Shri Abhaya Jain Granthalaya, Bikaner
Charitrasaar
Front matter
No text on this page.
माणिकचन्द-दिगम्बरजैनग्रन्यमाला, नौयों पुष्प ।
श्रीमचामुण्डायविरचितः
चारित्रसारः।
जयपुरनगरनिवासिपण्डितइन्द्रलालसाहित्यशास्त्रिणा
पण्डितउदयलालकाशलीगारेन च
सशोधित ।
प्रकाशिका-
माणिकचन्द-दि० जैनग्रन्थमाला-समितिः।
भाद्र वीर नि० २४४३ ।
विक्रमान्द १९७४ ।
प्रकाशक- नाथूराम प्रेमी, मनी, माणिकचद्र ग्रन्थमाला, हीराबाग, पा० गिरगाव-बम्बई । मुद्रक- चिंतामण सखाराम देवळे, मुबईवैभव प्रेस, सम्हट्स् ऑफ इंडिया सोसायटीज होम, सर्ट रोड, गिरगाव, बबई ।
माणिकचन्द-ग्रन्थमाला। पूर्वप्रकाशित ग्रन्थ। स १ लघीयस्त्रयादिसग्रह । इसम भट्टाकलकदेवकृत लघीयत्रय सटीक, आचार्य अनन्तकीर्तिकृत लघु सर्वज्ञसिद्धि और बृहसर्वज्ञ- सिद्धि तथा अकलकदेवकृत स्वरूपसम्बोधन, इन चार ग्रन्थोंका सग्रह उपा है । मूल्य :-) २ सागारधर्मामृत सटीक । ५० आशाधरकृत मूल और स्वोपज्ञ टीका सहित । मुल्य ।) ३ विक्रान्तकोरपीय नाटक । कवि श्रीहस्तिमहकृत । मू०) ४ पार्श्वनाथचरित । महाकवि वादिराजसूरिकृत सुन्दर काय। मूल्य ॥) ५ मेथिलीकल्याण नाटक । कवि श्री हस्तिमहकृत । मू०१) ६ आराधनासार सटीक । मूल गाथा श्रीदेवसेनाचार्यस्त और सस्कृत टीका श्रीरत्नकीर्तिदेवकृत । मूल्य।)॥ ७ जिनदत्तचरिन । आचार्य गुणभद्रकृत । मूल्य !) ८प्रद्युम्नचरिन । आचार्य महासेनत काय । मू०॥) । मिलनेका पता- श्रीजैनग्रन्थरत्नाकर कार्यालय, हीरावाग, पो. गिरगांव-चंबई ।।
No text on this page.
ॐ
नमो नियगुरुभ्य ।
श्रीमच्चामुंडरायप्रणीत।
चारित्रसारः।
मगलाचरणम्।
अरिहननरजोननरहस्यहर पूजनाई महन्तम् ।
सिद्धान्सिद्धाष्टगुणान् रत्ननयसाधकान् स्तुरे साधून ॥
श्रीमजिनेन्द्राषिताय सुमगलाय लोकोत्तमाय शरणाय पिनयभंतो
धर्माय कायवचनाशयशुद्वितोऽह स्वर्गापवर्गफलढाय नमस्करोमि ॥
धर्म सर्वसुखाकरो हितकरो धर्म वुधाश्चिन्यते ।
धर्मगैर समाप्यते शिवसुख धर्माय तस्मै नम ॥
धर्मानास्त्यपर सुहृद्भवभता धर्मस्य मूल दया ।
धर्मे चित्तमह उधे प्रतिदिन हे धर्म 1 मा पालय ॥
१ मोहनीयतानदर्शनावरणान्तरायनयारम्! २' शरणं गृहरक्षितो 'इत्यमर
३ भाखिलकारपसमावेश ।
२ na r- चारिनसार- सम्यक्त्व-पञ्चाणुमतवर्णनम् । सम्यादृष्टीना चलारो वरना प्रधानमूता , अहे त सिद्धा साधको धमश्चति । तसाहसिद्धसाधवो नमस्कारेणोक्ता । धर्म उच्यते । आत्मानमिटनरेंद्रसुरेंद्रमुनाद्रमुक्तिस्थाने धत्त इति वर्म । अथवा समारस्था प्राणिनो धरते धारयतीति वा धर्म । सच सागाराऽनगारविषयमा विविध । तर सागारधर्म उच्यते । दार्शनिकनतिमारपि सामायिकपोपयोपवासश्च । सचितरानिमुचिव्रतनिरतौ ब्रह्मचारी च ॥ आरभाविनिस्त्त परिमहादनुमतस्तथोद्दिष्ट । इत्येकादशनिलया निनोदिता पारका क्रमश ॥ व्रतादयो गुणा दर्शनादिमि पूर्वगुणै सह क्रमप्रवृद्धा भवति । तर दार्शनिक समारशरीरमोगनिर्विण पचगुरुचरणभक्त सम्य- दर्शनविशुद्धब्ध भाति । मिनेन भगवताऽर्हता परमेष्ठिनोपदिष्टे निप्रथलक्षणे मोक्षमार्गे श्रद्धान सभ्यर्शनम् । तभ्य सम्य वर्शनम्य मोक्षपुरसथिक्पाययस्य मुक्तिमुदरीविलासमणिदर्पणस्य ससारसमुद्रगविर्सम्यजनदत्तहातावलवनस्यैकादशोपासमाधानप्रा-- सादाधिष्ठानस्योत्तमक्षमादिदशकुलपल्पपाइपमूलस्य परमपावनस्य सालमगलनिस्यस्य मोक्षमुस्पारणस्याटागानि भाति । निश फिनत्त्व नि साक्षता निर्विचिकित्मता अमूदृष्टित्व उपवृण स्थिति- करण वात्सल्य प्रभावना चेति । तरेहा परलोक व्याधिरण अगुप्ति अाण आस्मिर इति सविधाद्भयाद्विनिर्मुक्ता, अथवा- ऽहंदुपदिष्टद्वार शामवचनाहने एस्मक्षर पर या पिपिद स्याद्वा सम्यक्त्व-पञ्चाणुव्रतवर्णनम् । न वेति शकानिगमो नि शक्तित्त्वम् । ऐहलौकिकपारलौकिकेद्रिय विषय उपभोगाकाक्षानिवृत्तिः, कुदृष्टयतराकाक्षानिरासो वा नि का- क्षता । शरीराद्यशुचित्वभावमवगम्य शुचीति मिथ्यासरल्पापनयो- ऽथवाऽहत्यरचने इदमयुक्त घोर रष्ट न चेदिद सर्वमुपपन्नमित्यशु- मभावनानिरासो विचिकित्सापिरह । बहुविधेषु दुर्नयामसु तत्वर- दामासमानेषु युक्त्यभावमध्यवस्य परीक्षाचक्षुषा विरहितमोहममूढ- दृष्टित्त्वम् । उत्तमक्षमादिमावनयाऽऽत्मन आत्मीयस्य च धर्मपरिवृ. द्धिकरणमुपगृहणम् । कषायोदयादिषु धर्मपरिभ्रशकारणेपूपस्थितेषु स्वपरयोधर्मप्रच्यवनपरिपालन स्थितिकरणम् । निनप्रणीते धर्मामृते नित्यानुरागताऽथवा सद्य प्रसूता यथा गौत्से स्निह्यति तथा चातुर्वये सऽकृत्रिमस्नेहकरण वात्सल्यम् । सम्यग्दर्शनक्षानचा. रिननयप्रभावादात्मन प्रकाशनमथवा ज्ञानतप पूजासु ज्ञानदिन- करकिरणे परसमयखयोताद्योतातरणकरण च, महोपवासादिलक्षणेन टेवद्रविष्टरप्रकपनसमर्थेन सत्तपसा स्वममयप्रकटन च महापूजामहा दानादिभिर्धर्मप्रकाशन च प्रमावना । एवविधाष्टागविशिष्ट सम्यक्त्व तद्विक्लयोरणुननयोनामापि न स्यात् । सम्यग्दर्शनमणुननयुक्त स्वर्गीय, महानतयुक्त मोक्षाय च। मम्यक्त्वमगहीन राज्यमिव प्रेयसे भवेन्नैव । न्यूनाक्षरो हि मत्रो नाल विषवेदनाच्छित्यै ।। मायक्लस्य गुणा । सवेगो निवेदो निंदा गर्दा तथोपशमभक्ती । अनुकंपा वात्सल्य गुणास्तु सम्यक्त्वयुक्तस्य ।। S ४ चारित्रसारे- AN पच उक्त पाबद्धायुप्पविषये- सम्यग्दर्शनशुद्धा नारकतिर्यड नपुसकावानि । दुरलविद्वताल्पायुइरिदता च वनति नाप्यवतिका ॥ भवाव्यौ भयसार्थस्य निर्माणदीपयायिन । चारिनयानपात्रस्य वर्णधारो हि दर्शनम् । नार्शनिकस्य कम्यचिक्दाचिदर्शनमोहोदयातीचारा भवति । शसाक्षाविचिकित्सान्यदृष्टिप्रशमासस्तवा इति । तन मनमा मिथ्यादृष्टीनचरित्रगुणोद्भावन प्रशमा, वचमा भताभूतगुणोद्धावन सस्तव , एन प्रशसामनवयोनिसटतो वा- ककृतश्च भेद , शेषा सुगमा । सम्यग्दर्शनसामान्यादणुनर्तिकमहार- तिनोरिमेऽनीचारा । अतिरो नि शल्य पचाणुननरात्रिभोजनविरमणशीलमप्तक निर- तिचारण य पालयति स भवति । नत्र यथा शरीरानुप्रवेशिकाह: कुत्तादिप्रहरण शरीरिणा बाधार तथा मोदयविकारे शरीरमानस- बाधाहेतुत्याच्छन्यमिव शल्यम् । तत्रिविध, मायानिदानमिथ्या दशनभेटात् । माया वचन, निदान विषयभोगासाक्षा, मिन्यादर्श- नमतत्त्वश्रद्धानम् । उत्तरन वक्ष्यमाणेन महानतिनाऽपि शयत्रय परिहतन्यम् । अमिमधिनो रियमो रतमित्युच्यते, सर्वमावानिवृत्त्यसम- वाटणुनत द्वौद्रियादीना जगमप्राणिना प्रमत्तयोगेन प्राणन्यपरोपणा- मनोवाकार्यश्च निवृत्त । अगारीत्याद्यणुवतम् ।
सम्यक्त्व-पञ्चाणुव्रतवर्णनम् । तस्य प्रमत्तयोगात्प्राणन्यपरोपणलक्षणम्य पचातीचारा भवति । बधो, वध , डेट , अतिभागरोपण, अन्नपाननिरोधश्चेति । तत्राभि- मतदेशगमन प्रत्युत्सुकस्य तत्प्रतिववहेतो कोलादिषु रज्ज्वादिमि यतिपगो बध । दडकशास्त्रादिभि प्राणिनामभिवातो वधः । कर्णनासिकाटीनामवयवानामपनयन छेद । न्यायादनपेताद्धारादति- रिक्तस्य भारस्य वाहनमनिलोभादवादीनामतिभारारोपणम् । तेषा गवादीना कुनश्चित्कारणात् क्षुत्पिपासाबाधोत्पादनमन्नपाननिरोध इति । स्नेहस्य मोहस्य द्वेपस्य वोद्रेकायदसत्यामिधान ततो निवृत्ता- दरो गृहीति द्वितीयमणुनतम । तस्य रतस्य पचातिकमा भाति । मिश्योपदेश , रहोऽभ्या ख्यान, कूटलेखकिया, न्यासापहार , मारारमत्रभेदश्चेति । तत्राभ्युदयनि श्रेयसार्थेषु क्रियाविशेपेषु अन्यस्यान्यथा प्रवर्तनम- भिसधान वा मिश्योपदश । स्त्रीपुरुषाभ्यामेमातेऽनुष्ठितम्य क्रिया- विशेषस्य प्रकाशन रहोऽम्यारयानम् । अन्येनानुक्त यत्किचित्पर- प्रयोगशादेव तेनोक्तमनुष्ठितमिति वचनानिमित्त देखन जूटलेख किया । हिरण्याडेद्रव्यस्य निक्षेप्नुर्विस्मृतमख्यम्पाल्पसख्यानमाद दानस्य एवमित्य--' नुज्ञावचन न्यासापहार । अर्थप्रकरणागवि थारभूक्षेपादिमि परातमुपलभ्य यदाविष्करणमसूयादिनिमित्त त. साकारमनमेद इति । अन्यपीडार पार्थिवादिभयवशादवशपरित्यक्त वा निहित पतित विस्मृत वा यददत्त ततो निवृत्तावर श्रावक इति तृतीय मणुनतम । . , घारिनसारे- A अत्तानविरते पचातीपारा भवति । तेनप्रयोग , तदाहता- दान, पिरद्वराज्यातिकम , होनापितमानोन्मान, प्रतिस्पान्यवहार श्वेति । मोपरम्प निया प्रयोजन, मुष्णन्न स्वयमेव प्रयुरो, अन्येन वा प्रयोजयति, प्रयुगमनमायने वा य स स्लैनप्रयोग । अप्रयु सेनाननुमतेन च चोरणानीनन्य ग्रहण ताहतादानम । विद्ध राज्य विरुद्धराज्य, उचितन्याया-न्येन प्ररेणादान ग्रहणमनियम, सम्मिविरुद्धराज्ये योऽसावतिकम स विरद्धराज्यातिनम । प्रास्था दिमान तुलाधुन्मानमेतेन न्यूनेनान्यम्मै यमधिोनात्मना मायमित्ये वमादि कुप्रयोगो होनाधिस्मानान्मानध । वृत्रिमैहिरण्यानिमिवना, पूर्वको व्यवहार प्रतिरूपर यवहार इति । उपात्ताया अनुपातायाश्च परागनाया सगाद्विरतरतिक्रिताविरत इति चतुर्थमणुनतम् । स्वदारसतोपप्रतात्यातीचास पच भाति । परविवाहारण, इस रिका अपरिगहीतागमन, इत्वरिकापरिगृहीतागमन, अनगमीडा, सामनी नाभिनिवेशश्चेति । तन सद्यस्य चारित्रमोहस्य चोदयाद्विव- हल विवाह परस्य विवाहकरण परविवाहारण ज्ञानातरणक्षयो- पशमादापारिता गगुणज्ञतया चारित्रमोहबीवेटोदयप्रागोपाग- नामोदयावष्टभाञ्च परपुस्पानेतीनि इत्वरिता या गणिरत्वेन वा पुश्चलित्वेन परपुरुषगमनशीला असामिका सा अपरिगृहीता, तस्या गमनमित्वरिका अपरिगृहीतागमनम् । या पुनरेस्पुरथमत्र मा परि- गहीता. तस्या गमनमितपरिगृहीतागमनम् । अग प्रजनन सम्यक्त्व-पञ्चाणुव्रतवर्णनम् । ७ ~ A wr Whah PAN . योनिश्च, ततो जयनादन्यनाने विषप्रजननविकारेण रतिरनगकीडा । कामस्य प्रवृद्ध परिणामोऽनुपरतवृत्त्यादि कामतीन मिनिवेश इति । 'पन्यधान्यक्षेत्रादीनामिच्छावशात् कृतपरिच्छेदो गृहीति पचम- मणुनतम् । परिग्रहविरमणनतम्य पचातिकमा भवति । क्षेत्र-वास्तु-हिरण्य- सुवर्ण-उन सन्य-दासी दास-कुप्पमिति । तत्र क्षेत्र सस्याधिरण, वास्तु अगार, हिरण्य रूप्यादिव्यवहारप्रयोजन, मुवर्ण विरयात, धन गवादि, धान्य ब्रीह्यादि, दासीदाप्त भृत्यत्रीपुरुषवर्ग, कुप्प क्षौमकार्पासकोशेयचन्नादि, एतेषु एताबग्नेव परिग्रहो मम नाऽनोऽन्य इति परिच्छिन्नात्प्रमाणात् क्षेत्रवास्त्वादिविषयादतिरेक अतिलोभ- वशात्प्रमाणतिरेक इति । राजावन्नपानखाद्यलेह्येभ्यश्चतुर्म्य सत्त्वानुम्पया पिग्मण रात्रि- भोजनविरमण पष्ठमणुनतम् । वघाटसत्याचौर्याच कामाद्रयान्निवर्त्तनम् । पच वाऽणुनत राज्यमुक्ति पठमणुनतम् ॥ इत्यणुवतपणाम् ।
- v चारित्रसारra शीलसप्तकवर्णनम् । स्थायमी विरनिमभ्युपगनस्य श्रावस्म्य बनविशेषो गणननत्रय शिक्षाबतचतुष्टय शीलसप्तमित्युच्यते । निपिरति , देशविरति , अनर्थदडविरति , सामायिक, प्रोषधोपवास , उपभोगपरियोगपरि माण, अतिथिसविभागश्चेति । तन प्राची, अपाची, उटीची, प्रतीची, उद्ध, अधो, विदिश- थेति । नासा परिमाण योजनादिभि पर्वतादिप्रसिद्धाभिज्ञानश्च ताश्च निशी दुष्परिहार क्षुद्रतुभिराला अतस्तनो बहिर्न यास्या मीति निवृत्तिर्दिग्विरति । निरवशेषतो निवृत्तिं वर्तुमशक्नुवन शक्त्या प्राणिवाविरतिं प्रत्यापूर्णस्यान प्राणनिमित्त याना भवतु मा वा सत्यपि प्रयोगनभूयस्त्वे परिमितादिगवर्धर्वहिर्न यास्यामीति प्रणिधानादहिमाद्यणुप्रतधारिणोऽप्यस्य परिगणितादिगावहिर्म- नोवाकाययोग कृतकारिनानुमतविकल्पैरिसादिसर्वनिपत्तिरिति महा मत भवति । शिविरमणातस्य पचानीचारा मानि । उौतिकम , अधोऽति जम, तिर्यगतिक्रम , क्षेत्रवृद्धि, स्मृत्यतराधान चेति । तत्र पर्वत मरम्यादीनामारोहणानित्रम् । उपावतरणारियोनिक्रम । भूमिविलगिरिटरीप्रवेशादिस्तिर्यगतिकम । प्राग्दिशी योजनानिमि परिच्छिद्य पुनर्लोभवशात्ततोऽधिकारक्षण क्षेत्रवृद्धि । इमिट मया योजनादिभिरभिज्ञान वृतमिति नमार स्मृत्यतराधानम् । दिमिरमणवतस्य प्रमातामोहाद् व्यासगा-नीचारह भवति ।
शीलसप्तकवर्णनम् । man- मदीयस्य गृहातरस्य तडागम्य वा मध्य मुक्त्या देशातर न गमिप्यामीति तन्निवृत्तिर्देशविरति । प्रयोजनमपि दिग्विरतिवद्देश- विरनिनतस्य । तस्य पचातीचारा मवति । आनयन, प्रेप्यप्रयोग , शनानु पात , रूपानुपात , पुद्गल सेप इति । तनात्मना समल्पितदेशे स्थि- तस्य प्रयोजनक्शायत्किंचितानयेत्याज्ञापनमानयनम् । परिच्छिन्नटे- शाहि स्वयमगत्वाऽन्यप्रेप्यानयोगेनैवामिप्रेत यापारसाधन प्रेप्य प्रयोग । व्यापारकरान्पुरषानुद्दिश्याम्युत्कासिकादिकरण शब्दानुपात मम रूप निरीक्ष्य व्यापारमचिरानिप्पादयतीति स्वागदर्शन रूपा- नुपात । र्मरानुद्दिश्य लोटपापाणादिनिपात पुद्गलक्षेप इति निविरति सार्वकालियो । देशविरतियथाशक्तिकालनियमेनेति । प्रयोजन विना पापादानहेतुरनडि । स च पचविध । अप ध्यान, पापोपदेश , प्रमादाचरित, हिंसामान, अशुभश्रुतिरिति तत्र जयपराजयवधनधागछेदसर्वस्वहरणाटिक का स्यादिति मनम चिननमपध्यानम् । पापोपदेशश्चनुचि देशवणिज्या, तिर्यचणिज्या वधोपदेश , आरमोपदेशश्चेति । तत्रास्मिन्प्रदेशे टासीटासा सुलभास्तानमून्देशाचीत्वा विक्रये कृते महानर्थलाभो भविष्यतीति देशाणिज्या । गोमहिप्याडीन्पशूनन गृहीत्वाऽन्यत्र देशे व्यवहान हने सति भूरि वित्तलाम इति तिर्यम्वणिज्या । वागुरिकशौकरिक- शामुनिकादिभ्यो मृगवराहशतप्रभृतयोऽमुम्मिन्दशे सतीति वच- वधोपन्श । आरभफेम्य कृपिवलादिभ्य भित्यहमाचलनपान NAVV M Awrawinaam चारिजसारे- प्रभार पापमयुर वचन पायोपरेश । प्रयोजनमतरेण भूमिकुट्टनस- लिलोचनाग्निविध्यापनवातप्रतिधानतनम्यातिन्द्रनाद्याधर्म प्रमाला चरिन विपसनागिरनुस्शा हादिहियोपररणप्रदान हिंसापानम । रागादिप्रवृतितो दुष्टावणश्रावणशिक्षणव्यापतिरशुभश्रुतिरिनि । एतस्मादन डाद्विरति कार्या। अनर्थदविरमणरतस्य पचातीनारा भवति । कढर्ष , कौतुच्या मौखय, अममीक्ष्यापिकरण, उपभोगपरिमोगानर्थक्यमिति । चारित्रमोहोदयापादितादागोद्रेतायो हाय्यमयचोऽशिएवाक्प्रयोग स कदर्प । रागस्य समावेशावास्यवचनमविशिष्टवचनमित्येतदुभय परस्मिन् दुऐन कायर्मणा युत्त कौतुच्यम् । अशालीनतया याचिनानक वह प्रलपन तन्मौखर्यम् । अममीक्ष्याधिकरण निधिम् । मनोवाकायविषयभेदात् । तत्र मानम परानर्थकाव्यानिचिंतनम् । वाग्मत्र निष्प्रयोजनकथा याख्यान परपीडाप्रधान यत्किचन वक्तृत्व च । वायिर प्रयोजनमतरेण गम्तिष्न्यासीनो पर सचित्ताचित्तपत्रापफलच्छेदनमेटनाहनक्षेपणातीनि कुर्यात्, अगि- विपक्षारादिमान चारभेन । इत्येवमादि तदेतत्सर्वमसमीक्ष्याधि वरणम् । यस्य यावतार्यनोपभोगोपरिमोगौ परिवरिपती तस्य तावानेगार्थ इत्युच्यते, ततोऽन्यम्याधिस्यमानर्धक्य तदुपभोग परिमोगानर्थक्यम् । सम्यक्त्वेनायन गमन समय , स्वपिपेभ्यो विनिमत्य रायचाइ मन वर्मणामात्मना मह वर्तनात्यायनात्मन एक्वामनभि यर्थ । समय एवं सामायिक, समय प्रयोजनमभ्येनि वा मामायिकम ।
शीलसतकवर्णनम् । तञ्च नियतकाले नियतदेशे च भवति । निक्षेपमेकात मवर्न वन चैत्यालयादिक च देश मर्यादीकृत्य केशवध मुष्टिचध वनबध पर्यकमरमुखाद्यासन स्थान च । कालमवर्षि वृत्वा शीतोष्णादि परीपदविजयी, उपसर्ग सहिष्णुमौंनी हिंमादिभ्यो विषयस्पाय- भ्यश्च विनिवृत्त्य सामायिके वर्तमानो महानती भवति । हिमादिषु संवेष्वनासक्तचित्तोऽभ्यतरप्रत्यास्यानमयमघातिक्रमोदयमनितमदा- विरतिपरिणामे सत्यपि महाननमित्युपर्यते । एव च कृत्वाऽमत्र्य- स्यापि निग्रंपलिंगधारिण एकादशागान्यायिनो महानतपरिपालनाद- सेयममावस्याप्युपरिमोवेयरविमानवासितोपन्ना मवति । एव भन्यो- ऽपि नियरूपधारी सामायिस्वशादहमिंद्रस्थानवासी मति चेत्कि पुन मम्यग्दर्शनप्तात्मा मामायिस्मापन्न इति । समायिकलतस्य सर्वसावद्ययोगप्रत्याख्यानम्य पचातीचारा भवति । कायदु प्रणिधान, वाग्दु प्रणिधान, मनोदु प्रणिधान, अनादर , म्मृत्यनुपम्यापन चेति । तर दुष्ट प्रणिधान, दुप्रणिधान, अन्यथा वा प्रणिधान दुणियानम, क्रोधादिपरिणा- मवशाहुए प्रणिधानभ भवति, शरीरावयवानामनिभृतावस्थान काय- दु प्रणिधानम् । वर्णसम्यारे भावार्थे चागमरत्व चापलादि वाग्दुप्र. णिपानम् । मनमोऽनर्पितत्व मनोदु प्रणिधानम् । इति तन्यता प्रत्यसारल्याचया पचित्प्रवृत्तिरनुत्साहोऽनाटर । अनैकायमस माहितमनस्कता स्मृत्यनुपस्थान, अथवा रानिदिव प्रमाटिकम्य सचिंत्यानुपम्थान म्मृत्यनुपम्यानम् । मनोदु प्रणिधानम्मृत्यनुपम्यान योग्य मेट , कौघाद्याशात्सामायिकौदाप्तीन्येन वा चिरकालमवार - , - चारिनसारे- स्थापन मनसा मनोदु प्रणिधान, चिंताया परिस्पटनादैकाथ्यणानव स्थापन म्मत्यनुपम्यापनमिनि विपष्टमन्यत्वम् । प्रोपध परंपर्यायाची, शब्नादिग्रहण प्रति निवृत्तौत्सुक्यानि पचापाद्रियाणि उपेत्य तम्मिन्पमतीत्युपवास । उक्त च~ उपेत्याक्षाणि सर्याणि निवृत्तानि स्कार्यत । वसति यत्र समानरुपचासोऽभिधीयते।। पर्वणि चतुविधाऽऽहारनिवत्ति प्रोष वापवास , निसरम आरक स्वशरीरसम्फारसारणलानगरमाल्यामरणादिभिर्विरहित शुचा ववराशे माधुनिवासे चेत्यालये म्वोपयोपवासगृहे वा धर्मक्या- अवश्रावणचिन्तनावहितात मरण मत्रुपक्मेत् । प्रेषिधोपचामन्य पचातीचारा भवति । अप्रत्याक्षितापमानितो त्सर्ग , अप्रत्यवक्षिताप्रमानितालान, अप्रत्यवेशिताप्रमानतमस्तरो परमण, अनादर, स्मृत्यनुपम्यान चेति । तन जतष सति न सति वेति प्रत्यवेक्षण चक्षुपोापारो मृदुनोपारणेन यत्क्रियते प्रयोगन नत्प्रमार्जन अप्रत्यवेक्षिताया भुत्रै मूत्रपूरीपोत्सगोऽसत्यवे क्षिताप्रमानितात्सर्ग । अप्रत्यवेक्षितापमानितम्याहदाचार्यान्पूिनो ঘশ যমুনাখুবিন্যস্ত কথাবারম্যান प्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितागनम । अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितम्य प्रावरणादे सतम्तरणम्योपक्रमणप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितमम्तरोपनमणम् । सुत्पीडि तत्त्वावश्याप्वनुत्साहोऽनादर । मृत्यनुपम्यान व्याख्यातमेव । उपत्याममात्य भुज्यत इत्युपभोग , अशनपानगधमाल्यादि सद् भुक्त्वा पुनरपि भुज्यत इति परिभोग , आच्छादनमावरणाल- शीलसप्तकवर्णनम्। कारशयनाशनगृहयानवाहनादि तयो परिमाणमुपभोगपरिभोगपरि- माणम् । मोगपरिमख्यान पचविध,सातप्रमादबहुवानिष्टानुपसेव्य- विषयभेदात् । तन मधुमाम सदा परिहर्त्तव्य त्रमात प्रति निवृत्तचे- तसा मद्यमुपसेन्यमान कार्याकार्यविवेकसमोहकरमिति तद्वनन । प्रमादविरहाय कैलक्य नपुप्पादीनि बहुमतयोनिस्थानानि, आई शृगवेरमूलकहरिद्रानिवकुमुमादीन्यनतकायव्यपदेशार्हाणि, एतेषामु- पमेवनेन बहुपातोऽल्पफलमिति तत्परिहार श्रेयान् । थानवाहना- मरणादिप्वनावदेवेष्टमतोऽन्यदनिष्टमित्यनिष्टान्निवर्तन कर्तन्यम । न हि व्रतमभिसधिनियमामा मतीप्टानामपि चित्रवनपाभरणादीनाम नुपसेयाना परित्याग कार्यों यावज्नीव । अथ न शक्ति कालप रिच्छेदेन वस्तुपरिमाणेन च शक्त्यनुरूप निवर्त्तन कार्यम् । उपभोगपरिमोगपरिमाणनतस्यातीचारा पच भवति। सचित्ताहार, सचित्तसबधाहार , सचित्तमम्मिश्राहार , अभिपवाहार , दु पकाहार, श्चेति । तत्र चेतनाववन्य सचित्त हरितकाय तदभ्यवहरण सचित्ता, हार । सचित्तवतोपश्लिष्ट सचित्तसत्रद्धाहार । सचित्तेन व्यतिकीर्ण सचित्तसन्मिश्राहार । सौवीरादिद्रवो वा वृप्य वाऽभिपवाहार । सातस्तदुलमायनातिल्टनेन वा दुष्ट पको दु पक्काहार । सबध- मिश्रयोरय भेद, ससर्गमात्र मघ, सूक्ष्मजतुव्याकीर्णत्वाद्विमागी- कर्तुमशक्य सन्मिश्र । एतेषामन्यवहरणे सचित्तोपयोग इद्रिय- मढवृद्धिर्वातादिप्रकोपो वा स्यात् । तत्प्रतीकारविषये पापलेपो भवति । अतिपयश्चैन परिहरेयुरिति । सयममविनाशयत्नततीत्यतिथिरथमा नास्य तिथिरस्तीत्यतिथि- .
चारित्रसार- ~ M रनियतमालगमनमित्यर्थ । अति पये सविमागोऽतिथिमाविमाग, स चतुर्विध , मिक्षोपारणौषधप्रति प्रयभेटान् । उर हि-- प्रतिमहोच्चस्थाने च पादक्षालनमर्धनम् । प्रणामी यागशुद्धिश्च मिक्षाशुद्धिय ते नव ।। श्रद्धा शक्तिरलुब्धत्त्व भक्तिज्ञान दया क्षमा। इति श्रद्धादय सम गुणा स्युहमेधिनाम् ॥ एवविधनाविधपुण्य प्रनिपत्तिशलेन सप्तगुणे समन्वितेन मोक्षमार्गमभ्युयुतायातिथये सयमपरायणाय शुद्धचेतसाऽऽश्चर्यपच- कामिनिच्छता निरवद्या भिभा देया । धपिपरणानि च मम्यदर्शनशानचारितोपवृहणानि दातव्यानि । औपप ग्लानाय आतपित्त श्लेष्मप्रकोपहताय योग्यमुपयोजनीयम् । प्रतिश्रयध परमधर्मश्रद्धया प्रतिपादयितव्य इति । अतिथिसविमागग्रतस्य पचातीचारा भाति । सचित्तनिक्षेप , सचित्तपिधान, परव्यपदेश, मात्सर्य, कालातिमश्चेति । तत्र सचित पद्मपनादौ निधान सचित्तनिक्षेप । सचित्तनावरण सचित्त पिधान । अयमन दाता दीयमानोऽप्ययमस्येति समर्पण पर पपदेश प्रयच्छतोऽपि सत आरमतरेण दान मात्सर्यम् । अनगाराणाम. योग्ये काले मोनन कारातिकम इति । पानटान स्वस्य परस्य चोपकार , स्वापकार पुण्यसचय परोपरार सम्यग्ज्ञाननिवृद्धि । तच दान पारपयेण मोक्षारण माक्षा-पुण्यहेतु विधिविशेषा.
www 1 शीलसप्तकवर्णनम् । व्यविशेषादातृविशेषात्पाविशेषादानविशेष । तत्र प्रतिग्रहोचदेश स्थापनमित्येवमातीना क्रियाणामादरेण करण विधिविशेष । दीय- मानेऽन्नादौ प्रतिग्रहीतुस्तप स्वाध्यायपरिवृद्धिकरणत्वाड्रन्यविशेष । प्रतिग्रहीतुननेऽम्यस्ततया त्यागोऽविषादो दित्सतो ददतो दत्तवतश्च प्रीतियोग, कुशामिमधितावसुधारासुरप्रशसादिदृष्टफलानपेक्षिता, निस्परोधत्तमनिदानत्वे श्रद्धादिगुणसमन्वितत्त्वमित्येवमादि दातृति- शेष । मोक्षकारणगुणमयोगः पात्रविशेष । ततश्च शिप। सत्पात्रोपगत दान सुक्षेत्रगतवीजयन् । फलाय यदपि स्वल्प तदनस्पाय अप्ल्यते ।। तमा च-नफलविशेगेणोत्तमभोगभूमौदशविवारपट्टा -- तसुखफ३ श्रीपेणोऽन्यभूत् । तथा च-दानानुमोडेन रनिवररतिवेगारय पोतमिथुन विन- या प्रतिबद्धगाधारविषयसुसीमानगगधिपतेरादित्यगते रतिवरवरो हिरण्यवर्मनामा नदनोऽभूत् । तस्मिन्नेव गिरी गिरिविषये भोगपुर- पतै युग्थस्य रतिवेगारी प्रभावत्याख्या तनयाऽभूत् । एवं हिर- ण्यवर्मा प्रभावती च नातिकुलसाधित विद्याप्रमानेन सुग्वमन्यभूताम् । उत्तहिंसादिपचदोपविरहितेन द्यूतमद्यमासानि परिहर्त्तव्यानि । तपा घोक्त महापुराणे- दिसासत्यस्तेयादब्रह्मपरिग्रहाच पादरभेदात् । पतान्मासान्मयाद्विरतिर्गृहिणोऽष्ट सत्यमी मूलगुणा ॥ कितपस्य सता रागद्वेषमोहमचनानृतानि प्रजायतेऽर्थक्षयोऽपि भवति जनेप्वविश्वमनीयश्च, सप्तन्यसनेषु प्रधान द्यूत तस्मात्तत्परि- इतन्यम् ।
uw my -- १६ चारित्रसार- तथा च-भरतेऽम्मिन्बुलालविषये श्रावस्तिपुराधिपति मुकेतुमहा. रामो महामोगी चूतन्यसनाभिहत वरीय कोश राष्ट्रमत पुर प इते हारयित्वा महादु मामिभृतोऽभूत् । तथा च युधिष्ठिराऽपि द्यूतेन राज्यागष्ट क्या दशामवाप । मासानिवृत्तिरहिंसामनपरिपालनाथ, मासाशिन साधवो विनि-ति प्रत्ये च दुखभाग्नवति । तथा चान्यरत्तम-~ मांस भक्षयति प्रेत्य यस्य मांसमिहाम्यहम् । पतन्मासस्य मासत्व प्रवदति मनीषिण ॥ मांस माणिदारीर प्राण्यगस्य च विदारणेन विना । तमाप्यते ततस्तत्त्यक्त नै सदा सये ॥ तथा हि-कुमनाम्रो नरपतीमो नाम महानसिकम्तियामास- मलभमानो मृतशिशुमास सर्वसभारेण समिश्र कृत्वा कुमभ्य दत्त- वान् । तत प्रभृति सोऽपि नरमातलोलुप समात । तज्ज्ञात्वा प्र- तयो राज्यम्पायमयोग्य इति त परिहत्तवत्य । तया च वि'यमल- यटनवने दिरातमुन्य खदिरसार समाधिगुप्तमुनि दृष्ट्वा प्रणत स्तम्मै धर्मलाभ इत्युत्ते कोऽमो धर्म , योऽमो लाम इन्युक्तपरिप्रश्ने मासानिनिवृत्तिर्धमतत्प्राप्तिमिन्नत म्वर्गदिमुवि जायत इत्यु- शवति मुनी तत्सर्व परिह महमशक्त इति वचने तदाकूनमवधार्य त्वया कामात पूर्व किं मक्षिणमुत न वेत्युत्तेऽस्तभक्षणोऽहमिति प्रतिवचने यद्येव तदमक्षणतत त्वया गृह्यतामित्युपदेशेन तत्परिगृह्या मिवद्य गतक्त कालातरे तस्यामये समुत्पन्ने सति वैद्येन कास्मास भक्षणादम्य न्याधेरपशमो भविष्यतीत्युत्ते कठगतेप्वपि प्राणेषु मया न कर्तय तत्कालमासोपयोगविरमणात तपोधनामीपे परि- शीलसप्तकवर्णनम् । गृहीत, सरल्पभगे कुन सत्पुरुषता ' तत काक्रमासाम्यवहरणं न करिष्यामीति प्रतिज्ञाने समुपलक्षिततदीयास्तस्त मासमुपयोजयितु सौरपुराधिपति शूरवीरनामा तस्य मैथुन समागच्छन् वनगहनगत वटतरोरघ काचिदभिरुढती समीक्ष्य 'कथय केन हेतुना रोदि- प्येका त्वम ' इत्यनुयुक्ता साऽवोचदह यक्षी । तव श्यालक बल्ब टामयपरिपीडित मासमक्षणविरमणानतफलेन मे भविष्यतमधिपति भवानद्य मासभोगनेन नरकगतिमागिन कत्तु प्रारमत इति रोदनम नुभवामीति तयोदित । श्रद्धेहि ' तदह न कारयिष्यामीति व्याहृत्य गत्वा तमवलोक्य शरीरामयनिराकरणहेतुस्त्वया मातो- पयोग क्रियतामिति प्रियश्यालरवचनश्रवणेन व प्राणसमो बधु श्रेय एव मे कथयितुमर्हसि, न हितार्थवचनमेतन्नरकगनि प्रापणहेतुत्वानेव म्रियमाणोऽपि निये न तु प्रतिज्ञाहानि करोमि । इति निगरितम्तदभिप्रायविधारणात्स तम्मै यक्षीनिरूपितवृत्तातम कथयत् । सोऽपि तटाकर्णनादहिंसाविश्रावकनतमविकलमादाय जीवि. ताते सौधर्मरुल्पे देवोऽभवत् । शूरवीरश्च तस्य परलोकक्रियावसान उपगरउन यक्षी निरीक्ष्य क्थय स कि में मेभुनस्तत्र पतिरजायतेति परिपृष्टा सामओचत् । म्वीहतममम्तनतसग्रहम्यामुख्यन्यनरगति पराङ्मुखस्य सौधर्मापे समुत्पत्तिरासीत् , ततो मदधिपत्वप्रच्युत प्रकृष्टदिव्यभोगमनुभनीति हयगततचनार्थनिश्चितमतिरहो व्रत- प्रभाव समभिलपिनफलप्रदानसमर्थ इति समाधिगुप्तिमुनिसमीपे परि गृहीतश्रापरतो रिसारो द्विसागरोपमकाल दिव्यमोग- मनुभूय सम., स्वनीफिताते तत प्रच्युत प्रत्यत uRH Many चारित्रसारे- मुमिननामा मिनराक्ष पुत्रोऽभून् । निर्शननए कृत्वा व्यतर आसीत्तत कुणिकनरपने श्रीमतीदेव्याश्य श्रेणियोऽतिति । एव दृाष्टफलम्याप्यहित मासम् । मथपस्य हिताहितविकता वाच्यावाच्यता गम्यागम्यता कार्या कार्य च नास्ति । मद्यमुपसेविनो जनस्य स्मृति विनाशयति, विनष्ट स्मृतिम किं न करोति, किं न भापते, कमुन्मागै न गच्छति, सर्व टोपाणामास्पद तदेव तस्यारयानम् । तथा हि-कश्चिद्राह्मणो गुणी गगास्नानाथै गच्छन्नटवीप्रदेशे प्रहसनर्श टेन मनिरामदो मत्तेन कातासहितशवरेण स निरध्य मासभक्षणसुरापानशबरीससगेषु भवताऽन्यतममगीकरणीयमन्यथा भवत यापादयामीत्युक्त किंकर्त्तव्यतामूट , प्राण्यगवान्मासभणे पापोपलेपो भवति, शवगैससर्गे नातिनाश सनायते, पिटोदक्गुड- घातक्यादिसमुत्पन्न निरवद्य मद्यमिट पिवार्माति पीत्वा विनष्टम्मृति रंगभ्यगमनमभक्ष्यमक्षण च कृतवान् । तथा हि-मद्यपायिनामपराधेन द्वीपायनमुनिकोपाद्भस्मीभूताया द्वारवत्या विनष्टा यादवा इति । मत्तो हिनस्ति सर्व मिथ्या प्रलपति विद्यकविकालतया । मातरमपि कामयते सावध मधमत एव ।। सामायिक सध्यानयेऽपि भुवननयस्वामिन वदमानो वक्ष्यमाण पुत्सर्गतपति करितक्रमेण । द्विनिषण्ण यथानात द्वादशावर्तमित्यपि । चतुर्नति त्रिशुद्ध च कृतिकर्म प्रयोजयेन् ।
winnaramwww. w Wwwww amurariwarne शीलसप्तकवर्णनम् । अस्य सामायिकम्यानतरोक्तशीलसप्तकातर्गत सामायिक व्रत अतिक्स्य शील भवतीति । प्रोपयोपवास मासे मासे चसुर्वपि पर्वदिनेषु स्वकीया शक्ति- मनिगृह्य प्रोषधनियम मन्यमानो भवतीति नतिकस्य यदुक्त शील प्रोषधोपवासस्तटस्य व्रतमिति । सचित्तातो ट्यामूर्तिर्मूलफलशाखाकरीरकदषुप्पभीनादीनि न मक्षयत्यस्योपभोगपरिभोगपरिमाणशीलवतातिचारो व्रत भवतीति । रानिभक्तवता रात्री स्त्रीणा भजन रात्रिभक्त तद्वतयति सेस्त इति रात्रिनतातिचारा रात्रिभक्तनत दिवाब्रह्मचारीत्यर्थ । ब्रह्मचारी शुकशोणितचीन रसरपिरमासमेदोऽस्थिमज्जाशुक्रसप्तधानुमयमनक- स्रोतोविल मूत्रपुरीपमाजन कृमिकुशकुछ विषिपन्याधिविधुरमपायप्रायं कृमिभस्मविष्टापर्यवसानमगमित्यनगाद्विरतो भाति । आरभविनिवृत्तोऽसिमसिकृषिवाणिज्यप्रमुखादारमात्प्राणाति-- तोर्विरतो भाति । परिग्रहविनिवृत्त कोषादिक्पाया हिंसादिपचपापाना भयस्य च जन्मभूमि , दूरो परिग्रह इति मत्वा दशविषवाह्यपरिग्रहाद्विनिवृत्त परो भवति । अनुमतिविनिवृत्त आहारादीनामारमा भवति । उद्दिष्टविनिवृत्त स्वोद्दिष्टपिंडोपविशयनान केश- टकघरो भिसाशन पाणिपात्रपुटेनोपविश्य : समुद्यत आतापनाठियोगरहितो भवति । भ वारिनसार- अणुमनिमहामनिनी समिनियुतौ सयमिनौ भवत समिति चिन्ता विरती । तथा चौत वर्गणावहस्य रचनाधिकारे-- संजमविरक्षण को मेदो, ससमिदिमव्ययाणुव्ययाई सजमो, समतीहिं धिणा महायाधुव्वयाई निरदी । रति-- आधास्त पद जय या स्यमध्यमास्तरनु त्रयः । सोपी वावुत्तमावुती जैनेषु जिनशासने । असमपिकृषिवाणिग्यातिभिहस्थाना हिंसामभवेऽपि पक्षचर्या- सापरत्वहिमाऽमात्र प्रियते । तत्राहिमापरिणामत्व पक्ष । धर्माथ रेवार मसिद्धधमीपधार्थमाहाराय स्वमोगार्थ प गृहमेधिनो हिंसा न कुन्नि । हिंसासमय प्रायश्चित्तरिधिना विशुद्ध सन् परिग्रहपरि- स्यागारणे सनि स्वगृह धम च वश्याय समय यादृह परि- त्यति सातदम्य रयर मति ( सलामपूर्णस्य शरीरकपनो सामनेन्मीलनविधि मरिहरमाणम्य लोकायसनम शरीरपरित्याग माघर मेव पक्षादिभित्रिमिहिसायुपषित पापमपगतं भवति । নাম গলা ব্যাথা শুধ মান্নান। থা। ব্যয় যানময় নি। सपाभमात अनाना सप्तगामिनिता মৃত্ব দাতা যখি - বনশানুঃমিন। মানগণ মুগ্নয়া মশলাগ যুগে नुहागिनो मन । अपर प्रमाण पेशामRDAR पनिहासमा मानि । RIT नाम सागमा गृहपनिाना पाने । अमरिण मारप्रमगा- संन now + MNANAM Vru शीलसप्तकवर्णनम् । २१ स्वीकृतागमाभ्यासा वधुभिर्दु सहपरीपहरात्मना नृपतिभिर्वा निर- स्तपरमेश्वररूपा गृहवासरता मवति । नैष्ठिकब्रह्मचारिण समाधिग- तशिखाललितशिरोलिंगा गणधरसूनोपलक्षितोरोलिंगा , शुहरक्तव- सनखडकापीनलक्षितक्टीलिंगा स्नातका भिक्षावृत्तयो देवतार्च- नपरा भवति । गृहस्थम्येज्या, वार्ता, दत्ति , स्वाध्याय , सयम , तप इत्यार्य- पटुकर्माणि भवति । तत्रार्हत्पूनेज्या, सा च नित्यमहश्चतुर्मुख ररुप- वृक्षोऽष्टाह्निक ऐन्द्रध्वज इति । तत्र नित्यमहो नित्य, यथाशक्ति जिनगृहेम्यो निजगृहाद्धपुष्पाक्षतादिनिवेदन, चैत्यचैत्याल्य कृत्वा ग्रामक्षेत्रादीना शासनदान मुनिजनपूजन च भवति । चतुर्मुख मुकु- टवद्ध क्रियमाणा पूजा सैव महामह सर्वतोभद्र इति । कल्पवृ. क्षोथिन प्रार्थितार्थे सतर्प्य चस्वर्तिनि नियमाणो मह । अष्टा न्हिक प्रतीत । ऐन्द्रध्वज इद्रादिमि क्रियमाण बलिम्नपन सध्या- प्रयेऽपि जगत्रयम्वामिन पूजाऽमिपेककरणम् । पुनरप्येषा विश्ल्पा अन्येऽपि पूजाविशेषा सन्तीति । वार्ताऽसिमपिकृषिवाणिज्यादिशि- स्पकर्मभिर्विशुद्धवृत्याऽर्थोपार्जनमिति । दत्ति दयापारसमसकलमे दाचतुर्विधा । तर दयादत्तिरनुफपयाऽनुग्राह्येभ्य प्राणिम्यनिशुद्धि- भिरभयदानम् । पात्रदत्तिर्महातपोधनेम्य प्रतिग्रहार्चनादिपूर्वक निरवद्याहारदान ज्ञानसयमोपकरणादिदान च । समदति स्वप्समकि- याय मित्राय निम्तारकोत्तमाय कन्याभूमिसुवर्णहस्त्यश्वरपरत्नादि- दान, स्वसमानाभावे मध्यमपात्रम्यापि दानम् । सकलदत्तिरात्मीय स्वसततिम्थापनार्थ पुत्राय गोत्रनाय वा धर्म धन च समर्प्य प्रदान-..
२० धारितसारे- । मन्त्रय तिश्च सैव । म्या यायम्तसज्ञानम्या ययनम यापन मरण च । सयम पचाणुनतप्रवर्त्तनम् । तपोऽनशनादिद्वादशाविधानुष्ठानम् । इत्यार्यपटुम्मनिरता गृहस्था द्विविधा भवति । जातिक्षत्रिया स्तीर्थपत्रियाश्चेति । तन जातिक्षनिया क्षत्रियतामणवैश्यशूद्रमे दाचतुर्विधा । तीर्थक्षत्रिया स्वनीवनपिपादरुषा मिद्यते । वानप्रस्था अपरिगृहीनमिनरुपा खडधारिणो निरतिशयतप समुद्यना मवन्ति भिक्षवो जिनरूपधारिणम्ते बहुधा मवति । अनगारा यतयो मुनय ऋषयश्चेति । तत्रानगारा सामान्यसाधव उच्यते । यतय उपशमक्षपश्रेण्याख्या भण्य ते । मुनयोऽवधिमन पर्ययकेवल जानिनश्च वग्यन्ते । मपय मद्धिप्राप्ताम्ते चतुर्विधा, राजवम देवपरमभेदात् । तर राजर्पयो विक्रियाशीणर्द्धिप्राप्ता माति । मसर्पयो बुद्धचोपधिसद्धियुक्ता कीत्यन्ते । देवर्पयो गगनगमन- द्धिमयुक्ता कश्यन्ते । परमर्षय केवलज्ञानिनो निगद्यते । अपि च। देशप्रत्यक्षविस्केवलभृविह मुनि स्याहषि प्रोगताद्ध- राख्ढश्रेणियुग्मोऽजनि यतिरनगारोऽपर साधुरुक्त । राजा बझा च देव परम इति ऋपिपिक्रियाऽक्षीणशक्ति- प्राप्तो बुद्धचौषधीशो वियदयनपदुर्विश्ववेदी क्रमेण ।। उस्पासारणान्तिकी सलेबना प्रीत्या सेन्या । स्वपरिणा- मोपात्तस्यायुष इद्रियाणा बलानामुच्छासनि श्वासम्य क्दलीघातस्वपाक्च्युतिकारणवशासक्षयो मरण, तच द्विविध, च M शीलसप्तकवर्णनम् । २३ नित्यमरण तद्भवमरण चेति । तन नित्यमरण समये समये स्वायुरादीना निवृत्ति । तद्भवमरण भवातरप्राप्तिरनन्तरोपश्लिष्टपूर्व- मवविगमनम् । अन पुनस्तद्भवमरण ग्राह्य मरणान्त प्रयोजनमम्या इति मारणातिकी । बाह्यम्य कायम्याम्यतराणा कपायाना तत्कारणहा- पनया क्रमेण सम्यग्लेग्वना सलेखना । उपसर्गे दुर्भिक्षे नरसि नि प्रतिक्रियाया धर्मार्थ तनुत्यनन सलेखना । ततो नित्यप्रार्थितस- माघिमरणे यथाशक्ति प्रयत्न कृत्वा शीतोष्णाद्युपश्लेपे सति तप स्यो यथा शीतोष्णादौ हर्षविपाद न करोति तथा सल्लेविना कुर्वाण शीतोष्णादौ हर्षविषादमकृत्वा स्नेह सगर्वरादिक परिग्रह च परि- त्यज्य विशुद्धचित्त म्वजनपरिजने क्षन्तव्य नि शल्य च प्रियवच नैविधाय विगतमानकपाय कृतकारितानुमतमेन सर्वमालोच्य गुरों महावतमामरणमाराप्यारतिदैन्यविपाठभयकालुप्यादिकमपहाय स- स्वोत्साहमुदीर्य श्रुतामृतेन मन प्रसाद्य क्रमेणाहार परिहाय तत स्निग्धपान तदनन्तर खरपान तदनु चोपवास कृत्वा गुरो पादमूले पचनमस्कारमुच्चारयन्पचपरमेष्ठिना गुणान्स्मरन्मर्वयनेन तनु त्यजे- दिय सहेग्वना सयतस्यापि । अथ सहेखनाया मरणविशेषोत्पादनसमर्थाया असक्लिष्टचित्त नारम्याया पचातीचारा भवन्ति । जीविताशसा, मरणाशसा, मित्रा नुराग , सुखानुबन्ध , निदान चेति । तन शरीरमिदमवश्य हेय जलबुद्धदक्दनित्यमस्यावस्थान का स्पादित्यादरो जीविताशप्ता । आशसाऽऽकाक्षणममिगप इत्यनान्तर ! रोगोपद्रवाफुलतया प्राप्त- जीवनसशस्य मरण प्रति चित्तप्रणिधान मरणाशता । व्यसने २४ चारित्रसार- सहायत्वमुत्सव मनम इत्येवमादि सुकृत बाल्ये सह पाशुक्रीडन- मित्येवमादानामनुस्मरण मिनानुराग । एवं मया भुक्त शयित कहितमित्येवमादि प्रीतिविशेष प्रति स्मृतिप्तमन्वाहार सुग्वानुगन्ध । विषयसुखोवामिपभोगाकाक्षतया नियत चित्त ठीयते सस्मिन् तेनेति वा नितानमिति ।। इति श्रीमहामुरामणीने भावनासंप्रदे चारिनसारे सामारधर्म सममोऽयम्। पोडशभावनाप्रकरणम् । उत्तरेकादशोपासर्वक्ष्यमाणदशधर्माधर्धारश्च मनुष्यगती देवल- ज्ञानोपलक्षितनीवद्रव्यसहकारितारणसघमारमस्यानतानुपमप्रभाव-- म्याचिन्त्यविशपविभूतिकारणम्य लोक्यरिनयकरम्य तीर्थपरनाम गोनार्मण कारणानि पोडश भावना भावयितन्या इति । तद्यथा- दर्शनविशुद्धता, विनयसपन्नता, शीलनतेप्वनीचार , अभीक्ष्णज्ञानो पयोग, सवेग , शक्तिम्त्याग , शक्तितस्तप, साधुममाधि , वैयावत्यकरण, अद्धचि , आचार्यभक्ति , बहुश्रुतमक्ति , प्राचन मति, आवश्यकापरिहाणिः, मागप्रभावना, प्रवचनात्सल्यमिति । तन निनोपदिष्टे ग्रंथ्ये मोक्षवल्र्मनि रचि सम्यग्दर्शन, विशुद्धि विना दर्शनभानादेव तीरनामर्मवधो न भरति, त्रिमूटापोदाष्टम दादिरहितत्वात् । उपलब्धनिजस्वरूपस्य सम्यग्दर्शनस्य प्रथमद्विती योपशमक्के कक्षायिकायतमविशिष्टम्य ज्ञानदर्शनतपश्चारिनेषु है- २५ पोडशभावनाप्रकरणम् । द्वत्सु च विनये, अभीक्ष्णज्ञानोपयोगसवेगयुक्तत्वे, साधुभ्य प्रासु- कपदाने, द्वादशविधतपसि, साधूना समाधिवेयावृत्त्यकरणे, अर्हत्सु तशीलावश्यकमपन्नाचार्येषु च बहुश्रुतेषु प्राचने च भक्ती, प्रवचनप्रभावने, प्रवचनवत्सलत्वे प्रवर्तन विशुद्धता । एकाऽपि सा दर्शनविशुद्धता तीर्थकरनामधस्य कारण मयति, शेपभावनाना तत्रैवान्तावादिति दर्शनविशुद्धता व्यारयाता । सम्यग्दर्शनादिषु मोक्षसाधनेषु तत्साधकेषु गुर्वादिषु च म्बयोग्यवृत्त्या सत्कार आदर कपायनोकपायनिवृत्तिर्वा विनयसम्पन्नता । अहिंसादिषु नतेषु तत्प- रिपालनार्थेषु च क्रोधवर्जनादिषु शीलेषु निरवद्या वृत्ति कायवाड्म- नसा शोलयतेप्वनतिचार इति । मत्यादिविकल्प ज्ञान जीवादिप- दार्थस्वतत्त्वविषय प्रत्यक्षपरोक्षलक्षणमज्ञाननिवृत्यव्यवहितफल हिता हितानुभयप्राप्तिपरिहारोपेक्षाव्यवहितफल यत्तस्य भावनाया नित्य- युक्तताऽभीक्ष्णज्ञानोपयोग इति । शारीर मानस च बहुविकल्प प्रियविनयोगाप्रियसयोगेप्सितालाभादिननित ससारदु ख यदति कष्ट ततो नित्यभीरता सवेग इति । आहारो दत्त पानाय तस्मिन्नहनि तत्प्रीतिहेतुर्भवति, अभयदानमुपपीदितमेकभव यसननोदनकर, स्नानदान पुनरनेकभवशतसहस्रदु खोत्तारणकारणमतम्तनिधिहारा- भयज्ञानदानभेदेन यथाविधि प्रतिपाद्यमान त्याग इत्युच्यते । शरीरमिद दुखकारणमनित्यमशुचि नास्य यथेष्ट भोगविधिना परिपोषो युक्त , अशुच्यपीद गुणरत्नसचयोपकारीति विचिन्त्य विनिवृत्तविषयसुखाभिषगम्य कार्य प्रत्येतद्भुतकमिव नियुनानस्य यथाशक्तिमार्गाविरोधकाय केशानुष्ठान तप इति ! यया भाण्डागारे सम्य चारित्रसार- समुत्थिते दहन तत्प्रशमनमनुष्टीयते बहुपकारित्वात्तथाऽनेक्त्रत समृद्धम्य मुनिगणस्य तपस कुतश्चित्प्रत्यहे समुपस्थिते तत्सधारण साधुसमाधिरिति । गुणवत माधुननम्य सनिहिते दुखे निरवद्येन विधिना तदपहरण बहुप्रकार वैयावृत्त्यमिति । अहंदाचार्येषु केवल- श्रुतज्ञानदिव्यनयनेषु परहितकरप्रवृत्तिषु स्वपरसमयविस्तरनिश्चय- नेषु बहुश्रुतेषु प्रवचने च श्रुतदेवतासनिधिगुणयोगदुरासदे मोल पदप्रासादारोहणसुरचितसोपानभूते भावविशुद्धियुत्तोऽनुरागो भक्ति- स्त्रिया कल्प्यत इति । पडावश्यक क्रिया , सामायिक, चतुर्विशति स्तन , बदना, प्रतिक्रमण, प्रत्याख्यान, कायोत्सर्गश्चेति । तर सामायिक सर्वसावधयोगनिवृत्तिलक्षण, चित्तस्यैकत्वेन ज्ञानेन प्रणि- धान वा, शनुमित्रमणिपापाणसुवर्णमृत्तिकानीवितमरणलाभालाभा- दिषु रागद्वेषाभावो वेति । चतुर्विंशतिस्तवस्तीर्थकरपुण्यगुणानु कत्तिनमिति । वदना निशुद्धि यासनश्चत्तु शिरोक्नति-शा- वर्तना घेति, तत्प्रपचस्तूत्तरा वक्ष्यते । प्रतिक्रमणमनीनदोषनि- वर्तनमिति । प्रत्यारल्यानमनागतदोपापोहनमिति । कायोत्सर्ग परिमितरालविषयशरीरममत्वनिवृत्तिरिति । एतासा पणा कियाणा মুখ্য নদীশাশ্বব্যাগটি । চাননা निनपूजाविधिना धर्मप्रकाशन मार्गप्रभावनेनि । प्रष्ट वचन प्रव- चन, प्रष्टम्य वा वचन प्रवचन, सिद्धान्तो द्वादशाद्गमित्यना न्तर, तत्र भवा देशमहानिन , अमयतसम्यग्दृष्टयश्च प्रवचनाम स्युच्यते, तेप्ननुराग आपापा ममेद भाव प्रवचनवत्सलत्त्व । नोनापि तीर्यकरनामर्मबंधो भवति । कुत पचमहानताया-
No text on this page.
चारित्रसार बवीतीति क्षन्तव्य । अमारचित नादपि नेते मयि विद्यन्ते दोष अज्ञानाइसौ ब्रवीतीति क्षमा कार्या । अपि च बालम्वभावचिन्तन प्रत्यक्षपरोक्षाकोशनताडनमारणधर्मभ्रशनानामुत्तरोत्तररक्षणार्थ, a यथा--परीक्षमाकोशति बाले सन्तव्यमेव स्वमाया हि माला भवन्ति, विध्या चसमा परोक्षमातोशति न च प्रत्यक्षमेतदपि वालेविति लामो मन्तव्य एव । प्रत्यक्षमाकोशति सोदव्य, विद्यत एतद्वालेषु दिदया घमा प्रत्यक्षमाकोशति, यन्त ताडयत्येतदपि बारेविति लाम एक मतव्य 1 ताडयत्यपि मर्पित य, दिष्टया व मा ताड यति न प्राणप्रियोजयति। एतदपि बालेविति लाभ एव मन्तव्य । प्राणैर्वियोजयत्यपि तितिक्षा कर्नव्या, दिया च मा प्राणषियो जयति, मदीनाद्धर्मान भ्रष्यतीति । किमान्यन्ममैवापराधोऽय यत्पुराऽऽवरित तन्महदुपर्ष तफलमिदमाकोशवचनादिनिमित्तमात्र परोऽयमति सोदव्यमिति । उत्तपजातिकुररूपविज्ञानैश्चर्यश्रुतनपतपोलाभर्यिम्यापि तत्कृत मावेशाभावात्परप्रयुक्तमपरिभवनिमित्ताभिमानाभावो मार्दव मान- निर्हरणमगन्तव्यम् । मार्दवोपेत मुखोऽनुगृह्णति, साघवोऽपि साधु मन्यन्ते । ततश्च सम्यग्ज्ञानादीमा पान भवति, अत म्वर्गा- पवर्गफ गवाप्तिर्मानमालिनमनसि व्रतशीलानि नावतिष्ठन्त, साघवचैन परित्यजन्ति, तन्मूला सर्वा विपत्तय इति । योगम्य पायवाड्मनोलक्षणम्यावकताऽऽनवमित्युच्यते । मजुहृदयमधिवशन्तो गुणा मायामाव नाश्रयन्ते, मायाविनो न विश्वहित. लोक गहिता च गतिर्भवतीति ।
. चूर्णवासनानुलेपनप्रघादिपु पद्ममारहसमर्वतोभद्रकौंच यूहादिषु जगणपाखइजातिकुलादिधर्माणामुपदेशक यन्तदेशसत्य, ग्रामो अनगारधर्मवर्णनम् । २९ प्रकर्षप्राप्तलोभानिवृत्ति शौचमित्युच्यते । शुण्याचारमिहापि सन्मानयन्ति सर्वे, विश्रमणादयश्च गुणाम्तमधितिष्ठन्ति । लोम भावनाक्रान्तहृदये नावकाश लभन्ते गुणा । स च लोभो नीविना- ssरोग्येन्द्रियोपभोगविषयभेदाच्चतुर्विध , स्वपरविषयावास प्रत्येक द्विधा भिद्यते । स्वनीवितलोम , परनीवितलोभ , स्वारोग्यलोभ , परारोग्यलोभ , स्वेन्द्रियलोभ , परेन्द्रियलोम . म्वोपमोगरोभ, परोपभोगोभश्चेति । अतम्तन्निवृत्तिलक्षण शौच चतुर्विधमिति । सत्सु प्रशस्तेपु जनेपु साधुवचन सत्यमित्युच्यते । सत्यसमावो दशविध , नामरूपम्थापनाप्रतीत्यसवृत्तिसयोजनामनपददेशभाषसम यसत्यभेदेन । तत्र सचेतनेतरद्रव्यम्यासत्यप्यर्थे यद्व्यवहारार्थ सज्ञारण तन्नामसत्य, इन्द्र इत्यादि । यदर्थासन्निधानेऽपि रूपमा श्रेणोच्यते तनसत्य, यथा चित्रपुरुषादिषु । असत्यपि चैतन्ययो गादावर्षे पुरप इत्यादि, असत्यप्य यत्कार्याथै स्थापित यूनाक्षरसा- रिकानिक्षेपादिपु तत्स्थापनासत्य, चन्द्रप्रमप्रतिमा इति । साधनादी नौपशमिकादीन् भावान् प्रतीत्य यद्वचन तत्प्रतीत्यसत्य, दीपाऽय पुरपम्ताल इत्यादि । यहोरसवृत्या गीत वचस्तत्सवृतिसन्य, यया पृथित्याद्यनेककारणत्वेऽपि सति पड्के जात पक्रनमिन्याति । धूप वाऽचेतनेतरद्रव्याणा यथाभागविधान सनिवेशाविर्भावक यहचतत्स योजनासत्यम् । द्वात्रिंशजनपदेप्वार्यानायमैप धर्मार्थकाममोबाणा प्रापक यद्वचम्तनापढसत्य, राजाराणमित्यादि । ग्रामनगररा HWA चारित्रसार- वृत्त्याऽऽवृत इत्यादि । उनस्थज्ञानस्य द्रव्ययामात्म्यानेऽपि सयतस्य सयतासयतस्य या स्वगुणपरिपालनार्य प्रासुकमिदमनासुक मित्यादि यहचस्तभावमत्य । प्रतिनियनपदन्यपर्यायाणामागमग- म्याना यायात्म्याऽऽतिकरण यद्वचत्तत्समयसत्य, समयोत्तरकृया गले युवा पत्योपम इत्यादि । सत्यवावि प्रतिष्ठिता सर्वगुण सम्प, अनृताभिमापिण वधवोऽप्यामन्यन्ते, मित्राणि च विरक्त- भावमुपयान्ति, विपायुदकादीन्यप्येन न सहन्ते, निहाच्छेदसर्वस्व- हरणादिव्यसनभाग्भवतीति । सयमो द्विधा-उपेक्षाऽपहतमेदेन । तत्र देशकालविधानज्ञस्य परानुपरोधेनोत्कृष्टकायस्य कायवाड्मन कर्मयोगाना कृतनिमहाय निगुमिगुप्तम्य रागद्वेषानभिप्वालक्षण उपेक्षामयम । अपरन- सयमस्य समित्तय कार्यान्ता उच्यन्ते, ईभापैपणाऽऽदाननिक्षेपो- सा समितय । सर्याप्तामतिनीमरीयाऽऽपादितविशेषकद्वि- त्रिचतु पचेंद्रियभेदेन चतुर्द्धिनिश्चितुर्मिकल्पचतर्दशनीवस्थानादिषि धानवेदिनो मुनेवार्थ प्रयतमानस्य सवितर्युदिते चनुपापियामहण साम यमुपभनयत मनुष्यहस्त्यश्वशकटगोकुलादिवरणपातोपहना- वश्याय प्रालयमागेन यमनस शनेन्यस्तगदस्य सकुचिताय वम्योत्सृष्टपार्थदृष्टेयुगमानपूर्वनिरीक्षणावहितलोचनस्य स्थित्वा दिशो विलोक्यत पृथिव्याचारमाभावादीर्यासमितिरित्याख्यायते । हित- मितासदिग्धाभिधान भापासमिति मोक्षपदप्रापणप्रधानफल हित, तद्विविध, स्वहित, परहित चेति। मितमनर्थकबहुमलपनरहित स्फुगर्ष व्यक्ताक्षर वाऽसदिग्धत्व । तस्या प्रपको मिथ्यामिधानात्याप्रियसमे- vie अनगारधर्मवर्णनम् । ३१ , दाल्पमारशक्तिभातसकपायपरिहासायुक्तासम्यशपननिष्ठुरधर्मविरो- । घिदेशकालविरोध्यतिसम्तवादिवाग्दोपविरहिताविधानम् । अनगारस्य । मोक्षकप्रयोजनस्य प्राणिदयातत्परस्य कायस्थित्यर्थ प्राणयात्रा- : निमित्त तपोबृहणार्थ व चर्यानिमित्त पर्यटत शीरगुणसयमा- दिक मरसत ससारशरीरभोगनिवेदनय भावयतो दृष्टवस्तुयाथात्म्य. स्वरूप चिन्तयतो देशकालसारय्यादिविशिष्टमगर्हितमभ्यवहरण नवकोटिपरिशुद्धमेपणसमिति । पट्नीवनिकायस्योपद्रव उपद्रवण, अगच्छेदनादिव्यापारो विद्रावण, सतापजनन परितापन, प्राणि- प्राणव्यपरोपणमारभ, एवमुपद्रवणाविद्रावणपरितापनारभक्रियया निप्पन्नमन म्धेन कृत परेण कारित वाऽनुमनित वाऽध कर्म ( अनितं) तत्सेविनोऽनशनादितपास्यभ्रावकाशादियोगा वीरासनादियोगविशे- पाश्च मिनभाननमरितामृतवत्प्रक्षरन्ति, ततश्च तदभक्ष्यमिव परिहरतो भिक्षो परकृतप्रशस्तप्रामुकाऽऽहारग्रहणेऽपि पट्चत्वारिंशद्दोपा भवन्ति तद्यथा-पोडशविधा उद्गमदोषा, पोडशविधा उत्पा दनदोषा, दशविधा एपणादोपा सयोजनाप्रमाणाझारधूमदोपा- एतैर्दोषै परिवमितमाहारग्रहणमेपणासमितिरिति । नैस- शिकी चर्य मातिष्ठमानस्य पानग्रहणे सति तत्सरक्षणादिकृतो दोष प्रसज्यते । कपाउमन्यद्वा भाजनमादाय पर्यटतो मिक्षोन्य- मासज्यते । गृहिमनानीतमपि भानन न सर्वत्र सुलम तत्प्रक्षालना- दिविधौ च दु परिहार पापलेप । स्वभाजनेन देशान्तर नीत्वा भोनने चाशानुबन्धन स्यान् सर्वविशिष्टभाननाधिकगुणासमवाच । न केनचिद्भुनानस्य दैत्य स्यात् । ततो नि सगस्य निप्पार- श्चत्वार, २ আন্ননা- ग्रहस्य मिनी स्वकरपुटभाननान्नान्यद्विशिष्टमत्तिस्तम्मात्स्यायन पाणिपूटेन निरावाधे देशे निरालबचतुरगुलान्तरसमपावाभ्या स्थित्वा परीक्ष्य भुनानस्य निभृतम्य तद्तदोषाभाव । धर्माविरोधिना पगनुपराधिना द्रव्याणा ज्ञानानिसाधनानग्रहणे विसर्जने च निरीक्ष्य प्रमृज्य प्रवर्तनमालाननिक्षेपणममिति । स्थावराणा जगमाना छ जीवानामविरोधनागमलनिर्हरण शरीरम्य च म्यापनमुत्सर्गसमिति । एवं गमतभाषणाम्यवहरणग्रहणनिक्षेपोत्सर्गलक्षणाचसमितिविधाने प्रमत्ताना तत्प्रणालिकाप्रस्ताऽभावानिभूताना सबर सिद्धचति । एवमीर्यासमित्यादिषु वर्तमानम्य मुनेस्तत्प्रतिपालनार्थ प्राणी- न्द्रियपरिहारोऽपहृतसयम । एकेंद्रियानिप्राणिपीडापरिहार प्राण सयम । इन्द्रियानिष्कर्थेषु रागानिभिष्व इद्रियसयम । स चाप हतसयमत्रिविध , उत्कृष्टो मध्यमो जान्यश्चेति । तत्र प्रामुक्व सत्याहारमानबाह्यसाधनम्य स्वाधीनेतरज्ञानचरणकरणम्य बाह्य नन्त पनिपात आत्मान ततोऽपहत्य जीवा परिपालयत उत्कृष्ट भृटुना प्रमृज्य जन्तमरिहरतो मध्यम । उपकरणान्तरेच्छया जाय। तस्यापहृतसयमस्य प्रतिपालनार्थ शुद्धयष्टकोपदेश । तधया- अष्टो शुद्धय । भाषशुद्धि , कायशुद्धि, विनयशुद्धि , ईपिथ शुद्धि भिक्षाशुद्धि, । प्रतिष्ठापनाशुद्धि, शयनाशनशुद्धि , वास्यशुद्धिश्चेति । तर भ पशुद्धि कर्मक्षयोपशमननिता मोक्ष मागच्याहितप्रमाग रागाद्यपदाहिता, तम्या मस्यामाचार प्राशते परिशुद्धभितिगतविवाभवत् । तया चोरुमपरग्ररे- - -- vvv wa अनगारधर्म-शुद्धिवर्णनम्। आधाकम्मुद्देसिय अज्झोवज्झेय पूदि मिस्सेय । हविदे वलि पाहुडिय पादुक्कारेय कीदेय ॥ पामिच्छे परियट्टे अभिमुभिल मालमारोहे । अच्छिन्ने अणिसिद्धे उग्गमदोसो दु सोलसमो॥ आधाकम्म गृहस्थाश्रित पचशूनोपेत निकृष्टन्यापार पट्जीव- निकायवधकर षट्चत्वारिंशद्दापेवाह्य उद्देसिय उद्देश्य देय । अज्झोवज्झेय यतिं दृष्ट्वाऽधिकपारप्रवृत्ति । पूदि अप्रासुकमिश्रि. ताहार । मिस्सेय असयतै सह भोजन । दृविदे पाऊमाननादन्यत्र निक्षिप्त । बलि यक्षादिदत्तनैवेद्यशेष । पाहुडिय काल परावृत्त्य दत्त । पादुकारेय सक्रमणप्रकाशनरूप । कीदेयं क्रीत्वा नीत । पामिच्छे उद्धारानीत । परियट्टे परावृत्त्याऽऽनीत । अभिड्ड देशान्तरागतवस्तु । उभिन्न उद्धिन्न वधनापनयन । मालारोहण मालामारुह्य दत्त । अच्छिने भीत्वा दत्त । आणसिद्ध नि श्रेण्या- दिक्मररह्य दत्त । एते पोटशोगमदोपा भवन्ति । धादीदूदनिमित्ते आजीवे वणिगे तहेव तिग्गिने कोधी माणी मायी लोभी य हयत्ति दस एदे। पुच्ची पच्चा सथुदि विजा मतेय चुपणजोगेय। उप्पादणाय दोसा सोलसमे मूलकम्मेय ॥ धादी धायिका । दूदा लेखादिनेता । निमित्त निमित्तशास्त्र । आजीवो जीविका । वणिवगे दातुरनुकूलवचन । तिरिंगछे वैधा शास्त्र । कोधी । मानी । मायावी । लोभी । पुन्वी दानग्रहणात्पू. वस्तुति । पच्छा दान गृहीत्वा पश्चात्स्तवन । विना आकाशगम- नादि । मतेय मनसप्पा । चुण्णजोगय तनुसरकारहे; --- non MA wwwwwww mam ३४ चारित्रसार- तुसुगधिद्र यरन । मूलसम्मेय वशीकरण । एते घोडशोत्पादन दोपा भवति । सरिदासन्दिह्यमानामख्खिदा तलायभ्यताणिक्खिदा अपा सुकोपस्थापित । पिदिय सचित्तादिपरिस्थापित । साहरणा झटिति ग्रहण । दायग सदोपदाना । मिस्से अप्रामुफमित्र । अपरिणद अविश्वस्तारित्ता खटिकाटिलिप्त छोडिद त्यक्त्वाऽऽदिभोजन । एते दशैषणा दोपा । सयोयणा स्वानिमित्त शीतोष्णमत्तपानादिमिश्रण अपमाण मानाधिक्य । इगाल समृद्धिभोजन । धूम निंदयन् भुक्ते । एते ऽप्येपणादोषा भवन्ति । एतैर्षट्चत्वारिंशदोर्प परिवर्तितेपणाममिनिर्भवति । कायशुद्धिर्निरावरणा निरस्तपस्कार यथानानमलवारिणी निगकृतागवितारा सर्वत्र प्रयत्नवृत्ति प्रशममूर्तिमिव प्रदर्शयन्ती तस्या सत्या न स्वतोऽन्यस्य मयमुपजायते नाप्यन्यत स्वस्य । विनयशुद्विरहंदादिपरमगुरषु यथाऽहपूनाप्ररणा ज्ञानादिपु च यथा विधिमक्तियुक्त। गुरो सपनानुलवृत्ति प्रश्नस्वाध्यायवाचनाक्या- विज्ञापनादिषु प्रतिपत्तिकुशला देशमारभावावबोधनिपुणाऽऽचार्यान मतचारिणी तन्मूला सर्वमपद सैव भूषा पुरुषस्य सैव नौ ससार- समुद्रोत्तरणे । योपयशुद्धिर्नानाविधीवम्याना योनीनामाश्रयाणा- , " पुस्तके एप उदमदोषादिप्रसाव एषणासमिस्त्रिकरणे लिसिनी- ऽस्ति तर मनोज्ञनया प्रतिभाति प्रस्तुतत्वविशेषात् । अम विस्मय लिखित इति पाठ शर्मा विधनु-प्रायो, दार शस्त्री।
अनगारधर्म-शुद्धिवर्णनम् । मेव बोपाजनितप्रयत्नपरिहतजन्तुपोडाज्ञानादित्यम्वेन्द्रियप्रकाश- निरीक्षितदेशगामिनी द्रुतविलम्बितसभ्रान्तविस्मितलीलाविकारदिगा- । लोकनादिदोषविरहितगमना तस्या सत्या सयम प्रतिष्ठितो भपति । विभव इव सुनीतौ । भिक्षाशुद्धि परीक्षितोभयप्रचारा प्रमुष्ट । पूर्वापरस्वाङ्गदेशविधानाऽऽचारसूत्रोक्तकालदेशप्रकृतिप्रतिपत्तिकुशला लामालाभमानापमानसमानमनोवृत्ति गीतनृत्तप्रसूतिकामृतकसुरा- पण्याइनापापकर्मदीनानाथदानशालायननविवाहादिमङ्गलगेहपरिवर्ज- नपरा चन्द्रगतिरिव हीनाधिरगृहविशिष्टोपस्थाना लोकगर्हितकुल्प- रिवर्ननोपलक्षिता दीनवृत्तिविगमा प्रासुकाऽऽहारगोषणाप्रणिधानाss- गमविहितनिरवद्याशनपरिप्राप्तप्राणयानाफला तत्प्रतिबद्धा हि चरणस पद्गुणा सपदिवसापुननसेवानिवधनासा लाभालाभयो सरसविरसयोश्च समसन्तोषवद्भिर्भिक्षेति भाष्यते। भिक्षाशुद्धिपरस्य मुनेरशन पचविध मवति, गोचाराक्षनक्षणोदराग्निप्रशमनभ्रमराहारश्चभ्रपुरणनामभेदेन । यथा सलीलसार कारयुवतिभिस्पनीयमानासे गौर्न तद्गगतसौन्दर्य- निरीक्षणपरस्तृणमेवाऽत्ति यथा वा तृणोलप नानादेशस्थ यथालाभम- भ्यवहरति न योगनासपदमपेक्षते तथा भिशुरपि भिक्षापरिवेषकनन- मृदुललिततनुरूपयेषामिलापविलोकननिरुत्सुकशुष्कद्रवाहारयोमनावि- शेष चानवेक्ष्यमाणो यथाऽऽगतमश्नातीति गोरिव चारो गोचार' इति न्यपदिश्यते तथा गवेषणेति च । यथा शस्टी रत्नमारपूर्णी येन केनचित्स्नेहेनाक्षिलेप कृत्वाऽभिलपितदेशान्तर णिगुपनयति तथा मुनिरपि गुणरत्नभरिता तनुशरुरीमनवद्यामिक्षाऽऽयुरसम्रक्षणेना- भिप्रेतसमाधिपत्तन प्रापपतीति अक्षम्रक्षण' मिति च नाम रूढ ।
tur चारित्रसार- यथा भाडागारे समुत्थितमनल शुचिनाऽशुचिना वा वारिणाप्रशमयति गृही तथा यथालव्धन यतिरप्युदरान सरसेन विरसेन वा ऽऽहारेण प्रगमयतीत्युदरामिप्रशमनमिति च निरुच्यते । दातृजन- बाधया विना कुशलो मुनिर्धमरवदाहरतीति भ्रमराहार इत्यपि परिभाप्यते । येन केनचिनचारेण श्वभपूर्णपदुदरगर्तमनगार- पूरयनि म्वादुनेतरेण वेनिश्वभ्रपूरणमिति च निगद्यते । प्रतिष्ठापन- ব্যক্তিণ দশক সর্দিণনষ্ঠাবাসস্থান देहपरित्यागे च विरितदेशवाली अतूपरोधमतरेण यत्न कुर्या- प्रयनने । सयतेन शयनाशनशुद्धिपरेण स्त्रोक्षुद्रचौरपानाक्षशौं शारी पननासा वा शृङ्गारविकारभूपणोज्वल्वेष- নঃযাপাশিবকুলকারিয়ায় বিঞ্জনামযুতাশীনা- छमयालेर यहास्योपभोगमहोत्सवात्मनायुध यायामभूमयश्च रा- गमारणानीन्द्रियगोचरा मदमानशोरकोपसरलेशस्थानादयश्च परि- हर्तया, अनिमा गिरिगुहातरकोटरादय कृषिमाश्च शून्यागारा- दयो मुत्तमोचितावाप्ता अनात्मोद्देशनिवात्तता निरारभा सेव्या । तत्र यतस्प निविधो निवास, म्यानमासन शयन चेति । पादौ चतुरागुरान्तरे प्रथाप्याऽस्तियगूदाऽन्यतममुसो भूत्वा यात्म भावो यथाऽत्मबरवीर्यमश कर्मक्षमप्रयोजनोऽमलिष्टमति स्तिष्ठेत, अथ न शनुयानि प्रतिज्ञात पर्यादिभिरामनेरासीन, यद्यपरिमि- तमल्योग खिनो वैपार्श्ववाहूप पानसवृतागादिभिरल्पकाल श्रम परिहारार्थ शयीत ! वायशुद्धि पृथिवीकायिकाद्यारभप्रेरणरहिता युद्धकामकशाप्तमिानापपैशयपश्पनिहुरादिपरपीडाकरप्रयोगनि अनगारधम-सयमवर्णनम् । रत्मका स्त्रीभक्तराष्ट्रावनिपालाऽऽश्रितकथाविमुखा व्रतशील्डेशना- दिप्रदानफला स्वपरहितमितमपुरमनोहरा परमवैराग्यहेतुभूता परिहतपरात्मनिन्दाप्रशमा सयतम्य योगा बनविष्ठाना हि सनसपद इति । इति शुद्धिप्रकरणम् । अथ सयममेदा साक्षान्मोक्षप्राप्तिकरणान्युच्यते । मामायिका दोपस्थापना, परिहारविशुद्धि, सूक्ष्मसाम्पराय , यथारख्यात चारित्रमिति । तत्र सामायिस्मरस्थान सर्वसापद्ययोगस्याभेदेन प्रत्यारयानमव- एव्य प्रवृत्तमथाऽवधृतकालमनवधृतकाल सामायिसमित्यात्यायते । प्रसस्थावरजन्नुदेशकालप्रादुर्भावनिराधाप्रत्यक्षत्वान् प्रमादयशादम्यु पगतनिरवद्यक्रियाप्रधप्रलोपे सति तदुपातस्य कर्मण सम्पा प्रतिक्रिया छद्रौपम्यापनाऽथवा सावद्यकर्मणो हिंसादिभेदेन विररूपा निवृत्तिइडेदोपम्थापना । प्राणिवानिवृत्ति परिहारस्तेन विशुद्धिर्य स्मिन्नत्परिहारविशुद्धिचारित्रम् तत्पुननिशद्वर्षमातम्य सत्मरपृथ- एवं तीर्थकरपाटमटमेपिन प्रत्याख्याननामधेयपूर्वार्णवपारगतम्य जन्तुनिरोधप्रादुर्भाशपरिणामन मयोनिशदव्यम्बमानविमानज्ञम्य प्रमादररितम्य महावीर्यम्य परमनिर्भरम्यातिदुष्करचर्यानुष्ठायिनम्तिय सन्ध्या वर्गयित्वा द्विगन्यूतिगामिन सपद्यते नान्यस्य । सूक्ष्मस्थूल- सत्त्वाधपरिवारप्रमृतत्वादनुपहतोत्साहस्यासडितक्रियाविशेषम्य स- म्यग्दर्शनज्ञानमहामारुतसक्षितप्रशम्ना यवमायामिशिखोपश्लिष्टक- मेघनस्य नम्पायविपारस्यापचयामिमुखम्नो MAN marne चारिनसारे- मोहवीजम्य तत एवं परिमासान्वर्थसूक्ष्ममाम्पगयशुद्धमयतस्य सूक्ष्मसाम्परायचारिनम् । चारित्रमोहम्य निरवशेषस्योपशमालया- चात्मस्वभावावस्थोपेभालक्षणमथारयातचारित, अथ शब्दस्थानन्त यथायवृत्तिल्वान्निरसशेषमोहक्षयोपशमाऽननरमाविर्भवतीत्ययाख्यात, अथवा यथाऽऽत्मस्वमावानस्तिथम्तयाऽऽरयातत्वाद्ययारयातमिति । ततो यथार यातचारितासालमसमाप्तिर्भवनि । सामायिकादी नामानुपूर्या वचनमुत्तरोत्तरगुणप्रापल्यापनार्थन् । तद्यथा--सामा यिकछेनोपर मापनासयमम्य जपन्यविशुद्धिरपा तत परिहारवशु- द्धिधारित्रस्य जघन्यलब्धिानन्तगुणा तस्यैवोत्कृष्टाविशुद्धिरनन्न- गुणा तन सामायिकछेदोपस्थापनासयमोत्कृष्टविशुद्धिरनन्तगुणा तत सूक्ष्मसापरायचारितम्य नघ यविशुद्धिरनन्तगुणा तस्येवोत्कृष्टा विशुद्धिरनन्तगुणा ततो यथार यातचारितपिशुद्धि सपूर्णा प्री- प्रार्थविरहिताऽनन्तगुणा । एवमेते पञ्च चारित्रोपयोगा शब्द- विषयत्वेन सरयेयभेग । बुययवसानभेसख्येया अर्थात् नन्त- भेदाश्च माति । तदेतचारित सर्वाग्ववनिरोवारणत्वात्परमसवर- हेतुरित्यवसेगम । अय पा प्रतधारणसमितिपालनापायनिग्रहदहत्यागेन्द्रियमय सयम । तम हिंसाऽनृतस्तेयाऽ रामपरिग्रहविरतिरिति पचधा व्रत । तन्द्रियापायनिग्रहमकृत्वा प्रमत्त इव य प्रवर्तते स प्रमत्त । पचेन्द्रियमनोगामायक्लोरामनि श्वामायुप्काणि प्राणा { एपेन्द्रि- यादय प्राणिन प्रमत्तपरिणामयोगात्प्राणिप्राणयपरोपण हिंसा । सा च सरेभसमारभारमैत्रिभि गायवादमन कर्मयोगविभि कृत MAM अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । कारितानुमतैत्रिमि क्रोधादिक्पायैश्चतुमिर्भियते । तत्र प्राण यप- रोपणादिषु प्रमादत प्रयत्नावेश मरम । साध्याया रियाया साधनाना समाहार समारम | आदी क्रम प्रक्रम आरभ इति । औदारिकशरीरनामकर्मोदयवशात्पुद्गलैश्चीयत इति काय । वाक् द्विविया, भावनाक्, द्रयवागिति । तर भावनापार्यान्तरायमति श्रुतज्ञानावरणक्षयोपशमागोपागनामलामानिमित्तत्त्वात् पौगरिकी । तदमावे तद्वत्यमावात्तत्सामोपतेन क्रियावताऽऽत्मना प्रेर्यमाणा पुद्गला याक्त्वेन विपरिणमन्त इति द्रव्यागपि पौद्गलिकी । मनश्च द्विविध, मानमनो दन्यमनश्चेति । तर भानमनो एज्युपयोगाभ्या लक्ष्यते पुद्गलावल्यनत्वात्पौद्गलिक । द्रव्यमनश्च ज्ञानावरणवीर्यान्त रायक्षयोपशमलाभप्रत्यया गुणदोषविचारम्मरणादिप्रणि पानाभिमुख स्यात्मनोऽनुग्राहका पुद्गला वीर्यविशेषावर्जनममर्था मनस्त्वेन परिणता इति पौगलिकमिति । स्वातन्त्र्यविशिष्टनात्मना य प्रादुर्भावित तत्कृत । परस्य प्रयोगमपेक्ष्य सिद्धिमापद्यमान पारित । प्रयोग- कम्प मनसाऽभ्युपगमनमनुमतमिति । आत्मन मम्यक्त्वसयमासय मसयमयथाख्यातचारिन कपन्तीति कपाया । अथ वा कृषन्ति फलवत्कुर्वन्ति कर्मवीनमिति कपाया । सरमममारभारमणामधस्तात् योगान कृतकारितानुमतानि क्रोधमानमायालोमाश्च क्रमेण व्यव. स्थाप्य सभ निरध्याङ्कमचारे कृते पदिशद्विकरपा भवन्ति । एव समारभे आरमे च प्रत्येक पदिशद्विरल्पा भवन्ति । सर्वे सपिडिता अष्टोत्तरशतसम्ध्यामा भान्ति । एव कायादियोगान्कृतकारितानुमतानि, क्रोधादिकपायाश्चैकेर निरभ्याकसचार कर्त्तव्य ।
धारिनसारे- ४० -- मल्यातासरख्यातानतमसमारावस्थानमनन्तानुरविना पाया णा । पण्मासारस्थानमप्रत्यार यानाना । पक्षास्थान प्रत्याख्यान नाना । अन्तर्मुहूर्तावस्थान सज्वलनाना । एवविधषोडशपायभेदात् द्वात्रिंशदुत्तरचतु शतविरिया भवन्ति । अप्रतिपीध्या सू,मनीवा, वादरजीवाना गत्यादिमार्गणागुण स्थानलयोन्यायुयादित ज्ञात्वा गमनम्पानशयनासनादिषु स्वय न हनन, परेवो न घातन, अन्येषामपि हिंसता नानुमोदन हिंसा विरति । अहिंसावत स्वर्गापवर्गफलमापणहेतुस्तत्प्रतिपालननिमित्त शेपाणि नतानि । अहिंसर पुरषो निनननस्वाद्विश्वास्य पूज्यश्व भवति । हिंस्रो हि नात्योद्वेजनीव सततोऽनुबद्धवैरश्चेहैव च वध बन्धपरिवशालीन् परिलभते प्रेत्य चाशुमा गति, गर्हितश्च मातीति हिंसाया व्युपरम श्रेयान् । परमार्थग्रहणेच्छ्याऽहिंसाततस्र्यार्थ पच भावना भवन्ति। वाप्ति , मनोगुप्ति , इर्यासमिति , आदाननिक्षेपणासमिति , आलोस्तिपानभोजनमिति । पारमार्थिस्य भूननिह्नवेऽभूतोद्भावने च यदभियान तदेवानून स्यात् । भूतनिहवे नाम्स्यात्मा नास्ति परलोक इत्यादि । अमृतो- भावने च श्यामाकतदुलमा आ मागुष्ठर्पवमान सर्वगतो निष्क्रिय इत्यादि । यद्विद्यमानार्थ विषय प्राणिपाडाकारण तत्सत्यमप्यासत्य स पुस्तके " परयाधिकस्य ' इति पाठो नास्ति । २ तदुलहो विशेष । ३ प्रमाणे 'रमदाननमात्रच ' इत्यनेन पाणिनिसूरेण प्रमाणार्थे मानन् प्रत्यय ।
KAut- अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । मेतद्विपरीत यच्च प्राणिपीडाकर तदनृत कृतात्कारिताउनुमोरिताद्वा - ऽनृताद्विरति सत्यरत तदभ्युदयनि श्रेयसकारण । सत्यवादिन सदभ्युदयनि श्रेयसकारण । सत्यवादिन सन्मानयति रोक, सर्वेषु कार्येषु प्रमाण भवति, अनृतवाद्यश्रद्धेयो' भवति, इहैव जिहाच्छे. दनादीन् प्रतिलभते, मिथ्याभ्याख्यानदु खितेभ्यब्ध बद्धवैरेभ्यो बहूनि व्यसनान्यवाप्नोति प्रेत्य चाऽशुमा गतिं । निदितश्च भवती त्यनृतवचनाधुपरम श्रेयान् । सत्यतढीकरणार्थ पच भावना मवति । क्रोधप्रत्यारयान, लोमप्रत्याभ्यान, भीरत्वप्रत्याख्यान, हास्य- प्रत्यारयान, अनुवीचीभाषण चेति । अनुवीचीभाषणमनुलोममाषण- मित्यर्थ , विचार्य माषणानुवीचीभाषणम | अदत्ताऽऽदान स्तेय । ग्रामारामशू यागारवीथ्यादिपु निपतित- मणिस्नकवस्त्रादिवस्तुनो ग्रहणमदत्तादान | कृतकारितनिभिस्तस्मा द्विरतिरस्तेयनतम् । तद्गीर्वाणनिर्वाणप्रद । अम्तेयप्रतिनो बहिश्वर- प्राणेप्वष्वपि विश्वसिति रोक । परद्रयहरणासत्तमति सर्वम्यो- द्वेननीयो भाति, इहैव चाभिवातवघवन्धहस्तपादकर्णनासोत्तरौष्ठ च्छदनभेदनशलारोहणकरचपाटनमारागारविनिवेशनसर्वस्वहरणादी न्प्रतिलमते प्रेत्य चाशुमा गतिं । कुत्सितश्च भवति, तत्ससर्गत शिष्टोऽपि सशयमवाप्नोति । अदत्तादाननतस्थिरीकरणाथै भावना पञ्च भवति । १ श्रदन्द इत्येतयोरुपसर्गवत्तिवतव्या" भन दुधाव धातु, अप्रत्येय इत्यर्थ । २ पंचत्वं प्राप्य ! ३ अनविशेष ।
घारिनसार- शन्यागारगिरिगुहातरप्रकोटराप्विावास , परकीयेषु मोचितेवा याप्त , परेषा मनुष्यव्य तरातीनामुपरोधारुरण, आचारसूत्रमागण भैश्याद्धि , ममेद तवे मिति लक्षणो विप्तवाद, न विमानोड- विसवाद , समिभिरविसवाद इति । भैयुनमब्रह्म, स्त्रीपुसोवढोदये वेदनापडितयोर्यत्वम तन्मथुनमय वैशम्याऽपि चारित्रमोहोदयौहत्तरागस्य हस्तादिमघट्टनेऽम्ति मैथुनमिति । अहिंसादिगुणवणाम न ब्रह्म अत्रहा तिर्यड्मनुष्य देवाऽचैतनमेदाचतुर्विधनीम्यो मातृमुनाभगिनीमावनया मनोवाकाय- प्रत्येकहतकारितानुमोदितमेदेन नाविधाद्विरनिश्चतुर्थव्रत । तदेव स्वर्गमोक्षसाधन, ब्रह्मचारिण भूमिस्थमपि साक्षादेव इव मन्यते लोक । अमयतोऽपि तद्रनो मानाही भवति, तस्मि प्रतिष्ठिता सर्व गुणा, विद्या वताश्च परिगृहीतजावतम्य विसरभावमुपयाति । अब्रह्मचारी मदविभ्रमोन्मथितचित्तो वनगन इव वासितावचितो विवश वधवधपरिक्शादीननुभवति, मोहाभिभूतत्वाञ्च कार्याकार्यान मिज्ञो न किंचित्कुशरमाचरति, परागनालिंगनप्तगतरतिधेहैव वैरानुवधिनो लिंगच्छेदनवधर धनसर्वस्वहरणातीनपायान प्रामोति, प्रेत्य चाशुमा गतिमश्नुते', तृणवल्लघुश्च भवतीत्यत स्त्रीपिरति- रात्महिता । ब्रह्मचर्यप्रतनिश्चलीमरणार्थ पच भावना भवति । स्त्रीरागक्यानवणवर्नन, तन्मनोहरागनिरीक्षणविरह , पूर्वर- तानुम्मरण यपाह, वृप्येष्टरसानुमानिराम , स्वशरीरसस्कार- त्यागश्चेति । धनकरणी दुखानि । ३ लभते । - V ranMA mam na अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । ४३ मूर्छा परिग्रह , बाह्याभ्यन्तरोपधिसरक्षणादिव्यावृत्तिर्मुछी । क्षेत्रवास्तुधनधान्यद्विपदचतुप्पढयानशयनासनकुप्पमाडानि दशवि. धश्चेतनाचेतनभेदलक्षणो बाह्यपरिग्रह । मिथ्यात्वक्रोधमानमायालो- महास्यरत्यरतिशोकमयजुगुप्सावेदरागद्वेषचतुर्दशभेदोऽभ्यन्तरपरि- मह । एतस्मान्मनस कृतकारितानुमोदितेन वचप्स कृतकारिता- नुमोदितन कायम्य कृतकारितानुमोहितेन च विरतिरपरिग्रहलक्षणं वतम् । तदेव स्वर्गमोलेक्साधन सर्वेषा गुणानामलकरण, निप्परि ग्रहनतिन सवेऽपि सन्मानयन्ति, स सर्वश्च समभिवन्दनीय सपूजनीयश्च भवति, तस्य नामग्रहणेऽपि वद्धानलिर्भवति लोक । परिग्रहवान् यथा शकुनिगृहीतमासखडोऽन्येषा तार्थिना पतत्रिणामभिभवनीय, तथा तस्करादीनामभिभवनीयो मार्यश्च भवति, परिग्रहार्मननिमित्त निनाभिननरियावत्त विहाय केचन जडधियों नीचतामुपगच्छन्नि, न चाऽस्य तृप्तिर्भवतीन्धन रिवाऽयेलीभाभिभूतत्वाच्च कार्याशार्यानपेक्षो भवति, प्रेत्य चाशुमा गतिमास्कन्नति, लुब्धोऽयमिति गर्हितश्च भवतीति नीचवृत्त्या समु- पार्ननीयमनित्य दु ग्वकारण परिग्रह परित्यज्याकिंचन्यवृत्त्या नित्यमनन्तसुखसाधन मोक्षमार्गमुपार्नयन्त्यत्महितैषिण । आकिं- चन्यनतद्रदिमार्थ पत्र भावना भवति । पचाना म्पर्शनरमनप्राणचक्षु श्रीनाणामिष्टेषु विषयेप्पनिपति तेषु रागवर्णनमनिष्टेषु विपयेपनिपतितेपु द्वेपर्मनमिति । पक्षी । २ तिरस्करणीय १३ कुल । ४ मूर्या ।५ मिा"इयत्र इमनिच " प्रत्यय ।
चारित्रसार- Halawari एवमहिंसानिबनाना रक्षण फल गुण नदभावे दोपभावना प ज्ञात्वा यथा ममाप्रिय वध धपपिहिन तथा समवाना । यथा मम मिथ्यात्वारयानफटुक्पम्पादीनि क्वासि पृण्वतोऽतितीय दुखमभूतपूर्वमुत्पद्यते तथा सीवाना ! यया ममेटद्रव्यवियोगे व्यसनपूर्वमुपजायते तथा सर्वभूनाना । यफा मम काजनपरिभरे परकृते सति मानमी पीटाऽनितीना नायत्ते हा सर्वप्राणिना । यथा च मम परिग्रहेज्वप्राहेपु कामोद्भव प्राशेषु रक्षाननित दिन- टेषु समुत्य दु खमतितीव्रतर भाति तथा च सर्वदेहिनास । अनेन हिनरिम । नानृत वामि । नात्तमादे । नागना शामि। न परिग्रहमुपारद इत्येत्र प्रमत्तपरिणामयोगनित हिमादिक विहा याप्रमत्तपरिणामाढहिमानियतधारणे यत्न कर्तव्य । समितिपालन पूर्वमुक्त । चतुर्विधपायनिग्रहश्वोत्तमक्षमामा वा- वसत्येशीचेषु प्रतिपादित । दस्त्रिविध , मनोवाकायभेन । तत्र रागद्वेषमोहविकल्पात्मा मानसो दखिविध , तर राग प्रेमहास्यरतिमायालोमा । द्वेष कोपमानारतिशोकभयनुगुप्सा । मोहो मिथ्यात्वत्रिवेदसहिता प्रेम हाम्यादय । अनृतोपपातपैशून्यपरुषाभिशसनपरितापहिप्सनभेदा द्वान्ड सप्तविध । प्राणिवधचायमैथुनपरिग्रहाऽऽरभताउनोप्रवेप- विक्रपाकायदडोऽपि च सप्तविध । गुप्तात्मना प्रयतमानेन टड- त्यागो विधेय । विषयाटवीपु स्वच्छ प्रधावमानेन्द्रियगमाना ज्ञानवैराग्योपवा- - १रोधादिकोऽय धातु अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । ४५ . . - साद्यकुशाकर्षणेन वशीकरणमिन्द्रियजय । स चाम्बवानुप्रेक्षाया २ वक्ष्यते। सयमो ह्यात्महितस्तमनुतिष्ठन्निहै। पूज्यते । परन किमत्र वाच्य । असयत प्राणिवधविषयमार्गेषु नित्य प्रवृत्तो मूर्तिमदशुभकर्मवाय- मिति साधुननविनिंद्यमानो दुप्फर्म सचिनुते । सयमिनो नैर्ग्रन्यधारिण पचविधा । पुलाका , पकुशा, कुशीला , निग्रन्था , म्नातकाश्चेति । तत्रोत्तरगुणभावनोपेतमनस व्रतेष्वपि क्वचिकदाचित्परिपूर्णतामपरिप्राभुवन्तोऽविशुद्धपुलाकसाह- श्यात्पुलाका इत्युच्यन्ते । नैर्ग्रन्थ्यमुपस्थिता अखडितव्रता शरीरो- पकरणविभूपणानुवर्तिनो वृद्धियश कामा शातगौरवानिता अविविक्त परदाराश्च (1) छेदशवलयुक्ता वकुशा । शवलपर्यायवाची बकुश शब्द इति । कुशीला द्विविधा , प्रतिसेवनाकुशीय , कपायकुशीला- चेति । तत्राविविक्तपरिग्रहा () परिपूर्णमूलोत्तरगुणा क्यचिदुत्तरगुण- विरोधिन प्रतिसेवनाकुशीला , ग्रीष्मे भगाप्रक्षालनादिमेपनवदिति । वशीकृता यकपायोदया सज्वलनमानतत्रा कषायकुशीला इति । यथोदके दडराजिराश्चेर पिलयमुपयाति तथाऽनभिव्यक्तोढयकर्माण ऊर्द्ध मुहूर्तावुद्भिद्यमानकेवलज्ञानदर्शनमाजो निम्रन्या इति । ज्ञाना- वरणादिधातिर्मक्षयादाविर्भूतकेयरज्ञानाद्यतिशयविभूतय सयोगि शीलेशिनो नालन्यास्पदा विठिन स्नातका इति । एते प्रकृष्टा- प्रकृष्टम यमचारिनमेटे सत्यपि नैगमनयापेक्षया पचापि निग्रन्या इत्युच्यन्ते । यथा पोडशत्रयोदशदशवर्णिकादिषु सुवर्णशब्दोऽवि. शिष्टो वर्तते तथा निग्रन्यशब्दोऽपि । सम्यग्दर्शन निग्रन्यरूप च .
चारिनसारे- भूपावेषयुधरहित नत्सामा ययोगात्सर्वेषु पुलाकादिषु निम्रन्य शब्दो युक्त । पुलाचादिनिर्यथा उत्तरोत्तरगुणप्रकर्षवृत्तिविशेषा सयमादि भिरटामिरनुयोगेाख्येया । तद्य -सयम , श्रुत, प्रतिसेवना, तीय, लिंग, श्या, उपपाट , स्थानमिति विकल्पत पुसमादय साध्या ।हन तयमे पुलावकुशप्रतिसेवनाकुशीला द्वयो सयमयो सामायिकच्छेदोपस्थापनयोर्भवन्ति । क्यायकुशीला सामायिकपम्थापनयो परिहारविशुद्धिसूक्ष्मतापराययोश्व भयन्ति । निम्रया स्नातकाधैकस्मिन्नेव यथारख्यातसयमे भव म्तीति । श्रुते पुलस्वाशप्रतिमेवनारुशीला उत्कर्षणाभिनाक्षर দুখুৰখা যাযহভি বিল্পবাহাদুষ। লঘন पुलकस्य धुनमाचारवस्तु, वकुशकुशीनिर्म थाना श्रुतमष्टो प्रश्चन मातर । स्नातरा अपगतनुता देवलिन । प्रतिसेवनाया पचाना मूलगुणाना रात्रिभोजनाननस्य च पराभियोगालादन्यतम प्रति सेवमान पुटाको भवति । वशी द्विविध, उपकरणवश , शरीरवाशनि । सत्रोपकरणाभिप्वर चित्तो विविधविचित्रपरि प्रहयुको भविशेषोपयुत्तोऽपकरणामाक्षी मारप्रतीगरसेवी भिक्षुरपकरणयाशी भाति । शरीर सम्बारसेवी शरीर- पाश । प्रतिमेग्नाकुशीमो मूलगुणानविराधयन्नुत्तरगुणेषु माचि द्विराधना प्रतिसेयते । कपायाशीलनिप्र यस्नातकाना प्रतिसेवना नास्ति । तीर्थ सर्वेको तीर्थराणां तीर्थषु मान्ति । रिंगे, द्रव्य मापदाद द्विविय, भागलिंग प्रतीय संवे पचाऽपि निर्मा - ।
अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । लिंगिनो भवन्ति, द्रव्यरिंग प्रतीत्य भाज्या । लेश्याया पुलाकस्यो- तरास्तियो रेश्या भवन्ति । वकुशप्रतिसेवनाकुशीरयो पद्धपि, कपायकुशौरम्य परिहारविशुद्धम्य चतन्त्र उत्तरा , सूदमसाम्परा- यस्य निर्मन्यस्नातकयोश्च शुदैव केवला भवति, अयोगिन शैले शिता प्रतिपन्ना अलेश्या । उपपादे, पुलाक्स्योत्कृष्ट उपपाटो- ऽष्टादशसागरोपमोत्कृष्टस्थितिषु देवेषु सहस्रारे, वकुशप्रतिसेवना; कुशीलयोनिशतिमागरोपमस्थितिवारणाच्युतकल्पयो , कपाय- कुशीलनिग्रंथयोस्त्रयस्त्रिंशत्सागरोपस्थितिषु सर्वार्थसिद्धौ च सर्वेषा- मपि जपन्य सौधर्मक्ल्पे हिमागरोपमास्थितिषु स्नातकस्य निर्वा- णमिति । स्थानेऽसरयेयानि सयमस्थानानि कपायनिमित्तानि भवन्ति । तन समपन्यानि रब्धिम्यानानि पुलाककपायकुशील- योस्ती युगपदसख्येयानि स्थानानि गच्छत , तत पुलाको व्यु- च्छिद्यते । कक्षायकुशीलम्ततोऽसरयेयानि गच्छत्येकारी । तत कपायाशीलप्रतिसेवनाकुशीवकुशा युगपदसख्येयानि स्थानानि गच्छन्ति, ततो वकुशो व्युच्उिद्यते, ततोऽप्यसख्येयानि स्थानानि गत्या प्रतिसेवनामुशीलो म्युच्छिद्यते, ततोऽप्य- सख्येयानि स्थानानि गत्वा कपायसुशीलो व्युच्छिद्यते, अत उर्द्धमकपायस्थानानि निर्घन्य प्रतिपद्यते, सोऽसख्येयानि स्थानानि गत्वा न्युच्छिद्यते, अत उर्द्धमेकम्थान गत्वा स्नातको निर्वाण प्राप्नोत त्येपा सयमलघिरनन्तगुणा भातीति । अय परीपहायप्रकरण प्रस्तौति । सयतन तपस्विना दर्शनचारित्ररक्षणार्थ पग्गिोडव्या परीपहा । , चारित्रसार- Marwwwne N उक्त हि-- परिपोढव्या नित्य दर्शनचारित्ररक्षणे निरत । सयमतपोविशेषणस्तदेकदेशा परीपहाख्या स्यु । इत्युक्तवात्सयमतपसोर्मध्ये पीपहा उच्यन्ते । गर्मागमा राणि सवृण्वतो मैने द्रान्मार्गामा च्योप्महीति पूर्वमेव परीपहानि जयन्नो जितपरीपहा मतम्तरनभिभूयमाना प्रधानसवरमाश्रित्या प्रतिपवन क्षपाश्रेण्यारोहणसामय प्रतिपद्यन्ते । अभिनोत्साहा. सालसापरायित्न वमनशक्त्यो ज्ञान यानपरशुच्छिन्नमूलानि क. माणि वियूय प्रस्फोटिनपक्षरेणव इव पतत्रिण उर्दू वनतीत्येवमर्थ परिपोरया परीपहा । क्षुत्पिपासाशीतोष्णदशमशफ्नाम्यारतिस्रीचर्यानिषद्याशयाऽऽ- क्रोशाधयाचनाऽलामरोगतृणस्पर्शमलसत्कारपुरस्कारप्रज्ञाज्ञाना- नानीति क्षुधान्यो द्वविंशतिपरीपहा । स एते बाह्याभ्यन्तरद्र यप- रिणामा शारीरमानसपटपीडाहेतवस्तद्विनये विदुपा सयतेन तपस्विना मोक्षार्थिना प्रयत्न कार्य । तथवा-निवृत्तसस्कारविशे- पस्य शरीरमानोपकरणमन्तुष्टस्य तप सयमविलोप परिहरत कृत. पारितानुमतसमलितोदिष्टसरिटक्रयागतप्रत्यातपूरमपश्चार्म- दशविघटोपनिमुक्तपणम्य रेशमानपदव्यवस्थापेक्षम्यानशना व. रोगतप स्वा यायअमवेलातिरभावमार्यासद्वद्योदयादिभ्यो नानाss. हारेन्धनोपरमे जठरावदाहिनीमास्तारिताऽपिशिखेव समतान्टरी- रोद्रियहदयसक्षोभारी क्षुदुःपद्यते । तस्या प्रतीशर निप्रकारम काले सयमविरोविभिर्वा द्रयै स्वयमकुर्वतोऽ येन क्रियमाणमसेव अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । म मानम्य मनसा वाऽनभिसन्धतो दुस्तरेय वेदना मदाय कालो दीर्घमह इति विषादमनापद्यमानस्य खगम्धिसिराषितानमानस्लेवर- म्यापि सत आवश्यकक्रियादिषु नित्योद्यतस्य क्षुद्वशप्राप्तानाध्या- : रकवधस्थमनुप्यपजरगततिर्यक्रपाणिन क्षुदम्यर्दितापरतत्रानपेक्षमा- णम्य ज्ञानिनो धृत्यभसा शमभिधारितेन क्षुदग्निं शमयतस्तत्कृत- । पीडा प्रत्यविगणन क्षुजय इत्युच्यते । जलम्नानावगाहनपरिपेफल्यागिन पतत्रिवधुवासनावसथस्याति- । लवणस्निग्धक्षविरुद्धाहार प्रेमातपपिचज्वरानशनादिमिरदीणी शरी- । रोन्द्रियोन्मायिनी पिपासा प्रत्यनाद्रियमाणप्रतीकारमनसो निदाघे पटुतपनकिरणसतापिनोप्यय्न्यामासनेप्वपि हृदेवप्काथिकनीवपरि- हारेच्या जलमनाइदानम्य सलिलसेकदिवेम्लाना लतामिव ग्लानिमुपगता गानयष्टिमवगणय्य तप परिपालनपरस्य भिक्षाकालेऽपी- गिताकारादिभिर्योग्यमपि पान पातु परमचोदयत परमधैर्यकुमघा- रितशीतरसुगन्धिप्रतिज्ञातोयेन वियापयतस्तृप्णाग्निशिखा सयम- परत्व पिपासासहनमित्यवसीयते । परित्यक्तवामस पक्षिपदनाधारिताऽऽल्यस्य शरीरमात्राधिकर- णम्य शिशिरवसतजलटागमादिकालवशासमूले पाय गुहादिषु पतितपाव्यतुपारल्यव्यतिक्रशिशिरपवनाम्याहतमूत्तेस्तत्प्रतिक्रिया- समर्थद्रव्यान्तराग्न्याद्यनभिसधानान्नारसद् सहशीतरेनाऽनुस्मरणात् नत्प्रतिचिकीर्षाया परमार्थपिरोपमयाद्विद्यामत्रौपधपर्णवन्चलत्वक्त- णानिनादिसघात् न्यावृत्तमनस , परकीयमिव देह मन्यमानस्य धृतिविशेषप्रावरणस्य गर्भागारेषु धूपपरपुष्पप्रकरमरूपितप्रदीपप्रमेष चारित्रसारnumaayeet वरागनानवयौरनौप्णधनम्तननितत्रभुनान्तरतनितशीलेषु निवाम ! रतसुम्वाररमनुभूतमसारत्वावोधादम्मरतो विषादविरहितस्य स; मपरिपालन शीतक्षमेति माप्यते । प्म्येण पटीयसा माम्करकिरणसमूहेन सन्तापितशरीरस्य नृष्णानशनपित्तरोगमधमप्रादुर्भनौप्यम्य वेदशोपदाहाऽयदि नन्य जलभवननलावगाहनानुलेपपरिपेकाद्रीवनितजोत्पदलक्दलीप वोत्क्षेपमास्तमतिकाचन्दनद्रवचन्द्रपाटस्मररल्हारमुक्ताहारादि पूर्वानुभूतशीतलद्रव्यप्रार्थनाअनचेतस उम्णवेदनातितीवा बहुकृप परवशदवासा इद पुनस्तपो मम कर्मक्षयकारणमिति तद्विरोधिनी किया प्रत्यनाइराचारित्ररक्षणमुष्णसहनमिति समाम्नायते । प्रत्यापातशरीराच्छादनस्य कचिदप्रतिबद्धचेतस परकृताय' तनगुहागहरादिषु राजौ दिवा या दशमशकमक्षिकापिशुपत्तिका मणकीटपिपीलिकावृश्चिकादिभिस्तीक्ष्णपतिर्मक्षमागस्पातितीवेदनो- साद व्यथितमनस स्वकर्मविपाश्मनुचिन्तयतो विधामन्त्रीपधा- दिभिस्तनिवृत्ति प्रति निरुत्सुक्याऽऽशरीरपतनादपि निश्चितात्मन परवलप्रमर्दन प्रति वर्तमानस्य माधगन्धसिंपुरस्य रिपुननप्रेरितवि- विधशस्त्रप्रतिघातादपराइमुग्वस्य निष्पत्यूहविनयोपलमनमिव कर्मा- रातिपृतनापराभव प्रति प्रयवन देशमशंकादिवाधाप्तहनमप्रतीकार- मित्यात्यायने । दशमशक्मानमहाप्रमुपलक्षणार्थ, तेन दशमशा दिपरितापपारणस्य सर्वस्यैवेद्मपरक्षण, या काकेभ्यो दधि रक्ष्यतामिति । १मा भणया काकशब्दस्य दध्युग्घातकोऽर्थ, मुख्यावाधे तद्योग दिवोऽय प्रयोजनात् । म योर्थो रक्ष्यो यमा रमणारोपिता दिया" इति लक्षणारभण काव्यप्रकाशप्रन्थे।
अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । m AA MARA . anwar manv गुप्तिप्तमित्यविरोधिपरिग्रहनिवृत्तिपरिपूर्णनमचर्यमप्रार्थित- मोतसाधन चारित्रानुष्ठान यथाजातरूपमसस्कृतमविकार मिण्या- दर्शनाविष्टविद्विष्ट परममागल्य नाग्न्यमभ्युपगतस्य स्त्रीरूपाणि नित्या- शुचित्रीभत्सकुणपमापेन पश्यनो वैराग्यभावनावरुद्धमनोविक्रियस्या- संभावितमनुष्यत्वस्य नाम्न्यटीपासस्पर्शात्परीपहनयमिद्धिरिति जातरूपधारणमुत्तमश्रेय प्राप्तिारणमित्युच्यते । इतरे पुनर्मनो- विनिया निरोद्धुमसमर्थास्तत्पूर्विकामगविकृति निगृहितुकामा कौपीनफलकचीवरायावरणमातिष्ठन्तेऽङ्गसवरणार्थमेव, तन्न कर्म- सवरणकारणम् । सयतस्य क्षुधाचाऽऽवाधासयमपरिरक्षणेद्रियदुर्नयत्वातपरिपा- सनमारगौरवासर्वदाऽप्रमत्तत्त्वदेशमापातरानभिज्ञत्त्वविषमचपलसत्त्व- प्रचुरभीमदुर्गनियतैकविहारत्वादिभिरति प्रादुष्यन्ती (९) धृतिविशेषा- निवारयत सयमे रतिमावनाद्विषयसुखरतिमतिविपमाहारसेवेव विपाककटुकेति चिन्तयतोऽरतिपरीपलाधाऽभावादरतिपरीपहनय इति निश्चीयते । एकान्ते भवनारामादिप्रदेशे रागद्वेपयौवनदर्परूपमदविभ्रमोन्मा- दमद्यपान'ऽऽवेशादिमि प्रमदासु वाधमानासु तदक्षिवकमूविकार- शृगाराकारविहारहावविआमहासलीलाविजृमितकटासविक्षेपसुकुमार- निधमृद्रुषीनोनतम्तनालशनितान्तताम्राधरयुनधनरूपगुणामरण- गन्धवन्नमाल्यादीन्प्रत्यनगृहीतमनोविश्र्टीनाभिलापनिरुत्सुकस्य स्निग्यमृविशदसुकुमारामिपानतावशमिश्रमधुरगीतश्रवणानित्ता- चारित्रसारे- maaNam दरबोनस्य कर्मवत्सवृतेन्द्रियदयविकारस्य ललितस्मितभूदुकायत- सविकारवीक्षणप्रहसनमदमथरगमनमन्मथशरल्यापारविफलीकरण चरणम्य ससारार्णवव्यसनपातालरीद्रव खागाघाऽऽवर्तकुटिलाध्या- यिन स्त्रैणानर्थनित्ति स्त्रीपरीपहमय इति कथ्यते । अन्यवादि परिकल्पिता देवताविशेषा ब्रह्मादयन्तिलोत्तमादिदेवगणिरूपसप- दुनिलोललोचनविकारा खीपरीपहपकानोदर्जुमात्मान समयो । दीर्घकालराऽम्यस्तगुरुकुल ब्रह्मचर्यस्याधिगतबधमोक्षपदार्थतत्त्वस्य कपायनिग्रहपरम्य भावनापितमनस सयमायतनादिभक्तिहेतोदेशा- न्तरातिप्रेरणाऽभ्यनुनातस्य नानाननपदव्याहारव्यवहाराभिक्षम्य ग्राम एकरात्र नगरे पचरान प्राणावम्यात यमित्येव यातस्य वायोरिव नि सगतामुपगतस्य देशकालप्रमाणोपेतमध्वगमनमनुभवत देशनमस्य मीमाटवीप्रदेशेषु निर्भयत्वात्सिंहम्येव सहायकृत्यमन- पेक्षमाणम्य परपशर्कराक्टकानि यथनजातपादखेदम्यापि सत पूर्वोषितयानवाहनादिगमनमम्मरत सम्यक् चर्यादोष परिहरत धर्यापरीपहजयो वेदितव्य । श्मशानोथानशून्यायतनगिरिगुहागहारादिप्वनभ्यस्तपूर्वेषु विदि- तसयमनियम्य धैर्यसहायस्योत्साहवतो निपद्यामधिरूतस्य प्रादुर्भू सोपसगोग्ररोगविकारस्यापि सतस्तत्प्रतिदेशादविचरतो मत्रविद्यादि रक्षणप्रतीकारानपेक्षमाणस्य क्षुद्रगन्तुप्रायविषमदेशाचयात्वाठोपल- निश्चम्यानुभूतमृदुतस्तरणारिम्पर्शसुसमवगणयत प्राणिपीडापरि- हारोधतम्य ज्ञानध्यानभावनाधीनधिय सारिपतवीरासनोत्तुटिका- सनादिरसरातनोपजयानिपयातितिक्षेत्यारयायते ।
~ अनगारधर्म-संयमवर्णनम्। स्वाध्यायध्यानावश्रमपरिखेदितस्य खरविषमप्रचुरशर्कराँकपाले- संकटातिशीतोष्णेषु भूमिप्रदेशेषु मौहर्तिकी निद्रामनुभवतो ययाऽs- स्तकपाश्र्वदायतादिशायिन सनातबाधाविशेषस्य सयमार्थम- स्पन्दमानस्यानुतिष्ठतो व्यन्तरादिभिर्वा विनास्यमानस्य पलायन प्रति निरुत्सुकन्य मरणमयनिर्विशकस्य निपतितदारुवत् व्यपगता- सुवच्च परिवर्तमानम्य द्वीपिशार्दूलमहोरगादिदुष्टसत्त्वपरिचारतोऽय प्रदेशोऽचिरीदती निर्गमन श्रेय कदा नु रात्रिविरमतीति विषाद- मनाददानस्य सुखप्राप्तावप्यपरितुष्यत पूर्वानुभूतनवनीतवन्मृदुशय- नमननुम्मरत सम्यगागमोदितशयनादप्रच्यवत शय्यासहनामिति तत्प्रत्येतव्यम् । तीनमोहाऽऽविष्टमिय्यादृष्टयनार्यम्लेच्छखलपापाचारमत्तोहप्तश कितप्रयुक्त 'मा' शहपरपावज्ञानाक्रोशादीन्कर्णमूळेगतान् हृदयशूलो- द्भावकान् नोधज्वलनशिखाप्रवर्द्धनकरानमिप्रायान् शृण्वतोऽपि दृढ- मनसो दुर्भापिणो भस्मसात्कमिपि समर्यस्य परमार्यावहितचेतस. शब्दमानश्राविणस्तदर्थान्वीक्षणविनिवृत्तव्यापारम्प म्वकृताशुमकर्मो- दयों ममैप यतोऽमीपा मा प्रति द्वेप इत्येवमादिभिस्पायरनिष्टवचन- सहनमाकोशपरीपहनय इति निर्णीयते । ग्रामोद्याननगराटयीपुरेषु नक्त दिवा चैाकिनो निरावरणमूर्ते समन्तात्पर्यटदियोरारक्षकम्लेच्छचारपुरपधिरपूर्वापकारिद्विपत्पर-' लिंगिभिराहितक्रॉपस्ताडनाकर्षणपन्धनशेषार्मिवातादिमिर्मार्यमाण स्यानुत्पन्नरम्यावश्य प्रपातुकमेवेद शारीर कुशलद्वारेणानेनापनीयते न मम नतशीलमावनामृशनमिति भावशुद्धस्य दद्यमानम्यापि सत ५४ M ঘারিয়া- सुगघमुल्नगतश्चन्दनस्यैव शुमपरिणामस्य म्पर्मनिराममिमद- धानम्य हुन्मते समापधिवस्य मारकेषु मुद्दत्म्यिवामापोहमावन वधमर्पणमित्यामायते। क्षुद्रध्यपरिश्रमतपोरोगादिभिरमच्यवितवीर्यम्य शुष्पपादपम्येय निरादमूर्तरनतास्थिम्नायुनाउम्य निम्नाक्षपुटपरिशुरापरसामगह- पोलम्य धर्मवत्सचितागोपागलव शिथिलनानुगुर परिमाय- ঘম আমাথাৱনাযিনা বাবদ মানিশ वा शरीरसन्र्शनमात्रव्यापारम्योनितसत्तम्य महाउपायित- चतम प्राणात्ययेऽपि वरत्याहारभेषनानि दीनामि रानमुदीवा सज्ञादिमिरयाचमानम्य भिभाडेऽपि पियुद्धोतवदुपलक्षितमूर्ते बहुपु दिवमेषु रत्नवाणिजो मणिमन्दर्शनमिव स्वशरीरप्रामपण मयमानम्य वन्मान प्रति स्वारविकासनमिव पाणिपुटधारणम दीनमिति गणयतो याचनासहनमयमीयते । अपत्ये पुन फान्टी- पादीनानाथपाखण्डिबहुले जगत्यमार्गरनात्मवद्रियांचनमनुष्ठीयते । वायुव-सगानेरदेशारिणोऽमराशितवीर्यम्गाम्युपगतैर कालभो जनम्य सकृन्मूर्तिसर्शितनतकालम्य 'हि' इत्यसम्यवानम योगादुपरसम्यानपात्तविग्रहप्रतिक्रियम्याचे श्वधेमिति व्यपेतसाद सम्याम्मिन् ग्रामेऽलन्धे सति प्रामान्तरा वेपणनिहत्सुरम्य पाणि पुटभानपानम्य बहुषु दिवसेषु महुए च गृहेषु मिभामनवाप्याप्यत- शिष्टचेतसो नाइय नाता वनाभ्यो दानशूरोऽतिधन्यो वान्योऽन्तीति व्यपगतपरीक्षम्य लामादप्यलाभो मे पर तप इति सतुष्टम्यालाम- विनयोजयि ।
अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । Nan दु खाधिकरणमशुचिभाजन जीर्णवस्त्रवत्परिहेय पित्तमारतकफ- सन्निपातनिमित्तानेकामयवेदनाऽभ्यर्दितमन्यदीयमिव विग्रह मन्यमा- नम्योपेतकत्वादाप्रच्युतेश्चिकित्साव्यावृत्तचेष्टस्य शरीरयात्राप्रसिद्धये नणानुलेपननवद्व्यथोक्तमाहारमाचरतो विरुद्धाहारसेवाविरसवैषम्यज नितातानिविकाररोगम्य युगपटनेकशतसग्यात्याधिप्रकोप सत्यऽपि तद्ववर्तिता विनहतो जलोपधिप्राप्तायनेकतपोनिशेपर्खियोगे सत्यपि शरीरनि म्यहत्वात्प्रतीकारानपेक्षिण पूर्वकृतपापकर्मण फलमिदमने नोपायेनाऽनृणी भाामीति चिन्तयतो रोगसहन सम्पद्यते । यथाऽमिनिवृत्ताधिकरणशायिन शुष्कतृणपरपशर्कराभूमिकटफ- लकशिलानलादिपु प्रासुकेप्वसम्कृतेषु व्याधिमार्गगमनशीतोष्णजनि तश्रमविनोदाथै शय्या निपद्या वा भनमानस्य सस्कृतशुष्कतृणादि- बाधितमूत्तस्त्पन्नकडूविकारम्य दुःखमनभिचिन्तयतम्तृणादिस्पर्शना- धाभिरवशीकृतत्वात्तृणस्पर्शसहनमवगन्तव्यम् । जलजन्तुपीडापरिहारायास्नानप्रतिज्ञम्य म्वेटपकटिग्यतर्वागम्य वा- दरनिगोदप्रतिष्ठितनीवदयाथै च शरीरसम्कारविरमणाय च परि- त्यक्तोद्वर्तनम्य सिध्मकच्छुढीर्णकायस्य नखरोमश्मश्रुफेशविक तसहमबाह्यमलसम्पर्ककारणानेकत्वम्विकारम्य म्वांगमलापचये परम- लापचये वाप्रणिहितचेतस सकस्सितसज्ञानवारित्रनिमलसलिलप्रक्षा लनेन कर्ममलपकापनोदायैवोद्यतस्य पूर्वानुभूतस्नानानुलेपनादिस्मर- रणपराहमुखचित्तवृत्तेर्मलधारणमाख्यायते । केशलुचने तत्सस्कारा करणे महान्खेद सजायते तत्सहनमपि मल्धारणेऽन्तर्मवतीति ।
चारित्रसार- - LAR wwwww hunwain- बहुकृत्व परवादिविनायन चिरोपितब्रह्मवर्यस्य महातपस्विन स्वपरसमयनिश्चयस्य हि- तोपदेशपरस्य कथामार्गदुशलम्य प्रगाममतिसभ्रमाऽऽसनप्रदानादीनि में न कश्चित्वरीतीत्येवमचि- न्तयतो मानापमानयो समानमनस सत्कारपुरस्कारनिराकाक्षम्य श्रेयो यायिन सत्कारपुरस्कारजयो वेदितव्य । सवार प्रशसा- दिक, पुरस्कारो नाम नन्दीधरीदिपर्वयात्रात्मकक्रियारमान्वित करणमामत्रण वा। अगपूर्वप्रकीर्णकविशारदस्य कृत्स्नग्रन्थार्थपारिणोऽनुत्तरवादिन- त्रिकालविषयार्थविद शब्दन्यायाऽध्यात्मनिपुणस्प मम पुरस्ता तिरे भास्करप्रमाभिमूतोद्योतयनितरामवमासत इति विज्ञानमद निराप्त प्रज्ञापरपहाय प्रत्येतन्य । अज्ञोऽय न किंचिदपि वेत्ति पशुप्तम इत्येवमाद्यविक्षेपश्चन सहमानन्याध्ययनार्थग्रहणपराभिभवादिष्वनासपत्रुद्धविरप्रमितस्य विविधतपोविशेषभाराकान्तमूर्ते सालसामर्याप्रमत्तम्य विनिवृत्ता निष्टमनोवाकायचेष्टम्याद्याऽपि में ज्ञानातिशयो नोत्पद्यत इत्येव मनस्यसन्दधतोऽज्ञानपरोपहजोऽवगन्तव्य । सयमिप्रधानम्य दुष्करतपोऽनुष्ठायिन परमवैराग्यमावनाशुद्ध- हुन्यस्य वित्तिप्तक्लपदार्थतत्वम्याईदायतनप्साघुधर्मपूजक्स्य चिर न्तनप्रननितम्यायापि मे ज्ञानातिशयो नोत्पद्यते महापवासाधनुष्ठा यिना प्राप्तिहार्यविशेषा प्रादुरभवन्निति प्रलापमानमिदमनर्थकेय प्रश्न या विफल प्रतपालनमित्येव मानसमनादधानस्य दर्शनविंश- द्वियोगादर्शनपरीप हसहनमवसातव्यम् ।
अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । एवं पपिहानसरिपतापस्थितान् सहमानस्यासहिचेतसी रागादिपरिणामास्रवाभावान्महान् सर्वरो भवति । एते सर्वेऽपि परीपही कमोठयननितास्तद्यया--. ज्ञानावरणे प्रज्ञाऽज्ञाने, दर्शनमोहान्तरांययोरदर्शनालाभी, चोरिनमोहे मानवपायोदये नान्यनिषद्याऽऽक्रोशयाचनासत्कार- पुरस्कारा , अरतिवेदयोस्रतिवीपरोपही, वेदनाय सुत्पिपासाशीती- प्णशमशकचर्याशय्यायधरोगतृणस्पर्शमला । एकस्मिन् जीव एकस्मिन् काले एकादर्य परीपही आँ एकोन विशतयुगपद्भवन्ति । तद्यथा-शीतोष्णपरीपहयोरेंकतर , शय्या- चोनिषद्यानाश्चान्यतम एव भवति । श्रुतज्ञानापेक्षया प्रज्ञाप्रक सत्यवध्यभावापेक्षयाऽज्ञानोपपत्ते सहावस्थाविरोधी न भवति । मिथ्यादृष्टिसासादनमम्यग्दृष्टिसम्यमि यादृष्टयसयतसम्यम्हष्टि- सयतासयतप्रमत्तसेयताप्रमत्तसयतेपु सप्तसु गुणस्थानेषु सर्वे परी- पहा सन्ति । अदर्शनपरीपह विनाऽपूर्वकरण एकविंशतिपरोपहा मन्ति । अरितिपपिहमन्तरेण सर्वदानिवृत्तौ विंशति परीपहा स्युः । अवेदानिवृत्ती स्त्रीपरीपहें नष्ट एकोनविंशतिपरीपहा भवेयु । तस्यैव मानकपायोदयक्षयान्नाम्यनिषाऽऽकोर्शयाचनासत्कारपुरस्कारी वि- नश्यन्ति । तेषु विनष्टेषु अनिवृत्तिसूक्ष्मसापरायोपशान्तकपयिर्माण पायेषु चतुप गुणस्थानेषु चतुर्दश परीपहा सन्ति । क्षीणपाये प्रज्ञाऽज्ञानालामा विनश्यन्ति । सयोगिभट्टारफम्य ध्यानानलनिर्दग्ध- पातिकमेन्धनस्यानन्ताप्रतिहतज्ञानादिचतुष्टयस्यान्तरायामावान्निर- न्तरमुपचीयमानशभपुद्गलसन्ततेवेंदनीयारय , कर्म विद्यमानमपि घारिखसारे- u AvM Meanwomarathi - । प्रक्षीणातिसहायरल म्वप्रयोजनोत्साहन प्रत्यसमध, यथा-विष- द्रव्य मनौषधित्रलादुपक्षीणमारणशक्तिरमुपयुज्यमान न मारणाय समर्थ, यथा छिन्नमूलतर कुसुमफ्लपतो न भवनि, यथोपेक्षावतो- रनिवृत्तिमूक्ष्मसाम्पराययोमथुनपरिग्रहसक्षा, यया प परिपूर्णज्ञान एकाग्रचिन्तानिरोधाऽभावेपि कर्मरनोषिभूननफलसमवान्यानोपचार, तथा क्षुधारोगवभानिवेदनासद्भावपरीपहामाये वेदनीयकर्मादयद्रय- परीपहसन्दावादेवाश निने सन्तीत्युपचारो युक्त वेद्यामोदय सदावादेकादश जिने सन्ति । धातिर्मसहायरहित वेद्य फल- वन्न भवति तेनैकादश निने सन्ति । एव सति म्याटम्ति ध्याना- स्तीति स्याद्वार उपपन्नो मवति । तथा च शतकम्य प्रदेशाधे वेदनीयस्य मागविशेषकारणकथनेऽप्युत्तम् । जम्हा वेदणीयस्म सुहदुक्खोदयस्स गाणावरणाति उपररणकरण तम्हा वेदणीयम्सेव सुदुक्खोदयोद्दीसदे " इति । तस्मादिनीय घातिस्मोदय विना फलवन भवतीति मिद्धम् । नरकतिर्यगत्यो सर्व परीपहा , मनुष्यगतावाद्यभगा भवन्ति, देवगतौ धातिकोत्यपरीपहे सह ऐनीयोत्पलभुत्पिपासावधै सह चतुर्दश भवन्ति । इन्द्रियकायमार्गणयो सर्वे परीपहा सन्ति, वैक्रियाद्वितयस्य देवगतिभगा तिर्यड्मनुष्यापेक्षया द्वाविंशति । शेष. योगाना वेदादिमार्गणाना च म्बकीयगुणस्थानमगा भवन्ति । ॥
अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। Arror अथवा कर्मक्षयार्थ तपोवर्णनम् । रत्नत्रयाविर्भावार्थमिच्छानिरोपम्तप, । मार्गाविरोधेन तप्यत इति तप । तद्रिविध, बाह्यमाम्यन्तरश्च । अनशनादिवाह्यद्रव्यापेक्षत्वात्परप्रत्ययलक्षणत्वाच्च बाह्य, तत् पड्- विध, अनशनावमोदर्यवृत्तिपरिसल्यानरसपरित्यागविविक्तशय्यासन कायकेशभेदात् । अभ्यन्तरमपि पड्विध, प्रायश्चित्तविनयवैयावृत्त्य- म्वाध्यायव्युत्सर्गभ्यानमेदात् । तनाऽनशन नाम यत्किंचिदृष्टफल मत्रसाधनाद्यनुद्दिश्य क्रिय माणगुपयसनमनशनमित्युच्यते । तत्किमर्थं प्राणेन्द्रियसयमप्रसिद्धि- रागद्वेषाधुच्छेदबहुकर्मनिर्भरणशुभ' यानागमावाप्त्यर्थ । तद्विविध मवधृतानवर्धकालभेदात् । तनावधृतकाल सकृद्धोजनचतुर्यषष्ठा एमदशमद्वादशपक्षमासवयनसवत्सरेप्वशनपानखाद्यम्वाद्यलक्षणचतु विधाहारनिवृत्ति । अनवभृतकालमादेहोपरमात् । आत्मीयप्रकृत्यौदनस्य चतुर्यमागेनार्द्धन ग्रासेण वोनाहार नियमोऽवमोदर्य । अवमोटर्यमिति च तत्किमर्थ निद्रानयार्थ दोष प्रशमनार्थमतिमात्राऽऽहारजातविहितस्वाभ्यायमयार्यमुपवासश्रमसमु भूतवातपित्तप्रकोपपरिहीयमानसयमसरक्षणाथै च । स्वकीयतपोविशेषण रसरुघिरमासशोपणद्वारेणेन्द्रियसयम परिपालयतो मिक्षार्थिनो मुनेरेकागारसप्तवेदमेकरय्यार्बामदातृन नवेपगृहभाजनमोजनादिविषयसकल्पो वृत्तिपरिसरयानमाशानिव- त्यर्थमवगन्तव्यम् ।
६० चारिप्रसार- Aniruwa शरीरेन्द्रिपरागादिवृद्धिकरतारदधिघृतंगुडलेलादिरसत्यनन रस- परित्याग इत्युच्यते । तस्मिथ दुर्गन्तन्द्रियतेजोशनि सयमो परोपनिवृत्तिरित्येवमार्य । ध्यानाध्ययनविनकरत्रीपशुपकारिपरिवनितगिरिगुहाकन्दर- पितृवनगन्यागाराऽऽरामोद्यानादिपरेशेषु विविक्तेपु जन्तुपीचारहितपु सवृतेपु सयतस्य शयनासन विवितशय्याप्सन नाम तिकिमर्थमाना धात्ययवनचर्यस्वाध्यायध्यानाप्रिसिद्धचर्यमसम्यननदर्शनेन तरस- हवासेन वा ननितनिकालविषयरागद्वेषमोहापोहाय वा । वृधमूलानावकाशाऽऽतापनयोगवीरासनमुकुटासनपर्यापर्यक- गोदोहनमरमुखहन्तिशुण्डामृतरशयनैवपार्श्वदडधनुशय्यादिमि श रीरपरिखेद कायरेश इत्युच्यते । तस्किमर्थं वर्षाशीताऽऽनपवि धमसस्थलाऽऽसनविषमशय्यादिषु शुमध्यानपरिचर्याथै दुःखोपनिपात तितिक्षा) विषयसुखानमिष्वगार्थ प्रवचनप्रभावनाद्ययं च कायके शानुष्ठान क्यिते । इतरया हि म्यानप्रवेशकाले मुखोचित स्यात्, द्वन्द्वोपनिपाते सति समाधान न स्यात् । एव पड्धि बाह्यल- क्षणमुक्तम् । उत्तरमाभ्यन्तरमुच्यते । यतोऽन्यस्तीधैरनम्यम्त ततोऽस्याss- म्यन्तरम, प्रायश्चित्तादितपो हि बाह्यद्रव्यानपेक्षत्वात करण या पाराचाम्यन्तर । तर वर्तव्यम्याकरणे वननीयम्यावने यत्पाप सोऽतीचारस्तस्य शोधन प्रायश्चित । तत्मिय प्रमाददोपच्युदासो भावप्रसाटो नै शल्यमनवस्था यावृत्तिर्मनात्यागे सपमदाच चतुर्विधाराधनमित्येवमादीना सिद्धयर्य प्रायश्चित्त । तदर्शविर्ष, ।
HAN अनगारधी-तपोवर्णनम् । आरोचन, प्रतिक्रमण, तदुभय, विवेक , व्युत्सर्ग , तप, छेद, मूल, परिहार, श्रद्धानमिति । तसैकान्तनिषण्णायापरिश्राविणे श्रुतरहस्याय गुरवे प्रसत्तमनसे विद्यायोग्योपकरणग्रहणादिषु प्रश्न- विनयमन्तरेण प्रवृत्तस्य विदितदेशकालस्य शिप्यस्य सविनयमात्म प्रमादनिवेदनमालोचनमित्यूच्यते । तस्य दश दोषा भवन्ति, आक- म्पित, अनुमापित, यदृष्ट, वादर, सूक्ष्म, उन्न, शब्दाऽऽकुलित, बहुजन, अव्यक्त, तत्सेवितमिति । तत्रोपकरेषु दत्तेषु प्रायश्चित्त में लघु कुतिति विचिन्त्य भयदादान प्रयम आकपितदोष । प्रकृत्या ,पित्ताधिकोऽस्मि दुर्वलोऽस्मि ग्लानोऽस्मि नाऽलमहमु- पवासादिक कतै यदि लघु दीयेत तदोपनिवेदन करिष्य इति वचन द्वितीयोऽनुमापितटोप । अन्यादृष्टदोपहन कृत्वा दृष्टदोपनिवेदन मायाचारस्तृतीयो यदृष्टदोप आल- स्यात्प्रमादज्ञानाद्वाऽल्पापराधावबोधनिरुत्सुकस्य स्थूलदोपप्रतिपादन तुर्यो वादरदोप । महादुश्वरप्रायश्चित्तभयाद्वाऽहो सूक्ष्मदोषपरि- हारकोयऽमिति स्वगुणाख्यापनचिकीर्पया वा महादोषसवरण कृत्वा तनुप्मादाचारनिवेदन पचम सूक्ष्मदोष । ईदृशे नतातीचारे सति नु किं स्यात्प्रायश्चित्तमित्युपायेन गुरूपासना पाठश्छन्नदोष । पाक्षिक- चातुर्मासिकसावत्सरिकेषु कर्मसु महति यतिसमवाय आलोचन- शब्दाकुले पूर्वतोपकथन सप्तम शब्दालितदोष । गुरुपपादित - प्रायश्चित्त किमिद युक्तमागमे स्यान्नवेति यावल्लघु प्रतिपादयति तावद्वा शङ्कमानस्याऽन्यसाधुपरिप्रश्नोऽटमो बहुमनदोष । यत्किचित्प्रयो- जनमुद्दिश्याऽऽत्मना समानायैव प्रमादाचरितमावेद्य महदपि गहीत - ६२ चारित्रसारamnnaAN प्रायश्चित न फलस्रमिति नवमोऽव्यकदोप । अम्यापराधेन ममातीचार समानम्तमयमेव वेत्यस्मै यद्दत्त तदेव मे युक्त लघु क्त्तव्यमिति म्वदुश्चरितसवरण दशमस्तत्सवितदोष । आत्मय पराध चिरमनवस्थाप्य निकृतिभावमन्तरेण वालवबुद्धेदोषानि- देन्यतो न ते दोषा भवन्त्यन्यच्च सयतालोचनमेकान्ते द्विविषय मिष्ट, सयतिकाऽऽलोचन प्रकाशे पाश्रयमिष्ट, लज्जापरपरिमवादि गणनया निवेद्यातीचार न शोधये परीक्षिताऽऽयव्ययोऽधमर्णवद- यसीति । महदपि तप कर्मानालोचनपूर्वक नाभिप्रेतफलप्रद साम देहगतीपधिवत् । कृताऽऽलोचनोऽपि गुरुमत प्रायश्चित्तमकुर्वाणो विनिधितमाननुष्ठानशून्यराज्यव महती शा-धनी च सपद न प्राप्नोति । कृतालोचनचित्तगत प्रायश्चित्त परिमृष्ट र्पणगतरूपवत्परिधानते । आस्पिताना योगाना धर्मकपाटिव्याक्षेपहेतुसविधानेन विस्मरणे सत्यालोचन पुनरनुष्ठाय कम्य सवेगनिवेदपरम्य गुरुविरहितस्या पापराधस्य पुनर्न क्रोमि मिथ्या मे दुष्कृतमित्येवमादिभिषा निवर्त्तन प्रतिक्रमण। किंचित्कर्माऽऽलोचनमात्रादेव शुद्धयत्यपर प्रतिक्रमणेनेतर दु म्यन्नादिक्ष तदुमयससर्गेण शुद्धिमुपयाति। आलोचनप्रतिक्रमणपूर्व गुरणाऽभ्यनुज्ञात शिष्येणैव कर्त य, तदुमय पुनर्गुणैवानुष्ठेयम् । ससवेषु द्रव्यक्षेत्रानपानोपकरणादिषु दोषान्निवर्तयितुमलममा- नस्य तद्रव्यादिविमनन विवेक । अथ वा शक्यननुगृहनेन प्रय लेन परिहरत कुतश्चित्कारणादप्रामुग्रहणग्राहणयों प्रासुरस्या- पि प्रत्यास्यातस्य विम्मरणात्प्रतिगृहे च स्मृत्वा पुनम्तदुत्सर्जन विवेक ।
A- Rahima AR nar अनगारधर्म तपोवर्णनम् । दु स्वमदुश्चिन्तनमलोत्सर्वनाऽऽगमातीचारनदीमहाटवारणादिमिर- न्यैश्चाप्यतीचारे सति ध्यानमवलव्य रायमुत्सृज्यान्तर्मुहूर्तदिवस- पक्षमामाटिकालावम्यान व्युत्सर्ग इत्युच्यते । सत्त्वादिगुणालकृतेन कृतापराधेनोपवासैक्स्थानाचाम्लनिर्वि- कृत्यादिभि क्रियमाण तप इत्युच्यते । भयोन्मादत्वरणयिम्मरणान- 'घोघाशचिन्यमनादिभिर्महाबतातीचारे सत्यनन्तरोतपडिधप्राय- श्चित्त भवति । चिरप्रमितस्य सहजरलस्य स्वभावशूरस्य गर्वितम्य वृतदोषम्य दिवसमासादिमागेन प्रजनन ठित्वा छिन्नका. लादिनाऽवस्था छेदो नाम । पार्श्वस्यादीना मूल प्रायश्चित, तद्यथा-पार्श्वस्य कुशील , ससक्त , अवसन्न , मृगचारित्र इति । तत्र यो वसतिषु प्रतिबद्ध उपकरणोपजीवी च श्रमणाना पार्श्व तिष्ठतीति पार्धस्थ । क्रोधादि कपायकलपितात्मा प्रतगुणशीलै परिहीण सघस्यानयकारी सुशील । मत्रपैद्यकज्योतिप्कोपजीवी राजादिसेवा संसद । निनवचनानभिज्ञो मुक्त चारित्रमारो ज्ञानाचरणभ्रष्ट करणालसोच- सन्न । त्यत्तगुरतुर एकाकित्वेन स्वच्छन्दविहारी निजवनदूपको मृगचारित्र म्वच्छन्द इति वा । एते पच श्रमणानिनवाया एवमुचपास्यादिपचविधोन्मार्गस्थितस्यापरिमितापराधम्य सर्व 4- र्यायमपहाय पुनक्षिादान मूलमित्युच्यते । परिहारोऽनुपस्यानपारविकभेदेन द्विविध । तत्राऽनुपम्यान निनपरगणभेदाद्विविध । प्रमादादन्यमुनिसकधिनमृर्षि गृहस्थ या परपाखडिप्रतिरखचेतनाचनन्दन्य वा परस्त्रिय छ छात्र चारित्रसार- A -AA - स्तेनयतो मुनीन प्रहरतो वाऽयदप्येवमादिरीरुद्धाचरितमाचरतो भवदशपरम्यादिनिकसहननम्य नितपरीपास्य दृद्धधर्मिणो धीरस्य भवमीतम्य निनगुणानुपम्यापन प्रायश्चित्त मवति । तेन मप्या- अमाद्वारिंशद्दतान्तर निहितपिहारेण बाल मुनानपि वदमानेन प्रति वन्दनाविरहितेन गुरुणा सहाऽऽलोचयता शेपननेषु कृतमानतेन विधृतपाइमुखपिच्डेन जयन्यन पचपचोपासा उत्कृष्टत पण्मा- सोपवासा कर्तया , उभयमप्याहादशवर्षानिति । पाटनन्तरोता. न्दोषानाचरत परगणोपस्थापन प्रायश्चित्त भवतीति । स सापराध स्वगणाचायण परगणाचार्य प्रति प्रहेनन्य , सोऽप्याचार्यम्तस्याये चनमाकर्ण्य प्रायश्चितमदत्वाऽऽवार्यान्तर प्रस्यापयति, सप्तम यात् पश्चिमश्च प्रथमाऽऽलोचनाऽऽचार्य प्रति प्रम्यापयति, स एव पूर्व पूर्वोत्तप्रायश्चित्तनैनमाचारयति । परिहारस्य प्रथमभेदो द्विविधो गत । पारविरमुच्यते, तार्थ- करगणधरमणिप्रवचनमायामादनकारकम्य नरेन्द्रनिरुद्धाचरितम्य रानातमभिमतामात्यादीना दत्तदीक्षस्य नृपफुलवनितामेवितस्यैवमाय- पैदांपैश्च धर्मदूपान्य पारचिक प्रायश्चित्त भवति । चातुर्वर्ण्य श्रमणा सघ समय तमाहूय 'एप महापानकी समयान्यो न वद्य ' इति घोपयित्वा दत्त्वाऽनुपम्यान प्रायश्चित्त देशानिटयन्ति । मिथ्यात्व गत्ला स्थितस्य पुनरपि गृहातमहामृतस्याऽऽसाऽऽ- गमपदार्थाना श्रद्धानमेव प्रायश्चित्त, तदेतद्दशविघ, देशकाल शक्तिस यमाविरोधनात्यानपारावानुरूप दोपप्रशमन चिकित्सितवद्विधेय। जीवस्याऽसरयेयलोस्मानपरिमाणा परिणामविकल्या अपराधान अनगारधर्म-तपावणनम् । तावत एव न तेषा तावद्विकल्प प्रायश्चित्तमस्ति व्यवहारनयापेक्षया पिंडीकृत्य प्रायश्चित्तविधानमुक्तम् । कपायेन्द्रियविनयन विनय , अथवा रतत्रयस्य तद्वता च नाचैवृत्तिर्विनय , स चतु प्रकार । ज्ञानविनयो दर्शन- विनयश्चारिनविनय उपचारविनयश्चेति । तत्राऽनालसेन शुद्धमनसा देशकालादिविशुद्धिविधानविचक्षणेन सबहुमानेन यथाशक्ति निषेच्य- माणो मोक्षार्थ ज्ञानग्रहणाभ्यासम्मरणादिनिविनय । सामा- यिकादौ लोकविन्दुसारपर्यते श्रुतसमुद्रे ये यथा भगवद्भिस्पदिष्टा पदार्थास्तेषा तथा श्रद्धाने नि शक्तित्त्वादिलक्षणोपेतता दर्शन- विनय । ज्ञानदर्शनचारिजतपोवीर्यवतो दुश्वरचरणश्रमणानतरमुद्धि- नरोमाचाभि यज्यमानान्तर्मक्त पर प्रसाटमम्तकाजलिकरणादिमि- वियतश्चानुष्ठातृत्व चारिनविनय । उपचारविनयो द्विविध , प्रत्यक्ष परोक्ष इति । तनाऽऽचार्योपाध्यायस्पविरप्रवर्तकगणधरादिषु पूजनीयेप्वभ्युत्थानमभिगमनमनलिकरण वदनाऽनुगमन रत्नत्रय- बहुमान मर्वकालयोग्यानुरूपक्रियाऽनुलोमता सुनिगृहीतत्रिदढता सु- शीलयोगता वर्मानुरूपकथाकथनश्रवणभक्तिताऽर्हदायतनगुरुभक्तिता. दोपवदर्भन गुणवद्धसेवाऽभिलाषाऽनुपर्त्तन पूजन । यदुक्त-"गुरुस्थ. विरादिभिर्नान्यथा तदित्यनिश भावन समेप्वनुत्सेरी हीनेप्वपरिभव जाति कुळधनेश्वर्यरूपरिज्ञानवललामर्दिषु निरभिमानता सर्वन क्षमा- परता मितएिनवेशकालाऽनुगतवचनता कार्याकार्यसेव्या सेव्यवाच्या- काच्यज्ञातृता इत्येवमादिमिरात्मानुरूप प्रत्यक्षोपचारविनय ।" परोक्षोपचारविनय उच्यते, परेक्षिप्वप्याचादि प्वजटिक्रियागुण- चारित्रसारे- Wr M - AN सरीर्तनानुम्मरणाऽऽज्ञानुष्ठायित्वादि वायवाड्मनोभिरवगन्तय, रागप्रहसनविम्मरणेरपि न स्याऽपि पृष्ठमासभक्षण करणीयमेव- मादि परोक्षोपचारविनय प्रत्येतन्य । मनौषधोपकरणयश सत्कारलामाद्यानपेक्षितचित्तेन परमार्थनिस्पृहमतिनैहलौक्किफलनिर त्सुकेन कर्मक्षयकाक्षिणा ज्ञानरामाऽऽचारविशुद्धिसम्यगाराधनादि- सिद्धचर्य विनयभावन तन्यम । ततश्चापवर्गद्वार निरर्गलम् । वैयावृत्त्यमुच्यते । कायपीडादुप्परिणामव्युदासाथै कायचेष्टया द्रव्यान्तरेणोपदेशेन च व्यावृत्तम्य यम तद्वैयावृत्त्य । तद्दशविर आचार्योपाध्यायतपम्विशैक्ष्यल्गनगणकुलसबसाधुमनोज्ञवैयावृत्त्यभेने. न । यम्मान सम्यग्नानादिपचाचाराधाराटाहत्य प्रतानि म्वर्गापव गसुखरूपकुनबीनानि भन्या आत्महितार्थमाचरन्ति स आचार्य । विनयेनोपेत्य यस्मातशीलभावनाऽधिष्ठानालागम श्रुताभिधानमधी- यते स उपायाय । आचाम्लार्द्धनसर्वतोभद्रसिंहनिष्क्रीहितगात कुभमन्दरपतिविमानपक्तिनन्दीश्वरपक्तिनिनगुणसपत्तिश्रुतज्ञानकन कावलिमुक्तावलिमृदगमध्यवञमध्यकर्मक्षपणनैलोक्यसारादिमहोपया- सानुष्ठायो तपस्वी । श्रुतज्ञानशिक्षणपरोऽनुपरतनतभावनानिपुण शैक्ष 1 स्नादिमि लिष्टशरीरो स्टान । म्थविराणा सन्ततिर्गण । दीसकस्याऽऽचार्यस्य शिक्षस्याऽऽम्नाय कुल । चातुर्वर्ण्यश्रमणनि- वह सघ । चिरकाल मावितप्रत्यज्यागुण साधु । अभिरूपो मनोज्ञ , आचार्याणा समतो वा दीक्षाभिमुखो वा मनोज्ञ , अय वा विद्वान् वाग्भी महाकुलीन इति यो रोक्स्य समत स मनोज्ञस्तस्य १ कल्पवृक्ष।
६७ www v www अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ग्रहण प्रवचनम्य लोके. गोरवोत्पादनहेतुत्वादसयतसम्यग्दृष्टि सस्कारोपेतरूपत्वान्मनोक्ष । आचार्यादीना व्याधिपरीपहमिथ्यात्या- द्यपनिपाते सत्यप्रत्युपकाराशया। प्रासुफौषधमुक्तिपानाऽऽश्रयपीठ- फलरमन्तरादिमिर्धर्मोपकरणैस्तत्प्रतीकार सम्यक्त्वप्रत्यास्थापनाम त्येवमादि वैयावृत्त्य । बाह्यस्यापधभुक्तिपानादेरसभवे स्वकायेन भयसिंथाणकान्तमलाद्यपार्षणादि तदानुल्यानुष्ठान च वैयावृत्त्य- मिति कथ्यते, तत्पुन किमर्य समाध्याध्या विचिकित्सामाव प्रवचनवात्सल्य सनाथता चेत्येवमाद्यम् । स्वाध्यायो भण्यते । म्वम्मै हितोऽ याय म्वाध्याय , स च वाचनापृच्छनाऽनुप्रेक्षाऽऽनायधमोपदेशभेदेन पचविध । तन निर- पेक्षात्मना मुमुक्षुणा विदितवेदितव्येन निरवद्यस्य प्रथस्यार्थस्य तदु- भयस्य वा पात्र प्रति प्रतिपादन वाचनेत्युच्यते । आत्मोन्नतिप्रक- टनाथ पराभिसधनार्थमुपहाससवर्षप्रहसनादिवर्जित' सशयच्छेदाय निश्चितबलाधानाय वा ग्रन्थस्यार्थस्य तदुभयम्य पर प्रति पर्यनु योग पृछना । अधिगतपदार्थप्रक्रियस्य तप्ताय पिंडवदर्पितचेतसो मनसाऽभ्यासोऽनुपेक्षा । प्रतिनो विदितसमाचारम्यैहलौकिकफल- निरपेक्षस्य द्रुतविलम्चितपदाक्षरच्युतादियोपदोपविशुद्ध परिवर्तनमा- म्नाय । दृष्टप्रयोजनपरित्यागादुन्मार्गनिवर्त्तनाथ सन्देहव्यातनार्य मपूर्वपदार्थप्रकाशनार्थ धर्मकथाद्यनुष्ठान धर्मोपदेश । किमर्थोऽय प्रज्ञानिशय प्रशम्ता यवसाय , प्रवचनस्थिति , सश- योच्छेद , परवादिशकाऽभाव, प्रभावना, परमसवेग , तपोवृद्धि, अतीचारविशुद्धि, कपायेन्द्रियनय , परमोपाय, इत्येवमार्य म्वाध्यायोऽनुष्ठेय । म्वा याय, , चारित्रसार- कायोत्सर्ग उच्यते । विविधाना नात्याभ्यन्तराणा नघहेतूना दोषाणामुत्तमस्त्यागो व्युत्सर्ग । आत्मनाऽनुपात्तम्यैकत्वमनापन्न स्याहारादेस्त्यागो बाह्योपधिव्युत्मर्ग । क्रोधमानमायालोभमिग्या त्वहाम्यरत्यरतिशोकमयादिदोपनिवृत्तिराभ्यन्तरोपधि-युसर्ग , काय- त्यागश्चाऽभ्यन्तरोपधिव्युत्सर्ग । स द्विविध । यावज्जीव- नियतकालश्चेति । तर यावज्जीव विविध । मतपत्याख्यानेंगिनी- मरणप्रायोपगमनभेदात् । तर भक्तप्रत्याख्यान जघन्येनान्तर्मुहूर्त- मुत्कृप्टेन द्वाशवर्षाणि, अवान्तरो मध्यम उमयोपकारसापेक्ष भच- प्रत्याख्यानमरण । परप्रतीकारनिरपेक्षमात्मोपकारसापेभमिगिनी- मरण ! उमयोपकारनिरपेक्ष प्रायोपगमन । नियतकाले द्विविध , नित्यनैमित्तिकमैदेन । नित्य आरश्यकात्य । नैमित्तिक पार्वणी क्रिया निषद्यानियादयश्च । क्रियाकरणे वन्दनाया कायोत्सर्गस्य च द्वात्रिंशद्वात्रिंशद्दोपा भवन्ति । तर वन्दनाया अनाहत, स्तब्ध, प्रविष्ट, परपीडित, दोलायितं, उन्मस्तक, कच्छपरगित, मत्स्योद्वर्तन, मनोदुष्ट, वेदिकावध, भेप्यत्व, भीषित, मद्धिगौरव, शेषगौरव, स्तेनित, प्रत्यनार, क्रोधादिशल्य, तनित, शद्वित, हेडिन, त्रिवलित, कुचित, आचार्यादिदर्शन, अदृष्ट, सघरमोचन, गलब्ध, अनालय, हीन, अधिक, पर्पर, सुललितमिति द्वात्रिंशद्दोपा भवन्ति । व्युत्सृष्टबाहुयुगले चतुरगुलान्तरितसमपादे सर्वाचन रहित कायोत्सर्गेऽपि दोपा । घोटपार, लतावत्र, स्तभाव- टभ, कुड्याश्रित, मालिशद्वहन,, शबरीगुह्यगृहन, शृखलित, लत्रित, उत्तरित, स्तनदृष्टि, काकाऽलोग्न, खलीनित, युगन्धर, अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । n . . कपित्थमुष्टि , शीर्षप्रपित, मूकसज्ञा, अगुलिचालन, भ्रूक्षेप, उन्मत्त, पिशाच, भष्टदिगवलोकन, ग्रीवोन्नमन, प्रोवावनमन, निष्ठीवन, अगस्पर्शनमिति द्वात्रिंशदोषा भवन्ति । क्रिया कुर्वाणों वीर्योपगृहनमकृत्वा शक्त्यनुरूपत स्थितेनाशक्त सम्पर्यवासनेन वा निकरणशुद्धया मपटीकृतकर क्रियाविज्ञापन पूर्वक सामयिकदडकमुञ्चारयेत् , तदावर्त्तत्रयम यथाजात शिरोन्नम नमेक भवति, अनेन प्रकारेण सामायिकदडकसमाप्तावपि प्रवर्त्य यथोक्तकाल जिनगुणानुस्मरणसहित काय युसर्ग कृत्वा द्वितीय- टडकस्यादावन्ते च तथैव प्रवर्तन, एवमेकैकस्य कायोत्सर्गम्य द्वाद शावर्ताश्चत्वारि शिरोवनमनानि भवन्ति । अथवैकस्मिन् प्रदक्षिणी करणे चैत्यादीनामभिमुखीभूतस्याऽऽवर्त्तत्रयकावनमने कृते चतर प्वपि दिक्षु द्वादशावर्ताश्चतस्त्र शिरावनतयो भवन्ति । आवतीना शिर प्रणतीनामुक्तप्रमाणादाधिक्यमिति न दोषाय । उक्त च- दुउपाद जहाजाद वारसावत्तमेव च। चस्सिरति सुद्धिं च किदियम पर पड़े। वक्ष्यमाणक्रियाणा कालनियम उन्यते । देवसिकस्य नियम- स्याष्टोत्तरशत, रात्रिकस्य तदर्द्ध, पाक्षिकम्य निशत, चातुर्मासिकस्य चतु:शत, सावत्सरिकस्य पवशत, उच्छासानामेषा पचाना नियमा- त्तस्य कायोत्सर्गस्य प्रमाण । अहिंसादिपचनियमानामन्यतमस्या- तीचारे सत्येकैकस्याष्टोत्तरशत, गोचारस्य नामान्तरगमनस्याऽईच्छ- मणनिषद्यानामुचारप्रश्रवणयोश्च पचविंशति , ग्रन्थमारभे परिस- माप्तौ च स्वाध्याये वन्दनाया प्रणिधाने च सप्तविंशति । एवमुत्तो- चारित्रसारे- 8 - च्वासप्रमाणेन कायोत्सर्ग कृत्वा अनुत्मा सन् किंचित्काल धर्म शुत च ध्यायेत् । नामस्थापनाद्रव्यभावसनिधान पुण्यपापात्राहेतु- रत चैत्य चैत्यालयो गुरवो निपद्याम्थानादयश्च सम्यादृष्टीना वियाह्न भवन्ति । अचेतनात्मका व्यपगतानत्रुद्धय कल्पवृक्षत्रि- न्तामणयो यथा च देहिना पुण्यानुरूपेणामिलपितार्थप्रदायिनस्तथा निनर्विवानि भन्यजनमक्त्यनुरुपेण गाणिनिर्वाणपत्प्रदायीनि गारू डमुद्रया यथा गरलापहरण तथा चैत्यालोक्नमात्रेणेव दुरितापहरण भवत्यतश्चत्यस्य तमाश्रयचैत्यालयस्याऽपि वन्दना कार्या ऐहि कार्य निरपेक्षा परानुग्रहबुद्धयोऽकारणबन्धवो मोक्षपरिभ्रष्टजन- मार्गोपदेशका प्रत्यक्षनिस्तारकाश्च ततस्तेभ्य साशात्सम्यक्त्व ज्ञानाऽऽटानमणुनत महानत सयमो तपश्च भवति । तेन गुरूणा पुण्यपुरषोषितनिरवद्यनिषद्यास्थानादीनामुच्यते क्रियाविधान । परायत्तस्य सत किया कुर्वाणम्य कर्मक्षयो न घटते, तस्मातामाधीन सञ्चैत्यातीन प्रतिवन्दनाथ गत्वा धातपालस्निपद- क्षिणीकृत्येर्यापथकायोत्सर्ग कृत्वा प्रथममुपविश्याऽऽलोच्य चैत्य भक्तिकायोत्सर्ग करोमीति विज्ञाप्योत्थाय जिनेद्रचन्द्रदर्शनमात्रा तिननयनच द्रकान्तोपविगलदानन्दाश्रुभलधारापूरपरिप्लावितपश्मपु टोऽनादिभवर्लभभगवदहत्परमेश्वरपरमभट्टारकप्रतिबिंबटशनमनितह पोत्कर्षपुलक्तितनुरतिभक्ति भरावनतमस्तकन्यस्तहस्तमुशेशयकुशलो दडद्वयम्यादावन्ते च प्राचनत्रमेण प्रवृत्त्य चैत्यम्तवनेन नि. परीत्य द्वितीयवारेऽप्युपविश्याऽऽलोच्य पचगुरुभक्तिशयोत्मग करोमीति विज्ञाप्यो थाय पच परमेष्ठिन स्तुत्वा तृतीयारेऽप्युपवि- अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ७१ - दयाऽऽलोचनीय । एवमात्माधीनता, प्रदभिणीकरण, त्रिवार, निष्प- ननय, चतु शिरो, द्वादशावर्तकमिति क्रियाकर्म पड़िध भवति । तत्र चतु शिरो दडकद्वयाद्यन्ते -प्रणती प्रदक्षिणीकरणे च दिक्च- तुष्टयाग्नतौ चतु शिरो भवति, अथवा गिर शळ प्रधानवाची वन्टनाप्रधानभूता अर्हसिद्धसाधुधर्मा इति । उक्त च राद्धान्तसूत्रे । " आदाहीण पदाहीण तिखुत्त तिऊणद चदुम्मिर वारसायत्त एव देवतास्तवनक्रियाया चैत्यभक्ति पचगुरुभक्तिं च " चेति । कुर्यात् । चतुर्दशीदिने तयोर्म ये सिद्धश्रुतशातिमक्तिर्भवति । अष्टम्या सिद्धश्रुतचारित्रशान्तिभक्तय । पाक्षिके सिद्धचारित्रशान्तिभक्तय । सिद्धप्रतिमाया सिद्धभक्तिरेव, जिनप्रतिमायास्तीर्थकरजन्मनश्च पाक्षिकी क्रिया, अष्टम्यादिक्रियासु दर्शनपूजा निकालवन्दनायोगे शान्तिमक्तित प्राक् चैत्यमति पचगुस्भक्तिं च कुर्यात् । चतुर्द- शीदिने धर्मव्यासगादिना क्रिया क्तु न लमेत चेत्याक्षिोऽष्टम्या क्रिया कर्तव्या नन्दीश्वरदिने सिद्धनन्दीश्वरपचगुस्शान्तिभक्त्योऽ- मिषकवन्दनाया सिद्धचैत्यपचगुरुशान्तिमक्तय स्थिरचलनिनप्रति- माप्रतिष्ठाया सिद्धशान्तिभकी भवत । स्थिरप्रतिमायाश्चतुर्थस्थाने सिन्दूभक्तिराटोचनासहिता चारित्रमत्तिश्चैत्यपचगुरशान्तिभक्तयश्च कार्या । चलप्रतिमाया अभिपेरुवन्दना स्यात् । महत्तरस्य सामा. न्य सिद्धतिपूर्विका यदना । सिद्धान्तविदा सिद्धश्रुतमक्की भवत 1 आचार्याणा सिद्धाचार्यमती । सिद्धान्तवेटिनामाचार्याणा सिद्धश्रुतमरिमकय । प्रतिमायोगस्थितस्य मने यो सिद्ध- કર चारित्रसार- A NAMA योगशान्तिमत्तय । निष्क्रमणे सिद्धचारिनयोगशातिमत्तयो भवन्ति प्रक्षिणीकरण योगमक्या । ज्ञानो पत्तो सिद्धश्रुतचर- णयोगशन्तिमत्तयो योगभक्त्या प्रदक्षिणीकरपा । जिननिवार्णक्षेने सिद्धश्रुतचारित्रयोगपरिनिर्वाणशान्तिमत्तयो निर्वाणमत्तया प्रक्षि- णीकरण । श्रीवर्धमानमिननिवाणदिने सिद्धनिर्वाणपचगुरुशान्ति भत्त्य निर्वाणमक्या प्रदक्षिणा । सामान्यपी मृत शरीरस्य निपद्यकास्थानम्य वा सिद्धयोगशान्तिभत्त्य । सिद्धान्तवेदिना साधूना सिद्धश्रुतयोगशान्तिमक्य । उत्तरयोगिना सिद्धचारित्रयो- गशातिमत्त्य । सैद्धान्तोत्तरयोगिना सिद्धनारित्रयोगशान्तिम त्तय । आचार्यस्य सिद्धयोगाचार्यशान्तिभचय । सैद्धान्ताचा- र्यम्य सिद्धश्रुतायोगाचार्यशान्तिमत्तय । उत्तरयोगिनामाचा- र्याणा सिद्धचारिनयोगाचायशान्तिभत्त्य । उत्तरयोगिन सैद्धान्ताचार्यस्य सिद्धश्रुतयोगाचार्यशान्तिभक्त्य तरोता अष्टी क्रिया शरीरम्य निषधास्थानस्य च । श्रुत- पचम्या सिद्धश्रुतभक्तिपूर्विका वाचना गृहीत्वा तद्नु स्वाध्याय गृह्णत श्रुतमतिमाचार्यभक्ति च कृत्वा गृहीतस्वाध्याया कृत श्रुत मक्तय म्वाध्याय निष्ठाप्य समाप्तौ शान्तिमक्ति कुर्यु । सन्यास प्रारमे सिद्धश्रुतभक्ती कृत्वा गृहीतवाचना कृतश्रुतसूरिभक्तय । स्वाध्याय गृहीत्वा अतभची म्वाभ्याय निष्ठापयेयु । वाचनानि- ठापनेऽपीमा क्रिया कृत्वा समाप्तौ शान्तिमक्तिं कुवन्तु । सन्यास स्थितम्य स्वाध्यायग्रहणे महाश्रुतसूरिभक्ती कृत्वा गृहीतम्वाध्याया महाश्रुतमत्तौ निष्ठापयन्तु । देवसिवरात्रिगोचारीप्रतिक्रमणे सिद्ध- 1 अन 1 अनगारधर्म-रूपोवर्णनम् । प्रतिक्रमणनिष्ठितकरणचतुर्विशतितीर्थकरमीनियमेन कुर्यात् । योगग्रहणे मोक्षे च योगमत्ति । पाक्षिकचातुर्मासिरसावत्सरिकप्रति- क्रमणे मिद्धचारित्रप्रतित्र मणनिष्ठितकरणचतुर्विशनितीर्यक्रमति- चारितालोचनागुम्मक्तय बृहदालोचना गुरमतिर्लघीयसी आचा- भक्तिश्च करणीया } शेषप्रतिक्रमणे चारितालोचनाबृहदालोचना- गुरुमति विना शेषा कर्तव्या । दीक्षाग्रहणे लुचने च सिद्धयोग- मत्ती कृत्वा लुचनावसाने सिद्धमति परणीया । सिद्धयोगमती कृत्वा प्रत्यान्यान गहीत्वाऽऽचायमक्किं कृत्वाचार्यान्वन्दता सिद्ध- भत्तिं कृत्वा प्रत्याख्यान मोचयेत् । श्रुतभक्तिमाचार्यभक्तिं च कृत्वा गृहीतम्वाध्यायस्तन्निष्ठापने अतभक्तिं करोतु । मगटगोचरमध्यादे सिद्धचैत्यपचगुस्शान्तिमति पुर्यात् । मगलगोचरप्रत्यास्यानो महासिद्धयोगमती कृत्वा गृहीतप्रत्याख्यान आचार्यशान्तिभक्ती कुर्यात् । वर्षाकाले योगग्रहणे निष्ठापने च सिद्धयोगपचचैत्यगुरु- मक्क्य कार्या, चैत्यभक्त्या प्रदक्षिणीकुर्वन् सालोचनव्युत्मर्ग चतरपु दिक्षु कुर्यात् । सिद्धान्तवाचनाग्रहणे सिद्धश्रुतमको कृत्वा तदनुश्रुताचार्यभक्तिं कृत्वा गृहीतस्वाभ्यायम्तन्निष्ठापने अतशान्ति- मत्ती करोतु । मिद्धान्तम्याधिकाराणा समाप्तावेकैक कायोत्सर्ग कुर्यात् । अर्थाधिकाराणा मुबहुमान्यत्वात्तेपामादी सिद्धश्रुतस्-ि मत्ती कृत्वा समाप्तावप्येतेन क्रमेण प्रवर्तिते सति पट कायोत्सर्गा भवन्ति । गुरूणामनुज्ञया ज्ञानविज्ञानवैराग्यसम्मनो विनीतो धर्म, शील स्थिरश्च भूत्याऽऽचार्यपढत्या योग्य साधुर्मुरममक्षे सिद्धा- चार्यमतिं कृत्वाऽऽचार्यपदवी गृहीत्वा शान्तिमति कुर्यात् । एक- ७४ चारित्रसार- H । मुक्ता किया यथायोग्य जघन्यमध्यमोत्तमश्रावौ सयतैश्च कर- जीया । विमों व्युत्सर्गो नि सगत्व निर्भयत्व जीविताशान्युनासो दोपच्छेदो मोक्षमार्गमावनापरत्वमित्येवमाद्यर्थम । अथ ध्यानप्रस्तार । एकाग्रचितानिरोधो ध्यान, एकम्मिन् कियासाधनेऽप्र मुख यम्याश्चिन्ताया इत्येकानचिन्ता तम्या निरोधो न्यताऽसचारस्तदेराग्रचिन्तानिरोघो ध्यान । तम्य योगश्चतुर्विध , ध्यान, ध्येय, ध्याता, फलामति । तर ध्यान चिन्तामधलक्षण । ध्येयमप्रशस्तप्रशस्तपरिणामशरण । ध्याता पायक्लपिनो गुप्ते- न्द्रियश्च । फल ससारभ्रमण स्वर्गापवर्गसुख च । तदेतच्चतुरगन्यान- मप्रशस्तप्रशस्तभेटेन द्विविध, श्रेयोऽधिकारेऽभशम्तोपन्यास परि ज्ञातम्य प्रहेयत्वोपपत्ते । अप्रशस्त द्विविधमात्तै रौद्र चेति । तना ऽऽत वाह्याऽऽ यात्मिकभेदाट्विविकल्प । तत्र परानुमेय वाह्य शोच- नकन्दनविलपनपरिदेवनविषयसगपरिभवविम्मयादिलक्षण । स्वसवे- द्यमाध्यामिकाभ्यान, अमनोज्ञविप्रयोगम्यानुत्पत्तिसकल्पाध्यवसान, उत्पनस्य च पिनाशसकल्पाध्यवसानमिति चतु प्रकार । तद्यथा- अमनोज्ञ दु खसाधन, तच बाह्यमा यात्मिकमिति द्विविध । तत्र बाह्य चेतनकृतमचेतनकृतमिति द्विप्रकार । तर चेतनकृत देवमनु प्पतिर्यक्सपादितमसात, अचेतनकृत च विपस्टकाग्निशस्त्रक्षारशीतो- प्णादिननितदु ख । आध्यात्मिककारण शारीर मानसमिति द्विविध । तर शारीर वातपित्तश्लेष्मौपम्यसमुद्भशिरोऽतिदन्तकुक्षिशूला- दिननित । मानस चाऽरतिमयशोकमयनुगुप्साविषाददौमनस्यादि- जनितमित्यादिदु खसाधनममनोज्ञ, तेन सप्रयोग स क्थ नाम अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ७५ -Apr-AAAM Anwwwwww मे नोत्पद्यत इति चिन्ताप्रबन्ध , सकल्पम्तम्या यवसान तीव्रपा- यानुरजन, एतदमनोज्ञमप्रयोगस्यानुत्पत्तिसकरपा यवसान प्रथ- मार्त । एतद्दु खसाधनसद्भावे तस्य विनाशकाक्षोत्पन्नविनाशसक रूपाध्यासान द्वितीयाः । मनोज्ञ नाम धनधान्यहिरण्यसुवर्णवस्तु वाहनशयनाऽऽमनस्त्रचन्दनयनितादिसुखमाधन मे म्यादिति गर्द्धन ! मनोज्ञविप्रयोगम्योत्पत्तिसकल्पा' यवसान तृतीयात्त । सुग्न- साधनसद्धावे तेन विप्रयोग मे न स्यादिति सकल्प उत्पन्नविनाश- सकल्पाध्यवसान चतुर्थार्त । एतच्चतुर्विशर्त यान कृष्णानीलकापोतले श्यावलाधान प्रमादाधिष्ठान । प्रागप्रमत्ताच्छगुणस्थानभूमिकमन्त- मुहूर्तकालमत पर दुर्धरत्वात् क्षायोपाशमिकभावपरोक्षज्ञानत्वात्ति र्यग्गतिफलसवर्तनीयमिति । रौद्र च बाह्याऽऽध्यात्मिकभेटेन द्विविध । तर परानुमेय बाह्य पस्पनिष्ठुराऽऽक्रोशननिर्भर्त्सनबन्धनतर्जनताडनपीडनपरदारातिक मणादिलक्षण । स्वसवेद्यमाध्यात्मिक तञ्च हिंसानदमृपानन्दस्तेयान न्दविषयसरक्षणानन्दमेदाच्चतुधि । तीवापायानुरजन हिंसानन्द प्रथमरौद्र । स्वबुद्धिविकल्पितयुक्तिभि परेपा श्रद्धेयरुपाभि परवचन प्रतिमृपाकथने सकल्पा यवसान मृपानन्द द्वितीयरौद्र । हठात्कारेण प्रमादप्रतीक्षया वा परवापहरण प्रति सकल्पाभ्यवसान तृतीय रौद्ध । चेतनाचेतनलक्षणे स्वपरिग्रहे ममैवेद स्वमहमेवास्य स्वामी- त्यमिनिवेशात्तदपहारकन्यापादनेन सरक्षण प्रति सकल्पाध्यवसान सरक्षणानन्द चतुथै रोढ़ । चतुष्टयमपीदमिति कृष्णनीलकापोतले- स्वं धनम् ।
चारित्रसार- M AMAN M M M- श्यावलाधान प्रमादाधिष्ठान । प्राक्प्रमत्तात्यचगुणस्थानभूमिकमन्त- मुहूर्तकालमत पर दुर्घरत्वात् क्षायोपशमिकमावं परोक्षनानत्यादौद- यिक्भाव वा भावलेश्यापायप्राधान्यानरकगतिफल्सवर्तनीयमिति । उभयमप्येतठपध्यान परिहरनपवर्गकामो भिक्षु परीपहवाधा- सहिष्णु शचिमदुत्तमसहननान्वित प्रशस्तध्यानप्रवणो गिरिगुहाट रीकन्दरतरकोटरसरित्पुलिनपितृवनजीणोंद्यानशून्यगृहादीनामन्यतम- स्मिन् प्रत्शे ध्यालपशुमृगपण्क्मनुप्यादीनामगोचरे तनत्यागतुकग- न्तुमि परिवर्तितेऽत्युप्णातिशीतानिवानातिवर्षातपरहिते समन्तादि- द्रियमनोविक्षेपहेतुनिराकरणभूते शुचावनुमूलम्पर्शिनि भूमितले यथा सुखमुपविष्टो बद्धपर्यङ्कासन म्वाङ्के वामपाणितलस्योपरि दक्षिणपा णितलमुत्तान निधाय नेने नात्युन्मीलयन्नातिमीलयन् दन्तैर्दन्ताप्राणि सन्धान प्राणापानप्रचारात्यतनिग्रहे तीबदु खालचेतस एकाकारप- रिणामो न जायते, ततो मन्दमन्दप्राणापानप्रचार स्थादेव द्रव्यक्षेत्र कालभावशुद्धिसयुतस्तत्प्रतिपक्षदोपवर्जित परमयोगी ससारख्तामूलो- च्छेदनहेतुभूत प्रशस्तध्यान ध्यायेन् । तद द्विविध, धय॑ शुक्ल चेति । तर धर्म्य यान बाह्या' या- त्मिकभेदेन द्विप्रकार । तत्र परानुमेय वाह्य सूत्रार्यगवेपण दृढवत शीडगुणानुरागनिभूतकरचरणपनकायपरिस्पदयाम्ब्यापार मनभो गाररभवथुप्राणापानोद्रेकातिविरमणलक्षण मनति । म्वसवेद्यमान्या त्मिक, तद्दशविध, अपायविचय, उपायविचय, जीवविषय, अनी वविषय, विपाकविषय, विरागविचय, भवविचय, सस्थनाविचय, आज्ञाविचय, हेतुविचय, चेति । एतद्दशविधमपि दृष्टश्रुतानुभूतदो- अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । MP पपरिखनपरम्य मन्दनरकपायानुनितम्य मन्यवरपुडरीकम्य भवति । तापायविचय नामानाद्यानवजवे यथेष्टचारिणो जीवम्य मनोवा- कायप्रवृत्तिविशेषोपार्जितपापाना परिवर्तन तत्कय नाम में म्यादिति सरल्पश्चिताप्रबन्ध प्रयमधये। उपायविचय प्रशम्तमनोवाकाय- प्रवृत्तिविशेषोऽवश्य क्य मे म्यादिति सक्ल्पो द्वितीयधर्म्यम् । जीवविचय जीव उपयोगलक्षणो द्रध्यार्थादनाद्यनन्तोऽसल्येयप्रदेश स्वकृतशुभाशुमर्मफलोपभोगी गुणवानात्मोपात्तदेहमात्र प्रदेशस- हरणविमर्पणर्मा सूमोऽव्याघात उर्द्धगतिस्त्रमावोऽनादिकर्मबन्धन- बद्धस्तत्सया मोक्षमागी गत्यादि-नामादि-निदेशादि सदादि प्रमाण- नयनिक्षेपविषय इत्याटिजीचम्वभावानुचिन्तन तृतीय धये । विपा- कविषयमष्टविषयमाणि नामम्यापनाद यमावलक्षणानि मूलोत्तरोत्तर- प्रकृतिविकल्पविस्तृतानि गुडखडमिताऽमृतमधुरविपाकानि निका. जीविपहालाहलकटुमविपाकानि चतुर्विधवधानि एतादाम्थिशैलम्व- भावानि कासु कामु गतिषु योनिष्ववम्यामु च जीवाना विषया मवन्तीति विपाकविशेषानुचिन्तन पचमधये, विगगविषय शरी रमिदमनित्यमपरित्राण विनश्वरम्यमावमशुचिटोपाधिष्ठित सप्तधातुमय यमनपूर्णमनपरतनिस्यदिनकोनोविलमतिबीभत्समाधेयमशौचमपि पूतिगधि सम्यतानिननवैराग्यहेतुभूत नास्त्यन किंचित्कमनीय- मिन्द्रियमुखानि प्रमुखरसिकानि म्यिावसानविरसानि किंपापा. विपापानि पराधीनान्यस्थानमनुरमगुराणि : यावद्यावदपा रामणीयक तापत्ताबागिना तृष्णाप्रसगोऽनवम्यो यथाऽमेरिन्धनैर्नलनिधे सरित्सहस्रेण न तृप्तिम्नथा लोकन्यायेतर्न तृप्तिम्पशान्तिश्चैहिका- ७८ चारित्रसारher मुनियावीनपातहेतवस्तानि देहिन सुखानीति मन्यन्ते महादु ग्वकार मान्यना मीयत्वादिष्टायप्यनिष्टानीति वैराग्यकारणविशेषानुचिन्तन पष्ठ धय । मरिचय सचित्ताचित्तमिश्रशीतोष्णभिश्वसवृतविकृतमि अभेदामु योनिपु नरायुनाइनपोतोपपादसम्मळुनजन्मनो जीवम्य मवादवान्तरसत्रमण इयुगतिपाणिमुत्तालागलिसागोमूत्रिकाश्चतस्रो गतयो भवन्ति । तोगनिरनिग्रहकसामयिरी इज्वी ससारिणा सिद्धचता न भीवाना भवति । पाणिमुकविग्रहा द्विसामयिकी साप्तारिणा भवति । लागलिया द्विविग्रहा त्रिसामयिको । गोमूनिका त्रिविग्रहा धतु सामयिकी भवति । एवमनादिससारे सपावतो जीवस्य गुणविशेषानुपलब्धितम्नस्य भासरमण निरर्थकमित्येव मार्टिमवमनमणदोपानुचितन सप्तम धये । यथावस्थितमीमासास- म्यानविचय तद्वादशविध, अनित्यत्वमशरणत्व ससार एक्त्वमन्य- स्यमशुचित्वमानव सवरो निनरा लोको बोधिदुर्लमो धर्मम्वार यात इत्यनुपेक्षा । उक्त हि । समुदेति दिलयमृच्छति मायो नियमन पर्ययनयस्य । मदिति नो विनश्यति मवनतया लिंगितो नित्यम् ॥ तमानित्यत्वमात्मना रागादिपरिणामात्मना कर्मणो धर्ममावेन गृहीतानि पुहलद्रव्याप्यगृहीतानि परमाण्यातीनि तेषा सपा द्रव्यात्मना नित्यत्वं, पर्यायात्मना सततमनुपरतभे-ससर्गऋत्तित्वा दनित्यत्वमिमानि हि शरीरेन्द्रियविषयोपभोगपरिमोगद्रव्याणि समु दायरूपाणि मलबुट्दपदनास्थितस्वभागानि गर्भादिप्ववम्याविशेषेषु सदोपलम्यमानसयोगविपर्ययाणि मोहोदयादवाऽज्ञानी नित्यता m - . अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । मन्यते, न रिचित्समारे ध्रुपमम्त्यात्मनो ज्ञानदर्शनोपयोगम्वभावा- दन्यदिति चिन्तनमनित्यन्वानुप्रेक्षा, एवमम्य चिन्तयतस्तप्यभिप्व- गाभावाद्भुत्तोझिनगन्धमात्यादिष्विव वियोगकालेऽपि विनिपातो नोत्पद्यते । अशरणत्व शरण द्विविध, लौकिक, लेकोत्तर चेति । प्रत्येक विविध जीवानीवमित्रभेदात् । तर लाफिक जीवशरण राना देवता, प्राकाराद्यऽनीवशरण प्राकारान्वित, ग्रामनगरादि मिश्रक । कोत्तरनीवशरण १च गुरवस्तत्प्रतिबिंबायऽनीवशरण सधर्म- साधुवापकरण मित्ररशरण । यया मृगशावकम्यकान्ते वलयता क्षुधितेनामिपैषिणा “यारेणाभिद्रुतम्य न किंचिच्छरणमस्ति तथा न- न्मजराव्याधिप्रियवियोगाप्रियमयोगेप्सिताऽटामदारिद्रयदीमनम्यादि- समुत्पितेन दु ग्वेनाभिभूतस्य जन्तो शरण न विद्यते । परिपुष्ट- मपि शरीर भोजन प्रति सहायी भाति न व्यसनोपनिपाते सति । यत्नेन मचिता अप्य न मवान्तरमनुगच्छन्ति । सविमकसुख- दुवा सुहृदोऽपि न मरणकाले परिजायन्ते बन्धन समुदिताश्च रना परीत न परिपान्ति । अम्ति चेत्सुचरितो धो व्यसनमहार्णवे तरणोपायो भवति । मृत्युना नीयमानम्य सहस्रनयनाटयोऽपि न शरण तम्माद्भवायसनसकटे धर्म एव शरण सुदर्योऽप्यननुयायी नान्यत्किचिच्चरमिति मावनमशरणानुप्रेक्षा । एवमस्य भावयतो नित्यमशरणोऽस्मीति भृशमुद्विग्नस्य सासारिकेषु भावेषु ममत्वविगमो भवनि, भगवदहत्सर्वनवणीतागम एव प्रतिपन्नो मवेत् । ससारश्च, मसारोऽससारो नो ससारम्नत्रितयव्यपायश्चेति चतुर्वि- धावस्था । तर ससारश्वतस्पु गतिपु नानायोनिविरल्पामु परिभ्रमण, चारिखसारे- v शिवपदपरमामृतमुखप्रतिष्ठाऽमसार , मयोगकेवलिनश्चतुर्गतिभ्रमणा- भावात्ससारान्त प्राप्त्यभावाचेपत्ससारो नो ससार इति,तत्रितयव्यपा- योऽयोगिकेवलिनो भवभ्रमणाभावात् सयोगिकेवलिवत्प्रदेशपरिम्पन्न. विगमात्ससारा नावाफ्यमावाच्च देहपरिस्पन्दाऽभावेऽपि देहिन सतत प्रदेशचलनमस्ति, तत सदा ससार एव सिद्धानामयोगिकेवलिना च नास्ति प्रदेशचलन तद्योग्यकर्मसामग्यमावादितरेषा निधाऽवसीयते ।स पुन ससार , अमायापेक्षयाऽनाद्यनिधन , भव्यसामान्यार्पणयाऽनादि- रुच्छेटवान्, भन्यविशेषविवक्षया चित्सादि सनिधन । अससार सादिरनिधन । तप्रितय यपायोऽन्तमुहूर्तकाल । नो-ससारो जान्ये- नान्तर्मुहूर्त । उत्कृप्टेन देशोनपूर्वकोटिलक्ष | सादि सपर्यवसान समारो जान्येनाऽन्तर्मुहूर्त । उत्कृष्टेनार्द्धपुद्गलपरावत्तनकाल । स च ससारो द्रत्यक्षेत्रकालमवभावभेतात्पचविधो, द्रयनिमित्त ससारो द्विविध कर्म नोकर्मविवक्षाभेटाकर्मद्रयससारो ज्ञानावरणादिविषयो नोर्मन्यममार औतारिक्वैत्रियकाऽऽहारकतैनसशरीराणामाहार शरीरेद्रियाऽऽनपानमाषामन पर्याप्तीना विषय । क्षेत्रहेतुक ससारो द्विविध, बक्षेत्रपरभेत्रविक्ल्पात् । लोकायाशतुल्यप्रदेशम्यात्मन दियवशात्सहरणविसर्पणमिणो हीनाधिकाकाशप्रदेशपरिमाणाव- गाहत्व स्वक्षेत्रप्तसार । सम्मू→नगमोपपादनन्मनत्रयोनिविक्स्पाय- वनन परक्षेत्रसमार । परमार्थयाहारभेदन काले द्विविध ।तर यावतो रोगकाशप्रदेशाम्तारत कालगणत्र परम्पर प्रत्यवधा एवै- कस्मिनाकाशप्रदेशे एकर तृत्त्या लोक्व्यापिनो मुम्योपचारप्रदेशक क' पुस्तके देस इति पाठा नाऽस्ति ।
अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ८१ Mawonyms rnvrANA ANN Nrn wwvour . रुपना, भागनिरवयवा , मुख्यप्रदेशकल्पना हि धर्माधर्मजीवाका- शेष पुरेषु च इचणुकादिस्कन्धेषु परमाणपूपचारमशकल्पना •प्रचयशक्तियोगात् । विनाशहेत्वभावान्नित्या, विविवपरिणामिषट्- द्रन्यपर्यायपरिवर्तनहेतुत्वादनित्या, रूपरसगन्धम्पर्शयोगाभावाद- मूर्ता, जीवप्रदेशवत्प्रदेशान्तरसक्रमणाऽमावानिष्क्रिया इति परमा- थकाल । व्यवहारकाल परमार्थकालपर्तनया लब्धकालन्यपदेश परिणामादिलक्षण | कुतश्चित्परिच्छिन्नोऽपरिच्छिन्नस्य परिच्छेद- हेतु । भूतो वर्तमानो मविप्यन्निति त्रिविध बाल परस्परापेक्ष त्वात्, यथा वृक्षपक्तिमनुसरतो देवदत्तस्यैक तक प्रति प्राप्तप्राप्नु- वत्प्राप्सद्व्यपदेशस्तथा तात्कालाणूननुसरता द्रयाणा क्रमेण वर्त- नापर्यायमनुभवता भूतवर्तमानभविष्ययवहारसद्भाव । तन परमा- र्थकाले भूतादिव्यवहारो गौणो व्यवहारकाले तु मुख्य । किमन बहुनोक्तेन परमार्थकालेन कारणमूतेन तेन पट् द्रव्याणि परावयन्ते कार्यरूपाणि । तेपा द्रव्याणा परिच्छेदका समयावलिकादय । द्रव्यस्यैकपर्याय एकसमयो द्वित्रिचतु सख्येयासस्येयानन्तपर्यायक- लापा । द्विनिचतु सख्येया असख्येया अनन्तसमया यथा प्रदीप स्वपरप्रकाशकस्तथैव काल म्वरप्रवर्तक , अथमा सर्वजन्यगतिप- रिणतस्य परमाणो स्वावगाढाकाशप्रदेशव्यतिक्रमण काल परम- निरुद्धो निर्विभाग समय इति कालससार । भवनिमित्तससारो द्वात्रिंशद्विध पृथिव्यप्तेनोवायुकायिका प्रत्येक चतुर्विधा सूक्ष्मवादरपर्याप्तापर्याप्तभेदात् । वतस्पतिकायिका द्वेषा प्रत्येकशरीरा साधारणशरीराश्चेति । प्रत्येकशरीरा द्वेधा पर्याप्त .
चारित्रसार- AAR कापर्याप्तकभेदात् । साधारणशरीरा आहारशरोरेन्द्रियोच्सनि श्वासपर्याप्त्युत्पादननिमित्तमाहारवर्गणाया गृहीनपुग़लपिंडास्तर यौको नियते जीवस्तत्र भरणमनताना यत्रैकश्चोत्पद्यते तनाऽनता- नामुत्पत्तिर्भवति तेषा लिंग गूगशिरादि । उक्त च- साहारणमाहारो साहारणमाणपाणगहण च । साहारणजीयाण साहारणलकराण भणिय ॥१॥ जत्थे मरह जीयो तत्थ दु मरण भये अणताण । चकमद जत्थ एको चकमण तत्थ णताण ॥२॥ गूढसिरसधिपथ्य समभगमहीरहं च छिण्णराई । साहारण सरीरं तब्यवरीय च पत्तेय ॥३॥ मूले कदे छल्ली पयालसालदल कुसमफलवीजे। सममगे सदिणता असमे सदिहाति पत्तेया॥४॥ कदरस व मूलस्स व सखाखधस्स चाथि वहलतरी। छली साणतजिया पत्तेयजिया दुतणुकदरी ॥५॥ ते च साधारणशरीराश्चतुर्धा सूक्ष्मवादरपर्याप्तकापर्याप्ताविक- रुपात् । द्वित्रिचतुरिन्द्रिया प्रत्येक द्वेषा, पर्यामकापर्यामरुविकल्पात् । पचेन्द्रियाश्चतुर्धा सश्यसजिपर्याप्तमापर्याप्तकापेक्षयेति । भावनिमित्तससारो द्वेषा स्वभावपरमावाश्रयात्। स्वमायो मिथ्या- दर्शनपायादि , परमावो ज्ञानावरणादिकर्मरसादि । एवमेतम्मिन्न- नेकयोनिमुलकोटिबहुशतसहस्त्रप्सकटे ससारे परिभ्रमन्नय जीव कर्म- यनप्रेरित पिता भूत्वा भ्राता पुत्र पौत्रश्च भवति । माता भूत्वा मगिनी भार्या दुहिता च भवति । किंबहुना स्वयमात्मन पुत्रो अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । بعد می گم Ahmanmmmmmmwwwman AMAN NA भवतीत्येवमादिससारे स्वभावचिन्तन ससारानुप्रेक्षा । एवमस्य माव- यत ससारदु खमयादुद्विग्नम्य ततो निवेदो मवति निर्विष्णश्च ससा- राहाणाय प्रतियतते । अथैकत्वानुप्रेक्षावर्णन । जन्मजरामरणाऽऽवृत्तिमहादु खानुभवन प्रति सहायानपेक्षत्वमेकत्व । एकत्यमनेकत्वमेतदुभय द्रव्यक्षेत्रका- लमावविकल्प । तन द्वत्यैकत्व जीवादिप्वन्यतमद्रन्यविषयत्वेनाऽभे- दत्व । क्षेतैकत्व परमाण्ववगाहप्रदेश । कालैकत्वमभेदसमय । भावकत्व मोक्षमार्ग | तथाऽनेकत्वमपि भेदविषय, न हि किंचि देकमेव निश्चितमस्ति अनेकमेव वा एकमपि सामान्यार्पणया विशे- पार्पणयाऽनेकमपि भवति । तत्र परिप्राप्तबाह्याम्यतरोपवित्यागम्य सम्यग्ज्ञानादेवत्वनिश्चयमा कन्दत यथाख्यातचारित्रैकवृत्तमोक्षमा गमावेनेकत्व तत्प्राप्तय-एक एवाऽह न कश्चिन्मे म्य परो वा विद्यते, एक एव नायत एक एव म्रियते, न मे कश्चिजन परजनो वा व्याधिनरामरणादीनि दुखान्यपहरति, वधुमित्राणि श्मशान नाs- तिवर्तन्ते, धर्म एव मे सहाय सदाऽनपायीति चिन्तनमेक्त्वाऽनु प्रेक्षा । एवमम्य भावयत स्वजनेषु प्रीत्यनुबधो न भवति, परजनेषु द्वेषानुवघो नोपजायते, ततो नि सगताऽभ्युपजायते, ततो नि सगतो मोक्षोऽवघटते । इत्येकत्वानुप्रेक्षा । अथाऽन्यत्वाऽनुप्रेक्षाप्रकरणम । अन्यत्व चतुर्थी व्यवतिष्ठते, नामस्थापनाद्रव्यभावाऽऽलगनभेदात् । आत्मा जीव इति नामभेद । १ इति पाठक' पुस्तके नाऽलि। .
चारित्रसार- Anamvwn कामप्रतिमेति स्थापनामेट । भौरद्रयमनीवद्रयमिति द्रत्यभेद । एकम्मिन्नपि द्रव्ये बालो युवा मनुष्यो देव इत्यादि भावभेट जीवामणो बध प्रत्येरवे सत्यपि लक्षणवधालन्यत्व, जीवम्तायज्ज्ञा. नदर्शनोपयोगलक्षण । वर्णगघरसम्पर्शवन्त पुद्गला इति लम- महतो भेद । प्रतिसमयमनतानता कर्माणको योगवशालगत्य जीव- प्रदेशप्यन्योन्यप्रदेशाऽनुप्रविष्टा सन्त क्पायवशास्वनिधन्ते समय प्रत्यनतानता कर्मपुदगला जीव परित्यज्य प्रच्यवत इति बघ प्रति भे । नो वर्मपुहला अपि क्धनगुणेन जीवे क्षीरनीरन्यायेनैकनन्ध- नवद्धा भूत्वा प्रतिक्षण निर्यन्ते जीव स्वय कर्मवशात्तत्मायो- ग्यशरीर निर्माय शरीरसोऽपि यथा नखरोमढन्तास्थिषु न विद्यते तथा रुधिरवसाशनरसोप्मपित्तमूत्रपुरीपमस्तिप्कादिपु प्रदेशेष्वपि नास्ति एव धर्मशरीरावयवम्या जीवस्याऽन्यत्व तत कुशलपुरषा- योगमनिधी शरीगदत्यत यतिविणाऽऽत्मनो ज्ञानादिमिरनतरत्यै- मुत्ताविस्थान तन्वातप-~-ऐन्द्रिया शरीरमतीदियोऽह, अज्ञ शरीर जम्बमावाह, अनित्य शरीर नित्योऽह, आधतवच्छरीरमनाद्यन न्तोऽह, बहूनि मे शरीरशतसहवाण्यतीतानि ससारे परिभ्रमत स एवाऽहमन्यन्तेभ्य इति शरीरादन्यत्व मे । रिमन पुनखिम्य परिग्रहेम्य इति चिन्तनमन्यत्वानुप्रेक्षा । एवमस्य मन समाधानम्य शरीरादिषु स्पृहा नोत्पद्यते ततश्च श्रेयसे वर्तते । इत्यन्यत्वाऽ- नुप्रेक्षा। १ भद्ध इति सरोषन कोमलालापर्मणे ।
MA A अनगारधर्म-तपोवर्णीम् । अथाऽशुचित्वाऽनुप्रेक्षा-शुचित्व द्नेधा, लोकोत्तर लेकिक चेति। तत्राऽत्मनो विशुद्धध्यानजलपक्षालितकर्मफलकम्य स्वात्मन्यवस्थान लोकोत्तरशुचित्व, तत्साधनानि सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रतपासि तद्ब- न्तश्च साधवस्त धिष्ठानानि च निर्वाणभूम्यादिानि । वत्प्राप्त्यु पायत्वाच्छनिन्यपदेशमर्हन्ति । लौकिर शुचित्व कालाऽग्निभस्ममृ तिकागोमयमाललाऽज्ञाननिर्मिचिकित्सत्वमेदाढष्टविध तदिद शरीर शुचीक्नु न शक्यते कुतोऽत्यताऽशुचित्वात् शरीरमिदमाद्युत्तरा- शुचिकारणादिभिरशचि लक्ष्यते । तद्यथा-आद्य तावत्कारण शरी- रम्य शुक शोणित च तदुभयमल ऽशुचि। उत्तरकारणमाहा- বিভাগs্য্যৰ সন্ধাৰ হযথা সময় द्रवीकृतोऽधिकमशुचि भवति, तत पित्ताशय प्राप्य पच्यमान आम्लीकृतोऽशुचिरेव भवति, पक्को वाताशयमाप्य घायुना विभ ज्यमान खलरसमावेन भिद्यते । खलभागो मूत्रपुरीपादिद्रवधनमल- विकारेण विविच्यते, रमभाग शोणितमासमेदोऽस्थिमज्नाशुकमा- वैन परिणमते । सर्वेषा चैपामशुचीना भानन शरीरमनस्करवा- शक्यप्रतीकार । खल्विद शरीर स्नानानुलेपनयूषप्रवर्पनखमाल्यादि भिरपि न शक्यमशुचित्वमपहर्त । अगारवदाश्रितमपि द्रव्यमाश्वे वाऽऽत्मस्वभावमापान्यति । शरीरजा अपि गोमयगोरोचनादन्ति- द्वतचमरीवालमृगनाभिवद्भिविषाणमयूरपिच्छसर्पमणिशुक्तिमुक्ताफला दयो रेषु शुचिस्वमुपगता । नास्त्यन पुन शरीरे किंचित्क- मनीय शुचि वा न जलादीना शुचिहेतुत्व । सम्यग्दर्शनादि पुन व्यमान जीवम्यात्यतिकी-शद्धिमाविर्भावयतीति तत्त्वमावनमा.
चारित्रसार- चियाऽनुप्रेभा । एवमस्य संस्मरत शरीरनिवेतो भवति निर्विष्णश्च जन्मो-धितरणाय वित्तं समाधत्त इत्यशुवित्याऽनुप्रेक्षावर्णनम् । अथाऽयवाऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । उद्वेगार्थमानवोपक्षेप आयका हीहाऽमुत्र नापाययुक्ता महानदीखोनोगतीणा इद्रिया दय । अविरलसरल्शल्पीसहकारखशकुडगप्रमथनस्वच्छसरोपरम- लिलावगाहनमृद्सनस्साशमहीतलविहरणाटिगुणसपना वनविहारिणो माया महाकाया मलपन्तोऽपि वारणा हस्तिव पु पर्शनेन्द्रिय- प्रमचापिता मनुष्यनिधयतामुपगम्य वा धमनवाहनाकुशताडनपा- गिनारिजनित तीन दुसमनुभवन्ति । नित्यमेव भ म्वयूथम्वच्छ- हप्रचारमुखम्य वनवासम्याऽनुम्मरन्तो महान्त खेदवाप्नुवन्ति । तर निन्दियविषयसोभात् मोनोवेगावगाहिमृतहस्तिशरीरस्था वायमा अपारमागरावर्तान्ति पानन्यमनमुपनिपतन्ति । मत्म्याश्चा गाधमलिलमचारिणो सोचनगोचरातीता रमनेन्द्रिययशगता आमि नोभेन होहमाम्बाध नियन्ते । भाणेन्द्रियलोलुपाश्चौपगबाध पगा विनिपातमिच्छन्ति, मधुरराश्च नानगलुब्धा गनर्णमल सलामुरगम्य मरणमामादयन्ति (चक्षुरिन्द्रियविषयाला प्रतीपावलो- येन सोग परमा व्यसनापानाऽभिमुखा भवन्ति । श्रोग्रेन्द्रिय विषयमा मनमो गीतध्वनिविगविस्मृततृणप्रसना हारणा अनर्थो मुगा पनि। परत्र च नानामानिपु बहुविधदु सप्रनलिता पर्य रन्ति । नया स्वयममानसगतमपटामोमाssएपिसोड स्परणे महमति।
अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । M +wiru ग्रीवो विद्याधरचक्रवर्ती त्रिखडाधिपति सपुत्र सबाघवो निधनता- मुपगत । तथा च रसनेन्द्रियघाणेन्द्रियलोलुप सुभूम सकलचक्र- वर्ती पट्खडाधिपतिर्वणिवेपधारिणा जन्मान्तरवैरिणा समुद्रम'ये मरणमुपगत । तथा च वर्वरीचिलातिकानृत्यावलोकनविहिताऽऽसक्ति- मितारिरर्द्धचक्रपती सकलपरिजनसमेतो विराममुपजगाम । तथा घ हस्तिपकमधुरगीतरवश्रवणसमक्तमतिरमृतमतिर्यशोवरमहाराज- महादेवी स्वकुलपरिभ्रष्टा कुष्ठाधिष्ठितशरीरा मृतिमुपगम्य नरकदुख- भागिनी बभूव । एवमेकिन्द्रियविषयविषसमस्तथाविधा अपि विनष्टा. किं पुन पचेन्द्रियविषयाभिलापिण इत्येवमाद्यालयदोषाऽनुचिन्तन- मानवाऽनुप्रेक्षा । एवमस्य चिन्तयत क्षमादिधर्म श्रेयस्त्वबुद्धिर्न प्रच्यवते । सर्वेऽप्येते आम्रवदोपा कर्मवत्सत्तेंद्रियम्य न भवन्ति । इत्यासवाऽनुप्रेक्षावर्णनम् । अथ सवराऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । आस्रवनिरोध सवर । यथा वणिमहार्णने यानपात्र विवरद्वारमलास्रवपिधाने निस्पद्रवमभिल. पितदेशान्तर प्राप्नोति तथा मुनिरपि ससाराणवे शरीरपोतस्यन्द्रिय- विषयद्वारसमजलास्रव तपसा पिधाय मुक्तिलापत्तन निर्विघ्न प्राप्नोति इत्येव सवरंगुणाऽनुचिंतन सवराऽनुप्रेक्षा । एवमस्य चिन्तयत भवरे नित्योद्युक्तता भाति । इति सवराऽनुप्रेक्षावर्णनम् । अथ निर्जराऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । कर्मेरदेशगलन निर्जरा, साऽपि द्वेधा, उदयोटीरणाविकल्पात् । तत्र नरकादिषु कर्मफल- विपाकोटयोद्भता । परीपहनयोदुदीरणोद्भया । सा शुमाऽनुवधा ..
বিস্তষই--- निरनुवधा चेत्या निनराया गुणदोपभावन निराऽनुप्रेक्षा । एवं मस्याऽनुम्मरत क्मोनराये वत्तिर्भवति । इति निर्जराऽनुप्रेक्षा- वर्णनम् । अब लोकाऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । भीवादिपदार्थाधिकरण रोक समन्तादनतानतस्वात्मप्रतिष्ठाऽऽमाशबहुम यप्रदेशस्थितत्त नुवानधनानि धनादधिवेष्टितो लोकतन्मध्यगता बसनाडी, तन्मन्ये महामेरम्तम्याध स्थिता नरसप्रस्तारा, मेरुपरिवृता शुभना मानो द्वापसमुद्रा द्विद्विर्विमा वल्याश्तयो, मेरोरुपरि स्वर्ग- पटलगानि, तेषामपरि सिद्धक्षेत्र । एमस्तिर्यगभेदभिन्नस्य चतुर्द शरभूमेधस्य सप्तपचैारज्जुप्रसूतपूर्वापरविभागस्य सरजुवि स्तारदक्षिणोत्तरदिग्भागम्य वेवासनालरीमृदगतमानाऽऽकारस्य पट्- द्रव्यनिचितम्यात्रिमस्यानादिनिधनभ्य लोकस्य स्वभावपरिणामप- रिणाहसस्थानाऽनुींचंतन लानुप्रेक्षा । एवमस्या यवम्यतस्तत्वज्ञा- नविशुद्धिर्भवति । इति लोकानुप्रेभावर्णनम् । अध मेधिलभाऽनुप्रेक्षावर्णन विचीयत । स घाटराऽऽवाप्तपु लविशरीरेषु सम असरयातलोमात्रा, एक्सस्मिन् स्कंधेऽस ख्यातलोक्माना अडरा, एकैस्मिन्नहर आमासा असरयातलोक मिलाएर मन्त्रावासे पुलयोऽतरल्यातलोक्प्रमाणा, एफैम्मिनपुरमी अमख्यातलोस्पमितानि शरीरावरस्मितिगोदशरीरे जीवा सर्वातीतकालमिद्धानामनतगुणा । उक्त च । एयनिओयसरीर जीरा दपमाणदा दिया। सिद्धेहि अणतगुणा सव्येण वितीदकालेण ॥
अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । इत्येव सर्वलोको निरन्तर निचित स्थावरैम्ततस्तत्र वालुकास' मुद्रे पतितवज्रसिकताकणिकेव त्रसता दुर्लभारतत्र च विकलेंद्रियाणा प्रचुरमूयिष्टत्वात्पर्चेद्रियता गुणेषु कृतज्ञतैव कृच्छ्रलम्या । तर च तिर्यक्ष पशुमृगपक्षिसरीसपादिपु बहुषु सत्सु मनुष्यभाश्चतुप्पथे रत्न राशिवदुरासदस्तत्प्रच्यवे पुनस्तदुपपत्तिर्दग्धा तरुपुद्गलतद्भावाऽऽपत्ति बद्दलमा । तल्लामे च कुदेशाना हिताहितविचारविरहिताना पशुस- मानमानवावीर्णाना बहुत्वात्सुप्रदेश पापाणेषु मणिरिव न सुलम । लव्धेऽपि सुदेशे पापकर्मनीरकुलाकुलत्वात्कुले जन्म वृद्धोपसेवावि- रहिते विनयवत्कृच्छलम्य । लोकस्य कुले हि जाति प्रायेण शौरविनयाचारसपत्तिकरी भवति । सत्यामपि कुलसएदि दीर्घायुरि- न्द्रिग्बलरूपनीरोगत्वादीनि दुर्लभानि । सर्वेष्वपि तेषु लोपु सद्ध- मन्नतिलभो यदि न स्यात् व्यर्थं जन्म वढनमिव दृष्टिविकल । तमे वमतिदुर्लभ सद्धर्म कय कयमप्यवाप्य विषयसुखे रजन भस्मार्थ चन्दनदहनमिव विफल । निरक्तविषयसुखस्य तपोभावना धर्मप्रभाव नासुखमरणानिलक्षण समाधिदुर्लभस्तस्मिन्सति बोधिलाभ फलवान् भातीति चिंतन बोधिदुर्लभत्वाऽनुप्रेक्षा । एवमस्य भावयतो बोधि प्राप्य प्रमादो न कदाचिपि भवति । इति बोधिदुर्लमाऽनुप्रेक्षावर्णन । अथ धर्मम्याख्याताऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । चतुर्दशगुणस्था- नाना गत्यादिचतुर्दशमार्गणास्थानेषु स्वतत्त्वविचारलक्षणो धर्म । नि श्रेयसमाप्तिहेतुरहो भगवद्भिरर्हद्भि म्वाम्न्यात इति चिंतन धर्म- स्वाख्यातत्वाऽनुप्रेक्षा । एवमम्य चिंतयतो धर्मानुराग सटा प्रतिपन्नो भाति । इत्येव चितन सम्यानविषयमष्टम धर्म्यम् ।
९० चारित्रसारे- - अथाऽऽक्षाविचयस्वरूपाधुच्यते । आज्ञाविषयमतीन्द्रियज्ञानवि- पय विज्ञातु चतुर्यु ज्ञानेषु बुद्धिशक्त्यभावात्परलोकरधमोक्षलोका- लोकमतमद्विवश्वृद्धिमभावधर्माधर्मकालद्रव्यादिपदार्थेषु सर्वज्ञप्रामा- ण्यात्तत्प्रणीताऽऽगमरथितमविनय नान्ययति सम्यग्दर्शनम्वभावत्वा- निश्चयचिंतन नवम धर्म्यम् । अथ हेनुविचयम्वरूपमुच्यते । हेलुविचयमागमविप्रतिपत्ती नविशेषगुणप्रधानभावोपनयदुर्धन्याबादप्रतिक्रियाऽवलविनस्तर्कानु सारिरुचे पुस्पस्य स्वममयगुणपरममयशेपविशेषपरिच्छेन यत्र गुणप्रकर्षस्तत्राऽभिनिवेश श्रेयानिति म्याहादतीर्थकरप्रवचने पूर्वापराविरोधहेतुपरिग्रह्णमामयेन समवन्धानगुणानुचिंतन हेतुवि- चय दशम धर्म्य । मर्वमेतद् धर्म यान पतिपमहलेश्यावललधानमविरतादिसराग गुणस्थानभूमिक द्रव्यमानात्मकमप्तप्रकृतिमयकारण । आ अप्र मत्तादन्तर्मुहूर्तकाउपरिवर्तन परोक्षजानत्वात् क्षायोपशमिकमात्र स्वर्गापवर्गगतिफ्लसवर्तनीय । शेर्पकविंशतिदयभावलक्षणमोहनी योपशमक्षयनिमित्तमिनि । शुरध्यान द्विविध, शुक, परमशुरुमिति । शह द्विविध पृथ वृत्त्वविनवीचारमेक्त्ववितावीचारमिति । परमशः द्विविध, सूक्ष्म क्रियाऽप्रतिपानिसमुरिउनक्रियानित्तिभेदात् । सहसण द्विविय, भाह्यमाध्यात्मिकमिनि । गारनेत्रपरिस्पन्नविरहित नभऋभोगारात्वि- मितमनमिव्यक्तमाणपणानप्रचारत्वमुच्छिमाणापानप्रचारत्वमपरानि- ।
अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। MAMIN , 1 . तत्व बाह्य, तदनुमेय परेषामात्मन स्वसवेद्यमा' यात्मिक तदुच्यते । पृथक्त्व नानात्व, वितर्को द्वादशागश्रुतज्ञान, वीचारोऽर्थन्यजनयोगस- काति , व्यजनमभिधान, तद्विपयोऽर्थ , मनोवाकायलक्षणो योग • अन्येऽन्यत परिवर्तन सक्राति । पृथक्त्वेन वितर्कस्यार्थव्यननयोगेषु सकातिवीचारो यम्मिन्नस्तीति तत्पृथक्ववितर्कवीचार प्रयम शुरू । तद्यथा-अनादिसमूतदीर्घससारस्थितिसागरे पार निगमिपर्मुमुक्षु स्वभावविजृमितपुरुषाकारसामर्थ्याव्यपरमाणु भावपरमाणु वैकमव लव्य सहनाऽशेषचिताविक्षेपो महासवरसमृत कर्मप्रकृतीना स्थित्य- नुभागो हासयन्नुपशमयन् क्षपयश्च परमबहुकर्मनिनरस्त्रिपु योगे वन्यतमस्मिन्वर्तमान एकस्य द्रव्यम्य गुण वा पर्याय वा बहुन- यगहननिलीन श्रुतरविकिरणोद्योतबलेनान्तर्मुहूर्तकाल न्यायति तत परमर्थान्तर सक्रामत्यथ वाऽम्यैवार्थम्य गुण वा पर्याय वा सक्रामति पूर्वयोगायोगान्तर न्यजनाद् व्यजनान्तर सकामति इति । अर्थार्थान्तरगुणगुणान्तरपर्यायपर्यायान्तरेषु योगत्रय सक्रमणेन तस्यैव ध्यानम्य द्वाचत्वारिंशद्भगा मवन्ति । तद्यथा-पण्णा जीवादिपदा- ना क्रमेण ज्ञानवर्णगतिस्थितिवर्तनाऽवगाहनादयो गुणास्तेषा विकल्या पर्याया । अर्यादन्योऽर्थोऽर्यान्तर गुणादन्यो गुणान्तर पर्यायादन्य पर्यायान्तर । एवमर्थार्थान्तरगुणगुणातरपर्यायपर्याया- न्तरेषु षट्सु योगनयसक्रमादष्टादश भगा । अर्थाद्गुणगुणातरपर्या- यपर्यायान्तरेषु चतुर्प योगत्रयसक्रमणेन द्वादश भगा भवन्ति । एवमर्थान्तरस्यापि द्वादश भगा भवन्ति । सर्वे सपिडिता द्वाचत्वा रिंशद्भगा भवन्ति एवविध
No text on this page.
अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। योगे स्थित्वा क्रमेण सूक्ष्म मनोवचनोच्छासनिवास निरुध्य सूक्ष्म काययोग स्यात्तस्यैव सूक्ष्मक्रियाऽप्रतिपातिभ्यान भवति तन्दुर सामान्येन तृतीय परमशुक्लाऽपेक्षया प्रथम । यदा पुनरन्तर्मुहूर्तशेषा- युप्कस्तदधिकस्थितिकर्मत्रय · सयोगिनिनस्तदात्मोपयोगतिशय- कर्मारातिशातनसमर्थ सामायिकखगासहायो विशिष्टकियो महाम वरसवृतो लघुकर्मपरिपातनश्च भूत्वा शेषकर्मरेणपरिशातनशक्ति स्वभावात्समयैकदडके चतु समये दडकपाटलोकपतरपूरणाभि स्वात्मप्रदेशविसर्पणे जाते तापद्भिरेव समयैरपसहतविसर्पण आयुष्यसमीकृताऽधानिमयस्थिति निर्मितसमुद्धातक्रिय पूर्व शरीरपरिमाणो भूत्वाऽतर्मुत्तेन पूर्ववत्कमेण योगनिरोघ विधाय प्रथमपरमशरुध्यान निष्ठापयन् तत समये द्वितीयपरमशुकध्यान प्रारब्धुमर्हति । तत्पुनरत्यतपरमशुह समुच्छिन्नप्राणापानप्रचारसर्व कायवाइनोयोगप्रदेशपरिसदक्रियाव्यापारतया समुच्छिन्नक्रियानिय त्तीत्युच्यते । तर ध्याने सर्वास्रवनिरोघे सति सर्वशेषकर्मपरिशातन- सामथ्र्योत्पत्तिमतोऽयोगिकेनलिन सपूर्णशीलगुण सर्वससारदु खज्वा- लापरिष्वगच्छेदमनन साक्षान्मोक्षकारण भवति । स पुनरयोगके. वली भगाँस्तदा ध्यानानलप्सनिर्दग्धममलकलकेन्धनो निरस्त प्रतिसारि । उपरिस्थितान्येव जानात्यनुसारि । उभयपाधे थि- तानि पदानि नियमेनानियमेन वा नात्युमयसारि । एवमेकस्य पदस्यार्य परत उपश्रुत्यादावते मध्ये वाऽशेपप्रयार्थावधारण पदानुसारित्व । द्वादशयोजनाऽऽयामे नवयोजनविस्तारे ,चक्र घरस्कंघायारे गनवानिखरोष्ट्रमनुष्यादीनापक्षरानक्षररूपाणा ना!
चारिनसारे- Arvinwwwpan নাগিৰিৱহাৰ যাযান বানিহাশ্যশস্য- सर्वनी प्रदेशप्रकृष्टोरेद्रियपारणामान्सपामेककाले ग्रहण तत्पति- पानसमर्थत्व च समितीतृत्व । तर शक्तिविशेषाऽऽविर्भा विनामाधारणरमनेद्रियश्रुतावरणवीर्यान्तरायक्षयोपशमागोपागनाम रामापेश्वभ्यावाननवयोजनक्षेत्राहिहयोगनीवप्रकृष्टक्षेत्रादायातम्य रसम्याम्वादनसामर्थ्य दुराम्बाउनमेव शेपेप्वपीन्द्रियविशेषेवधृतक्षेना- बहिर्बहुयोजनविप्रकृष्देशादायतेषु ग्रहणसामय योज्य । रोहिण्यादि. হাসাহাৰিয়ানার্শিানাযুছানাবহারক্ষবিহার तामिम्ताभिरागताभि प्रत्येकमात्मीयरूपसामाधिकरणकथनकुश- लाभिर्वेशवताभिरचलितचारिणम्य दशपूर्वटुम्सरसमुद्रोत्तारण दशपूर्णित्व श्रुतकेवलिना चतुर्दशपूर्वित्व । अष्टौ महानिमित्तान्यातरिक्ष भीमा- गस्वरव्यगनरक्षणच्छिन्नस्वमनामानि । तर रविशशिप्रहनक्षत्रतारा. मगणोदयास्तमयानिभिरतीतानागनफलप्रतिभागप्रर्दशनमातरिक्ष भुवोधनसुपिरस्निग्धामानिविभावनेन पूर्वानिदिक्सूनवि यामेन वा वृद्धिहानिमयपरानयादिविज्ञान सुमेरनिहितमुवर्णरजतादिसम्नवन च भौम । तिर्यअनुष्याणा सत्वसमाववातादिप्रकृतिरसरधिरादिधा तुशरीरवर्णग निम्नोन्नतागप्रत्यगदर्शनम्पर्शनादिभिस्त्रिकालमाविमुख दुःखादिविमावनमग ! नरनारीखपिंगलोलकरपिवायसशिवागाला दीनामक्षराऽनक्षरात्मरशुभाशुभशनभवणेनेष्टानिष्टफलाविभावक स्वर । शिरोमुग्वग्रीवादिषु निलमशक्लक्ष्मवणादिवाभणेन निशाल हिताहितवेदन व्यसन पाणिपादनलवक्ष म्यलादिषु श्रीवृक्षस्वस्तिम्भ गारकरशलिशादिलक्षणोक्षणात् शालिवधानमानधर्यादिदि- अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ९५ - A PV wwwanm wwwww शेषण एक्षण। वनशस्त्रोपानदासनशयनादिषु देवमानुषराक्षसकृतवि- किट्टपापाणनात्यकनकवल्लव्धात्मस्वभावस्तढनतर पूर्वप्रयोगादाविद्ध- कुलालचक्रवदसगत्वादपगतलेपालाबुबत्तथावधच्छेदादेरडवाभवत्तथाग- तिपरिणामादग्निशिखावदूर्द गच्छतीत्यालोकाताद्गत्युपग्रहकारणधर्मा- स्तिकायाऽभावादलोक न गच्छति । एवमुक्तधर्म्यशुरूयो राद्धातस- भावविषयसामान्ययोर्विषय प्रत्यभेद , अय तु विशेष । धर्मध्यान सकपायपरिणामस्यैकस्मिन्वस्तुनि चिरकाल न तिष्ठति रथ्याऽवस्थित- प्रदीपवत् । शुक्ल यान पुनतिरागपरिणामम्यैकम्मिन् वस्तुनि - धर्म- ध्यानावस्थानकालात्सख्येयगुणमचचलत्वादवतिष्ठते मणिप्रदीपवत् । एवमुक्त द्वादशविध तप सर्वार्थसाधन, तत एव हि मद्धय सनायते । ताश्चयो बुद्धिक्रियाविक्रियातपोवलौषधरसक्षेनभेदादृष्ट- विधा । तन बुद्धिमहर्द्धिनाम बुद्धिरवगमो तद्विषया बुद्धिमाद्धिर वादविधा । केवलमवधिर्मनापर्ययज्ञान वीजबुद्धि कोष्ठत्रुद्धि पादा- नुसारित्वं मभिन्नश्रोतृत्व दूराऽऽस्वादनसर्शनघाणदर्शनश्रवणसम- 4ता दशपूर्वित्व चतुर्दशपूर्वित्व चाष्टागमहानिमित्तज्ञता प्रज्ञाश्रव- णत्व प्रत्येकबुद्धिता वादित्व चेति । तत्र द्न्यक्षेनकालभावकर- णक्रमव्यवधानाऽभावे युगपदेकस्मिन्नेव समये त्रिकाल्वतिसर्वव्य- गुणपर्यायपदार्थावमाप्सक केवलज्ञान | द्रव्यक्षेत्रकालमावै प्रत्येक विज्ञायमानदेशपरमसर्वमेदभिन्नमवधिज्ञानाऽऽवरणक्षयोपशमनिमित्त रूपिन्यविषयमवधिज्ञान । द्रव्यादिभेदै प्रत्येकमवगम्यमान विपु- लमतिविकल्प मन पर्ययज्ञानावरणक्षयोपशमशारण कपिद्रव्यानत- भागविषय मन पर्ययज्ञान ! सुकृष्टवसुमतीकृते क्षेत्रे सारवति on LY घारिपसारे ra Penni कालादिसहायापेक्ष बीजमेपमुप्त यथाऽनेनोटिनीनमा भाति तथा नो इन्द्रियश्रुतावरणवीर्यान्तरायक्षेयापशमप्रकर्षे सति सख्येयश स्थाननार्थप्रतिबद्धस्यानतलिंग महकपदम्य ग्रहणादनकार्यप्रतिपत्ति:- जबुद्धि । कोठाऽगारिकस्यापितानामसकीर्णानामविनष्टाना भूयसा धान्यानाना यथा कोठावस्थान तथा परोपदेशावधारितानामर्थ- अपनीमाना भूयसामव्यतिकीर्णाना बुद्धययस्थान कोष्ठबुद्धि । पाता नुमारित्व प्रेधा प्रतितार्यनुप्सायुमयसारिमात् । तर मीमपदादष स्थितान्येव पदानि वीजपदस्थितिलिंगेन जानाति भागे शस्त्रकंटक भूपिकाविकृतच्छेददर्शनात् कालत्रयविषयलामालामसुखद सादिम- स्तवन छिन । वातपित्तश्लेष्मोदयरहितम्य पश्चिमरानिविमागे चन्द्र- सूर्यधराद्विममुद्रमुखप्रवेशनसक्लमहीमडलोपगृहनादिशुभस्वमदर्शनात् घृततैलाभ्यत्तात्मीयदेहखरकरभारूढापालिगमनाघशुभम्वप्नदर्शनादा- गामिनीवितमरणसुखदुःखाऽऽविर्भाविक स्वप्न । स च द्विविध , छिन्नमालाविरसेन । गजेन्द्रसिंहपोतादिवैदिछन् । पूर्वापरसवधाना भावाना दर्शन माला । एतेषु महानिमित्तेषु कौशलमष्टागमहानि- भित्तज्ञता । अतिमूदमार्थतत्वविचारगहने चतुर्दशपूर्विण एवं विषयेऽनुपयुक्त पृष्टेऽनधीतद्वादशागचतुर्दशपूर्वम्य प्रकृष्टश्रुतावरणवार्यान्तरायक्षयो. पशमाविभूताऽसाधारणप्रज्ञाशक्लिामानि सशयनिरूपण प्रज्ञानव णत्व । सा च प्रज्ञौत्पत्तिकी वैनयिकी वर्मजा परिणामिकी चेति चतुर्विया । तत्र जन्मातरविनयजनितमस्कारसमुत्पनौमतिकी ।
अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। A www.ne विनयेन द्वादशागानि पठत समुत्पन्ना वैनयिकी। दुश्वरतपश्चरण- बलेन गुरूपदेशमतरेण समुत्पना कर्मना । स्वकीयस्वकीयजातिवि. शेपेण समुत्पन्ना पारिणामिकी चेति । परोपदेशमन्तरेण म्वशक्तिविशेषादेव ज्ञानसयमविधाने नेपुण्य प्रत्येकवुद्धिता । शकादिष्वपि प्रतिबंधकेषु सम्बतिप्रतिहततया प्रतिभया निर: त्तराभिधान पररधान्वेषण च वादित्व । इति बुद्धिमाद्धिप्रकरणम् । अथ क्रियर्द्धि । क्रियाविपया मद्धिद्विविधा, चारणत्वमाकाशगा- मित्व चेति । सत्र चारणाऽनेकविधा, जलनघाततपुष्पपत्रबीनश्रे- ण्यगिशिखाथालबनगमना । जरमुपादाय वाप्यादिप्वप्कायिक- जीवानविराधयते। भूमाविव पाढोद्धारनिक्षेपकुशला नलचारणा । भूमेरपर्याऽऽकाशे चतुरगुरप्रमाणे अघोत्क्षेपनिक्षेपशीघ्रकरणपटयो बहुयोजनशताऽऽशुगमनप्रपणा जपाचारणा । एवमितरे बोद्धच्या ॥ पर्यकावम्धा या निषण्णा वा कायोमर्गशरीरा वा पादोद्धारनिक्षेपणा या ताभ्यामतरेण वाऽऽकाशगमनकुशला आकाशगामिन । इति क्रियर्द्धि । विक्रियागोचरा मद्धिरनेसविधा । अणिमा, महिमा, लघिमा, गरि- मा, प्राप्ति ,प्राकाम्य, ईशत्व, वशित्व अप्रतिघात , अतर्धान, काम- रूपित्वमादि। तत्राऽणुशरीरविकरणमणिमा । विसच्छिद्रमपि प्रविश्या- ऽऽसीन तत्र चक्रवर्तिपरिवारविमूर्ति सनेत् । मेरोरपि महत्तरशरीर विकरण महिमा । वायोरपि र युनरशरीरना लघिमा । वजादपि गुरुतरदेहता गरिमा । वाऽगुल्यगेण मेरशिखरदिवाकरा- चारिनधार- रिस्पर्शनसामर्थ्य प्राप्ति । अप्सु भूमाविव गमन भूमौ नल इवो मजननिमज्जनकरण माकाम्य, अनेकजातिप्रियागुणव्याधीन स्त्रागादिनभिन्न व निर्माण प्राकाम्य मैन्यादिम्पमिति केचित् । त्रैलोक्यम्य प्रभुत्वमीशित्व । सर्वनीववशीकरणलब्धिर्वशित्व । अद्रिम ये वियनीव गमनमप्रतिघात । अदृश्यरूपताऽतर्धान । युग पदनेाऽऽकाररूपविकरणशक्ति काममपित्वमिति, यथाऽमिलीपन श्ताकार स्वागम्य मुहुर्महु करण कामरूपित्वमिति था। इति विक्रियद्धिप्रकरणम् । तपोऽतिशयदि समविया । उग्रदीप्ततप्तमहाघोरतपोधोरपरा- क्रमा घोरनहार्य अघोरगुणनमचारिण इति । तयोगतपसो द्विविधा, उग्रोग्रतपस , अवस्थितोगतपसश्चेति । तमुपवास कृत्वा पारण विधाय द्विदिनमुपोप्य तत्पारणानन्तर पुनरप्युपवासनय कुधत्येगमे कोत्तरवृद्धा यापज्जीव त्रिगुप्तिगुमा सतो ये केचिदुपवमति त उमोग्रतपस दीक्षोपवास कृत्वा पारणानतरमकातरेण चरता कना ऽपि निमित्तेन छोपत्रात नाते तेन विहरतामष्टमोपवाससभवे तेनाच- रतामेव दशद्वादशादिकमेणाधो न निवर्तमानाना यावनीव येषा विहरण तेजस्थितोमतपस । महोपवासकरणेऽपि प्रबर्द्धमानका यवादूमनोवरा दुर्गधरहितवदना पनोत्पलादिसुरभिनि श्वासा प्रतिदिनप्रपर्वमानाप्रध्युतमहादीप्तिशरीरा दीप्तमनस । तप्तायस- कटाहपतितनलकणवदाशु शुप्याल्पाऽऽहारतया धारणेऽपि अमझेश- विरहितास्त्रिभुवनमपि कनीयम्यागुल्योवृत्याऽन्यत्र स्थापयितु सम- श्य पायबलिन । इति बद्धि ।
अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । wM V AWARA You www अयोपद्धिप्रकरणम् । औपद्धिरष्टविधा । असा-यानामप्याम याना सर्वेपा विनिवृत्तिहतुरामर्शक्षेलजल मलविट् सर्वपिधिप्राप्ताss म्याविषयदृष्टयविषविकल्पात् । आमर्श सस्पों हस्तपादायामर्श सकरौपाधि प्राप्तो येषा त आमीषधिप्राप्ता । क्षेलो निष्टीपन, उपलक्षणं चैतत्तेन श्लेप्मलालाविभुसिंहाणकादयश्चीपनि प्राप्ता येषा ते क्षेलोपधिप्राप्ता । स्वेढालबनो रजोनिचयो जल्ल स औष]ि प्राप्तो येषा ते नहीपधिप्राप्ता । कर्मदतनासिकादिसमुद्भवो मल औपाधि प्राप्तो येषा ते मलापधिप्राप्ता । विदुच्चार शुक्रमूत्र चौषधि प्राप्तो येषा ते विडोपधिप्राप्ता । अगप्रत्यगनखदतकेशादिरवयव- स्तत्सम्पर्शी वाटवादि सर्वोपाधि प्राप्तो येपाते सर्वोपधिप्राप्ता । उग्र विपसष्टक्तोऽप्याहारो येषामाम्यगतो निर्विपो भवति, यदीयवच श्रवणाद्वा महाविपरीता अपि निर्विपा भवति त आस्याविषा । येपामालोकनमानादेवातितीनविपदूषिता अपि विगतविषा भवति ते दृष्टयविपा । अथवा आशीविषमविप येषा ते आश्यविषा , दृष्टिविषाणा विषमविष येषा ते दृष्ट्यविषा । इत्योपद्धिप्रकरणम् ।। अन रसद्धिप्रकरण समुच्यते । रसद्धिप्राप्ता पड्डिधा, आस्य विपा, दृष्टिविया , क्षीरास्राविण , मवानाविण , सपिराबविण , अमताऽऽत्राविणश्चति । प्रकृष्टतपोबला यतयो य ब्रुवते नियस्वेति म तत्क्षणादेव महाविषपरीतो म्रियते त आग्यविषा । आशीविषा इति केचित्तनाप्ययमेवार्थस्तदाऽऽशासनादेव नियमाणत्वात् । उत्कृष्टतपसो यतय क्रुद्धा यमीक्षते स तदेवोगविपरीतो नियते ते दृष्टिविपा. । विरसमण्यशन येषा पाणिपुटे निक्षिप्त क्षीररसवीर्य- , - Antr MayawnAnni १०० चारित्रसार- परिणामिता भनते, येषा वा वचनानि क्षीरवक्षीणाना तर्पकाणि भवति ते क्षीराऽऽत्राविण । येषा पाणिपुटे पतित आहारो नीरसो ऽपि मधुररसवीर्यपरिगामिता भनसे येपा का वचाप्ति श्रोतृणा दु खादि तानामपि मधुरगुण पुष्णति ते मवाऽऽत्राविण येप पाणिपारगतमल मलरधिरातिभावपरिणामविरहिताभ्यवहरणास्तप्ततपस । अणिमादि अरचारणाद्यष्टगुणालता विम्फुरितरायप्रभा विविधाक्षाणर्द्धियुका सपिद्धि प्राप्ता अमृतीकृतपाणिपानिपतितसर्वाहारा सर्वामरेंद्रेभ्योऽ- नतबला आशीविषदृष्टिविद्धिसमवितास्तप्ततपसश्च । सफलविद्या धारिणो मतिश्रुनाऽवधिमन पर्ययज्ञानाऽगतत्रिभुवनगतव्यापारा महातपस । वानपित्तश्लेप्ममनिपातममुद्भूतज्वरकासातिशूलाष्टप्रमे हानिविविधरोगमतापितदेहा अप्याच्युताऽनशनादितपसोऽनशने पमासोपवासा , अवमोदर्ग एकवलाहारा , वृत्तिपरिमायाने चत्वर- गोचरावग्रहा इसपरित्याग उगजलयौतोदनमोनिन विविक्तशयना- 55मने भीमश्मशानगिरिगुहारीकरशन्यप्रामादिषु प्रदुष्टयक्षरम - पिशाचप्रनृत्यप्रेतयेतालापविकारेषु पुरपशिवारतानुपरतसिंहल्यामा- दिव्यालमृगभीषणम्वनघोरचौरादिप्रबलितेष्वभिरचितापासा, केशेऽतितोत्रशीतानपवर्षानिपातप्रदेशेवभावाशानापनवृक्षमुल्योग ग्राहिण । एवमाम्यतरतपोविशेगेष्वप्युत्कृष्टतपोऽनुष्ठापिनो चोर तपत । त एवं गृहीत्तनपोयोगवर्द्धनपरा । त्रिभुवनोपसहरण- महीवडयनसनसकलसागरसलिलमशोषणनामिशिलाशैलादिवर्पण शक्तयो घोरपराक्रमा चिरोपितम्खलितब्रह्मचर्याऽऽवासा प्रकृष्टचारित्रमोहक्षयोपशमात्मण स्वप्ना घोरनमचारिण , अथवा काय अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। NHA Wv अपोरगुणब्रह्मचारिण इति पाठे अओर शात ब्रह्मचारित्र येषा ते अघोरगुणनमचारिण । शातिपुष्टिहेतुत्वायेपा तपोमाहात्म्येन उमरे ऽतिमारिदुभिक्षवैरकलहवधवधनरोगादिप्रशमनशक्ति समुत्पद्यते तेऽघोरगुणब्रह्मचारिण । इति तपोमद्धि । अथ बलद्धि । बलाऽऽन्वनादृद्धिस्त्रिविधा, मनोपाकायविषय मेदात् । तत्र अतावरणवीयाँतरायक्षयोपशमप्रकर्षे सति खेदमतरेणात मुहूर्ते सफलश्रुतार्थचिंतनेऽवढाता मनोवलिन । मनोनिह्वाश्रुतावरण वीर्यातरायक्षयोपशमातिशये सत्यतर्मुहूर्ते सकउछुतोचारणसमर्था सततमुच्चैरचारणे सत्यपि श्रमविरहिता अहीनकठाश्च वाग्मलिन । वीर्यान्रायक्षयोपशमप्रकदापि नाऽसाधारणकायबल्स्वान्मासिक चातुर्मासिकमावत्सरिकादिप्रतिमायोगरक्षमपि सर्पिरसार्यविपारम वाप्नोति, मपिरिव वा येपा भाषितानि प्राणिना सतर्पकाणि भवति ते सपिराखाविण । येषा करपुटप्राप्त भोजन यत्किचिदमृतमा- स्कदति, येषा वा व्याहतानि प्राणिनाममृतवदनुग्राहकाणि भवति । इति रसद्धिप्रकरणम् अथ क्षेत्रद्धि । क्षेत्रद्धिप्राप्ता द्वेषा, अक्षीणमहानसा , अक्षी गमहालयाश्चेति । लाभातरायक्षयोपशमप्रकर्षप्राप्तेम्यो यतिभ्यो भिक्षा दीयते ततो मोजनाचक्रधरस्कधावारोऽपि यदि भुनीत तद्दिवसे नान क्षीयते तेक्षीणमहानमा । अक्षीणमहालयलब्धि प्राप्ता यतयो यत्र हस्तचतुष्टयमात्रावासे वसति तत्र देवमानुपतिर्य- ग्योनय सवेऽपि निवसेयु परम्परमवाधमाना सुखमासते तेऽक्षीण महालया इति ।
१०२ चारिपसारे- WAMAMA mmm man MNA- एवमुक्त तप मामय, तपस्विमिरध्युषितानि क्षेत्राणि तीर्थत्य मुपगतानि । परम्परविरोधिनोऽपि प्राणिनो जातिविरोध कारणविरोध विमुच्य शातातरगा भवति तप सामर्थ्यात् । किं बहुना तप किं न साधयत्यपि तु सर्वमेव साधयति । तदेवोक्तम-- यदूर यदुराराध्यं यच्च दूरे व्यवस्थितम् । तत्सर्व तपसा साध्य तपो हि दुरितिक्रमम् ॥ तपो यस्य न विद्यते स चचापुरुषो यथा मुचति त सर्वे गुणा । नासौ मुचति ससार, उपधित्याग पुरुषहितो यतोयत परिग्रहा दपेतस्ततस्तत सयतो भवति । ततोऽस्य खेलो व्यपगतो भवति । परिग्रहपरित्याग एवेहिकामुत्रिकपरमसुम्पारण निरवद्यमन प्रणि धान । पुण्यनिधान । परिग्रहो बलवती सर्वदोषप्रसवयोनि । नत्यम्या उपधिभिरतृप्तिरम्ति सलिलैरिव सल्लिनिर्वडवाया । अनेकाऽऽधेयदुष्पुर आशागर्तचिरादहो। चित्र यत्क्षणमात्रेण त्यागेनैकेन पूर्यते ।। अपि - क पूरयति दुप्पूरमाशागर्स दिने दिने। यवास्तमस्तमाधेयमाघारत्वाय कल्पते ।। परिग्रहसग एर दुखमयाकि जनयतीति । उपात्तेष्वपि शरीरादिषु संस्कारापोहाय 'ममेद' भावाऽभाव आस्चिन्य (शरी रादिप निर्ममत्वात्परमनिवृतिमवाप्नोति यया यथा पोषयति तया तथा लापट्य तज्जनयति, तपस्यप्यनादरो मवति । शरी अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। रादिपु कृताऽभिप्वगस्य ससारे सर्वकालमभिवग एव । मयाऽनुभूता- गना सुम्पेति सक्लिासेति कलागुणविशारदेति म्मरण, तत्कथा. श्रवण रतिपरिमलाधिवासितस्त्रीससक्तशयनाऽऽसनमित्येवमादि पूर्व- रतानुचिंतनवर्नन परिपूर्णब्रह्मचर्यमित्याख्यायते । ब्रह्मचर्यमनुपाल- यत हिंसादयो दापा न सस्पृशति । नित्याऽभिरतगुरकुलवासमधि- वसति गुणसपद । वरागनाविलासविभ्रमविधेयीकृत पापेरपि विधे- यीक्रियते । अनितेंद्रियता हि के प्राणिनामपमानविधानी । इत्येवमुत्तमक्षमाया उत्तममार्दवस्योत्तमार्जवम्योत्तमशौचस्योत्तम- मत्यस्योत्तमसयमस्योत्तमतपस उत्तमत्यागस्योत्तमाकिंवन्यस्योत्तम- ब्रह्मचर्यस्य तत्प्रतिपक्षणा न गुणदोषविचारपूर्वकाया क्रोधादिनि- बत्ती सत्या तन्निवधनकर्माप्रवाऽऽभावान्महान सवरो भवति । तत्त्वार्थराद्धान्तमहापुराणे- प्वाचारशास्त्रेषु च विस्तरोक्तम् । आरयात्समासादनुयोगवेदी चारिप्रसार रणरगसिंह इति सकसाऽऽगमसयमसफ्नश्रीमजिनसेनमारकश्रीपादपद्मप्रसादा सादितचतुरनुयोगपारावारपारगधर्मविजयश्रीमचामुग्रायमहाराज विरचिते भावनासारसग्रहे चारित्रसारेऽनगारधर्म समाप्त ॥ समाप्तोय अन्य ।
No text on this page.