्रवहणानां फरग्रहणाथै बन्यराधीशपुरुपास्तत्र समा- समागत्य प्रयणानां करोयाचितः, परंतु धवलश्रेष्टिना निजदशसहस्रसुभटयलेन निजमनसि जो नार्पितः, परस्परं कलहो जातः धवलश्रेष्टिसुभटैस्ताडिनास्ते राजपुरुषा निजनगरे गत्वा स्वराज्ञे थ! धवलश्रेष्टिसुभटैयं ताडिताः तत् श्रुत्वा महाकालो भूपालः कोपारुणलोचनो निजसैन्यं माणीकृत्य मागतः, धवलत्रेष्टिसुभदैः साई संग्रामं च पकार संग्रामे घलवश्रेष्टिसुभटाः पराजयं प्राप्य पलापिताः तदा लनृपसैनिका धवलं गृहीत्वा निजनृपाज्ञया तं वृक्षे यवंधुः, ततो महाकालनृपोपि तस्य सर्वेषु पोतेषु निजारक्षकान् स्थापयित्वा निजनगरीप्रति चचाल, धवलसुभटास्तु दिशोदिशं पलायिताः. एतादृशं स्वरूपं दृष्ट्वा प्रवह- णगवाक्षस्थितः श्रीपालकुमारो धवलंप्रति प्राह भो धवल संप्रति ते दशमहस्त्रसुभटाः क गताः ? ये कोटिदीनारेण त्वया रक्षिताः, तत् श्रुत्वा बंधनरधोमुखो वृक्षयरो धवलः कुमारं प्रत्युवाच हे कुमार ! अधुना त्वं मम क्षतोपरि क्षारं कथं दिपसि? श्रीपाल समवोचत् हे धवल ! अद्यापि ते किमपि गतं नास्ति, महाकालनृपं जित्वा तेन गृहीतं तय सफलमपि वस्तुजातं चेत् तुभ्यं पश्चादहं दापयेथे तहि त्वं मध किं दास्यसि ? तत् श्रुत्वा श्रेष्टी प्राह, मम सर्वधनस्यार्द्ध तुभ्यमई दास्पे, श्रीपाला माह अन्न कि प्रमाणं? घवलेनोक्तं तदिपये परमेश्वर साक्षी. तत् श्रुत्वा श्रीपालो पद्धकवचः ·चरिषं श्रीपाल ॥३३॥ ॥३३॥ शरासने गृहीचा पोतासमुत्तीर्य महाकालनृपस्य पृष्टेऽधावत्. लस्य निकटं गत्या नृपंप्रति कुमारः प्राह भो यग्यराधीश! भो कातर! अपराधं कृत्वा स्वं क गच्छसि ? सैन्ययुतः शीघं मम समीपे आगच्छ? मया साई च संग्राम कुरू? चेद्यदि त्वं क्षत्रियोऽसि तदा तूर्णमेव त्वया ममरांगणभूमौ समागंतव्यं, एवंविधानि कुमारवचनानि श्रुत्वा यन्यराधीशों हास्पं कृत्या कुमारंपत्यवोचत्, भो पुरुष! त्वमयापि बालोऽसि एकोऽसि सुंदराकृतिरप्यसि, कुतो मृत्युवांछां करोपि? अतो 01 गच्छ त्वं निजस्थाने, एकेन सह संग्रामकरणं लोके प्रतिष्टितं नास्ति, क्षणादेव मम सेनायां त्वं चूर्णीभविष्यसि. एवं- विधानि महाकालमहिपतिवचनानि श्रुत्या श्रीपालकुमारेणोक्तं भो महाकाल ! संग्रामभूमौ वाग्दंबरेण किं ? यदि चेहरोऽसि तदाऽविलंयमेध सभागच्छा या जल्पनं च त्यजा इति कुमार शौमाहितानि वांसि श्रुत्वा दिन चमत्कृतो महाकालमपः क्रोधातुरः सन् निजसैन्य कुमारवधायादिष्टवान्. स्वकीयनायफादेश प्राप्य तस्य सकलापि DEL सेना चपलं पश्चाग्नित्य धाराधरो जलधारैगिरिशिवरमिव शरैः कुमारशरीरमाच्छादयामास. ग्वगधाराः कुंमतहाराय ! तच्छरीरोपरि पेतुस्तथापि श्रीनचपदप्रभाषादौषधीयोगाच कुमारस्य शरीरे मनागपि पीडा न संजाता. अथ श्रीपालकुमारेण महाकालसैनिकान् प्रत्युक्तं भो सैनिका भवद्भिर्यत्पराकम कृतं, तन्मया सुष्टुरीत्या दृष्टं। BE अधुना यूयमपि मम हस्तौ पश्यत, इत्युक्त्वा शरदैः स महाकालसेना ताडयामास. तरछराघातः केचित भूमौ पतंति, OEM केचिजीवितानि परित्यज्य परलोकं गच्छत्ति, केचिच्छयामयदनाः संतः कुमारस्यैव शरणं प्राप्ताः, एवं विशीर्णा महा- कालसेना दिशोदिशं पलायिता, एवं कुमारकृतं स्वसैन्यभंगं दृष्ट्वा कोपारुणलोचनो महाकालनृपः स्वयमेव हस्तिस्क- BE ·BLUNT चरित्रं ॥३४॥ Aधारुढो दुत कुमारंप्रत्यधावत् तदा कुमारेणोच्छल्य गजस्कंधा भूमावास्फाल्य दृदयधनैर्घद्धः, एवं निजमहीपालं बंधने- श्रीपाल ( यद्धं दृष्ट्वा प्रवहणस्थितास्तस्यारक्षका अपि दुत पलायिताः, ततः श्रीपालेन धवलस्य बंधनानि दूरीकृतानि तदा मुक्त ॥३४॥ पंधनो धवला करे करवाल गृहीत्वा महाकालमहीपालवधार्धमधावत, कुमारेण तं निवार्य प्रोक्तं भो श्रेष्टिन् गृहागतानां शरणागतपुरुपाणां व्यापादनं युक्तं न, यदुक्तं गेहागयं च सरणागयं बद्धं च रोगपरिभूयं । नस्संतबुढयालयं चन हणंति सयणपुरिसा ॥ १ ॥ तत् श्रुत्वा धवलोऽपि निजकरात्खङ्ग चिमुच्य समुपाविशत्. इता श्रीपालजये जाते ते DEL पलायिता श्रेष्टिसुभटा अपि शीघ्र धवलपार्श्वे समागताः, तान् दृष्ट्वा क्रोधामातेन धवलेन तेपामाजीविकाभंग कृत्वा निष्कासिता, तदा दीनवदनांस्तानांश्वास्य श्रीपालकुमारेण निजसार्द्ध द्विशतप्रवहणरक्षार्थ निजपोतेपु ते रक्षिताः, तेऽपि हर्षेण श्रीपालकिंकरा जाता, ततः श्रीपालकुमारो महाकालं नृपं मुक्तबंधनं कृत्वा पोतानां च कर तस्मै दत्वा वस्त्रा- भूपणादि च मामृतीकृत्य विससर्ज. तदा महाकालनुपः श्रीपालं प्रति विज्ञप्तिं कृतवान्, हे महाभाग ! त्वं मम नगरे समागत्य मे राजसभा पवित्रां कुम? तदा धवलेन कुमारंप्रति प्रोफ भो कुमार! रिपुस्थाने सर्वथा न गंतव्यं. कुमारेणोक्त हे अप्टिन सांप्रतमयं महाकालपोऽस्माकं शत्रु स्ति, किंतु मित्रमेवास्ति, अतस्तन्न गमने नः कोऽप्यपायो नास्ति. पूर्व कथायित्वा श्रीपालकुमारः स्वपरिवारयुतो महाकालनृपेण सह तस्य नगरंपति चचाल. नृपेणापि महोत्सवपूर्वकं मह- ताडंबरेण कुमारस्य नगरप्रवेशो विहितः, राजसभा समागत्य श्रीपालं च स सिंहासने संस्थापयामास. ततो विविध प्रकारां कुमारस्य सत्कारादिपतिपतिं कृत्वा बन्यराधीशस्तंप्रति विज्ञपयामास, भो कुमारेंद्र! मौका मदनसेनाभिधाना ·श्रीपाल ॥३५॥ ॥३५॥ PER पुत्री वर्नते, तस्यास्त्वं पाणिग्रहणं कुरुष्वी तत् श्रुत्वा कुमारेगोक्तं हे राजन् ! अज्ञातकुलादिकस्य मे त्वं वपुत्री कथं यच्छसि ? तदा चब्बराधिपतिरवादीत, हे कुमार ! तव पराक्रमेणैव तयोत्तमकुलादि मया ज्ञातमेवास्ति. एवं तस्य मही- पतेमहांतमाग्रहं दृष्ट्वा श्रीपालेनापि तत्पतिपन्नं ततो महाकालराज्ञा नानाप्रकारां विवाहसामग्री प्रगुणीकृत्य स्वपुल्या मदनसेनया सह श्रीपालकुमारस्य पाणिग्रहण कारितं. ततो राज्ञा करमोचनावसरे प्रभूतधनादिसंयुतं नवनाटकोपेत पोतरत्न श्रीपालकुमाराय प्रदत्तं. अथ महाकालनृपकृतमहोत्सवो मदनसेनया मह श्रीपालकुमारो महासागरतटे समा. जगाम. अथ महाकालराज्ञा श्रीपालकुमाराय प्रदरं चतुःपष्टिकूपस्तंभैविराजन्महामुंगनामप्रवणरत्नं दृष्ट्वा धवलश्रेष्ठी निजमनसि जज्वाल, अचिंतयच मत्तोऽप्यस्य प्रदिरधिका जातेति. आकिंचनोऽप्ययं मया साई समागत्यैतावद्धनं प्राप्तवान, ममाप्य द्रव्यं पोतसहितं तेन सुधैव गृहीतं, इत्यादिकुविकल्पैस्तस्य हृदय महती चना समुपरना. अथ महाकालनृपोऽपि निजकन्यामदनसेनायै नानाप्रकरां गृहीण्युचितां शिक्षा दत्वा श्रीपालकुमारं च प्रेम- पूर्वकं संमील्य स्थनगरे जगाम. नाचिकैः प्रेरितानि प्रवणान्यपि रत्नाकरे चेलरनुक्रमेण च रत्नदीपंप्रति समाजग्मुः. सर्वपोतानां मायाणकानि समुत्तार्य तटोपरि पटकुटी विस्तार्य पोतस्थसांयात्रिकादिजनाः सुखेन तत्र संतस्थुः. तदा श्रीपालोऽपि परिवारयुतो रम्यं परमंदिरं तटोपरि विधाय मदनसेनया सह नृत्यं पश्यंस्तत्रैव स्थितः इतो धवलश्रेष्ट्यपि कुमारसमीपे समागत्य प्रोवाच हे कुमार ! तव पोतस्थक्रयाणफानि त्वया कथं न विकीयंते ? सांप्रतमन्त्र तेपा घर- मूल्यं मिलति. तत् श्रुत्वा कुमारस्तमति प्राह, भोटिन मम क्रमाणकान्यपि.भवादिरेव विक्रयानि तथैव नवीन- ·ME धारूढो दुत पुस BEI बद्धं दृष्ट्वा प्र etarias BE धानि, तत् श्रुत्वा दुग्धं लब्ध्वा विडाल इव धवलोऽत्यंतं हर्षितो बभूव, मपि प्रच्छन्ने भूरिद्रव्यलाभमधिगमिष्यामि, यतः सुखलोनोसौ कुमारो चरित्रं . श्रीपाल ॥३४॥DE ॥३६॥ बंधनो धवल ysteisur HD हाशनिवेदित, तदा नरः श्रीपालालंकृतपटकुटीमंदिरे समाजगाम, प्रतिहारेण कुमाराय तत्स्व- तूर्णमेव तं नरं त्वमत्र प्रवेशय ? तदा प्रतिहारेणापि शीघ्रमेव स नरः कुमाराने समानीतः, अथ से नत्वा समीपे स्थितः, कुमारस्वरूपादि विलोक्य स नरः स्वहृदये चिंत. यामास, निश्चितमयं कोऽपि प्रभाविकनर १. अस्य पार्श्वे संगीतनृत्यादिसर्वराजरीतिर्वाते, ततो धुवमयं राज- कुमारो दृश्यते, नृत्ये संपूर्णे जाते सति श्रीपालस्तं प्रप्रच्छ. भो पुरुपोत्तम त्वं कोसि ? कुतः स्थानाच समागतोऽसि कि तव नामास्ति ? किमयाय चेत्त्वया दृष्टं भवेत्तदपि निवेदय ? तत् श्रुत्वा तेनोक्तं हे महाभाग! अमिन वलयाकारे रत्नदीपे विविधशिखरैः शोभमाने रत्नसानुनामशैले रत्नसंचयाख्या नगरी विद्यते, तत्र कनककेतुनामा विद्याधरेशो महीपालो राज्यं करोति, तस्य कनकमालाभिधाना शीलालंकारशोभिता राजी वर्गते, तत्कुक्षिसंभवाश्चत्वारः पुत्राः संति, कनकप्रभा १ कनकशेखरः २ कनकध्वजः ३ कनकरुचिच ४ इति तेषामनुक्रमेण नामानि संति, तेपामुपरि मदनमंजूपाभिधानैका पुत्री पभूय, सा तत्वज्ञा रम्या सुशीला च सकलकलाकलापकलितास्ति. अथ तस्यां नगर्या- मेको जिनदेवनामा. जैनधर्मपरायणः आवको वसति, तस्य पुत्रोऽहं जिनदासनामा श्रावकोऽस्मि. अधाहं युष्मदने ·चरित्रं श्रीपाल ॥३७॥ ॥३७॥ एकमपूर्वमाश्चर्य कथयामि, तत् सावधानतया यूयं शृणुत-अस्मिन् रत्नहीपे रत्नसानुनामपर्वतस्य शिखरे नानाप्रकारमणिमंडितमौलिशिखरैपिराजितं रविमंडलमिव ध्यस्ततमःस्तोमविस्तीर्णततिनिकर कनककेतुनृपपितामहेन कारितमत्युन्नत रत्नमयं श्रीपभदेवप्रभुमंदिरमस्ति, तन्मध्ये च कनकमयी श्रीयुगादीशप्रभोमूर्तिरस्ति. तस्या अस्य रत्नदीपस्याधिपतिर्विद्याधरनृपेंद्रः सर्वदा सेवां करोति. तस्य पुत्री मदनमंजूपापि सर्वदा सविशेपं हर्पप्रकर्पसंपूरि- तमानसा सादरं यथास्यात्तथा जिनयिषस्यांगरचनां विधिपूर्वकं भरत्या चाष्टमकारपूजां करोति, अथान्येद्युः सा नृपपुत्री तस्मिन् जिनमंदिरे महाविस्तरेण जिनयिवस्य पूजामकरोत्, ततस्तस्या जिनमूरतीवमनोहरा शोभा संजाता, एवंविधा स्वपुत्रीरचितामतीचमनोज्ञां जिनपिवपूजां विलोक्य विद्याधरमहीपालो निजमानसे जहर्ष, व्यचिंतयच अहो मे सकल- कलाकलापकलितया पुच्या निश्चितमपूर्वा जिनवियपूजाकृतास्ति, अत इयं धुवं धन्या कृतपुण्या स्थिरचित्ता शुशीला दक्षा जिनभक्तिरक्ता चास्ति, तेनास्या घरस्तत्सदृशो यदि मम मिलिप्यति तदैव मे मनसि समाधान भविष्यति. इति विचारयन् क्षणं यावन्नृपः शून्यभावं प्राप्तः, पुनर्मनसि शुदभावं विधाय प्रभोदर्शनं कृत्वा स रंगमंडपाद् याह्यमंडपे समागतः, तदेव नृपपुत्री मदनमंजपापि एकानमानसा प्रभुमूर्ति पश्यंती मूलमंदिरपश्चिमदारान्निर्गत्य रंगमण्डपे समायाता, तत्क्षणादेव जिनगृहकपादययं महच्छन्दं कुर्वत्समकालमेव संमिलितं, तदाश्चर्य दृष्ट्वा तत्र सर्य लोकाः संमि लिताः, राज्ञापि तत्कपाटोद्घाटनाप पहष उपायाः कृताः, परं कथंचिदपि तत्कपाटदयं नोद्घटितं, तदा नृपपुत्री मदन- मंजपा स्वहृदये पश्रात्तापं कर्तु लग्ना, यन्मयाय श्रीजिनेश्वरमभोर्महत्यासातना कृता, येनेदं कपाटव्यपिधानरूपमकार्य ·चरित्रं ॥३८॥ जातं, एवं स्वहृदये पश्चात्तापं विधाय सा महता शन्देन रुदनं चकार. तदा राजा तां रुदनं कुर्वती मदनमंजूषां प्राह श्रीपाल हे पुत्रि! त्वं रुदनं मा कुरु? त्वयेयमासातना कृता नास्ति, अद्य मयैवासातना कृतास्ति, यतोऽद्यत्वत्कृतातिरमणीय- ॥३८|| जिनयिंचांगरचनां विलोक्य शून्यभावेन मया तव परचिंता कृतास्ति, तेन कुपिताधिष्टायिकदेश्यैवेदं सर्व कृतमस्ति, ततश्चाद्य सर्वेषां प्रभुदर्शनांतरायः समजनि. अथ स विद्याधरमहीपतिनिजपुच्या मदनमंजूपया सहितस्तत्रैव स्थितः कुंकुमकर्पूरागुरुकरतूरिफावनादिपूजासामग्री प्रगुणीकृत्य शासनदेव्यै पलिदानं च विधाय धूपदानेन सर्व तत्स्थानं धूप- यित्वा शुद्धभावेन परिवारेण सहोपवासत्रयं कृतवान् तत्र च सामंतश्रेप्टिसेनापतिप्रजामात्यादिलोकाः संमिलिताः, केचि द्राजानं निदंति, केचिन्नृपकन्यां निदंति, केचिच स्वभाग्यानिनिदतिस्म. तृतीयदिने रात्रे पश्चिमयामे गगने तथा प्रकारा देववाणी संजाता-नास्ति दोपोऽत्र कन्यया। नरेंद्रस्यापि नास्ति च ॥ कपाटौ मुद्रितौ येन । कारणं तनिशम्यतां ॥१॥ इति गगनोद्भवां देवतावाणी श्रुत्वा मदनमंजूषा हर्षिता रोमांचिता च संजाता राजापि प्रमोदभरमेदुरांगो जातः, लोका अपि तद्देववाणीं श्रुत्वा सप्रमोदाः संजाताः, अथ सर्वे लोका एवं चित्तयतिस्म, इयं देवीप्रभवा गगनवाणी किमग्रे कथयि- प्यति इति चिंतयत्सु लोकेषु पुनगंगनवाणी जाता-दृष्टेऽपि यस्मिन जिनमंदिरस्य । कपाटबंदं च समुद्धटेत ॥ स एव भर्ती तृपकन्यकाया । जानीत लोकाः किल देववाण्या ।। १॥ इति गगनोद्भवं काव्यं श्रुत्वातिशयेन संतुष्टाः सर्वे लोकाः पुनश्चितयामासुः, कस्येयं वाणी ? एवं च कदा भविष्यति? इतच पुनर्वाणी प्रकटीभूता-श्रीरूपभस्य चेटी हि । नाना चक्रेश्वरी सुरी ॥ मासस्याभ्यंतरे चास्या । आनयिष्याम्यहं वरं ।। २ ।। इत्थं प्रभाते जाते सति भेरीभुगलादिविविध- ·श्रीपाल चरिनं .॥३९॥ ॥३९॥ वाजिब्राणां मनोहरेषु शब्देपुवायमानेयु परिवारसंयुतो नृपस्ततः समुत्थाय स्वाचासे संप्राप्तः, तत्र गृहगतजिनप्रतिमायाः पूजनं विधाय सर्वः पारणं कृतं, देवीवाणीसंबंधिनी वार्ता सकलेऽपि नगरे विस्तता, ततो नित्यं लोकाः सप्रमोदास्त- जिनमंदिरे कौतुकं विलोकयितुं समागच्छंति, परं कपाटद्वयं तु नो कश्चिदपि समुदघाटयितुं शक्नोति. सर्वेऽपि जना. श्चितयंति यः कोऽपि भाग्यशाली कपाटयुगलमिदमुद्घादयिष्यति तस्य भाग्यमप्युद्घटितमेव ज्ञेयं सांप्रतं च किंचिदून एवमासो पर्सते, तथापि तत्कपाटयुग्मं तु तथैव दत्तमेवास्ति, ततः सपा मनस्तु महदार्थ जातमस्ति, एच मुक्त्वा पुनः स जिनदासः प्राह हे पुरुषोत्तम! त्वं छीपांतरात्समागतोऽसि, ततो यदि चेदिदं कार्य तव हस्तेन भवेतदा तु निश्चित चक्रेश्वरीदेवीप्रोक्तचाणी सत्या संजायेत. इति जिनदासोक्तवचनानि श्रुत्वा श्रीपालोऽश्वरत्नं समारुह्य धवलश्रेष्टिपाचे समागत्य प्रोवाच, हे श्रेष्टिन् प्रभु- दर्शनार्थ जिनमंदिरे समागम्यता, तदा धवलः प्राह भो कुमार! मम तु मे व्यापारकरणे एवं प्रीतिरस्ति. भोजनायापि मया सम्यगवसरो न लभ्यते, नतो यूयमेव तत्र जिनमंदिरे गच्छत? तत् श्रुत्वा स्वपरिवारयुतः श्रीपालकुमारो जिनदासेन सह रत्नसंचयानगरी प्रति चचाल, अथ सर्वेऽपि चलनो जिनमंदिरसमीपे समागताः, ततः श्रीपालकुमारो लोकान् प्रत्यवादीत् भो लोकाः स्वस्वभाग्यपरीक्षाथै निजनिजहस्तेन जिनमंदिरकपाटयोः स्पर्श कुरुत, तदा तैरुक्तं सूर्य विना कमलवनं नोद्घटति, तथापि सर्वैस्तकपाटदयं स्पर्शितं, परं तन्नोद्घटितं. तदा श्रीपालकुमारोऽश्वरत्ना- समुत्तीर्योत्तरासंगं च विधाय निस्सिहिशब्दमुच्चरन् विधिपूर्व भात्या संचरन रंगमंडपे समाजगाम, ततो मूल- ·श्रीपाल ॥४०॥ मंडपदत्तकपाटयसमीपे समागत्य स नवपद्ध्यानं कृतवान्. तत्क्षणान्महानादपूर्वकं तत्कपाटद्वयमुदधरितं. तता श्रीपा- लकुमारश्चंदनकुंकुमादिपूजासामग्री गृहीत्वा निर्मलजलेन स्नात्वा शुद्धवस्त्राभूपणादि परिधाय जिनयियस्य पूजां विधाय 00 चरिनं श्रीपभदेवप्रभोः कंटेऽम्लानसुरभिकुसुममाला स्थापयित्वा फलादि च ढौकपित्वा चैत्यवंदनमकरोत. तदा ॥४०॥ खपुत्रीमदनमंजूषासहितो विद्याधरनृपोऽपि शीघ्रं तत्र समागता, महदाश्चर्ययुतः कुमारं पश्यतिस्म. अथ कुमार एवं विधा स्तुति जिनाने पठितुमारब्धवान-जय त्वं जगदानंद । जयत्वं जगदीश्वर ॥ जय त्वं निजगढ़धो । जय त्वं विज- गत्प्रभो ॥१॥ जय त्वं त्रिजगन्नेत्र । जय त्वं त्रिजगत्पते ।। जय त्वं त्रिजगन्नाथ । जय त्वं नाभिनदन ॥ २ ॥ नमस्ते केवलालोक-लोकालोकग्लिोकिने ॥ नमस्ते भुवनादित्य । भव्यांभोजविकासिने ॥३॥नमस्ते सर्वतःसर्प-मोहध्या- तविनाशिने ॥ नमस्ते विश्वविख्यात-सर्वनीतिप्रकाशिने ॥४॥ नमस्ते सर्वकल्याण-कारिणे केशवारिणे ॥ नमस्ते भक्तिमल्लोक-भवसतापहारिणे ॥ ५॥ इत्यादि स्तुति कृत्वा श्रीपालो विररामः श्रीपालकृर्ता जिनस्तुर्ति श्रुत्वा पुत्रीसहितो राजापि जप, ततः श्रीपालो याह्यप्रदेशे समागत्य राजानं च नत्वा तत्पार्चे स्थितः, राज्ञा पृष्ठं भो महा- भाग! ते कि कुलं? कि नाम? किं च चरित? तत् श्रुत्वा कुमारेण चिंतितं, स्वमुखेन स्वस्वरूपं कथमहं वदामि ? एवं स कुमारो यावञ्चितयति तावदेवैको गगनमंडलाचारणमुनिस्तत्र समागतस्त मुनि दृष्ट्वा सर्वे लोकाः स्वस्थानात्समुच्छिताः मुनिश्च जिनमंदिरमध्ये गत्वा जिनं च नत्वा यायप्रदेशे स्थितः, सबैजनस्तस्मै वंदना कृता. ततो राजादयः सर्वलोका उचित्तस्थानेषु समुपविष्टा, लदा मुनिना च धर्मदेशना पारब्धा..

·श्रीपाल ॥४॥ ॥४१॥ भो भन्या जिनधर्मे त्रीणि तत्वानि संति, देवता, १ गुरुतत्वं २ धर्मतत्यं च ३. तत्र देवतत्वस्य छौ भेदो, अह- त्पदं सिद्धपदं २ च. गुरुतत्वस्य त्रयो भेदाः, आचार्यपदं १ उपाध्यायपदं २ साघुपदं ३ चेति. धर्मतत्वस्य चत्वारो भेदाः, दर्शनपदं १ ज्ञानपदं २ चारित्रपदं । तपःपदं ४ चेति. एभिनवपदैः सिद्धचक्रं भवति. अस्य श्रीसिद्धचक्र स्य ध्यानं राज्यकरं विजगत्पूज्यपदप्रदं सुखदं कुष्टादिरोगहरं नेत्रज्योतिष्करं सर्वकार्येषु च ध्येयं मोक्षसुखदायर्फ च भवति, क इघ? श्रीपालइच. तत् श्रुत्वा राजावादीत् कोऽसौ श्रीपालः १ गुरुणा प्रोक्तं हे राजन् ! स श्रीपालोऽयं तब पार्चे एव स्थितोऽस्ति. तदा राजा प्राह हे गुरोऽस्य सर्व चरित्रं कथ्यता? तदा गुरूणापि जिनमंदिरकपाटघाटनपर्यत सफलमपि श्रीपालचरित्रं नृपादिसर्वजनसभासमक्ष गदितं, पुनः प्रोक्तं च भो लोका अयं श्रीपालकुमारोऽग्रेऽपि श्रीसिद्धचक्रप्रभावाद भूरिराजकन्यानां भी भविष्यति, स्वपितराज्यं च गृहिन्यति, प्रांते च श्रीनवपट्याने लीन: सन् नवमे देवलोके देवत्वं प्राप्स्यति, ततश्युत्या पुनर्मनुप्या एवं श्रीपालभवानवने भये च स मोक्ष प्रयास्यति, इति तस्य प्रत्यारो देवभयाः पंच मनुष्यंति. एवंविधं चारणमुनिमुखात् श्रीपालचरित्रं श्रुत्वा विद्याधरनृपस्तेन फुमारेण सह निजस्थाने समागल विवाहसामनी च कृत्वा महामहोत्सवैस्तेन सार्द्ध स्वपुश्या मदनमंजूषायाः पाणिग्रहणं चकार करमोचनावसरे पात्यंत हर्पितो महीपतिमणिकंचनरनभूपणगजाश्वदासदासीपरिवारं श्रीपालाय दत्तवान, एवं श्रीपालस्येह महती प्रतिष्ठा जाता, नृपदत्तावासे च बाभ्यां स्त्रीभ्यां सह श्रीपालः सुर इव सुखेन स्वकालं निनाय, जिनमंदिरे स नित्यं पूजां करोति साधुभ्यो दानं च ददाति, एवं स निजां लक्ष्मी सफलीकरोतिम, अथ श्रीपालेन ·चरित्र ॥४२॥ ॥४२॥ चैत्रमासे शुक्लसप्तमीतः श्रीसिद्धचक्रस्य पूजां पूर्वोक्तविधिना समारब्धा, नवमे दिवसे महाविस्तरेण महती पूजां कृत्वा श्रीपाल भावपूर्वकं साधर्मियात्सल्यं च विधाय स सुखेन तस्थौ. अथान्यस्मिन् दिवसे श्रीपालेन सह राजा जिनमंदिरे विस्तरेण पूजां कुरुते, इतः कोपालस्तत्र समागतः, अंजलि चमस्तके कृत्वाऽवदत्, भो राजन् ! पोतेपु समागतेनैकेन महादुष्टपापिष्टपुरुपेण करभंगवाज्ञाभंगश्च कृतोऽस्ति, तं बंधन- पंध्ध्वाहमत्रानीतवानस्मि, तप्रति भवतां यथादेशो भवेत्तथा करोमि. तत् श्रुत्वा राज्ञा मोक्तं यदि तेन ममाज्ञाभंगः कृतो भवेतादा नस्य प्राणापहारदडो देयः, तदा दुर्गपालेनोक्तं हे स्वामिन् भवतामादेशः प्रमाणं. तदा श्रीपालो नृप- वोचत् हे राजन् जिनमंदिरे स्थितैयुष्माभिः प्राणापह पहाराज्ञादानमयोग्य, तत् श्रुत्वा राज्ञोक्तं हे कुमार ! तव वचनं सत्यमेवास्ति, ततो राज्ञा दुर्गपालाय समादिष्ट, भो दुर्गपाल ! तं पुरुषं बंधनरहित कृत्वात्रैव मम पार्श्वे समानय? दुर्गपा- लोऽपि तं मुक्तवंधन विधाय जिनमंदिरे नृपसमीपे समानीतवान्, तदा श्रीपालकुमारेण तं धवलश्रेष्टिनं समुप- लक्ष्य राज्ञे कथितं, हे राजन् एप तु धवलनामा श्रेष्टीमम पितृतुल्योऽस्ति अस्य सार्थेऽहमप्यत्र समागतोऽसि ततो युष्माभिस्तस्य सन्मान कर्तुं युक्तं. तत् श्रुत्वा राज्ञा वस्त्रादिदानेन स सन्मानितः, ततः कुमारेण धवलः सबोधितः, भो धवलश्रेष्टिन् ! रांजकरभागदाने त्वं लोभमा कुरु? करदानं दत्वा स्वस्थाने व्रज? ततो धवलेन तथा कृतं, अथ से समुद्रोपकंठे समागत्य पोतेषु स्वक्रयाणकानि भृत्वा स्वदेशप्रति गंतुकामोऽभूत्. तदैकेन व्यापारिणा श्रीपालपार्थे समागत्य प्रोक्तं हे स्वामिन्! धवलादिसर्वसांयात्रिका अथ स्वदेशंप्रति गमने सावधानाः संजाताः संति, अतो युष्मा- ·है A श्रीपाल चरित्र ॥४३॥ ॥४३॥ भिरपि तत्र तूर्णमेवागंतव्यं. तत् श्रुत्वा श्रीपालकुमारो राज्ञ आदेश गृहीत्वा भार्याययेन सह विद्याधरनुपकृतमहो- त्सवपुरस्सरं निजप्रवहणे संमातः कनकफेतुराजापि स्वसुतायै मदनमंजूपायै समुचितां शिक्षा दत्वा श्रीपालाय च समर्प स्पपुरींप्रति जगाम. अध श्रीपालफुमारो भद्रकभावं मनसि धारयान् धवलश्रेष्टिनं निजप्रवहणे स्थापितवान, शेपजनांश्चान्यपोतेषु स्थापयामास. प्रस्थानभेरी पाजिता, तदैव च सर्वाणि प्रवहणानि पचनवेगेन महासागरे चेलुः यथा विमानेन देवश्व- लति तथा धवलयुतः श्रीपालकुमारोपि स्वपोतेन समुद्रमध्ये चचाल. अथ कुमारस्य रमणीयस्त्रीरत्नदयं परद्धिविस्तार च दृष्ट्वा धवलो हृदयेऽत्यंत जज्वाल, व्यचिंतच अहो अयमेफाक्येव मम संगे समागतः, अधुना च स कीदृशो जातः एवमहिनशे चितां कुर्वन् स रात्रौ निद्रामपि सुखेन नालभत. महालोभी कृतम्रो विश्वासघातकः स धवल कुमारस्यो- परि सदैव देपं वहन् शरीरेणापि दुर्यलो जात्तः, अहो मे द्रव्यमप्यर्द्ध सजातं, सांप्रतं कि क्रियते ? एवं चिंतातुरस्य तस्य बुभुक्षा पिपासापि च विनाश प्रासा, क्षणं शय्यायां पतति पुनश्वोत्तिष्टति एवंविधस्य चिंतातुरस्य धवलस्य स्व- रूपं तस्य चतुर्भिमिति, तदा तैमरा भी मित्र ! दिनंदिनमति तव शरीरं किं क्षीयते ? तव शरीरे का व्याधिर्वर्तते अथवा ते मनसि किं काचिदप्याधिः समुत्पन्नास्ति ? सत्यं कथय तय किं जातमस्ति? तत् श्रुत्वा निर्लज्जो धवलः प्राह भो मिघ्राणि ! युष्माकं ममोपरि परंपरागता महती प्रीतिरस्ति, तम्भादहं भवतामने मम मानसस्थितं सत्यमे. वाभिप्रायं कथयामि, परं सा पाता युष्माभिः कस्याप्यन्यस्याने नैव प्रकाशनीया, तत् श्रुत्वा तैरपि धवलस्य.

·JEE श्रीपाल चरित्रं ॥४४॥ ॥४॥ तवचनमंगीकृतं. अर्धारूपमानसिकव्याधिना .पपीडितो धवलश्रेष्ठी प्राह भो. मित्राणि ! अयं श्रीपालकुमारः केव- लमेकाक्येव नरोऽस्ति, तस्य पावें स्त्रीरत्नद्रयं महती ऋद्विश्वास्ति, तत्सर्व केनाप्युपायेनास्माभिया, यथास्माकं सर्वे पामपीष्टसिद्धिर्भवेत, , अतः श्रीपालस्य व्यापादने धुवमस्माभिः कोऽपि प्रयोगः कर्तव्य एवः तदा तेषां चतुणी मध्ये य एको दृष्टोऽभूत्। स तु मौनं विधाय स्थितः, अन्ये चोत्तमात्रयः श्रेटिनप्रति कथयामासुः, भो अष्टिन कस्यापि वित्तहरणं परस्त्रीहरणं च सत्पुरुपाणां सर्वथैव न युक्त उपकारिणां प्रति तु विशेषेण तत्करणेशमयुक्तं तत्काणे महान् दोपोऽस्तितस्य फलमपि च दारुणमस्ति, माणिनां वधपंधानादिचिंतनं निश्चितं नरकप्रदमेव भवति, यदि त्वमेतादृशं महाघोरं पापका चिंतयिष्यसि तदा तेऽवश्यं व्यापादनं भविष्यति, यतोऽयं श्रीपालो महाधर्मी परोपकारैकदक्षस्त्यागी भोगी दाता भाग्यवांश्वास्ति, अस्योपरि चेत्वं देष विधास्यसि तदा तवेदं पारावारापारपारप्रापणं दुष्करमेव भविष्यति अस्य पुण्यवलेन तस्योपरि त्वत्कृता केऽप्युपाया नैव सफला भविष्यति अद्यैतदाताकथनेन तब मनसि मनाग्लज्जापिन समुत्मना, अत्तो धिक् त्वां, अद्यप्रभृति त्वयास्माभिः सह भापणमपि न कर्तव्यं, त्वं महादुष्टः पापिष्टोऽसि, ते मुख दृष्टेऽपि पापं लगति, अरे निर्लज्ज ! सांप्रतमेव श्रीपालकृतोपकारास्त्वया किं विस्मृताः ? तेन तव पोत्ताश्चालिताः, महाकालान्मोचितः, रनदीपे त्वं मरणाक्षिता, एवंविधारतेन कृताः सर्वेऽप्युपकारास्तत्वा विस्मृता, अंतस्त्वं खेलो द्विजिलो मलिनः कुटिलमतिः परछिद्ररतः, भीषणकंटकतुल्योऽसि. कृष्णसर्प इव पयःपापिनमेव दष्टुं त्वं वांछसि, पुन- स्त्वं किंपाकफलसदृश एव दृश्यसे, हे धवल ! त्वयेदृशं पापं कदापि नैव कर्तव्यं, त्वत्कृतोपापेनास्य न किमपि भवि- ।

·श्रीपाल चरित्रं ॥४५॥ ॥४५॥ प्पति, भरे ते नाम तु धवलमस्ति, परमनस्त्वं कालोऽसि, तव हदि कृष्णलेश्यया निवासः कृतो विलोक्यते, सब दर्शनेनापि घयं मलिना जाताः मा, हे येषधारक ! हे दुष्ठगतिगामिन् ! अस्मिन् कार्ये कृते तयानिष्टमेव भविष्यति. यमुक्त-अनाचारे मतिर्यस्य । म हंति जन्मनोर्द्धयं ॥ दुर्गतिः परलोकेऽस्य । लोके पात्र विपना ॥१॥अस्मिन् नीच. फाय.गः कोऽपि तव सम्मति सहायं च दास्यति स तव शरेय त्वया ज्ञेयः, इलादिशिक्षाघननानि धवलंप्रत्युक्त्वा ते प्रयोऽपि सुहृदो निजस्थाने गताः परंतु तस्य दुष्टहदयस्य धवलस्य मनसि तेपां हितवचनानां मनागपि हितचिंत- नायं न समागतं. अब तेन तृतीयेन फुबुद्धिमित्रेण धवलस्योतं हे मित्र ! एपामग्रे त्वया हृदयस्य गुप्ता वार्ता न प्रकाश्या, एते प्रयो- ऽपि तप शप्रयः संति, तेपामुपरि त्वया मिनयुदिन धार्या, अहमेक एक तव हितचिंतकः सुहृदम्मि सोऽपि पाहं लक्षमिग्रममानोऽस्मि. अथ अथाहं तव कथगामि तथैव त्वया स्वमनोरथान सफलीका कार्य, अधुना त्वं श्रीपालेन सह मनोपालमपि विशेषेण प्रीतिभावं घचनादिना प्रकटीकुम ? तथा कृत्या च श्रीपालमनसि विश्वासं समुत्पादग ? तत् श्रुत्या प्रसारियो धवला माह भो त्वमेव मे परममित्रं, त्यमेव मे वल्लभा.त्यमेव मे कार्यकर्ता, तुभ्यमहं वांछित: फलं दास्यामि. अधास्य श्रीपालस्य व्यापादनाय कंचिदुपायं विचारय ? एवंविधानि श्रेष्टिवाक्यानि श्रुत्वा स दुष्टसुद्ध- रपार प्रयहणस्य मंचिकायां स्वया कुतुहलालोफनकृते श्रीपालः समानेराव्यस्तदेवाहं मंचिकादवकान् शस्त्रण छेदनि- प्यामि, ततस्तत्कालमाययोः सर्वकार्यसिद्धिर्भविष्यति, एवं गुप्तमंनं कृत्वा स दुष्टो निजस्थाने गतः अथ धवलेन कुमारेण ·15 चरित्र श्रीपाल ॥४८॥ ॥४८॥ 'अथ श्रीपालस्य महासागरांतः पतनानंतरं दुष्टा धवली कपटेन स्वशीर्ष स्फोदयित्वा हृदयं ताडयन महता शब्देन रुदनं करोति. अरे! मम स्वामी श्रीपालः सागरे पतितः, अथाहं किं करोमि ? तत् श्रुत्वा सर्वेपु यानपात्रेषु महाकोला- हलो जातः. श्रीपालस्य स्त्रीद्रयेनापि वर्णशूलतुल्यं वज्रपातसदृशं च पत्त्युर्जलधौ पतनं श्रुत्वा मुक्तकंठं विलापं का प्रारब्धं, ते हाहारचं कुर्वत्यो पोत भूमावपतता, तयोश्च मूर्छा.समागता, दासीभिजलसिंचने कृते सनि ते चैतन्यं लेभाते. चतन्यप्राप्त्यनंतरं मुक्तकेशपाशे ते बहुविलाप चक्रतुः, हा प्राणनाथ हा गुणालय हा हृदयसार हा कमलनयन हा हा सुखशयन हा चंद्रवदन हा कामसदन हा स्वामिन् त्वं कुत्र गतः, ? आवयोमरणं त्वया कथं न कृतं ? हा हा अस्मिन् समये यदुःखमावयोर्भवति तत्तु निश्चितं ज्ञानिनामेव गम्यमस्ति. आवयोः पितृहमपि दूरे परतटे स्थितं, आवयोरन कस्याधारः? एवं निखिलरात्रौ ताभ्यां नानाप्रकारविलापबचनै रुदनं कृतं. अर्थतयोचिलापं श्रुत्वा तयोराश्वासनार्थ दुष्टमति धवलस्तत्र समागतः प्रथमं तु श्रीपालकृते कृत्रिमविलापैर्दुर्ख दर्शयित्वा पश्चात्स प्रोवाच. हे सुंदर्यो युवाभ्यांमदाज्ञानोल्लंघ- नीया, ततो युवयोः सुख भविष्यति, तस्येति मर्मभिवचनस्ता-पांशीघ्रमेव ज्ञातं यजलधौ पतिपातनं ध्रुवमनेन दुऐनैव कृत मस्ति. ततस्ताभ्यां रुदनं त्यक्त्या निजचितं च दृढीकृत्य स्वशीलरक्षार्थमिष्टदेवतास्मरणं कृतं. इतःसमुद्रमध्ये महोत्पात: समुद्भूतः कल्पांतकाल इव महावातैर्जलधेर्जलं समुच्छलितुं लग्न, महाभयंकरा महांतो जलकल्लोलाः सर्वत्रोच्छल्यमाना दशिरे, ततो गगनमंडलेऽत्यंत भयंकरा सर्वतो विस्तीर्णतमस्ततिदुरालोका घनाधनघटा समुद्भूता, कल्पांत कालोद्- भूत मुशलधाराभिर्जलं वर्पतिस्म, तडिल्लताश्च प्रादुर्भूनाः, ब्रह्मांडभांडोद्रस्फोटनसमर्थनगर्जध्वनयोऽश्रूयत, उल्ललल्लो- ·श्रीपाल चरित्रं ॥४९॥ लजलकालोलेराकुलीभूतयानपात्रेषु लोका महाक्षोभ प्रापुः, भयभीताच भयंकरार: कोलाहलं चमु, निजनिजेटदेवानां चम्मरणं व्यधुः, पनमुत्पातं दृष्ट्वा यानपानस्थिता लोका व्यचितयन् निश्चितमय पोतस्वामी श्रीपाल समुद्रजले पतितो धरलेन च महाघोरं पापं कृतं, अब कस्य पुण्येन वयं जलधेः पोरं व्रजाम: ? एवं चिंतयतोऽथ कंपमानास्ते दानपुण्यानि चमुः, पोतानां कूपस्तंभा वायुनास्फाल्गमानानटत् घटत् शब्दानि चक्रुः, सर्वतो विस्तृततमः स्तोमेन परस्परं ते न धतिम. इत्तः प्रथमं उमइमशब्दं फुर्वत डमरूं करे धारयन द्वितीयकरे च करवालं नर्तयन् अत्यंतं रुद्ररूपधरः क्षेत्र- पालः प्रकटीरभूव. ततो मानभद्रः १ पूर्णभद्रः २ कपिल: ३ पिंगलश्च ४ इमे चत्वारो महाविकराला मुद्गरहस्ता वीराः प्राटिताः, तदेव देववाणी जाता, भो प्रथमं तं दुर्बुद्विदायक संर्वानर्थसार्थानां च मूलमेनं धवलमित्रं गृहाण गृहाण ? इतः श्रीमिचक्रस्य कुमुदः १ अंजनो २ यामनः ३ पुष्पदंत ४ श्चेति चत्वारः प्रतिहारा दंभहस्ताः समागता. ततो पाहदेवदेवीमहिता जाज्वल्यमानं च हस्ते भ्रामयंती चक्रेश्वरी देवी प्रकटीयभूव. तया भणितं च हे वीर! एनं दव- रकर्ननकर्तारं नरं गृहाण ? ततो अदिति क्षेत्रपालस्तं दृष्टसुहृदं बदनैर्यध्ध्या कूपस्तंभेऽधोऽमुखमवलंयितवान्, गोन च तत्मागानि छेदयित्या शांतिकरणार्थमिव दशदिक्षु पलिदानं ददौ, तद् दष्ट्वा धवलो भयभीतः सन् तयोः प्रमदयोः पादेपु प्रणम्य प्रोवाच, हे महासत्यौ मां रक्ष? सांप्रतं युवयोरेव मम शरणमस्ति. एवंविधानि धवलस्य वामि श्रुत्या पकेश्वरी प्राह रे दुष्ट सापिष्ट धृष्ट अधुना त्वयेतयोर्महासत्योः शरणं यदंगीकृतमस्ति तत एव त्वां जीयंत मुंगामि, अन्यधानेन चणेव तम शिरश्छेदो भवेत्. एवं धवलपति प्रोच्याय सा चश्वरीदेवी तयोः प्रा- ·-CA चरितं ॥५२॥ JE D कुमारस्य पूर्वकर्मविपाकातेभ्यो मातंगेभ्य एका जरती,शाकितीय भुक्तकेशपाशा समागत्य कुमारकंटे विलग्ना जजल्प श्रीपाल BE च हे पुत्र स्वं कुत्र गत्तोऽभूः १ पहुसमयेन मिलिना, स्वं कुत्र कुत्र स्थाने भ्रमणमका: १ हे पुत्र प्रथम मया त्वं ।। ५२॥ सिंहलहीपे श्रुतस्ततस्त्यं प्रकरणे चरितस्ततस्ते किमत्रागमनं जातं? एपा- 'तब बधलयमानुपटधुघटा स्थितास्ति, अस्था अपि स्वपल्यास्त्वदिरहोदुग्वं तें सूदये कि नसमागतं? त्वया तुं भाग्यवशरद्राजपुत्री परिणीता, परं स्वस्थास्तव भाषायाः का गतिभविष्यति? इतोऽन्या काचिन्मातंगी समागत्य हे भ्रातरिति पूर्वतो कुमारस्थ कंठे विलग्ना, एकागत्य माह अहं त्वस्य श्वभूरस्मि, अपरावोचत हे ज्येष्ट त्वं क गतोऽभू, पुनः कापि मातंगी समागत्य प्राद है भागिनेय मया त्वं पहु गपितस्तथापि कापि न प्रासः, अन्य तुरुक्तं हे श्रेष्टिन वयं पैदेशिकाः स्मः. तदा श्रेष्टिना तेभ्यः प्रोक्तं हे मातंगा यूयं कमप्युपायं कृत्वैनं पैदेशिक राज्ञो जामातरं मारयत? यदैतन्मम कार्य यूयं करिष्यथ तदा युमभ्यमहं युष्मदभीप्सितं घनधनदानं दास्ये. परं तस्य व्यापादने यूपं कमुपायं करिष्यथ तददत ? तैरूक्तं हे श्रेटिन् वर्यंत राज्ञो जामातरममत्कुलोद्भवं ज्ञापयिष्यामस्ततो राजा स्वयमेव तं मातंगं ज्ञात्वा मारयिष्यलि. तत् श्रुत्वात्यतं हर्पितः श्रेष्टी प्रोवाच हे मातंगा युष्माकमयमुपाय: समीचीनोऽस्ति, मधमर्पिस रोचते. किंच अंदा यूपमेतन्मम कार्य संपूर्ण करि- प्यध तदाहमपि युष्मभ्यं बहुद्रव्यं दास्ये, एवमुक्त्वा तेषां तुधिकृते तदापि अष्टिना तेभ्यः कोटिमूल्या मुद्रिका दत्ता. ततस्तेन विसर्जितास्ते मातंगाः स्वकीयसामग्री कृत्वा रम्यवनादिकं च परिधाय निजकुटुंबमाहिता राजसभा. समीपसमागस्य राज्ञोऽने विविधगीतनृत्यादि निजकलाकलापं दर्शयामासुः तेषां कर्णनेत्रतिकर कलाकलापं समनु.

·श्रीपाल ॥५३॥ चरित्रं ॥५३॥ भूयात्यंत संप्राप्तप्रमोदभरो धरणीधवस्तेभ्यः कथयामास, भो.मातंगा अहं युष्मद्गाननृत्यादिकलाभिः संतुष्टोऽस्मि, ततो वांछितार्थसार्थ याचध्वं, तत् श्रुत्वा ते प्रोचुहे नाथ अस्माकं धनेन प्रत्वां दृष्ट्वाऽहं प्रमोदपूरिता जाता. अपरा प्राह हे देवर त्वं बहुकालेन दृष्टः, पुनरेका जरती समागत्य कुमारं चालिंग्य प्राह है पौत्र अध त्वां दृष्ट्वा मे जन्म सफलं जातं. एको वृद्धो मातंगः समागत्योवाच हे पुत्र त्ववियोगेन में नेत्रयोरश्रूण्यद्यापि नैव शुष्काणि, एकोऽवादीदहं तव वसुरोऽस्मि. अन्ये त्रयो मातंगा अवदन वयं ते भ्रातरः समः, एका प्राहाहं तव पितृभ्योऽसि. इत्यादिमातंगपरिवारेण कुमारोऽकस्माद्ध्याकुलीकृतः, अथ राज्ञैवं विधवृत्तांत दृष्ट्वा चिंतितं अरेऽयं तु महाननों पभूव, मे निर्मले फुलेऽनेन मातंगेन जामात्राऽनिवार्यः कलंको दत्तः, अत एप शीघ्रमेव हंतव्यः इति निजमनसि विचित्य राज्ञोक्तं भो दुर्गपाल तं नैमितिकं तूर्णमत्र पध्ध्वा समानय ? दुर्गपालेनापि चपलमेव गत्वा स नैमित्तिकस्तथाप्रकारः समानीतः, राजा तं प्रत्युवाच अरे दुष्ट! मातंगोऽयमिति त्वया प्रधमं ममाग्ने कुतो न प्रकाशितं, तत् श्रुत्वा नैमित्तिकोऽवादीत् हे राजन् सत्यमस्ति नायं मातगः किंतु मातंगपतिरेवायमस्ति, कोऽत्र संदेहः ? तत् श्रुत्वात्यंत रुष्टो राजा नैमित्तिकं कुमारं च बथमपि वधार्थ- मादि-दृष्टवान्, अर्धेतत्स्वरूप मदनमंजयाँ विज्ञाप तूर्ण निजपितुः समीपे चागत्य प्रोतं हे तात किमिदमविचा- रितं काय त्वया क्रियते? आचारेणेवास्योत्तमं कुलं त्वया किं न ज्ञायते ? कुतोविधायैव त्वयायमनर्थसाथः क्रियते ? तत् श्रुत्वा राजा कुमारंप्रति प्रार, भो कुमार त्वं खकीयं कुलं तृणममाग्रे प्रकाशय? तदा श्रीपालोऽपि किचिद्वि- arra साटार ·चरित्रं के ॥५४॥ हस्प प्राह इयं लोकोक्तिमत्वया ध्रुवं सत्यीकृतैव ' यत्प्रधर्म पानीयं पीत्वा पवाजातिः पृष्टव्येति' यत्वं सांप्रतं मे थीपान BE कुलं पृच्छसि. अथ ते यदि मम फुलपच्छमाछास्ति तदा स्वं खसैन्यं सृज? तत्र युद्धे मम कुलप्रकटनं भविष्यति, ॥५४॥ पतउत्तमजनलज्जाकारकं स्वमुग्वस्वकुलपर्णनं नैव करिष्यामि, अथवाधुनैवागतप्रवहणेषु ममन्त्री दयमस्ति, ते समानीय ताभ्यां मे कुलादिएच्छा त्वया कर्तव्या. तत् श्रुत्वा राज्ञा धवलश्रेष्टिनमाकार्य पृष्टं भी धवल प्रवहणेषु कुमारस्यैतस्य Bf नीदगमस्ति ? तत् श्रुत्या धवला याममुग्यो जातस्तेन मनागप्युत्तरो न दत्तः तदा राज्ञा निजप्रधानपुरुषास्तत्र पोतेषु तगोगवेषणाय प्रेषिताः, तैस्तन गत्वा तत्स्नीययाग्रे प्रोक्तं हे कन्ये राज्ञा निजकन्याजामातु: फुलादिपन्छार्ध युषां मामाहूते, तत् श्रुत्वा ताभ्यां ज्ञातं ननमावथोर्वल्लभोऽत्रैव संभवति, निश्चितं तेनैवावां सामाहते इति दृश्यते, ततस्ते शियिकायां समाह्य तैः मह राजमभायां समागते, राजापि यवनिकांतरे तत्स्त्रीद्वयं स्थापयित्वा पप्रच्छ हे घरसे ममास्य जामातुर्वशादिकचरितं प्रकाशयतं. तत् श्रुत्वा विद्याधरपुत्री श्रीपालस्य मकलमपि चरित्रं सर्वसभास- मक्षं करायामास. ततः पुनः कथितमयमेवावयोः स्वामी वर्तते. इदं श्रीपालस्य चरित्रं श्रुत्वा राजा हर्पितः सन्नुवाच अहो मे भगिनीपुप्रोऽयं वर्तते. अस्मै मया यन्मे पुत्री परिणायिता तत्तु सर्वथैव समीचीनं जातं. अथ राजा तेभ्यो मातंगेभ्योऽत्यंत कुपितः सन् स्वसुभटामाकार्य कथयामास, भो सुभटास्तान मातंगान् द्रुतमाकारयत, इति राज्ञ आदेशं श्रुत्वा ते द्रुतं तान् मातंगांस्तत्र समानीतवतः, राज्ञा पृष्टं अरे दुष्टाः सत्यं कथयत कथं युप्माभिरिदं कूटाचरणं सामाचरितं? तदा ते भयेन कंपमानाः मोचुः हे राजन् पोतेषु समागतधवलेन कोटिमूल्यां मुद्रिकामस्मभ्यं दत्वेदं ·श्रीपाल चरित्रं ॥५५॥ कार्य कारितं, ततो राजसुभटेस्ताव्यमानास्ते मातंगाः कथयामासुः हे राजन् एतस्मिन् कार्येऽस्माकमपराधो नास्ति, अतोऽस्मान् मा ताडगत, कुमारोऽयमस्माकं संबंधी नास्ति. ततो राज्ञा तान् मातंगांस्तत्रैव संस्थाप्य धवलानयना) निजसुभटा प्रेषिनाः, तैश्च गाढयंधनैर्य वा स राज्ञः समीपे समानीतस्तदा राज्ञा समादिष्टं भो दुर्गपाल पतन्मातंग- कुटुंयसहितं धवलं यमदारं प्रापय? तत् श्रुत्वा करुणापरः कुमारो राजानां विज्ञप्य तान् मातंगान धवलं च मोचयामास सतो राजा तं नैमित्तिक समाहम पृष्टवान् भो नैमित्तिक त्वयापि कथमेष मातंगपतिः कथितः ? तेनोक्तं हे राजन् मया तु सत्यमेव कथितमस्ति, मातंगशब्दम्यार्थ यूयं न जानीथ, यतो मातगा हस्तिनः प्रोन्यते, 'तेषां यो नायकः स च मातंगपतिरुच्यते, एवंविधश्चायं श्रीपालकुमारो विरते. तत् अत्वा हपितो राजा तस्मै भूरिधनं दत्वा तं नैमित्तिकं विससर्ज. निजकन्यायाश्च धुदिपलं परीक्ष्य गजाऽतीचप्रमोदभागभूत्. श्रीपालेन सह स्वापराधं च क्षामायित्वा सुखेन स्थितः अथ श्रीपालोऽपि स्वमहिलाद्ययं गृहीत्वा स्वमंदिरे समागतस्तघ्र त्रिभिः पत्नीभिः सहानंदयुक्तः कालं गमयतिस्म. सतः कुमारस्तु सरलत्वात धवलेन सह तथैव प्रीतिभावयुतः संगं करोति, धवलोऽपि निर्लजः सन् सदा तत्रैव स्थिति चकार. श्रीपाल्यस्य मारणार्थ च सोपयोगः सन् स राम्रो तत्रैव सुप्तः, एकदा श्रीपालकुमारः स्वासे सप्तमभूमावे- काकी सुप्तोऽस्ति, तदा धवलेन चिंतितमधाम्य मारणायावसरोऽस्ति, एवं विचित्य स समुच्छाच तद्गृहपृष्ठभागे कौशे- पढदवरकं यध्ध्या चंदनगोधां चौचैः सप्तमभूमौ चटाय तदवलंबनेन धवलोऽपि करे कर गल विधांय रौद्रभ्यानयुतस्त.

·भोपाल चरित्रं दुपरि समारोह. श्रीपाल कुमारस्य पुण्यपलेन तस्य चायुक्षिययोगेनार्द्धमार्गे एव दवरकस्युटितः, ततः सोऽधोमुखः मन तरक्षणमेव भूमी पपात. तत्करभग्वद्गश्च तस्यैचोदरे प्रविष्टस्तेन स कृष्णलेश्यया कालं कृत्वा सप्तमं नरक जगाम, ततः प्रभाते जाते लोकास्तत्र मिलितावितयामासुथ नुनमन कुमारवधार्थ धवल: समागत इति विचित्य सर्वे जनास्तं धिकारयामासुः, श्रीपालस्य च यशो विस्तारं प्राप्त, धवलस्य चापवादो बभूव, इतः श्रीपालकुमारोपि सप्र समागतो धवलं च मृतं दशा शोकयुतस्तस्य शरीरस्यामिसंस्कार कारयामास. ततस्तस्य मृतकार्य कृत्वा स सुखेन तत्र स्थितोऽस्ति. तदा स कुमारः पोतस्थितान् सुमतिदायकांस्तांखीनपि व्यापारिणः समाहूय धवलस्य स्थाने स्थापयामास. फधित च तेभ्यस्तेन गुप्माभिधवलनस्याधुना रक्षा कर्तव्या, तैरपि तथा कृतं अथ तत्र श्रीपाल- सिभिर्भार्याभिः सह विषयसुखं भुंजालः सन् स्थितोऽस्ति. ॥ इति श्रीपालचरिने गययंघे तृतीयः प्रस्तावः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु । अधान्यदिने परियारयुतः श्रीपालो नगरसमीपोद्याने जगाम, तत्र चैकं सार्थमुत्तरितं स ददर्श तत्र स्थितः सार्थ- पतिरचारू कुमारं विलोक्य प्राभृतं गृहीत्या तस्य समीपे समागतः, कुमारेण पृष्टं भो सार्थपते यूयमत्र कस्मात्स्या- नात्समागताः ? कुत्र च गमिष्यथ ? किंमध्यावर्य चेद् दृष्टं भवेत्तदा बदत ? तन् श्रुत्वा सार्थपतिनोक्तं हे महाभाग ·चरित्रं ॥५७॥ वयं कांतिनगरात्समागता: जंबुद्रीपेच यास्यामा, मार्गे चाम्सामिरेकमाश्चर्य दृष्टमस्तिा तत् त्वं शृणु ? इतः स्था- श्रीपाल नात् शतयोजनद्रे कुंडलपुरनामक नगरमस्ति, तत्र चमकरकेतुनामराजास्ति, तस्य' कर्पूरतिलकाभिधाना राशी वर्तते ॥५७॥ तत्कुक्षिसंभवी सुंदरपुरंदराभिधानी दो पुत्रौ वर्तते, सपोफपर्येका गुणसुंदहिया कन्यास्ति, तया चवं प्रतिज्ञा कृतास्ति' यद्यो मां वीणानादेन जेप्यति स एव मे भर्ता नान्यः कोऽपि, तस्या एतां प्रतिज्ञा श्रुत्वानेके नृपनंदनाः प्रतिदिनं. वीणाभ्यासं कुर्वति, मासे मासे तेषां च परीक्षा भवति, परमद्यापि केनापि पुम्पेण वीणानादेन सा कन्या जिता नास्ति, मयापि परीक्षासमये सैकदा किन्नरोममा कन्या दृष्टास्ति, कदाचिदैवयोगेन युवयोर्योग स्यात्तदा वरं तत् श्रुत्वा हृष्टः कुमारस्तं सार्थपतिं वस्त्रादिभिः संतोष्य मायंकाले गृहे समागतः. अथ तेन चिंतितमेतदाश्चर्य: कया रीत्या दृश्यते? पुनस्तेन चिंतितमहो विकल्पमालेन किं ? श्रीनवपद्ध्यानेनैव: नूनं सर्वमपि कार्य सिद्ध भवि- गति, एवं विचित्य स तदैव नवपदध्याने लीनो बभूव. तदा सहसा श्रीसिद्धचक्राधिष्टायकः सौधर्मकल्पवासी विमलेश्वरनामा देवः करस्थितहार प्रादुर्यभूव कुमार प्रति चाह-इच्छाकृतियोमगतिः कलासु 1 प्रोदिर्जयः सर्ववि- पापहारः ॥ कंठस्थिते यत्र भवंत्यवश्यं । कुमार हारं तमिम गृहाण ॥ १॥ एव गुणान् प्रोच्य स सिद्धचका-धिष्ठायकः श्रीविमलेशदेयः ।। कुमारकंठे विनिवेश्य हारे । जगाम धामादभुतमात्मधाम :॥ २ ॥ एवं श्रीसिद्धचक्रमभावाद्वार प्राप्य कुमारो निश्चितः सन् सुष्याप, प्रभाते चोच्छितेन तेन कुडलपुरगमने मनः कृतं हारप्रभावात्तदैव स तत्र प्राप्तः, अथ तत्र तेन तदारप्रभावेण विनोदार्थ स्वकीयं कुन्जरूपं कृतं एवं च स नगरे प्रविष्टो नागरैश्च सकौतुकं विलो.' In ·IJE चरित्रं ॥५८॥ UU फितः, ततः स वीणाहस्तै राजकुमारैः सह वीणाशास्त्रविशारदपाठकपा गतः, गत्वा च पाठकंपति प्राह भो पाठक!' બીજા मामपि वीणां वादयितुं शिक्षय ? तत् श्रुत्वा ते सर्वे राजकुमाराः खड्खशब्दैस्तस्य हास्यं कुर्वाणा प्रोचुभी वामन! ॥५८॥ तव वीणाभ्यासेन कि कार्य? तेनोक्तं भवतां, तदभ्यासे किं कार्य? तैरुक्तं वयं तु राजकन्यापरिणयनार्थ वीणाभ्यास कुमः, तत् श्रुत्या कुजेनापि कथितमहमपि तदर्थमेव वीणाभ्यासं करिष्यामि तदा सहसितं कथितं चाहो भूमिपालफन्याया अपि महद्भाग्यमधुना प्रकटीभूतं यत्सनं कुब्जं तु निश्चयेन परिणयिष्यत्येवेति. कुजः प्राह भो कुमारा यूयं सर्वेऽपि निजलोचनानि विकास्य पश्यंत एव स्थास्यथ अहं तु तां कन्यां परिणयिष्याम्येव. इत्युक्त्वा स घामनस्तरमै पीणापाठकायाभून्यं खारस्नमेंक प्राभृतीचकार, तद् गृहीत्वा सकलाचार्योऽपि हृष्टः सन् तस्मै धामनायैकां सुंदरवीणामदात. तदा धामनोऽपि तां वीणां निजहस्ते समादाय वादयितुं लगा, तां वादयता सता मवेषां हास्यविनोदाथै तेन तस्यास्तंनी नोटिता, तुंची स्फोटिता, देदीकीलिका दूरीकृता, देडो भन्म एवं कुर्वता तेन कुन्जेन सधैषां राजकुमाराणां महद्धास्यमुत्पादितं, तेऽप्यदृष्टहासेन हसयामासु, दानयलेन तेन वामनेन तु पाठको घशीकृतः. अधान्येयुः कुमार्या घीणाकलापरीक्षार्थं सः राजकुमारा: समाहताः, वामनोऽपि तत्र जगाम, किंतु तत्र सभायां गल्छन् स प्रतिहारेण निपिद्धः, तदा स तस्मै रत्नजरितं कुंडलमेकं दत्वा तं च संतोष्य सभायां प्रविष्टः सदा कुमारी तस्य मूलरूपं पश्यति, अन्ये राजकुमारादयः सर्वेऽपि सभाजनस्तस्य कुजरूपं च पश्यंतिम्म. तं दृष्ट्वाथ कुमारी निजमनसि चिंतपामासं यदि मे महद्भाग्यं भवेत्तदा त्वयमेव कुमारो मम प्रतिज्ञां पूरयेत्, 'अन्याः कोऽपि ·श्रीपाल ॥ ५९॥ चरित्रं ॥५९॥ मम प्रतिज्ञा पूरयितुं समयों नास्ति. लोकैस्तु स वामनः । कथ्यते परमहं तु तं सुंदराकारं पुरुषं पश्यामि, इति मम मानसेऽपि तद्विषये महदाश्चर्य भवति. ततो वीणाकलाचार्येण प्रोक्तं भो राजकुमारा यूयं निजनिजकलाभ्यासमन्त्र सभासमक्ष प्रकाशयत ? तदा सर्वेरपि राजकुमारैनिजनिजकलाः पृथक्पृथक् प्रकाशिता, किंतु तेषांताभिः कलाभिर्नुपकुमार्या मनो नैव रंजितं. ततः कुमार्या स्ववीणा वादिता, तेन लोकाश्च हर्षिताः संतः कन्याया वीणाकलां प्रशंसंतिम. तदा वामनो रोपं कृत्वादीत् अरे कुंडलपुरवास्तव्यलोकास्तु सर्वेऽपि मूळ विलो- क्यंते. वृधैव ते 'कुमारीवादितवीणाप्रहांसां कुर्वति. तत् श्रुत्वा राजकन्या वामनमवादीत् भो पुरुष त्वयापि किं वीणानादाभ्यासः कृतोऽस्ति? तेनो मया तु तत्संबंधिसर्वोऽप्यभ्यासः कृतोऽस्ति. तत् श्रुत्वा सा राजकन्या संप्रति स्ववीणामर्पयत् तेन च तां वीणां गृहीत्वोक्तं ननमियं वीणाऽशुद्धा, अस्यास्तंत्री शुद्धा न, तुंबिका गलितास्ति. दंडोऽपि युक्तो न, अग्रकीलिका शुद्धा न, ग्राममूर्छनानादभेदेयेयमयुक्तव वर्तते. तत् श्रुत्वा तया कन्यया विचा- रितं निश्चितं मम भाग्येन वीणाकलासु निपुणोऽयं समागतोऽस्ति. सतस्तेन वामनेन तां वीणां विशुद्धीकृत्य वादिता, तदैव सर्वेपामपि सभाजनानां मूओं संजाता. तेन केचि- भूमाविततस्ततो लठंति, केपि च निद्रा मापुर, तदा तेन चामनेन केपांचित्मुद्रिका, केपांच कुंडलानि, केपां च कटकानि, केपां च मुकुटानि, केपांचिचोरीपपटानि गृहीत्या सभामध्यभागे प्रगुणीकृतानि.'मू प्रतेिच ते सर्वेऽपि सभामध्यभागस्थनिजनिजनानावस्तुसंचयं दृष्ट्राश्चर्य प्राप्ताः कुमार्यपि तदाथर्य पश्यंती त्रिलोकसारस्य तस्य श्रीपाल- ·चरित्रं ॥६० ॥ कुमारस्य कंटे निजारस्थितां वरमाला चिक्षेप. तर दृष्ट्वा राजा ग्यहृदये चिंतां चकार हा ममानया पुथ्या कुब्जो धीपाल 8 रो पृत इति तामकुमारेण निजमत्यरूपं प्रकटीकृतं तदा राजादयः मर्वेऽपि सानंदा जाता, ततो राज्ञा महोत्सव- पूर्वकं तयोविवाहः कारिता, कुमाराय च निवाम ने मजाश्वादिधनकंचनरत्नादियुक्तं गृहं प्रदत्त, तत्र.च सगुणसुंदर्या मह विषयममुप जानः स्थितः, अचान्यदा श्रीपालकुमारः क्रीडनार्थ नगराहिमयाने गतस्तत्र चैकः पथिकस्तेन दृष्टः, तदा कुमारस्तं पथिक- प्रति प्राह भो पधिक ! त्वं कमात्स्थानादिहागतः कुत्र च गच्छसि त्वया यदिकिमप्याश्चर्य दृष्ट भवेत्तदा तन्मे निवेदय ? तेनोकं हे स्वामिन धनावहश्रेष्टिनाहं कस्मैचित्प्रयोजनाय कुंदनपुरात्प्रतिष्टानपुरे प्रेपित्तोऽस्मि. मयैकमाथ- यमपि दृष्टमस्ति तत्सावधानतथा शृणु-कंचनपुरे वज्रसेननामा राजास्ति, तस्य च कनकमालानामराज्ञी विद्यते तस्य न यशोधयल १ यशोधर २ बज्रसिंह ३ गंधर्व ४ नामाश्चत्वारः पुत्राः संति, तेपामुपर्येका त्रिलोकसुंदरीत्य- भिधाना पुश्री पभूव, तस्या विवाहकृते राजा म्वयंवरमंडपः समारब्धोऽस्ति, स च मंडपः स्वर्णरत्नमयस्तभर्विरा- जमानो विशालः पताफापंक्तिभिः शोभमानश्चतुर्दारैविभूपितो विचित्रशालभजिकाभिरभिरम्य उच्चैस्तोरणमालाऽट, मंगलादिभियुक्तो मंचश्रेणिभिमैडितः स्वर्गस्थविमान इच विराजते, नानादेश समुझ्या भूरिभूपास्तब मिलिता संतिः राज्ञापं च तदर्थ भूरिदणधान्यादिसंग्रहः कृनोऽस्ति, सा कन्या चापादकृष्णठितीयायां तत्र निजमानसा- भीप्मितं वरं परिष्यति. मा च द्वितीयतिथिः प्रत्युपे वर्तते, तत्पुरं चास्मात्म्यानात् त्रिशतयोजनानि दूरमस्ति. १ ·श्रीपाल इति तस्य पाचकस्य मुग्वाइननं श्रुत्वा हटः कुमारस्तस्मै चाश्वस्य स्वर्णभूषण दत्वा स्वयं गृहंप्रति समागता पनि चरित्रं मनिशायां च निजकुन्जरूपं कृत्वा स कंचनपुरे समागतः, तन्न च स्वयंवरमंडपदारे विशन वेत्रधारिणा म कुनो निपिद्धस्तदा तस्मै करकंकणमेके दत्वा संतोप्य च मंडपांत प्राविशत् , तत्र चैकस्तंभस्थपुतलिकापां समुपविष्टः, J॥ ६ ॥ तस्य कुन्जस्योः पृष्ठप्रदेशः, उदरं मंकुचितं, नामा चर्पटिका, ऊष्टौ लंघमानी करभोप्टसदृशौ रासभदंततुल्या दंताः, कपिलः केशपाशः, पिंगले नेत्रे, पतंल्लालोपेतं मुखं चास्ति, एवंविधं कुरुपोपेतं जीणदेहधरं तं कुजं दृष्ट्वा स्वयंवरमंहपागताडंबरधारिणो धरणीधवकुमारास्तस्य हास्य फुर्चतस्तमपन्छन् भो सुम्पोपेतराजकुमार त्वमत्र किमर्थ समागतोऽसि ? कुजः प्राह यूयं किमर्धमत्र ममागताः स्थ ? तेक्तं वयं तु राजसुतां परिणेतुमन स्वयंवरमंडपे समागताः स्मः, कुजः प्राहाहमपि तदर्थमेय समागतोऽमिम. इति कुजवचनं श्रुत्वा मर्वेऽपि राजकुमारा: ग्बद्. खड्शब्दै हसंतस्तं प्रात प्रोचुः. अहो वामन ! त्वं तु योग्यो महारूपवान् लावण्ययुक्तो बरोऽसि, निनितं राज- कन्या त्वां मुक्त्वान्यं कमपि न वरिष्यति, यतस्त्वत्सदृशो रूपोपेतो वरस्तु दीपकं गृहीत्वा शोध्यमानोऽपि कापि न लभ्येत. एवं तेपु हास्यविनोदं कुर्वन्तु सत्सु क्षीरोदकसमवसनाम्छादितदेहभागा करकमलाकलितविमलमाला मुक्ताफलादिविमलनिःसपनरत्नाभूषणभूपितांगभागा शिविकामढा राजकन्यापि तस्मिन् स्वयंवरमंडपे महताडंपरेण ममागता. तस्मिन्नवसरे सा कन्या तु कुमारस्य स्वाभाविक रुपं दृप्ता स्वमनस्यत्यंतं जहर्ष. कटाक्षयागोपनीता तयोः परस्परं प्रीतिश्चित्तांतः प्रकटीयभूव. अथ जातसर्वराजन्मवृत्तांता राजकुमारमा कुलादिवर्णनै कदक्षचित्ता प्रतिहारी ·चरितं ॥६२ ॥ DE DE DE मंचस्थित कुमारणिपाचे राजकुमारी समानीग प्रत्येककुमारस्य रूपादिगुणान् वर्णयामाम मा प्रतिहारी यं यं कुमार श्रीपाल वर्णयति तं तं मा राजकन्या विरक्ता सती परिहरतिम, अनुक्रमेणसा सर्वराजकुमारवगै त्यत्वा यत्र कुन्जोऽस्ति ॥६२॥ J. तत्र समागता, तदा स्तंभस्थशालभंजिका हारप्रभावेणेच्छं वाणी जगाद-यदि धन्यासि विज्ञासि । जानासि च गुणा- त॥ तदेनं कुन्जकाकार । वृशु वत्से नरोत्तमं ॥१॥ इति श्रु वा राजकन्या कुब्जाकारस्थ तस्य श्रीपालकुमारस्य कंठे तुणे वरमाला चिक्षेप. तद् दृष्ट्वा सर्ये राजकुमाराः कुजति प्रोचुः, अरे कुन्ज त्वमिमां मालां द्रुतं मुंच, BE अन्यथा ते प्रचंडखगदंडेन मरणं भविष्यति, कन्या स्वियं मूढास्ति, यतस्तया राजहंससदृशं राजकुमारदं त्यक्त्वा BE) त्वं काफसदशः कुब्जो वृतोऽस्ति तत् श्रुत्या कुजो हसित्वा प्राह भो राजकुमारा यूयं रोप मा कुरुत? इयं राजकन्या नासामलमिय युग्मान् परित्यज्य मामेव परिणेतुमिच्छति, तत् श्रुत्वात्यंत कृपितास्ते सर्वेऽपि राजकुमारास्तस्मा- कुजावरमालाग्रहणणार्थ तस्य च बधाध समकालं समागताः, अन्योऽन्यं महासंग्रामो यभूच. तदा तेन कुब्जेन निजहस्तास्तेषां तथा दार्पता यथा ते सर्वेऽपि राजकुमारा दिशोदिशा पलायिताः, गगनमार्गात्तदैव देवेस्तस्य कुब्ज- स्योपरि कुसुमवृष्टिः कृता, तत्सकलं स्वरूपं यज्रसेननृपेण दृष्टं, ततः स कुजपाचे समागतोऽवदच हे कलावन् यथा संग्रामे त्वया पराक्रमं दर्शित, तथा तव स्वरूपमपि दर्शय? तत् श्रुत्वा कुब्जेनापि निजस्वाभाविक रूपं प्रक- टीकृतं, तद दृष्ट्वात्यंत प्रमुदितो राजा तयोविवाहं चकार. ततस्तेन हृष्टेन राज्ञा श्रीपाल कुमाराय निवासार्थ धन- धान्यादिसंपूर्ण गृहं दत्तं, मोऽपि तत्र तया कामिन्या सह विषयसुग्वं भुजानः स्थितः.

·श्रीपाल चरित्र अधान्यदा कोऽपि चरः सभायां श्रीपालस्य मिलितोऽवादीच हे नाथ सपत्तननामनगरे धरापालनामा राजा. स्ति, तस्य च चतुरशीतिराज्ञीनां दं वर्तते, तन्मध्ये प्रथमा गुणमालाभिधाना राज्यस्ति. तस्पा हिरण्यगर्भ १ रता- गर्भ २ जगचंद्र ३ शिवचंद्र ४ कात्तिचंद्राभिधानाः पन पुत्राः संति, तेपामुपरि का शृंगारसुंदरीनामपुत्री वर्तते, तस्याध पंडिता १ विचक्षणा २ प्रगुणा ३ निपुणा ४ दक्षा ५ भिधानाः पंच सख्यः संति, सर्वा अपि ता जिन- मतनिपुणाः समावस्था गुणसुंदरीपाव स्थिता जिनपूजादिकार्य कुर्वति. अथ तया राजकन्या सग्विभिः सहैवं प्रतिज्ञा कृतास्ति यदस्माभिः समस्ताभिरेक एव बरः कार्यः, स च जिनधर्मे रक्तः कपटादिरहितो युज्यते. सर्वा- भिरपि तदेव प्रतिपन्नमस्ति, पुनस्ताभिरेवमपि प्रतिज्ञा कृतास्ति यदम्माभिः पंच समस्याः कार्यास्ताः संपूर्णीकृत्या- स्माकं हृदयस्थितं भावं यः कथयिष्यति, स वास्माभिर्धरः कार्योऽन्यो न वंविधा वार्ता सर्वत्र प्रसरितास्ति नानादेशोद्भवाः पंडितास्तत्र मिलिताः सति, तेभ्यस्ता समस्या कथिताः, परं नृपकन्यादीनां मनःप्रमोदप्रदाः मम-100 स्यास्तैरपि न संपूर्णीक्रियते. विविधदेशीयराजपुत्रा अपि तत्रागत्य शास्त्राभ्यासं कुर्वति, परं तासां चिंत्तरजन- भावोद्यापि केनापि कथितो नास्ति, भो कुमार पवंविधं तत्र मयाश्चर्य दृष्टमस्ति. तत् श्रुत्वा हृष्टः कुमारो गृहे समागतः, नतोऽसौ निजहृदये तन्त्र गमनं वांछितवान्. हारप्रभावेण गगनमार्गेण स तृर्णमेव शृगारसुदर्या गृहे समागतस्तस्या अंगणे च सिंहासने स्थितः, पनामग्वीभिः सह राजकन्या श्रीपालम्य रूपं दृष्टा जहर्प, चिंतयामास च चेयययं नः समस्याः पूरयिष्यति तदा वयं धन्याः कृतपुण्या भविष्यामा, ततः कुमारेगोक्तं भो राजकन्ये तव ·चरिन श्रीपाल ॥ ६४॥ ॥६४॥ समस्यापदं कधय तत् श्रुत्या राजकुमारी प्रेरिता पंडिताभिधाना सम्वी माह-छाफलं चित्तगतं भवेच' इति ममस्यापदं श्रुत्वा कुमारो हवि चिंतपामास अनया राजकन्यया सग्वीमुखेन समस्या प्रकाशिता ततोऽहमपि पर. मुखेनैव तत्ममस्यां परमिप्यामीति ध्यात्या पार्श्वेस्थस्तंभस्थपुत्तलकशी स निजहस्तं दत्तवान्. तदा पुत्तलकः प्राह- ये मिदन परम पवित्रं ! ध्यायति. नित्य निजमानसे हि ॥ तेपां नराणां च तथा च स्त्रीणां । वांछाफलं चित्त- गतं भवेच ॥१॥ ततो विचक्षणा पाह 'अन्यत्र लोकेऽत्र विलापतुल्यं ' तत् श्रुत्वा पुनः स पुत्तलकोऽवादीत्- देवो जिनेशश्च गुरुर्यधार्थ--वक्ता हि धर्मेषु दयाप्रधानः ।। मंत्रेपु सारः परमेष्ठिमंत्रः । अन्यञ्च लोकेऽत्र विलापतुल्यं १॥ ततः प्रगुणा प्राह-'यारविधात्रा लिग्वितं ललाटे' पुनलका प्राह हे चित्त खेदं परिमुंच नित्यं । चितासमूहे न कुरुष्व जीवं ॥ फलं भधेदन परत्र ताव-धावद्विधात्रा लिग्वितं ललाटे ॥ ४ ॥ ततः दक्षा पठतिस्म-'तस्यैव दासाथ निलोकलोकाः' पुत्तल कः प्राह-यत्संनितं पूर्वभवे भवेच । तेनैव पुण्येन भवंति कामाः ॥ भोगाश्च राज्यानि शिवे- हमोग्यं । तस्यैव दामाश त्रिलोकलोकाः ॥ ६॥ अथ सग्नीभिः सह शृंगारसुंदरी तत्समस्यापूरणादिमहदाश्चर्य विलोक्य निजमनोगतभावं च परिपूर्ण विज्ञाय कुमारस्य कंठे वरमालामक्षिपत्. राजापि पुत्तलकमुखसमस्यापू- रणादि ज्ञात्वात्यतं जहर्प. ततस्तेन मालां विवाहमामी विधाय सग्वीभिः सह शृंगारसुंदर्याः कुमारेग साई पाणिग्रहणं फारितं. भधान्येयुः कोऽपि भट्टः कुमारस्य महिमानं दृष्ट्वोचौरसरेण कुमारंप्रति जगाद, भो भो कुमार मदचनं श्रुणु ?

·श्रीपाल चरित्रं कोल्लामाख्यपुरे पुरंदरनामा राजास्ति. तत्य विजयाभिधाना राज्ञी वर्तते, तस्याः कुक्षिसभा हरिविक्रम १ नर- विक्रम २ हरिसेनादयः सप्त पुत्राः संति, तेषामुपर्येका पुत्री जयसुंदर्यभिधानास्ति. सा कन्या पाठकपार्थानानाकला अपाठीत. तदा राजा तथाविधसकलकलाकलितां स्वकीयां कन्यां विलोक्य तस्या वरार्थ चिंतां कृतवान्, तदा तस्याः पाठकेन कन्याथा अभिप्राय ज्ञात्वा राज्ञे निवेदित, भो राजन् ! युष्माकं पुज्या मनस्येवमभिप्रायोऽस्ति यः कोऽपि राधावेधं साधयिष्यति तस्यैव पुरुषस्याह पाणिग्रहण करिष्यामि, अन्यथाहं कुमार्येव स्थास्यामि. एवं पाठकोक्त स्वा- गजामनोगताभिमायं विज्ञाय राजा तत्कालमेव राधावेधसामग्रीमकरोत्. तत्र मंडपेचैको महास्तंभ अवीकृतोऽस्ति. तस्य स्तंभस्य मध्यभागे उपर्युपर्यष्टारवियरोपेतानि चक्राणि सति तानि चक्राणि क्रमेण वामवामेतरपार्वतो यंत्रयो- गेन भ्रमंति. तेपामुपरिभागे स्तंभस्यांते राधाभिधानका काप्टपुत्तलिकापि यंत्रयोगेन भ्रमति, अथ तस्य स्तंभस्याधो. भागे चैंका तैलभृता कटाहा स्थापितास्ति. तस्यां प्रतिबिंबितां राधां न्यग्मुखेन लक्ष्यीकृत्य भ्रमतां चक्राणां मध्यात् तस्या चामलोचनस्य बेध ऊ-ध्वीकृतशरविमोचनेन विधातव्या. एवंविधो गधावेधोऽयापि केनापि पुरुषेण कृतो नास्ति, च तत्र बहवो राजानो मिलिताः संति, परंतु कोऽपि तत्कार्य का समर्थो नो भवति. इति तस्य भटस्य मुग्वात् श्रुत्वा तस्मै च कुंडलं च दत्वा कुमारो गृह प्रत्याजगाम, प्रत्यूपे गानमार्गेण स राधावेधस्थाने संप्राप्तस्तत्र च बहवो लोका मिलितास्तदा तेन तत्र हारप्रभावेण राधावेधः साधितस्तदा जयसुंदर्यपि संमाप्तहर्षा कुमारस्प कंठे वरमाला चिक्षेप प्रमुदितेन राज्ञा ततस्तयोविवाहः कृतः, धनधान्यादिपूर्ण गृहं च तस्मै निवामाय दत्तं तत्र तया सह विषयसुग्व मु. DAULA D ·चरित्रं यीपाल ॥६६॥ प जानःस तिष्ठति. इतस्तस्य मातुलनृपशुपास्तस्यानयनार्थ तत्र समागताः, कुमारेणापि खजायानयनाथ भट्टाः प्रेपितास्तेऽपि निज- निजधुमहिताभिस्ताभिः स्त्रीभिः समं द्रुतं तत्र समागता, गजाश्वरथसुभटसंकुलिता महती सेना तत्र संमिलिता अथ तया महत्या सेनया युतः कुमारः प्रतिष्टानपुरंप्रति चचाल, अविच्छिन्नप्रयाणैश्च स द्रुतं तत्र संप्राप्तः, मातुलनृपोपि मानाभूपालपदैः परिफलितं श्रीपालं राज्य स्थापयामास, ततो घरहारकिरीटकुंडलाभरणयुक्तश्छत्रचामरादिराजचिकैश्च विराजमानः श्रीपालनरेंद्रः सिंहामने विरराज. तदा सोऽनेकनृपाणां प्राभूतानि तत्र स्वीचकार. अधागणितसेनादैः महितः श्रीपाल उज्जयिनीनगरी प्रति स्रजननीमिलनार्थ चचाल. मार्गे सोपारकनगरे स स्वसैन्येन सहोत्ततारः तन तत्सोपारकनगरराजानं सेवार्थमनागतं दृष्ट्वा श्रीपालनरेंद्रस्तत्कारणं स्वमंत्रिणः पप्रच्छः तदेवतन्नगरराज्ञः प्रधानस्तन समागत्य श्रीपालं च नत्या राज्ञोऽनागमनकारणं कथयामास. हे नाव अत्र महसेननामा राजास्ति, तस्य ताराभिधाना पहराज्ञी वर्तते, तत्कक्षिसंभवैका तिलकसुंदरीत्यभिधाना पुत्री वर्तते. साग दुष्टसर्पण दष्टा, अतः सा मृता, तस्या दहनफियार्थ राजा स्मशाने गच्छति, अहं च भवत्पार्थे समागतः, तत् श्रुत्वा दयादानकनिधिः श्रीपालनरेंद्र उचाच हे.मंनिन मा कन्या कुम्नास्ति? तेनोक्तं स्मशाने, भविष्यति. तदेव परोपकारकदक्षः श्रीपालस्तृर्णमश्वरत्नं समामा तत्र माशाने गतस्तत्र राजादिसर्वलोका मिलिताः संति, श्रीपालेनोक्तं तां कन्यां मम दर्शयत ? तदा महासेनोक्तं हे राजेंद्र मृनफस्य कि दर्शशेन प्रयोजनं ? तेनोक्तं हे राजन् सर्पदंशेन यहवः प्राणिनः प्रायेण मृत्युसदृशां मूर्य प्राप्नुवंति, ·चरित्रं शीपाठ ॥६७॥ ॥६७॥ तेन शीनं तां मम दर्शत ? सन् श्रुत्या ते तां धनरहितां कृत्या श्रीपालाय दर्शयामासुः तदा तेन ता कंठे स पारः स्थापिगोमहामंप्रगृतेन धारिणा न सा सिक्का, तत्कालं सा सजीभूग चोच्छिता. ततस्तयोक्तं हे तात अत्र जन- ममृष्टः किमी मिलिनोऽस्ति ? तत् श्रुत्वा तस्यास्तातेन सर्व वृत्तांतं कथयित्वोक्तं हे पुत्रि ! अस्प महाराजस्य प्रसादेन रग जोयिता जातासि ततो महसेनराज्ञा श्रीपालो विज्ञप्ता, हे नृपेंद्र ! मया तुभ्यमेषा मे पुत्री दत्ता, श्रीपालेनापि तत्पतिपन्नत्याद भूपालोऽपि मनोरमवेन तगोपियाहं चकार, ततस्तेन महसेननृपेण श्रीपालाय प्रभूतं धनं दत्तं, मंगयुतोऽमी महसेननपोऽपि श्रीपालेन साई चचाल. अधात्र तेन श्रीपालेन ताई तस्गाष्टौ राज्या पंच च सग्गः मंति, ताभिः माह विषयसुगमुप जानः स निजजननीनमनार्थ गच्छति. मार्गे पासी भूरिगजाश्वरथसुभटमणिरत- कंगनादिप्रशारण रस्तुमाह कुर्वन् स्थाने स्थाने यहुसेनां मेलयन गांधारदालारमरहमोरठ्ठलाटघाटमेदपादादिदेशेशु स्व- जयं कुमानु कमेण म मालयदेशे संप्रातः, तदा मालवेशभरमुखादरिसेनामायांतीं श्रुत्वा भीतः सन् स्त्रदुर्ग सजी- पकार. तर उगे प तृणधान्यकाटजलपराधनादिसंचयं जाकरोत. यंत्रनालिकादिशशस्त्रांश सजीचमार. तदा श्रेष्टिसा- पतिप्रभृतिमजालोका ज्याला अभयन्. अथ श्रीपालसैन्येन सा नगरी लंका मागरेणेघ परिवेष्टिता. ततः श्रीपालो गनिमममगामे जननी मिलनार्थ हारमभायेण जननी गृहमारे प्राप्तस्तत्र स्थितन स मातुः प्रति श्रुतवान्, श्रीपालग माता मदनसुंदरी प्रति यदति, हे यत्से! परचमणाय ममंतागरी येष्टितास्ति, लोकाशलाचलं कुर्वति, अतोन किं कि भविष्यति? मम पुनस्तु परदेशे गतोऽस्ति, तस्याधुना संवत्सरैको जातस्तस्य संदेशपत्रमपि ·चरि श्रीपाल }} ६८॥ नागाति, अधाययोरस्मिनवमरे का गतिर्भविष्यति? तत् श्रुत्या मदनसुंदरी प्राह हे मातर्नयपदध्यानेनाययोः कस्यापि भगो न भविष्यति, अतो यूयं खेदं मा कुरूपं ? किंचाच सायंकालेऽहं स्वगृहस्थजिनमूतरारारात्रिकमकुर्व तदा मया जिनमतेरपूर्य परूपं दृष्टमस्ति, तद् दृष्टा मम मनमि महानंदः समुत्पन्नस्तेनानंदेनाचावधि मम शरीरं रोमांचितं धनते. पुनरय मम चामनयनं वामपयोधरं च स्फुरतस्तेन ज्ञायतेऽधुना सद्य एव तव पुत्रः समागमिष्यति. इति श्रुत्वा कमला पाह हे वत्से! ते रमनायां सदैवामृतं वर्तते. अध गृहदारस्थितः श्रीपालस्तयोरेवंविधं वार्तालापं श्रुत्वा मातुधि- तारन प्रियायाश दृढयचन विज्ञाय स्वभार्याया वचनं सत्पी करणार्थ माह, हे मातरमुद्घाटय? तत् श्रुत्वा कमला मदनसुंदरीप्रति प्राह हे वस्ने ! निश्चितमिदं मम पुत्रस्य वचनं, मदनसुंदरी प्राह किं जिनदर्शनं कदापि मिथ्या भवेत्? । अपितु नेय भवेत्. तदा मदनसुंदर्योछाय शीघ्रमेव तक पाटदयमुदघाटितं. तदा श्रीपालो निजजननी ननाम. ततः म मातरं च स्वस्कंधे समारोप्य हस्ते घ मदनसुंदरी गृहीत्या गगनमार्गण शीघं निजस्थाने समाजगाम. तत्र भद्रासने निजजननी संस्थाण तस्या अग्रे च नानामरणवस्त्ररत्नसंचयं मुस्वयमुवाच हे मातस्तवप्रसादेनेमाः सर्वा विभूतयः मालसेनाथ यभूयुस्तदा पंच मग्नीभिः सहाष्टौ। वध्यः श्वश्रूचरणयोः पेतुः, तदा कमलाप्यत्यंत जहर्प, पुनस्ताः सर्वा वध्यो मदनसुंदरीमपि नेमुः, ततो विद्याधरपुश्या कमलाया अग्रे पूर्वानुभूत कुमारस्य सफलमपि चरितं कधितं, ततोऽनंतर कमलया स्वहस्तेनैपैतासा पृथक्पृथगेकर्फ नाटकं विविधाभूपणानि च दत्तानि, तदा श्रीपालेन मदनसुंदरी पृष्ठा. हे प्रिये तर पितरं केन प्रकारेणाम्राकारगामि ? तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी माह हे .स्वामिन् मम पिता स्कंधे ·श्रीपाल चरित्रं ॥६०॥ ६९।। कुठार, मुखे च तृणं गृहीत्यान समेतु, पेनाद्याभृति कोऽपि जिनशासनस्पाशातनां न कुर्यान. अथ श्रीपालो रात्री मुखेन सुप्याप. अथ प्रभाते श्रीपालो दतं समाय प्रोवाच भो दून त्वं प्रजापालनृपपाधै गच्छ तर गत्वा च त्वयैवं तस्मै वक्तव्यं भी राजस्त्वया स्कंधे कुठारं मुखे च तृणं धृत्या श्रीपालनरेंद्रपार्श्वे समागंतव्यं, अन्यथा मंग्रामः कार्य:. दतेनापि तत्र गत्वा तथैवोक्तं, तत् श्रुत्वा प्रजापालराजा निजमनसि विचारित, वृथैव प्रजासंहारो न कर्तव्यः, एवं. विचार्ग तेन दूतपति प्रोक्तं. भो दूत ! त्वं व्रज ? स्वयोमेव कार्य करिष्यामि, ततो मंत्र्यमात्यादिसहितः प्रजा- पालराजा स्कंधे कुठारं मुखे च तृणं गृहीत्वा कृषिवलवेपत् श्रीपालनरेंद्रद्वारे समागतस्तदा श्रीपालेन तस्य तदेपं दूरं फारपित्या नवीनवस्त्रालंकारादि परिधाप्य स्यसमीपे स्थापितस्ततस्तस्मै तेन परमानं च दत्तं. ततोऽयमरं प्राप्त मदनसुंदरी निजतातं प्रत्युवाच हे तात! मम कर्मणा लब्धं वरं त्वं पश्य? येन तव स्कंधात्कुठारो दूरे कारितस्तत् श्रुत्वा लजितेन राजा कर्मणां सत्यं स्वरूपं स्वीकृतं. एवं श्रीपालस्वरूपं ज्ञात्या. राजा तथैव स्थितः. उज्जयिन्यामणि तदा शांतिर्जाता,नता परिवारयुता सौभाग्यसुंदरीरूपसुंदरी च तत्र समाजग्मतुः, एवंविधं सफल सज्जनमेलापकं दृष्ट्राश्रीपा- लेन हर्पविनोदार्थ नृत्यकरणाय नर्तक्यः समादिष्टामा अपि नश्यामजीभूताः,परमेका मूलनटी भ्योभूषः कथ्यमा- नापि नोतिष्ठति. तया चिना च नृत्ये रसोन प्रादुर्भवति, तदा ताभिर्महाकप्टेन सा मूलनदी रंगमंडपे समानीना, ततो दुर्गदग्धा सा नटी लोकभापयैवमयादीत-किहां मालव किरा शंग्चपुर । किहां यन्धर किहां नह ॥ सुरसुंदरी नपा- ·धीपाल चरित्रं ।। ७०॥ ॥ ७० ॥ DO पीयें। वळो देवशिर दह ॥ १ ॥ तत् श्रुत्वा सुरसुंदरीमाता तस्याः समीपे समागता, सापि निजमातुः कंठे विलग्ना. मदनी माता सुरसुंदरींप्रनि भोगच हे पुत्रि! किमिदं जातं? सी कथा कथय? तदा सुरसुंदरी सर्वसमक्षं निजवृत्तातं कथयामाम-हे मातर्वयं महाडंपरेण शंग्यपुरीपरिसरे प्राप्ताः, सार्थलोकाश्च सर्वे नगरम ये गताः, शुभमुहर्ता मम स्गमिना महाप्रमुखाने स्थिता, रात्री न ममीपे सुभदं स्तोकं ज्ञात्वा चौराणां धाटी तत्र समागता. तां घाटी विलोक्य तव जामाता पलागिता. तदा तैलेक्षम्या महाहं गृहीता, नेपाल देशे च मौल्येन विक्रीता. नत्राहं सार्थप- पतिना गृहीता, तेन च यव्यरकुले वेश्यायै विक्रीता, सा च मां नृत्यादिवेश्याकलामशिक्षपत. एवमहं गीतनृत्यादिक- लागं निपुणा जाता. तत्र महाकालनृपस्य नृत्ये महती प्रीतिरासीत् तस्याग्रेऽशीतिनतक्यः संमिलिता अभवन्. मां स नृत्यादिकलागां विशेषनिपुणां ज्ञात्वा तेन निजप्रियनाट के स्थापिता. तत्र नानानृत्यकरणेन मया घम्परराजा रंजितः इतस्तत्र मदनसुंदरीस्वामी श्रीपालस्तत्र समागतस्तदा पन्चराधीशमहाकालराजा तस्मै निजपुत्री दत्तवान्. तया साई. राशा नव नर्तकश्रृंदानि श्रीपालाय प्रदत्तानि. तन्मध्यस्थिताहमपि तस्याने विविधं नृत्यमकुर्व, अयाहमत्र सर्व निजकुदयं दृष्ट्वा दुवं प्राप्ता. एवं निजस्वरूपं निवेश मा पुनरवादीत् हे तात ! अहं कुशीला मंदभाग्या च, त्वया तु में विवाहो महाविभूत्या कृतोऽभत्, परंतु मम भाग्येनेदृश्येवावस्था ममाभवत्, ततः कस्य दोपो दीयते? उक्तं न-भाग्यं फलति सर्यय । न च विद्या न पौमपं ॥ ममुद्रमथनालेभे । हरिलक्ष्मी हरो विपं ॥ १ ॥ मम भगिनी मद- नमुंदरी भन्या शीलपती तस्था धर्मोऽपि फलित इत्यादि सुरसुंदरीस्वरूपं ज्ञात्वा श्रीपालेन दूतं प्रेष्य निजसेनाया- ·चरित्रं श्रीपाल ॥७१॥ ॥७१॥ मरिदमन कुमार प्रशंशोध्य समानायितस्तस्मै च सुरसुंदरी प्रदचा, पुनस्तस्मै च धननगेरादि पदत्त, ततस्तयोरवि शुभसंगेन सम्परत्यं समुद्भूतं. श्रीमिद्धचक्रस्य महिमा च सर्वत्र जानः, ततः श्रीपालराजा तेषां सप्तशतनराणां राणाग्यपदवीं दत्वा नराणां नाधं च कृत्वां तान् स्वपाचे स्थापयामास. ततोऽसौ निजमतिसागरं सचिवं समा- हम पूर्यरत्तस्मै निजामात्यपदयीं च दत्वा सर्व राजमार्ग समर्पयामास. श्वसुरान् शालकांश्चान्यनृपान् सुभटानपि पम परमानं ददौ तेऽपि सर्वे श्रीलभूपालचरणकमले सेवयामासुः. अधान्यदिने मतिमागरमंत्रिणा नृपो विज्ञप्तः, हे नाथ दुष्टेनाजितसेनेन तव याल्यावस्थायां ते पितृराज्य गृहीतमस्ति, स्वमपि राज्याच्छापितोऽसि. अतस्न पिजित्य स्वं स्वपितराज्यं गृहाण ? तदैव ते जन्मापि सफलं भविष्यति, अन्यथा'न, किंच योऽयं तििवस्तारोऽस्ति सोऽपि तदैव सफलो भवेत्. अपि चायं महाशत्रुरजित- सेनस्त्वा गावन माधितस्ताव त्वया किमपि न कृतं. इति मतिसागरवचनानि श्रुत्वा श्रीपालः प्राह हे मंत्रीश्वर ! रथा यदुक्तं तत्सर्व सत्पमेय, परंतु सामदानभेददंडै राज्यकार्य करणीयं, तेन पूर्व तु तत्र दूनः प्रेयः, तत् श्रुत्वा- मारपेनोकं.हे स्वामिस्तत् सत्पं. ततोऽसौ चतुमुग्यनामानं दूतं चंपायां मुमोच. सोऽपि तत्र गस्याजितसेननृपंप्रत्येव- मकथगन्-भो अजितसेनग! श्रीपाल: पूर्व तु पालोऽभूत्, भूभारधरणे चासमर्थस्तेन त्वया राज्यं गृहीतं, ततोऽद्यापि किमपि न गतं. तस्य राज्यं त्वया देयं येन निजकुले शांतिः स्यात्, अन्यथा ते फुलस्य नाशो भविष्यति. किं सश्रीपालस्य तर चांतरं नास्ति. पुनस्तस्य पार्च महती सेनास्ति. ततः संग्रामं कृत्वापि स ते राज्यं गृहिप्पति المتكامله له ده ·श्रीपाल चरित्रं ॥७२॥ ॥७२॥ अध च स श्रीपालो राजाधिराजोऽस्ति, सर्वे नृपास्तस्य सेवा समागताः संति, तस्य च बलमप्यतुलमस्ति. तेन त्व- मपि तस्य सेवार्थमागरछ? इति तोक्ति समाफN क्रोधेन ज्यलिता सन्नजितसेननृप एवं माह-भो दूत ! त्वं त्वय- ध्योऽमि, तेन त्वामहं जीवंत मुंचामि, किं च भो चतुर्मुग्व ! तव स्वामी •मम,शत्रुरस्ति, तस्योपरि दयां कृत्या मया तु स पाल्ये जीवन मुक्तः, अध सुप्तसिंहमिव मां स उच्छापयति, ततो.मम सैन्येन स ते स्वामी भस्मीभविष्यति. पयंविधान्यजितसेनोक्तवाक्यानि श्रुत्वा पुनः दूतः प्राह-भो अजितसेन ! त्वं तु खद्योततुल्या, स तु सूर्यसदृशोऽस्ति, ततो निःकारणं प्रजायाः संहारकरणेन तथानिष्टमेव भविष्यति. तत श्रुत्वा क्रोधामातोऽजितसेनस्तं दुतं निर्भय निष्कासितवान्, प्रोवाच च भो दूत त्वं शीघ्रं गच्छ ? तव स्वामिनं च संग्रामाय प्रेपय? अहमपि तूर्ण रणभूमावा- गत्य ते स्वामिना साई संग्रामं करिष्यामि. इति श्रुत्वा स दूतस्तृर्ण श्रीपालनरेंद्रपाचे समायातः, सर्वोऽप्युदंतश्च श्रीपालाय निवेदिता, तदा श्रीपालनरेशोऽपि निजां महतीं सेना प्रगुणीकृत्याऽविच्छिन्नप्रयाणश्चपाया परिसरे स्थिति पकार, अजितसेनोऽपि श्रीपालं ममागतं विज्ञाय स्वकीयां प्रपलां सेनां गृहीत्वाऽविच्छिन्नप्रयाणैस्तत्र रणभूमी समागतः अथ प्रथमं तत्र रणभूमिः शोधिता, दयोदलयोर्जगस्तंभौ च समारोपितो. सुभद्रः शस्त्रपूजा कृता, भटाश्च विरुदावली प्रोचुः, रक्तचंदनैरगविलेपनं या, अश्वा हेपारवान कुर्वति, गजा गर्जितशब्दान् कुर्वति, रणतरीभारमुर जादिविविधयादिनाणि वाचते. एवं तत्र महाकोलाहलो पभूव, केचित् सुभटा निजजयकृते याचकेभ्यो विविधं दानं ददुः, धीराय पोरवलयानि दधिरे, तम्मिन्नवसरे काचित्सुभटजननी निजपुत्रप्रति वक्ति, हे पुत्र! रणांगणे त्वया शौर्यमेव ·श्रीपाल ॥७३॥ दर्ग, मम कृक्षि न लजपे, निजस्लामिकाधि वैरिणां खंडं खंडं कृत्वैव त्वया समागंतव्यं. काचिन्माता पुनः पुगंमत्येवं पक्ति, हे पुत्र ! अहमपि यथा वीरसुता, चीरभायो 'वीरपुत्रा च भवेयं तथैव त्वया रणांगणे प्रवृत्तिः कार्या: फानिनीरपत्नी समरोस्सुक स्वभत्तारंमति वदति हे स्वामिस्त्वया रणांगणेऽहं न सार्चव्या, अन्या हास्पेन फाकियगति हे नारा मम फटाक्षयाणाने यदि त्वं धैर्य धत्तं समर्थो न भवसि, तदा त्वमने कशरनिकरनिपात- भीपणे रणांगणे कथं घे भारगिप्पसि? इति विविधवचनमहारोदिगुणोत्साहा वीरमानिनः सुभदाः सन्नाहपरिधान- पुरस्मरं विविधशपयुता रणभूमी समाजग्मुः, अध द्वयोरपि सैन्ययोः सुभटा निजनिजस्वामिनामोचारणपूर्वक समिलिताः, ततस्ते खोणि कुंटेलिभिम महाघोरं युद्धं पस्तत्र केपांचित्सुभटानां शिरांसि कपिल फलानीव भूमी पेतुः, कस्मनिरसुभटस्प पाहतं शीर्ष गगने प्रोच्छल्य सूर्यस्यापि समागतराष्ट्रशंकां चिदधे. केपांचित्सुभ- टानां कर्पधाः शौर्यरसाफुला मृत्यंत इर दृश्यंते. केचित्कातराः सुभा नश्यति. सदावतुरोधूतरजोभिः पहितेत. रिक्षे सूर्यमंहलमत्यादयं पभूत. स्थाने स्थाने गजाश्वरथपदातयः पतंति एवं भीपणे संग्रामें जायमाने भूमौ रुधिर- प्रयाहामलिताः, तेषु सुभटशीपाणि मत्स्या इय: वहतिसा, तेषां नेत्राणि च तन्त्र कमलानीव विराजते, फेशाच शेगालस्तपका इय तत्र शोभते. रणभूमौ सर्ववारफदमो पभूव, एवं तत्र महाकोलाहलयुते संग्रामे जायमाने श्रीपालनृपसैनिकैरजितसेननृपसेना भग्ना, एवं निजसेनां भग्नां दृष्ट्वाऽत्यंतं कुधितोऽजितसेननृपः स्वयमेवाग्रभागे ममागत्य भन्नां स्वफीयानां च प्रोत्साश श्रीपालसैन्यमत्यंतं विलोडयामास, तेन वीरेण च श्रीपालसैन्येऽनेके ·भोपाल चरित ॥७४॥ "७४॥ नृपा मारिताः, एवं वायुवेगेनार्क तृलमिव विलोड्यमान निजसैन्यं दृष्ट्वा तैः सप्तशतराणकैः सहसागत्याजितसेना, परिवेष्टितः, तेषां सिंहनादेरेगजितसेनसेना सकलापि दिशो दिशं पलापिता, अथ तैः सप्तशमराणकैरजितसेनं- प्रति कथितं, हे अजितसेन अद्यापि ते किमपि गतं नास्ति, त्वमप्यस्माभिः सहेच श्रीपालचरणयोः शरणं कुरु, तत् श्रुत्या मष्टेनाजितसेनेन तैः सह महाघोरः संग्रामः प्रारब्धस्तदा तैस्तं गजात्पातयित्वा पंधनश्व बध्ध्वा श्रीपा- लाने समानीता, तदा श्रीपालमहाराजसं तधावस्थ दृष्ट्वा शीघ्नं मुक्तबंधनं कृत्वेत्यवदत् हे तात निजमनसि खेदं मा कुम ? सांप्रतं निजराज्यं त्वं सुखेन भुंश्व? ययधिकमपि युज्यते तदपि गृहाण ? इति श्रुत्वाजिंतसेनेन निज- मनसि चिंतितं मया तदा यतरचनं न मानितं तध्ध्रुवमयुक्तं कृतं, अहं वृद्धोऽपि परद्रोहपरायणो महापापिष्ठ- मास्मि, अयं श्रीपालस्तु पालोऽपि परोपकारी धर्मपरायणचास्ति. किंन गोन्नद्रोहे ग कीर्तिनश्यति, राज्यद्रोहण नीतिश गच्छति, पालद्रोहेण सुगतिश्च नो भवति, मया स्वेतत्त्रयमपिकृतमस्ति, अतो मे पापिनः का गति- चिप्पति ? अथ त्वेतेपां पापानां परिहारार्थे चारित्रग्रहणमेव मम श्रेयस्कर, एवं चिंतयातस्तस्य शुभभावनया पाएं पलागि कर्ममि तस्मै विर दत्तं, तदा तेन स्वयमेव तत्रैव चारित्रं गृहीतं, शासनदेवतया च तस्मै लिंगं प्रदत्तं तदा श्रीपालमहाराजस्तस्याजितसेनस्य चारित्रस्वरूपं दृष्ट्वाऽत्यंत प्रमुदितः परिवारयुतो भावनया तस्मै नमनं कृत्वयं तस्य स्तुति चकार. हे अजितसेनमुनीश्वर! त्या क्षमारूपग्बोन क्रोधरूपमहासुभष्टो हता, खया मादेववजेण मानगिरिभूर्णाकृतः, आर्जयकुठारेण स्त्रया मायारल्ल्युन्मूलिता, निःस्पृहत्तारूपपोतेन त्वया लोभमहामागरस्तरितः, ..

·थीपाल चरित्र ॥७९॥ तपासयममत्यशौचाकिंचन ब्रह्मादिदशविधः साधुधर्मस्त्वयांगीकृतोऽतो हे अजितसेनमहामने तुभ्यं नमः, इत्यादि तम्प स्तुति कृत्वा तं च भावनया नत्वा तत्पुत्रं च तद्राज्ये स्थापयित्वा श्रीपालनरेंद्रश्चंपांप्रति प्रचचाल, महोत्वस- पूर्वकं शुभमुह च स चंपानगर्यो प्राविशन, नागरिकैः सधवत्रीभिश्व धवलमंगलगीतगानपुरस्सरं मोऽत्यंत सन्मा. नितः, यदिजनेपजयशम्दैवर्धापितच. ततोऽसौ स्वपितुरासने विरराज, तदा मकलनरेश्च मिलिस्वा हर्पपूर्वकं पुनस्तस्य राज्याभिषेकः कृतः, प्राभृतानि च तस्मै दत्वा ते नृपास्तं सुखेन सेवंतेस्म. नदा श्रीपालनरेंद्रेग मदन- सुंदरी पदराज्ञीस्वेन स्थापिता, शेपाय लघुपट्टराझ्यः स्थापिताः, ततोऽसौ विभिर्धयल मित्रैः सहितस्य मनिसागरस्य महामात्यपदवीं ददौ. अथ तेन कोशांयीनगराहिमलाभिधं धवलश्रेष्टिपुत्र.समाय तस्मै, च धवलस्य मर्च धनं ममर्य प्रेष्टिपदवी दत्ता. अन्येषां मर्वेषामपि यथायोग्यं सन्मानं कृत्वा स सुखेन तस्थौ. तदा तेन तत्र नव कनकमयानि जिनभुवनानि कारितानि, तेषां मध्ये च नये रत्नमय्यो जिनमूर्तयः स्थापितास्तत्र च परिवारयुतः श्रीपालनरंद्रो नवपदध्यानं नकार. पयं तेन सर्वस्थानेषु जिनभुवन गुरुवंदननवपदमहिमा चके. सर्वत्र सप्तव्यसनथ जनममायुश्योपगं सुपायदानं शीलतपोभावनादिवृद्धिा कृता. तद्राज्ये लोकाः प्रायेण धनधान्यपुत्रपौत्रादिदिभाषं प्राप्ताः, एवं म दीनेभ्यो दानं ममर्पयन देवेंद्र इव लीलां चकार. अधेत उत्पन्नावधिज्ञानो राजपिरजितसेनो महामुनिधिहरन सन् तचंपापुर्युद्याने समाजगाम. वनपालकेन श्री- पालथ्वीपालाय पर्दापनिका दत्ता, तदा श्रीपालोऽपि तस्मै धनपालाय प्रीतिदानं दत्वा जननीजागासमेतो महदि. نجاتي ·चरित्रं श्रीपाल ॥ ७॥ 11 ७६॥ विस्तरेण मुनींद्रेण पवित्रीभूते उद्याने ममाजगाम, तत्र मनोकायत्रिकरण शुद्धया तं महामुनि धिप्रदक्षिणी- कृत्य श्रीपालभूपाल उचितस्थाने मनुपाविशन, तदा मुनिनापि धर्मदेशना प्रारब्धा. भो भव्या इह संसारे मनुष्यजन्म दुर्लभ, तत्रापि जिनागमश्रवण दुर्लभ, तत्राथ श्रद्धा दुर्लभा, तत्र च संपमपालनं दुष्कर, एतच्च- तुष्ठयं तु केवलं पूर्वकृतपुण्येनैव प्राप्यते, अंथ धर्मो दिवियोऽस्ति, एकः माधुधर्मों द्वितीयः श्रावधर्मश्च, तत्र माधुधर्मस्य दशभेदाः सति, प्रावधर्मस्य च द्वादश भेदाः संति. तत्रापि सर्वधर्मकार्यपु नवपदध्यानं तु सारभूत- मेव धनते, अभ्रास्य नवपदस्य वर्णनं कर्तव्यं, इत्यादिधर्मकां कथयित्वा मोऽजितसेनमहामुनिर्विरराम. तदा श्रीपालो विनयं कृत्वा प्राह-हे पुनीश केन कर्मणा मम बान्यत्ये दुटकुष्टोत्पत्तिर्जाता? केन सुकर्मणाच तस्य रोगस्य ममा- धिता? केन शुभमणा च स्थाने म्यानेऽमोदशी मदि प्राप्तवान् ? पुन नाथ केन कर्मगाई सागरे. पनित- स्नया कैन नीचर्मणा मम मातंगत्वं मप्रारं हे मुनीश इदं मर्च मम कर्मस्वरूपं मध वगं विधाय त्वं कथय? तन् प्रत्या मुनिराह हे नरवर! दह मंमारे जीवानां पूर्वकृतमयशात्मवतुग्याग्वानि भवति, इहप भरतक्षेत्र हिरण्यपुरनामनगर श्रीकांननामा राजा पापिष्टो मृगपाध्यसनाभिभूनोऽभूत, तस्य श्रीमतीनाम- राजी जिनधर्म निपुणा विशुद्धशीलालंकारा कृपाप्रशमसंवेगास्तिक्यादिगुणोपेता स्वपतिभक्ता च बभूव, मा राज्ञी मृगगार स्वपनि मदोपदेश ददाति है स्वामिन नरकनिबंधन महानुःस्वप्रदं जीवधव्यमननं युष्माभिर्न कर्तव्यं, तुरगास्टा युग नीवाशनम्वृाजालभक्षकाणां सीवानां शरीराणि छेदयित्वा तेषां च खेई दत्वा गद्ध मथ, मोऽयं - ·श्रीपाल क्षत्रियाणामाचारो नास्ति. किंतु बनवामिमृगशवरकरशशकमभूतिपशुजातीनां पक्षिजातीनां च रक्षणकरणमेव श्रेयस्करं क्षत्रियाणां वर्तते. परमाणहरणरूपं कार्य तु चांडालानामेव युज्यते. ये जनाः परमाणैरात्मानं पुटं कुर्वति ते स्वल्पैरेव दिनैः स्वात्मानं नाशपति. इत्युपदेश राज्ञी सर्वदा नृपंप्रति ददौ, एवं तयोक्तो नूपस्तदने कथयति गदर जीवान् म हनिष्यामि, परं यहिः समागत्य तथैव स जीवान मारयति. अधान्यदिने स राजा उद्भदैः सप्त- शतपुस्पैः सह जीववधार्ध वने गतस्तत्र च धर्मध्वजधारकमेकं मुनि दृष्ट्या तेन राजोक्तं भोः सुभटा एप मक्षिका- गुडापनार्थ चामरधारी कोऽपि कुष्टी भविष्यति, तत् श्रुत्वा सर्वैः सुभटैरपि तथैव भणितं हे राजन् ! एप कुष्टयेव वते. तदा तेम्टपुर्यष्टिभिर्यथा यथा स क्षमावान् मुनिस्ताइते तथा तथा स राजा समुल्लसन् सन् हास्य- रममनुभवनिस्स. एवं ते सर्षे मुनेमपसर्ग कृत्वा मृगवर्णपृष्ठे धाविता, धाधमानास्ते सर्वे स्वनगरे प्राप्ताः, एवं स रात्री प्रिया दिनस्य स्वरूपं कथयति, परं मा तं निवारयति, एव तस्या अग्रे तु स वदति यदप्रभूत्यहं जीव. वधं न करिष्यामि, परं पहिर्गत्वा तैरुद्भटपुरुपैः सह स राजा जीवा मारयति. अथान्यदा स राजा निजसेनां पृष्टे त्यरत्येकास्येव मृगपार्थ गच्छन् मृगपृष्ठे धावितः, इतो नदीनटे सवनवृक्षसमूहे संमृगोऽश्यीय सूब, ते मृगं शोध- पन् स नृपो नया उपकंठे ध्यानस्थमेकं मुनि ददर्श. तदा तेन पापिष्टेन नृपेण हस्ताभ्यां तं मुनि गृहीत्वा कौतुकार्थ नदीजले स निक्षिप्तस्तदा जले पतितस्य मुनाकुलत्वं विज्ञायोत्पन्नकिंचित्करुणारसो जलात्पुनस्तं मुनि निष्कास्य भावेन भूमौ मुमोच. ततो गृहमागत्य स स्वप्रियाग्रे तं मुनिवृत्तांत निवेदयामास. तयोकं हे नाथ ! कस्यापि जीवस्य ·श्रीपाल ॥ ७८॥ ।।७८।। दुम्पदानं न श्रेयस्करं, मुनिराजस्य दुःखोत्सादनं तु विशेपेण नरकप्रदमेव भवति, अन्यच साधुहीलनया द्रव्यादिहानि: स्यात्, मुनिहास्यकरणेन जीयो रोगी स्यात्, मुनिनिंदया च वधो भवति, मुग्वरोगोऽपि स्थात्, नेत्रयोाधि। स्यात्. मुनितारनतर्जनादिना मरणं राज्यनाशश्च भवेतां, तथैव मुनिराजोपसर्गकरणतोऽनंतसंसारभ्रमणं भवेत्। JU d यदुक्तं-चेहयदयविणासे । रिसिधाए पश्यणस्स उड्डाहे ॥ संजई चउच्चभंगे । मूलग्गि बोहिलाभस्त ॥ १ ॥ इति गया थचनानि श्रुत्वा राजा किंचिद्धर्मपरिणामोल्लसितः सन् प्राह है प्रिये अथाहमीदृशं कार्य न करिष्यामि एवं कतिचिदिनावधि तेन हिंसा न कृता, पुनरपि राजा श्रीमतीशिक्षा विस्मृतवान्, एकदा गवाक्षस्था से राजाहा- राध वनात्समागतमेकं मुनि ददर्श, तदा स स्वसेवकान् प्रत्यवादीत्, भो सेवका एनं मलिनं मातंगसदृशं पुरुष नगराद् बहिनिकासयत? अनेन मे पुरी मलिनीकृता, तदा ते सेवकास्तं मुनिं गले धृत्वा नगरानिष्कासयामातुः, तदा गवाक्षस्थया श्रीमत्या तत्स्वरूपं दृष्टं, तत्कालं च राजानं समाहूय तस्मै च कोपं कृत्वा सा तं निर्भर्सयामास. राजापि लचिनः सन्नेवमुवाच, हे प्रिये ! ममुनिरत्र पुनः समानीयतामहं तेन समं क्षामणां विधास्ये. ततो राज्या- ग्रहात् म स्वसेवकान् विमुच्य तं मुनि च समाहय नत्वा स्वपराधं च क्षामयित्वा च भावेन तदने समुपविष्टा, तदा श्रीमती प्राह हे मुने ममानेन स्वामिना मुनिवधवंधनादिपापं कृतमस्ति, अतोऽस्यपापस्थापग मायास्योपरि कृपां कृत्वा कोऽयुपायः कथ्यता. तत् श्रुत्वा मुनि प्राह हे भद्रेऽनेन धनं पापं कृत-मस्ति, मुनिः संतापितोऽस्ति, जीवधानादिकं च तेन महत्पापं कृतमस्ति, अथ तेषां पापानां शद्धयधै मया कथ्यमानमुपायं सावधानतया युवा ·সবাঃ चरित्रं ॥७९॥ भयो भानपूर्वक श्रीसिद्धनकाराधन विधेयं, तत् श्रुत्वा राधा सह राज्ञापि तस्वीकृत: मुनिकथितस्तत्तपोविधि राग यमनमिधारितस्ततो राजपा मह राजापि मिद्धनकाराधनमकरोद. उद्यापनावसरे श्रीमस्या भष्टाभिः सम्वीभिः श्रीनवनानुमोदिता, अथ तैः मतशतपुरुपैर्धकर्मपरायणं नृपं दृष्ट्वा तस्य धर्मकार्य प्रशंसितं, निजपापं व किंमित् भामितं. अधान्येशुस्तेन श्रीकांतराज्ञा : मप्तशनपुस्पैः सह समागत्य मिहराजस्त्र ग्रामो लुटितः, ततस्तस्य ग्राम- लोकस्य गोमहिषीधान्यादिकं गृहीत्वा ते पत्रावलिताः, तत्स्वरूपं तेन सिंहराजेन ज्ञात, तदा सोऽपि निजसैन्यं गृही- रवा तत्पृष्टेऽधावत् ततस्तेषां मंग्रामो यभूव सिंहेन ते शप्तशतनराः समकालमेव हतास्ते मृत्वा क्षत्रियकुले समुत्पना, पूर्वभवे साधुताइनकुष्टिकथनाघशुभं कर्म समुंपार्जितं तेन ते सर्वे कृष्टिनो जाताः, धर्मप्रशंसनेन च नीरोगा माता, यमाय श्रीकांतः स त्वमेवाभवः, या च तव श्रीमतीनामरांश्यासीन सेयं मदनसुंदरी जाता, सा पूर्वभवे तय वधूगमीदवापि सेव ते जाया समजनि. इयं परभवे यथा ते हितवांछकोसीत् तथात्रापि सा तव हितवांछकैयास्ति. पूर्वऽपिता त्वरपा नवपदपूजा कारिताधुनापि तथैव तया कारिता हे श्रीपाल पुनस्स्वया मुनिः कुष्टी कथितस्तेन त्वं बाल्ये वयसि कुष्टी जात:। श्रीसिद्धचक्र मानेन च त्वं नीरोगोऽभवः, मुंनि नदीजले पातनात्त्वमपि सागरे पति- तस्मनिष्कासनाश त्वममि तस्मान्निष्कासितोऽभूः, मुनिप्रति मातंगकथनात्वमपि मातंगो जीतो मुनेश्व क्षामणाने मातं- गत्वं दूरीभूतं. श्रीसिद्धचक्राराधनप्रभावाच त्वं सकलविमलकमलानिवासभूतो जातः, श्रीमत्याः मग्वीभिश्च नवपदः । पूजानुमोदनकरणात्ता लघुपटराज्यः संजाता, एतासां मध्यादष्टम्या राज्या पूर्वभवे सपन्या सह विवादे तस्यै एवं ·चरित्र ॥८॥ श्रीपाल ॥८.॥ कथितमभूत हे दुष्ट त्वं सर्पण दछा भय तेन साप्यहिना दृष्टी. यश्च सिंहराजा सोऽपि प्रहारैर्जर्जरीभूतः सन् मासिकम नशनं दीक्षां च गृहीत्या कालं कृत्वाऽहमजितसेनो जातस्त्या तु ममैको ग्रामो लुदितस्तदा मया तुते राज्यं गृहीतं. किं पभो राजन् ! पूर्वभवे मया समकालमेव सप्तशतनरा मारितास्ततस्तैरप्यहं कृतबंधनस्त्वदने मुक्तः, पूर्वभवे भया दीक्षा गृहीता, ततोऽत्रापि मम चरणमेव शरणरूपं जातं; शुभभावेन च ममावधिज्ञानमपि समुद्भूतं. एवं येन जीवेन याज्ञ कर्म क्रियते तादृशमेव फलं स लभते, पतोऽयं जीव एव कर्मणां कर्ता भोक्ता चास्ति. इति मुनिमुखादेशनां श्रुत्वा श्रीपालराजा हृदि चिंतयामास अहो भवनाटकं कीदृशमस्ति ? अथ मुनेरत्त विनयं कृत्वा पुनः श्रीपालः प्राह हे मुनींद्र दीक्षाग्रहणे तु मम साम नास्ति, अतो मपि कृपां विधाय मचित कार्य निवेदय ? येनेदं मे जन्म सफलं भवेत्, प्रांते च मोक्षप्राप्तिः स्यात्, तदा मुनिना प्रोक्तं हे राजन् ! तय भोग्यकर्मोद- यादव भवे दीक्षा नास्ति, किं तु नवपद्ध्यानलीनः मन् नवमे स्वगै त्वं गमिष्यसि. ततोऽग्रे नरसुरसुखाम्पनुभवन् नवमे भवे त्वं मुक्ती प्रपास्यसि. ततोऽसौ श्रीपालनरेंद्रो मुनिराजं नत्वा स्वस्थाने गतः, मुनिरप्यन्यत्रस्थाने विजहार. अथ श्रीपालनरेंद्रो जननीप्रियाभिः सह श्रीसिद्भचक्रपूजायां लीनो बभूव. अथान्येयुर्मदनसुंदरी निजभतारंपति माह हे नाध! प्रथमं तु श्रीनवपदोद्यापनं संक्षेपतः कृतमभूत, ततोऽधुना पुन स्तत्तपः कृत्वा महाविस्तरेण श्रीनवपदानां पृथधक भक्ति कार्याः तत् श्रुत्वा राज्ञा नव नूतनानि जिनचैत्यानि कारितानि, जिनमंदिराणां जीर्णोद्धाराव कृताः नानाप्रकारपूजाविधयश्च कृताः, एवं स प्रथमाईत्पदाराधनं करोतिस्म १. सिद्धपदाराधने सिद्धानां नानामूर्तयस्तेन.

·चरित्रं श्रीपाल ॥८२॥ ॥८२॥ रक्तचंदनलिप्तं च गोलकं स्थापित २,तनीये आचार्यपदेपंचगोमेदरत्नयुक्तं पत्रिंशत्पुष्पकरत्नकनककुसुमयुक्तं कुंकुमरस- लिप्तं गोलकं स्थापितं ३, चतुर्थे पाठकपदे हरितवर्णपंचविंशतिमरकतयुक्तं चतुरिद्रनीलमणिसहितं गोलकं स्थापितं ४, पंचमे साधुपदे श्यामवर्णसप्तविंशतिनीलकरत्नैर्युतं पंचराजपट्टसहितं गोलकं स्थापितं ५, पष्टे दर्शनपदे चंदनलिप्त श्वेतवर्ण सप्तपष्टि, मुक्ताफलविराजितं गोलकं स्थापितं ६, सप्तमे ज्ञानपदे श्वेतवणकपंचाशन्मुक्ताफलयुतं गोलकं स्थापितं ७, अष्टमे चारित्रपदे श्वेतवर्णसप्ततिमुक्ताफलैः सहितं गोलकं स्थापितं ८, नवमे तपापदे श्वेतवर्णपंचाशन्मु- काफलैर्युतं गोलकं स्थापित १ चेति. तदा पुनरन्यदध्वजमालाभरणनैवेद्यश्रीफलादिकं नवपदमुद्दिश्य तेन दौकितं, पोडश विशालशर्करा लिंगाकारा- स्तत्र धृताः, ततस्तेन नरेंद्रेणाप्टवगषु सरसचतुःपष्टिद्राक्षाः, स्थापिताः, वर्गातरेषु च नानामणिकनकमंडितयोजपूराणि च धृतानि, अष्टचत्वारिंशल्लब्धिस्थानेषु खजूरीफलपुंजोऽनेन धृतः, अष्टगुरुचरणेषु दाडिमफलानि धृतानि, अष्ट्रय- तनासु नारंगीफलानि धृतानि, सिद्धचक्राधिष्टायकानां चतुर्णामने चतुःकुष्मांडानि स्थापितानि, आसन्नसेवकदेवीना- मग्रे दादश भृताकानि तेन धृतानि, यक्षयक्षिणीपदेपु चतुःपष्टिपूगीफलानि धृतानि, चतुरिपालेषु पीतवर्ण वालदानं दत्तं, चतुर्दारेषु कृष्णयलिदानं विहितं, नवनिधानेपु कांचनकलशाः स्थापितास्ते च रत्नैर्धता आसन्. ग्रहदिक्पाले च सुवर्णफलपुष्पाणि धृतानि. इत्यादि महाविस्तरेण तेन श्रीनवपदानामुद्यापनं कृतं, कलशस्नात्रमहोत्सवोऽपि महाविभृत्या कृतः, द्रव्यादिभि सार ५ ·श्रीपाल चरित्र ॥८३॥ ॥८३॥ सर्वेभ्यः प्राभृतं कृत्वा तेनाष्टप्रकरपूजारात्रिकं कृतं, मंगलावसरे च सर्वसंधेन मिलित्वा तयोस्तिलके कृते, कुसुममाले च परिधापिते, एवं नानावामित्रपंचशब्दादिनादपूर्वकं तेन द्व्यपूजनं कृतं. अथ मदनसुंदर्या सहितः श्रीपालराजा भावस्तुतिं चकार-जो धुरि सिरिअरिहंतमूलदडढपीढपइटिओ । सिद्धसरिउवण्झायसाहु चिहुपास गरिडिओ ॥ दस- णनाणचरणतयपडिसायसुंदर । तत्तख्खरसुंरवग्गलद्धिगुरुपयदलक्ष्यर ॥ दिसिवालजख्ख जरिखणीपमुह्सुरकुसुमेहि अलंकियो । सो सिद्धचकवरकप्पतरु अम्हहि मणवंछिय दिओ ॥ १ ॥ इति नमस्कारं पठित्वा शक्रस्तवं च भावत: कृत्वा पुन स श्रीनवपदस्तुति चकार-'उप्पन्ननाणमहोमयाग' इत्यादि दश गाथाः पठित्वा तत्स्थानाचोच्छाय सद्- गुरूणां नवांगपूजनं विधाय, तेभ्यश्च रम्यवस्वपात्रादि च दत्वा बंदना च कृत्वा महोत्सवयुतं सर्वसंगेन सह मांगल्यतू- रभेरिझम्लरीपंचशब्दादिवाजिनसमूहेन सहितः श्रीजिनशासमप्रभावनां कुर्वन् संधपूजापूर्वकं स साधर्मिकाणां वात्स- ल्यं करोतिस्म, ततोऽसौ निजजनन्या समं सर्वपदराज्ञीभिः समं श्रीसिद्धचक्राराधनं चकार. श्रीश्रीपालनरेंद्रस्य नव. पदराज्यो बभूवुस्तासां त्रिभुवनपालप्रमुखा नव पुत्राः समभवन, तस्य नवसहस्रगजरथा नवलक्षावा नवकोटिपदातय. थाभवन्ः एवमिंद्रसमानलीलया श्रीपालो राज्यसुखमनुभवन् धर्मेण नीत्या च निकंटकं राज्यं पालयन् नवशतवर्षेषु व्यतीतेषु सत्सु मदनसुंदर्याः सुतं विभुवनपालं राज्ये संस्थापयामास. पुनः स्वद्रव्यस्य सप्तक्षेत्रेषु व्ययं विधाय श्रीपालो मदनसुंदर्या सह नवपदेपु लीनः सन्नेवं स्तुति.चकार, चतुस्त्रिंशदतिशयविराजमानं तृतीयभवद्ध जिनना- मकर्माण महागोपं महामाहनं निर्यामकसार्थवाहोपमायुक्तमष्टप्रातिहार्यशोभाचिराजितं. 'पंचत्रिंशदाणीगुणगणकलितं ·श्रीपाल चरित्रं ॥८४ ॥ ॥८४॥ स्यादादवादिनं जिनमहत चाहं वंदे, एवं प्रथमपदगुणग्रामे स स्वकीयं कालं निनाय १. अथ द्वितीयं सिद्धपदमहं नमामि, कथभूतास्ते सिद्धाः पूर्वप्रयोगेण संगत्यागेन बंधनच्छेदनेन स्वभावेन च ये मुक्तौ प्राप्ताः संति, एकसमये- नैव तत्र गताः संति, सिद्वशिलाया उपरि योजनपष्ठमभागे स्थिताः सनि. एवं तेषां ध्याने लीनः सन् स निजकालं गमयामास २. अथ मया ते आचार्या नमस्यंते, ये पंचाचारपालनपरायणा देशकालाद्यपेक्षया शुद्वचारित्रधारिणो युगप्रधानाश्च संति. इति तद्वयानेन स काल निनाय. अथ ते पाठकाः सदा मया सेव्यते, ये द्वादशांगपारगा मूर्व- शिप्यचित्तेऽपि प्रमोदोत्पादकाः संति, इति तस्मिश्चतुर्थे पदे लीनः सन् स कालं निनाय ४. तान् साधूनहं वंदे, ये क्रोध- मानमायालोभरहिताः, शुद्धसूत्रार्थवक्तारो यतिधर्मधारका रत्नत्रयाराधकाः सति, एवं तवयाने स निजकाल निनाय ५. पाट दर्शनपदमई नमामि, यत् सप्तपटिभेदैरलंवृतमस्ति, एवं तद्वयाने लीनः स निजकालं निनाय ६. सप्तम ज्ञानपदं नमामि, यन्मतिश्रुतावधिमनापर्यवकेवलज्ञानात्मकमस्ति, एव तद्यानेऽसौ लीनो बभूव ७. अंप्टमं चारित्र- पदमह नमामि, यत्सप्तदशभेदसंयुक्तमस्ति, एवं तद्ध थानेऽप्यसौ लीनोऽभूत् ८. नवमं तपःपदं नमाम्यहं, यद् बाह्याभ्यं- तरभेदाभ्यां द्वादशविधमस्ति, एवं तत्पालनेऽसौ सकालं निनाय ९. एवं श्रीनवपदगुणध्यानयुतः श्रीपालनरेंद्रः काल- समये कालं कृत्वा नवमे स्वर्गे सामान्येंद्रो बभूव तस्य जननी च मदनसुंदरी च सर्वलघुपट्टरायश्च सर्वा अपि काल समये प्राप्ते संति शुभध्यानेन कालं कृत्वा तत्रैव जग्मुः, ततश्चेमे च्युत्वा मनुप्यत्वं प्राप्य पुनर्देवत्व प्राप्ताः, एवं चत्वारो देवभवाः पंच च मनुष्यभवास्तेषां ज्ञेयाः श्रीपालभवातवमे भवे ते सर्वे मोक्षं गमिप्यंति एवं हे मगधेश्वर श्रीमिद ·मामाहात्म्यरूपश्रीपालचरित्रं मया तवाने कधितं. तन्माहारम्पं श्रुत्वा मगधेश्वरो नवपदेषु समुल्लसितमना एवमुवाच श्रीपाला चरित्रं अहो नयपदानां कीदृशं माहात्म्यमस्ति! ततो गौतमगणधरोऽवादीत् हे नृप ! तेप्वेकैकस्यापि पदस्य माहात्म्यमनंत- ॥ मस्ति, तर्हि नवानामपि पदानां का वार्ता कधनीया? तेषु पदेषु देवराजेन मधमं पदं ध्यात, तेन तस्य मुक्तिर्जाता, सिद्ध-fnc५॥ पदाराधनेनपुडरीकपांडवानां मुक्तिरभूत्. आचार्यपदाराधनेन प्रदेशिनृपस्प मोक्षफलमासीत्. पाठकपदाराधनेन वन- स्वामिनः सर्गः मप्राप्तः, साधुपदाराराधनेन रूपीरोहिणीममुग्वाणां शिवं जातं, दर्शनपदाराधनेन सुलमाया महानंदो जाता, ज्ञानपदाराधनेन मापतुषमायोनि जातं, चारिन्नपदाराधनेन जंबूकुमारस्य केवलं संप्राप्तं, तपःपदाराधनेन मिहारिणः शिवं जातं इत्यादिनवपदारावनेनाने के मोक्षं गता गच्छति गमिष्यनि च, पर्व श्रीसिद् चक्राराधनपभावो ज्ञेयः. एवं श्रीगौतमस्वामिना श्रेणिकपाग्रे श्री नवपदमाहात्म्यं सविस्तरं वर्णित, भक्त्या श्रीश्रेणिकेन च श्रुतं. तत् श्रुत्वा मर्ने सभास्थिता लोका अपि सानंदा बभूवुः. अथ तस्मिन्नवसरे श्रीवीरप्रभोरपि तत्रागमनं श्रुत्वा मगधेशो हर्पितः सन् समवसरणे जगाम, तत्र गत्वा प्रभुं च नत्वा नवादस्वरूपं पृष्टवान्, तदा यथा पुरा गौनमेनोक्तं तथैव भगवतापि कथित. तदा मगधेश्वरः श्रीवीरजिनं प्रणम्य राजनहींप्रति जगाम. श्रीजगद्गुरुरप्यपत्र विजहार. तदा सर्वत्र श्रीसिद्धचक्रमहिमा जीतः. इदं श्रीश्रीपालचरित्र कथित, तेन यत्पुण्येन वस्तृणां श्रोतृणां चाग्रेऽग्रे सुखं भवतु वंशो वृद्धि च यातु. संवत्सि: द्विरसाष्टैक-प्रमिते मार्गशीर्षके । मासे हि कृष्णपक्षे च । दशम्यां चरितं कृत ॥ १॥ श्रीजिनहर्पसूरीणां । राज्ये ·श्रीपाल ॥८६॥ चरित्रं रम्ये प्रवर्तिते ॥ माकृतात्संस्कृतं रम्यं । कृतं च जयकीतिना ॥ २॥ श्रीमत्वरतरगच्छे । कीतिरत्नाश्च सूरयः ॥ तच्छा- खायां सुजाता हि । पाठका सुखलाभकाः ।। ३ ।। तेषां शिष्या महादक्षा । जिनहंससुवाचकाः ॥ तेषां शिष्याः सदा- चाराः । श्रीमन्माणिक्यमूर्तयः ॥ ४ ॥ महोपाध्यायपदची-धारकाच जितेंद्रियाः ।। तच्छिष्या भावहांश्च । महाविद्या-01८६॥ धरा वराः ॥ ५॥ अमरविमलाश्चात्र । तच्छियाः पाठका वराः ॥ तच्छिप्याश्च विराजते-ऽमृतसुंदरनामतः ॥६॥ वाचका राजमान्याश्च । वैद्यशास्त्रविशारदाः ॥ तत्छिप्यो महिमाहेमः । सतां मान्यो महासुधीः ॥७॥ तद्भ्राता जयकी- तिश्च । तेनेदं चरितं कृतं ॥ कांतिरत्नसहायेन लिखितं शोधितं मुदा ॥ ८॥ श्रीराजाधिराजस्य । मूलराजस्य भूपतेः राज्ये प्रतापसंयुक्ते । पुस्तिकेयं कृता मया ॥ ९॥ श्रीचिंतामणिपावेशो। रक्षा करोतु नित्यशः ॥ जेसलमेरमहादंगे । चतुर्मासी कृता वरा ॥ १० ॥ जीवराजसंकलितं । श्रीपालचरितं शुमं । कुशलेनाशु लिखितं । श्रीसद्गुरुप्रसादतः ११॥ आ श्रीपालचरित्रनी मूळ रचनामां घणी जगोए संबंध त्रुटतो होवाधी तेम व्याकरण दोपो पण होवाथी यथा- शक्ति तेमां सुधारो करी जामनगरनिवासी पंडित श्रावक हीरालाल हंसराजे पोताना श्रीजैनभास्करोदय छापखानामां पांजमे आवृत्तिरूपे छापी आ ग्रंथ प्रसिद्ध कर्यो छे. जEDGE समाप्त