·આ પુરતક સંબંધી સર્વે હક પ્રસિદ્ધકર્તાએ સંવત ૧૯૬૭ના ર૫ મા
આકર મુજબ રજીસ્ટર કર્યા છે. માટે પ્રસિદ્ધકર્તાની પરવાનગી
શિવાય તેમાંના શ્લેક અથવા ભાષાતરને કઈ પણ
નાને મોટો ભાગ અગર લાઇન છાપવી છપાવવી
અથવા અન્ય કોઈ ભાષામાં ભાષાંતર
રૂપે કરવી નહીં.

·FANARASINE
मज ववभ
...
गया भाटी
चना,मुबई
TION

·ܙ
ܙ
'
;
1

·પ્રસ્તાવના. “સામાં દિગંબર વિના એવો બીજે પણ પ્રાણી હશે, કે જે પોતાના સુખને ઇમ સર્વ પ્રાણી સુખનેમ છે, જુઓ સમુદની ઉarઈ તથા આકારની ઉંચાઈ અને પાણીની પાર જમવા પિતાના પ્રાણનો યારામ જવાની ધાસ્તી ન રાખતાં નિરપણે અનેક કરનાર સાહસિપ પણ પિતાને સુખ મળવાની ઇબ રાખે છે, એટલુંજ પણ ખડીથી દતિ પર્વત અનેક પશુઓ જેને કેવળ આકાર, ભય, નિદ્રા અને મૈથુન પાંચમું જ નથી કેવા રાત્રીએ બમણ કરનાર દિવસનું સુખ છે છે અને બનનાર રાત્રી વિશે સુખ પ્રાપ્ત થવાને પ્રયત્ન કરે છે, એવું અમુલ જે સુખ તે આ | આશ્રમ વિના બીજું શું છે? સર્વ પ્રકારના સુખે આમ જ મળે છે પછી ને પડે તેવું તેને આમ ટાય તો આશ્ચમીને સુખને સ્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. ? સુખ કહેવામાં આળ્યું છે તે દર્ય પદાર્થ નથી કે નિર્જન પાસેથી સબળ છીનવી .૨ તેમ બને તેપણ નિર્બનને ફરી પ્રાપ્ત નહિ થાય એમ તો થાય જ નહિ, કારણ બને જે પણ કમ સે તે પણે સુખ દેજ, સુખરૂપ અદમ છે તે પ્રાર્થના * આનંદ આપનાર છે તેવા આનંદનું મૂળ તે ઘર છે, i મનુને સુખનું સાધન પર છે તે ધર ગણિત અને માપ સાથે સાબિત તે પૂર્વે તેને ઉપભોગ લેવાય છે. અરે ! આ લે અને પરલોકમાં સર્વ છે. પ્રથમ પર હાથ તજ અન્ય પદ્ય સુખની શ કરનાર છે. આમ વિના અને ચાલેજ નહિ, એમ નિશ્વય થયો જેમાં અનેક કળાઓને પાર અગાધ સમુદરૂપી શિલ્પકાના મુખ્ય આચાર્ય વિશ્વકર્માએ, હિલ્પના કે કહેવાય છે, તેના આધાર બીજ થતા આવેલા શિલ્પાએ ઘણા મળે - તેમાં હાિ નિયમને અનુસરી પૂર્વેના પિગના હાથે બનેલા પ્રાસાદના આપણે વાંચીએ છીએ તે તેમાં અબુતતા ખાવાથી અતિસક્તિ વાપરેલી છે, નવામાં આવે છે, પણ તેવા પ્રાસાદના રહેલા ભાગની પ્રાંસા સમુદ્રપાર થાય છે. આબુમાં લેવાના જેન પ્રાસાદ ” તથા “ સિદ્ધપુરમાં મહારાલય ઓ મારવાડ અને મેવાડની સીમાસથી ઉપર ગણપૂર પ્રમાદ” અને જુએ રામ પ્રમાદ” ની અદ્દભુત કારીગરી હેવાથી જેની પ્રતિકૃતિ (fedel) મુશના વનના નાથ મહેન્નાન એ. કેવીરી સાથે મારી મારતે પાટણના વતના હાથ પરેશ પરમા કાતરાવી હતી તે વિલાયત મોકલાવી છે કમ હેબ દેતા હતા. એ ગત સાત જેવો પાટણમાં કારીગા નથી, ·છે -1 ટે . ૬૪ કે. ધારવા અને મામ દા - - રે. કાં રિમ પ્રમાણે તેની નજ કર આજ પણ શરૂ ખે છે ? મા મારે નર પર આવે જ ને અસલ પ્રમાણે ; ; ; , અને પ્રાણીના પારો રે મારે. તેના ઉપર : - - - - 3 '' - એટલે જ નહિ પણ ભારતની ૧ ", < < *, * ૧૦ ૨૪ અજર ના ૩ર માં કપરી છે આ “ ૬ - - - = ". ને પાર કરનાર નથી. તથા અન્ય *: *, , ને કે પુત્ર થાય છે, એ માન- મમ: ** ..*. નાના અને મુસલમાની મમ ખls નાઉ પણ એ ના માને છે કે હું • ના નાના છે, મં ને માં છે કે, ન " મને ખી માર ખ બન * ૫y . ો . નું ન દેય તે તારા બાપે ' , એમ જ બારાને મારી . એ રી ' અજિ વારમાં રખાન ના નં૬ બ ન કરવી એ મામાના પી. ૧. પણ અના અભામને જ નધિ “, “ી ! પે મુમબમોને કામ ૧ " . " , પામે ૧ બ કે બીતિ ** ** *, * પ્રજા અને એ જ યાળ “ ખ) કર કે પ્રજાને પાણી ક ky. છે કે R * * * T એ : ૮ ક. એ બાબા ધાબા મા 1 1 ૧ w ના *, * * * * * - ". hત * * મ ·તે ખાણ છે, એનું શરણ સર્વ ને ઉન્નતિ આપનાર હિંદુપન પાદશાહ બિજેને થયેલું છે એવા મેદપાટ (1) જનપદના ઉદેપુરની રાજગાદીએ મહારાણાશ્રીની તાળી પેટમાં થયેલા પ્રતાપ મહારાણા કુંભકર્ણ (રા) આ ભરતખંડમાં તે કંબા મહારાણાએ કુંભલમેર નામનો મેરા બનાળે છે. તે બીજે માં નથી, તે સિવાય બીજ કિa, તથા અને કાને તેમણે કરે છે, તે વખત I પિટાસ્ત્રી પણ ને જામાં આવે તેમ ન હતું. પણ પર્વે પણ છે. ઉપર ભોગવનાર ગરદેવમું અદ્ધિાપુર ને પુરજ કન, મી, તેમાં ૧મનાર સર્વ પ્રકારે કળ હતા, અરે લે ને ય, મહાન બેજ અને ભીમદેવની માના તેમાં શાસ્ત્ર અને સમયાન મેવાડાના સ યા હતા તે વખત ભોજની કમાના તેના ગર્વ બદિપુરની વા ઉતારતી હતી ! ! એ અણદિપ રહેનાર એક વિટ ઇ કારણથી માડમાં ચિત્રકૂટ અથવા ચીફ ઈ વસેલા દો, તેની પિતાએ એના નામે શિલાન્ટ થશે તે તને બે પુત્રે હતા, તેમાં નાના નામ અને નું નામ “મેડન હતુ.” એ મને પોતાના નામને મારા આ છે, તે ન કારીગરોના મમુદાને શિર મન ને . (શજવાના પાના ૧૦ લિ માન ૧ના ૧૦ મણ ચાર પેઢી છે. તેને પત્ર અથવા પ્રધાન નાથા એમ લખે થી ખબર મંગાવના એ બને ભાઈ છે એમ નક્કી થયું છે) મડન અને ભાઇને મોતિ છે એમ ને બનાવેલ જવાબ બનાવી આપે બ, પૂર્વે અને ભૂપોન અને નગમ, અને પડો થઈ માં છે. તેમના તેમ પણ મધમાં પોતાના પાનનું નામ તે પરાજ વાળ વાળી ભાન છે, જો પતિને બાય બાપે નહિ ત્યારે પતિએ શીલા જુનાપી બાગમાં શાના પ બાવળ ! એમ એ ધાતા હતા. મને પિને હવાર કરી ૧૫મંડન, વાનુડન, પ્રાસાદડન, આન, કરાર. ઇક્ષા મ મા છે, તેમજ તેના નાના ભાઈ નાયુને પણ વાસ્તુ પ્રજા છે તેવામાં આવે છે, બે કંપન ભગોરા વતિને (બાબ) તે બને ભાજ ન હતું. (ત શિક કહેવાય છે) કિશાન મૂળ પુર બહાણ છે. બદાર છે છે, એ બાબને સમાજ માં ( મબાપાખા) છે, ચિકા રુબ થ મ ણ્ય છે, પણ ખરે જ “હીના “ હે સભર છે. " " પાટ-મેના થાય છે. બાકીનાકામાં ૫ જ થાય છે. જેલ પાકને હિજા થઈ સિરાજ પછી હિia બને છે શા કાજ ના (વિજા) ના પાપ ન હતા. ૧ , ૨ ક. ૩ ક્રિા 1 અપત્તિ. બે થી પાબે ન નાના નામે મધ ઉમા છે. ” ” “મિ" અને "ખપતિ" મા "સંતાન છે “. દિ. જે સારી રીતે બનાવી છે.

·વડિયા અને ક્ષમતારે આ બને એકજ નિ છે, ૫ગ તેમનાં જુદી છે. વધારને અપક્ષ મૂનાર અથવા મુથાર કરવામાં આવે છે | અક્ષર જાણે ઉપસર્ગ તેમની—એમ જ તેને કાઢી નાખી થાર અને Rાર કહી બેલાવે છે; ને તે માન ભરેલું સમજે છે. તે જ રીતે મિાને થાર અથવા નામથી સારું લાગે છે પરંતુ કલિકા નામ ગુગતમાં કયાંથી થયું અને તે છે 1તું નથી. કડિયા અને સૂતા કહે છે કે અમે વિશ્વકર્માના વંશજો છીએ તથા શિક્ષા મીના શિષ્યપણને ગર્વ ધરાવે છે, તે શિકાગે પિકામમાં પણ કુશળવાનું . એવું બતાવે છે કે-વિશ્વકર્મા પિતાના પુત્ર અને નિબને શિકામ શીખવનાં પ્રમુખ વથી સૂત્રપાતન કરવા દે રંગી લાવવા આડા કરી, એટલે પુ તે ગેરે અથવા તે લેવા માટે બજારમાં ગયા અને શિષ્ય તે કયલો ઘસી તેમાં રંગીને ઝટ સૂત્ર રજુ જેથી તેને તેમણે બુદ્ધિમાન સમ9 પ્રીતિપૂર્વક કામ શીખવ્યું હતું. શિલ્પકામ કરવાને ગર્વ રાખનાર લિપિને કેટલે અમ્યાન તે જોઈએ. તથા માં કેવાં લક્ષણો જોઈએ અને તેમ ન હોય તે રાજાઓએ તેને કેવી રિક્ષા કરી એ અથામાં લખે છે કે- ૧ શિપવિદ્યાભ્યાસ હો જોઇએ. ૨ ચણતર કામ જાણવું જોઈએ. ૩ જડવાનું કામ આવડવું જોઇએ. ૪ ઘડવાનું કામ આવડવું જોઈએ. ૫ સામુહિક સમજવું જોઈએ. ૬ ગતિ શીખવું જોઈએ. ૭ તિમ્ જાણવું જોઈએ. ૮ છંદશાસ્ત્ર શીખવું જોઈએ. ૮ શિલ્પજ્ઞાન મેળવ્યું જોઈએ. ૧૦ યંત્રકર્મ આવડવું જોઈએ. ૧૧ વાસ્તુના મર્મ સમજવા જોઇએ. ૧૨ વાસ્તુને પીઠભાગ જાણુ જોઈએ. ૧૩ શારાઓની ખબર હોવી જોઈએ ૧૪ વાસ્તુનાં સ્થાને સમજવાં જોઈએ. ૧૫ વાસ્તુનું માન સમજવું જોઈએ. ૧૬ ક્ષેત્ર પ્રમાણે ક્રિયા કરાવતાં આવા ડવી જોઈએ. ૧૭ fસુંબી આળેખી નણવી. ૧૮ *છાઘભેદ જાણવા જોઈએ. ૧૯ પાષાણ સંધી કર્મ શીખવું જોઈએ. ૨૦ ભાગો કરી રૂ૫ ઉત્પન્ન કરતાં આવડવું જોઈએ. ૩૧ ચિત્રકામ જાણવું જોઈએ. ૨૨ પાષાણસિદ્ધિ આવવી જોઈએ. • મર્મ એ જ પથાને છે પ્રહાર થાય તે પણ શરીરને નુકસાન થયા વિના રહે માટે વાસ્તુના એવા મર્મસ્થાન ઉપર નજર રાખી કામ કરવું એ માટે થમાં કહેવું { વાસ્તુના પીઠના કોડા ભાગ પણ જોઈએ તે ઠેકાણે આવે નહિ. ૧ખાઓનું દાન એ. લંબી અઘરા હુંબ માન ના હોય તે.

·હ નહિ , અમિત જેમાં દઈને વાસ્તુકાન કાપતાં આવાવું જોઈએ. ઉપર જનાના ગામમાં રમનાર શિપ ડેય તપારિ બુદ્ધિમાન અને શીળવાન રાખે એ અગ શાસ્ત્રોમાં અને નિર્મમાં કુશળ હોય પણ બુદ્ધિમાન ન હોય તે મન વિનાના નિ જે તે સ્થાપના માટે તેની પ્રજા મતિ હેય (કામ કરવાનું તેનો વિચાર ન વિણભ કર નદિ અને તાના કામનું ૧૫ પ્રારી બાપ) ના જે બાબત જણી શકાય નહિ એવી, એ જાણવા જેવી દોષ તથા જેમાં ગુઢ અર્થ છે અને વિરતાર પશે તે એવા બુuિપી નાવમાં બે કે તે વસ્તુમાં કરી છે. wય જ્ઞાનવાન ટેક. પ્રમાબ ટેપ અને શિર્મમાં નિપુણ દેવ પણ શીળવાન ન દેવ તે તે . ભાવ નહિં, મારણ કે રાગથી અથવા હૈષથી અથવા લોભે તરીને રવાનું હોય છે તે તે કરે બીનું. બિપાશાની જે રિદિપ ખ૮ કાર રાખતો કેય તથા કાસમાં પરિશ્રમ કરેલે ન હોય તે તે શિપિએ મનપાનું બાળમજુ છે, તપી જે રિપી કેવળ રામ જાણે છે પણ મિ બજાર દેવ તે સંમામ મયરની પ મુંઝાય છે; વળી જે કેવળ કિયા જ ન હોય અને શાસ્ત્રાર્થ ન જાણે તે થોડે દર માર્ગે ચાલી પછી અધિળાની તે મટે છે, અને જે લિપિ કોઈ પણ Nિ જાણ નથી ખાં પિત્તાપણું બતાવી દિvમ ર છે એવા ાિરને રાજાએ દાંત શિક્ષા કરવી જોઈએ એમ સમરાંગણ મધા બેજાન લખે છે. વળી ડિશ, સતાર, સિલવટ, વગેરે શિwામ કરનારાઓ પામે જ અવશ્ય જોઇએ અને તે ગજ ઉપર અગાની જે રેખાઓ છે તેનો પથ અથફ નામે છે તે નામ કારીગરોને જોઈ જ યાદ છે મા લખ અવસર છે. ૧ એ અગિળનું નામ “ માત્રા, ૨ ને મંગળનું નામ કળા, "પ,” ૪ , “મુપિ,* ૫ “તળ,” { “કરપાદ,” (પાગજ ) હિ. ૮ “. તણી,” ૯ પ્રાર” સયતાળ” (પૃયાથી મધમાના અંત સુધી) ૧૧ શેઠ” ૧૨ “વિતસ્તિ,”(વંત) ૧૪ અનહદ” ૧ રનિ” ૨૪ આંગુળ અથવા પણ ગજને “અર િ કહે છે. તથા ૪૨ આંગળનું નામ "કિ” જ . “પુષ, ૬ “ધનુષ,” ૧૦૬ “દંડ,” ૧૦૦ ધનુષને "કોશ.” બે માસની એક ગબ્યુતિ અને બે ગતિ ઓ • Bોજન” પામ છે. '' D 1) દિપેશાઅ વિ અને પ્રકારના માને બનાવવાની રીત બતાવી છે, તે પ્રમાણે કરતાં અનેક વિધિ કરવાનું બતાવે છે તેને હાલના વખતમાં કેવળ વહેમને હાર છે એમ કહેવામાં આવે છે, કેમકે તેમાં અનેક પ્રકારના વેધ ગણાવ્યા છે તેને ટાળવા ક પાસા અથવા પાને પરવડે ટાંકામાં આવે તે બઘ કહેવાય છે, તેના એક જ ભાભમાં બતાવ્યા છે. ૧ પથરની સાં બાબા બેસાડતાં આવડવી દિઈએ. ૨ બીન પાની મેળવણી કરી બનાવી હત્યા કરતાં આવડી ગઈ છે.

·૮ ot જઈએ અને ટાળે નહિ તે ફલાણા પ્રકારની હાનિ થા", મા વાખા માગમાં જ કરવાને આરંભ અને પ્રવેશ કરવાથી સુખ થાન પ તેથી ૩ી રીતે કરે તે માન થ; તથા પ્રહ, રાશી, તારા, આથ, વ્યય, નક્ષત્ર, વર્ગ, શ, એ વગેરે બાબતે મેળવ વામાં કેટલીક માથાકૂટ જાણવામાં આવશે. વળી વાસ્તુ પૂજતાં અનેક પ્રકારના દેવ દેવી- એને અનેક પ્રકારનાં બલિદાને આપવાનું બે છે, એ દેવોને આપવાની વસ્તુઓ જેમ વિચિત્ર છે તેમ તેવા દેવ અને દેવીઓની આકૃતિ બતાવી દેય તેને પણ વિચિત્ર લાજ -લના વખતમાં જેને સુધારેલા કહેવામાં આવે છે તે તેને જે તે જરૂર થપરામના કર્તાનું હાસ્ય કર્યા વિના રહે નહિ; પણ પર્વે બનેલા પ્રામામાં તેવાં છે જોવામાં આવે છે. આ બધી વાતે નવી અને ખુલ્લી જમીન તેમાં ઘર કરતાં જોવાની છે. ધર, પ્રાસાદ, મદિર કે મેડ ઇત્યાદિ મકાનોની મુખ્ય શાળામાં ( નીચેના ખંડમાં) સૂર્યનાં કિરણે પડવાં જોઈએ નહિ, તેમજ પવનનો સંચાર પણ આવે નહિ એમ બતાવ્યું છે તે વાત હાલના વખતમાં બિલકુલ છાજશે નહિ. દાવમાં સર્વ મનુને દવા પ્યારી હોવાથી શરીરે નિર્બળ થયા છે અને થશે. “ બફા સે ન એમ વૃદ કહે છે. બળિદામાં માંસને બદલે “માં” (અડદ) આપવામાં આવે છે એમ આની એળખ રહેવાનાં સ્વલ્પ ચિહે રહ્યાં છે, તે નાબુદ થશે નહીં, કારણકે, સાતમાં સુરક્ષા ગણાતા ઘણુ બાબતને માનતા નથી પણ દુનિયાના વ્યવહાર સાચવતાં સર્વ રીતિ માની અંગીકાર કરે છે, નહિત લગ્ન વખતે અગ્નિની સાક્ષોએ ચેરીમાં વરકન્યા કેમ રામાટે આપણુ ભૂદેવોએ ઝાડ, પહાડ, નદી, સરોવર, કુવા, ગાય અને છેવટે ગર્દભને પૂજવા ન ઢીને પ્રસાર બાંધવાથી યથાપિસુધી વ્યવહારમાં માનવે પડે છે અને એકાંતમાં કેટલાક ધિક્કારે છે પણ એ પડેલી મેખ મૂળમાંથી ઉખડવી મુશ્કેલ છે, તે જ રીતે શિલ્પમાં બતા વેલી રીતિઓ સર્વ નહિ તોપણ છેડી પણ તે અમલમાં લાવવી પડે છે. જેનધર્મનું જોર વધવાથી બલિદાન બંધ થયાં હશે. શિલ્પમંથને અભ્યાસ થશે તે કારીગર લે મનસ્વીપણે કામ કરી ઘરધણીને નુકસાન કરી શકશે નહિ, તેમજ જે ઘરને દેખી મન આનંદ પામે એવું રમણીય થવું જોઈએ; તેના બદલામાં ઘર થયા પછી ધરમાં બાબર સવડ થઈ નહિ એમ કહી પદ્મા- જાપ કરવામાં આવશે નહિ. હમેશાં એટલું યાદ રાખવાનું છે કે હુ દ્રવ્ય હોય તો પણ ઘરમાં ઇછાનુમારે સુશિક્ષિત કામ અને તેમાં જોઈએ તેવી સવડ રાખવી કે એ ઘરમાં કઈ પણ આવી બેસે તે તેની મનોવૃત્તિ એવીજ થાય કે ઘર કરાવતાં તે કેટલીક બાબતો પિતાના ઘરમાં ઉતારે, અગર તંગ જે હોય તે વિસ્તારમાં તે નજ થાય પણ કર* કઈ વસ્તુને ખુબસુરતપણું આપવું એ બુદ્ધિમાન અને કામના જાણનારનુ કામ છે, જેમ કવિ લે ગમે ત્યાંથી લાવી અલંકાર ગોઠવે છે; દ્રવ્ય પુષ્કળ ખરચુ હેય, અંદર માલીયા અને રિચર પુષ્કળ હોય, ચિત્રમાં વિવિધ દેય અને સડે હવાબારી હોય ૧ પન રહેતું દેય તેવા ઓરડામાં તથા પ્રસૂતિ ઘરમાં બલી કે બારી હોય તે નુકશાન છે. પ્રાસાદ, મદમાં છિક હેય તે વાયુને ર થ દીપક રહે નહિ અને મામા સાથે પુરૂષોની પર સ્થિર કરવી નહી પડે.

·તો પણ તેમાં વસનારનું ચિત્ત લોભાય નહિ, મન ખાન પામે નહિ, આ વુિં મને મા માને છે કેમ વારંવાર શાન સાથે મા વાત ન કર, તેમજ ચતુર શિviારા માણિ- ની પીઠ પળ ત ન થાય તથા પરથી દેખના મન હર્ષ પામી જોવા માટે તેના મન ખાન અને તે પછી જે દાબ ખરચા ય તે ખર કહેવાય નહિ પણ પિતાના બળવાનપણ સામે નિર્બળ લો ૧કરી ગયા એમ થયું કહેવાય, મો જેણે સુખ માટે ન ખાયું તે તે વારંવાર યાતાપ કરી બીજ મને પસંદ કરે છે !! સની લે દરવખત નવીન પ્રકારના દાગીના પર છે તેવા એ સ્ત્રી પાસે બીજી ખી પિતાના પતી પે વિષાદ કરીને તેવો દાગીને કાવે છે, તે જ રીતે એક જણે સો- બિત પર રાવ્યું તે ખી તેનાથી પણ જેક બનાવવાની ધારણા ધારે નહિ ત્યારે બનેલું મન નિઈવ સમજવાનું છે. શિપમાં અન છે, તેવા જ દે અને ન બને તેવી રીતે બતાવી છે તેમાં કેટ- ફી બાબતે (ગરીને ) તજ અશાય છે, પણ મોટા મોટા વે કેમ નહિ તજવા! જે પરના આગળ ખડો અથવા વધાર અથવા પરાળ અથવા મુખ્ય ઓરડાને કાર વચ્ચે થાંભલો આવે તે માટે વેધ છે એને માટે શિલ્પમાં તે જુદી રીતે કર્યું છે પણ પ્રથમ તે દષ્ટિને તેનું ખરાબ અગે છે ત્યારે રષ્ટિને ગમે નહિ ત્યારે મનને શી રીતે પસંદ પડે છે ત્યારે નાપસંદ થાય ત્યારે તે દોષવાન છે જ, શિN રીતે હીનાળ થવાનું ન માનીએ તે તેની પર નથી ૫ણ વખતે માથામાં આગાય તો તે વીનાળ સમજવાનું છે, માટે જે માં બતાવ્યા છે, તે આ પારણસર છે એમ દરે આપણે માનિયે તે કઈ રન નથી, પણ પર્વેના પતિ બહારિક કામમાં પણ ધર્મ રીતની ધાસ્તી બતાવતા હતા તેનું કારણ છે કે વિનય અને મેષ રહિત ન થતાં ઈશ્વરને ભય રાખે અને ઉન્મત્ત થાય નહિ. શિલ્પશાસ્ત્રોમાં જણાવેલી ઘણી વાતો પાધિમાત્ય વિજ્ઞાની અને જતાં વહે ને નામી લાગે છે. શાસ્ત્રારાએ દરેક દર વિષયમાં ધર્મને દાખલ કર્યો છે, અને પાઈ પણ વાતનું કારણ આપ્યું નથી એટલે હાલના કારણધા લેના મનનું સમાધાન થતું નથી, પરંતુ પૂર્વના મહાનાનીઓ ને મહર્ષિઓ વગર સમા વિના કારણે ગમે તેવાં મ જ મારી ગયા હોય એ વાત વિચાર કરી દેતા સંભવિત લાગતી નથી. સદાય તેમને ખરા ખાય આપણે બાળી શકતા નથી. તેમાં ધર્મતત્વ ગમે તે હો પરંતુ હાલની પતિને અનુસરી પદાર્ષિ અરણ બનીછે તે ઉપર “જેમ વાતાર વિશે કે સ્તંભ વિશે મનપતીજ ખુશ થાય છે તેમ બીજી ઘણી બાબતે વિષે બારી વિચાર કરતાં ખુલાસે મળી જશે. થીએસણીવાળા અને તેવા તત્વજ્ઞાનીઓ તો કદાચ સઘળી બાબત સપારણુ જ છે, એમ બતાવી સારો. હિંદ બાંધણી યુરોપી ને પણ અજાયબી પમાડે છે. દુનિયામાં જે ત્રણ મુખ્ય બાંધણીઓ ગણાય છે તેમાં હિંદી બાંધણી પણ છે. અસલનાં દેવા, બાંધણીના ખાત નમુના છે. જૂનું તમામ ખર્ચ ઉપજાવે છે, અને તેના નમુના વિધરત ·ને અમેરિ સુધી જાય છે, રમાળ વગેરે ભવ્ય મકાનોમાં વપરાયેલા રાક્ષસી પાષાણે ત્રિક સાધન વગર શી રીતે આપ્યા હશે. તે કેમ ઉંચા ચઢાવ્યા હશે તે વિચાર કરતા છઘ કહ્યું કરતી નથી. પર બાંધણીમાં હિંદી ચેકની રીત પસંદ કરવામાં આવે છે. આવી બાંધણી શાસ્ત્રીય જ્ઞાન વગર બધાય, નકશા કે નમુનાની યોજના વગર ચાલી શકે, લાલ યાંત્રિક સાધને વગર નભી શકે એમ માની શકાતું નથી. મરકતમાં લખાએલા ૫ પ્રથ જેવા વગર એ વિષે પ્રાચીન વિદ્વાન કેટલું કહી ગયા છે તે કહી દિપના હા મથે છે. તે પૈકી રાજ્વલભ પ્રથમજ ગુજરાતી ભાષાને માન અપના અમિત થઈ તેના ભાવિક ભક્તોને દર્શન દેવા ઉત્કંઠા બતાવી અને તેનાથી વિમુખ પેલ તેના પ્રિનો અપરાધ ક્ષમા કરી તેમનું માન વૃદ્ધિ પામે એવા સુવિચાર પ્રદ ન ર્મા છે, એજ મહાપણાનું મૂળ છે. શિલ્પાન ધરાવનાર જે કારીગરે શીળપણું ખી રહી પામે દીનતા દાખવે નહિ, એવાને સિપી નામનું માન ઘટે છે, પણ પિતાના ને પાપને મન તથા માત્ર રીતે નુકશાન કરવા છે તેમજ કામ દેખાડી શિને વજન ન કરે તેને કિલ્પિ નહિ પણ અથત પત્થર છે એમ કહે ને ન નમી. જમાં મજકુમાર કાસિંહજીરાવે સાર્વજનિક પુસ્તકાલયનું નવીન મકાન કબ કામમાં જન, મન અને ધન ખરચી રાત દિવમ ત્યાં જ રહી ચોક મહીના જ છે પ વે ને. શિલા ' ૧૧ શ્રેન ૧૪: અણદદરૂપુર(w) } નારાયણભારતી યશવંતભારતી ગોસાઈ ·રાજવલમ રાજપ્રિય કેમ ન હોય? વિક્રમ સંવત ૧૪૮૦ ના સુમારે ઉપરના મહારાણા થી કુંભકર્ણને આમ ની મંડન વધારે આ ગ્રંથ રચ્યો હોય એમ મેવાડના આખા દેશમાં તે વખતનાં બનેલાં હાથે કામો દેખનારની દષ્ટિમાં શીતળતા પાથરે છે, તે ઉપરથી માલમ પડે છે અને શ્રીમેyટે નુપ કુભક” એવું વાક્ય પણ છે. મહારાણાધીને પ્રથમ આશ્રય મળેથી આ રાજવમ સીને પ્રિય અને જગતમાં પ્રખ્યાતિ પામો અને બીજી વખત ગુર્જર સાધિપતિ ગાયકવાડ સરકાર વિરાજ ભીમંત સયાજીરાવ મહારાજને વલ્લભ થશે આશ્રય મળવાથી રાજ્યસભાને પુનઃ પવન પ્રાપ્ત થયું એમ ગણાશે. આ રાજ્વલન રાયકરાવ મહારાજને-વણજ થવાનું કારણ એવું છે કે, ચીન વખતમાં લખાણા મ અપ્રહિ છે તે મ લખાવવા માટે . • બુર કરી તે કામ મને સોંપવામાં આવ્યું. પ્રથમ પ્રયાસમાં જવાબ લખાવી પડે છે. તે મંય ઉપયોગી જાણી તેનું ભાષાંતર કરવાનું કામ મારા તરફથી ય થયું. તે પછી મહારાજજીએ તેનું ભાષાન્તર કરાવી પ્રસિદ્ધ કરવા ખાતા કી એમ પર મળવી મેં વિપ્તિ કરી તે મંજુર રાખી, હું પાનું એ કામ આપ્યા પછી ભારે વિદાય દેશાટન કરવા પધાર્યા તે વખતે તે દેશમાં પણ રાજવા પાક આવવાથી તે તૈયાર થશે કે નહિ? એમ મહેરબાન રા.સા. હરગોવિંદદાસ હાલારામ રિટર એ વનકર ઇરાન સાહેબની મારા પૂછી મગાવ્યું હતું; એટલું જ નહિ પણ અપ્રસિદ્ધ છે લખાવવાનું કામ મેં વિના અમારે સાત વર્ષ સુધી કરવું તેની પણ જાણી ન તો . ૧) ઈનામ આપવા મને વરે બોલાપો ને વખત હજૂરમાં હાજર થયા વિના બારોબાર જ નહિ એમ મેહેરબાન .િ બામણીભાઈ જશભાઈ ાિન સાહેબ તા ની આવી તે પ્રમાણે ખબર મથી હું મારે હાજર થવા ભાભા જાને ૯ જેવાતી હોય એમ મહારાજ સાહેબ આવો વિરાન થયા હતા. મારી પાસે લખેલ રાજલભનું પુરતા અને તેમાં ખાવાના ચીના નાણાનું પણ હતું તે જ કરતાં પહેલાં આ શું જવાબ જામ છે ?" એમ કપુર વયનો છે જાણે જન્મ અને વિગ થયેથી અનિત તેનું ચિંતવન થતું દે એમ મા. એક ખયાના દષ્ટિગોચર થશે અપાર હર્ષ પ્રાપ્ત થાય તે રીતે તે વખતે મારા નામના અંકમાં ઉમરારો અને નાણાઓ દેખી મ ત કરી પૂજા અને પુના જે ગુજરાતી પુરતો લેવામાં આવે છે તેમાં આ પુરા છે એમ , સારી અને આના આપીને નિવાસાયમાં પધાર્યા હતા, એવી મોતિના કારણે જ સયા દા જ રાજવાસનામને શોભા ખારે છે. સન ૧૮ નારાયણભારતી યશવંતરાતો. પા, ·ઉપકાર પત્રિકા. શિલ્પશાસ્ત્રના ઘણા પ્ર અપૂર્ણ અને અપાર અશુદ્ધ છે, તેજ પ્રમાણે રાજવલભ દેવા છતાં શિલ્પકામ સારી રીતે જાણનાર અને શિલ્પના પુસ્તકમાં જેને પ્રવેશ છે; એવા મારા પરમમિત્ર, યતિ હિમ્મતવિજયજી કસ્તુરવિજયજી એમણે અનેક પ્ર દસ પરદેશથી લાવી ગ્રંથ શુદ્ધ કરાવી ભાષાંતર કરાવી આપ્યું અને તમામ નકશાઓ પણ તેમના જ હાથે કરી ગ્રંથ તૈયાર કરાવ્યું અને તેજ રીતે મારા ઉપર પૂર્ણ પ્રીતિ રાખનાર શાસ્ત્રી મહાસુખરામ નારણજીએ તન મનથી એકાગ્ર ચિત્ત અને આજીવિકાનું નુકશાન એવી પણ પ્રકારની મહેનત કરી ગ્રંથનું ભાષાન્તર કરી આપ્યું. તેથી એ બન્ને શુદ્ધ મનના પરોwારી પાને , મે ઉપકાર માનું છું, આ ગ્રંથમાં જોડાએલા તેમના નામની અમર કાતિ દેટાન્ડરમાં જય પામો. તથાસ્તુ !

·--
13
ચોથી આવૃત્તિની પ્રસ્તાવના.
બા જી બાતિમાં ઇ જ સુધારો. વિ છેક દિલ ને ,
Vામાં મારી છે પટા દિકરા ને ના જ 4 1 1 11
નટ ઢાથી પાછી બે બાનિની રીમા ભાજપ નો હની રી ને બાઇ ૧૧
મજાની બાકી હોય છે જેના કામથી જ બોધ આ જ
નહી ભાખનારને તે વધારે હvમી ગ્રંથ અને શા ,
આ ભાતિ અપના વખતે બ મ પની મપાન પર વિશ્વ મા be
માઇપની નેન કમી જેના કામ મધ છે અને નાયબભાની જ
પછી બે બા મુiા ઇમના જમાઈ દ્વિવેદી ભના
કરી હતી તેવી જ રીતે ૫ મી પાળ જ છે જે હવા ન જે જે
નાન્સી પણ બાનિ બાળ જ લઈ પી ના વિ જ મજા
નવ ને હરાવી બા બાલ બના મન બંને રી મુજબ કરે જ છે
બાલા છે ને અમાપ મ મ .
૧૮vસંવત ૧
મહાદેવ કામ જાર

·ખંખ્યાય ૧૧ મે.
તિથિ, પગ, નક્ષત્ર, વાર, શુભાશુભાળ, ચંદ્ર, કરણ, લમ, , ઘરનું
આયુષ, વગેરે જોતિષ પ્રકરણ. સ્ત્રીના ગુણ દેવ ઈષાદિ-
૧૭૮૧૮૮
અધ્યાય ૧૨ મે.
ગોચર, દિન રાત્રીમાન, સ્વરોદય અને સાત્રિ લક્ષણ.
૧૯૦૨૦૬
અધ્યાય ૧૩ મે,
તિષ લક્ષણે
૨૦૮-૨૦
અન્યાય ૧૪ ,
૨૨૨૪૦
વૃદ્ધ જનેએ બતાવેલા શકુન લક્ષણ.
આ વિષયમાં અમારી પ્રવેશ હોવા છતાં કેઈ પ્રકારે ચૂક હોય તે પૂર્ણ રીતે શિલ્પાન
ધરાવનાર પુરુષે ક્ષમા કરશે.

·अक्षमालांच पुग्नक कंबाकमहरुंधत्ते त्रिनेत्रो हंसवाहन.१ " ज्ञानरन्नकोशे"
विश्वकर्माचतुर्याहु
-----
६.
राजपलभ अध्याय।
यह चित्र कामक
पर प्रश्न होने का है और बानूपर लोकमे जो रुप बनाया है मो देवपंकीका है,

·No text on this page.

·शिल्पागार्यमंडन संकलित- राजवल्लभ -- .. मंगलाचरण-अनुष्टुप. आनंदवोगणेशार्कविष्णुगोरीमहेश्वराः॥ देवाःकुर्यु:श्रियंसौख्यमारोग्यंत्वद्गृहेसदा ॥१॥ અર્થ –ગણપતિ. સુર્ય, વિષ્ણુ, પાર્વતિ અને મહાદેવ એ દેવો તમને આનંદ આપ તથા નિરંતર લમી, તમારા ઘરમાં સુખ અને આરોગ્યપણે આપI वसन्ततिलका. देवनमामिगिरिजासुतमेकदंतसिंदूरचर्चिततर्नुसुविशालशुंडम् ॥ नागेंद्रमंडितवपुर्युतसिद्धिबुद्धिसेव्यंसुरोरगनरेःसकलार्थसिद्वये॥२॥ અર્થ–જેને એક દંત છે, જેનું શરીર સિંદૂરવડે શોભાયમાન છે, વિશાળ જેની શું છે, સર્પવડે સુશોભિત જેનો દેહ છે તથા સિદ્ધિ અને બુદ્ધિ એવા નામની જેની પાસે રહેલી બે સ્ત્રીઓ છે એટલું જ નહિ પણ, સર્વ કાર્યની સિદ્ધિ માટે દેવેક, નાગલોક અને મનુષ્ય જેને સેવે છે એવા પાર્વ તીના પુત્રને (ગણપતીને) હું વંદન કરું છું. ૨ स्रग्धरा. याब्रह्माधेरलक्ष्यात्रिभुवननमिताब्रह्मपुत्रीशिवाया ब्रह्माविष्णुश्चरुद्रःप्रणमतिवहुशोयासदानंदरूपा॥ वाणीचैतन्यरूपावसतियसकलेपाणिनिद्राक्षुधातृद् सानित्यासुप्रसन्नावितरतुविभवं विश्वरूपावलोके ॥३॥ અર્થ–જેને જાણવાને બહારિક રામર્થ નથી તથા જેને ત્રણ નમે ·રાજલભ, છે તેમ જ કલ્યાણકારી અને જે આદ્ય છે, વળી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને જેવા જેને વારંવાર નમસ્કાર કરે છે ને નિરંતર આનંદરૂપે સર્વ પ્રાણી વિષે, નિદ્રા, બુધા અને તૃષારૂપે જે રહેલી છે, એવી ચિંતન્યરૂપ બ્રહ્મપુત્રી (સરસવતી) અને પ્રસન્ન થઈ નિરંતર વિશ્વનું રૂપ અવકન કરવાની શક્તિ આપે. ૩ कंवासूत्रांचुपात्रंबहतिकरतलेपुस्तकंज्ञानसूत्रं हंसारूढस्त्रिनेत्रःशुभमुकुटशिराःसर्वतोवृद्धकायः॥ त्रैलोक्ययेनसृष्टंसकलसुरगृहराजहादिहस्य देवोसौसूत्रधारोजगदखिलहितःपातुयो विश्वकर्मा ॥४॥ અર્થ-જે એક હાથમાં કાંબી (ગજ), બીજા હાથમાં સૂવ, ત્રીજામાં પાત્ર (કમંડળ) ને થા હાથમાં પુસ્તક ધારણ કરેલું છે, વળી જે હંસા- છે (હંસ ઉપર બેઠેલા છે, જેને ના નેત્ર છે અને જેણે મસ્તક ઉપર સુંદર મુદ પણ કરે છે, એટલું જ નહિ, પણ સર્વ પ્રકારે જેનું શરીર ઉદ્ધિ જ છે, તથા ત્રજ જે સરજેલા છે, તેમ જ સર્વ પ્રકારનાં દેવઘરે, જ. અને બીજાં સર્વ સામાન્ય કેનાં ઘરે જેણે રચેલાં છે, એવા સર્વ જનું રિના વિશ્વકર્મા જે સૂરપાર તે તમારું રક્ષણ કરે. ૪ New fife. प्रोग्रादिकभोगसौग्यजन धर्मार्थकामप्रद अंतनांलयनंमुग्यास्पदमिदंशीतांबुधर्मायहम् ।। धापदेवगृहादिपुण्यमग्निलंगेहारसमुत्पद्यते हंपूर्वमुदानितेनवियुधा श्रीविश्वकर्मादयः ॥५॥ અધ:- પર િરી અને પુત્રના નેત્ર અને સુખ પ્રાપ્ત થાય 2 છે ? - અર્થ અને કામ પ્રાપ્ત થાય છે, જે ઘર તે પ્રા. કિંજ કરી છેએટલું જ નહિ પરંતુ આન, (૮-૧) વઢ અને ક, કરિ જ કરે છે અને ઘવ: વાવી તથા કાન જ દર ૧ છે, તે જ કવર જ મળે છે, માટે જ કડ અને .એ. ૨. ડબલ ઈછા કરે છે. ૫ ·અધ્યાય ૧ લે. (૩) उपजाति. सिझगृहारंभमुशंतिवृद्धायथोदितेमासिवलक्षपक्षे॥ शशाकवीसुदिनेनिमित्तेशुभेरवोसौम्यगतेप्रवेशम् ॥६॥ અર્થશાસ્ત્ર વિષે કહેલા માસમાં, શુકલ પક્ષમાં, ચંદ્રમાના બળમાં, સારા દિવસે અને સારા શકુન ઈ ઉત્તરાયનના સૂર્યમાં ઘરને આરંભ અને ઘરમાં પ્રવેશ કરવાનું કહ્યું છે. ૬ शाइलविक्रीडित. चैत्रेशोककरंगृहादिरचितस्यान्माधवेऽर्थप्रदं ज्येप्टेमृत्युकरंशुचौपशुहरंतवृद्धिदंश्रावणे ॥ शून्यंभाद्रपदेऽश्विनेकलिकरंभृत्यक्षयंकात्तिके धान्यमार्गसहस्पयोर्दहनभीर्माघेभियंफाल्गुने ॥ ७॥ અર્થ_ચત્ર માસમાં ઘરને આરંભ તથા ઘરમાં પ્રવેશ કરવામાં આવે તે શાક ઉત્પન્ન કરાવે, વૈશાખમાં ઘરનો આરંભ કે ઘરમાં પ્રવેશ કરવામાં આવે તે ધનની પ્રાપ્તિ થાય, જs માસમાં તેમ કરવામાં આવે તે મત્યુ થાય, આષાઢમાં તેમ કરવામાં આવે તે પશુનો નાશ થાય, શ્રાવણમાં તેમ કરવામાં આવે તે પશુની વૃદ્ધિ થાય, ભાદ્રપદમાં તેમ કરવામાં આવે તે તે ઘર શૂન્ય રહે, આધિનમાં તેમ કરે તે કલેશ થાય, કાર્તિકમાં તેમ કરે તે ચાકરને નાશ થાય. માર્ગશીર્ષમાં અને પોષ માસમાં ઘરને આરંભ કરવામાં આવે કે ઘરમાં પ્રવેશ કરવામાં આવે તો ધાન્યની પ્રાપ્તિ થાય, માઘ માસમાં તે કર- વામાં આવે તે અનેિ ભથ થાય, અને ફાગણમાં ઘરને આરંભ કરે અગર ઘરમાં પ્રવેશ કરવામાં આવે તો તેથી લકમીની વૃદ્ધિ થાય એમ કહ્યું છે. છ आदित्येहरिकर्कनघटगेपूर्वापरास्यंगृहं कर्तव्यं तुलमेपवृश्चिकपेयाम्योत्तरास्यंतथा ॥ द्वारंभिन्नतयाकरोतिकुमतिद्रव्यप्रणाशस्तदा कन्यामीनधनुर्गतेमिथुनगेचास्मिन्नकार्यगृहम् ॥८॥ અર્થ-સિંહ, ક, મકર, કુંભ. એટલી શશીના સુમાં પૂર્વ અને ·( રાક્ષભ, પશ્ચિમ દિશાના કારવાળું ઘર કરવું, તથા તુલા, મેષ, વૃશ્ચિક અને વૃષ, એ- ટલી રાશિના સૂર્યમાં દક્ષિણ અને ઉત્તર દિશાના દ્વારવાળું ઘર કરવું પણ કુમતિવડે તેથી ઉલટી રીતે કોઈ કરે છે તેથી દ્રવ્યને નાશ થાય તેમ કન્યા, મીન, ધન ને મિથુન એટલી રાશિના સૂર્યમાં ઘર કરવું નહિ. ૮ कन्यादित्रिपुपूर्वतोयमदिशित्याज्यंचचापादितः द्वारंपश्चिमतस्त्रिकेजलचरात्सौम्येरवौयुग्मतः ॥ तस्मादत्समुखदिशासुभवनदारादिकंहानिकृत् सिंहचाथवृपंचवृश्चिकघटयातेहितसर्वतः ॥९॥ અર્થ– –કન્યા, તુલા અને વૃશ્ચિક એ ત્રણ રાશિના સર્વેમાં વત્સર ૧ અંતરમાં લખે છે કે, નિધિ કરેલી સંમતિઓમાં ચારે દિશાના ધારવાળું ઘર કરે તે ? નથી. ૨ વત્સ એટલું શું હશે ! એવી વાંચનારને શંકા થશે, તેનું સમાધાન થવા માટે ખુલાસો કરવાની જરૂર જણાયાથી તેમજ વાંચનારને સુગમ પડવા માટે લખું છું કે, શા- અમાં લખ્યા પ્રમાણે રૂપ બની શકે નહિ તો પણ તેના શરીરનું વર્ણન કરવું અવશ્ય જાણુ તિ ગ્રંથ પૈકી “નાચંદ્ર” નામના ગ્રંથે બતાવેલી આકૃતિનું વર્ણન એવું છે કે पंचशीपत्रिपुच्छचनवनाभिःपोटशांप्रयः विशवानिचपष्ठेिश्वशृंगाणिचकरा शतं ॥ १२॥ इतिवत्सरूपं-नारचंद्रे ॥ અર્થ-જેનાં પાંચ મસ્તક, ત્રણ પુછડ, નવ નાભિ, સેળ પગ, ત્રણસેં ને સાક કાંગડ અને સે (૧૦૦) હાથ છે, પર. એવા પાકાશપથે રહેલા વત્સ સામે અને તેની પાછળ ઘરનું દ્વાર મુકવું નહીં, પણ ફક્ત ચાર રાશિના સુર્યમાં હાર મુકનાં દેવ બતાવ્યો નથી વસનું રૂ૫ એનાખવા મધમાં લખેલી વાતે વાંચીકુશળ મેળવી શકાતું નથી ૫ એવી બાબતો માટે જે પ્રયાસ કરેલો હોય તે ડારથી અનુભવ લઈ દરેક વાત ઓળખ એટલે કેઈ પણ સભાસ્થાનમાં પિતાને ગુખ્ય પ્રકાશના માનમાં જુનના થાય એ વાત યાદ રાખી કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થતુ એ કીક છે. હવે વન્સ માટે રાજકારે તેનું રૂપ, મગ, આકૃતિ, સ્થાન, અને રો ઈત્યાદિ બતાવ્યું છે. પણ ન ઓળખ્યા વિના વાંચનારને સંપવિ પ પ કરશે એટલું જ નહિ પણ પર નખ ૨શિતા મૂર્વમાં એ વમનું શરીર પર દિશામાં કરે છે, એવું વાંચથી તે વરે આ લો, વી એમ માને છે કે દિશા સામે વનનું મુખ દેવ તે સિવા માટેના દિલ માં વસનું પુરૂ ·અધ્યાય ૧ હૈ. મુખ પૂર્વમાં દેય છે, પન, મકર, મને કેમ એ ત્રણ શશિના સુર્યમાં વસનું મુખ હિતેષ તથા મીન, મેષ અને વૃક્ષ એ ત્રણ રાશિના સર્વેમાં વ- સનું મુખ પશ્ચિમે છે, અને મિથુન, કા ને સિંહ એ ત્રણ શશિના સૂઈમાં વસ્ત્રનું સુખ ઉત્તરમાં લે છે. માટે સામે ઘરનું દ્વાર મુકવામાં જે તુમાં વાદળને શેમ ન હોય પણ આ વિચ્છ અને નિર્મળ દોષ તેમજ અને પ્રા રોજ નહિં. એ વખતમાં સર્વ અસ્ત થયા પછી ગમન માર્ગે દષ્ટિ દેવામાં ખા ને એખી રીતે એ વત્સનું લાંબું શરીર ખારે. તેનું પૂર્વ સામે મુખ રાય તે પશ્ચિમમાં તેનું પડ્યું હશે અને ઉત્તર સામે મુખ છે તે દક્ષિણ નું હેય. એ રીત ચાર દિયા ખાધી લીટીમાં રહે છે. એ વસની અતિ એવી હોય છે કે, બારમાં જાણે એ બાબી સા હોય અને તે માની બન્ને નિરિઓ ઉપર (ડાબે અને જમણે) તારાઓના જયાબંધ દેખાવ હોય છે, તે એવી રીતે છે, વાસના શરીરના જે ભાગમાં પુછાઈ હોય તે ભાગમાં તારાઓનો સમૂહ વધારે હોય છે, અને જે પાણે વાસના કરીને ભાગ હેય તે ઠેકાણે તારાઓને સમ આ રાય છે; વના એ બને તો તારાઓના સમરો વચ્ચે વસનું શરીર અર્ધગોળ ખા હનતિ મેરે રોષ છે. તે દરીર જાણે બારી વાદળો બંધાયું હોય અથવા જેમ ખાછે. અમાદાનો રસ્તો, કઈ qનું વાક નથી હોતે તે વખત બંધાય છે તે આમ બને ખેત બિપિન રંગ હેય (સાઈ વિશીષ ડેય) છે. શિયાળામાં જંગલ વિજે વન ને હેય તે વખતે સવારમાં અથવા સાંજે પુષ્ય માર્ગ જોવામાં આવે છે, તે જાણે અધર સ્થિર સામે રહેલી હેય એ રીતે આકાશમાં વત્સનું રૂપ તારાના સમદમાં રખાય છે. એ વસને ટલાક લે સ્વર્ગને માર્ગ પડે છે અને રામ- પાર પ્રમાણે કેટલાક લે તેને “શિશુમારચા" કહે છે. એટલું જ નહિ, પણ કેટલાક લો- કે ખાટા-ગામિની ગંગા કહે છે અને તેની આજુબાજુ તારાના જથા દેખાય છે. તેને દેવ કનાન કરવા નિરજા હોવાથી તેમના વિમાનની પંક્તિ ગોઠવાએલી છે એમ કરે છે, વળા તિવેત્તાઓએ તે તેને સેતુ પો છે અને આકાશvય પણ બતાવ્યું છે. વત્સને દર ત્રણ સતિએ એથી બીજી દિશાએ વુિં થાય છે, એટલે બાર ગામમાં ચારે દિશાએ ભરી રહે છે. જ્યારે જે દિશામાં વસ હોય છે તે દિશામાં ત્રણ સંમતિના ને વિરા સધી નેતિ જાનાર લે ઘરનું કાર મુકી દેતા નથી તથા પ્રતિ કરવા દેતા નથી અને ખાન મુર્ત જ આપતા નથી, પણ તેમાં ખરી રીતે સમજ્યા વિના ત્રણ માસ સુધી મુક્ત આપ! નહિ એ વાત વ્યાજબી નથી, કેમ કે ત્રણ સંક્રાંતિના નવ દિવસ સુધી વિસનું મુખ એજ દિશામાં રહેતું નથી, ·શજલભ, जूओ वत्सचक्र. ઉત્તર, વાયવ્ય. ૧પ ઈશાન. ૩૦ ૧૫ + ૧૦, ૫ ૧૧૦" ૧૨ ૧૫ પશ્ચિમ. પૂર્વ. ઘર કરવાની આ ભૂમિ છે. એમ રમજવું. ૧૫ ૧૦ ૫ ૫ ૧૦. ૫ દઈશુ. બ: યા છે ઘેટલે મિથુન, કર્ક અને સિંહ એ ત્રણ શશિના : M હનર બ્રિા સાપ હોય છે. અર્થાત , આજ અને જળ એ જ મન મુકી રામાં હોય ત્યાં સુધી ઉત્તર અને શનિ છે અને કિમ, વરને હાર એકે દિશાએ મને નહિ. એ માધા જ કરી છે, અને બાર મતિ તે બે જ દિલ તમને અને બાપ છે એટલે નાના -- કે રે મ ન થયા અને અને એ જ રીતે સમજી rrr Temજા | Tari ૧૮ ના રદ દર ૨૧ જ fiદ ૧ ટન ?૬ria- TriArmy ॥

·અપાવી લો. આવે તે ન જાય અને વસ્તી પાછળ હાર મુકાય તે આબુથને ક્ષય દયા , સિંહ, વૃષ, વૃશ્ચિક અને કુંભ છે બાર નિા સૂમ ઘરને ચાર દિશામાં કાપ મુકવામાં આવે તે જસને દોષ આવે નહિ. & प्राचीमेपतुलारवीउदयतेस्याद्वैष्णवेवन्हिभे ચિત્રાતિમાનિ વિતાકારીરૂપે ઉપt प्रासादभवनकरोतिनगरंदिग्मूढमर्थक्षय हम्य देवगृहेपुरेचनितरामायुर्धनंदिग्मुखे ॥१०॥ અર્ધ-જે દિશામાં મેષ અને તુલા રાશિન સૂર્ય ઉગે તથા શિવ અને ધની હામને ચારે દિશાના કણ ભાજપના સાત સાત વિભાગે કરવામાં આવ્યા છે અને તેનો વિકાસ જ છે, તેમાંથી દ્વારા માન્ય નહિ (મે તે બે દિવસ હોય કાર માય ની કાર કે પોણને ભાગ વિભ૮૫ણાને છે. એવું જ નહિ પણ હોના નારા વાસ્તુદેવની સંધિ અને તીર વગેરે ભાગ છે, તેમજ અષ્ટ સ અને ૧૮ ને sw કરવી નહિ એમ બીન અપાયના લોક ૨૦-૨૧ વિશે આવશે તે જોવું. હવે એમાં હાર મુકવાનું કેમ તેવા વખતમાં તે દિશા સામે વસ છે તે અને તેમાં ત્રણ માસ થી રહે છે. તેવા વખતે હારવાની જરૂર હોય છે ત્યારે સામ મને એવી રીતે છે કે, દિશાઓના સાત વિભાગો કરેલ છે, તે બે વિભાગે ૧ માસ સુધી જ રહે છે. તેમાં સમજવાનું એવી રીતે છે - મિથુન છે અને સિહ, એ ત્રણે રિના સર્ષમાં (ક, અષાઢ અને શ્રાવણમાં) વસ ઉત્તર દિશા બને છે. તે ઉત્તાને ભાગ ઈરાન અને વાયકોણ વચ્ચેનો છે. તે ભાગમાં સાત વિભાગે કહ્યું છે, તેમાં પ્રથમ પાંચ દિવસ સુધી વલ્મનું રહેલું છે, બીજામાં છે, બીજા પર દિવસ છે અને વિભાગમાં દિવસ સુધી રહે છે, એ એપિ વિભાગ છે. તે દિશામાં "મ" કેમ જવું, અને તે પછી પંદર દિવસ પાંચમા વિજા ના દસ વર દામાં અને પાંચ દિવસ સાતમાં વિભાગે વસ રહે છે. એ રીતે દરેક શામાં વસનું રહેતું થાય છે, તે રીત જણનાર ફરિયાર તિરી લો તેના વખ તમાં ઠાર મુકવાનું મુક્ત ભારે છે. પણ જે વખત દિશાના મધ્યબિંદુમાં રસ હોય તે વખત વરાના સામે જે વસનો પાછળ કાર મુરા દેતા નથી અને ઉતાવળના પ્રસંગે દિલના બિંદુથી ડાબે અવા જમણી તરત વત્સ તેના વખતમાં તાશ, ચંદભળ, નક્ષત્ર, તિથિ, વાર એ વગેરે છે આવતાં તેમાં તે હાર માનું મુહૂર્ત આપે છે, એ જ સિત ચાર દિવાઓની છે, એમ જવું, એ રીતે વરના ગુણ છે અને તેનું જ છે, તેમ છતા નાદ મંચમાં તે વસને વૃષભરૂપ બતાવે છે, તે ઈમના આધારે કહ્યું છે, પણ તેનું નામ વત્સ છે એટલે તેનું વધારે વિનયન કરવાની જરૂર નથી. માત્ર કાર્ય કરવાનું છે. • બંગલાકાર પર નું હાલ તો જ આવે નહિ. ચાર ધારાવાળું માન જમણ રીતિનું છે એમ માની સમજ હેય તે ને ખોટી છે.

·(૮) રાજવલ્લભ. કૃતિકા નક્ષ ઊગે તેજ પૂર્વ દિશા છે એમ સમજવું; તથા ચિત્રો અને સ્વાતિ, એ બે નક્ષને જે મધ્ય ભાગ છે તેજ પૂર્વ દિશા સમજવી; એ રીતે પાંચ પ્રકારે પૂર્વ દિશા પંડિતોએ બતાવી છે. તે દિશા સાધી ઘર તથા પ્રાસાદ અને નગર બાંધવામાં આવે તે આયુષ અને ધનની વૃદ્ધિ થાય, પણ દિમૂહ અથવા દિશાના ભાગમાં ન રહેતાં વાંકે ચૂંકું ઘર, પ્રાસાદ કે નગર રચાય તે આયુષ અને ધનને ક્ષય થાય છે, ૧૦ तारेमार्कटिकेभ्रवस्यसमतांनीतेऽवलंबेनते दीपाग्रेणतदैक्यतश्चकथितासूत्रेणसौम्यादिशा ॥ शंकोर्नेत्रगुणेतुमंडलवरेछायाद्यान्मत्स्ययोः जातायत्रयुतिस्तुशंकुतलतोयाम्योत्तरेऽतःस्फुटे ॥११॥ અર્થ-ધુવની માંકડીના આદ્ય ભાગે જે બે તારાઓ છે તે તારિકાએ ૧ પ્રાસાદ એટલે દેવમંદિર કહેવાય છે. તેમજ રાજાના મહેલને પણ પ્રાસ નામ આપ્યું છે. ૨ માંકડી અથવા મર્ડરી કુવની આજુબાજુ ચારે તરફ ફરે છે પણ તે માંકડી થી રીતની હશે ? એમ વાંચનારને પ્રશ્ન ઉત્પન્ન થશે તેના સમાધાન માટે મુવ અને તેની માંડીની આનિ સાથે બરાબર રીતે સમજી શકાય તેમ કરતાં આ ટીપ વિસ્તાર પામશે. પણ તેના ઉપર લક્ષ આપવાથી બીજને પૂછવાની દરકાર મટશે એ રીતે બતાવવામાં આવે છે તે વયે. બનની માંકડીમાં છ તારિકાઓ હોય છે. તે ઘડિયાળના કલાક કાંટાની પછે વીસ મક પ્રવની પ્રદક્ષિણા કરી રહે છે, એવી માંકડીના છ તાર પછી ધુવ નજીક રહેનાર છે જે એક બીજ ઉપર સમસૂવ રહે છે, તે બે જ્યારે ધુવ ઉપર અથવા નીચે, ને સીધી લીટીમાં આવે તે વખતે તેજ ઉત્તર દિશા છે એમ નક્કી થાય છે, પણ એક કવન ધર દિશા નક્કી થતી નથી. કારણ કે યુવાને આખું જગત અચળ માનવું આ યાયમાન છે. સાંજે એક મતના ખુણા ઉપર ધ્રુવને રાખી પ્રભાતે જોવામાં આવશે ૨ જ ખુણાથી આશરે અધું હાથ પૂર્વ તરફ આ માલુમ પશે; પણ તે પિતાનું મંડળ મા બાર જશે નહિ. કુવ નામ અયળ છે તેથી તેના આધારે સમુદ્ર વિષે વહી- છે ને મન થાય છે, પણ ઈ વખત બીજ તારાઓને સંદેહ થશે ને ચાલનાર ભારે જ છે. એટલે સિમન થાય છે. માટે મુવી માં ઓળખી રાખ રાય તેરી ની એનએ બાભર , વાટેલા લોકોને મત્યુ પહેલાં છ માસ આગમ નું જ બંધ થાય છે, એમ ઘણા કિ કહે છે તે પબ નક્કી થશે.

·અધ્યાય ૧ લો. (૯) કુરની સીધી લીટીમાં આવે તે વખતે તેની સામે અવલંબળબે) ઝાલ અને જયારે એ બે તારિકાઓ દુરની સીધી લીટીમાં આવ્યાથી અવલંબની વર્તમાન કાળમાં અગક દિવાન અને ધવની માછલી ( ભલી) કરી છે. તે આધાર હાલના શિપી લો. વર્તે છે; પણ એવાં સાધવો ઉોગી મનુષ્યોના અંગપર પ્રમાદરૂપી ગોદડું પડી જતાં પ્રાચીન રીતિ અંધારામાં અપાતી રે છે તે તેમના કરના પ્રાચીન રીતે કે છે તે અવશ્ય યાદ રાખવા જોઈએ. પારકે ધવની ડાબલી નદિ મળ- વાને પ્રસંગ આવી પડે એવા રથળમાં કાર્ય કરવાનો વખત આવે તે પછી માંત્રિક સાધન વિના શિપિએ શું કરવું? અરે ! પણ અમે ભૂલતા ન હએ તે એવાં પટાં સાધન મળવાથી કારીગરોએ અસલના મં૫નો અભ્યાસ મુકી દેવાથી કેટલીક બાબતને લેપ થઈ છે છે. માટે ૫છીથી પસ્તાવું થાય તેમ ન કરતાં પ્રાચીન રીતિ યાદ રાખવી એ સારે છે. આ કવ છે. છે. મા તારા અને છે આ તારા એ બે કવ નીચે અથવા ઉપર એ સૂત્રમાં આવે એટલે બસ છે. o e G ઉપર બતાવેલી છ તારાની માંડી વાંકી આતિની છે. તે માંડીમાં બે તા વથી નીચે પ દર દેખાય છે). એ માંડીને મથાળે બે તારાઓ ગણ દ૨ બીજની શા આ વાગતે સીધી લીટીમાં આવેલા મેં જોયા હતા. એ પ્રકારે પુન સાપવાની છે રાતિ પર્ણ; અને બીજી રીતિ પ્રથમ બતાબા માર વડે મંડળમાં ક થી જવાનું પ્રમાણ લેવાનું છે એ વિશે વિશે સમજ એવી રીતે છે , પ્રારની અને અદ્ધિ સેળ અગિળ પn કરી પ્રકાર વિવે; એટલે બત્રીસ ખાકળ વિસ્તારવાળ મંડળ થા. તે મંડળના મધ્યમાં બાર આગળ લઈને અણીદાર સંસ્થાપન કરશે. તેને જ હા અમાં સદા પ્રમાણે છે, અથવા દીપપના રૂપ જેનું, ખપવા કંપની નાની ના જે. અથવા ગાજર જેવી મતિ દેવી જોઈએ. એ સ; બાર આગળ લરિકને તેના નીચેની પકિ અથવા પાધિ સાડાસાત આગળના રિમાં હોય, ત્યાર પછી તેને તરત ભાગ ચાલી છેવટ અણી સુધી ભાર ખમળ સંબઇમાં થાય તેવા માં જ પાપનું જોઈએ નહિ. કંપનર હાથીના દાંતને સારો છે, પણ ટિમને તે જરૂર છે. ની ૫ જેમ એ મંગળ શાપથી દિલ ની થાય છે તેજ અટક- બના ખોળ ઉs માની ને અતિ આ ખગળ પડે ખી મંડળ હર માં મંડળ હતું અને તેથી જળ પર ખatી દેય તે કરે Na cર થઇ ત્રી બાળકોના મંડળો અને તે મનમાં કપનો દીકરો

·(૧૨)
રાક્ષસ,
સીધી લીટીમાં અથવા કુવ તથા બે તારિકાઓ અને અવલંબ, એ ત્રણે એક
સૂત્રમાં થાય ત્યારે સમજવું કે, તે બરાબર ઉત્તર દિશા છે, અને ધુવ તથા
કરની માંકડીના આઘના બે તારા ને અવલંબ, એ એક સૂત્રમાં થાય ત્યારે તે
અવંશની પાછળ એક ઘડા ઉપરદી મુકી જેવું કે એ દીવ અને અવલંબ
એક સૂત્રમાં છે તે તે દીવાવાની દિશા દક્ષિણ સિદ્ધ થઈ.
જ તે દે બિંદુઓ અથવા ચિન્હ કરવાં. પણ યાદ રાખવું કે, દિશા સાધનમાં જે
જન ઉપર અને અયવા મંડળ કરવું છે તે જમીન નીચી ઉચી ન જોઇએ; પણ
એ અરબી અપારી અથવા સરખું ચોરમ મથાળું જોઇએ. તેમજ સવારથી સાંજ સુધી
તે અંગ ઉપર મને તો રહે જોઇએ. અર્થાત્ કોઈ વસ્તુની છાયા મંડળના પાઈ
૧ ઉર પરી જે એ નરી, એવા મેદાનમાં મંડળ કરતુ.
( દિ મમતાં ગાતુના કારણે મૂર્વનું પરનું એટલે એથી બીજી દિશાએ નું
જ છે, ને પન વાની બાઇ આવતી નથી, પણ ગયા વ ગતિને પામે છે. એટલે
દિલ કા નાં દિવસ રહેશે એટલે પ્રાસાદ પરના કામમાં આવશે. તે
" હા છે વખતના રિમાન પામે છે બાકી રાખ્યું નથી. જમિતિ
િgri.
tirrrrrrrmitted
કરવાનાતળાજાનાનંગ ૮ ||
, , , અને મારા એ ચાર સંનિઓમાં ઓ એ તેની
છે : “ જે શિરામ મ ય દિશા સાચવવી. અર્થાત ની છાયાથી
: - - .ના 9 ક ) નિ કરવું તથા સિંક, ન્યા અને તેના
૧ ક. ૨. તેમજ સંખ, તે અને તે છે બબ મતિએ મા અંતિમ
છે . ૨૧ દિ ને કી છાવથી બે બે યુ પ્રમાણે છે વિન્ડા
(૯ - - - = નર્વ ૨૬ છે.) અને મિથુન તથા મકર એ બે સં*
- - 24-4 ના બની શનિ તારી છે. અને
: ,• ના મને મન ના, એક બીજાને
? - - - - - - મો આ બને ને.

·અધ્યાય ૧ કે. હવે બીજી રીતે દિ શાપવા માટે પ્રકાર બત્રીજી આંગળનું ગળ વ અથવા મંડળ કરી તેમાં શંક થાપન કરવો (સૂર્યોદય પહેલાં) અને એવું કે, સૂર્ય ઉદય થતાં જ અંકની છાયા મંડળ બહાર પદિ દૂર નીકળી જશે, પણ જેમ જેમ સૂર્ય તે આવશે તેમ તેમ શંક wાલા મંડળ સામે ખેંચાતી આવશે. તે વખતે ધ્યાન રાખવું કે, મંડળની લી હ૫ માંકની છાયાની ખણને છે ભાગ ત્યાં આવે ત્યાં એક બિંદુ અ થવા ગિજ કરવું, તથા તે છાયામંડળના મધ્ય ભાગો (શંકુની પરિષિ અથવા પધિ ની) આવે તે ઠેકાણે એક ચિજ કરવું, અને ત્યાર પછી જેમ જેમ સુઈ પશ્ચિમે જશે તેમ તેમ શંની છાયા પૂર્વ દિશા સામે ચાલતાં છેવટ મંડળની લીટી ઉપર દાખલ થાય એટલે ત્યાં પણ એક ચિન્ડ કર્યા પછી આવના બિંદુ અથવા સંસ્થાના બિંદુ અથવા ચિહઉપર પ્રકારની એક અણી મૂકી ગોળ ફેરવે, અને તેજ રીતે બીજા બિંદુઉપર પ્રકાશ ફેરવે એટલે મારે તો બદલાય છે, પણ એમ સમજવું નહિ કે માસ બેસતાં જ સંમતિ બેસે. રાષ્ટ્ર માસના શુકલપક્ષમાં અને કેાઈ માસના પક્ષમાં બેસે છે પણ પની પ માસને ભઇલો પ નથી. તે દિશા સાપ માટે આ નીચે બતાવેલા મંડળઉપર પાન આપે એટલે પ્રત્યક્ષ રાતે દિરિસાયન જેવામાં આવશે. માટે તે પ્રમાણે દિણિ નથી કરી તે પછી ઘર કરવાને આરંભ કરશે. એટલે દિઠ પર થશે નહિ. ઉપર બતાવેજો મંડા અથવા આવામાં સ્થાપવા માટે “1” શું છે તે પ્રથમ ૧) ક આવર્તમાં સ્થાપવો “” પબમ દિશાના બિંદુ પાસેની લીટી ઉપર કંકુની અણની ખયા આવ્યા ત્યાં બિંદુ અથવા ચિન્ટ કરવું, તથા અખાત્રે “” લિંક ઉપર છાયા આથી તે ત્યાં ચિન્ટ કરવું અને સાંજે “” પૂર્વ દિશાની લીટી પર શંકુની છાયા જય તે વખતે ત્યાં ચિન કરવું. એટલે "" પરિમ અને “જ” પૂર્વ દિશા છે એમ સિ થયું. તેજ રીતે “” મડળના બે આવર્તન જય બિંદુઓ ઉપર છાષા લેવાની રીતિ છે અને તે જ પ્રમાણે “ર” મંડળ માટે છે. “" મંડળમાં ક કા કરવાનું સ્થાન જેમ “ર” મબિંદુ છે, તેમ “જ" મંડ- નું મન બિદુ “ન" છે અને “મંડળમાં કે સ્થાપન કરવા માટે કંકુનું સ્થાન મ” મબિંદુ છે. એ રીતે “” “” અને “એ ત્રણ મંડઉપરથી પૂર્વ અને પશ્ચિમ દિશા સિદ્ધ થશે. અને એથી પણ વિશે ખાત્રી કરવી હેય તો “' મડળ છે તે “ર” મંડળ સમજી તે ખેગી “” મડળને મધ્યબિંદુ ઉપર પ્રકારનો એક છેડે અથવા અર્થ મુકીને પ્રકાર ફરવઅને છ વખત “” મંડળના “મધ્યબિંદુમાં તે જ રીતે તાર ફેરવવો એટલે “' મંડળમાં મરાત્રિના મધ્ય ભાગે બિંદ આવશે. તે મધ્ય બને છેદી રીધી લીટી ખેચી એટલે “ર” ઉત્તર અને “” દક્ષિણ દિશા થશે, એ અને પ્રાચી સાધવાનો નિયમ છે માટે પર તથા પ્રાસાદ કે એના અન્ય શિષમ કરવા વૃત થનાર કારીગરે પ્રથમ દિણિ સાધવાની રીતિ શીખ્યા પછી કામ આરંભ કરશે ·(૧૨) 'રાજવક્ષભ. અને ગેળ મંડળ પ્રયમના મંડળના મણે સ્થાપેલા શંકુ નીચે કરેલા ચિન્ટને સ્પર્શ ન થતાં મધ્યબિંદુની આજુબાજુ માકૃતિ અથવા માછલાના પટ જે ભાગ થશે, તે ભાગમાં રહેલા મધ્યબિંદુને લગાવી એક ઉત્તર અને બીજી દક્ષિણ સામે સીધી લીટી શ્રી દેવી અથવા રેખા પાડવાથી રાજ્યના પાછળની દિશા દક્ષિણ અને આગળની દિશા ઉત્તર થશે, એ દિશા સિદ્ધ થઈ જાણવું. ૧૧ शार्दूलविक्रीडित. राशीनामलिमीनसिंहभवनंपूर्वामुखंशोभनं कन्याकर्कटनक्रराशिगृहिणांयाम्यान मंदिरम् ॥ राशेर्धन्वतुलायुगस्यसदनंशस्तंप्रतीचीमुखं पुंसाकुंभवृयाजराशिजनुपसिौम्याननस्याद्गृहम् ॥ १२ ॥ ઝા-વૃશ્ચિક, મીન અને સિંહરાશિવાળા પુરૂએ પૂર્વ દિશાના તાર વાળું ઘર કરવું. તથા જ્યા, કર્ક અને મકર રાશિવાળા પુરૂએ દક્ષિણ દિશાના દ્વારવાળું ઘર કરવું તથા ઘન, તુળા અને મિથુન રાશિવાળા પુરૂએ પશ્ચિમ દિશાના ધારવાળું ઘર કરવું, અને કુંભ, વૃષને મેષ રાશિવાળા પુરૂ- એ ઉત્તર દિશાના કારવાળું ઘર કરવું. ૧૨ श्वेताबाह्मणभूमिकाचघृतवद्धाशुभस्वादिनी रक्ताशोणितगंधिनीनृपतिभूःस्वादेकपायाचसा ॥ स्वादेम्लातिलतेलगंधिरुदितापीताचवेश्यामही कृष्णामत्स्यसुगंधिनीचकटुकाशूद्रेतिभूलक्षणम् ॥ १३ ॥ અર્થ –જે પૃથ્વી રંગે ધોળી હોય તથા ઘી જેવી સુગંધીવાળી હોય અને જેને સાદ સારો લેય તેવા અમિમાં બ્રાહ્મણે ઘરે કરવું તથા જે પૃથ્વી અને લાલય તથા ફરિ જેવી સુગંધીવાળી હોય અને કપાયલે જેને સાદ હોય (હીમ- જ અથવા હરડે જે હવે સવા) તેવી ભૂમિમાં ક્ષત્રિાતિએ ઘર કરવું તથા જે પૃથ્વીને રંગ પીળે છે તથા તલના તેલ જેવી જેની સુગંધિ હોય અને સ્વાદમાં જે ખાટી હોય તેવી ભુમિમાં વિલેકે ઘર કરવું, અને જે પૃથ્વીને રંગ કાળે હેય તથા છ જેવી જેની સુગધી હોય અને સંવાદમાં કહુક હોય એટલે કાન છે પણ અમરશને ટીકાર લખે છે કે, કટુ એટલે મયિ અથવા જગ જે સ્વાદ હોય છે અત્ તો વાદ કો પણ, ભૂમિ વિશે તેટલી તમારા સંતને નહિ, પરંતુ તે વાવ તીખાશ જેવો સ્વાદ હેય તેમજ કપાસ રિબિન દોડનો ભવ . (સાદે ખારા સમદને કોને કહે છે.)

·राजवल्लभ अध्याय.)
H
@
व
म
श

·No text on this page.

·અપાથ ન લે. (૧૩ ઉપર स्थादेभवेधामधुरासिताभाचतुर्पावणेपुमहीप्रशस्ता ॥ स्नेहान्वितायभ्रभुजंगयोसिौहार्दवत्याखुबिडालयोर्या ॥१॥ -જે પૃથ્વી પરવારે આઠથ તથા રંગે હેય અને જે પૃથ્વીમાં ને િઅને શપ પ્રીતિકે એક રહેતા હોવ, તેમજ બીલાડી અને ઉંદર સંપ કરી દેતા , જેવી પિમાં ચારે પતિના મનુએ ઘર કરવું છે થઇ છે, એ બીજા પક્ષાંતર કર્યું છે ૧૪ परीक्षितायां विविसराजसमचयेचंडिकयासमेतम् ।। क्षेत्राधिपंचाष्टदिशाधिनाथानसपुष्पधूपर्वलिभिःसुखाय ॥१५॥ અર્થ –પૃથ્વીની પરીક્ષા કરી ઘી સહિત ગણપતિનું પૂજન કરવું, તેમજ દેત્રપાળ અને આઠે દિપાળેનું પૂજન પુષ્પ, ધૂપ અને બળવડે કર- વાપી સુખ થાય. ૧૫ शादलविक्रीडित. खातंभूमिपरीक्षणेकरमितंतत्पूरयेत्तन्मृदा हीनेहीनफलंसमेसमफलंलाभोरजोवृद्धितः । तरकृत्याजलपूर्णमाशतपदंगत्वापरीक्ष्यंततः पादानविहीनकेधनिभृतेमध्याधमेष्टंजले ॥ १६ ॥ અર્થ–પૃથ્વીની પરીક્ષા જ પ્રકારે કરવાનું કહ્યું છે તે એવી રીતે કે, ઘર કરવાની જમીન એ એક હાથ ખાડો ખોદવે અને તે ખાડો દતાં હતી માટી તેજ દેલા ખાડામાં પાછી પૂરતાં પાટી ઘટે તે દીન ફળ જવુ, તથા પદેલી માટી ખામાં પૂરતાં તે માટે જીનની સપાટી બરાબર પૂરાઈ છે તે તેનું આધાર ફળ જાણવું અને ખેલા ખાડામાંથી નીકળેલી માટી પાડી તેજ ખાડામાં પૂરતાં માટી છે તે જ થાય એમ સમજવું. હવે જે ખા ખેતી માટી કઢાટી પાછી તે ખાડામાં પૂરી દેય તે માય પાછી બહાર કરી પૃથ્વીની સપાટી બરાબર આવે તેટલું પાણી તે બાકમાં ભવું, ત્યારપછી તે ખા પાસેથી (૧૦) પગલાં (ખાડા પાસેથી ગમે તે દિશા તરફ દુર જવું, અને ત્યાંથી પાછા આવે તેનાં ચા ભાગનું ચા વટ છે તેને મધ્યમ ફળ સજી, તથા ભાગનું પા વટતું હોય તો તેનું અપમ ફળ જવું અને જેટલું ભર્યું છે તે ·રાજવલભ- 1 (૧૪) વંજ ખાડામાં પાણી રહે તે (અર્થાત જમીનમાં શેકાયું ન હોય તે) તેનું ઉત્તમ ફળ જાણવું. ૧૬ भूमे प्राक्प्लवनंचशंकरककुप्सौम्याश्रितंसोख्यकृत वन्हीवन्हिभयंचमेमरणंचौराद्धयंराक्षसे ॥ वायव्येप्लवनंचधान्यहरणस्याच्छोकदंवारुणे विप्रादेरनुवर्णतश्चसुखदंसृष्टेःक्रमात्सौम्यतः ॥ १७ ॥ અર્થ-જે જમીન ઉપર ઘર કરવાનું હોય તે જમીન ઉપર પાણીને વહન, અથવા ગતિ (વહેવું) પૂર્વ દિશા તરફ ઇશાન દિશા તરફ અને ઉત્તર દિશા તરફ થાય છે તે સુખ આપ, તથા અશિથિ તરફ વહન થાય છે અભિય ઉત્પન કરી તથા દક્ષિણ તરફ ગતિ થતી હોય છે તે મુત્યુ પ્રાપ્ત કરાવે, તથા સત્ય કેણ તરફ પાણીની ગતિ થતી હોય છે તે જય ઉત્પન્ન કરવા તથા વાયવ્ય કોતરા વેહેતું હોય તે ધાન્યને (અન્નને) નાશ કરાવે અને પશ્ચિમ દિશા તરફ પાણીની ગતિ થતી હોય તે તે શેક (પરિતાપ) કરાવે. વળી પક્ષાંતરે કહ્યું છે કે ઉત્તર દિશા તરફ પાણીનું વહન હોય એ બળની જમીન બ્રાહ્મણને એક છે, તથા પૂર્વ તરફ પાણીની ગતિ થતી હોય એવી જમીન ક્ષત્રિને શ્રેષ્ઠ છે, તથા દક્ષિણ તરફ પાણીની ગતિ થતી હોય એવી જમીન વેશ્યને શ્રેષ્ઠ છે અને પશ્ચિમ દિશા તરફ પાણીની ગતિ થતી હોય બિજા હાળવાળી ભૂમિ ગુદને માટે ઉત્તમ છે. ૧૭ अग्नौराक्षसवायुशंकरदिशिस्थाप्याकमात्कीलिकाः अश्वत्थारखदिराच्छिरीपककुभाक्षात्क्रमणद्विजात॥ वर्णानांकुशमुंजकाशशणजंसूर्यक्रमातुसूत्रणे निम्नाभूःस्फुटितोपराविलवतीशल्यैर्युतानोशुभा ॥ १८ ॥ અર્થ – જમીન ઉપર ઘર કરવું હોય તે જમીનમાં પ્રથમ અમિણે પુરી થાય, તો બીજી ખટી નાયક, વાયુ અને ચોથ ન થવી તે એવી રીતે બ્રાનું ઘર કરવું તે તે જમીન પરના લોકોની ખટ ઘાલવા, તથા રાત્રિનું ઘર કરવું તે એ લાકડાની, તથા વૈરાનું ઘર કરવું છે તે સિરી જ બનાવાયા છે. મા અમિમાં પાકા શા. તે પછી 2. મ કત નાના નામ પર મળ, અને ન ભૂમિ : હૈ ડ૧ તે ઉતમ પળ છે.

·(ના લોડાની 2 ઘાલવી અને જાતિનું ઘર જવું છે તે તે જમીનમાં રૂમના લાકડાની ખં િપાલવી કરી છે. એ રીતે ચાર દિ- શાની ચાર ટી વાર પછી તેને દોરી બાપવી, પણ બ્રાહ્મણનું ઘર રાતે દર્ભની (8ાભની દોરી બાંધવી તથા ક્ષત્રિનું ઘર છે તે મુંજની, તથા વચ્ચેનું ઘર હોય તે કાર અથવા કાસાની અને શૂનું ઘર હોય તે તે ખોટને શજ અથવા ની દોરી બાંધવી જોઈએ. વળી, ઘરને આ + જ નાના રણ વિશે પિરાધીઓના મરો છે તેમાંથી પણ એ છે કે, છે એટલે એના નામ છે, અને બીજા મનમાં એટલે સાદડ અથવા બાળ નામ છે. આ બાબતો તમારવા માટે અમે અમારકે,"તધા નિઘર- ત્નાકર તથા બહેમકે” તથા હેમચંદ્રાચાર્યત “અભિધાન ચિંતામણિ” તથા શકતેબમહાનિષિ” તથા “શબરનાકર” અને મહીપત અનેકાઈ” હત્યા જતાં કામ એટલે અર્જુન નાનું નામ છે, જેની જલ ઉપર સોઇ દેય તે મન જણનું બીજું નામ સાદ આપેલું છે જેને મુર્જરરાષ્ટ્રમાં “સાળ” કહે છે. તે સાળ અથવા સાદડ નામ " માલુમ પડે છે કારણ કે, “1” “લ” થઈ જાય છે. માટે ટિરિના બીજ મતને કેટલા પ્રથમ મળના છે. ૧ વાર જીત માટે વાર પ્રકારનું ન બનાવ્યું છે પણ એજ કંથાર મંટને પિતાના એવા કાનુડનમાં થયું -સર્વ જનિને પામ અટવા નું સત્ર હેય તે ચાલે તેજ ચાર જાતો માટે જુદી જુદી જાતિના વૃક્ષની ખુટિ જમીનમાં વાવાનું છે પણ તેનું માપ આપ્યું નથી, અને વાસ્તુમન વિશે , છે વિપ્રને પીપળાની બe આગ બી અને તે ચાર દાની જેઈએ તથા કવિને આવા મળ ખેરની આ હીમની તથા વાયને મથની ય અગિળ ન હોમની અને સુરને માદળની જે અંગળ લાંબી અને મગ ખુટિ ઇએ. मा कोगो कहाच्या छे ते पर फरवानी भूमि छ एम मानy. પૂ. મ ૫ વર્ઝન પયગુખ. વર્ષના પ... વગના પંચ અમ્ર, ૫ અર ૫, અક્ષર ૫ હાર, ૮ વર્મન જાર માં મપશ્ચિમાં|૨. વર્ગના પય ય વર્ગ ચાર ૪ દક્ષિણ 4. ૧૧ ૫. ના થર નફર. ૪ ૮ વર્ગના પાય અરુ. ૫ નટ પશ્ચિમ.

·ઉં ખાદી મજબુને જે ન કરવી પડે તેથી ખરય વધે તે મુપમ ફળ, અને કડી ભૂમિ 18. ધાન્યને (અન્નન) નાશ કરાવે અને પશ્ચિમ દિશા તરફ પાણીની ગતિ થી એવી જમીન વેશ્યને શ્રેષ્ઠ છે; અને પશ્ચિમ દિશા તરફ પાણીની ગતિ થતી હૈ અર્થ-જે જમીન ઉપર ઘરે કરવું હોય તે જમીનમાં પ્રથમ ક્રિકેe ખુટી ઘાલવી, તથા બીજી ખુટી ને અત્ય, ત્રીજી વાયુકોણે અને એથી ખુટી ઇશાનકાણે ઘાલવી. તે એવી રીતે કે, બ્રાહ્મણનું ઘર કરવું હોય તે તે જમીનમાં પીપળાના લાકડાની ખંટિયા ઘાલવા, તથા ક્ષત્રિનું ઘર કરવું હોય તે ખેરના લાકડાની, તથા વૈશ્યનું ઘર કરવું હોય તે સિરી 1 પળ બતાવવાને હેતુ એ છે કે, પચી ભૂમિમાં પાસ થાય તે ઘરને પાયો (૧૪) કુંજ ખાડામાં પાણી શકે તે (અન જમીનમાં કાપ મ વ રે ) તેનું ઉત્તમ ફળ જરૂ. ૧૬ भूमे प्राक्प्लवनंचशंकरककुप्सौम्याश्रितंसौग्यात् वन्हीवन्हिभयंचमेमरणंचौराहयंराक्षसे ।। वायव्येप्लवनंचधान्यहरणस्याछोकदंयाणे विप्रादेरनुवर्णतश्चसुखदंसृष्टेःक्रमात्सोम्यतः ॥ १७ ॥ અર્થ – મીન ઉપર વાર કરવાનું છે તે જમીન ઉપર પાક વડન, અથવા ગતિ (૧૬) પ તિ, મશાન દિશા તરફ અને કાર દિશા તરફ થાય છે તે મુખ તથા પિલુ ત ન કરે અમિને ભય ઉત્પન્ન કરતા તરફ પગતિ થતી હોય છે તે મૃત્યુ પ્રાપ્ત કરાવે, તને કેવી રીતે ગતિ થતી ચોરનો ભય ઉત્પન્ન કરવા તથા વન તરફ પણ તું ય ને હેય તે તે શોક (પરિતાપ) કરાવે. વળી પક્ષાંતરે કહ્યું છે કે ઉત્તર દિશા તરફ પાણીનું વહન હેય ને વાળની જમીન બ્રાહ્મણને એક છે, તથા પૂર્વ તરફ પાણીની ગતિ થી એવી જમાવી છે, તથા િતરફ પાણીની ગતિ થી એવા ઢાળવાળી ભૂમિ ગુદ્રને માટે ઉત્તમ છે. ૧૭ अग्नौराक्षसवायुशंकरदिशिस्थाप्यःक्रमात्कीलिकाः अश्वत्थात्खदिराच्छिरीषककुभाइक्षात्क्रमेणद्विजात्॥ वर्णानांकुशमुंजकाशशणजंसूत्रंक्रमातसूत्रणे निम्नाभूःस्फुटितोपराविलवतीशल्यैर्युतानोशुभा ॥१८॥ ટાય તે પાયાનું કે ખરચ થાય તે ઉત્તમ ફળ છે.

·અધ્યાય ૧ લો. भूमिशोधन, . प्रभत्रवापिरहाधिपेनदेयस्यवृक्षस्यफलस्यवापि ॥ चाच्यहिकोटाक्षरसस्थितेनशल्यंविलोक्यंभवनेपुसृष्टया.॥१९॥ અને જમીન ઉપર ઘર કરવું હોય તે જમીનમાં રહેવું “૦” એ રીતે ર દિ ણે અને મધ ભાગમાં દરેક વર્ગના આઘના અક્ષરો મુખવા. તે એક એ ખરા અથવા રાપવા, પણ જે વર્ષના જેટલા અક્ષર કલા છે તે વર્ષના તેટલા અફરો પોત પોતાના સ્થાનમાં કેદ હોય એમ સમજવાનું છે. માટે ઘરની ભૂમિના વ ગો Nિ અથવા મકકાં પછી રિપએ ઘરધણના થિી હરદેવનું, હરખ નું અા હરખાનનું નામ દેવરાવવું. જ્યારે ઘરના માલિકે દેવો, શો કે માંથી જેનું નામ દીધું છે. તે નામના માનો અફર રાખી ભૂમિના કહેવા નવ માએ પી જે કામ “એ” અફર અતા એ નામ અને અક્ષર દેશમાં આવે તે પછામાં “” છે એમ સમજવું. ૪ ઘરધણીએ “મહાદેવનું નામ દીધું હોય છે અને અફર મ છે તેમ, વન છે તે વર્ષ કરની જનન અs દામાં દાન પણે છે; માટે ઈચન કેરુના મા- વન જમનમાં ટાય છે એમ સમજ્યુ. તેમજ " અને નામ આપ્યું હોય પૂર્વ લિદાના પહેલાજ માં જ વને સાદે મટે પૂર્વ કેવા જમીનમાં દય સમજવું; અને પરણીને લ મ આખું તે આદરે ર ' ને છે તે વરની મુખ દિન ઘનો વર્ગ છે માટે પડવારા જમીનમાં કલ હો એમ સમજવું. એ રીતે જે જજનમાં ઘર કરવાનું દેય તે જનમથી વાત, દયા, થયું છે અને હાડકાં હોય તે પહાડી પર કરવું. વ4 બીજા મામાં ગામડું, રાખ વરને દયમાં ગયું છે અને ભૂમિન્ટ દે.ધન માટે નારદ પંચકર વગેરે પણ પ્રથામાં બનાવ્યું છે. ઘર કરવાની મનમાથી ર૦ લાડી પર કરવાનું કહ્યું છે, પણ એ જમીન ઉડા મારે હાથ મા છે એ વિશે આ મંદારને કઈ બનાવ્યું નથી, ત્યારે જે જમીન દલ છે તે જમીન પેટી ઉંa tવી છે અને છેદે નહિ તે ઘરના મનમાં વહેમ રહે તે ન રહેવા દાતારે જે રીત હોય તેમ કરવું, એટલે બસ છે, તે રીત અને ૬ રહે. પ્રમાણ છે બનીએ છીએ કે જે વંશ અને અમારી મા છે. वालिफिनीरनंनित्यभूपरास्फाटेवामृतिम् ।। दभू-शत्ययुगदुःखमल्यानम्योपदे ॥१॥ માનકુનિ II ·એ રીતે પ્રથમ પૂર્વ, પછી અમિ, દક્ષિણ, નત્ય, પશ્ચિમ, વાયવ્ય, ઉત્તર, ઈરાન અને મુખ્ય દિશા, એમ અનુક્રમે કાઠાઓનું ૨૫ મનમાં કલ્પી અથવા ! કરી દરેક વર્ગના 1 w (૧૬) “રાજીવભ. કરતાં પહેલાં જે જમીનમાં ઘર કરવું હોય તે જમીન ખાડાવાળી, તથા ફાટેલી, જેમાં દરાર અથવા મોટા ચીરા પડી ગયા હોય તેવી જમીન) તા ખારવાળી અને જેમાં ઉંદર અને સનાં દરે હોય એવી, તથા જેને ખેદતાં હાડકાં નીકળે તેવી જમીન સર્વથા તજવી અર્થાત્ તેવી જમીનમાં ઘર કરવું , નહિ. ૧૮ * હાડકાં નીકળે એવી જમીનમાં ઘર કર્યું નહિ એમ કહ્યું છે પણ હવે પછીના ક્ષેકમાં ” (હાડકા વગેરે) કાકી પર કરવું એમ કહેવા માટે વાંચનાર , એમ નહિ સમજવું કે ઘર કરવાની જમીનમાં હાડ નીકળે એટલે તે ઠેકાણે વર કરવું ને ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણે ધરની ભૂમિના નવ કોઠા કરી અથવા કપિને પ્રથમ પૂર્વક આ વર્ગને “અ” લખવે અથવા કપ, અગ્નિ ક વર્ગને ” હજી અથવા કાપો, દક્ષિણ ડામાં ચ વર્ગને “” લખવે અથવા કપ, નેટ વસ “ક” પશ્ચિમે એ વર્ગને એ વાયવ્ય - વર્ગને “ત” ઉત્તર દિશાએ વર્ષ “ ઇશાને ૫ વર્ગને અને સબ દિશામાં કામ વર્ગને “” ખો અથવા કદપવો. આપના બતાવેલા નવ મારી જાના ભાગમાં આપવામાં અને સમિાર્ગે અથવા ટપવા, એ પ્રમાણે અક્ષરના નવ વર્ગો છે તે દરેક વર્ગમાં ટોટલા અક્ષરે છે અને છે વર્ગમાં પણ કેટલા જોઇએ એ બાબત સમજણ આપેલી પણ સારી તુરત સમજવા માટે બનાવીએ છીએ કારણ કે પિરીતિ લોપ થવાથી થોડાજ સૌ જતા હશે. ૧ પ્રથમ પૂર્વ દિશાના માં આ વર્ષના અબ, ઉં, ૪ અને ૧ છે. ૨ અ િણના માં ક વર્ગના ક, ખ, ગ, ઘ, અને ક છે. ૩ દક્ષિણ દિશાના ઠામાં ચ વર્ગના ચ, છ, જ, ઝ, અને મ છે. જ ને થના હાથ ટ વર્ગના , ઠ, ડ, ઢ, અને ણ છે. - પશ્ચિમ દિશાના માં એ વન એ, એ એ, અને , છે. કે વામણના માં ત વર્ગના લ, થ, દ, ધ, અને ન છે. છે દરર દિશાના માં વર્ગના , પ, રસ, અને હ છે. ૮ ઈરાન કણ માં ૫ વર્ષના પ, ફ, બ, ભ, અને તેમ છે. ૮ દેશ મધ દિશામાં ય વર્ષના ૧, ૨, લ, અને વછે.

·અધ્યાય ૧ લે. (૧૭) भूमिशोधन. વ, प्रश्नत्रयवापिरहाधिपेनदेयस्यवृक्षस्यफलस्यवापि ॥ वाच्यहिकोष्टाक्षरसंस्थितेनशल्यंविलोक्यंभवनेपुसृष्टया.॥१९॥ અથર-જે જમીન ઉપર ઘર કરવું હોય તે જમીનમાં રહેલું “શલ્ય” એ રીતે દરેક દિથાઓ, પોણો અને મુખ્ય ભાગમાં દર વર્ગના આઘના અક્ષરો લખવા. તે એક ઓ લખવા અથવા ટપવા, પણ જે વર્ગના જેટલા અક્ષરે કહ્યા છે તે વર્ગના તેટલા અક્ષરો પોત પોતાના રથાનમાં એ ય એમ સમજવાનું છે. માટે ઘરની ભૂમિના નવ ભાગે કપિ અથવા કર્યા પછી શિપિએ કરધણીના હેડથી હરખ દેવનું, હરોઈ વૃક્ષનું અથવા હરકોઈ નનું નામ દેવરાવવું. જ્યારે ઘરના માલિકે દેવો, વસે છે મામાંથી જેનું નામ દીધું હોય, તે નામના આઘને અક્ષર યાદ રાખી ભૂમિના પહેલા નવ કાઓ પૈકી જે ઓછામાં “એ” અપર અથવા એ નામને આવને અક્ષર જે મોડામાં મળે તે કાકામાં “પ” છે એમ સમજવું. દ્રોત ઘરધણએ “મહાદેવનું” નામ દીધું હોય તે આઘન અક્ષર મ છે તેમ, વર્ગને છે તે જ વર્ગ ઘરની જમીનના આઠમા ઠામાં ઇશાન કોણે છે; માટે ઈશાન ના પાડા- વાળી જમીનમાં સાથ છે એમ સમજવું. તેમજ “ બ” નામ આપ્યું હોય તે પૂર્વ દિશાના પહેજ ડામાં જ વર્ગને મા છે માટે પૂર્વના દાવાળી જમીનમાં ય સમજવું; અને પરધણીએ લીંબુ નામ આપ્યું છે તો તે આઘને ૪ ' વર્ગને છે તે ધરની મધ્ય રિલાના મોડા વર્ગ છે માટે મખ પડાવાળી જમીનમાં ભય હેય એમ સમજવું. એ રીતે જે જમીનમાં ઘર કરવાનું હોય તે જમીનમાંથી વાળ, રાયકા, લાકડું, હું અને હાડકા હેય તે હાડી ઘર કરવું. વળી બીજા મોમાં ચામડું, રાખ વગેરેને યમી ગયું છે અને ભૂમિના ધન માટે નારદ પંચરત્ર વગેરે ઘણુ માં બતાવ્યું છે. પર કરવાની જમીનમાંથી ઘાવ લાડી પર કરવાનું કહ્યું છે, પણ એ જમીન કેટલી ઉડી બાદાએ શક્ય મળશે એ વિશે આ કંપાત્તાએ કઈબતાવ્યું નથી, ત્યારે જે જમીનમાં થયા દેય તે મોન કેટલી ઉંડી ખોદી અને બેદે નહિ તે ઘરધણીના મનમાં વહેમ રહે તે ન રહેવા સાધારે જે રીત ટેપ તેમ કરવું, એટલે બસ છે. તે રીતે સર્વને યાદ રહેવા પ્રમાણ સાથે આ કેકાણે બતાવીએ છીએ કે જે વાંચવા સર્વને અમારી ભલામણ છે. पल्मिकिनीरुजनित्यमूपरास्फुटितामृतिम् ।। दत्तेभूःशल्ययुगदुःखशल्पज्ञानमयोवदेव ॥१॥ अकरतहसपैयान्नामानिमानव ॥

·એ જ લિ. છેક અનુમેં એના મનમાં પી અથવા હારી જ
રાવલ.
રાં પહેલાં જે જમીનમાં ઘર કરવું હોય તે જમીન ખાડાવાળી, તw
ટેલી, ( જેમાં દરાર અથવા મેટ ચીરા પડી ગયા હોય તેવી જમીન)
બાજરી અને જેમાં ઉદર અને સપનાં દરે ય એવી, તથા જેને એક
હાં નીકળે તેવી જમીન સર્વથા તજવી અર્થાત તેવી જમીનમાં વાલી
* હા ના શેર જમીનમાં ઘર કરવું નહિ એમ કહ્યું છે પણ હવે પછી
ડા: “ ( ર ) વિર કરવું એમ કહેવા માટે વગનાર છે
મે - ભજવર કરવાની ભીનમાં છે એટલે તેણે કરી
રકા પરની ભૂમિના કેદા કરી અપવા પિને પ્રથમ નવમી
૧ “અ” એ , અણિક વર્ગ જ
કરn. ઈ ડામાં એવો "ખરે અથવા પોતાને
ને એ વાત ને ખેતરમાં ઉત્તર દિશા
પાને અને બધા કામ વિના “અને
કિod, છળ અમિ, શિ, નસ, પમિ, વાયબ, જ
ન ના ભાગમાં એક મા અને રિક્ષા
- મદન ના વન છે તે જ વર્ષમાં ટોટકા અજી છે અને
4. ર ના બને તો તે આ છે તેના પર
v. ને 1 પતિ રોપ વાળી લાજ *
S
કિ.મક આ વર્ષના અ, , , , બને છે, જે
: 14ના ક, ખ, ગ, ઘ, બને છે.
કે કિk. : * ખંડ ચ, છ, જ, ઝ. અને ન છે.
----- ૮ , , , અને છે.
5 -. ને , એ, અને એ
• ૧ - - - - ૧ : ૧, ૫, ૬, . અને એ છે.
*--- - 2 ના મ , મ, છે.
દ 3. ૧૦ , ફ, બ, ભ, મ મ .

·અધ્યાય ૧ લો. (૧૭) भूमिशोधन. વિઝા प्रश्नत्रयवापिएहाधिपेनदेयस्यवृक्षस्यफलस्यवापि ॥ चाच्यहिकोष्टाक्षरसस्थितेनशल्यं विलोक्यंभवनेषुसृष्टया.॥१९॥ અર્થ જે જમીન ઉપર ઘર કરવું હોય તે જમીનમાં રહેલું “શલ્ય” એ રીતે દર રિાઓ, માણો અને મુખ્ય ભાગમાં દરેક વર્ગના આઘના અક્ષર લખવ. તે એક ઓ લખવા અથવા પવા, પણ જે વર્ષના જેટલા અક્ષરે કહ્યા છે તે વર્ગના તેટલા અપરા પિત પિતાના સ્થાનમાં એકઠા હોય એમ સમજવાનું છે. માટે પરની ભૂમિના નવ ભાગે કપિ અથવા કર્યા પછી રિપિએ ઘરધણીના માયી હરોઇદેવનું, હરોઈ વૃક્ષનું અથવા હરઈ ળનું નામ દેવરાવવું. જ્યારે ઘરના માલિકે દેવો, ક્ષે છે માંથી જેનું નામ દીધું છે, તે નામના આઘનો અક્ષર યાદ રાખી ભૂમિના પહેલા નવ કાકાઓ પૈકી જેમાં એ” અપર અથવા એ નામનો આઘને અક્ષર માઠામાં મળે તે મઠામ “ બ” છે એમ સમજવું. zed ઘરધણીએ "મહાદેવનું" નામ વધુ હોય તો આઘનો અક્ષર મ છે તે જ, કવીને છે તે જ વર્ગ ઘરની જમીનના આમા કેદમાં શાન તેણે છે માટે ઈશાન કાણુના પડા- વાળી જમીનમાં ય છે એમ સમજવું. તેમજ “ અને ” નામ આપ્યું છે તે પૂર્વ દિશાના પહેલાજ માં ૪ વર્ગને આ છે માટે પૂર્વના કેવાળી જમીનમાં ય સમજવું; અને ઘરધણીએ લીંબુ નામ આપ્યું હોય તેને આઘને જ ‘’ વર્ગને છે તે વરની મધ્ય દિયાના પડને વર્ગ છે માટે મધ્ય રેવાના મનમાં થાય હોય એમ સમજવું. એ રીતે જે જમીનમાં ઘર કરવાનું હોય તે જમીનમાંથી વાળ, રોયલા, લાલ, લેવું અને હાડકા હોય તે દહાડી પર કરવું. વળી બીજા ગ્રથિમાં મામ, રાખ વગેરેને શલ્યમાં ગયું છે અને ભૂમિના શોધન માટે નારદ પંચરાત્ર વગેરે પણ પ્રવેમાં બતાવ્યું છે. પર કરવાની મૌનમાથી શકય દાડો પર કરવાનું કહ્યું છે, પણ એ જમીન કેટલી ઉંડી બિદા શબ મળશે એ વિશે આ પ્રમાતાએ ઈબતાવ્યું નથી, ત્યારે તે જમીનમાં ય હોય તે જમીન કેટલી ઉી બેદ! અને છેદે નહિ તો પરણીના મનમાં વહેમ રહે તે ન રહેવા આધારે જે રીત તેમ કરવું, એટલે બસ છે. તે રીત સર્વને યાદ રહેવા પ્રમાણ સાથે આ ઠેકાણે બતાવીએ છીએ કે જે વાંચવા અને અમારી ભામણ છે. वाल्मिकिनीरुननित्यम्परास्फुटितामृतिम् ॥ दभूाल्पपुग्दुःखशल्पज्ञानमयोपदेव ॥१॥ अफचतेहपैयानमामादर्णानिमाप्नर ।।

·બમમાં ઘર કરવાથી ઘરવાથીનું મૃત્યુ કરે અને વાળી ભૂમિમાં ઘર કરવાથી ઘર જમીનના નવ ભાગ (ડાબે) કરી તે દરેક કોઠામાં પૂર્વ દિશાથી આરંભી (હિમા એ યજ્ઞાને સમજવાની રીત એવી છે કે, જે જમીનમાં ઘર કરવાનું હોય છે. મધ્યદિશા સુધી નર કોઠામાં અનુક્રમે નવ અક્ષરે લખવા અથવા કાપવા. તે અસરો છે छ, भय,त ,,,, ५, यमन गरे। २.२.न. કદ્વિપ ધરધણી પાસેથી ફળ અને પછી, જેવું કે “અ” વાળા પૂર્વના કામ માં Irrttar १५. भाटशिपिन घन मानिन: MARTYR१५*- न भुणा 30 ५१२१, नुन राम, स- MARAT नवफाँटीनभूमीभागमायादिनानमित् ।। २॥ अपनेम्पापविधारयोनागमतदान सार्थनमागेननगमानुपपगी अधिगितामभरसरगनारद रानटोमोगम्यमानानि যাথাবিননগর तद्गुरगामिनोमन्युफरोग्याकरिमणियम् ॥५॥ ने त्यांनिमितमनिसारसासनले ॥ शुनधिनायनमयस्मिानाननमनिम् ॥ ६॥ एसनेपपिमस्पानुशिको गन्मनायो ॥ साईदस्तेमवासायरादनगामिन पुनः पायल्पांदिविहानुपांगारात:कर कुर्वतिमित्रनाशनासमस्पपदर्शनाव उदीच्यांदीभिगमनेतिमिगल्यंकटरपः ॥ तच्छीनिर्धनत्यापकुयरस हास्यहि ईशान्यांदिशिपमभेगीःशल्पसाईस्तनः सद्गोधनस्यनागापनायनेमोधिनः ॥१०॥ मध्यकांटेयपश्वतोमात्रभवेदयः ॥ फेशाकपालंपर्यस्यभस्मलोहंचमृत्यवे ॥१॥ ॥ इतिशल्यज्ञानभूपालवल्लपे ॥ અલં—શાવાળ ભૂમિમાં ઘર કરવાથી વધીને શગ કરે, ખારવા અને તે દુ:ખ પ્રાપ્ત થાય, માટે એ શયજ્ઞાન કહેવું જોઈએ. ।

·+- (૧૯) ના વાળ પહેલાં કર જાની કમીનના ન ભાળ મથઇ ન કર જ જવા નિ ના પt અથવા છૂટા ક ાના નામને બાળ પણ ભારે ને પની મીનમાં પા ા ાા. ૧૯ જનિ. माया पाटाए ता पार यर्गाप्राच्यादिस्कोटचे शल्यमुक्तम् rrrrrદરિવંતામાપનંબર ભાઈ-ભાભ, દાહ, ae, લાડુ અને હાડકાં જ ય સાસ પર હક જાની જમીન પર પર્વ દિશાથી પછિ મા નવ ટ છે ! છે નાને માન કે બે જ છે. હાલ જે મનુષ- - જિ () તે અહિ t૮ જય ને એ જમીન che બિ પામાં વસનારનું ૧૩ , કાર પર તિe માથી બહા૨ મહિના માળખારા ને નાગ છે ને કે જીન ખાન પિટા તે તે તે પરમ વસનારને ન થાય, એ જ નદિ જ તે જ નાને તિર જાય છે. બિનnબાં પન પુરાય તે હી છે માટે તે ન ઝાનો પર સી ઉંમનુણનું બલિ ટા ને ર જ છે તે જાણી ૮ નાજ કરે અને રાતરાના જવાના રસ્તામાં પળ જ તે તે પાકા દે હાથ ઉં, જનને થિ રાવ તે રહી જાય તે જમીન ઉપર પર કરનાર હરિના જળ જ નદિ. મમ દિવાના છે' વાળા પાઘમાળ બો ને તે મનમાં હાથ નર જાન પિ : મરે તે જમીન ઉપરના પરામાં રહેનાર બનને વારંવાર કવર કરવા પડે. છ વાયબ ૮ વાગી ગયો છે મારે હાથ ઉડે ની બા પામ ય માટે તે જમીન ઉપરના ભરમાંથી પાપ વિના પટી જાય તે તે ઘર વસનારને વારંવાર પાટી ૨૧ આરે અને તેના કરવો ૮૨ ૮ બકા રે તે નાથ. ૮ cતર દિમાં વળામાં (ા એ તે તે જમીનમાં પાણી ના બધા કમર ફરતા થી ડી વધારે ઉંમર કાકાનું અસ્થિ ટાક (બીબ માં છે બાપનું કર્યુ છે.) તેરી જમીન com પર લ ા વમનાર મનુબ કબર જ હલ (કબેર જે બનાવ હૈય) તે પક ધમ તે નિધન થાય છે માન દિશાના ૫ વાળા માં પગ મા ને તે વ ૨૮ હાથ ન બ નું બરિય હેય તે રહી જાય છે તે જાણીને હરના ઘરમાં રહે ના ની મા ને રોશન ન થાય. 10 મહિના વાળા કેમ પક્ષી મળ બને તે તે જનમ માની ની અસર ? રહય છે એમ જણા. તે છે એ જ રીતનો હા , વાળ, મધના ના પી, કારમ (ખ), , દા અઠવા તેમાં જતી રાય એમ સમજવું. તે છે,નમાં રહી જાય તેમ હતો તેથી મન ઉપર કર કરવામાં આવે અને તે પરમ વાતો ત સનારનું મૃત્યુ થાય એમ સમજવું. ૧૧ ·ભૂમિમાં ઘર કરવાથી ઘરધણીનું મૃત્યુ કરે અને રાયવાળી ભૂમિમાં ઘર કરવાથી ઘરને અર્થ --આકાવાળી ભૂમિમાં ધર કરવાથી ધવલણને રોગ કરે, ખારવાળી અને ફી એ શિક્ષાને સમજવાની રીત એવી છે કે, જે જમીનમાં ઘર કરવાનું હોવું તે જમીનના નવ ભાગે (બે) કરી તે દરેક પ્રકામાં પૂર્વ દિશાથી અરબી (મિ) મંદિશા સુધી નવ પ્રદામાં અનુક્રમે નવ અસર લખવા અથવા કાપવા. તે અક્ષર એ ७,५,६, २,१,१६, २, ५, य, सन२ गय। . २. કદ્વિપ પરષી પાસેથી ફી મુકાવું અને પછી, જેવું કે “અ” વાળા પૂર્વના કેસ માં Arran કમાવા માટે પ્રશિપિને ઘરના નિકે બા ને બિપિ રાપર ना मु0 3RU Hry २१, 24 } ni ना aunt, is owRr: नवोष्टीभूमीभागमायादिनानामिगत् ।।२।। अप्रयापविभागानन्दात ॥ ধাপঃনাননানুপমূল भोनिगिनुरुमगरगन्गारो गानदंटीमोगम्यमानेनिन ॥४॥ पाम्पादिगिम्यमभानरम लगानी सद्गामिनोमन्पुको पारिगणितम् ॥५॥ नेत्यादिभितमनेसादास्तादयानले शुनाधिनायनेगरिमानाननगमतिम् ॥ ६॥ एमनेपपिमस्यानु शिवोपायमनायने सादस्तेमयासापसदनगामिन पुनः वायच्यादिगिमभेनुपांगारापनुःकरे कुर्वतिमित्रनागनदासमपपदर्शनाव ॥८॥ उदीच्यांदीशियमनेतिमिल्यंकटेरपः । तटीनिर्धनत्वायरसगस्पति ईशान्यांदिशिपप्रभेगो शल्पंमाईहस्ततः ॥ सद्गोधनस्यनागायनायनेमोधिनः ॥१०॥ मध्यपाष्टेचयमश्वक्षोमानभवेदधः । फेशाकपालंमय॑स्यभस्मलोइंचमृत्यवे ॥११॥ ।। इनिशल्यशानभूपालवल्लभे ॥ ६५ प्रा याग, भारे में जान हे .

·અંજા ૧ છે. જ રેહા ક ૬૧ ની પન્ના ના બાર મા ના કપાયા થઇ જ ન જ કેuit અથવા 9 = ૧રના નાના નાના બા ને ના જમીન પર જ મા. ૧ मा पा पाटाए नशा पार पांवाच्यादिस्थकाटकशल्पमुक्तम् rી રિવંત મરિન્દ્રવિજયારે –ા, ટા, હા, હું અને હાથ પર શા માડવા કરે છે અને જમીન : પૂર્વ દિવાએ કદિ મને ના કોણ ને ? ન ન કરે એ દે હાથ મનુખ- નું &િ (c) ને રિક્ષ કે જ્યારે બે જમીન પર કબ જ વમનારનું , મરે ૧e. :- 1. બહાના માં મારા ને nિe- ગામ છે ને તે નાં બનું રિયર, ને તેને પરમ સ્નારને જ હાજર ન બને . વનને નિરંતર ભય .૪/નામાં પણ જે તે હ! " માં તે નાની મર ળ વ મનુષ્યનું અશ્વિ ટને પી તે તેને પુર નાવિનાના તથા ધમાં પણ એ ને તે માટે હાથ દઇ જાનનું અ૩િ રાય રહી છે તે જમીન ઉ૫ર પર તેના ના બાળકો . ૬ મહિના એ શાળામાં પગ તે રો રે માં .. હા રે ૧૪ કિ : મતે ન ઉપરના ધામાં રન બનીને વર કલર પર છે. છ પાન ૯ ૨ શાળામાં છે ત્યાં ચાર હાઇ ૯૩ ની ગઇ છે. મારે તે જમીન પરના ઘરમાંથી દવ પદ વિના કરી છે તે પર વસને ૧ર ટી રવ મકર ને સા તુ ૮૦ હ : તા િ.દ. દરર દિવમાં શિવામાં રન મ ર તે કાનમાં રહી ન થા કર રહી કદી પડી વારે હાઈ ખાનું નહિ દેવ (બીબ કે મેં અન એ ભાગનું કર્યું છે.) તેરી ન * કરનાર મનુબ કર દે.” (કેર જે ધનપાત્ર હેલી રે ઘ, તે નિધન છે. ૯૧૦નટિ ના પડા માં પગ મ નો તે રૂમ ૨૮ ના નું બધિ દેવ દી જ દે તે જમીન ઉપરના ઘરમાં રર- ની ઉમે ટન ના ક.૨. ૧૦ દિના વાળા હરધણી 1 મો ને ન માન કાર ? છે એમ જ. તે ૨ ૬૬.ત- દે છે, અને લ., .. કેરી, હમ (ાખ, , દ વા મા 5 તિનું ૪૧ ર રેમ નું. તે મન કી જય તેમ છતાં તે ન ઉપર કર રહા, આવે અને તે ઘરમાં વસે તે ૧રનારનું મ ય એમ સમજવું. ૧૧ ·૨૮) રાજયભ. કરવા કહ્યા છે, તે દરેક કેડામાં અ, દ, ચ, ટ, ત, શ, ૫, અને , એ રીતે -નવ વર્ગના આદ્ય અક્ષરો નવે કોઠાઓમાં યુણિમાર્ગ સ્થાપી ભૂમિ શોધી રાલય કહાડી ઘર કરવું. ૨૦ उपजाति. शल्यंगांभूपभयंहयानांरुजःशुनोवेकलहप्रणाशी ॥ खरोष्ट्रयोहा॑निमपत्यनाशंनृणामजस्याग्निभयंतनोति॥२१॥ અર્થ–જે ભૂમિમાં ઘર કરવું હોય તે ભૂમિમાં ગાવાનું શક્ય (હાડકું) રહી જાય તે રાજાને ભય થાય તથા ઘોડાનું શકય રહી જાય તે રોગ કરે શ્વાનનું હાડકું રહી જાય તે કલેશ અને નાશ કરે, ગધેડાનું શક્ય રહી જાય તથા ઉંટનું શલ્ય રહી જાય તે સંતતીને (બાળકને) નાશ કરે અને મનુષ્ય તથા અજ (બકરાનું) શલ્ય રહી જાય તે અગ્નિને ભવ કરે. ૨૧. ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણે “ ભૂપાળવલ્લભ ” નામે ગ્રંથકર્તા શયનું માપ બતાવે છે. તેજ રીતે બીજ શ્રેમાં પણ બતાવેલ છે, પરંતુ આ કચ વગેરે જે અક્ષરે કાઠાઓમાં માવાના બતાવ્યા છે, તેમાં અને રાજવલભમાં બતાવેલા અક્ષરમાં છેડે ફેર પડે છે, તે વાંચનારે -વિચારી લેવું. જુ રાજવલભના અક્ષરો અને ભૂપાળવલ્લભના અક્ષરે મેળવે. અ, ક, ચ, ૨, એ, સ, શ, ષ, ય. આ નવ રાજ વલ્લભ કર્તાએ બતાવ્યા છે અને અ, લ, ચ, ત, એ, ૯, ૨, ૫, ૨. આ નવ અક્ષર ભૂપાળવલભના કર્તા બતાવે છે. એ રીતે શલ્ય કહાડી ઘર કરવાનું કહ્યું છે, પણ શક્ય કહાડે નહિ તે તે માટે ઉપર બતાવેલા જે પ્રમાણે વિશ્વકર્મા પ્રકાશે, વાનરત્નકેપ, અપરાજિત, વાસ્તુમને, વાસ્તુમારી, વાતુરાવળી, યાદીપ, પ્રતિષ્ઠા સારસમુચ્ચયે, અને સમરાંગણે ઈત્યાદિ ઘણાં વાસ્તુ પુસ્તકમાં તેમજ નારદપંચરાત્ર, ગાગ વરિષ્ઠ અને મય વગેરે પ્રઘામાં બતાવ્યા છે, માટે ઘર કરતાં પહેલાં મિશધન કરી શલ્ય કહાડવું અવશ્યનું છે, વળિ, વિશ્વકર્માને પુત્ર જ પિતાના નામથી “જ્યનામના કરેલા ગ્રંથમાં લખે છે કે- जानुमात्रो खनेद्भूमिमथयापुरुपोन्मिताम् ।। અર્થ -શલ કઢાડવા માટે હીંચણ સુધી અથવા પુરી પ્રમાણે ખોદવું. વળી, પ્રતિહાસારસમુચ્ચય” વિષે લખે છે કે- अधःपुरुषमाप्रात्तुनशल्पंदोपदंगृहे ॥ जलांतिक स्थितंशल्य प्रासादेदोपदंणाम् ॥ तस्यात्मासादिकीभूमिरवनयावज्जलांतकम् અર્ધ-ઘર કરવાની જમીનમાં એક પુરૂષપ્રમાણથી નીચે શકય હોય તે તે શલ્યને કાંઈ દેવ નથી પણ પ્રામાદ કરવાની ભૂમિ વિષે તો પાણી આવે ત્યાં સુધી દે નહિ તે જ રહે છે, પણ પતિ પ્રાસાદની ભૂમિ ખોદવાનું કહ્યું છે. એમ વાહનુમાજ- રીને કર્તા નાથા નામને સૂત્રધાર વાસ્તુમંજરીના પ્રથમ તબકમાં “ પ્રતિકાસારસમુચ્ચય" ની સાક્ષી આપી લખે છે, એટલું જ નહિ, પણ અનેક મુિનીઓએ કરેલાં ધર્મશાઓ ·ખણાય છે. ( ૧૧ ) iffe, कन्यादारवितखनेफणिमुखपूर्वादिसृष्टिकमात् खातपायुयपुर्दिशात्रयगतलांगूलएशिरः ।। वारंतस्यमुग्वेगृहादिभपदंक्षिद्वयंसौख्यदं दुग्यप्रारम्बननेशिरों मियपुपःकुक्ष्योःमुखंस्पावयोः ॥२२॥ અર્થ-કન્યા, તુળા, અને વૃશ્ચિક, બે ત્રણ શશિના સૂર્યમાં શેષના શરીરને ભાગ (પ) વ દિશામાં રહે છે. તે એવી રીતે કે, શેનું મુખ થવા માટે માં હેપ છે પણ ઈશાન કેળના ભાગને લાગુ પડે છે માટે એ દિશાએ તથા તેનું પૂરું નેત છે અને પીડ ખનિ કે શકે છે, માટે જે ત્રણ દિશામાં ઘરનું ખાત કરવું નહિ પા રાપની બે કૃષિ થો ખાલી રહેલી રાષણ માં ખાત કરવાથી સુખ થાય છે, તથા ધન, મકર અને એ ત્રણ રાશિના શુાં નાગનું સુખ અગ્નિ કોણે ય છે તે વખત સર્ષનો બે કુક્ષિના મધ્ય ભાગે ખાલી રહેલી ઈશાન કોણમાં ખાત કરવું તથા મિથુન, કફ અને સિંહ એ ત્રણ રાશિના સુર્યમાં નાગનું મુખ વાયવ્ય તેણે હોય છે, તે વખતે તેની બે કૃષિના મધ્યની ખાલી રહેલી નેત્ય છે, ખાતે કરવું પડ્યું છે. જે દિશામાં નાગનું મુખ છે તે દિશામાં ઘરનું ઢાર તે સુકવુંજ નહિ, કારણ કે, નાગનું ગુખ છે તે દિશામાં દ્વાર મુકવાથી ભય ઉપર થાય છે. ૨૨ કળી પક્ષાંતર કયું છે કે- प्राच्यांनागमुखंयुधैर्निगदितंभाद्राश्विनेकार्तिके मार्गाकाल्गुनशुक्रयोकमतयायाम्येजलेचोत्तरे । क्षेत्रष्टाष्टविभाजितेदिनकराद्वारोंटिखेकोष्टगान् शन्यंगारक्योश्चतत्रफणिनःशारीरकंनोखनेत् ॥ २३ ॥ અર્થ -ભાદ્રપદ, આછો અને કાર્તિક એ ત્રણ માસમાં નાગનું મુખ પૂર્વમાં હોય છે. માગશર, પિ મ મહા એ ત્રણ માસમાં નાગનું સુખ દ- શિમાં હોય છે. લગ, ચૈત્ર અને વૈશાખ બે ત્રણ માસમાં નાગનું સુખ પશ્ચિખમાં દેય છે અને પેડ, આષાઢ અને રાવણ એ ત્રણ માસમાં નાગનું સુખ ઉત્તર દિશામાં હેય છે. અને પુરાદિમાં છઠ્ઠ બનાવે છે તેની રાણીએ આપનાં પન થસ માટે જ એકાદ પુરાણ જેટ વિસ્તાર થાય સમાર એવું બને છે એમ ધારી બંધ કરીએ છીએ.

·(૨૨) રાજવી. ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણે નાગચક્ર કરવાની એવી રીત છે કે, એ નાગચ- કના આઠ આઠ કોઠાઓ કરવા ( લંબાઈ અને પહોળાઈમાં આઠ આઠ મળ- વાથી ચેસઠ કાઠાઓ થશે. ) તે દરેક કોઠાઓમાં અનુક્રમે સૂર્યાદિ (રવિવારથી વારે લખવા, એટલે જે વાર આઘના કેડામાં આવે તેવાર છેલ્લા કેડામાં આવે તે મળે નાગચક કરવું. તેની કૃતિ એવી છે કે, શનિશ્ચર અને મંગળ એ બે વારોને ઠાઓની પંક્તિ સર્ષના શરીરમાં વિંધાએલી હોવી જોઈએ. એ વિંધાએલો ભાગ જ્યાં હોય ત્યાં ખાત કરવું નહિ. ૨૩ ( જૂઓ આકૃતિમાંનાં નાગચો. ) शीमातृपितृक्षयंप्रथमतोखातंरुजांपुच्छके पृष्ठेहानिभयंचकुक्षिखननेस्यात्पुत्रधान्यादिकम् ॥ पूर्वास्येनिलखातनंयममुखेखातंशिवेकारयेत् शीपश्चिमगेचवहनिखननंसौम्येखनेन्नेर्षते ॥ २४ ॥ અર્થ-નાગના મતકે ખાત કરે તે ઘરના માલિકની માતા અને પિતાને નાશ થાય, પૂછડાઉપર ખાત કરે તે રોગ કરે, નાગની પીઠ ઉપર ખાત કરે તે હાનિ ને ભય કરે અને કુક્ષિમાં ખાત કરે તે પુત્ર અને ધા- ન્યની પ્રાપ્તિ થાય. નાગનું સુખ ત્યારે પૂર્વ દિશામાં હોય ત્યારે વાયુ કાણુમાં ખાત કરવું નાગનું મુખ દક્ષિણે હેય ત્યારે ઈશાનકેણમાં ખાસ કરવું નાગનું મુખ પશ્ચિમે હોય ત્યારે અમિ કે ખાત કરવું અને નાગનું મુખ ઉત્તર દિશામાં હેય ત્યારે ઘરનું ખાત નિત્ય કેણમાં કરવું કહ્યું છે. ૨૪ બા. दक्षिणपूर्वविभागेपूजनपूर्वशिलासमास्थाप्या ।। शेपशिलादक्षिणतःस्तंभोप्येवंविधानेन ॥ २५ ॥ અર્થ:~-દક્ષિણ અને પૂર્વના રા (મધ્યભાગે ) એટલે અનિ કોણમાં સમરસ” શિળાનું પૂજન કરિ પછી તે શિલાનું સ્થાપન કરવું તેજ રીતે શેષ રહેલી શિલાઓનું દિશાઓના અનુકી સ્થાપન કરવું, અને એ જ પ્રમાણે દિશાઓના અનુક્રમે સ્તં સ્થાપન કરવા ૨૫ દિન. भित्तेर्मूलस्थापनीयंजलांतेपापाणेवाहेमरत्नैःसगर्भम् ।। शीपगुचीलेपहीनाधिकावासंधिश्रेणीपादहीनार्थहान्य ॥२६॥ અર્થ–પીને પા પા પાન નાખવે અથવા સજીવન પાર

·અધ્યાય ૧ લો
(૨૩)
પત નાખવે, પણ તે નાખતી વખતે શરત સાથે ઉપર બતાવેલી શિલા
રાપવી અને તે પછી એ સ્થાપન કરેલી શિલા ઉપર eીજી એક મોટી શિક્ષા
સાપ, અથવા હાંકવી. ત્યાર પછી તે કાકેલી મોટી શિલા ઉપરથી બીત
પાયે પણ જે લતને સાર(પશી ) પાલામાંથી જે પ્રમાણે
લીધો હોય તે જ પ્રમાણે કેડ સુધી રાખ નીચેથી સાંકો અને ઉપર
આવનાં પાળે એસાર કર નહિ, પાયામાં કેરી ઇંટો અડવી નહિ પણ
ચુનાને અથવા માટેના લેપવાળે પાયે વો અને તે પાયામાં સાંપ રા-
ખવી નહિ. તેમજ શ્રેણીશંગ વાકું ચું, ચ9તર થવા દેવું નહિ કારણ કે,
શ્રેdભગ થાય અને પાયાની રાજસતી ન હોય તે તેથી ઘરની હાનિ થાય ૨૬
કરિના,
भवनपुरसुराणांसूत्रणेपूर्वमुक्तः
यथितइहपृथिव्याःशोधनेचद्वितीयः॥
तदनुमुखनिवेशेस्तंभसंरोपणेस्यात्
માનવનપાવાવ ર૭
અથ – ઘર, નગર અને પ્રસાદની ભૂમિને પ્રથમ દેરીવ? (ચા-
દિ ખુરીઓ વહી જમીનની કરાઈ મેળવવા) વાસ્તુપૂજન કરવું.
પ્રથમ જ વખત બમનું શેપન કરવામાં આવે ત્યારપછી શિલા સ્થાપન થાય
તે વખત બીજીવાર વારસુપજન કરવું. જયારે ઠાર મુકવામાં આવે ત્યારે
વિછવાર, તેણે હા કરવામાં આવે ત્યારે જિાર અને જ્યારે વાર
થાય ત્યાર પછી ઘરમાં વાસ કરે છે ત્યારે પરમી વખત વાસ્તુપૂજન
કરવું કહ્યું છે. ૨૭
शार्दूलविक्रीरित.
वृक्षादुग्धसकंटकाधफलिनस्त्याज्यागृहाएरतः
शस्तचंपकपाटलेचकदलीजातीतथाकेतकी ।
૧ પર નાખતી વખતે વાતુક્ત કરવું પડે છે, તે વન દિન -1
દિલ પવન જઇએ, જે પાનું | શેની છે જે તમને અકરા,
તે કરી કંપનીન અને રાજાએ પંકt મા એ છે
૨ ઇવન નનતા નું બને તે પહર હમ કરતા '

·રાજવલ્લભ. (૨૪) यामादुईमशेपवृक्षसुरजाछायानशस्तागृहे पाथेकस्यहरेरवीशपुरतोजनेतुचंड्या क्वचित् ॥२८॥ અર્થ -ઘર પાસે દૂધવાળાં, કાંટાવાળા અને ઘણું ફળવાળાં વા વાં નહિ, પણ ચંપ, પાળ, રાળ, ભાઈ અને કેતકીનાં વૃક્ષ રોપવાં. જી જે ઘર ઉપર દિવસના બીજા અને ત્રીજા પહોરે ઝાડની તથા દેવ- રની છાયા આવે તે સારી નહિ, તે પણ પ્રથમ અને ચોથા પહેરે એવી છાયા ઘર ઉપર આવે તે તેને દેવ નથી, બ્રહ્માના દેવળ પાસે, વિષ્ણુ, સૂર્ય અને મહાદેવના દેવળ સામે, તથા જેને પ્રસાદની પાછળ ઘર કરવું નહિ અને હાં જળની સ્થાપના હેય તેની તે કઈપણ નજીકની બાજુ ઉપર ઘર કરવું હિ. તેનાથી તે દર ઘર કરવું. ૩૮ (ચીની મૂર્તિ અને ઘર વચ્ચે ભીંત હોય તો પછી દેવ નથી એમ જબ ધમાં લખે છે.) ઉપનિ. मदुग्धपक्षाद्रविणस्पनाशंकुर्वतितकंटकिनोरिभीतिम् ॥ प्रजाग्निाशंफलिनःसमीपगृहस्यवाःकलधौतपुप्पाः ॥२९॥ અપં–હર બાળ દિવાળાં વૃ ય તે દ્રવ્યને નાશ કરા ૧ રાવ છે અને ભાવ ઉત્પન્ન કરે, ઘણાં ફળવાળાં જ છે, . ન કરે, અને પીળ કુવાળા જ છે તે છે માટે છે છે તે રાખવી નહિ ૨૯ reffer दुष्टोभननिरितापिविटपीनाछियतशक्तिः नन्दित्सवामीत्वशोकवकुलापुन्नागसपको । ૧ : ર ર ર જ છે. પણ મારી જે છે. ૨ - - - - -ળા છે . . - - - ધ ક ર દિ , અને ૨ ૧ ૨ ૩ ૪ ૫ ન પ ી અને પાર કન એ જ ના કk “નાય છે મા બને છે - ·અધ્યાષ ૧ લે. ( द्राक्षापुष्पकमंडपंचतिलकानकृष्णांवपेदाडिमी सौम्यादेःशुभदौकपित्थकवटावौदुंबराश्वत्थको ॥३०॥ અર્થ : દુર વૃક્ષ તેમજ જે વૃક્ષમાં ‘ભૂતને વાસ હોય તેવા વને બળજડે કરી કાપવાં નહિ, તેજ રીતે બીલી, ખીજડે, આપાલવ, બારી, પુજારા અને પે ઈત્યાદિ વૃકે પણ કાપલાં નહિ, અને વર આગળ દારૂનો માંડ તથા પુષવાળી વેલીઓને માંડવે, ચંદનનું વૃક્ષ પાની અને હમી. એ વગેરે વૃણે ( ઘર આગળ) રાપવાં કહો છે, તેમજ લરથી ઉત્તર દિશાએ કંઠી, પૂર્વ દિશાએ વડ, દક્ષિણ દિશાએ ઉબર(ગુલર) અને પરિપ દિશાએ પીંપળ. એ ચારે દિશાએ ચાર જાતિનાં વૃક્ષ રાજ કધાં છે. • # પૃવિ નિજ છે teri ભાજીના દિપાધ્યક્ષ a sm अन्वत्पोदुपरपलानफार्मुकादिफान् ।। पपेद्ग्रहमादित्यादिविघातकान् ॥ ७८ ।। પણને નીતારરુજિ: अन्येदेवगुमास्तेपानकुर्यादाश्रितगृहम् ॥ ७९ ॥ इत्यादि इ० ભાવાર્થ-ખજૂરી, મિર, પળ, બેરી, બોર, (લીંબડીન), Mા, છ, પીપા, 6, ( ગુજ૨) ૧૩, પીપળી, અંબે, ખેર, શહેર, અગરતબ અમરિ, દા, ભાઈ, નગર અને કfટાવાળી સેવતી એટલું જ નહિ પણ બીબ જે દેવ અપ જે આપ નીચે દેવનું થાના રાક તેવા ઝાડ પર આવવાવવાથી સુખાય નહિ માટે જ રોપવાથી ઘરની રિ એટલે પાની અથવા પરમાં રહેનાર માની કરી ના થાય નહિ એ પણ છે તે જ અષય દેવ ત્યાં પર કરવું નહિ. ૪-૮-૧૦ ના , ૧ રાજવાળાના ત્રીસમા માં ઇ ઝાક છે. તેનું નામ આપ્યું નથ: - બહાર જાય છે કે, જે રણને જતાં જિન જેમા પાઉં ની સાં - રાહ નાં લાલ રંગ ની છે. મારા સપનું ખારાકમાં પના નથી; પણ તેવી પ્રા ાપવાથી નિરંટ જાય છે, એ બને છે કે, તે જ પીપળા માટે પણ છે. ૨ જે ચામર બત, બદારાણસ, જિ અને પ્રાણને પાસે ટાય તેવા પી જા મનાઈ છે તે જ ઉન્મત્ત અથવા મતવો બહીને પણ જો પતિ. ૨ મીમી પર નર એ કાર છે, પણ જો અાપ ની ૫૫ જ " " બ લ છે તેનો અર્થ પાપન થાય છે ·! समदुमयभनुरजाठापानशस्तागृहे में गहरेतीरापुरतोजेनेतुनाया नित् ॥२८॥ -~15 1 ने Ki Right *-... मने 30 miri १.in at Radhim 1 1 11 को Rai *PE -4. A पास ART ... ... .1112 Jan • * .ranimun ni mrat ha TIMATEEifiमोतितिा ॥ 17* * * पापपरपातणाः ॥११॥ N .. त. ...नानि ....::.-४ी नागपगा। 1 . . -.. 4.1 S ·:: Timત્રાજટિi are crisis in રોજ નાનાપપનન Fressified th –– ૫ : No : + + ભ મળ ૧ ૧ - • • • • • - • 1થ તેનું નામ "મન" ? : ૮ “ જ દોષ ને પ્રત ( , ૧ મે ૧, ૧૨, " તે તે કાનું નામ ના" , , , જેવાનું મુખ ઉત્તપમાં તે ન જ આપ ' વાતુ કે જ્યાં બારે તે તેના નામ “શ” મા જજ બને છે કાનુ મુખ માં જ તેમાં માત્ર ૧ ક બાવે તો તેનું “પૂબા ના તેને જ મારા હારા શા છે તે જ પ્રમાણે નાના :નિપજત: माप्रापण्णीयानामुपररिमलनारिरस्पयामुसमानाम् ॥ पुप्पंधरवारिपूर्वतदनुपरिभदंगृले पर्यपुप्प निधोरणापाप्टोमधुमपउदितःग्यादिरोवंशधारयोः॥३३॥ અ– યુનિક આ પર્વનો એક હાથ અથવા ગજ કો છે. કેમ કે પર્વ : ત્રાનું થાય છે. છે "ાત્રા પહેલા જેના ઉપર છાલ ધ૧ - ન - ૧૧ મન () બાળ ની એક માત્રા ૨. * 5 2 iટે ૨૧ના અવના છેડમી વાર ૫ અથવા ૧ - ૪ , , SP,૮અને વર્ષના ખવાય છે, અને પ્રકાર, , ખિને જન અનુનામ "સાર" ા છે, તે રીતે ક ખ નિ જા હાથ ન નમી પ્રતિ થાય તે દિમાર્ગ મને જ રિટી કt ૮૫ નમ નકી કરેલ છે. તે માર્ગ છે.

·(૨૮) રાવલસ. કુલ અથવા ચોકડીએ કરવી. એટલે એથી પ અગજ થશે, અને બાકી રહેલા મગજમાં એક આંગળ અથવા તસુના જુદા વિભાગો કરવા, પણ તેમાં દર ત્રણ ત્રણ ઇસુના છે. એટલે દરેક પર્વે એક એક ફૂલ અથવા Auી કરવી, એ જે ગજ થાય તે ગાંઠ વિનાને કરે અને તે રાતા ચં- અને, (સ્તાની) મહુડાને, ખેરને, વાંસ, સુવર્ણ, રૂપાને કે તાંબા ઈયા- દિન ગજ કરે છએ. ૩૩ शार्दूलविक्रीडित. ज्येष्ठोष्टाभिरथोदरेस्तुमुनिभिर्मध्यस्तुपड्भिर्लघुः माप्यंचोत्तमकेनखेटकपुरकोशादिकंयोजनम् ।। प्रासादप्रतिमेनृपस्पभवनमध्येनहादिक पानपट्पवसंभवेनशयनंस्वासनासादिकम् ॥३४॥ અપ-અ આ જવના પ્રમાણ વડે એક તસુ થાય છે અને એના = ને બે હાથ અથવા ગજ થાય. એવા ગજનું નામ “ગજ કર, ત ઇન આ જ એક તસુ થાય, એવા એવી તસુના ગજનું તષ “ખ” બા પ્રથમ ગજ કો છે, અને છ આડા જવને એક તસ હવે કદ રણને એક જ થાય એવા ગજનું નામ “પુ” (નિ) જ કહે - દમ, ૨, કેશ અને જનાદિ માપવાં હોય ત્યારે પ્રથમ રિક ને જ માપ. પ્રાસા, અનિ, રાજાનાં પરા તથા બીજા cજ હું પણ માપ દેય તે બીજા પ્રકારના ગજે માપ ૫ - 6, 8, અથવા પલંગ, સિંહાસન, અને છાતિ કન્ડ જ માટે મા કહ્યું છે. शालिनी. तोगशिरमाहुताबिझाकालम्नायपासोमविष्णू ॥ पुदगमूलनाम्मिशमध्यापंचाष्टरयंपनियबिभाग्यम्॥३५॥ અ– નવ . ૧. “” છે, પ્રથમ ફૂલ અw ૮. પન્ન ” છે, “શ્વિક” છે, ત્રીજ ઃ “કિ છે, ૫ ૬ - “હા” છે, પાયા મને કેન્દ્ર છે, ડ . કે “વ” છે, મનમાં ને અન્ય ·અધ્યાય ૧ લો. (૨૮) એ પ્રમાણે ગજ્જા મૂળ અથવા ગજના આઘના છેડાથી માંડી છેલા ભાગ સુખ ના રેતાનું સ્થાપન કરવું. ગજના મધ્ય ભાગથી બાકી રહેલા ઉત્તર ભાગના પાંચમાં તસુના બે ભાગ કરવા તથા આઠમા તસુના ત્રણ ભાગે કરવા, અને છેવટના બારમા તસુના ચાર ભાગો કરવા. કપ વિદિત ईशोमारुतविश्ववन्हिविधयःसूर्यश्चरुद्रोयमः वैरूपोवसवोटदंतिवरुणोपडक्रइच्छाक्रिया। ज्ञानवित्तपतिनिशापतिजयोधीवासुदेवोहली कामोविष्णुरितिक्रमेणमरुतोहस्तेत्रयोविंशतिः ॥३६ ॥ અર્થ-એક ગજના એવી તસુની વીસરેખા (ખકા) થાય છે તે દરેક રખા અથવા આંકા ઉપર એક એક દેવતા ગણતાં ગેસ વિતાઓ થાય છે માટે એ વીર રેખાઓ ઉપર વીથ રેવનું સ્થાપન કરવું તે એવી રીતે કે -- પ્રથમ ઉખ ઉપર મહાદેવનું સ્થાપન કરવું. બીપર વાયુ, ત્રીજી ઉપર વિશ્વનું, જેથી ઉપર શનિનું, પાંચમી પર અણાનું, છી ઉપર સૂર્યનું સાતમી ઉપર રૂદનું, આઠમી ઉપર ચમનું, નવમી ઉ૫ર વિક મનું, દશમી ઉપર આઠે વસુઓનું, અગિરમી ઉપર ગરૂપતિનું, બારમી ઉપર વરૂણનું તેરમો ઉપર કાર્તિકરવામોનું, ચૌદમી ઉપર ઈછા દેવીનું, પં- રમી ઉપર કિયા વીનું, સોળમી ઉપર જ્ઞાનનું, રાત્તરમી ઉપર કરવું, અહા- શમી ઉપર ચંદ્રમાનું, ઓગણીસમી ઉપર જ્યનું, વીસમી ઉપર જાસુદેવનું, એકવીશમી ઉપર બળભદ્ર, બાવીસમી ઉપર કામવનું, અને વીસમી રેખા ઉપર વિશ્વનું સ્થાપન કરી, એ સર્વનું પુજન કરવું. ૩૬ ક, उच्चाटनंरोगभयंचदुःखंवन्हे यंपीडनकंप्रजाया। मृत्युविनाशोपिधनक्षयःस्यान्मोहःक्रमाद्देवतपीडनेन ॥३७॥ અ–ગજના મૂળને દેવતા સ્પિના હાથમાં દબાય તે કાન ૧ કામનો આરંભ કરતાં પહેલાં જજનું પૂજન થઈ રહ્યા પછી પણ ઉપર જાઓ ગજ ઉપાડે તે વખત ગજના ભાઇને છે (બંણે હાથમાં એક નહિં રાજ ઝાલ તે તેની યાદ પેદા થાય ·રાવલ, કરી રહેલા હો દેવ જાય તે રંગ કરે. બીજા વને દેવ દબાય તે દુઃખ કરે. ત્રીજી વન દેવ દબાય તે અગ્નિને લય કરે, થા ઉને દેવ દબાય તે બાકને દુખી કરે, પંચમાં ન દેવ દબાય તે મ કરે, છા હને ૧ દબાવ તે કુટુંબનો નાશ કરે, સાતમા ને દેવ દબાય તે ઇને ક્ષય કરે, સને આડમાં તો દેવ દબાય તે મ કરે અર્થાત શિર- જમ ગાડે કરે. ૩૩ રિના. हस्नोयनासुप्पयोरंतरालेखष्ट्राधार्योमंदिरादेर्निवेशे । हम्माद्भायात्यकस्मात्तदासोकार्येविनंदुःखमाविष्करोति॥३॥ પ.– પનાર સુપારે ઘરનું કામ આરંભતાં ગજના બે ના ' એ જ ગજ પર છે. અગર ને ગજ ઉપાડતી વખતે મા તે જન ઉપર પડી જાય તે કામમાં વિન અને દુખ કર. ૮ શિત मालीदादामाधिकापरिमितस्तालद्वयंस्यारकरः पादानगिरिपुस्तिक्षापयतुभिःकरैः । प्रोमोहमदपगुग्ममुदितोडाभ्यांचगतिका જનવિરાટીવિંગનેઃ રૂn અ--જ.૧ મા કોક લાલ, ધ ના રાજ ગજ માળ, ૨ ને ? : 1 ", • મજનું એક પાનુ અથવા એક ડ થ ", છે ( ૧૦ ) ; જનની બની 18 ૧ ::f. Triram I નવનિવિજ્ઞreli ૬૪ છે, આ ·ખાલી છે. (૩) પ્રથમ દિ ભર , જે જ , જો મુંજની રહી છે. ગોયે સુવ જે ૪ પબ કલબ અથવા તો ૫, જે કાટખુણે છે, સામે માપ છે, અને એ વિશે ખપવા પ્રકાર , રીતે આઠ પ્રકારનાં Mini is. Yr પાટલીના પણ ભા ન’ બિના દિમા સૂર પરવી તે મને બને તે મજલ ના “” છિદ્રમાં બંપ, તપાસાપની " પાટીના પણ ભાગે “” એક દેખા દેલી છે તે ખામાં સુત્ર છે તે જે જમીન પણ સાપણી મુદી હોય તે જમીન ચોરસ છે એમ સમજવું, પણ રસ નહિ છે તે તે ખાધ સુત્ર નાર બેસના જે તરફની જમીન ઉચી હશે તે તર ફની જી બાજુ પર અતિ જે તરફ નીચી જમીન હશે તે તરફ સાવ જશે. જાણીના બે ડા સમય કરવાની રીત એવી છે કે, સMદાર બે લાકડાની પટીના બે છેડા મથાળે સરખા મળે તેને કાપી જોડયા પછી એક થાળીમાં પાણી ભરી સાધના બે છેડા પાણીમાં અને પાણીને આ બને ત; જેટલે દેય તેટલે ભાગ બન્ને તરફથી કાપશે એટલે આપણી નાના બે છેડા સરખા થશે. निधी पानुसार रामबहम मंटनरने मिथफलाणं नामो मयमोध्याय ॥१ આ પહેલા પ્રાથમાં છે માતા અને આ જ તસુ બતાવવામાં આજે છે તેવા ર તસન એ કુલ તથા બાર માત્રા અથવા ભાર નસને એમ તાપ, બે તાલે એક મજ, પણ બે ગજે એક વિષ્ણુ અને ચાર ગજનું એક ધનુષ એ વગેરે બર- વાનું મા૫ બાવું છે તે જ પ્રમાણે બને તેથી પણ વધારે વારીકી બીજ પ્રમાં છે, તે બાબત વાચનારે અવશ્ય યાદ રાખવું જોઈએ.

·।। राजवल्लभ ॥ -~-~ अध्याय २ जो. शार्दूलविक्रीडित. संग्रामंधकरुद्रयोश्चपतितःस्वेदोमहेशाक्षिती तस्माद्भूतमभूयभीतिजननंद्यावापृथिव्योर्महत् ॥ तदेवेसहसाविगृखनिहितंभूमावधीवक्त्रक देवानांवचनाचवास्तुपुरुषस्तेनेवपूज्योबुधैः ।। १ ।। અપં--અંક (ત્ય સાથે સંગ્રામ કરતાં મહાદેવજીને પરિશ્રમ થયે પર છે કે તે બિંડ ભમિ ઉપર પડ્યું તે બિંદુમાંથી આકાશ અને ભૂમિને જ એ પ્રાણી ઉત્પન્ન કર્યો. તે પ્રાણને સતાઓ મળી એક Non ના મુખે ૪િપનાખી તેના ઉપર તે એ વાસ કરે તે પછી તે કાનું નામ “ાતુપુષ ” કહેવાય છે, માટે ડાહ્યા મનુએ એ વાd- પુરૂને મલમ ૫ એઇએ ૧ प्रासादेभवनेतडागखननेपेचयाप्यांवने जिणांद्वारपुरेषुपागभयनेप्रारंभनिर्वर्त्तने । वास्ता पूजनमुपायकथितपूजांविनाहानये पादोरक्षसिकशि भिकरयोसंधिश्वकोणहये ॥३॥ ઈ-ધરાઇવિ, વર , તળાવ ખોદાવતી વખતે, કુશવની ને જ કરી ને, શપની અને (બાગમાં રોપતી વખતે) દિલ ને , 9:1ી અને મને જ્ઞાન કી એ યાતિ to e . અને ના મમિ વખતે (બન વખતે) વાવનું ના મસ્ત મુખ છે, અને તેનું પૂજન કર નટિ તે હાનિ થાય છે. છે? જો છે. એ તેના પર ચિંતામાં છે. – જગ જ જાય છે, પ્રધાન દેશ છે. છે, અને ધિ કા ર બ બ ને વલબ માં , ·'राजवभ.अभ्या.! भीन मेप अने धृप ए रण उत्तर. "मिभूना अने सिह एपण संक्रांतीम नागनु मुख प- संकातीमा नागनु मुख उन चिमे सारे अमिलोणे सा. रे होय त्यारे ते रख- ताप तथाय. ईशान्यः ईशान रायम घायम. ईशान. WESTERN नेत अपिल पश्चिम. पूर्व. वापब्ध ईशान बायथ्य ई REASEAN KAJAL Easad 121 PATREENT पर, मकर, एपण स भने इपिएम प्रसीमा गर्नु मुरी सामागनु गुम्बा हीयते तो हो बलपुर रोप दक्षिण. का कर

·30
(४) रा।या आ.
उत्संग.
पृटरंग.२
अपसव्य.३
पू.
नगर

·वायु. विश्वकर्मा. अग्नि. ब्रह्मा.
काल.
वरुण.
सोम. विष्णु.
१
१२ १३ १४ १५ १६१७१८ १९२० २१ २२ २३
म
म
Do
रा.प.अ.
आपाटली. ९ आनय तस..नोडो
Nitinumari
•i.1.1..........

·चास्तु पुरुषतुं चित्र. विदारिका पर्जन्य इंद्र | सूर्य | सत्य भृश आकाश अग्नि दिति पूया आप अर्यमा आपपरस SARAN सावित्रअने सविता वितय पृथ्वीपर | गृहक्षन ब्रह्मा यम गंधर्व AN से 'मृग मेर स्टकरण मृग रेप असर परुण पूप्य सुग्रीव नंदि पूरना तामिछ,टे अमर उपोडे एटले पुरुषकृति देगाती नयी पग र ऐरे दम्पनु मस्तक समन नथा पूतना उपरनो मोटे पूर्व पश्चिमे जमा भग, ने नुकतारमरमानाप्रमाणे पल्पापणे ·(૩૩) યા. क्षेत्रापतिस्तुरिहार्चनीयएकांदातोभागसहलयुक्तः॥ साधारणोधारपदोपितेपुकाधिकाशीतिपदस्तथैव ॥ ३ ॥ અધ: --પ્રથમ ઉપ૨ કરતાં એમાં વાતુને વિના આકારમાં પર જેટલી જમીનમાં ઘર કરવું હોય તેટલી જમીન, તેટલા મોટા આn- નો વાહતુ કપ) તે એવી રીતે કેરેક પcી પડી હજાર પદ સુધી જનું ૫, તેમાં સાધારણ પતિ એવી છે કે-વારાડ (૬૪) પદને અને ટા (૮૧) અને વાસ્તુ પૂજા. ૩ शालविक्रीडित. मामेभूपतिमंदिरेचनगरेपूज्यश्चतुःपष्टिके रेकाशीतिपदे समस्तभवनेजीर्णेनवान्ध्यंशकः। प्रासादेतुशतांशकैस्तुसकलेपूज्यस्तथामंडपे कूपेपण्नवचंद्रभागसहितेवाप्यांतडागेवने ॥४॥ અર્થ-વાસ્તુ પૂજવાની છે તે છે કે-ગાય વિશે (ગામ વસાવતા) રજમંદિર વિશે અને નગર વિશે પૈસઠ પદો (૬૪) વાસ્તુ પૂ. બીજા સર્વના ઘર માટે કાશી પદનો (૮૧) વાસ્તુ પૂજ, અને છતાર વિશે તે ઓગણપચાસ પાને (૪૬) વાસ્તુ પૂ. સર્વ પ્રકારના પ્રાસાદા અને પ્રઢ વિશે જે પદ (૧૦૦) નાતુ ૫. કુરા, તળાવ, વાવડી અને વન માટે એક સે ને છનુ પદ (૧૬) વાસ્તુ પૂજા. ૪ ईशोमुर्मिसमाश्रितःश्रवणयोःपर्जन्यनामादिति रापस्तस्पगलेतदंशयुगलेप्रोक्तोजयश्चादितिः ॥ उक्कावर्यमभूधरौस्तनयुगेस्यादापयत्सोहदि पंचेंद्रादिसुराश्चदक्षिणभुजेवामेचनागादयः ॥ ५॥ सावित्रःसविताचदक्षिणकरेवामेद्वयंरुद्रतो मृत्युमत्रगणस्तथोरुविपयेस्यानाभिपृष्ठेविधिः।। ૧ પદ એટલે ભાર, એક પદથી દર પદ સુધી વારતુ જજે. એની એવી રીત છે કે ઘર કરવાનું છે તે અવા મને યોગના એકથી હજાર સુધી ભાગ અથવા Is ve) કરવા તે ભાગેના એક ભજથી માંડી વાર ભાગ સુધી વાસ્તુને પૂજા કર્યું છે તે સર્વ ધારણ ઘર કી છે નદિ પૂજ્યો એ વિશેની સમજત ન્મા વી છે જે વસંતી, ૨ ભાગ, ·( 8 ) રાજahભ, मेदेशकजयोचजानुयुगलेतीवहिरोगौस्मृती पूंपानंदिगंणाश्चसप्तवियुधानल्पों पदोपेतृकाः ॥ ६॥ અર્થ-વાપુરૂષના મસ્તક ઉપર મહાદેવજીનું સ્થાપન કરવું, બે કાને ઉપર પર્જન્યનું, અને દિતિનુ; ગળા ઉપર આપદેવનું. બે છે અથવા ખભા ઉપર જય અને અદિતિનું, બે સ્તન ઉપર અર્થમા અને પૃથ્વીપરનું હદય ઉપર આપવસનું, જમણ બાહુ ઉપર ઇદ્રાદિ પાંચ દેવોનું, કાબા બાહે ઉપર નાગાદિ પાંચ દેવાનું, જમણા હાથ ઉપર સાવિત્ર અને સવિતા એ બે દેવેનું (કેણથી પૅિચા સુધી), ડાબા હાથ ઉપર રૂદ્ર અને રૂદ્રદાસનું સાથળ ઉપર મૃત્યુ અને મિત્ર એ બે દેવનું, નાહિના પૃષ્ઠ ભાગે બ્રહ્માનું (વાતુ પુરૂષ ઉ સૂતે છે એટલે નાભિની પાછળ કમરથી થોડે હાચે પીઠ સામે), ઉપસ્થસ્થાને ઇંદ્ર અને જયનું, બે ઢીંચણ અથવા ગોઠણ ઉપર અગ્નિ અને રેગનું, બે પગની બે નળિયે ઉપર પૂષાદિ સાત દે અને નદિ- ગણાદિ સાત દેવનું અને બન્ને પગની એડી ઉપર પિતૃ દેવતાનું સ્થાપન કરવું હવે વોસ્તુપુરૂષના અંગની ક૯૫ના વિના પદવિભાગે વાસ્તુનું ૨૫ બતાવે છે. ફૂંકવા, ईशस्तुपर्जन्यजयेंद्रसूर्याःसत्योभृशाकाशकओवपूर्वे ॥ वहिश्चपूपावितथाभिधानोगृहक्षतःप्रेतपतिःक्रमेण ॥ ७॥ उपजाति. गंधर्वभृगौमृगपितृसंज्ञोहारस्थसुग्रीवकपुष्पदंताः ॥ जलाधिनाथोप्यसुरश्चशेपःसपापयक्ष्मापिचरोगनागौ ॥८॥ मुख्यश्चभल्लाटफुरशैलास्तथैववाह्यदितिर्दितिश्च ॥ द्वात्रिंशदेवकमतोचनीयास्त्रयोदशवत्रिदशाश्चमध्ये ॥९॥ અર્થ:-ઈશાનકા મહાદેવજીના તથા પૂર્વ દિશા વચ્ચેના સાત કેડાઓમાં પર્જન્ય, જય, ઇ, સૂર્ય, ચ, થશે અને આકાશ, એ સાત ની. અને કામાં અગ્નિની તથા દક્ષિ દિશાના મધ્યના સાત કેડાઓમાં પ્રવા- ૧ દd, ગર્વ, સત્ય, બુશ અને આકાએ પાંચદે છે. તે જમા બા ઉપર સ્થાપવા. ૨ નાગ, મુખ્ય, મકર, કુબેર અને રવિનું, 3 ઉપસ્થથાન એટલે દધિસ્થાન. એ રીતે જેના આખા શરીર ઉપર તેનું સ્થાપન કરવામાં આવે છે એવી વાત પુનું ચિત્ર આપવામાં આવ્યું છે, તે એ. 11 ·અધ્યાય ૨ છે. તિથ, ગણત, યમ, (૭) ગંધ ભંગ, અને મૃગ, એ સાત દેવેની કોણે પિતૃ દેવની, તથા પશ્ચિમ દિશાના માધ્યમના સાત કોઠાઓમાં નદી, સ. જીવ, પુપત, વર, અસુર, શેલ અને પાપથમા, એ સાતને સાત કોઠાઓમાં, વાયુ કે રેગની ઉત્તર દિશાના રાત કેડામાં નાગ, (૮) મુખ્ય, ભદલાટ, કુબેર, શેલ, અદિતિ અને દિતિ, એ રાત દેવેની સ્થાપના કરવી. એ રીતે અનુક્રમે બત્રીસ ને બહારના કોઠામાં પૂજવા, ( બહારના એટલે સર્વથી ઉપરના કામ) અને મધ્યના કેડાઓમાં તેર દે પૂજવા. ૯ ક્યા, प्रागर्यमादक्षिणतोविवस्वान्मत्रोपरेसौम्यदिशोविभागे । पृथ्वीधरोय॑स्त्वथमध्यतोपिब्रह्मार्चनीयःसकलेपनूनम् ॥ १० ॥ અર્થ ઉપરના કોઠાઓથી નીચેના કોઠાઓની પૂર્વ દિશામાં અર્થમા, તથા દક્ષિણ દિશામાં વિવસ્વાન (સૂર્ય ) તથા પશ્ચિમમાં મૈત્ર અને ઉત્તરમાં પૃથ્વીધરને પૂજવા અને ત્યારપછી એ સર્વ પદો વચ્ચે (સર્વ કેઠાઓ વચ્ચે) રહેલા સર્વે ઠાઓમાં બ્રાને પૂજવા ૧૦ आपापवत्साशिवकोणमध्येसावित्रकोमोसवितातथैव ॥ कोणेमहेंद्रोथजयस्तृतीयेरुद्रोनिलेोप्यधरुद्रदासः ॥ ११ ॥ અઈ–ઈશાન કે આપ અને આપાસ, તથા અગ્નિ કે સાવિત્ર અને સવિતા તથા નિત્ય કે ઈદ્ર અને અને જ્ય તથા વાયુ કે રૂદ્ર અને રૂદ્રદાસને પૂજવા. ૧૧ उपजाति. ईशानवाटेचरकीद्वितीयेविदारिकापूतनिकातृतीये ॥ पापाभिधामारुतकोणकेतुपूज्या सुराउक्तविधानकैस्तु ॥ १२ ॥ અર્થ-મંડળની બહાર ઈશાન કોણે ચરકીને, તથા અખિ કોણે વિદા- રિકાને, તથા નેત્ય કોણે પૂવનાને અને વાયવ્ય કોણે પાપાને પૂજવી એ રીતે શાસ્ત્રના વિધિવડે દેવતાઓને પૂજવા. ૧૨ शाईसविक्रीडित. ब्रह्मावेदपदस्तुतेनसमकादेवार्यमायाअमी कोणेप्टो द्विपदास्तथाष्टमरुतःकोणार्द्धभागाब्दहिः । शेषाएकपदाःसुराश्चकथितायेदतुकोप्टेनय ब्रह्मापट्पदतोर्यमादिवियुधाईशादयश्चैकशः ॥ १३ ॥ અર્થ–પાશs (૬૪) પદના વાસ્તુ વિષે ચાર પદના બ્રહ્મા, તથા અર્થ ·સાવલા, માદિ ચાર દેવતાઓ પણ ચાર ચાર પદના, તથા ભૂવાઓના આઠ દેવતાઓ બે બે પદના, તથા બહારના આઠ દેવતાઓ અન પદના અને બાકીના દેવે એક એક પદના કહ્યા છે. તથા એકાશી પદના વાસ્તુમાં નવ પદના બ્રહ્મા, તથા અર્થમાદિ દેવતાઓ છ છ દના, તથા ખાન આઠ દેવતાઓ બે બે પદના, તથા બહારના પ્રાણના આઠ દેવતાઓ અને અર્ધ પદના અને બાકી રહેલા દેવતાઓ એક એક પદને છે. ૧૩ ૩પતિ, ब्रह्माकलांशोवसुतोर्यमाद्याःकोलेपुवाोपिचसा भागाः॥ विधातृकोणेद्विपदास्तथाटोशेपाःसुराएकपदा शतांशे ॥ १४ ॥ ચર્થ–સો (૧૦૦) પદના વાસ્તુમાં સેળ પદના બ્રહ્મા, તથા અર્થ માદિ ચાર દે આઠ આઠ પદના, તથા બાને બહારના ખણમાં આઠ દેવે બે બે પદના, તથા તે ખૂણાથી ઉપરના ( છેલ્લા) બહારના ખૂણામાં આડ દે દેઢ દેહ પદના, અને બાકીના દેવતાઓ એક એક પદના છે. ૧૩ वसंततिलका. ब्रह्माजिनांशउदितःशिवतोर्यमाद्याः कोणेपुसार्द्धपदतोपितथैवचाप्टो॥ शेषाद्विभागसमकारविभागकोयं पूज्योरथाश्वगजवाहनकेंबुयंत्रे ॥ १५ ॥ અર્થ --એક સે ને ચુંવાળિત ( ૧૪ ) વાસ્તુમાં ચોવીસ (૨૪) પહને બ્રહ્મા, તથા અર્યમાદિ ચાર દેવતાઓ ( ૪ ) અગિઆર પદના, તથા આઠ (૮) ખૂણાના દેવતાઓ દોઢ દેઢ પદના અને બાકીના દેવે સર ભાગે બે બે પદના છે, આ વાસ્તુને રથ શાળા, અશાળા, ગજશાળા શા, (પાલખીળા ) અને જળમંત્ર વિષે પૂજ. ૧૫ यंत्रेत्रयोदशपदेरपिपूजनीय- स्तत्पंचविंशतिरजोदशतोर्यमाद्याः ॥ 'कोणेब्धयोमरगणावहिकेकलांशो भद्रेब्धिकरसपदाश्चपरेछिभागाः ॥ १६ ॥ અર્થ –એક સો અગતેર ( ૧૬૯) પદના વાસ્તુમાં પચીશ (૨૫) कोगे यहियुग मुरा निगमोपमांशा-पाठांतर । યાન- ·{ ૩૭) પદના બહાા તથા અર્યમાદિ ચાર દેવતાએ (૪) દશ દશ પદના, તથા બહા- રના ચાર પુના (૮) ચાર વાર દેવતાઓ ૨ાર ચાર પાના, તથા ભદ્રના ચાર ( ૪ ) દેવતા છ છ પદના અને બાકી રહેલા દેવતાઓ બે બે પદના ક્યા છે. ૧૬ शार्दूलविक्रोटित. द्वात्रिंशत्कमलासनोर्यममुखास्युःसूर्यभागाक्रमात् कोणतोष्टसुराद्विभागसहितावापुसाद्धाशकाः ।। अष्टीरामपदा पुनपिदिकापभागिनोप्टोसुराः क्षेत्रेपण्नवचंद्रभागसहितेस्थादेवतानांकमः ॥ १७ ॥ અર્થ-નક ને નું ૧ ૨ ) પદના વાહનુમા બત્રીસ (૩૨ ) પદના war, તથા અર્વાદ ચાર (૪) દેવતાએ બાર બાર (૧૨) પદના તથા ખાના ખડ (ટ દેવતાઓ બે બે (૨) પદના, તથા બહારના આઠ (૯) દેવતાઓ દોઢ દેટ (u) પદના, તથા આઠ (૮) દેવતાએ ત્રણ ત્રણ (૩) પદના, તથા (૨) દેવતાઓ એ બે (૨) પદના અને અડ (૮) દેવતાઓ છે છ (૬) ના કહ્યા છે. ૧૭ वेदांशोविधिरर्यमप्रभृतयरुयंशानवत्वष्टकं कोणेतोष्टपदार्चका परसुराम्पभागहीनेपदे ॥ वास्तो दयुगांशएवमधुनाष्टांशेश्चतुःपष्टिके संघःसूत्रमितानसुधीःपरिहरेद्भित्तितुलांस्तंभकान् ॥१८॥ અર્થ-(૮૪) એગપચાસ પદના વાસ્તુમાં ચાર (૪) પદના બ્રા તથા અર્ધમાદિ (૪) ચાર દે ત્રણ ત્રણ પદના તથા આઠ (૮) દેવે નવ (૯) પદન, તથા ખુણાના આ૮) અર્ધ અર્ધ પદના અને બાકીના છે વિશે . * ) દેવે વશ ૨૦) પદના સ્થાપવા, એ દરેક દેવ માટે એક પળ કતા તેમાથી છો ભાગ ૬) મૂકી પાંચ ભાગમાં એક દેવનું સ્થાપન કરવું, તથા (૨૪) દેવેન વી(૨૦) પદમાં થાપવા તે એવી રીતે કે, દરેક પદના છ વાગ કરતાં વીશ પદના એક ને વશ ( ૨૦ ) ભાગ થાય. ભાગેને વિશે (૨૪) ભાગતાં દરેક દેવના ભાગે પાંચ પાંચ અંશ (૫) આવે એટલે એક સે ને વિઇ (૧ર) પૂરા થાય છે. વળી, ઘરની ભૂમિકા ચિશક (૧૪) ભાગો કરી તેમાં વાસ્તુપુરુષની કપના કરવી પણ તે વાસ્તુ પુરુષની સપી ભાગમાં (સાંધા ઉપર) બુદ્ધિમાન પર ત, કુ, કે સ્ત મુક નહિ. ૧૮ ·(૩૮) રાજવલભ. +-- ૧ / ન પત્તિ रेखाद्वयंकोणगतंविधेयंअंशांतरेणेवतुकर्णसूत्रात। यदष्टसूत्रैःकथितंचपद्मतत्पीडनातूस्वामिधनप्रणाशः॥१९॥ અર્થ:-ઘર કરવાની ભૂમિના ચશડ (૨૪) ભાગે કરી તે ભૂમિના ચારે ખૂણામાં બે રેખાઓ (કરણ) કરવી અને એ રેખાઓ અથવા કરણ સત્રના અશોથી બ્રહ્માના ચોથા પદમાં (૪) આઠ સુ (૯) ભેગાં થયેથી તે ઠેકાણે કમળ થાય છે. તે કમળને પીડવું નહી, અર્થાત તે કપાળ ઉપર ભતિ, તુળા કે, તંભ આવ જોઈએ નહિ, પણુ જે તેમાંથી કોઈ બાબત તે ઠેકાણા ઉપર આવે તો ઘરના માલિક અને ધનને નાશ થાય. ૧૯ प्रोक्तंचतुर्विंशतिभागकंयत्पदार्द्धगंहानिकरंप्रजायाः । पभिस्तुसूत्रौमरणायवज्रकोणेत्रिशूलंचरिपोर्भयाय ॥२०॥ વળી, ઘરની ભૂમિના ચોવીશ ( ૨૪ ) ભાગ કરી તે ભાગમાં છ ૬) સવવટે ( સૂત્ર છાંટીને ) પણ કરી તે પકૅણના પદાઈ ઉપર (કેશુના ભાગના કઠાના અર્ધ પદ અથવા અર્ધ કોઠે ) સ્તંભ આવે છે તેથી પ્રજાને ( બાળકને ) નાશ થાય, તથા વાકૃતિ (વા જેવી આકૃતિ) ઉપર ભત આવે અથવા સ્તંભ આવે તે મરણ કરે અને ત્રિશૂળ ઉપર તંબ કે ભીંત આવે તે તે શત્રુને ભય ઉત્પન્ન કરે. ૨૦ उपजाति. परीक्ष्यभूमीमवसेचयेत्तासुपंचगव्येनततोबिलिख्याः ।। रेखाःसुवर्णेनमणिप्रवाल पिष्टाक्षतर्वापिपुनस्तदृध्द्ये ॥२१॥ અથ–પ્રથમ પૃથ્વીની પરિક્ષા કરી તે પૃથ્વી ઉપર પંચગવ્ય છાંટવું અને એ છાંટયા પછી સુવર્ણ, મણિયે, પ્રવાળાં અથવા લેટ કે ચાખાની (એ પાંચમાંથી હરકોઈ વસ્તુની) રેખાઓ કરવી. ૨૧ ઇંદ્ર, छात्रिंशदंशापुथुलेचदर्यकोणेषुवाजिनसंख्यभागाः ॥ एतत्पदानांकथितंसहरूक्षेत्रंचसर्वोत्तममेववास्तु ।। २२ ।। અર્થ-આડા અને ઉભા એવા બત્રીસ (૨) બત્રીસ કેડા કરવા એટલે એક હાર ને ચોવીશ ૧૦ ૨૪ કોઠાઓ થશે, તે કેકાના દરેક ૧ પંચમ એટલે ગાયનું ઘી, મધનું દૂધ, ગાયનું , ગાયનું મુ ગાયનું છાણ એ લેવાં. અને ·અધ્યાય ૨ , (૩૦) ખુણાગોના છ (૬) છ કડાઓ ત્યાગવા (ચોવીશ કેડાઓ મુકી દેવા). એટલે એક હજાર પદને વાસ્તુ થાય, એ વાસ્તુ સર્વ વાતુઓમાં ઉત્તમ જા. ૨૨ પતિની मध्येब्रह्मापूजनीयःशतांशैवत्वारिंशद्भिःपदैर्लाह्यवीथी । प्रोक्कादेवाअर्यमाद्याअशीत्यामध्येकोणेष्टांशतंचाष्टपष्ठया ॥२३॥ અથર–એહજાર પદના વાતુમાં મધ્ય ભાગે એ (૧૦) પદનાબ્રા પૂજા, અને એ બ્રહ્માની ચારે બાજુઓએ દશ (૧૦) દશ પદની વીથી' રાખવી, (દશ દશ કેઓને માર્ગ રાખવે અર્થાત બ્રાની ચારે તરફના ચાળીશ કોઠા ખાલી રાખવા) તથા અનાદિ ચાર (૪) દેવતાઓ એશી (૮૦) એશી પરના પૂજવા, તથા મહિના ખાન આઠ દેવે (૮) એકવીસ (૨૧) પદના પૂજવા. ૨૩ उपजाति. कोणेब्धयोनंदपदेःसुराश्चशेपास्तुपायावसुभागिनश्च॥ वीथीचवा रविभागयुक्तंशतंपदानांकथितंमुनींद्रेः ॥ २४ ॥ અર્થ- –તથા બહારના ખુણાઓના ચાર (૪) દેવતાખો નવ () ૫૮ન પૂજવા, અને બાકીના દે આઠ (૮) ખડ પદના પૂજવા, વળી બહારની વીશે ચારે તરફ છવીસ (૨૬) વીશ કેડાઓની થાય અને ચારે દિશા બોના ખુણાઓને બે બે કડાઓ ખાલી છે, જે રીતે બહારની વીથીને સર્વ મનો એક ને બાર () અંકિત થય એમ યુનિઓએ કહ્યું છે. ૨૪ दुर्गप्रतिष्टाविपयेनियेशेतथामहा_सुचकोटिहोमे । मेरोचराष्ट्रेप्यपिसिद्धलिंगेवास्तुःसहस्रेणपदेप्रपूज्यः ॥२५॥ અર્ધ --એ હાર પર જાહિલાની પ્રતિષ્ઠા વખતે તથ નગર વસાહતી વખતે, તથા મી પૂર વખતે, તથા કરાડ ખાટરિના હમ વખતે, તથા નર પ્રાસાદ વખતે, તથા દેશ વસાવ હોય તે વખતે અને મા લિંગની સ્થા પના કરતી વખતે, એટલે કે સહસ પદને વારતું જ કહ્યો છે. ૨૫ रोप राष्ट्रपपि स्पेलिंगे॥ति पाटोतर. ૧ પીપી એટલે મારે રહી વરના ચારે તરફ પાત્ર છે તે છે કે મારે વિજ્ઞાન અપ પ િમમાં રહેલી હરતુ હોવી જોઈએ. એ જ પરની કાર , થવા માટે એક રોષ તે વી છે. મને પર તેલ ને પણ પતિ ડે. ૨ ·(૪૦) રાજવલભ- त्रिमेखलंशंकरदिग्विभागेकुंडप्रकुर्यात्करतोयुगास्त्रम् होमंसुराणांशतमष्टयुक्तंप्रत्येकमष्टश्चधिकर्विशतिंवा ॥२६॥ मध्वाज्यदुग्धैर्दधिशर्कराभ्यांकृष्णेस्तिले/हियवैर्नवान्नेः॥ पलासदुर्वाकुरदुग्धवृक्षहोंमंतदंतेसुरपूजनंच ॥ २७ ॥ અધ–ઘરની ઈશાન કોણે એક હાથને ચતુરસ્ત્ર કુંડ કરી તેને ત્રણ પાઓ કરવી, અને તે કુંડના દરેક દેવને (૧૮) અથવા (૨૮) આ લિ આપવી. ૨૬ વળી, મધ, ઘી, દૂધ, દહીં, સાકર, કાળાતલ, વરી અને જવ, એ સર્વ નવાં 5 મેવાં તથા ખાખરે, ખાખરાના નાના નાના કટકા) તથા લીલી પરના અંકુરા (પરો ઉપર તાજી ત્રણ પાંખડીની શળિયે હોય તે) તથા દાનાં વૃણેમાં પીપળે અને ઉંબરે ઈત્યાદિ સમિધ મવી અને દેવતા નોનું પૂજન કરવું. ૨૭ ૧ કુનતિ માટે સવિસ્તર વન ” કંડસરિ " મંભમાં બતાવ્યું છે. ૨ વરી એબે ત્રીદિ અથવા ડાંગરની ધારી.

·६१ चोशटपदनोवास्तु |पज | इसस विदारिका आप अर्यपा शे 'सावित्र सषिता म पृथ्वीघर सम्हा वैवस्वत य मु रुद्र সন্তা ना रुद्रदास शो अ प पूतना घरकी ८१ पदनो वास्तु. इ म विदारिका म दे आप अर्यमा अ रापित्र मारिता पृथ्वी पर अम्हा पत्चन कु both bow to य मु मैत्रगण रुद्रदाम ना पाहो अ प न प.प तरा ·४० ५ १०० पदनोवास्त . चकी दिति आप ज| इसूस आ सावित्र अमेमा. अ सवितो अपयम पू शै वि ए ब्रह्मा. पृथ्यापर. वैवस्वत. य ना (इद्र , मित्र |गण. जय. मृ पापा सो अ पयु स नं पिट पापा

·१
.
विटारिका
चरकी
३
१५४ पदनो वास्त.
जई।
सभृ आ
सू
दि
अ
अर्यमा
सा
य
सि
(शै
कु
पृथ्वीधर
प्रधा
चिपवत
म
य
AN.
FFICI
पाशो अव
पु
साप
पापा
पूतना

·१. १५९ पदनोवास्तु. विटारिस्त चरफी ईश. इंद्र स. भृ आ अनि. PEE भाग २ २ भा.ग ६ २ भाग ४ २ २ आपदरी. सा चित्र सविता पूपा २ आपटे पूर्प अर्यमादेयता भाग शेला सोमंदिवता भाग | पृथ्वीपर ब्रह्मा सम देव वैवस्वत भाग. ६ भाग. भाग १५ a भाग |१०|गंधावर ਲੜੀ ੨ गुन्हा भित्र गण ना भाग amar शा अगु परुण ૨ २ /२ भागा मृग २ पुष्य सुग्री दीया पित्रांगण २२ भाग ४ पूनना. स

·뽐
१९६ पदनीवास्त.
पिदारिका
चरसी
प
२.स
भाग
अ
आए पत्स
पृथ्वी पर
प्रा
पस्पान
ग
दास
मैत्रीगण
ना
री
स
अप
पापा
पूनगर

·है ४९ पदनोवास्तु: चरकी दि ई | प विदारिका. ज इसूस आ भृ आ पू अ सावित्रः अ शै आ आ सविता. वि पृप्पी र ब्रह्मा वैवस्वत र य मु गं मैत्रगण ना भृ य सो अ व पु सुन पापा पूतना

·अष्टसूत्रि कमलवेधः
मर्मयास्त षट्कोणवेध.
XX

·६ सि[भू अ) इसू अ पू चरकी ४९पदनोवास्तु. Jaw प ज विदारिका. आ सावित्रा सविता. शै चि पृथ्वीधर र ब्रह्मा वैवस्वत र भ य मु गं PA मैत्रगण ना भृ कद्रदास रो सो अ व पुसु नं Ihto पूतना

·અપાય ર જે.
(1)
non-
वसंततिलका.
ईशेघृतान्नमपरेसघृतोदनंचदद्याजयायहरितांवरभेवकूम ॥
रत्नानिपेप्टिकमयंकुलिशंसुरेंद्र वितानमुदितंचदिवाकरस्य॥२८॥
पंयना.
गोधूमयुक्तंघृतमेक्सत्येमत्स्यान्भृशेसंकलिमंतरिक्ष ।
वहौसुचौपुष्णितथेवलाजान्दद्यादधर्मेचणकोदनंच ॥ २९ ॥
शालविक्रीटित.
मध्न्नंचगृहक्षताययमतोमांसोदनंदापयेत् ।
गंधर्वेशतपनमोदनमिदं गेजजिव्हांतथा ॥
प्रोक्तानीलयवामृगायपितृतोदेयाश्चसन्मोदकाः ।
पेष्टंकृष्णवलिंतथैवविधियदयाचदीवारिके ॥३०॥
सुग्रीवायचपूपकागणवरेश्वेतप्रसूनपयः ।
पद्मवारुणकेसुराप्यमुरकेतलंतिलाशेपके ।।
पापाख्येपिचपफमांसमुदितंरोगायमौषधीः ।
गोक्षीरंफणिनेचमुग्यविबुधेश्रीखंडभक्तीतथा ॥ ३१ ॥
भाठाटायमुवर्णकंधनपतोमंडाजदुग्धंतधा।
सक्तुंपर्वतकेऽदितेस्तुलपिकांदद्यादितीपूरिकाम् ।।
तत्क्षीरंदधिकमामेणविदितंत्यापापपरसेतधा ।
प्यर्यम्णेऽरुणचंदनंचपयसायुततधारा ॥ ३२ ॥
सामिप्रेपिचलाफाशसवितुःधूपागुडासघृताः
देयंगापपियस्वतेवृतयुतंदुग्धंतधामोदफाः ॥
इंद्रास्येकुसुमसगिंमजयफेदेयंतचाप।
मोदुग्धवृतंचगुग्गुलयुतोगंधस्तथारुदसे ॥ ३३ ॥

·뽄
९००० सहस्रपदनोवास्त
।

·અપાય ? જે.
वसंततिलका.
ईशेघृतान्नमपरेसघृतोदनंचदयाजयायहरितांवरमेवकूम ॥
रत्नानिपेप्टिकमयंकुलिशंसुरेंद्रेधूम्रवितानमुदितंचदिवाकरस्य॥२८॥
इंद्रयना.
गोधूमयुक्तंवृतमेवसत्येमत्स्यान्भृशेसंकलिमंतरिक्षे ॥
वहौसुचौपुपिणतथेवलाजान्दद्यादधर्मेचणकोदनंच ॥ २९ ॥
शार्दूलविक्रीडित.
मन्नंचगृहक्षताययमतोमांसोदनंदापयेत् ।
गंधर्वेशतपत्रमोदनमिदं गेजजिव्हांतथा ।
प्रोक्तानीलयवामृगायपितृतोदेयाश्चसन्मोदकाः ।
पेष्टंकृष्णवलिंतथैवविधिवदद्याचदौवारिके ॥ ३० ॥
सुग्रीवायचप्पकागणवरेश्वेतंप्रसूनंपयः ।
पद्मवारुणकेसुराप्यसुरकेतलंतिलाशेपके ॥
पापाख्येपिचपफमांसमुदितंरोगायमापधीः ।
गोक्षीरंफणिनेचमुख्यविबुधेश्रीखंडभक्तौतथा ॥३१॥
भावाटायसुवर्णकंधनपतीमंडाजदुग्धंतथा ।
सक्तुपर्वतकेदितेस्तुलपिकांदद्याहितीपूरिकाम् ।।
तत्क्षीरंदधिकंममेणविहितत्वापापयत्सेतथा ।
प्यर्यम्णेऽरुणचंदनंयपयसायुक्तातथाशर्करा ॥३२॥
सामिप्रेपिचलाफावसवितुःपूपागुटासताः
देयंचाधवियस्यतेतृतयुतंदुग्धंतधामोदफाः ॥
इंद्राख्येकुसुमस्रगिंग्रजयकेदेयंतचाचंपकं ।
मैदुग्धवृतंचगुग्गुलयुतोगंधम्तधारुद्रके ॥ ३३ ॥

·(૪) કાજલભ . तसिद्धमन्नत्वपिरुद्रदासेसद्रत्नमालांपृथिवीधराय ॥ पयस्विनींगाममृतस्यकुंभंदद्याविधीस्वर्णमतोखिलेभ्य ॥३॥ सुरास्थिमांसंविहितंचरक्येतथैवपीतीदनविदायें । रक्तोदनेःपूतनिकार्चनीयामरस्यासवेनापितथेवपापा ॥३५॥ मांसंपकंपिलिपिच्छायेतज्जूभायेविहितंसद्यः स्कंदायैतन्मदिरायुक्तंत्रस्न्थार्यभ्वेदिशिपूर्वादौ ॥३६ ।। અર્થ –ઈશને ઘી, અને ખીચડી, પન્યને ભાત અને ઘી, જયને લીલા રંગનું વસ્ત્ર અને લેટને કાચ, ઇંદ્રને લેટનું વા અને પંચરત્ન, સુર્યને કાટવા વસ્ત્રને ચંદ્ર. (૨૮) સત્યને ઘઉં અને ઘી, વંશને માછલાં, આકા- શને તલસાંકળી, અગ્નિને ખાને ચરૂ, પૂષાને ડાંગરની ધાણી, અધર્મને (વિતથને) ચણાના બાકળા અને ભાત (૨૯) ગુડક્ષતને મધ અને અજ, યમને માંસ અને ભાત, ગંધર્વને ભાત અને સેવત્રાનાં કુલ (ગુલદાવઢી), બંગરાજને બકરાની જીભ, મૃગને લીલા જવ, પિતૃને લાડુ, દેવારિકને (નંદી) અડદના લેટનાં વડાં. (૩૦) સુગ્રીવને માલ ખેડા (પલ્લ. પુપતને દૂધ અને ળકુલ, વરૂણને કમળકાકડી, અસુરને મધ [૩), શેષને તલ અને તલનું તેલ. પાપ- ને ધેલું માંસ, રેગને મદિરા અને પધી, સપને ગાયનું દૂધ, મુખ્યને ચંદન અને ભાત. (૩૧) ભલ્લટન મુવર્ણ, કુબેરને માતા અને બકરીનું દૂધ, પર્વતને માથ, અદિતિને લાપસી, દિતિને પુરી, અને દૂધ, આપવસને દહિ, અમાને રતાંદળી. દૂધ અને સાકર, (૩૨) સાવિત્રને લાડુ, સવિતાને પુડા ગાળ અને ઘી, વિવસ્વાનને ઘી, દૂધ અને લાવા, ઈદ્રને પુષ્પની મા, તથા ઇજયને ચ પાનું ફૂલ તથા મૈત્રને ઘી અને દૂધ, રૂદ્રને ગુગળને પ અને કપુરાદિ સુગંધિત પદાર્થો અથઇ . (૩૩) રૂદ્રદાસને રાધેલું અન્ન, પૃથ્વીધરને રનની માળા, બ્રહ્માને દૂધવાળી ગાય અને અમૃતનો ઘડે (ભ- રિલે ઘડે) એ રીતે સર્વ દેવોને બલિદાન આપવું તે સાથે સર્વ દેવેને સુવર્ણ પણ મુકવું જોઈએ. (૩૪) ચરકીને મદિરા અને માંસવાળું હાડકું, વિદારિકા- ને હળદરવડે પીલે કરેલે ભાત, પુતનાને રૂધિર અને ભાત, પાપાને મદિરા અને માછલાં. (૩૫) પિલિપિછાને રાંધેલું માંસ, જેભાને તાજું માંસ, અંદાને મદિર સાથે માંસ અને અર્ધમાને વળગેલા માંસવાળું હાડકું આપવું, એ રીતે પુર્વાદિ ચારે દિશાઓમાં બહારના ભાગે રહેલા ચાર દે છે એમ સમજવું (૩૬), ·અછાપ ર છે, પતિ- यःपूजयेदास्तुमनन्यभनयानतस्यदुःसंभवतीहकिचित् ॥ जीयत्पसौपर्पसतंसुखेनस्वर्गेनरस्तिष्ठतिकल्पमेकम् ॥ ३७ ।। વિ રાજુ ગમે પાશ ના પોu | ૨II અર્પ- પુરપ બાપાનું ભાનવડે વાસુદેવને પૂજે છે, તેને ખા તેમાં છે અને દુઃખ થાય નહિ, એટલું જ નહિ પણ તે સે (૧૦૦) કે ત અને ત્યાર પછી એક કપ પતિ તે વર્ગમાં રહે છે. ૩૭ ૧ રાવ ના નેતા હરીરના જળ ન વિભાગે ઉપર સ્થાપવામાં આવતા અમદે નામ, માંસ અને પ્રશિદિની તરવાર ૧રતુઓ આપવાને બતાવ્યું છે, તે પ્રમાણે માન સનમાં મા બાપનું નથી, તેમજ નાતને પૂજન કરતા નથી, તેથી જ બાળી તેમાં રહેનાર મને પર બોપનાર મનુણો સુખી થતાં નથી, એનું માણે પ્રત્યક્ષ જેવા બને છે મણિપતિ છે નેપિકામમાં સંખ્યા પ્રમાણે જ છે. છે એ વાત કરી છે. પરંતુ મારા બુદ્ધિમાન પુજે ગયા પછી એ બલિને બંધ કવાનું કારણ છે કે ખરાની જૂની કરવા કામ, તથા ૧૮all oviામ કરનાર ઘાના મલિની માછ દન કરવા આ તેથી તેમ ભળ્યું હશેતેમાં રાઓએ તે ભવાય તે જનિને આપવાં જ એ અને બીજા સાધારણ એ એ વસ્તુના બદલામાં તે મની બાર વર વાતુન ૫ક્ત પરતું જોઇએ જેમકે, હવનમાં બને છે શું આપવામાં આવે છે, પણ ના કહેવામાં આવે છે કે ભારતમાં જેમને અતિ મને થશે જેથી જે તે કરતાં હલકીરો વાતુન મા લાખ. એટલું જ નહિ, પણ કેટલાય દાતા સાધર્મિએ મિત્વના ને પૂજા નહિ એ વાત સમજાવી વા૫ન પણ કરાઇ ન: અન વારના સાર પણ રાખે નહિ. પરંતુ વાસ્વપૂન્મ રવાની મના નામે કરેલી જ નમ: ૫ણ વાતુના વેપને ફેર હોય તો તે પણ હાપાએ જ બતાવે છે; માટે ઉત્તમ ૧રતુમાં રહે છે તે વાતુના મુવાળી વસ્તુ વાન તે અય તુ જ જોઇએ. અગર એમ તે કડત જ ૫છે કે મળ માંસાદિ. વડે વાતુના નું પાન કરવાનું કામ હરિન છે. ત્યારે ઉતમ નતિના મનુષ્કાએ ઉત્તમ વરનુ નિવડે (ાગ, પુષ્પ બને અને ઉત્તમ પધાઁવો) વાહતુક્ત મ ન રહુ! અવશ્ય કરવું જેન્ડએ. અને વાસ્તુક્ત કરવા માટે જેનાચાર્યોએ મને રિલી નથી, જે બાબતના સાબીતીમા જેન ધર્મના મુખ્ય સવ વામાં આવેલ “બુદિ- પતિ" વિશે લખે છે તે સુનો મો વચ્ચે પારિyriggernimહિffણુજારો નિuિirkfresulum i રામામm a આ વસ્તુ માં વસનાર સિત્તઓનું બા જર અને વિધાનપણું હશે તે વખત ાિય- તમાં થતા હિ૫ કામોમાં ભારે વરદ્વાર માલ છે કે નદિtતે જાણમાં નથી.

·R[, अध्याय ३ जो. शार्दूलविक्रीडित. आयक्षव्ययतारकांशकविधूनराशिंगृहायेतथा धान्यसौख्ययशोभिवृद्धिरधिकायस्मादतःयथ्यते ॥ आयास्तुथ्वजधूमसिंहशुनकागोरासभेभाःक्रमात ध्यांक्षस्त्वष्टमआयकेपुविषमा श्रेष्ठाःसुराणांगृहे ॥ १ ॥ અર્થ:-ગૃહાદિકે વિષે આય, રાક્ષ, વ્યય, તારા, અંશ, ચંદ્ર અને રાશિની રીત બતાવીએ છીએ. કારણ , તેઓ છેક આવ્યેથી ધાન્ય, સુખ અને યશની અધિક વૃદ્ધિ થાય માટે પ્રથમ આય વિષે કહિએ છીએ. પ્રથમ વિજ આય ૧, બીજે ધૂમ ૨, સિંહ ૩, શ્વાન ૪ વષપ, ગર્દભ , ગજ છે, અને બ્રાં ૮ આઠમે આવે છે. તે આમાં પહેલે ૧ ત્રીજો ૩, પાંચમે ૫. અને સાતમો ૭, એટલા યે દેવમંદિર વિષે શ્રેષ્ઠ છે એમ જણવું ૧ मानंदेवगृहादिभूपसदनेशास्त्रोक्तहस्तेनतत् गेहेकर्मकरस्यनाथकरतःस्यात्रेणछायेगृहे ।। आयोदंडकरांगुलादिमपितोहस्तांगुलेरंशतः क्षेत्रस्याप्यनुमानतोपिनगरेदंडेनमानपुरे ॥२॥ અર્થડ–દેવદર અને રાજઘર વિશે શાસ્ત્રમાં કહેલા હાથે મા૫ કર્યું તથા સાધારણ લોકોને ઘરનું માપ શિપના હાથે કરવું; પણ ઘાવ છાજેલું હેય અર્થાત્ ઘાસ, પાંદડાં અને એવાં બીજી તૃવડે ઘર છાઈ રહેનારા ગરીબ લકોના ઘરનું માપ ઘરધણીના હાથનું કરવું કહ્યું છે. ઘર કરવાની ભૂમિને હાથ આંગુળ અને જવથી માપી તે ભૂમિનું ક્ષેત્રફળ કાઢી હાથ, આગળ અને જવની ગણતરી પ્રમાણે ગાય મેળવ; પણ નગર અને પુરનું માપ દંડવડે કરવું કહ્યું છે એમ સમજવું. ૨

·राजवल्लभ अध्याम ३.
आ नीचे आयोना ये रूपो वताच्यां रे तेमां एक स्त्री
अने पीजो पुरुष छ
ईशान
ध्वज
उजर
आया
पर करवानी पृथ्वी
आप
दक्षिण
रचा
आय
ध्यान
आया
पश्रिम

·No text on this page.

·અષા ક છે. fો. आपापल्योहम्नमेयापारधक्षेत्रमावाभिर्मितमातृकाभिः ।। मध्यपकामनमंदिचदंयागाग्मंडपभिनिवाये ॥३॥ અપં – બને છે પાપી તેનું ફળ કાઢયા પછી હાથ અને પ્રમાણ પાપ કરવા છે ૫ ખાટલે નવા પતંગની બે ઈસ અને બે પળ પળ ને પાપ ન વ ન મધને ગળે વારી આપ હા અને તેજ રીતે ઘના બે ક. ને વાળ અને પછીના બે ચારને છે, ૫. ન લેતા બંનેના અંતરનું અને એ ચારના મણે રહેલા શાળાનું માપ ત થ તાવ, vs ઇંગદિર અને મંડપની બહારની ફર થી અષાંત માં નાની બીનના બાય સહિત (જમીન અને પાયાઓમાં દજાય છે અને માપ દ્રવાનું કહ્યું છે) પાકમાં ગઈ રાય લાવ. ૩ જfકત, उदयराइडिजस्यभवनेस्याद्वेदिकायांजले विस्ताराच्यवनभूपणमसागारेपुशस्तोषजः ॥ धृमायनयुपजीविनामपिगहेडेचहोमोद्भवे सिंहहारनृपालयेग्ननिचयेसिहश्चसिंहासने ॥ ४ ॥ અર્થ –'છત્ર, દેવમંદિર, બહાનું ઘર, વેદા, જળાશ, લેવાના વિરતા, નિી ઉંચાઈ, વ, આભૂવા અને યજ્ઞશાળા એટલે ઠેકાણે વિજ આય ક છે. તથા આ કરારના ઘર અને તેમના કુંટ વિશે ધૂમ આ એક છે, અને હકારમાં, રાજઘરા, શોમાં અને સિંહાસનમાં એટલે ઠા સિંહ માય છે. ૪ ૧ વ અને તેથી જૂ નાના ના વિશે જ અને અવિનાનું માપ લેવામાં નદ ને જમી, , , લખ અને વાળની અવર માપ લે આ મેળવે. કે હી અ.દિ ન માપ ખંથી થાય નહિં. ૨ ઘર કરવાની જમીનને જ ઝ કરાય છે તેમ નથી, પણ વા, બાવર, નિદાન એ વગેરે વાનું જે કાંઈ કનુ દેય તે વચ્ચે પણ વ કહેવામાં છે. * વિના દરવાW, Mના ભાર હવા અને રાજના મેલને દવા એ વર હિંદ છે, ને નિગની રીત આગળ કરવામાં આવી.

·* જ ૪ (૪૬) રાજવલભ, चांडालेशुनकोविशांचवृपभोहम्येहयानांहितो वाणिज्येधनभोजनस्यभवनेथीवाद्यगेहेखरः॥ वादिनेखरजीविनामपिगृहेशूद्रेगजोयोज्यते यानेस्त्रीगृहवाहनेचशयनेशस्तोगृहेहस्तिनाम् ॥ ५ ॥ અર્થ-ચાંડાળના ઘર વિષે ધાન આય શ્રેષ્ઠ છે તથા વાણિયાના ઘર વિષે, અશાળા વિશે, વ્યાપારીની દુકાન વિષે, લાકડાં ભરવાના ઘર વિશે, અને ભોજનશાળા વિશે વૃષ આય શ્રેષ્ઠ છે, તથા વાદિના ઘર વિષે અને ગધેડો વડે જેની આજીવિકા ચાલતી હોય તેને ઘરમાં ખર આય શ્રેષ્ઠ છે, તથા ના ઘર વિશે, કાન અથવા પાલખી વિષે, સ્ત્રીઓના ઘર વિષે, વાહન વિષે, (ર ગાડી ગાડાં વગેરે વિષે) શધ્યા (ખાટલો પલંગ કે કાર્ચ) વિષે, અને ગજશાળા વિશે, એટલે ઠેકાણે ગજ આય શ્રેષ્ઠ છે. ૫ ध्यांक्षाशिल्पितपस्विनांहितकरस्तेषांमुखनामवत् ध्यांक्षःकाकमुखोबिडालवदनोधूमोध्वजोमानुपः ॥ सर्वपक्षिपदाहरेरिवगलाहस्तानरस्येवतत् प्राच्यासृष्टिगताक्रमेणपतयोह्यष्टोचतेसन्मुखाः ॥६॥ અર્થા–શિહિપના ઘર વિશે અને તપસ્વિના સ્થાન વિશે પ્રવાસ આય સુખકારી છે. એ રીતે બતાવેલાં આઠ આનાં મુખે પિતાપિતાના નામો જેવાં છે, ૫ઘ વિશેષ કરી વાંક આપનું મુખ કાગડાના મુખ જેવું છે, તથા ધૂમ આયનું મુખ બિલાડાના મુખ જેવું છે, અને ધ્વજ આયનું મુખ મનુષ્યના મુખ જેવું છે. પરંતુ સર્વ આયના પણ તે પક્ષીઓના પગ જેવા છે, તથા તેમનાં ગળ સિંહના જેવાં છે અને આના હાથે તે મનુષ્યના હા જેવા છે. એ આ પૂર્વ, અમિ, દક્ષિણ, નેત, પશ્ચિક, વાયવ્ય, ઉત્તર અને ઈશાન. એ અનુકમે આઠ દિશાઓના હવામી આઠ આવે છે. તે 'ષ્ટિ માગે છે, એટલે જે દિને સ્વામિ જે આય છે તે દિશા સામે તે આપનું મુખ છે એમ સમજવું. ૬ જ જ આ પર્વને પામી છે તેવા ને મુખ ને દિશામાં સમજવું, ધુમન અખિ પણે મુખ છે, દિનું મુખ દક્ષિ, ધાનને ને, બનું પશ્ચિમે, ગમનું વાય, ગજનું હરે અને ખનું મુખ ઈરાન પણ સામે છે.

·અપાય ? જે. (૪૭) देयाःसिंहगजध्वजादिषभाःसिंहध्वजीकुंजरे सिंहोवेध्वजइप्यतेनवृषभोन्यत्रापिदेयोबुधैः ॥ सिंहश्वेभवृपेगृहेमृतिकरस्त्यायश्चवक्रंगृह तस्मिन्नेवचवामदक्षिणदिशाहारस्यआयःशुभः ॥७॥ અર્થ–પહેલી ભૂમિમાં વૃષય દે, તથા બીજી ભૂમિમાં સિંહ આયા રે અથવા ગજ આ દો અથવા જ આ દે. આય આપનાર સૂત્ર ધારે યાદ રાખવાનું છે કે-“ગજ આય ઉપર સિંહ આય અથવા વજ આય રે, તેમજ સિહ આય ઉપર વિજ આય દેવો” પણ ડાહ્યા મનુબે કઈપણ આય ઉપર વૃષ આય લાવવો નહિ, કદાચ ઘર વિષે સિંહ આય ઉપર જ આય અથવા વૃષ આય આવે છે તે મૃત્યુ પાસ કરાવે અને ઘરનું દ્વાર આય- ના સામે હોય તે તે શુભ છે તેજ ઘરથી જમણી તરફ અથવા ડાબી તરફ આય આવે તે તે પણ એક છે. છ व्यासेदेयगुणेष्टभिर्विभजितेशेपोध्वजाद्यायको ऽष्टमेतद्गुणितेचधिष्ण्यभजितेस्यादृक्षमश्वादिकम् ॥ नक्षत्रेवसुभिर्व्ययेपिभजितेहीनस्तुलक्ष्मीप्रदः तुल्यायश्चपिशाचकोध्वजमृतेसंबद्धितोराक्षसः॥८॥ અથર—ઘર કરવાની જમીન અથવા ક્ષેત્રને વિસ્તાર અથવા પહોળાઈ જેટલા ગજ હેય તેટલાને છે ને લબાના ગજે સાથે ગુણતાં જે પિંડ આવે (ક્ષેત્રફળને જેટલે અક આવે તે પંડને આડે ભાગતાં શેષ જે ૨હે તે - દિ” આડ આપ સમજવા, તારપછી ગુલા પિંડને (ક્ષેત્રની પહોળાઈ સાથે લંબાઈને ગુના જે અંક આવ્યું હોય તેને) આડે ભાગતાં જે અંt આવે તે એકને સવિશે (૨૭) ભાગતાં શેષ જે કહે “અશ્ચિન્યારિ” નપત્ર જાણવું, અને એ જે નક્ષત્ર આવ્યું હોય તે નક્ષત્રનો અંક આડે ભાગતાં શેવ છે રહે તે ય” જવો. તે બને બંક બાયના અંકથી જોર આવે તે લક્ષમીની પ્રાપ્તિ કરી, પણ જાથને અંક અને વ્યયને એક સમ આવે અર્થાત એ કે વધારે ન આવે તે તેને પિશાચ 9, અને વિજ માય વિના જીન ના અંકથી થથને બંદ વધારે આવે છે તે રાક્ષસ સમજે. ૮.

·(૪૮) રાજવલ્લભ. तन्मूलेव्ययहय॑नामसहितभक्तत्रिभिस्त्वंशकः स्पादिंद्रोयमभूपतिक्रमवशावेसुरेंद्रोहितः ।। वेद्यामेपयमस्तुपण्यभवनेनागेतथाभेरवे राजांशोगजवाजियाननगरेराजालयमंदिरे ॥ ९॥ અર્થ–મૂળ રાશિનો જે અંક છેતે આવેલા વ્યયને અંક મેળવે, તેમજ યુવાદિક ઘરમાં જે ઘર હોય તે ઘરના નામના જેટલા અને કરે છે તેટલે અંક પણ તેમાં જ મેળવવો. એ ત્રણે બાળતો એક કરતાં જે અંક અથવા જેટલે સરવાળે થાય તેટલાને ત્રણે ભાગતાં શેપ જે એક (૧) વધે તે તે “ઇદ્રાંશ” કહેવાય, તથા બે (૨) વધે તે તે “યમાંશ” કહેવાય અને ત્રણ (૩) અથવા શુન્ય વધે તે તે “ રાશ” કહેવાય, એ ત્રણ અંશમાં ઈદ્રાંશ તે દેવાલય અને વેદિકામાં શ્રેષ્ટ છે, તથા થમાં દુકાન વિષે, નાગદેવના વિષે અને રવ વિષે શ્રેષ્ઠ છે, તથા ગજશાળામાં, અશ્વશાળામાં, ચાનમાં, નગરમાં રાજાના ઘરમાં અને બીજા સાધારણ લોકોના ઘરે વિષે રાજશ ટેક છે. ૯ इंद्रवजा. यायगृहक्षगणयेत्स्वधिष्ण्यात्ताराविभक्तनवभिश्चशेषा ॥ बुधस्तृतीयासकलेपुवायांपंचमीसप्तमिकानशस्ता ॥ १०॥ અર્ધ-ઘરપજીના જન્મનું જે નાવ હેય તે માત્રથી ઘરનું જે નાત આવ્યું છે તે નક્ષત સુધી ગાતાં જેટલે અંક આવે તેટલા અંકને નેવે [] ભાગનાં શેર જે રડે તેટલામી તારા સમાજની તારાઓમાંથી ત્રીજી ના જાવ તે ને માં કારમાં ડાહ્યા મળે ત્યાગવી કરી છે. તે જ રીતે પંચમી અને સાતમી તારા પ મારી નથી અને બાકી રહેલી તારાઓમાં વિહેતી ૧ થી ૨ થી ૪ છઠ્ઠી ૬ આડમી ૮ અને નવમી ૯. એટલી તારા- માંથી ગમે તે તારા આવે તે જે થઇ છે. જિની ૬ ૨ ૭ બાવા, ૮ નવમી મૃ11. કરી અર્પ– ૧ + ર = કુર વજ * વેનત પશિની ૬ વપમ કાનંદના નિવપw I ના રાવ. ૪૮ છે.

·થાય તે છે. शालविक्रीडित. विषयानीहचसप्तसप्तकमतोवहुनेस्तुपूर्वादितः सृष्टपातानिभवंतियत्रगृहभंतवचंद्रोभवेत् ॥ हानिपृष्ठगतःकरोतिपुरतस्त्वायुःक्षयंचंद्रमाः पावेदक्षिणयामकेशुभकरोऽप्रेदेवभूपालये ॥११॥ અ-કૃતિકાથિી સાત ના પૂર્વ દિશામાં સ્થાપન કરવાં અથવા કાપવાં. રીપબ: એટરો-ખરચ એ ભારતની સમજ્જ એવી છે કે, પરરવાને આરબ કરતા પહે પરના કામમાં જે ખરચ કરવું ધાર્યું તે ધારવા પ્રમાણે ન થતાં વધારે અપ પરચ દવાનું કારણ આયના મંત્રી શ્યન ઓહ મા તે ઓછું ખરચ થાય અને આપના અંકથી મને એક વાર આવે તે વધારે ખરચ થાય, એ વાત પ્રથમ બતાવવામાં માતા છે. તે શરૂમાં રાખી ગમે તે પ્રકારે ભણી હાથનો અંક મયના અંશી એક વે એ સારું છે. હવે જે અને નક્ષત્ર આપ્યું હોય (૨૬) તે બંને આડે ભાગતાં ૨૮ શેષ ૨ મા તે તે બી ને ય સમજ. તે બી એક છે. વળી અંત લાવવાની એવી રીતે છે કે- મૂળ રાશિ (૨) એટલે જે નક્ષત્ર આવ્યું છે તે નાકમાં વ્યયને આવેલ અંક મેળવતાં (પૂગ રાધિ ૨૧ અને ૨) ૨૮ મત થાય અને અધિક ઘરોમાંથી જે નામનું પર પન્ન થયું તે તે ઘરના નામના જેટલા અક્ષર દેય તેટલા એ પ્રથમ એ (૧૮) અંક મેળવવા, “મનારમ" પરના ચાર અક્ષર છે તે મેળવતાં બી () પાપ તેને ત્રણે લાગતાં શેર એક (1) વધે છે તે ધકાણ થશે જાણ. તથા બે (૨) વધે તે યશ અને ત્રણ (s) વર્ષે આવા પર્વ એટલે ન આવે છે તે રાજાશ છે એમ જાણવું- એ મૂળ રાશિને અક ૨૬૨૮+ =ાર === ને આવ્યા. એ બે વમાં ખાવે છે એટલે તે અસ સારે નથી માટે પર કરવાના આરંભ ઉપર બતાવેલી રીતે પ્રથમ બાબતથી જ ફેરફાર કરતાં સારી રીતે આવે તેમ કરવું. દાચ પરની જમીનને કઈ આમ વાર ઘટાડે પડે છે તેમ કરવું. ઉકરણ. પર કરવાની જમીન ઓગણચાળa -જ (૩૯) અને અગિયાર (૧૧) આગળ અથવા તસુએ તે લાંબી છે એમ માને અને તેના મન ને એટલે નવસે ને સુડતાળા (૪) આગળ થશે તથા તે જમીનને વિસ્તાર (પહેલા) ના જ અને પય આગળ છે તેના આગળ કરો એટલે બસને અકલી (ર૧) થશે. એ ભાઈ અને પળા અને રેકમેને ૯૭૨૨૧ સનાં બે નવ હજાર બસે અને સત્યાથી આગળ ગાળ આવ્યું. ૨૯૭ એ ગાળો કે જામતાં ૨૦૯૨૮૮ ૨૧ સાત (0) રો માટે સમજવું કે રડાની ગર્ભાવ આરી, ત્યાર પછી નક્ષત્ર ધરવાની રીત ·રાજલ. તથા મઘાદિ સાત ના દક્ષિણમાં, તથા અનુરાધાદિ સાત નક્ષત્ર પશ્ચિમમાં, અને પનિકાદિ સાત નક્ષત્રો ઉત્તર દિશામાં સ્થાપવાં અથવા કાપવાં. એ રીતે દિશાઓને અનુક્રમ લઈ નક્ષત્રના અનુક્રમે દરેક દિશાના ભાગે સાત નક્ષ સ્થાપન કરતાં ઘરનું ઉત્પન્ન થએલું નક્ષત્ર જે દિશામાં આવે તે દિશામાં ચંદ્ર છે એમ સમજવું. પણ તે ચંદ્ર ઘરની પાછળ આવે તે હાનિ કરે; તથા ઘરના સામે આવે તે ઘરના આયુષને લય કરે; અને ઘરની જમણી તરફ અથવા ડાબી તરફ આવે તે, તે શ્રેષ્ઠ છે. દેવમંદિર અને રાજાના ઘરની સામે ચંદ્ર આવે તે તે પણ સારો છે. ૧૧ प्रीतिःस्यात्समससमीचदशमीकादशीशोभनाः दारिययुगलाकरोतिमरणपष्ठीकलिंपंचमी ॥ मेपोन्वित्रितयेहरिस्तुपितृभाचापंत्रयेमूलतः शेपेस्युर्नवराशयःपरमतेनंदांशकस्तेपथक् ॥ १२ ॥ અર્ધ-ઘરમ્પની રાશિથી ઘરની રાશિ સાતમી આવે તે તે પ્રીતિ ક, તથા દશમી અથવા થી રાશિ આવે તે તે પણ સારી છે અગિયારમી બથ ત્રણ શશિ આવે છે તે પણ સારી છે, પરંતુ ઘણીની શિથી કરી બીજ અપ બારમી રાશિ આવે છે તે દરિદ્ધી કરે, તથા છઠ્ઠી અથવા ખા હિ આવે તો તે મરવ પ્રાપ્ત કરાવે અને ઘરધણીની શશિથી ઘરની છે પાંચમી અવ નવમી આવે તે તે કલેશ ઉત્પન્ન કરાવે. ઉપર કહેવી પશિઓની જર એવી રીતે છે કે-અશ્વિના િત્રવ નજરે પડ આવે તે તેની મેષ રાશિ થાય, મારિ બાગ ના ઘરનાં આવે છે તે સિદ્ધ શશિ થાય, મુળા ત્રણ ન ઘરનાં બાવે તે તે ધન- દિ વ અને બાકી રહેલી નવ શશિએ જે છે, તે રેક રાશિ બે બે નક્ષ રે છે, જ નિરામના મત પ્રમાણે ને નવના જ થરની એ જન જ માન અને પાકના માં મને મળતાં રવિ આ છે (૧૯૨૮) ર દિન 2 --- છે એમ માને છે અને હજી (ર) જાવના જે રે તે ક ન ક એમ જ. ૨ ૨૮૩૮૬૨૪ આ ળ ભાગ - રર ? જઃ - - - - - ૧૩રકાર = ૨ છો શરમ રહદ ન અ.૧ નકલ અધિ- વળી માં એક હનમાં ન - 2 - ધ એર મા, બલ એનસભા લાવાનું છે, - ના ૨ દિવ-ક ન! ય બને છે, ને ધાબથી એક નાના છે તે જ ન . એ ક ક પ નવાવ બડ ભાલ અને નાના ·જણાય ? જે. શશિ થાય છે. તે રાશિઓ ઘર વિશે લેવાતી નથી પણ ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણે તિષના મત પ્રમાણું ઘરધણીની રાશિ લેવાની કહી છે. ૧૨ भौमौवृश्चिकमेपयोवृषतुलेशुक्रस्ययुग्मखियो । चांद्रेरात्रियुगंचकर्कसदनंचंद्रस्पसिंहोरवेः॥ जीवोमीनधनुःपतिर्मूगघटोमंदस्यचोक्तंगृहं मित्राण्यर्ककुदुदेवगुरवोऽन्ये वैरिणस्तेमियः ॥ १३ ॥ અર્થ –વૃશ્ચિક અને શિષનો સવામી મંગળ છે, વૃષ અને તુળાનો સ્વામી શુક છે, મિથુન અને કન્યાને વામી બુપ છે, કર્કને સવામી ચંદ્રમા છે, સિંહનો સ્વામી સૂર્ણ છે, મન અને ધન સ્વામી બૃહસ્પતિ છે અને મકર ને કુંભને સ્વામી શનૈશ્ચર છે, એ રીતે રાશિના સ્વામી કહ્યા છે, તેમાં સૂર્ય, મંગળ, ચંદ્ર અને બૃહસ્પતિ એ ચારે પરપરમાં પિસમજવા, તથા બુધ, શુક્ર, શનિશ્ચર અને રાહુ એ ચાર પમના ગાના (સર્ષ, મંગળ, ચંદ્ર અને બહસ્પતિના) વેરી છે એમ સમજવુ. ૧૩ એ ભાગ બની નવ ભાગ થાય, તે ભાગને ચરણ અથવા પદ દેવામાં આવે છે, તે નર ચરણમાં સવાબે ન થાય એમતિનો મત છે, પણ પિuષના મત પ્રમાણે છે શક્તિ એ નક્ષત્રની ગણાય છે અને જાતિ પ્રમાણે સવાને નાત્રની એ રાશિ ગણાય છે. ૧ બુધ ચમન વરી છે એમ આ સંસ્થાનું બતાવવું છે પણ તેના અર્થ પ્રમાણે પાણી ને વત્ર છે! તથા મન મા છે ! એ વાતનો પણ ખરો નથી એટલે વાંચના 2 સમ9 જાવા હાત પડવો, માટે પણ સમજવા જોતિષને આધાર આપ અારો છે. તેણ, હિપnબાપનારને મળેલી સંજય નહિ. કાકાનવિરાજને. शादसापिफोटित. ખિજાનજીને ઘરનાગીરી सौम्पदास्पसमौविधोपुपरवीमिनास्यद्विपत् ।। शेपामास्पसमा कुगस्पगुददग्यापुषः રાજનીતિના ૨૭ || પિરિવારના પાણીને मित्रापरदनोपुपासितोसमासमार्यमः ।। मिसौम्पनीकये शशिरीवाभानेग्यौसमी વિપરાશ ૨૮ in -મંગ, ૧૯પત અને ચંદ્ર એ જ ના હિંડો છે તારા હની ·(ર) રાજવલ્લભ. देवश्रुतिपुष्यतोऽश्विभमृगमेत्रानिलंपोष्णर्भ हस्तादित्यमयोनुरंतकविधेःपूर्वोत्तरारुद्रभम् ।। रत्योमूलविशांखिकाग्निपितृमंचित्राधनिष्ठाद्वयं ज्येष्ठाश्लेषमपीहदैत्यमनुजेर्मृत्युस्तुदेवैःकलिः ॥ १४ ॥ અથવા, પુષ્ય, અશ્વિની, મૃગશિર, અનુરાધા, સ્વતિ, રેવતી, વન અને પુનર્વસુ. એ નવ નક્ષ દેવ ગણનાં છે. તથા ભરણી, રેડણી, પૂર્વાણની, પૂર્વાહા, પસાદ્રપદ, ઉત્તરાફાગુની, ઉત્તરાષાઢા, ઉત્તરાભાદ્રપd, અને આ એ નવ નો મનુષ્ય ગણનાં જાણવાં. તથા મૂળ, વિશાખા કુતિ, મઘા, ચિત્રા, ધનિષ્ઠા, શતભિ, છા અને અલે એ નવ ના રાક્ષસ ગણનાં છે એમ સમજવું માટે- વાનું નક્ષત્ર ને ય અથવા રાક્ષસ ગણનું હેય અને ઘરધણનું ના મનુષ્ય નું તેલ અને ઘરનું નક્ષત્ર મનુષ્ય ગણનું છે અને ઘરનું ના રાસ ગન ટાય તે તે પરીન મત્યુ કર (મનુષ્ય અને રાણસ એ કે જેને કરવા ; અને ભ મ મ છે ( ; નહિ અને મિત્ર પણ નહિ.) " અને ક બ બને ચંદને મિત્ર છે " પસંદ નુ ઇ નથી. વળી ભાજીના છે જા, મા, મા અને નિંધર એ ચાર સંતો સમ છ તથા ચં, બપતિ અને માર રે રે કિ છે. મંગળને ભત્ર છે. છે અને નજર છે ને જય જય છે અને મુ તથા મન એ બે બુધના મત છે. • અંક ? એ બી, કર અને મંગળ એ બ ને સમ છે. તથ' ક, ન કર જ છે અને મિત્ર છે પબ બને એ બેબતિ : - - - મ છે અને બને ને એ બે શાના મિત્ર છે, પર - - - - ૧ કાન એ છે, નવા મંગળ અને શનિ, એ છે કે આ છે - મ મ મ ન બે અંકના મિત્ર છે જ ચં, મ અને મંગળ, એ એ * ન. : ૪ નં - ૧ મે ને મમ છે એમ ના ૨૮ ?િ ન જ નથનમ મ અને nિ *.. - 4 કેમ બને. ક મ છે કે "ને જામને “ A - . બા- . ઇવ પર મમરમાં સગીમમ ન છે! કર : અબ ન જ બને જ નીકળી, અને 8; . - ક. ૧, ૨ ાિ અને : "" મને ·બહાથ ૩ જે. માં પરસ્પર વિધ ભાવ છે માટે). તથા પરનું નક્ષત્ર દેવગણનું ય બને ઘરધણીનું નક્ષત્ર રાક્ષસ ગણનું હોય અથવા ઘરનું નક્ષત્ર રાક્ષસ ગણનું છે અને ઘરનું નક્ષત્ર દેવગણને હાથ તે તે કઇ કરે, માટે એવાં પરસ્પર વિરોધી નક્ષત્રનો સર્વથા ત્યાગ કરે. (હવે એક નક્ષત્રો કહે છે.) ઘરનું નક્ષત્ર દેવગનું હોય અને ઘરધણીનું નક્ષત્ર મનુષ્યગણનું શ્રેય અથવા ઘરનું નક્ષત્ર મનુષ્યનું હોય અને ઘરધણીનું નક્ષત્ર દેવગણનું હોય તેમજ ઘરનું અને ઘરધણીનું એ બન્નેનાં નક્ષત્ર દેવગણનાં હેય અથવા એ બન્નેના નક્ષત્ર મનુષ્યગણનાં હોય તે તે શ્રેષ્ઠ છે. ૧૪ वेरंचोत्तरफाल्गुनीधियुगलेस्वातीभरण्योईयोः रोहिण्युत्तरपाढयोःश्रुतिपुनर्वस्वोर्विरोधस्तथा ।। चित्राहस्तभयोश्चपूप्यफणिनोज्येष्ठाविशाखाद्वये प्रासादेभवनासनेचशयनेनक्षत्रवरंत्यजेत् ॥१५॥ અધઃ- ઉત્તરાફાગુની અને અશ્વિની એ બને નક્ષત્રોને પરસ્પરમાં ૧ર છે, સ્વાતિ ને ભરણી એ બે નક્ષને વેર છે, રેણિી અને ઉત્તરાષાઢા એ બે નક્ષત્રમાં વર છે, હવા અને પુર્નવસુ એ બે નક્ષત્રને તિ છે, ચિત્રા અને હસ્ત એ બે નવમાં પર છે, પુખ અને વા એ બે નક્ષત્રોમાં વર છે, હા અને વિશાખા એ બેનશાને વર છે એ રીતે નર છે, માટે પ્રાસાદ વિ, ઘર વિશે, આસન વિશે અને શા વિષે (ખાટ અથવા પલગ વગેર સાઈ રહેવાનાં સાપને વિ) ઉપર બતાલાં નવર તજવી છે. ૧૫ विप्राकर्कटमीनतालिरुदितासिंहाजचापानृपाः विट्कन्यामकरोडपायपलायुग्मंचकुंभस्तुला ।। चणेनोत्तमकामिनीचभवनप्राज्झेदधोयलतः श्रेष्ठाद्वादशनंदरागगुणतोविप्रकमाद्राशयः ॥ १६ ॥ અર્ધ-s, મીન અને વક આ ત્રણ રાશિના બ્રાહ્મણ ભજવે. સિંહ, મેષ અને ધન એ ત્રણ રાશિનો રિપવ જાણ, કન્યા, માર અને વૃષ એ શશિનો વચ્ચે જાણે, મિથુન, કુંભ અને શશિનો શવ જા. જેમ સ્વામીની શશિના વડી ધીની શિનો જ ઉદાર હા તે તેડ શીને કામી પરવારી નહિ, તેમજ વરણીની શશિના ઘરની ના વર્ષના પર કરવું નહિ, પણ શશિના બ્રાહ્મણોને ન શિનું ઘર એવું તથા દધિના ફરિયાદને પન શિને ઘt કરવું. પy ·રાવલભ, * * રાશિના વિયવર્ણવાળાએ કન્યા રાશિનું ઘર કરવું અને રાશિના શુદ્રવર્ણવાળા એ મિથુન રાશિનું ઘર કરવું. ૧૬ वसंततिलका. अश्वोऽश्विनीशतभयोर्यमपूपिहस्ती छागोमिपुष्यउरगोऽथविधातृसौम्ये ॥ मूलार्द्रयोःशुनकओतुरहावदित्ये पूफामघासुमतउंदुरुरेवयोनिः॥१७॥ અર્થ-અશ્વિની અને શતભિષા એ બને નક્ષત્રોની અનિ છે એમ જાવું. ભરણી અને રેવતી એ બે નક્ષત્રની હસ્તી નિ છે. કૃતિકા અને પુષ્ય એ બે નક્ષની છાગનિ છે. રેહિ અને મૃગશિર એ બે નક્ષત્રોની સનિ છે. મૂળ અને આદ્ર એ બે નક્ષની સ્થાનનિ છે. અહેવા અને પુનર્વસુ એ બે નક્ષત્રોની માંજનિ છે. પૂર્વાફાલગુની અને મઘા એ બે નફ- નાની ઉંદરનિ છે એમ સમજવું. ૧૭ शालविक्रीडित. गौभद्रोत्तरफाल्गुनीतउदितास्वातौकरेमाहिषी व्याघ्रस्त्वाईविशाखयोश्चहरिणोज्येष्ठानुराधाभयोः पूषाढाश्रवणेकपिनिगदितोविश्वाभिजिन्नाकुलं पूभायांबसुभेमृगेंद्रउदितोवैरत्यजेल्लोकतः॥१८॥ અર્થ:-ઉત્તરાભાદ્રપદ અને ઉત્તરાફાગુની એ બે નક્ષત્રોની ગાયની નિ છે, સ્વાતિ અને હસ્ત એ બે નક્ષત્રોની મહિલીનિ છે, ચિત્રા અને વિશાખા એ બે નક્ષત્રની વાઘની નિ છે, જ્યેષ્ઠા અને અનુરાધા એ બે નક્ષ ત્રોની હરણની યોનિ છે, પૂર્વાપાટા અને શ્રવણ એ બે નક્ષત્રોની વાનરની નિ છે. ઉત્તરાષાઢા અને અભિજિત્ એ બે નક્ષત્રની નકુળ નિળિયાની યોનિ છે, અને પૂર્વાભાદ્રપદ ને ધનિષ્ઠા એ બે નક્ષની સિંહની નિ છે, એમ સમજવું એ રીતે નક્ષત્રની નિથી ઉત્પન થયેલું વેર જે ઘરની જેડે ઘરના ધણીને લેકવ્યવહારે લાગુ પડતું હોય તે તે તજવું. ૧૮ ૧ છમ અથવા છગી નામ પૈકીનું છે એમ શિયમને માનેલું છે, પણ અમર- વિના મત પ્રમાણે કાગ નામ બકરીનું છે એ વાતને ટ આપનાર ઘેટાં અને બકરાનું પાસ કરનાર ભરવાડ તથા મારી લે ભરીને છાણી કહે છે. ૨ મીટીસેં.

·અધ્યાય ૩ જે. કરવા, आयक्षताराव्ययमंशकंचोककृपत्वाविभजेक्रमेण ॥ तिच्याचवारेणतथेवलग्ने शेपेस्तुनान्येवभवेयुरंकः ॥ १९ ॥ અર્થ-આયનો અંક, નક્ષત્ર, તારાનો, વ્યયન અને શાકને. એ સર્વ અંકાને એકઠા કરતાં જેટલું અંક થાય તે અંકને પંદર ભાગે ભાગતાં શેષ જે રહે તે દરની તિધિ છે એમ રામજવું તથા તેજ અને સર્વ અને એકઠા કર્યું કંદરે જે અંક થયેલ હોય તેને સાતે ભાગતાં શેષ જે છે તે વાર જાણે અને વળી તેજ અંકને ભારે ભાગતાં શેપ જે રહે તે લગ્ન જાવું. ૧૯ વળાતિ, देध्यप्रभुत्वेनचताडनीयंतयोर्यदेक्यंपुनरुच्चयेण ॥ शेपोऽधिनायोवसुभाजितेस्मिन्समाप्रशस्तोविपमस्तुनेवा॥२०॥ અર્ધ-ઘરની લંબાઈ સાથે પહોળાઈને ગુજતાં જે અંક આવે, તે t- ને ઘરની ઉંચાઈના અંક સાથે મેળવી સરવાળે કરતાં, જેટલા અંક આવે તેટલા અંકને આડે (૮) ભાગતાં, કે જે કહે તે ઘરને બધિપતિ વર્ગ જાણ છે. તેવા આઠ વર્ગો છે. તે વર્ગોથી બીજે (૨), (૪, બે (૬), આઠમો (૮), વર્ગ, એ ચારમાંથી કોઈપણ વર્ગ આવે તે અષ્ઠ સમાજ પણ પહેલો (૧) ત્રીજો (), પંચ ૫, અને સાતમ. () એ ચારમાંથી કઈ પણ વર્ગ આવે તે તે હરિ નહિ, એ જાણવું. ૨૦ घसन्ततिलका. पर्गाष्टफस्यपतयोगरुडोपिडालःसिंहस्तथैवशुनकारगमूपरणाः।। न्मेपःकमेणगादिताःखलुपूर्वतोपियःपंचमःसरिपुरेवबुधैर्थिवार्य:२१ અર્ધ-ગરડ, બિલાડો , સિંહ ૭, પાન , સર્ષ ૫, બા મથક ઉદર , મૃગ છે, અને ૮, એ આઠ વર્ષો પૂર્વ દિશાથી અનાદિમાં દિશાઓ અને વિદિશા, ને પાળી ખાડના જાગી , માટે તે ન • જરૂer gets und: રજૂ ·રજવાભ, નામના આધે હોય આઠ દિશાઓના આઠ સવામી રામજવા અને હવે પાઠાંતરથી ઘરના ઘનના વર્ગો સમજવાના તે એવી રીતે કે – અ” “” “ઉ” “એ” એ ચાર અકરામાંથી ગમે તે અકાર ઘરધણી- ના નામના આઘમાં હોય તે તેને “ગરૂઠ વર્ષ, “ક” “ખ” “ગ” “ઘ” ” એ પાંચ અક્ષરોમાંથી ગમે તે અક્ષર ઘરધણીના નામને આઘે થાય તે તેને “બિડાલ વર્ગ છે“ચ” “છ” “જ” “” “જી” એ પાંચ અક્ષ- માંથી ગમે તે અક્ષર ઘરધણીના નામને આજે હોય તે તેને “સિંહ” વર્ગ, ” “” “ણ એ પાંચમાંથી ગમે તે અક્ષર નામના આવે હેય તે તેને “ધાન” વર્ગ છે, “ત થ” “દ” “ધ” “ન” એ પાંચ- માંથી ગમે તે અક્ષર નામના આધે હોય તે તેને “સર્ષ વર્ગ છે, “પ” “ફ” બબ “” “મ” એ પાંચમાંથી ગમે તે અક્ષર તે તેને “મૂષક” વર્ગ છે, “ “ “G“વ” એ ચારમાંથી ગમે તે અક્ષર નામના આ હેય તે તેને “મૃગ” વર્ગ છે અને જશ ધ” બસ “હ” એ ચાર અક્ષરેમાંથી ગમે તે અક્ષર ઘરધણીને નામના આઘમાં હોય તે તેને “મેંઢા” નો વર્ગ છે એમ સમજવું. પણ ઘરધણીના વર્ગથી ઘરનો પાંચમે વર્ગ આવે તે તે શત્રુ છે માટે તેને તજ કહ્યો છે. ૨૧ शार्दूलविक्रीडित. अश्विन्यादिकभत्रयंफणिनिभचक्रत्रिनाड्युद्भवं टेकस्थंवरकन्ययोश्चयदिभंतन्मृत्युदंचांशतः॥ नाडीसेवकमित्रगेहपुरतश्चैकाशुभासव्यधाः आयादित्रिकपंचसप्तनवभिस्त्वंगेहसौख्यदम् ॥२२॥ અર્થ:સના આકારે ત્રણ નાડીનું ચક કરી તેમાં અશ્વિન્યાદિ સત્તાવીશ (૨૭) નક્ષત્ર વેધ કરવાં, [ સપના નવ ભાગ કરી તે દરેક ભાગમાં વણ નક્ષ વેપ] એ ન એવી રીતે વેવાં કે-રપતિ ચક્રમાં નાડીમાં વર અને કન્યાના નક્ષ આવે તે તે મૃ કરે માટે તે સારા છે તેથી તે નક્ષત્રોના અંશ તજવા [અશ એટલે ભાગ–અથવા ચરો] સ્વામી અને સેવકને, મિત્ર મિત્રને, ઘરને અને ઘરના સ્વામીને તેમજ નગરને અને રાજાને એટલાઓના નક્ષત્રોને એક નાડીમાં વેષ થાય તે સારા છે. વળી પ્રથમના ભાગમાં ઘરા વિષે આયાદિ નવ પ્રકાર જેવાને કહ્યા છે ·राजबल्लभ अध्याय ३. जुदा नाही या ·A ·અધ્યાય ૩ છે. - - પણ તેમાં વિશેષે કરી ત્રણ પ્રકાર જેવા અથવા પાંચ, સાત, કે નવા પ્રકાર જઈ ઘર કરે તે ઘર કરનાર સુખી થાય એમ સમજવું. ૨૨ द्रुतविलंपित. बहुगुणंलघुदोपसमन्वितंभवनदेवगृहादिकमिप्यते ।। जललवेनशिखीवहुतापवान्नशममेतिगुणैरधिकोयतः ॥२३॥ અ–જેમાં ઘણા ગુણે અને ઘર દે રહેવા દેય એવાં ઘર અને દેવમંદિરાદિ કરવામાં કોઈ હરકત નથી. જેમકે, ઘણું તાપવાળ અમિ પાણીના ઝીણા બિંદુવડે બુઝાય નહિ તેજ રીતે જે વસ્તુમાં ઘણા અને રહેલા હોય તે પદાર્થને થોડા વડે કાંઈ હાનિ થાય નહિ. ૨૩ ત્રિી વાલમરામેનામાવળિનાર છે રે II ·राजवल्लभ. . अध्याय थो. शादलविमीडित. वापीकूपतहागवेवभवनान्यारामयागादिकं तीर्थानामवगाहनंचविधिवत्कन्याप्रदानादिकम् ॥ सर्वपुण्यमिदंनृपःसलभतेयःकारयेरपर्वते दुर्गसर्वजनायशर्मजनविश्राममेकंपरम् ॥ १॥ અર્થ–સર્વ લેકેને સુખાકારી અને શત્રુના ભયથી બચાવનાર એ કિલે જે રાજાએ પર્વત ઉપર રચાવે છે તે રાજાને કુવા, તળાવ, વાવ હિ, દેવમંદિરે, બાગ અને યજ્ઞાતિનાં પુનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, એટર્ધ્વજ નહિ પણ તીર્યસ્નાન અને વિધિ સહિત અન્યાદાનાદિનાં સર્વ પ્રકારનાં પુર એવા કિલ્લાઓ રચાવનાર રાજાઓને મળે છે. ૧ सिंहोवेरिपराभवप्रकुरुतेतिष्ठन्गिरेगव्हरे दुर्गस्थोनृपतिःप्रभूतकटकंशत्रुजयेत्संगरे । कैलासेनगरांशवेनरचितंगीर्यादिसंरक्षणं दुर्गपश्चिमसागरेचहरिणान्येषांकिमत्रोच्यते ॥२॥ અર્થ–પર્વતની ગુફામાં રહેનાર સિંહ જેમ પોતાના શત્રુને નાશ કરે છે તેજ રીતે કિલ્લામાં રહેનાર રાજા સામે તેને શત્રુ મોટી સેનાવાળો છતાં દુર્ગપતિ રાજા શત્રુને નાશ કરી શકે છે; એમ જાણી પાર્વતીના રક્ષણ માટે મહાદેવજીએ કલાસપર્વત ઉપર નગર રચ્યું, અને તેજ રીતે પશ્ચિમ સમુદ્ર વિષે શ્રીકૃષ્ણચંદ્ર કાકા નગરી રચેલી છે, તે રજાઓ માટે શું કહિએ? માટે રાજાઓએ અવશ્વ એ કિલ્લો રચવે જ જોઈએ. ૨ भूदुर्गंजलदुर्गमद्रिविषयेदुर्गभवेगव्हरे तेपांमुत्तममद्रिमुनिरचितंतद्वैरिणांदुर्गमम् ॥

·અધ્યાય ૪ છે. अन्नाघृततोयतेललंवणेःकाप्टेस्तृणाघेस्तथा यंत्रोपस्करवाणशस्त्रसुभटेःसंपूरयेद्भपतिः ॥ ३ ॥ અર્થ એવા કિશાઓ ચાર પ્રકારના છે. તેમાં પ્રથા ભૂમિર્ગ, બીજે જળદુ, શ્રી ગિરિદુર્ગ અને એ “ગરદુર્ગ છે. એ ચાર કિલ્લાઓમાં ત્રિજો કે જે પવાના મસ્તક ઉપર હોય તે સર્વ શિક્ષાથી શ્રેષ્ઠ છે. કેમકે, તેવા દુર્ગમાં આવું સહેલાઈથી પ્રવેશ કરી શકે નહિ. ઉપર બતાવેલા કિલાઓમાં અન્ન, ઘી, પાણી, તેલ, લવ (મીઠું) બળતણ, ઘાસ અને રાંબામની સામગ્રીનાં યંત્રો, * ઉપકર ન્માણ, શો અને યુદ્ધપ્રસંગે ઉત્તમ પ્રકારે શત્રુ સામે લડી લાવનાર એવા પોતાને ત્યાં દિ પૂર્ણ રીતે રાજાએ કિલ્લામાં રાખવાની તજવીજ રાખવી જોઈએ. 2 ૧ ભૂમિમાં એટલે જમીન ઉપર હિi ટાય તે. ૨ જળામાં એટલે તેની ચારે તરત પાણી તે જેપ, દાળ, દા વગેરે. ત્રિવિદુર્ગ એટલે પર્વતના શરત ઉપર હેય તે જેમ, બજ, થી, ભમે. અમેર, જાપુરનો નારગઢ અને પપા વગેરેના બ્રિા છે તે. ગલ્ડર એટલે પર્વતે વચ્ચે તેમ છે. જેમ, છાશ વગેર માને છે તે. * મંત્ર એટલે તે અને એવા જ બીજી અને કાર ? 1, જળ વિના બળવો કા થાય તે ઉપરકર એટલે ભરવાની સામીમાં દાહ, શાળા અને બીન જેના અનેક સાધને ટાય . બાટલે તારનું નામ છે પણ બીજ માનું બળ કે છે તેને અમ્મા કહે છે. તે બાપને ઉપગ હાલના વખતમ થ નથી; પણ મા વર્ષો ઉપર ખાખી લે બાણ ચાવી જાણે છે. તે બાપ દાદન થાય છે. તેની લંબાઈ એ રાજબી દે છે. તેમાં એકથી ને માત ખામ થી મી ખામાં આવે છે, અને તેમાં લારી બુન બે "ા ખાવાની દિશા મળે છે, તેના જિંળા૫ડે ખાવામાં આવે છે. તે બાણ ની સેના સામે ષનો પાને પાર. ઉંટના ૨થાને અને તેથીના રવારને મારવા દેવાય તે માની થી ઝળ, બા ન અપ હા, અને મજ સુધી ખામે ઉંચું રાખી, તે બાણને એ તમે જાડી પી ય છે. તથા બે વરવા બપિવામાં આવે છે. પછી બાબતે થનાવવામાં માને છે તે મુખત મજબુત મન દેવ એ અમર ગેરલા દેય છે તે બાળ ઉvી રીતે જાતે કરી છે તનથી મુવા મળ્યું છે તે જ તાળની દેજમાં છેતે સંતને સંહાર કરી નાખે. તેજ રીતે 2ની સેવાક થાજે કામ કરે છે, પણ તેના કારે પાનાં ભર ના બિલ દાર છરી રહે છે ત્યારે તે ન જ થાય . એ લે તેને ઉપાડી લે જાય છે. કેટામાં બીe hડીમાં અમિને પદ પરત - તેજ રીતે કામ કર છે. એટલે તમામ લે તે થકી મા જ સભા ·શનિવમ, -- अध्याय १ धो. शालविक्रीडित. वापीकूपतडागदेवभवनान्यारामयागादिकं तीर्थानामवगाहनंचविधिवत्कन्याप्रदानादिकम् ॥ सर्वपुण्यमिदंनृपःसलभतेयःकारयेत्पर्वते दुर्गसर्वजनायशर्मजनविश्राममेकंपरम् ॥ १ ॥ અર્થ–સર્વ લેકેને સુખકારી અને શત્રુના ભયથી બચાવનાર એ દિલે જે રાજાએ પર્વત ઉપર રચાવે છે તે રાજાઓને કુવા, તળાવ, વાવ ઢિ, દેવમંદિર, બાગ અને યજ્ઞાદિનાં પુણ્યનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, એટલું જ નહિ પણ તીર્થસ્નાન અને વિધિ સહિત ન્યાદાનાદિનાં સર્વ પ્રકારનાં પુર એવા કિલ્લાઓ રચાવનાર રાજાઓને મળે છે. ૧ सिंहोवेरिपराभवंप्रकृरुतेतिष्ठगिरेगव्हरे दुर्गस्थोनृपतिःप्रभूतकटकंशत्रुजयेत्संगरे । केलासेनगरांशवेनरचितंगौर्यादिसंरक्षणं दुर्गपश्चिमसागरेचहरिणान्येषांकिमत्रोच्यते ॥२॥ અર્થ–પર્વતની ગુફામાં રહેનાર સિંહ જેમ પિતાના શત્રુને નાથ કરે છે તેજ રીતે કિલ્લામાં રહેનાર રાજા સામે તેને થવુ મોટી સેનાવાળે છતાં દુર્ગપતિ શા શત્રુને નાશ કરી શકે છે, એમ જાણી પાર્વતીના રક્ષણ માટે મહાદેવજીએ કલાસપર્વત ઉપર નગર રચ્યું, અને તેજ રીતે પશ્ચિમ સમુદ્ર વિષે ટીપ્લચંદ્ર દ્વાજા નગરી રચેલી છે, તે એ માટે શું કહિએ? માટે અવશય એ પિલો રચવે જ જોઈએ. ૨ भूदुर्गजलदुर्गमद्रिविपयेदुर्गभवेगव्हरे બુ ·૧ ૪ . * * * હ”૩, જે નગર વિકન અથવા સબળ શિર ખાલી ખુણામાં હેય તેનું નામ “પ, મારા; એટલે ત્યાંની જે ત ા ત ગુપ્ત કરે, પણ તે ચર છે એમ બીન ના જવામાં છે અથવા ઉપર બતાવેલે થી જે ગરે આખા એ સભામાં, બિના રથાનમાં, બજારમાં, કી 'ન ગમત થતી ટાય , મતિ થતી હોય તે સ્થાન ની, પતિના રામામ રસ્થાનમાં, જે જે ખની I અધિકારી અથવા ગવર અધિરી બેસના હોય ત્યા ! ચોએ તપાસ રાખ. ઘનું બળ થી અને સામાવાળે બળવાન દે, બળવાન અલી હેય તે તેને પન આપી પાછી તેની સાથે સંપી રાખી તથા જાને બળવાનપણ તેને તો જે તે એવા શત્રુને, બંને નિબળા તેને મારી નાખે અગર તેરી ઇતિ નદિ પય પછી 1 મારા ખબર મગાવતાં સામાવાળા શત્રને છતી થઈ, ન પડે તે વખત સાધીને તરત જ લઈ તેના ઉપર ચંડી અને સામાવાળાનું સર્વ પ્રકારનું બળ જોઈતા પિતાના નગ- ૧ અંબત પછી . કદાય સામાવાળા બળવાન છે ખા સામાવાળાના દેશમાં નદિર જવા દેવાથી તે નિર્મળ પશે ? એટલું જ નહિ પણ તેના રાજ્યમાં અને પ્રજ્ઞા ૦૫ થવા બાવા તેમજ તેને કામદારોને પોતાના મિત્રો , માં વર્ષની અને લવણ ખાવા પીવાની ખાણ પણ બ, તેજ ઉનના ખાતામાં અને ન્યાય મમ પિતાના વિશ્વ બર સામાવાળા બળવાન એ પી કરી રોષ તે પાનાનું માોિ] દેય તેમાં જ પિતાના મિત્ર અને ટુંબ સહજત બાના દૂધ અને દિના વિચાર કરવા, અને તેવા વખતમાં નાના મામ શા પી ને તેવાં ગામડાને જ કરી નગરી, પણ ધનવાન કરાય તેમને નિમાં રાખી વાવાર ૧ બાં જનું અનાજ તમામ વિદ્યામાં પોતાના કબજે અખ, અગર , તેમ રાતે બે અમિલકા અન વગેરે જાળ નાખs, નહી, ખગર ખેતરમાં બે ધાનેરા માં નથી જવા ગુના મનને માથે બેડ કરી તેમના હાથ બાત બખા એટલે ને નહિ તેમજ પરના હાથમાં જ નહિ, તથા તે વનમાં- ·રાજવલલિ. माहेंद्रंचतुरस्रमायतिपुरंतत्सर्वतोभद्रकं वृत्तसिंहविलोकनंनिगदितंवृत्तायतंवारुणम् ॥ नंदाख्यंचविमुक्तकोणमथनंदावर्तकस्वस्तिका कारस्याद्यववज्जयंतमपितदिव्यंगिरेमस्तके ॥ ४ ॥ અર્થ -ચતુરસ અથવા ખંડું નગર હેય તે તેનું નામ “માહેંદ્ર” નગર કહેવાય, જે નગર લાંબા સાથે ખંડું નગર હોય તેનું નામ સર્વરભદ્ર નાસવા લાગે છે અને તેજ બાણ શત્રુની સેના પાસે જમીનમાં મુકી, તેના ઉપર છેડા વજનદાર પથરાઓ ખડકી, અગ્નિ લગાડવાથી ખડકેલા પથરાએ ઉંચા ઉડી ફોજમાં પડે છે તેમજ એ બાણ દારૂખાનામાં જઈ પડે છે તેથી સળગી ઉગે ફેજનાસવું પડે છે. એ રીતે બાણેને પ્રોગ થતો હતે. હવે એ માટે ઉપર, દારૂ, ગળા વગેરે બતાવવામાં આવ્યું છે, પણ યુદ્ધના પ્રાસ ગિક અને રાજરતને અનુસરતી જેટલી બાબતે એવા પ્રસંગે કામમાં આવે છે, તે સર્વ બાબતને ઉપસ્કરમાં સમાવેશ થાય છે. એવા ઉપકરમાંથી દારૂ બનાવવાની રીતિ બતાવવા વાસ્તુમંડનમાં લખે છે. કિલ્લામાં રાખવાના ઉપરકરે માટે મહાભારતમાં બનાવેલું છે તે (મહાભારતમાં જોતાં પુષ્કળ બાબત છે, તે હિંદુસ્તાનના રાજાઓ કઈ જ જાણતા હશે પણ હાલના પ્રસંગે ચાવર્તિપણાનું માન ધરાવનાર ઈગ્રેજ સરકારની રીતભાત જઈ આપણે આશ્ચર્ય પામીએ છીએ, પણ આમિમાં ઉપન્ન થએલા વિદ્વાનોએ હરેક બાબત રચેલા ગ્રંથની રીતભાત જેના જાણવામાં આવતી નથી તેને માટે જ આશ્ચર્ય છે. મહાભારતમાં રાત્મધર્મ શાંતિપર્વના (૬૯) અગરિમા અધ્યાયમાં ભીષ્મપિતા પ્રત્યે યુધિરિ પૂછે છે કે, રાજાનાં કર્તવ્ય શું છે ? દેશનું રક્ષણ શી રીતે કરવું ? થી રીતે તવા અન્ય દેશોમાં ચર (દ) શી રીતે મેકલવા ચાર વર્ષોમાં રાજીએ પિતાને વિશ્વાસ શી રીતે બેસાડવે? અને ચાકરે, જી તથા પુત્રાદિને શી રીતે રાખવાં? તે કહે. ભીષ્મ—રાજાએ પ્રથમ તે પિતાને આત્મા જયા પછી શત્રુઓને જીતવા મા, અતાત્મા રાજ શત્રુને શી રીતે કહી શકે ? આત્મા જીતવાનું કામ એટલું જ છે કે જે પંક્તિ હતી તે શત્રુ જીતી શકે છે. હવે એ માટે કહું છું કે, રાજાએ દિશામાં પહાઓની કિ રાખતી. રાજ- મિની સંધિ ઉપર પોતાઓ રાખવા. નગર અને બાગમાં હા રાખવા, રાજવાડામાં નગરપાળની જગાએ, વગેરે માણે શેકીને બાબત રાખવે, અને ચરે (જીપી પિલીસ) એવા રાખવા કે તેને બીજા લોકો જાણે છે, તે બેટર છે, બેબા (મુંમા) ને દિવાન છે. તેવા ચ પિતાને વેશ ભજવશે કે નહિ ? એ વાતનો નિથી થવા માટે તેની પરીક્ષા લેવાની રીત એવી છે કે, એવા થરને રાજાએ પિતાના દિવાન તથા બીજ કાભા િઅને પિતાના પુત્ર પૌત્રાદિક તરફ મોકલવા. કેમ કે, તેમના વિચારો રાબ માટે કેવા છે ! તેમજ શહેરમાં નગરચર્યા જોવા માટે એક અને પિતાના ·અધ્યાય ૪ છે. જે નગર ગોળ હે તેનું નામ “સિંહ” જે નાગરિકન અવા બળ છે તેનું નામ બજાર”, જેનગર ખાલી ખુણામાં હોય તેનું નામ : તાજાના ના ખશિ રાજાએ તો મેકવા; એટલે સાંની જે રીત છે તે ગુપ્ત રીને તારી દરરોજ રાજને નિદિન કરે, પણ તે ચર છે એમ બીજ કને જાણવામાં આવા દે નહિ, વળી રાજ તિવાદી અથવા ઉપર બતાવે છે જેથી જે ગરે આખા હેય તેને ઓળખી લેવા તથા તેવા એ સભામા, ભિના સ્થાનમાં, જામ, કી થવાના થાનમાં (અનેક પ્રારની રમત ગમત થતી હોય ત્યારે, મસ્તિ થતો હોય તે સ્થા નમી, વણિ લેના હારમાં, બાગમાં, પતિના સમાગમ સ્થાનમાં, જે ઠેકાણે ખનીજ પલની ખાણ હોય ત્યાં ચટાના અધિકારી અથવા પર અધિકારી બેસતા હોય ત્યાં કરે છે તેના ઘરમાં એટલે કેકાણે જરાએ તપાસ રાખે. રાએ જોઈએ કે, પિતાનું બાળ કમી છે અને સામાવાને બળવાન હોય તે તેના સામે મપ કરતી અથવા બળવાન શલભ હોય તેને ધન આપી સ્વાધીન કરે, તેમજ વિદ્વાનને ધન આપી તેની સાથે સધી રાખી તયા રાજાનું બગવાનપણું રક તેવા વખતમાં ૬૪ ઉપર ઇ લા તેને ક્યું છે કે એવા જરૂર, રાજને નિબળપણ પ્રાપ્ત થયું હોય તેવા વખતમાં તેને મારી નાખ અગર તેની શક્તિ નહિ હેય તે પછી તેના સામે ઉપેક્ષા કરી. ચાની મારા ખબર અમાવતી સામાવાળા પાને તો શરીરે એમ જણાય તે શત્રુને ખબર ન પડે તે વખત સાધીને તરત જ લઈ તેના ઉપર ચડી તું, પણ તે પહેલાં પિતાનું અને સામાવાળાનું સર્વ પ્રકારનું બા ઈ તથા પિતાના નગ- રનું રક્ષણ થવા માટે પુરત બસ્ત કરી પછી તું. કાચ સામાવા બળવાન દેય તો પોતાના દેશની કઈ વસ્તુઓ સામાવાળાના દેખાં નહિ જવા દેવાથીને નિર્બળ થશે * તેને તપસ કરી અહી એટલું જ નહિ પણ તેના રાજ્યમાં અનેક પ્રકારના શપ થવા અમિ વગેરે સાપને કામે લગાડનાં તેમજ તેને કામદારોને પિતાના મિત્રો કરતા. રાજાએ પોતાના દેશમાં સુવર્ણની અને લવણ અથવા માતાની ઉપર પિશને પહો બોબસ્તરાખો, તેમજ ઉત્પનના ખાતામાં અને ન્યાય કામમાં પોતાના વિશ્વાસ અધિકારી રાખવા, અગર સામાવાળા ભગવાન રાજાએ પીડા કરી દે તે પોતાનું રજા મુકી એક મજબુનામી કે તેમાં જ પિતાના મિત્ર અને કુટુંબ સહવર્તમાન રજા પછી સામ, દામ, દંડ અને ભેદાદિના વિચાર કરવા, અને તેવા વખતમાં પોતાના ગામ- કાઓના અને બળિદ રાજા પી કરતે હે તેવાં ગામડાઓને હજ કરી નગરી નજીકમાં ને રાખવા, ધનવાન હોય તેમને દુર્ગમાં રાણી પાશ્વાર પર્વ આ ૫ તથા મુખકમાં નીપજને અનાજ તમામ ઝિમ પોતાના જે રાખ, અગર જે ઠેક- થી નહિ આવી શકે તેમ હોય છે તે દેશે અને રબારી અન્ન વગેરે કાળી નાખ પણ શત્રના દામાં જવા દેતું નહી, અસર ખેતરમાં ઉભેલાં ધાન્ય હોય ત્યાં રાજગી જવા શકાય તેમ ન હોય તે ના મન મારે જે કરી તેમના હાથે બા નખાવું એટલે જેમ પોતાના હાથમાં લે નહિ તેમજ પરના હાથમાં આવે છે, તથા તેના વખતમાં ·કામ. જે નગર આથિયાના આકારે છે તેનું ના"નદાનત, ” , જે ના થઇ અથવા જવના મારે છે તેનું નામ “ત" છે અને પતિના મન ઉપર જે નગર છે. તેનું “દિવ્ય " , ના નાર . જ દીમાં ઉતારવાના જે પુછે છે કે ખાવા, ન પ ડી ડી નાખો, યુવા અને વાહિના પાણીમાં વિલ પtiનાખી દે. આખા શરુ રાજાને જે મુશન રેય તે રાજા છે તેવા વખતમાં અનેક કરી રહે અને તેની મદદ મેળો, નાને મા- મ પડતા અને તેના વખતમાં નાણા, દિના (1પ વગેરેની ઝાડીમા દુર્ગ ) તેવા ગે શત્રુના હાથમાં છે તેને મળવા જવું કે તે તેમ નહિ થા દેવા માટે તેના દુર્ગાને છેદન કરવાનું પણ મોટી દુર્ગો તેમજ તેને છ ન.િ રાજ જે શિલામાં રહે છે તે કિલ્લાની ચારે દિશાએ "પ્રગ" કરવી (નગર અથવા ક્ષિાથી થોડે દૂર મેદાનમાં આકારના બાર રાતે સુરજે ઉપર બેમાં શત્રુના મનુષ્યો આવતા દેય અથવા એની બીજી બાબતને તપમ સખા વારંવાર પ્રમ ખબર આપે અને બ્રિાની આસપાસની ખાઈ ઉપર ૮ પાટિયા ખેંચી લે વત સધી વિમલનું કામ અને સ્થાન જાણનાર તથા ૩ મિત્ર અને ઉસીન વગેરે જ તેવા પ્રગ પોતાની પાસે તેમજ બુરમાં રાખ મેટમાં દક્તિો શિ) રાખવા, પૂ. સ અથવા સંકટબારીઓ રાખવી; પણ તેને આ બંદોબસ્ત રાખે ( રાજાને રંટ પડયે તે બારીમાંથી નીકળી શત્રુના હાથમાંથી છટકી જવાની સંકટબારી), મોટા દરવાજાઓ હેપ ત્યાં ય રથાપન કરવાં, પાછું ન હોય તે કુવા દવા, લાકડાં કાંકરી રાખવી, વાસનાં ઘરો હોય તે તેને ગાવડે લીપી લે, અને એના વખતમાં ૨૪, વૈશાખ માસ (ાય તે લવાર, શોની અને યુતિ થાય એવા ઠેકાણા વિના બીજા ઈ લે જિલ્લામાં દિવસના વખતે, રાંધવાના કામમાં પણ ઈ અમિ સળગાવે નહિ એ બંદોબસ્ત રાખવે. અમર દેવતા રાખે તે સારી રીતે અપવા ચાકથી ભારી રાખે. એટલું જ નહિ, પણ એવા વખતે શિક્ષકને, ગાડાવાળાને, હીજડાને, નિ કરી મત થનારને, અને વ્યાજ તરના ધંધા કરનાર વગેરેને રિક્ષામાં નટિ રહેવા દેતાં તેવાઓને ફાડી મુક્યા. રાજાએ દિવાનથી માંડીને જંગલખાતાના કામદાર સુધી અટાર હેદા રાખવા જોઈએ; અને તેવાઓને તપાસ રાખનાર તેમના ઉપરી બીજા અઢાર કામદાર ગુપ્ત રાખવા. નગરમાં માર્ગો પહેળા રાખવા, અપશાળા, ગજશાળા, વેધશાળા, શાસ્ત્રાગાર, ( રાખ- વાન ઘર) કંડાગાર (તે રહેવાનું પખાનું ઝરખવાં.બીજાના જાણવામાં આવે નહિ એવી રીતના ગુપ્ત માર્ગ કિલ્લામાં રાખવા; કિલ્લામાં ધનને રીંપ્રહ રાખે, તેલ, ચરબી, મધ, ઘી, સર્વ પ્રકારનાં ઔધ, કેયલા, ડભડા , ખાખરાના પાંદડાને જ, બ, લખનાર લેખો અા વર્ણિ, પાસ, લાડ, મેરીબા, સર્વ પ્રકારનાં દધિ, બખતરા, , મળ, ચાર પ્રકારના ઉદ્યો, વિધિ, રોગ, થાવ અપવા શશિ અને મંત્રાભિષાર વેવ અર્થાત પ્રણ જણનાર વૈદ્ય " નટ, મારી ·पुष्पंचाप्टदलोपमंचपुरुषाकारंपुरंपौरुषे स्नाहंकुक्षिपुभूधरस्यकधितंदंडाभिधंदेयकम् ।। शकंप्राक्सरितःपरत्रकमलंयाम्येनदीधार्मिकं हाभ्यांचवमहाजयंचधनदाशायांनदीसौम्यपम् ॥५॥ અર્થ-જે અદળ નગર હાય [ આઠ પાંખવાળા કમળ જેવી ખા તિ જેવું હોય તે તે નગરનું નામ “પુપપુર ૯, કહેવાય, જે નગર પુરૂના (બપી છે, મલ, નત્ય કરનાર, નટવા. ત્યાદિ કિશામાં રાખવા; પણ જેને માટે જ શંકા અને તેને તેની રીતે સક્ષર અડવા શસન રતા રહેવું, રખે માન બાબત અથવા તુનું અવશ્ય રણ નું. તે એ છે કે, મારે અને મેસ) નાના ખભાને, દિવાનનું, બ્રિજેરી, અનિકે, મિત્ર, દેશનું અને પિતાના નગરનું પણ કરવું. બેરી રાજાએ છે, એટલું જ નહિ પણ જે જગળ જણનાર ટાય તે રીતે બના કહેવાય. તે ગો એ છે કે- ૧ સપાનાલન, (૩ સાપે ને રાખી જેને રહેતાં આવો તે ). ૨ જાત્રામપાન ( અનુ સામે મેના લઈ જઈ અને મારે વાત કરી અને . વિનિ, (કામે હર હમેશાં વર શMી હિના ખાવી તે). ૪ પીભાવાન, (સામે ઘરને શેર ખબર ના તરાનમાં રા, ૫. સંપ મન, ( 3 સામે રોજ રાખે છે. { બન્યાયામન, (બીજાના ખાવ નાચે રહેવું ને . અથાણ ૮૦ કિ. ભીમ કિપિાિ છે , શનિએ પોતાના વસાવેલા નમક હે! બીજના પાલામાં રર ' એવું મબળ બીજા , શનાએ વિધાયને બળ હતું. તે પ્રાના બિા એ હા એ ૧- ૧ પ્રથમ કન્યા એટલે નિર્જન છે. જેને પાણી થી પ લ ૮૦ દેવાન પા પા), ૨ બીજે જમીન ઉપર થિ રોય એ મખાં જએ હે. • બીજે બિમિ એટલે પતન પve iટે તેમાં શહેર * મનુષા બેટ પાને મરે જ તે અને તે કામ થાય તે હે, ૧ પામો પN બે બે પુn a દે તેમાં રહેવું (બતકર છે ને જો વન મ ા ક રેલ ને .

·આકાર હોય તેનું નામ ૧ ૨ ૩ ફીલ નું માન ૧૧, જે નગર લાંબું હેય (પાઘડપને) તેનું નામ દંડનર ” ઘર, જે નગર નદીથી પૂર્વ દિશામાં હોય તેનું નામ “શરે ૧૩, જે નગર ની થકી પશ્ચિમ દિશામાં હોય તેનું ના કમળપુર” ૧૪, જે નગર નથી દક્ષિણ દિશામાં છે તેનું નામ “ધર્મિયુર” ૧૫, જે નગરની બન્ને બાજુએ નદી હેય તેનું નામ મહાજથ” ૧૬, અને જે નગર નદીથી ઉત્તર દિશા હેય તે નગરનું નામ સામ્ય” ૧, નગર કહેવાય, ૫. ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણેના દુર્ગવાળા નગરમાં રાજાએ રહેવું. તેમાં ધાન્ય છે, મજબુત કિલ, કાથી, ઘોડા, ર, વિદ્વાન અને શિક્ષિપદે તેમજ જેમાં પણ પાર્થને સંમત હોય, ધાર્મિક હોય (મનુ ધાર્મિક હોય તેવું, બી, ઘોડા તજી દે, દાઓ સારા દેય તેમજ વ્યવહાર સારા હેય. જેમાં મોટાં ઘરો હોય, શ્રીમાન પર રહે કેય, વેદવિઘા, સજાઉં છવ અને દેવપૂજન સદા થતું દેવ, દિવાન અને સેના વડે એવા નગરોમાંથી જે હોય તે પહાડી નાખતા અને છે (ખજાના, જાતિ, બહાર એ વગેરે વધારવા. મઘર, યંત્રરી, અને મારો વધારો. તે દિશામાં જે સામાન રાખે છે એ છે કે- , લેક, ફોતરા, યલો, દારૂ, સિંગ, કાળ, વસા, વા-માજા ( ઉપરની ચરબી અને દાણ માંદીની ચરબી એ બે વસ્તુઓ તથા હાડકા વગેરે અને મનુને પાટા બાંધવા અને હાડકા જેવાના કામમાં વપરાય છે, તેઝ, થી, મજ પિ, સં. રાળ, પા…, આયુ, બાણે, ચામ, તિ, (પાળને ૨ પી જવા Pય છે તા) નેત્ર અથવા નેતર, મૂજ બળવજ ( પાકિનારે લોભા પાંદડાવાળી ય છે અને તેમાં બાજરીનાં રણ જેવું થાણું થાય છે તે પ્રકાર રાજા છે તે પાનના રામો પણ જેનું અંગ સાધષિાર નું ટાય તે મામ પર ખરવાથી તરત આરામ થાય છે), સારા શબદવાન વાહિબ્રા, જળસ્થાને કા, * પિ, (જેમાં હજી પણ તેn) અને વિવાળા જ ઇનિએ હમેશા કરવું. તે કાર્ય અને અયાન મા કરનાર વિજ પુતિ, ધનજી, જિ. ન, વ, વિન, અગ્નિ જૉક ડા, બાબત, નવાન, પવન અને 4 કલાને એવા પોશાએ મારા નવા સાર છે અને જમી ને એ પૂજા અને અધિઓને શિશ . શ વને હિનાનાં વાં, નર ને નાબાશાનો અને તે વાતોને મા જનમ થી બી અને પછી તેના વેબ ને ૨ વુિં ન બની, સંપીને રિયા, વિના નીતિન એરી મંત્રનો બને જ લે, કારણ કે તેમાં જ મા રહ્યા છે.

·વાય, प्राकारकयुतंधियाग्यनगरंठाभ्यांरिपुपुरं विधाकथयंतिस्वस्तिकमितिप्रोतागुणाविंशतिः ।। भूपानांसुखदायशीर्थफलदा कीर्तिप्रतापोद्भयाः लोकानांचनियासतोविरचिताःप्राक्शंभुनेमेगुणाः ॥६॥ aધ:--જે નગરને એક દિવો થ તેનું નામ નગ' ૧૮ કહે, જે નશાને છે દિલ હોય તેનું નામ રિપુ” ૧૯ નગર કહેવાય, અને જે નગરને છાડ કે તે તેનું નામ “સ્વનિક” ૨૦ ના કહેવાય. એ રીતે નારના વીસ લે તેવજીએ કયા છેતેવા નગરમાં લેકે નિવાસ કરવાથી તે નગરના વાળને સુખ, યશ અને ધન પ્રાપ્તિ થાય છે. તથા કતિ અને પ્રતાપની વૃદ્ધિ થાય છે ? बाहेभीतिकरत्रिकोणनगरंपटकोणकोशद बजेषजभयंचशाकटपुरेरोगस्त्रिशूलेकलिः ।। प्रोक्तंतस्करभीतयोद्विदाफटंकर्णाधियोऽर्थक्षयः दोपासप्तभयावहा प्रकटितायेविश्वकर्मादिताः ॥७॥ અધર---જે નગર બ્રિકેg હાથ તેને અમિને કા થાય, પણ નગર પણ તે તે નગરને કલેશ ઉત્પન્ન કરે. જે નગર વાર તે નગરને વીજ ને ભય વાધ, જે નગર ગાના આકારે છે તે તેમાં રાગનો ભય થાય ભય રહે છે, જે નગર ત્રિશુળના આકાર છેતે તેને યુદ્ધને ભય થાય, નગર બે ગાડાના આરે હોય તેવા નગરને રને ભવ થાય અને જે નામ થલ નગરની ચારસાઈ કરતાં કર (ખુન્ની વધારે પડતા હોય (કાટખૂણાની સીપાઈમાં ન હોય) એવા નગરના ધનને ય થાય છે. એ તે લોકોને ભય આપનાર એવા સાત દેપ વિશ્વકર્માએ કહ્યા છે. છ મામાન્ય શs અને મિત્ર બકા, નગર અને દેશ વિષેના ચરો પાસેથી જ પળ આવાસ ત જેના ઉપર પેજવા; તથા રાત્મભકતને માર અને રાજોડીને પ્રિણા કરવી; ની ૧૪ કાર્ય કરવાની ખાને પોઇને પીડા કરીનહિ. પ્રજાનું રક્ષણ કરવું ધર્મને આવે તેમ કરવું નહિ. ગરીબ, અનાથ દ વિધા અને સીએમના સુખ અને અવિકા ૮ ઈમરનું Mિ નહિ થવા દેતા તેમને સુખ મળે તેમ કરવું. તથા આગામીઓને વખતે વખતે આ પાત્ર, એજન, સત્કારપત્ની અને માન આપી તપરી બાગી નત થી રહેવું, તને આમ તથા સર્વ કર્યું અને દેશ ભાઈ અણ અપવાઓ ઇ અનેકગી છે એવા નહિ પણ પ મન ન લે અને તે માટે " ય એમ લાગે છે) એ રીતે દિશામાં બનાવેલાં મર્જ ઉપરના કમાલ પાવ છે. ન જ રાખd at છે, અને યુદ પ્રમશે તો તે પણ વધારે ઉપર બતામાં છે.

·(૧૮), જવાભ, उपजाति. पत्रिंशतःपट्क्रमतोविध्यात् देवेपुरचत्वरकेक्रमेण ॥ यदृच्छयामानमुशंतिकेचित् प्राकारकोटेपिचभित्तिकायाम् ॥११॥ કચ-દેદિર, નગર અને ચોવટ વિશે છત્રીસ વાચની પહોળાઈ હાથ તે તેમાં છ હાથની વૃદ્ધિ કરી બેતાળીસ (૪૨) હાશની લંબાઈ કરી, તથા બોતેર હાથ (૭૨) પહોળાઈ હોય તે તેમાં વાર હાથ (૨) વઘારી વિરા હાથની (૮૪) લંબાઈ કરવી એ રીતે દેવમંદિર, નગર અને વટાની જેટલી પહેળાઈ હેય તેટલીમાં, દર છત્રીસ (૩૬) હાથે છ છ હાથની વૃદ્ધિ (લંબા ૧છ હાથની વૃદ્ધિ દર ત્રીસ હાથ પીળાઇમાં ઉમેરી લંબાઈ કરી અમ બતાવ્યું છે. તે માટે આ સાઇerfકાસ” Aિ વિશ્વકર્માએ એને રતિ બનાવી છે કે- पसिनपट्टदि सूर्याश्चनुरोचरम् ।। पुरेमासादसंख्यायां देवसंख्याक्रमेणत ॥ १२ ॥ ( ૭૨) અર્થ-નગર તથા રાજમહેલ અને દેવમંદિર વિશે છત્રીસ હાથ પરાળાઈ હોય તે તેમાં છ હાથ ઉમેરી લંબાઈમાં વૃદ્ધિ કરી, અને બોર (૨) હાથ પહોળાઇ છે તો તેમાં બાર હાથ ઉમેરતાં ચોરાશી હાથ થાય (ce) માટે રાજી હાથની લંબાઈ કરવી, પણ બહેતર હાય ઉપરાંત ય તા પછી દર ત્રીસ હાથ વૃદ્ધિ કરી બોઈકરતા જવું. ૧૨ એટલે કે – નગર, દેવમંદિર કે રામેડલની પગાઇ છત્રીસ હાથ છે તે નાળાસની લંબાઈ કરવી તથા બહેતર હાથ પહોળાઈ હોય તેની લંબાઇ વ્યારાથી હાથની કરવી અને એક ને આઠ હાથની (to૮) પહોળાઈ હોય તે તેના પ્રમાણમાં સોળ હાથ (૧૬) વધારી લંબા ઈમાં એક સે ને ચેસ થશે. જુઓ બાર હાથ સુધી બાર હાથ આવી અને ત્યાર પછીના છરીશ હાથે ચાર ઉમે એક એવા હાથ લઈ થઈ એ રીતે ઉપર બતાવેલા સ્થામાં બોતેર હાથ ઉપરાત પહોળાઈ થાન તે પછીદર છવીસ હાથે ચાર હાથ વધારી લંબાઈ કરવી, કદાચ છગીમ હાય કરતાં જ કમી હોય પહેલાઈન છોરા હાથન વિભાગ ચાર હાથ લંબાઈના આમો કરી છaોસ હાલના વડે સુધારે ગન લેવું. તેમજ છનીય હાય ઉપરાંત હેય તે (પળાઈને) તેના આમળા કરી લંબાઈના આગળના જવની હિસાને વહેંચી નાખવું જોઈએ. પશુ આવા કામોમાં તે ગજનું માપ દેય છે. ઉપર બતાવેલી રાવલભલી રીતિમાં નગર, દેવમંદિર અને સેવાની પહેલાઈથી લંબાઇમાં સાડા આગ લાગ જ વધારવાની બાબત બતાવી છે. તે અને પતિની રીતિ સમમ મળતી આવે છે.

·7
साला आ४
C
माहेंद्र
सर्वतो पहर
सिंह
पारुणः४
UE
नंद५
नदायर्नक६
जयत
दिम

·६८
२
रावा ॥४
A
1.
-पुष्पपुर९
पौरुष १०
दंड नगर १२
नदी.
गाए।
कमलपुर
शक्रपुर१३
A
१४

·गाचा आY
ल-पु.५
-
LS
महाजरा १५
मनगर
सनिक
रिपुभ १९
کر

·६८
뜸
पट्योगा
गाडाने आकारे,
यसकार.३
'विक
शिरा
L
कारभार

·ઐ.. અધ્યાય જ છે. ઈમ) કરવી. વળી કેટલાક આચાર્યને પત એ છે કે, દિલે તથા કાટ અને ભીંતનું માન મરજી પ્રમાણે કરવુ. ૧૧ વડ્યાં पूर्वापरास्याःपुरसन्मुखाच देवाःशुभानोत्तरदक्षिणास्याः ॥ भंगंपुरस्यापिपराङ्मुखास्ते कुतिधातार्कजनाईनेशाः ॥१२॥ અર્થ–પૂર્વ અને પશ્ચિમ દિશા રાતના મુખવાળા તથા નગર સામેના મુખવાળા દેવો હોય છે તે સારા છે, પણ ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશા સામેના ગુખવાળા રે સારા નહિ. વળી બ્રા, સુર્ય, વિષ્ણુ અને શંકર એ ચાર દે. વતાની પીડ મગર સામે જે હોય તે તે નગરનો ભંગ કરે. ૧૨ શારિત્તિ, ब्रह्माविष्णुशिवेंद्रभास्करगुहाःपूर्वापरास्या शुभाः प्रोक्तोसर्वदिशामुखौशिवजिनौविष्णुर्विधातातथा। चामुंडामहमातरोधनपतिमातुरोभेरवो देवादक्षिदग्मुखाःकपिवरोनत्यवरकोभवेत् ॥ १३॥ स्त्रो) અર્થ-બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, ઈદ્ર, સૂર્ય અને કાર્તિકસ્વામી, એટલા દે વતાએ પૂર્વ તથા પશ્ચિમ દિશાના મુખવાળા હોય તે તે સારા તેમાં પc; શિવ, તીર્થકર, જિણ અને બ્રા, એલ દેવતાઓ તે ચાર દિશાઓમાંથી ગમે તે દિશાના મુખવાળા હોય તે તે સારી છે. તથા ચામું, કડ- ત્રિકાઓ, કુબેર, ગણપતિ અને લેત. એટલા દેવતાઓ દક્ષિણ દિશાના મુ. અવાળા સારા અને હનુમાનનું સુખ નર્સતકેણ સામે સારું છે. ૧૩. ૧ કેટ એટલે લાકડા અથવા ટાટાની વાડનું માન મરજી પ્રમાણે કરવું. આ બે પ્રકારના હનું નામ પણ પ્રકાર છે, એમ અમને ટીકાર લખે છે; કહ૫ને વુિં છે અને ત્રીજે કેટ ને છેવ છે, એને ઘી નીતિ રહેલી છે. વે છે. ભરત' ધતિ કહે છે તે પૂળ કહેવાય છે તે માટે મુખ્ય બિ વિચાર કરીએ તે ભવિત વાન નવા ખરેખરી હોત તે એવા ટાવી જોઈએ કે પણું મોટા ભાગના દેશમરની તરફ વડી વાળવામાં આવે છે. તેમજ માઈ ભાણાને માટે કહેવાય છે તે વાત ખરી પડવા માટે અપ પર્વત ગુજરાતના ગામડાઓમાં જ્યાં બાર રહે છે, જોને વરરે હૈયુ છે. તેને કેટ કહેવામાં આવે છે. તમે ધર્મશાળા દેવમંદિરની અમપાસના ને કોટ કહેવાય છે. ** गौरी ११२ ची ३ मेधा ४ सावित्री ५ पिगया ६ गया ४ देवसेना ८ सपा ९ सदा १० मातोलोकगातर १ धृतिः पुस्तिथा नुष्टि, ના કુવા નાપા, ઘર send ૨ અ—ગરી ૧, પરા ૨, શગી, મેધા જ વિવી ૫વિધા, જરા દેવ- ·રાજયલલ. मार्गाःसप्तदशांकपंचशिखिनोयुग्मंपुरात्खर्वट मार्गा:पोडशसूर्यविंशतिकराकार्यास्त्रिधाविस्तरे ।। प्राकारोदयमक्षहस्तमपितोहाभ्यांविहीनाधिकः व्यासार्धनत्तदुर्ध्वतश्वकपिशीर्पाण्यप्टमात्रांतरम् ॥ १४ ॥ અર્થને વિષે રાત્તર (૧૭) ભાગે કરવા, વામને વિષે નવ (૯) મા કરવા, બેટને વિષે પાંચ (૫) મા કરવા. કૂને વિષે ત્રણ (3) મા કરવા અને ખટને વિશે બે (૨) મા કરવા. તે માની પહેલાઈ જેવી રીતે રાખવાની છે કે, જે માર્ગ વીણ (૨૦) ગજ પહોળે હોય તે માર્ગ જા, તથા જે માળ (૧૬) ગજ પળે હવે તે માધ્યમ માર્ગ જાણ બને મા બાર ગજ (૧૨) પહોળો હોય તે કનિષ્ઠ મા જાવે. તેમજ કિલા મને એવી રીતિ છે કે – જિલ્લાનો ઉદય (ઊંચાઈ) સત્યાવીશ ( ર ) ગજને કરે, અથવા તે બે જ શા (૨૫) અથવા તેથી બે ગજ વધારે ઉ (૨૯) :- વિ, એ વિના વિસ્તારના પહોળાઈના) અર્ધ ભાગમાં કાંગરાં કરાં અને તે કાંગરા અપને કપિશી એક બીજાથી આડ આંગળ અથવા ! ભ્ય જોઈએ. ૧૪. प्राकारेपिचकोष्टकादशकराः सूयेंद्रहस्तास्तथा प्रोफास्तेनसमाचकोणसहिताविद्याधरीमध्यगा। नरपांचाथमुनकेचविविधंयुद्धासनकारयेत् प्राकारांदयतीविधानपरिखाविस्तारउकोयुधः ॥ १५ ॥ - અથવા કિરાને કેડા કરવાની એવી રીનિ છે કે, કવિ :: મ અથવા પોળાઈ દશ (૧૦ ) ગજ અથવા to હન. કે. . - પ્રખમ કાને વ્યાસ પર ગજ અથવા બાર - . એ અને જય માનક ગજ ખ્યાલ રાખે કર ની ત વે છે કે અન્ય મધ એક એક વાપરી ઘાસ પી. જ. વડ , - ૧. . શનિ ใจ . เ น. 41 : พิส พ รุน: :41 ૧ ૪.૨ * . . ! = = . . . - જે કે અન્ય ને ૮૧ - અવે એ જ ખબર દર જ ર લ કર એ જ ખા ખ-૧ ૧૪ ૧.

·અપાય ૪ ધ. (૭) તે કાઠાઓની બરાબર કરવી એ વિવાપરી અને કોઠાઓમાં વિવિધ પ્રકારના પહાસને (દ્ધાઓને બેસવા માટે આસન) કરવાં. એવા કિલ્લાને જે ઉદય હેય તે ઉદય (ઊંચાઈ) કરતાં બમણ વિસ્તારવાની ના પહેલા ખાઈ કિલ્લાની જાસપાસ કરવી એમ પંડિતએ કહ્યું છે. ૧૫ उपजाति. विद्याधरीकोष्टकयोश्चमध्येबाहुप्रमाणशररामहस्तम् ॥ पंचाधिकंपंचकरेणहीनमितिनिधावास्तुमतोदितंच ॥१६॥ અર્થ-વિદ્યાધરી અને કઠાની વચમા પાત્રીસ (૩૫) રબાહુનું અંતર (૮) રાખવું, અથવા પીસ ગજનું અંતર રાખવું જોઈએ. વળી એમ પણ કહ્યું છે કે, એ પ્રમાણ કરતાં પાચ ગજ અથવા બાકુનું પ્રમાણે, હેય તે પાંચ વાહ ઓછું અંતર રાખવું, અથવા પાંચ બાહુ કે પાચ ગજ વધારે અંતર રાખવું, એ રીતે ત્રણ પ્રકાર વાસ્તુશાસે કહેલા છે. ૧૬ પંકવા, दूर्गोदयनंदकरप्रमाणंतिथ्यासमंसप्तदशेवकेचित् ॥ एकोनविंशवपुतात्रयाणांदिक्पालसूर्याप्टकरंवदंति॥१७॥ અધ–હિને ઉદય પs ૯) હાથ અથવા નવ જ કરે, પણ કેટલક આ વર્ષે કહે છે કે,-કણિ પશે પcર (૧૫) હાથ જય દુર્ગ (કિ ' થાય. તથા મધ્યમ પાસે નર (૭) હાથ હાયવાળે છે ૧ વિપરી સને અva થ' મ માની રાજસત્તાના વખતમાં તેનું વરી" કામ થયું છે. ૨ બાહુ એટલે હાથ ની ગાડી અથવા ખભાની મળી સુધી જાય છે અથવા પાણાને રાજ પા છે, એ પાવન બીજું ના "”િ છે તે ખાષ (૪૨) તસનો થાય છે એ વાત પ્રથમ અwયામાંસમાં મની ટીપમાં બતાવી છે તો ફીણી પ્રમાણ સાથે બનાવીએ છીએ કે એ ાિના પ્રમાણ માટે મળી મહારાજ નેવના બે સમરાંગણ નામના મંથમાં લખે છે કે;- द्वापतारिशताफिपुरंगुलै परिफीर्तितः।। अध्याय ९ અનુપાવવાW1TH II અ– તાનસ આગળને બિ થાય તો શેરીમાનું અનાજ અને તે ધન પ્રમાણે જુની પોળાઈ છે અને ૧૫ જેનાથી ય અ છે તે પગઈ છે) ને ઉંધાઈ તેટલી જ છે.

·« ૮ રૂ૫, ૮ ૬ ૧૦મારે ૧૧, કમાનર ૨, પનિ ૧૫, ૪૫૪ ૬ ૧ અને ૨.૩ - મધ અધિકમાં ગપતિ સાથે જોડશ માતાને પાકે છે. આ છે : રૂ. ૧ છે ને ૮ના બારના ભામે જે માંગી માં અને ૧ : Paહન અકી જાને મનના માથાં બહાથી ૫ કિ, એ.જે. (હ) રાજીવલભ. मार्गाःसप्तदशांकपंचशिखिनोयुग्मंपुरात्सर्वट मार्गा:पोडशसूर्यविंशतिकराकार्यास्त्रिधाविस्तरे ।। प्राकारोदयक्षहस्तमपितोहाभ्यांविहीनाधिकः व्यासार्धनत्त तश्चकपिशीण्यष्टमानांतरम् ॥ १४ ॥ અર્થ–પુરને વિષે સત્તર (૧૭) માર્ચો કરવા, કામને વિષે નવ (૯) માર્ગે કરવા, ખેટને વિષે પાંચ (૫) માગે કરવા. કુટને વિષે ત્રણ (૩ મા કરવા અને ખર વિપ બે ભાગ કરવા માગીના પહેળાર્ડ એવી રીતે રાખવાની છે કે – જે માર્ગ વીથ (૨૦) ગજ પહોળો હોય તે છ માર્ગ જાણુ, તથા જે માર્ગળ (૧૬) ગજ પળે છે તે મધ્યમ માજણ અને જે માર્ગ બાર ગજ (૧૨) પહોળો હોય કનિષ્ઠ માર્ગ જાણ તેમજ કિવાર માટે એવી રીતિ છે કે - કિલ્લાને ઉદય (ઉંચાઈ) સત્યાવીશ (ર૭) ગજેને કરે, અથવા તેમાંથી બે ગજ ઓછા (૨૫) અથવા તેથી બે ગજ વધારે ઉ (૨) છે વિ, એવા કિરવાના વિસ્તારના પહોળાઈના) અધ ભાગમાં કાંગરે અને તે કાંગરા અથવા કપિશીર્ષ એક બીજાથી આઠ આગળ અથવા ની તમુના છે. હાવાં જોઈએ. ૧૪. प्राकारेपिचकोष्टकादशकराः सूयेंद्रहस्तास्तथा प्रोक्तास्तेनसमाचकोणसहिताविद्याधरीमध्यगा। तस्यांचाथसुवृत्तकेचविविधंयुद्धासनकारयेत् पाकारोदयतोद्विधावपरिखाविस्तारउक्तोवुधैः ॥ १५ ॥ અધિ–કાકાર અથવા કિલ્લાને કા કરવાની એવી રાતિ છે, કનિક પક્ષના કેડાને વ્યાસ અથવા પીળાઈ દશ (૧૦ ) ગજ અથવા જ હાથ છે , તથા મધ ને વ્યાસબાર ગજ અથવા બાર કરે છે અને માનસિક ગજ વ્યાસવાળા ટો હવે તો બે આનાથ એ એક વિવાદ ચાર ને જો એ બીજી એક તાન છે ·અધ્યાય ૪ પા. (૭) તે દાની બરાબર કરવી છે વિવાપરી અને કેડાઓમાં વિવિપે પ્રકારના પોતાને પોતાને સિ માટે આસન) કરવાં. એવા કિલ્લાને જે c૫ હોય તે હ૮૫ (ઊંચાઈ) કરતાં બમજ વિસ્તારવાળી (બમ પહેળી) ખાઈ કિલ્લાની પાસપાસ કરી એમ પંડિન કયું છે. ૧૫ કપાતિ, विद्याधरीकोटकयोश्चमध्येयाप्रमाणशररामहस्तम् ॥ पंचाधिकंपंचकरेणहीनमितिनिधावास्तुमतोदितंच ॥१६॥ અર્થ - વિવાપરી અને કાઠાઓની વચમાં પાવીસ (૩૫) બાહુનું અતર (૮) રાખવું, અથવા વીસ ગજનું અંતર રાખવું જોઈએ. વળી એમ પણ કહ્યું છે કે, એ પ્રમાણ કરતા પાંચ ગજ અથવા ગાડુનું પ્રમાણ હેય તે પાંચ બહુ ઓછું બતર રાખવું, અથવા પાંચ બાહુ કે પાંચ ગજ વાર અંતર રાખવું, એ રીતે ત્રણ પ્રકાર વારતુશાસે રહેલા છે. ૧૯ કા, दुगोंदयनंदकरप्रमाणंतिध्यासमंसप्तदशेवकेचित् ॥ एकोनविंशत्रपुतात्रयाणांदिक्पालसूर्याष्टकरंवदंति ॥१७॥ અર્ધ-ણિાને ઉદય ભાવ ૯) હાથ અથવા નવ ગજ કરે, પણ કેટલાક આ કાર્યો કહે છે કે -કણ પણે પાદર (૧૫) હાથ ઉદયવાળા દુર્ગ ( કિલે છે થાય. તથા મધ્યમ અને બાર (૧૭)હાથ ઉદયવાળે છે ૧ વિદાયરી ને અપશ થ' મમ માની રાજસત્તાના વખતમાં તેનું “કરી” નમ થયું છે. ૨ બાહુ એટલે હાથની અગિરાથી સંપ અથવા ખજાની મપી સુધી ગણાય છે અથવા પાસે ગજ થાય છે, એ વન બી ના બલિ" ને નિરાળા (૨) તને પાપ છે એ વાત પ્રથમ અધ્યાયના માયાળસમા મલેક રીટીપમાં બતાવી છે તે પણ ફથી પ્રમાણ સાથે બનાવીએ છીએ કે, એ બિના પ્રમાણ માટે મળવાપીu મહારાજા બેવના એ સમરાંગણ નામના ગ્રંથમાં લખે છે કે:- द्वावरिंगनाफिप्फुरंगुलै परिकीर्जितः। अध्याय ९ चतुरुतस्याशीन्यान्यासस्यात्पुरुषम्तथा ।। અર્થતાના ગુણને પુિ પાપ તથા ચોરાથી આગળનું ધનુર થાય અને તે. . ધનુષ પ્રમાણે પુરપની પળાઈ છે (અને હાથ પહેલા કરવાથી વામ અથવા વાંસ કહેવાય છે તે પગઈ છે અને ઉંચાઈ ૫ તેટલીજ છે.

·( 2 ) રાજયલભ, मार्गाःसप्तदशांकपंचशिखिनोयुग्मंपुरातखट मार्गा:पोडशसूर्यविंशतिकराकार्यास्त्रिधाविस्तरे ।। प्राकारोदयक्षहस्तमपितोहाभ्यांविहीनाधिकः व्यासार्धनत्तदुर्ध्वतश्चकपिशीर्पाण्यष्टमात्रांतरम् ।। १४ ॥ અર્થ–પુરને વિષે સત્તર (૧૭) મા કરવા, શામને વિષે નવ (૯) માર્ગે કરવા, બેટને વિષે પાંચ (૫) માર્ગે કરવા. કુને વિષે ત્રણ (૩) મા કરવા અને ખટને વિશે બે (૨) માર્ચો કરવા. તે માગોની પહોળાઈ એવી રીતે રાખવાની છે કે – જે માર્ગ વીશ (૨૦) ગજ પહેળે છે તે જોઈ માર્ગ જાણ, તથા જે માગ સળ (૧૬) ગજ પહેબે હાથ તે માધ્યમ માર્ગ જાણવા અને જે માર્ગ બાર ગજ (૧૨) પહેળે હોય તે કનિષ્ઠ માર્ગ જાણ તેમજ કિલા માટે એવી રીતિ છે કે- કિરાને ઉદય (ઉંચાઈ) સત્યાવીશ (ર૭) ગજને કરો, અથવા તેમાંથી બે ગજ એછા (૫) અથવા તેથી બે ગજ વધારે ઉંચે (૨૯) કર- વ, એવા કિલ્લાના વિસ્તારના ( પહેળાઈના ) અધ ભાગમાં કાંગરાં કરવાં અને તે કાંગ અથવા કપિશષ એક બીજાથી આડ આગળ અથવા આઠ વમુના છે. દેવાં જોઈએ. ૧૪. प्राफारेपिचकोटकादशकराः सूयेंद्रहस्तास्तथा प्रोक्तास्तेनसमाचकोणसहिताविद्याधरीमध्यगा । तस्यांचाथमुवृत्तकेचविविधंयुद्धासनंकारयेत् प्राकारोदयतोद्विधाचपरिखाविस्तारउकोयुधैः ॥ १५॥ અર્થ-કાકાર અથવા કિલ્લાને કેડા કરવાની એવી રીતિ છે કે, કવિ પનડ કેહને વ્યાસ અથવા પોળાઈ દશ (૧૦ ) ગજ અથવા દસ હાથની હતી , તે મધ્યમ કેકને વ્યાસ બાર ગજ અથવા ભાર હ• અને ૨ ય અને જયેઠ માનના કાકા ચઢ ગાજ વ્યાસવાળા દાવા - ૨, ૧૩ તા એ છે કે એના મધ્યમાં એક એક વિધાપરી ચારસ કરવી, સં. ૮ રા૫, ૬ • • •, મનર ૧. માતર ૨, શનિ ૧, ૫, ૧૪ વર ૧ અામાં ડલ માનnઓ પતાની છે. ૧ ts - અપ અને મનુબતા અયાં બાળ દેબ નક, જે. છે કે તે કોના માતા બને છે અa! નામ બાર , -- *

·आ टेवाप किल्लाना बहान्नो छ नेमां कांगरा ते कपिशीर्षकहेवाय
विद्याधी
कोठी
कोठो.
Miwwwwwww
आदेखाव किल्लानी भंदरनो छ
-राजयलभ अध्याय

·જીવલભ. ( હર) થાય. અને જયેષ્ઠ પ ઓગસ (૧૯) હાથ ઉદયવાળા કિ થાય. એ ત્રણે પ્રકારના દુશેના વિસ્તાર વધવા પહેળાની એવી રીતિ છે કે -- મધ્યમ પને જે દુરાય તેની પહોળાઈ દશ (૧૦) હાથ અથવા હા ગજની ઈ. જેષ્ઠ દુને વિસ્તાર બાર હાથ અને કનિક પક્ષના કિની પહોઈ રાડ હાલની છએ. ૧૭ शालविक्रीडित. तांबूलंफलदंतगंधकुसुममुक्तादिकंयद्भवेत् राजद्वारसुरामतोहिसुधियाकार्यपुरेसर्वतः ।। प्राधिप्रारस्यदक्षिणेनृपतयःशृदा कुवेराश्रिताः फपाःपुरमभ्यतोपियणिजोवेश्याविचित्रेहेः ॥ १८ ॥ –નમાં નબુવની (પાનની), ફની, દાંતની, "સુગષિ ૫ બ, એના અને એની મેર ની દુકાન બુદ્ધિમાન પુરૂએ રે જ મા તે મંદિર પાછળ કશ, તનગર પૂર્વ દિશા ૧૦, નિ, વનર દિશાએ શુદ્રોને, તથા ને વા જય અને ન બી ને નગરના મહારમાં વિચિત્ર રીતે રિત ર. ૧ ૧: છે : ૧૮ infrazilla કાજામંદિર નિkiાનપુરપાન નામ રવિન્દ્રનંવિતા ૨૧ / અ–નગદ ઇબ કેમ કે અા રંગાશ ન મુનિ ૨ - અનીને ૧માળવા, તથા “નિક નાની અને ૧૧ અ. . . . . . ની . જનકજિ. ૩ . . . . . અને ખભા પર • ૧૩.૨ ૧. બાળક ૮૧ - અ.ક૧૪ અને ૧, ૧ ના -- - - , , , , ,

·आ देखाव किल्लाना यहारना छ तेमां कागरा छे ने कपिशीप कहेवाय
विद्याधरी
कोठो
कोठो.
FMiwaname
आदेखाव किल्लानी अंदरनो
COM
-राजवल्लभ अध्याय ४.
(1)
AMMMIm
on

·-राजवल्लभ.अध्याय -
MALAM
ir
चव अथवा तखत
walam
अग्न्यारनयाण.
नापार.
तरवार.

·કવિ કલાવના તેને બબી અખિમાં વાવવા. અંત્યજ, અમે i, ધા અપવા ઘાંચી અને કલાલ છે તેને દક્ષિણ દિશામાં જણાવવા. નાખી નેર્જત માં સ્થાને તથા નગરની વાધ્ય કેમાં પાપી લેને વસાવા અને નગર પશ્ચિમ દિujમાં કવા, તળાવ, નાની અને કંદ ઈત્યાદિ જળાશ સ્થાપવાં. ૧૯ सिंहहारचतुष्टयंचखटकीद्वाराणिचाष्टोतथा फर्नव्यानिढार्गलानिरुचिरे कापाटके सुदृढेः॥ पीर्तिस्तंभनृपालयामरगृहे सुधानिर्मितः हम्बथोपवनजलाश्रययुःकार्यपुरंशोभनम् ॥२०॥ અધ:–નગરને વાર "સિંહાર કરવા અને પાક ખડકીદાર કરવા, તેમજ તે કાકા ને મજબુત રમતા અથવા જેને મુંગળ કહે છે તે કરવી, તથા મજબુત અને ભાયમાન કમાડ કરવાં, તથા રાજમંદિર આગળ એક કાતિ સ્તંભ કર, તથા રાજઘર, દેવપ્રાસાદ, હાટો અને હવેલીઓ એ સર્વે નામ ઉજાળ, કરવાં (ચુનેથી એક) તથા નગરની પાસે બાગ કરવો અને તે બાગમાં જળાશય કરવું તેમજ નગરમાં અને રાજમહેલ પાસે પણ જળાશય કરવાનું કહ્યું છે. ૨૦ ( હવે યંત્ર પ્રકરણ કહિયે છિયે.) કપાસ, यंत्राःपुराणामधरक्षणाय संग्रामवन्ांबुसमीरणाख्याः ॥ xविनिर्मितास्तेजयदानृपाणां भवन्तिपूज्याःसुरयायमांसः॥२३॥ અર્ધ નગરના રક્ષણ માટે સંગ્રામમાં મુકવાનાં ય એવાં હોવાં ૧ અાજ એટલે જેને સ્પર્શ થથી આ લેને નહાવું પડે છે એવા દે, જગી અને યમા. ૨ સર એટલે ત્યામાં પાવનાર ચમાર તથા યામ રંગનાર અને ચામ સીવ નાર મ0 વર, ૨ કળા રાપવાં તે નકર વસાવતી વખતે સ્થાપવાં અને પછી તે ગમે ત્યાર ૪ મિક્કાર એટલે, નગરના દરવાજા મોટા હોય તે તથા દરબારનું દ્વાર રેય એ વર કહેવાય. + पटारागांकषिभर भित्रा ઢાંt. ખડસમા માટે ના કાક બે છે, તેમજ જળવત્ર નવો છે, તથા અમિ મંત્રના બે છે અને વાયુ નાના ભેદ છે.એ મળી ચાના ગી (૮૪) ભેદ. મમમ તો અને બાણ વગેરે છે. તેમા બાણ બાબતની રીતિ પ્રસિદ્ધમાં નથી; આ અખાનના આ માટે ટીપ આપી છે તે ચિી બાગનું ચિત્રણ જેવું, } ·૭૮ ) રાજભ. - જોઈએ કેજળ, અગ્નિ અને વાયુવડે ચલાવી શકાય, એવાં ને માંસ અને મદિરાનું બલિદાન આપવું કે જેથી રાજાને જય થાય. ૩૧ बादलविक्रीदित. हस्ताअष्टचभरधेनवकरचंद्रोदशाकोंभवेत् रुद्रे मगजोपिभास्करकर्युग्मंतुविश्व शिखी ॥ प्रोक्तोसीयमदंडएवमनुभिस्तिथ्यामहाभैरवः त्वष्ठौशंकरनिर्मिताश्चसमरे देवासुरेभैरवाः ॥ २२ ॥ અથ–દે અને અસુરેના સંગ્રામ વખતે આઠ પ્રકારના સૈવિર્ય મહાદેવજીએ રચેલાં છે, તે યંત્રમાંથી જે યંત્રની લંબાઈ આડ (૮) હાથ હોય તેનું ભરવ” નામ છે, તથા જે યંત્રની લંબાઈ નવ ( હાથની હોય તે જચંદ્ર નામ યંત્ર કહેવાય તથા દશ (૧૦) હાથ લંબાઈ હોય તે અર્ક,” અગિયાર (૧૧) હાથ લંબાઈ હોય તે “ભીમગજ” બાર હાથ (૧૨) લંબાઈ હોય તે “યુમ તેર હાથ (૧) લબાઈ હોય તે પરિખિ” ચંદ (૧૪) હાથ લંબાઈ હોય તે “યમદંડ” અને જે યંત્રની લંબાઈ પંદર ૧૫) હાથની હોય તે યંત્રનું નામ “મહાભેરવ” કહેવાય છે. એ રીતે આઠ ભૈરવ યા જાણ . રર यंत्रेचाष्टकरेप्टहस्तफणिनीसूर्यागुलाविस्तरे स्तंभोमर्कटिकाचपंजरमतःपब्रित्रिहस्ताक्रमात ॥ यष्टयापृष्ठविभागतोपिरदस्तुल्योष्टमात्रांगुलः प्रोक्ताकुंडलवेलणीबहिरतोमध्यादशीत्यंगुलः॥२१॥ અર્થ-આઠ હાથના યંત્રને આઠ હાથની ફણિની (ગે) જોઈએ, પણ * કણિનીને વિસ્તાર છે ગોફ ગાડાની પહોળાઈ) બાર આગળને કરે, તથા બે ખંભાઓ વચ્ચે છ હાથની પડીળાઈ રાખવી, તથા ત્રણ હાથની મર્કટિકા (માંકડ) કરવી, તથા હાથનું પાંજરે કરવું, તથા યંત્રના પાછળના ભાગે બત્રીસ (૧૨) આંગુળની યાદી કરવી તે યષ્ટિની જાડાઈ તથા પહોળાઇ આઠ આશુળ સમ કરવી અને તેવા યંત્રને જે કુંડળ વેણ રાખવામાં આવે તે એથી (૮૦) આંગુળ બહાર નીકળતી રાખવી. ૨૩ કw पष्टयांदृढांमर्कटिकांविदध्यात् लोहस्यकीलेनचचर्मणाच ॥ यंप्रकुर्यादृढकाष्ठकस्य तन्यात्तथायोतिकयासमेतम् ॥२४॥ અર્થ–વંત્રની મણિમાં લેહાના ખીલાવો અથવા ચામડાની વાપરવમાન તે ન ·અધ્યાય ૪ ધો. હટ કરવી તેમજ તણી અને તિક સહિત મજબુત લાકડાને તે યંત્ર કરે. ૨૪ . तिथ्यांगुलैपंजरकस्यदेध्य केषांमतेहस्तमितिचयंत्रे ।। येढोंकुलीवहिजलानिलाख्याः तेलक्षतो परिकल्पनीयाः ॥२५॥ ગઈ--કેટલાક બાશાને બે મત છે કે એક હાથનું બંધ કરવું અને તે યંત્રને પંદર (૧૫) આગળનું પાંજરૂં કરવું, તથા જે અખિયંત્ર, જળક્ષેત્ર અને વાયુયં થાય છે તે યંત્રે શ્રી કુળી સહિત કરવાં જેવાં ક્ષેત્રે પતિએ તતિએ રચવાં જોઈએ. ૨૫ ઉપપ્રા. नीराश्रयःपुण्यवताविधेयः मध्ये पुरस्यापितथैववाये ।। वाप्यश्चततापिदशेवकूपाः चत्वारिकुंडानिचपट्तडागाः ॥२६॥ અર્થ-નગામાં અને તેના બહારના ભાગે અથવત પુરુપે જળાશયો કરવાં તે એવી રીતે કચાર પ્રકારની વાવડિયે દશ પ્રકારના કુવા, તથા ચાર પ્રકારના કરો અને છ પ્રકારનાં તળાવ કરવાં. ૨૬ હીના શબ્દ દેશ ભાવ છે એમ મંડન દેવા માગે છે એ વાત ખરી છે; કારણ કે છપનું કનથી કામ કરવામાં આવે છે તેને ગામડાના છે ટાસ બાપ Aliા હે છે. વાત જાણે “મારા" પણ કહે છે, એ ઠઇબ શરમાં તે બઇ છે; કારણ કે હાલમાં વિધાનો વારો થશે એવા પ્રાચીન શબને બનાદર પાણી તેમ બન્યું છે એટલું જ નહિ પણ તે જ કોઈ બોલે તે તેને નામ હી હતી દાડે ૫૪ તે કોનો નિર્ણવ વામાં આવી નથી. ગામડામાં “પણ” બd પણ” બોલાય છે તેથી ગામ જાજ દેવાય છે; પણ વિચાર કરવામાં આવે તે તે સત સબબ જ અપ થઇ છે. ઉંધન અથવા જ + રીતે ટાળી છે તે સર્વ માં સામે સરકારી કામ થાય છે તેનું નામ ળ છે તે ળ બંદુ પડે. જમણમાં પવન લેવાનું પાટિયું. જળચકી, પવનચકી, ભટ તમાં શા મા ની વાગી જતા સાત રે છે, જે તે જરૂરી વાળી મુખ દવ છે તે જ પી પ્રારનાં રામ નાનાં હતાં પણ તેની પાર ન રાપા પર બતાવેલાં ૧- નામ અને અર્થ ન સમજાય તેવું જ છે ત્યારે મિત્ર તો જેનેજ થી બે બનશ્વાસને કારણ કે તેના જ બની મહેનત નવી છે ખરકની તંગીથી ભયાર !! અ ·( ૭૬ ) રાવલ, જ * ----- - - - - शादलविक्रीडित. कूपा श्रीमुखवैजयोचतदनुप्रांतस्तथादुंदुभिः तस्मादेवमनोहरश्चपरत-प्रोक्तश्चचूडामणिः ॥ दिग्भद्रोजयनंदशंकरमतोवेदादिहस्तैर्मितेः विश्वांतःक्रमवद्धितेश्चकथितावेदादध कूपिका ॥२७॥ અર્થ –ચાર હાથથી માડીને તેર હાથ સુધીના વિસ્તારવાળા કુવા કર- વાનું કહ્યું છે તેમાં જે કુવાની પહોળાઈ ચાર હાથ સુધી હોય તે “શ્રીમુખ” નામા કુપ કહેવાય, તથા જે પાંચ હાથ પહોળે હોય તે “વૈય” કહેવાય, તથા છ હાથ પળે હોય તે પ્રાંત કહેવાય. તથા સાત હાથ પહોળો હોય તે “દુંદુભિ' કહેવાય, તથા આઠ હાથ પહેળો હોય તે “મનેહર કહેવાય. તથા નવ હાથ પહોળા હોય તે “ચૂડામણિ” કહેવાય તથા દશ હાથ પહોળો હોય તે “દભદ્ર” કહેવા, તથા અગિયાર હાથ પહોળો હોય તે “જય” કહેવાય, તથા બાર હાથ પહોળો હોય તે “નંદ” કહેવાય અને જે કો તેર હાથ પહોળા હોય તે “શંક-૧૦” નામને કહેવાય, પણ ચાર હાથથી એક પહોળાઈ હોય તે “કુ” કહેવાય. ૭ उपजाति. वापीचनंदेकमुखात्रिकूटा पट्कृटिकायुग्ममुखाचभद्रा ।। जयात्रिवत्क्रानवकूटयुक्ता वस्तुकूटेर्विजयामतासा ॥२८॥ અર્થ-જે વાવડીને એક મુખ હોય અને તેમાં (વાવમાં ગઇ કપૂર હોય તે તે વાવડનું નામ “નંદા” કહેવાય, તથા જેને છ ફૂટ હોય અને કે મુખ હેય તે “ભદ્રા” નામની વાવ કહેવાય, તથા જેને જ સુખ અને નવ ફૂટ હેય તે “યા” નામા વાવ કહેવાય અને જે વાપીને રચાર મુખ અને બાર ફૂટ હોય તેનું નામ વિજયા” નામે વાવ કહેવાય છે. ૨૮ सरोर्धचंदतुमहासरश्च वृत्तंचतुःकोणकमेवभद्रम् ॥ भद्रेःसुभद्रं परिघेकयुग्मं वकस्थलेकद्रयमेवयस्मिन् ॥२९॥ અર્થ-જે તળાવ અર્ધચંદ્રાકારે છે તેનું નામ “અર્ધ ચંદ્ર'' કહે વાય, તથા જે ચારે તરફ બાંધેલું હોય તેનું નામ “મહારાર” કહેવાય તથા જે ડાળ હોય તેનું નામ “પુત” તળાવ કહેવાય, તથા જે ચાર ખુણાવાળું કટ એટલે વનમાં પડે અને છે તેના ઉપર રન કી ખિમપ વા આવે છે તેને 2 દે છે.

·राजवल्लभअध्याय.४
Ty
मे.हेनरीफजन साहेपनीमारफने मलेल
संग्राममांपाषाण नावानो यंत्र.
अग्यारसपाण.

·गापाआ४
म
.
For
एक नुस्खनो यापडी १
सुखनी-२
0UD
P

·राम.अ४
३. मुखनी पायहीं.२
पण नुरानी पापड़ी ३
SHALLACHH
OLEL
चार सुनी पारी ४

·३५
राजवल्लभ अध्याया४.
वापर.
U
ति
a
अणमुपनि
पायही ३

·આશા . (9) (ક) તે "તુ" ના જે તળાને એ ભોપ તે બoc” નામા તાપ પર વાય, અને જે તળાવને કાર તરફ બ પ તે સુમ" નામા તનાવ ય છે એ તળાને ભજવા પિ િક વાં, તેજ પણ ત થ છે બધા બાપ પણ કરવા. ૨૯ ज्येष्टमितंदंटसदमकेण मध्यंतदर्धनततःकनिष्ठम् ।। ज्यकर:पंचातानिय तदर्धमप्यतुपुनःकनिष्टम्॥३०॥ અ - તાર એક હજાર દંડ અપરા પરનું છે તે પાનનું તાલ કરવા, તપ પિચ અનુષનું છે તે અમાનનું કહેવાય અને આ તો નું જે તળાવ હોય તે કનિપાનનું કહેવાય છે. જે રીતના અનામે જે નાને પર હાથ થી પાળ હોવ (ડાર પરના જપાનના તળાવને તે જમાનાની પાળ કહેવાય, તથા ગૌસે હાથ ઉપી છે. તે મનની પાળ કહેવાય, અને સવાસો હાથ ઉવી છે તે કનિષ્ઠખાનના પાળા કહેવાય છે. ૩૦ - જો કોટ, તાપમાન નું કરે ને પંખાન નામ ભદહેવાય ? કves મે તો હર તે પાકા ન જેવો બાર ટાય છે નન નું નામ જ છે. • ભારણ એટલે, ના કપ સમાન વને અને જેમને માટે મા. ને બેટ, અપવા દીને રાખવામાં આવે છે તેનું નામ નારી છે. તે બીજા પાકો નાવરી ફિ અબપ રહે છે. * માં વાર લાગે તળાનાં પાન જનમા છે અને ઉત્તરાર્ધમાં તળાજા અને તેની પાસનું માન જનાબ છે; તે અપ્પાહારમાં છે એટલું જ નહિ પણ એ હાર્ષમાં પ્રથમના પતના યાર અષણ પછીના "પદનાનિ દે" એ વામમાં પાંચ એક ગી પળ અથવા બીજી રીતે રિએ તે હું નો અર્થ મોટી અથવા ની અફવા પહેલા કવ છે, એ ટાય તે પેટ તગાર એક હજાર દંડને તેને પણે હાથ પા પા રોય અને એ અમે ચર્સે દંડના તળાવને અમે તાપ રાજ તેમજ અા દંડના તળાવને સવાસે પરમ પગ અથવા ઉંચી હોતી એ એ વાત અજવિત છે, જેનું બારણની રીતે “પદનાનિ "એ વાળને અર્ધ બીજી રીતે થાય નહિ, માય “ યાત” કદિયે તે દસમના નિયમને બંધ થાય છે જે રાપી એકમાં એછી રામની વીસ મત મેમરી તપાસ કર્યો પણ એ વાતનું મૂળ ૮ ની મ હોવાથી એજ રીતને પાઠ મા આપે!! એટલે તે વાય ફરવાનું અને તુરત મા નદિ પણ, તે વાજ આખા મધમાં કહા જેવું ખુદ છે, માટે તેના શોધ મને મનન બરી કરી અમે વુિં અનુમાન કર્યું સ્વાના સાધન-પી દિપ પ્રાણી કેટલાક મા , મા રા ને કી “તારનr” નામે અપૂર્વ મેયમાં તળાવ અને તેની પાળ માટે ·રાજવલ્લભ. જાતિ, भद्राख्यकुंडंचतुरसकंच सुभद्रकंभद्रयुतंद्वितीयम् ॥ नंदाख्यकस्यात्प्रतिभद्रयुक्तं मध्येसभिवपरिघंचतुर्थम् ॥३१॥ અર્થ-જે કુંડ ચતુરસ (રસ) હેય તે કુંડનું નામ “ભદ્ર” કહે વાય, પણ જે કુંડ ભદ્ર સહિત હેય તે કુંડનું નામ “સુભદ્ર” કહેવાય તથા ૨૫૪ ૮કીકન મળી આવ્યાથી સ થ દૂર થવા અંતરને આધાર મળે છે કે, વાસ્તુશાસ્ત્રના બીજા પણ પ્ર િજેણે ગેલા છે એવા પતિની પંક્તિના શમાવનાર મંડન અરે રાજયમ જેવા રત્ન માં આવું પદ મળ્યું હોય એમ સંભવતુ નથી કારણ કે, આજ જવાની એ મનમાં એવું વાળ છે કે, “ કરાતઃ પચશતાનિ દ તદઉં મMષના ”િ આ હાથથી માંડી પાંગમેં હાથ સુધી પહોળા પાળ કરવી તે પછી મખ્ય અને વિશ્વ અરે અના ખર્ષ કમાણી કરવી, એ રીતે પાતર મળે છે તેથી રામજાય છે) માં 1, 17 રદિપની પરંપરા કેટલાક વર્ષોથી ચાલી આવે છે તે ઠીને અનુ- ભ મ ભજનાર અને ખાની કાળજી ધશે નહિ તેથી તેમ બન્યું હશે. wwા જતiાજપ વિgિe 1 শখালধঘণত্ব বিশাল খালিখি અપ:- ભર દંડન જે તળાવ છે તેને માનનું કહેવાય, તથા પાચ ન ૧ તે અપમાનનું અને અને ધનની દેવ નિજ માનનું કહેવાય, એ રીતે ગ્રામ - ૧ તેમજ માનના તળાવ પાસ હાથની પાળ રાય તે વિમાનની ૧૧ ૨૧, ૧૪ મન ને પચીસ હામના વિરતાવાળા પાળ દેય તે મખમમાનની છે. અને કષ...ના તળાવને બાર વર્ષની પાળ તે નિષમાનની રાષ .. ને ૨ ૦.૧ અને તેની અને પાછળનું માનવું છે તે બાબર છે એમ નિશ્ચય હ છે. મા આખા પ્રથમ પામ I છે તેના બદલે ૨ ટે.ન રે. માખી મિાન ખ; જમન નાં પ્રયાસ છે તેના આ• જશ્ન મન જ કરે છે અને નિષમા કવ થાય છે કારણ બનું • કે મ ક મ છે અને એ મારો ને એ નિવમ સ 1 દર , તે પાય અને એ અને અમારે ૫ , “-૬ ક. મ છેકે, પિતા અને બે પેન -- કે - — - જુલ ની અવનિની નહિ અ ર ' . : : - ક પન m , પોતે ·અધ્યાય ૪ થા, ( ) પ્રતિબદ્ધ રહિત છે તે તે કંડનું નામ નંદ” કહેવાય અને જે કુડના કામ ભાગમાં સિંદ હોય તે કંડનું નામ પરિઘ” કહેવાય. ૩૧ कराएतोहस्तशतप्रमाणं धारेश्चतुर्भिःसहितानिकुर्यात् ॥ मध्येगवाक्षाचदिशोविभागे कोणेचतुष्क्यस्वपिपदृशाला॥३२॥ અધિ-આઠ હાથથી માડી (૧૦૦) હાથ અથવા સ ગ જ યુપી- ને કંઠ કહે, અને તેને ચાર કરો કરવાં [ચારે તરફથી ઉતરવા માટે ]. તે દ્વારામાં દિશાઓના લાગમાં ગેખ કરવા તેમજ કંડના ખૂણાઓમાં કિ તથા શાળાઓ કરવી. ૩૨ शार्दूलविक्रीटित. गंगाधारवयोहरेश्वदशकंरुद्रादशेकाधिकाः दुर्गाभैरवमातृकागणपतिन्हे स्त्रिकंचंडिका ॥ दुर्वासामुनिनारदस्तुसकलाद्वारावतीलीलिका लोकाःपंचपितामहादिविबुधाःस्युर्मध्यभिद्देसदा ।। ३३ ।। અર્થ-કુંડા વહેલી ભદવિ ગગા આદિ નદીઓની પ્રતિમાઓ કરવી, તથા ભારે સૂર્યના બાર પ્રતિમ ઓ, તથા વિણના દશે અવતારની દશ પ્રતિમાઓ તથા અગિયર ની, તથા દુર્ગાની, હરવની, સેળ માતૃ- એની, ગરૂપતિની, ત્રણ અમિની, ચંડિકાન, દુર્વાસા મુનિની, નારદની દ્વારકાના લીલા અને બ્રહ્માદિ પાંચ કપાળને પ્રતિમાઓનું સ્થાપન કરવું.૩૩ उपजाति. 'तस्योर्द्धतःश्रीधरमंडपस्य संदर्शनात् पूर्णफलंचकाश्याः ॥ स्नानाचगंगालयनस्यपुण्यं कृतंभवेतविधियविधिज्ञः॥३४॥ અર્થ-કંડના કારના પ્રધાર અથવા પથાર ઉપર ૧૩ શ્રીધર્મપ • ભિક એટલે એ મારા પર છે તે બ્દિમાં ગોખલાઓ આવે છે તેની મુર્તિઓ રાપન કરવી. ૧ પય પાળ એટલે x, બ, વ, નેર અને બહ્મા. ૨g:vertHw પોતાની જાતtre ઉપરના મા કામ અથવા નમરના પ્રમાણના સોળમા ભાગની મિમાં રાજા ન માન શ્વાનું કહ્યું છે તે એવી રીતે કામ અથવા નગર જેટલા વિસ્તારમાં કામ તેટલા વિસ્તારને વાળ હતી જે આવે તે નળના રોગોમાં ભાગ અથવા ખંખો રાજનુ વર કરવા માટેની સ્મીન હેવી જેમાં મો-૧૬

·नाम् ।।
मामागोमागविलानिy३५॥
.HA
prethrit
rrrrrrr RenkrrittipI
** ": normatram
was report Tht || ३१ ॥
.
त
Status
4
'.
N
114
U

·राजबलभ अध्याय
वृत्तवलाय.
अधचंद्र तलाय
Or
पररू ताप चढायोग
भद्रलाद
परेर नुहोपतो दुनान
नहातर कस्तुको
हमार र अपादनकाकार
एस्लामाटेपांपादेयो बदामाचे

·८०
२
(२८)
राजवल्लभ अध्याय ४.
भद्रकुंड
सुभद्र.२
अनिद्र.३

·राजवल्लभ अध्याय ४
परिप
Baba
परिध५
श्रीधरमाड.
कुंड.
मिट्ट

·No text on this page.

·राजवल्लभ अध्याय ५ मो. उपजाति. अथोनृपाणांभवनानिवक्ष्ये त्वेकातपत्रावनिपालकस्य । शतंचहस्ताप्टसमन्वितंच व्यासंगृहंचोत्तममेवतस्य ॥१॥ म:-RUN (यापत्ति) नाम पर व्यास (विस्तार १५ Late) से सने 413 (106) मायने यो १ इंद्रयमा. पेद्वापरभूमिभुजायभूवुः तेपांगृहंहस्तशतंद्विहीनम् ॥ तयिंशभूमीश्वरकोन्नाथः स्वष्टाधिकाशीतिकरंगृहंस्यात् । અધદ્વાપરયુગ વિષે જે ચવર્તિ રાજાઓ હતા તેમનાં ઘરે અઠ્ઠાણું (૮) હાયનાં હતાં પણ તેણે રાજાઓથી ત્રીજા ભાગની પૃથ્વીના માલિક જે જાએ હતા તેમનાં અયાશી (૮૮) હાથનાં ઘરે હતાં. ૨ उपजाति. ग्रामकलक्षद्वयमस्तियस्य प्रोक्तोमहामंडलिकोनरेंद्रः ॥ अशीतिहस्तंद्विकरणहीनं कुर्याद्गृहंशोभनमेवतस्य ॥३॥ અર્થ-જે રાજને એક અથવા બે લાખ ગામે હેય તેને મહામંડળિક કહે. તે મહામલિક રાજાનું ઘર અઠ્ઠોતેર (૮) હાથનું શોભાયમાન કરવું पंचायुतेशोनृपमंडलीको भवेद्गृहंतस्यकराष्टपष्टिः॥ सामंतमुस्योद्घयुताधिपोसौ तद्नेहमष्टेपुकरप्रमाणम्॥४॥ અર્થ:-પચાસ હજાર ગામ હેય એવા મંડલિક રાજાનું અડસટ (૬૮) હાથનું ઘર કરવું અને વીસ હાર ગામ હોય એવા મુખ્ય સામંત રાજાનું MIN (५८) सायन ५.२.४ सामंतसंशोयुतनाथएव तवेइमपंचाशदपिद्विहीनम् ॥ तथातृतीयोपिततोर्धहीन स्त्रिंशत्फराष्ट्राधिकमेवगेहम् ॥५॥ અર્થ-ન્દશ હજાર ગામને ઘણી જ સામંત જ હોય તેનું અડતા- ·(૮૨) વાલમ ધીરે (૪૮) હાથનું ઘર કરવું, અને જે પાંચ હજાર ગામને ઘણી સામત રાજા હોય તેનું બત્રીસ (૩૨) હાથનું ઘર કરવું. ૫. વા, प्रोक्तःप्रवीणेश्चतुराशिकोसौ ग्रामाहियस्येवसहलमेकम् अष्टाधिकविंशतिहस्तहम्य सिध्येसमस्तानियथोदितानि॥६॥ અર્થ –જે રાજાને એક હજાર ગામ હોય તે રાશીને ઘણી કહેવાય માટે તે રાજાનું ઘર અઠ્ઠાવીસ હાથનું કરવું. એ રીતે શાસમાં કહ્યા પ્રમ- છે ઘરે કરવાથી સિદ્ધિ થાય છે, પણ તેથી ઉલટી રીતે ઘરે કરવામાં આવે તે હાનિ થાય છે. ૬ પિનાતિ. ग्रामाधिपायेतुशताधिपाश्च तेस्वल्पराष्ट्राअपिसेन्यपाश्च ॥ तेषांगृहाअष्टदशाधिकैश्च करे:समानामुनिनिर्मिताश्च ॥ ७ ॥ અથ–સો (૧૦૦) ગામને ધણું (ાય તે અ૫ દેશને રાજા કહે વાય માટે તેવા રાજાનું અને સેનાપતિનું એ બન્નેનું ઘર અઢાર હાથનું કરવું એમ મુનીશ્વરાએ કહ્યું છે. ૭ भूपालयाधैनचमंत्रिगेहं यथाधिकारेणभवंतिहीनम् ॥ व्यासाद्दशांशाधिकमेवदेष्य कुर्यादथोपंचमभागमिष्टम् ॥८॥ અ–રાજાના ઘર કરતાં તેના મંત્રીનું (પ્રધાનનું અધ ભાગનું ઘર કરવું, તથા મીર્ચ, અનુક્રમે ઉતરતા અધિકારીઓનાં ઘરે પણ પ્રધાનના શરૂ થી અનુક્રમે અર્ધ અધ ભાગનાં કરવાં, તેમજ ઘરને જેટલો વિસ્તાર [પહેળાઈ] કરે કહ્યો છે તે દરેક ઘરની પહેળાઈ હોય તેને દશાંશ ભાગ છે ઘરની લંબાઈમાં ધારી લાંબું ઘર કરવું અથવા પહોળાઈને પંચમાંશ લબાઈમાં ઉમેરી ઘરની લંબાઈ કરવી. ૮ गृहंचतुर्हस्तमितंकरादि वृद्धयाद्विरामांतमितिप्रमाणम् ॥ ततःपरंभूपतिमंदिराणि यावच्छतंचाष्टकराभियुक्तम् ॥ ९॥ અર્ધ-ચાર હાથથી માંડીને બત્રીસ (૩૨) હાથ સુધીના વિસ્તારવાળું ૧ સેનાપતિનું ઘર અને તે ગામના રાકનનું ધર એ બંનેનાં અઢાર અઢાર હાથનો ઘર કરવાનું કહ્યું છે. તે ઉપરથી સે ગામના રાજાને સેનાપતિ સમજવાનું નથી; પણ પૂર્વે હેલા સામંત રાજાઓના સેનાપતિ સમજવા. કારણ કે આ રાજવલભ પ્રથમ બહુ ટુંકામાં સમાસ કરે છે પણ બીજા ગ્રંમાં એ બાબતને વધારે ખુલાસે છે. - ·થાય છે કે, (૮૩) ઘર સાધારણ મનુષ્યને છે અને તેથી ઉપરાંત એકને સાઠ (૧૦૮) હાથ સુધીના વિસ્તારવાળાં ઘરાજાના કરવાં જોયે. ૯ स्पभूमिरेकावसुहस्तगेहे दशाभिवृध्याचपुनर्द्वितीया ॥ प्रासादएवामरभूपयोश्च हाणिलोकेमुनिनोदितानि ॥१०॥ અધ–આડ હાથનું ઘર છે તે તેને એક ભૂમિ કરવી અને અઢાર હાથનું ઘર છે તે તેને બે ભૂમિ (માળ) કરવી, દેવનું અથવા રાજાનું ઘર હોય તે તેને પ્રાસાદ કહેવાય અને બીજા સાધારણ તેનાંધરને હર્યું કહેવાય, એમ મુનિઓએ કહ્યું છે. ૧૦ शालविक्रीटित. शालायानवधाचपंचकरतोमानंचविश्वांतकं भित्तेरेवचतुर्दशांगुलमितंयावत्सपादंकरम् ॥ आगारस्यचपोडशांशरहितोप्यर्द्धनहीनोथवा भित्तेर्मानमिदंविधाविरचितंफल्यंयथायोग्यतः ॥११॥ અર્ધ-શાળા નવ પ્રકારની થાય છે. તે એવી રીતે કે, પાંચ હાથથી માંડીને તેર હાથ સુધીની કરવી, [૧ પાંચ હાથની, ૨ છ હાથ, ૩ માત, ૪ આઠ, ૫ નર, ૬ શ, અગિયાર, ૮ બાર, ૯ તેર હાથ સુધી કરવી. ] તે શાળાની ભીતનું માન [પાયાને અથવા તેને ઓરાર ) વિર (૧) આગળથી તે સવા હાથ સુધીના સારવાળી ભીંત કરવી અગર તેમ નહિ તો ઘરના મા૫ણી [પાના વિરતાણી] સાળો અંશ ખથલ ખપ અંશ છે અર્થાત્ સાડાપાર અંશના સારવાળી બત કરવી, એ રીતે જીતના ક્ષારનું ભાન ઝનું પ્રાનું કરવું છે માટે ત્યાં જેમ ઘટે તે રીતે કાજ માન કરવું જોઈએ. ૧૫ देप्यचंद्रकलांगुलोत्तमशिलामध्यांगुलोनांतिमा व्यासोदिपवभभूचिड़तिरपित्र्यंशेनपिस्तारतः॥ हस्तादेखिफरोदयनपरिधपोटगृहेसर्वतः विप्रादेरसभूतपेदगुणकास्युःपीटपेमेखलाः ॥ १२ ॥ અર્પ– શિલા જ પળ લાગી રે તે દત્તમ શિવ જ છે, ·રાવલભ- ચાર હાથના છનું આંગુળ (૯૬) થાય તેમાં વીસ (ર૦) આંગુ મેળવતાં એક સો ને સેળ આંગુળ (૧૧૬) થાય માટે તેટલે ઘરને ઉદય થાય તે તે “ડ ઠ ઉદય જાણુ, તથા ચાર હાથના છનું (૬) આગમાં સેળ (૧૬) આંગુળ મેળવતાં એક સે ને બાર (૧૧૨) આગળ થાય તે પ્રમાણેને ઉદય કરવામાં આવે છે તે અષ્ઠ કનિષ્ઠ ઉદય જાણે, અને ચાર હાથના છનું (૬) આંગુળોમાં અઢાર (૧૮) આંગળ મેળવતાં એકસો ને ચંદ (૧૧૪) આગળ થાય તેટલો ઉદય હોય તે તે “s મધ્યમ ઉદય જાણો. ૧૫ ૧ ઉપર બતાવેલા ઘરના ઉદયમાં અગિયાર ઉદ ગણવામાં આવે છે તેની સમજ અને બાર ઉદયની સમજ આ નીચે બતાવવામાં આવી છે તે વાંચવાથી હેલી રીતે મમજ ૫. મુખ્ય ઉદય. G) ય ગજ ઉય તોય તે બેડ ઉદય. (૨) ચાર ગજને ઉદય હોય તે નિલ atપ, અને () જે પર માડાચાર ગજને ઉદય હોય તે મખમ ઉદય કહેવાય, આ હયાં છે. મખમ અને નિ એ અનુમ બતા નથી પણ ઉલટસુલટ બતાવ્યો છે રે આ નીચેના અનામે છે. (૧) પાંચ ગજ ઉદયવાળ પર ગેડ, (૨) સાપયા ગજ ઉજનું જ મખમ. અને () ચાર ગજ ઉદયવાળું ધર કનિ. હવે નવ પટા દય. છે ને કેળ (૧૧) અમુળના ઉદયવાળુ પર “છ અનેક” નામનું સમજનું, ૧. તથા એમને ચશt (111) અમનના ઉદયવાળું પર “ મખમ” માનને સમજવું. ૨. ન એક ને બાર (૧૨) અમિળના ઉદયવાળું પર “ નિ” માનનું સમ- જનું છે. - એ ને અમિપર (૧૧) અગિળના ઉદયવાળુ પર “મધ્યમ વે" સપનું, ૪. - એ ને પંચ (૫) આંગળના લાવવાનું ધર “મખમ મધ્યમ” ન સમ, તપ નળ (૯૯) આમળના ઉદભવાળું પણ “મધ્યમ નિષ" સમ- નું. ૬, ૮ બ્રાન્ડ (૯) - ઉદયવાળું પર "નિષ્ઠ બને” માનવ સમજj, (૩) અનાના ૯દવ ઘર “કા મખમ" મમનું, ૮. ના .: ( વી - ૮૨. કર “દિ કનિદ" કાનન ગમવું, ૯ એ ર ર ના દદદ રમ નાં મિત્ર પ્રકાર માનું મન એ, | ખ અરે દ : - ૮ ; () અબજ છે અને એ બને 1. ખ ૮૧ ૨ રણ છે, છે અને ન એ દિલ મા (૧૨) હા છે.

·ܟ 31:ܕܪ
disrsvisisprek@xr;x1q.
ܕܘܽܙܶܠܐܚܝ

·33
!'
H
आप सादा
पर
गया
पुर५पस्या३२
Burn

·ܐܪ ܝ. ܨܙܙܙ ܟ
f7
-܂1
ܪܝܕ
inܐܚܕܙ ܙ ܐܐ ܙ -;cq
{
eiܐ
ܬܕܕܕܐ
uit ܙܨܨ ܝ
ܚܬܐ

·TITIआ"
२॥
शालाभाग
200
अलिद
शालाभाग
अलिद
भाग
१३
योडागर्भ.

·અધ્યાય ૫ મે. विस्थानेयुगपर्वतास्तिथियुताधिष्ण्येकविंशान्विता मध्योयंत्रिकरैस्तदंशसहितःप्रोक्तःकनिष्ठस्त्रिधा॥ वृक्षंदग्धविशुप्ककंटकयुतंनीडेस्तुचेत्यमं क्षेरंमारुतपातितंचभवनेचिंचांविभीतंत्यजेत् ॥ १६ ॥ અર્થ-સાડાત્રણ ગજના રાશી (૮) આશુળમાં પંદર (૫) આ ગુળ મેળવતાં નાણ () આંગુ થાય, તેટલો ઉદય હેય તે તે “મધ્યમ કનિષ્ઠ ઉદય જાણ, અડાબુ ગજના ચોરાશી (૯૪) આંગુળમાં સત્યાવિશ (ર) આળો મેળવતાં એક ને અગિયાર (૧૧) આંગુ થાય તે પ્રમાણે યિ તે તે “મધ્યમ જેઠ” હદય જણ, સાડા ત્રણ હાથના રાશી (૮૪) આંગુળમાં એકવીસ (૨૧) આંગળ મેળવતાં એક સેને પાંચ (૧૦૫) આગળ થાય તેટલો ઉદય હોય તે તે “મધ્યમ મખમ” ઉદય જાવ, ત્રણ ગજના બહેર (૨) આંગળીમાં પન્નર (૧૫) આંગળો મેળવતાં સત્યાસી (૮૭) આંગુળ ધાય તેટલે ઉદય હોય તે “કનિષ્ઠ કનિષ્ઠ ઉદય જા, તથા ત્રા ગજના બહેર (૨) આંગળામાં સત્યાવિશ મળે મેળવતાં નવ્વાણું (૯) આગળ ધાય પ્રમાણે હદય હોય તે તે કનિષ્ઠ ભેખ” ઉદય , તથા ત્રણ હાથના બોત્તેર (૨) આંગળમાં એકવીસ (૨૧) આંગળ મેળવતાં વાણું (૩) આગળ ધાય તેટલે ઉદય હેય તે તે કનિષ્ઠ મધ્યમ” હદય જાણ. ( આ અર્ધા કલેકને અર્થ થશે. ) ઘરના કામમાં બળેલું વૃક્ષ, પિતાની મેળે ઉભું સુકાઈ ગયેવું વૃક્ષ, જેમાં પશિના જ હોય તેવું વૃક્ષ, દેવાલય પાસે , જેમાં ભૂત પ્રેતાદિ વસના હોય તેવું , દૂધવાળું , પવનવડે પડી ગયેલું , બલીનું , અને હેડાનું વૃ, એટલા પ્રકારના ઝાડાનાં લાકડા વાપરવાં નહિ, ૧૬ शाफःशालमधुकस खदिरारक्तासनाःशोभनाः एकोसौसरलोर्जुनचपनसःश्रीपर्णिकाशीशपाः ।। हारिद्रस्त्वपिचंदनःसुरतरुःपद्मास्यकस्तिदुयः नतेन्येनयुताभयंतिफलदाशाकादयःशोभनाः ॥१७॥ અર્થ – સાગ, શાળ, મ, સર્જ, ખેર અને બિ. એટલાં ના લાકડાં ઘરમાં જેમાં હાલ અથવા એટલાં કારમાં ગમે તે જ વૃક્ષ જાતિનાં વાં ઘરમાં હોય તે તે શેખ છે. તથા રાલ, અર્જુન, નસ અપ નસ, શ્રીપર્ણિકા, શીશ, હળ, શન સુરત પun અને ટીબ, ૧ મિા ને જાનનું કામ કરનારની છે મ' થઇ છે તે માટે ન લખી જવું , ૨ ( અ ડે. )

·.. १२... ना. भाये
२.२ २.१७
वाशस्तंभोरभागसमभरणांशरक्षा
विभागाला पामतेनिगुनारामगाना
--- font. Antil
rap it, an targum.
ni... RAMANE
krt. with intestant
PPTEHशी पाणेशा
or mything |
-trinetrint
rrynamtirri ||१९॥
*t, outin Amit
.
..
.
K
.
"
"
.
."
.4
'AATL-11
K

·“这

·१८
रा||५
शाला ३ भाग.
आलिंद २ भाग.
५
वाला
अलिंद.
KRIT
..........
"लाम.
शाला-
अलिंद
आलिंद भा-

·અથાગ ૫ બા. (૮૯) રાખી અને દ્રાક ત્ર ત્રણ વાગે ઘા આવે અને જો તે પછી દે છે ભાગે પોતાના બન્ને તરફ આવે, તથા કાર પર નિરંશના ૮ [ Gરગના ની ભાગ ] બરાબર પકાઓના કાને રાખવા [ગના તળાગાળી પના ને વંચા થવા જોઈએ એ જાણ છે . દન અને અથવા હારને બે ઘરે આવે તે ર ની ૨૦ ૩f दीपालयोदक्षिणदिग्विभाग पदाधियोगलयानमानः ।। यामेचमध्येनगुभायगंहमुगलंयवादशीष्टमिध्य ॥१॥ અર્થ કરવાનું પડ બધા મામું બને છે અને કાખવું. તે બાલી દળાઈ ઠાર ની બહાર પગ મા ની ને અને પાલવ એ બે એક પત્ર રાવ , ; બ ૮.૫ પનું જપના કાબા અને બાવા કે બીજા ભાગમાં બધા ઘના છે . ઇત્યાદિ છે કે નહિ એમ છેપણ પરિબ દાબ બ ' તમે હાથ તે તે માર છે, ૧ નિરિજ, trigar:ોrimfus: જવાબુમા રાય છે सन्नूननणुगुलातरगत पक्षानमायागं पाएपंचगवनीसगहियागृलतपोस॥॥ ઘN:~ પા ાા બાળ કટat is છે ઇ , , 0 , પાના કાને છે કંટા & ખ ઉપરી ગણી ન થાય તે , t , ; કર ને. કડીના દ્વારે ૮ વાનું કે, છે ' + + + માં નહિ પણ ! ના પબ મા ૧, ૮• • 14 મ , ઉના દ્વાજ, , ૧ . . , ,. પણ ના કાના મત કોને ૯ જ રહ છે. - ·રાવલ, મનુ પિતાનું શુભ ઈરછનાર હોય તેમણે ઘરનાં દ્વારકામ પાટડાથી નીચે રાખવાં, પણ તુળા તળગત એટલે ગમે તે દ્વાર પાટડાના તળાંચાથી ઊંચું ચવું જોઈએ નહિ, અને તે જ રીતે ગુખ્યશાળાના દ્વારની ઉંચાઈથી બીજા સર્વ દ્વારેને નીચેનો ભાગ નીચે જ રાખો [ ઊંબરા નીચા રાખવા] તેમજ કુલ અને પાછળના ભાગમાં પણ જાદે કમી ન કરતાં સરખાં કારે રાખવાં જોઈએ, અને ઘરના કામમાં જોતાં લાકડાં પંચકમાં લાવવા નહિ તે લાકડાનાં મળે અથવા થડે ઘરને વિષે પૂર્વ અને ઉત્તર દિશા સામે રાખવા નહિ. રર રાત્રિની. द्वारो?यहारमस्यप्रमाण संकीर्णवाशोभनंनाधिकंतत् ॥ हस्वहाराण्येवयानिप्रथूनि तेषांशीर्षाण्येकसूत्राणिकुर्यात् ॥२३॥ અર્ધ–ઘરના દ્વાર ઉપર કાર મુકવામાં આવે તે દ્વાર, ઘરના નીચેના દ્વાર પ્રમાણે કરવું. નીચેના દ્વારથી ઉપરનું દ્વાર સાંકડું કરવું પણ તે સુમિ- ત છું. નીચેના દ્વાર કરતાં ઉપરનું દ્વાર પહેલું કરવું નહિ તેમજ ઉદયમાં વધારવું નહિ. નાનાં અને મોટાં એ સર્વ દ્વારાનાં મથાળાં સમસૂત્ર રાખવાં - ઇએ અર્થાત નીચેના કારના મથાળા પ્રમાણે નીચેનાં સર્વ અને ઉપરના દ્વારના મથાળા પ્રમાણે ઉપરનાં સર્વ પ્રકારનાં મથાળાં એક સુવમાં રાખવાં કહ્યાં છે. ૨૩ सर्वहारचीयमानरुजाये यहा-हस्वंतत्करोत्यर्थनाशम् ॥ गेहाचंयत्पूर्ववास्तुस्वरूपं तेषांभंगान्नवसौख्यंकदाचितु॥२४॥ અર્થ--તયાર થએલાં સર્વ પ્રકારનાં કારમાંથી કોઈ પણ કાર ચી લેવામાં આવે છે તેથી ઘરનાં મનમાં રાગ ઉપર થાય, તથા પ્રથમથી જે પ્રમાણમાં દ્વાર ય તે પ્રમાણ કરતાં જુદા પ્રમાણ માટે પ્રથમ વાર પાડી નાનું અથવા મિ દ્વારા કરવામાં આવે તે નથી ધનનો નાશ થાય. એટલું જ નહિ પણ પ્રકમનું ઘર જે વાસ્તુ પ્રમાણે રાય ને વાતુનો ભંગ કરવામાં આવે તે તે ઘરના માલિકને કઈ દિવસ સુખ પ્રાપ્ત થાય નહિ. ૨૪ ૧ વા બગ એટલે હા પરની દવા અથવા ખનિ લેવી ન માર કમ ટેવ રાતે તને એમાંથી ઉઘરા ી પો પી, પી બીજી વખત વાનને જન ને તને જ કરવું છે. ખાસ કરો કે તે પ્રાપના વાને જાય પર ની એમ સમજરનું છે, ·અધ્યાય ૫ મે. (૨) शालविक्रीडित. हारंव्यासरदांशतोधिकमिदंकायरहंदक्षिणे तुल्यंहस्तिगृहंचवाजिसदनंतेनाधिकंवामतः॥ अष्टांशेचनवांशकेचवितधेतोयेजयेंद्रोहितं द्वारसौम्पगृहक्षतेचकुसुमेभटाटकेशस्यते ॥ २५ ॥ અર્ધા–મનુષ્ય માટેના ઘરની મોવાળના બત્રીશ ભાગ કરી સબંધો જમeણ બાજુએ એક અંગ અથવા એક ભાગ વધારે રાખી (સત્તર ભાગે જ. મણી તરફ ખી પાર ભાગમાં કાર મુકવું, પનું ઢનિશાળા હાથ તે તે. ની મોવાળ બને બાજુએ સરખી રાખી ગળે ઠાર મુકવું તેમજ શાળા શિકાર) હોય તે તેની વાળના બત્રણ ભાગો કરી ગર્ભથી ડાબી તર એક ભાગ વધારે રાખી હાર માનું, શાળાના આડ અથવા નવ ભા કરી તે શાળાની દક્ષિન ાિમાં વિતથ દેના ભાગમાં ઠાર મુકવું, પશ્ચિમે પગના ભાગમાં હાર મુકવું. પૂર્વ દિશામાં જય અને % એ બે દેવના ભાગમાં હાર મુક્યું કરતા જિલ્લામાં સામે અથવા ઉબેર દેવના ભાગમાં કાર મુકવું, નિશિામાં - ક્ષત વના ભાગમાં કાપ મુકવું, પશ્ચિમ દિશામાં પદેવના ભાગમાં કાપ મુ- કવું અને ઉત્તર દિશામાં ભાટ વિના ભાગમાં કાર મા. ૨૫ प्रारद्वाराष्टकमध्यतोपिनशुभमूर्यशपर्जन्यतो याम्यापांचपमामिपोपणमपरेदशेपामुरंपापफम्॥ सौम्पापामधरोगनागगिरिजस्याज्यंतधान्यभ कश्चितारुणसौम्यकनहिहितप्रोत.पयातायने ।। १६ ॥ અN:-પૂર્વ દિશાના ખાડ ભામાં સૂર્ય, ઈશ અને , ને જ રવાના વિભાગોમાં હાર માનું નહિદક્ષિણ દિશાના ખાઇ ભાગોમાં પણ મિ અને ળ (પા એ ઘs વતાના વિભામાં હાર ખાવું નહિ … શ્ચિમ દિશાના પાઠ ભાગમા , અસુર બને ૫૫, એ જ નાના વિભાગોમાં દર મા નહિ અને ઉત્તર દિશાના બાડ બામ , જય અને જ, એ ત્રણ દેવતાઓના વિબમાં હાર માનું નહિ તો • પક બાર દેશોના વિભાગોમાં કાર મુવું નહિ. બા વિના ન જ ર જ છે. જો લટાર કાચા કહે છે કે, પતિ અને હા Mિ ·રાજવવા. हारविद्धमशोभनंचतरूणाकोणनमस्तंभकः कृपेनापिचमार्गदेयभवनविज्ञतथाकीलकः ।। उच्छायाद्धिगुणांविहायष्टथिवींवैधानभित्यंतर પ્રારા રામાવતને જa / ૨૭ II અર્થ-કારમાં વૃક્ષને, પૂવને, ”મને, સ્તભને, કુવા, ઘ… માં માગ પડતો હોય તે, દેવમંદિરના અને ખીલાને (ઘરના દ્વાર વચ્ચે અથવા સામે કોઈ પ્રકારનો ખીલે છે તેને) એટલા પ્રકારના વે તજવા કહ્યા છે, પણ ઘરની ઉંચાઈ હાથ તેથી ગમળ જમીન ટી દીધા પછી (ઘરની ઉંચા ઈથી બમણી જમીન ઘરના દ્વાર રામે હાથ તેઓ એટલે કોઈ પ્રકારનો વધ હિય તે તે વેધને દેવ નથી. કાર અને દ્વાર સામે જે વેધ આવતા હોય એ બે વચ્ચે ત હોય તે વેધને દેશ નથી. વૈધ અને કાર વચ્ચે કિ અથવા કોટ હોય તે વેધને દોષ નથી હાર અને વેધ વયે રાજમાર્ગ હોય તે વે. ધન દોષ નથી અને દ્વાર તથા આવેલા વેધ વચ્ચે સામેના ઘરના બે ખૂણા આવતા હોય તો તેથી વેધદોષ લાગતો નથી. दैध्येसार्धशतांगुलंचदशभिहीनंचतुर्धाविधः प्रोकंचाशतत्वशीतिसहितंयुक्तंनवत्याशतम् ॥ तद्पोडशभिःशतंचनवभिर्युक्तंतथाशीतिकं हारंमत्स्यमतानुसारिदशकंयोग्यविधेयंबुधैः ॥ २८ ॥ અર્થ-મસ્યપુરાણના મત પ્રમાણે કારના ઉદય દા પ્રકારના મતા- વ્યા છે. તે એવી રીતે કે, એકને પચાસ (૧૫૦] આંગુળ પ્રમાણે ઘરનાકાર- રને ઉદય કર ૧, એ દોઢસો અંગુળવાળા દ્વારના ઉદયમાં ચાર ભેદ છે તે એવા કે, દરેક પ્રકારના ઉદય માટે દોઢસમાંથા દશ દશ આંગુળ ઓછું કર- વામાં આવે છે. એકરોને ચાળીસ (૧૪૦) આંગુળ દ્વારનો ઉદય કર (૨) એક ને ત્રીસ ૩૦] આંગુળને ઊદય કરો [૩] એકને વીસ [૧૦] આંગુળને ૧ ઘરના દ્વાર વચ્ચે બીના ઘા ખુણાને વધ આવવા જોઈએ નહિ ૨ વાણું, તથા પાવન અરદનો અને શેલડી પીલવાના કેલું વગેરે ભમે વેધ ઠામાં આવે જોઈએ નહિ 1 બીજાના હરના રસ્ત ભાને વિધ. ૪ દાર સામે રૂ ન જોઇએ. ૫ ઘરમાં બીજી લેને જવા આવવા માગે હોય છે તે પણ વેધ છે માટે તેમને વવા દે નાં.

·९२ साम।५ पूर्व पज इस समशनहि शिर मपिता वाA उतर. मोहमा पैसोय नहि मित्र का नहीं नहीं नही पश्रिम. ५. जई।सूस भृ |आ | अ. आप अर्यमा पू. दि सारित अविना. पि. हारसुफयु. दो शादा-मु.. दक्षिण उत्सर. बामुकु पक्षी घर. ना व दाय हामु.भ गं ना रुद्रदास. मेवगण रो पा को अप नं पि हा.मु.हामु.

·१२ रा.प.अ.५ कराना २ भाग फीतेपोहे- लाभागनी उंबाइनो कस- नी टोचये. भार भा.२ acho करानाउदयनोअर्थ अनेक राना उदयनाचारभागने- मांहेलो भागभेली नोकराना ४ भाग या भागोचढा लनी - चाइये २० - ·અપાય ૫ મિ. પ્રકાર દ્વારના (૪) અને એકને દશ (૧૦) માંગુળ દ્વારને ઉદય કરે (પ, તેમજ એક સેને એંશી (૧૦) આગળ હારને ઉદય કા (દ, એકને નેવું (૧૯) આંગુળ દ્વાર ઉદય કર (૭), એકને સેળ (૧૧૬) ગુળ દ્વારનો ઉદય કવિ (૮) એકસોને નવ (૧૦) ગુળ દ્વારનો ઉદય કરો (૧૦૦) અને એશી (૮૯) આJળ દ્વારા કર (૧૦) એ રાતે (૧૫, ૧૪૭, ૧૩૦, ૨૦, ૧૧૦, ૧૮૦, , ૬, ૧૦૯ ૮૦ ) દશ ઉદયના કહ્યા છે માટે ડાહા મનુષ્ય જેવું જ્યાં ઘટે તેવું ત્યાં દ્વાર કરવું. ૨૮ રાત્રિની स्वयमपिचकपाटोद्घाटनवापिधानं भयदमधिकहीनंशाखयो,विचाले । पुरुपयुवतिनाशस्तंभशाखाविहीन भयदनखिलकाप्टाययदाधःस्थितस्याम् ॥ २९ ॥ અર્થ:- ઘરનાં દ્વાર પિતાની મેળે વસાઈ જાય અથવા બંધ થાય તેમજ પિતાની મેળે ઉઘડી જાય તો તે ભય ઉત્પન્ન કરે, તારની શાખાઓ એક તરફ પારી અને જીિ તરફ સાકી હોય તે તે પશુ ભય પેદા કર, તથા સ્ત અને શાખા વિનાનું દ્વાર હોય તે તેથી પી બથવા પુરૂષને નાશ કરે, અને દ્વારા સ્વ તેમજ શાખા વગેરે દ્વારા કામમાં જેટલાં લાકડાં ઉભાં કરી રોકવામાં આવે છે તે લોકો ના મૂળ અથવા થને ભાગ નીચે અને ટોચનો ભાગ ઉ રાખવે જોઈએ તેમ છતાં તેથી ઉલટી રીતે રાખવામાં આવે તે તે પણ થિ પેદા કરનાર છે. ૨૯ ૪. देवालयंबाभवनंमठश्च भानोःकरेर्वायुभिरेवभिनम् ॥ तन्मूलभूमीपरिवर्जनीयं छायागतावस्यगृहस्यकूपे ।। ३० ।। અર્થ-દેવમંદિર, ઘર, મડ ઈત્યાદીની પહેલી ભૂમિમાં સૂર્યના કિરણે ૧ ની સાખે પડત નમે અથવા ઉપર એમ એ તરી પળી રહી જાય અને બીજી તર સાદડી રહે છે. બાકી છે ૨ પ્રાસાદના ગભારામાં તથા કાળા કેમડા ઓરડામાં સૂર્યના કિરણ તથા પાનને માર ને જઈએ નદિ અર્થાત મહિના બારામાં અને ઘર અથવા માની નાની ભૂમિ માં જ મારી વગેરે કઈ ખાવું નહિ. પણ મેડીના ભાગમાંજા બારી માની રનના.

·જાજ, તથા વાયુને સંચાર આવે છે એ નહિ, તથા જે ઘરની છાણા બીજા અથવા બીજા પહેરે ઘરની પામેના કુશમાં લો તે તે પર શેક કરવામાં નહિ. 2 ૩નાજ, नेकीलघु मदिशाविभागेमध्यातिपदामनवर्णगेहे ॥ स्तंभासनहीनमपिक्षयाययदाधिकंरोगकरंतदास्यात् ॥३१॥ અર્ધ-ઘરની ડાબી તરફ એક અહિંદ છે તે સારે નહિ તેમજ ઘર અથવા શાળામાં એક પાટો તેમજ એક સ્તબ હેય તે તે પણ સારો નહિ અને કુંભીના પ્રમાણુથી કુંભી ઓછી હોય તે તે લવ કરે તેમજ પ્રમાણથી વધારે હોય તે રેડ ક. ૩૧ शार्दूलविक्रीडित. स्तंभोटालसुवृत्तभद्रसहितोरूपेणचालंकृतः युक्तःपल्लवकैस्तथाभरणकंयत्पल्लवेनावृतम् ॥ कुंभीभद्रयुताकुमारसहितंशीपतथाकिन्नराः पत्रंचेतिगृहेनशोभनमिदंप्रासादकेशस्यते ॥ ३२ ॥ અર્થ-અછાસ અથવા આડ હાંસવાળો સ્તંભ, વૃત્ત અથવા ગોળ તંભ, 'ભદ્ર સહિત સ્તંભ, મૂર્તિથી અલંકૃત અથવા મૂર્તિઓ કતરેલી હોય એ સ્તંભ, પલ્લવ પાંદડાં કતરેલાં હોય એ સ્તંભ અથવા સ્તંભના ભર થામાં પલ્લવ કોતરેલાં હેય એવો સ્તંભ, કુભીમાં ભદ્ર હોય તે, તેમજ શરામાં કીચક હોય એ સ્તંભ, જેમાં કિન્નર કતરેલા હોય તેમજ સ્તંભમાં પત્રકેટલાં હાય, એવગેરે બાબતેવાળો સ્તંભ ઘર વિષે સારો નહિ પણ પ્રાસાદવિ શ્રેષ્ઠ છે ૩૨ ૧ ભદ્ર એટલે જે ખંભામાં ચઢતા ઉતરતા ખાંશ હોય તે. ૨ કીયક એટલે તંભાના મથાળે અને શરા ભરણું નીચે એક તરફ અથવા ચાર તરફ એક પ્રકારની બેડેની મુર્તિઓ બનાવવામાં આવે છે, તેમાં મોટા પેટ જ બારના કારણે નાદળેલાં હોય તેવાં રુપ કીચકનો છે. વિરાટ રાજાના સાળા કીચકને સ્તભાના શા નીચે ભીમે દામથી તેવું રુપ થયું છે. ૩ કિનર એટલે ગાંધર્વોનું નામ છે. જે વાદિ વગાડતા હોય અથવા શ રૂપે હેય. ૪ પ્રાસાદ એટલે દેવમંદિર અને રાજાના મેડેલ એ બંનેનું નામ પ્રાસાદ છે, તેના બાસામાં એવા ખંભાએ દેય તે ષ નથી પણ સાધારણ ના ઘરમાં તે સ્તર જોઈએ નહિ એમ શિલ્પશાસ્ત્રકારોએ કહ્યું છે. S ·અપાય છે. કપ स्तंभोहयोर्मध्यगतोनशस्तः शुभंकरीपट्टयुगांशतोहा।। गृहेप्रास्ताचतुरसकास्ते स्तंभानकंदेनविनाप्रशस्ताः ॥३३॥ અર્થ એ ઘરે જ એક સ્તંભ હે તે માટે નહિ, પણ ચાર પાટડા (ભાવટ અથવા વગ) અને ચાર રસ્તભાઓ અથવા બે પાટડા અને બે સ્તંભ હેપ તે તે સાર છે, પરંતુ તે સંભાએ થતુ૨૪ (ચાર હારવાળા) એ અને બી વિનાને તંબ રોય તે તે પણ સારા નહિ, ૩૩ કપ, हानिस्तुलामध्यगतापणस्यस्तंभेभदंतालयभित्तिमूपाः ॥ संलमाचत्वार्यपिहानयेस्युःस्तंभासनस्तंभशिरश्चशीपम् ॥ ३४ ॥ અર્ધ– ષવચ્ચે ‘તુળા, એકર તથા એક ગd, ભીંત (બે ખંભા વચ્ચે ભીંત એટલે એક સંભો એક બાજુ અને બીજા સ્તંભે પીજી બાજુ હોય તે બેના વડે ભીંત છે તે અને પ્રણાલ (પાણી જવાની પડતાળ અથવા ખાળ) એટલી બાબતે પણ મળે છે તે તે સારી નહિ, તેમજ કે ભી, સ્ત, શરું અને ભરવું એ ચાર વસ્તુઓ એક લાકડામાંથી અથવા એકજ પથરામાંથી કાતરી કહાડેલાં હોય અથવા ઘી કહાડયાં હોય એવા સ્તંભ હોય છે તે હાનિ કરે. માટે એ ચારે વસ્તુઓ એક જ વસ્તુમાંથી કેરી અથવા ઘી વળગાડ શખ નહિ એમ કહ્યું છે. ૩૪ ૧ ૫ એટલે ખડ ૨ 1ળા માટે પ્રથમ સમજુતી આપી છે તે વિશે રોય તે તે બેઠું કહેવાય નહિ , ત્રિપણાથી ગરમાદિત પણ લેવાથી તેમ કરવું પડયું છે. ણી ૩. હાર ઉ૫રના ઉદય ઉપર જડનર આવે છે તેમાં જે કડી જપામાં આવે છે તે પડી અથવા રિયું કારના ગમાં આવે તે તે ગાધ કહેવાય, માટે દારના મા ભાગવિ આવે નહિ એવા દિમાગ ગણી પડી જ રી છે એવા અને વધે છે. જેમાં, છે ખંભા ઉપર એક આડે પાટ આવે ને પછી તેના હજર ઉમે પાટો અથવા કરી આ તો તે તળા થાય તે જ છે. વળી વાર સામેના તમ જે ભાગમાં ખીર ખાતે ખાઈ સામે હારના ગર્ભમાં ખાલી આવે તે વેધ છે, તેમજ હારના ગર્ભે ઉભી જાત છે તે તે પણ ૧પ ગણાય છે, માટે એવા વધિ સર્વથા તજવા જોઈએ. એવી રીતે વધે અને તે વિના બાન અને પ્રકારના ભેદે છે, બિપી છે તે જાણવા માટે મહાન ભારત- ની સભાના મા નામના સૂત્રધાર પરા પ્રમાણમક્વીનામના ગ્રંથમાં કાઇનું માપ,પતિ, રે બુઝુ સારી સમજુતી આપી ઉપર ઉપર કરેલો છે, તે મંથ સનેએ અવા જે જોઇએ એવી ખસ અમારી ભલામણ છે.

·જવલભ, शार्दूलविक्रीदिन. उच्छायाईविनिर्गतंशरयुगांशेनाधिकंशस्यते छाद्यपदृसमानकंसुखकरनाशायनिम्नोन्नतम् ॥ तत्काकस्यचपक्षयञ्चकुमुदाभंसीपकालापक प्रालंयंचकरालकहिविबुधेप्रीतंचतत्पविधम् ।। ३५ ॥ અર્થઘરના કરોને જેટલો ઉંદ હોય તેટલા ઉદનો અધ વાળ ગણું કરાની ટેચમાં ઉમેરતાં જેટલી ઉંચાઈ થશે તેટલે ઉચા ઘરનો કરે કરે. કદાચ ઘરની ઉચાઈ વધારે બતાવવી હોય અર્થત છાપરાને ઢાળ વધારે રાખ હેય તે જે કરાના ઉદયને અર્ધ ભાગ કરાની ટોચમાં ઉમેરી ટેચ પૂરી કરવામાં આવી હોય તે ટચ મૂળ કાને એક ચતુથાશ છે અથવા એક પંચમાંશ રે વળી ટેચમાં ઉમેરી ટેચને ઉદય કર, તથા ઘરના છાપ- રાને ઢાળ કરવામાં આવે તે ઢાળ પાટડા અથવા છાપરાના દરિયાના વરે- બર રાખ પણું પાટડાથી નીચે ઢાળ રાખ નહિ. વળી એ છાપાં વાદ- વાના છ પ્રકારે કહા છે તે એવી રીતે કે - ૧ એક પ્રકાર એ છે કે, કાગડાની પાંખના રૂપે છાપરાને ભાગ છે. (ઘેડા ઢાળ. ) ૨ બીજો પ્રકાર કમળની પાંખડીની આકૃતિરૂપે છાપરૂં ઢાંકવું તે તરફના વધારે ઢાળે. ) ૩ શ્રી પ્રકાર સૂપડાની આકૃતિ રૂપે વધારે ઢાળવાળું એકટાલિયું છાપરું હોય તે. એ ત્રણ પ્રકારનાં છાપાના અને ઢાંકવાનું કહ્યું છે તે ચારશીબંધ સમજવાનું છે. ૪ ચોથે પ્રકાર છાપરા ઉપર નળિયાં છાલાં દેય તે. ૫ પાંચ પ્રકાર ચૂનાગચિ અથવા ધાગાબંધ ઘર હોય તે. ૬ છઠ્ઠો પ્રકાર જે ઘર પત્થરવડે ઢાકેલ હોય તે અર્થાત ઘર ઉપરની છત પત્થરબંધ હોય તે રીતે ઘર ઢાંકવાના છ પ્રકારે કહ્યા છે, ૩૫ ૧ મેડી વિનાનું ઘર હોય તે તેના મેકી મશાળાના ભાગ સુધી આ કરો ભરી જેથી અર્ધ જામ કરની ટચમ મેળવે પણ મેડીમધ ઘર છે તે મેડી પથાળાથી ઉપર ચાલશા કરાનો ભાગ ગણાય છે; હાં સુધી અર્ધ જાગ ગણી કરાની ટચમાં ઉમેરી ટચ કરી. કમને ભાન દાતા પુટનાં પાને છે એમ જ. પ્રશમ ઘરના દય માટે કર્યું છે. (મળમાં લાકમાં 3ની બાર રીતિઓ) તે રીનિ યાદ રાખવા- થી આ અમે પગી થાય છે. વના નીચેના ઉદ0 એડીના ઉદય બારમા અt બર કાળ ·અધ્યાય ૫ મે, (૯૭) भूम्यारोहणमुर्सतस्तदुपरिपारदक्षिणंशस्यते द्वारतूलभवंचभुमिरपरान्हस्वार्कभागक्रमात् ॥ प्रासादेचमठेनरेंद्रभवनेशेलःशुभोनोगहे तस्मिन्भीतिपुवासकासुशुभदःप्राग्भूमिकुंभ्यांतथा ॥३६॥ અર્થ -પ્રથમ ભૂમિથી બીજા માળ ઉપર હતાં પહેલા દ્વારમાં પ્રવેશ કર્યા પછી જમણા હાથ તરફ રેડીને એને અથવા બરાર હોય તે શ્રેષ્ઠ છે, અને નીચેના દ્વાર કરતાં મેડી ઉપરનું દ્વાર ગરમા અશે કે ઓછું કરવું. તેજ રીતે નીચેના ઉદયથી (ભૂમિનળથી મટી મથાળા સુધીના ઉદયથી) મે- હિને ઉદય પણ બારમાં ખસે છે એ કરે; વળી દેવપ્રાસાદ તથા રા- જમહેલ અને વડની એક બાજુએ અથવા બન્ને બાજુએ પર્વતની ભીંત આવે તે તે સારી છે, પણ સાધારણ લોકોના ઘરને પર્વતની ભીંત આવે તે સારી નહિ, પરંતુ તે કેના ઘરની ભીંતના બહારના ભાગે પર્વતને ભાગ લેવા તે તે- ની ફિકર નથી, તથા લોકોના ઘરની પ્રપ ભૂમિની ગમે તે જગોની ભીના ની પર્વતને ગમે તે લાગ આવે અધવા તે પર્વતના કઈ પણ બાગની કભી હોય તો તેની ચિંતા નથી, તેમજ ઘર આગળના એટલા સુધી પર્વતને પથર આવે અથવા પર્વતના પત્થરનો જ એટલે કે તે પણ તેની ફિકર નથી. ૩૬ પત્તિ. पृष्ठेक्षणानंतरमेववायात्गृहप्रवेशोनशुभंकरोसौ ॥ गृहस्यपृष्टेयदिराजमार्गस्तदादिभूमेनहिपृष्टमीक्षम् ॥३७॥ અર્ધ-ઘરના બહારના ભાગથી ઘરની પ્રથમ પછીત જઈ ઘરમાં પ્રવેશ થાય તે તે ઘર સારું નહિ, પરંતુ તેના ઘરની પછીતે રાજમા હે તે કઈ દેવા નથી. તે પણ તેવા ઘરની મે નીચેના ભાગની પછીત જે ઘરમાં પ્ર. વેશ થાય છે તે સારું નથી અને તેવા ઘર પછવાડે રાજમાર્ગ અને મેઠીની પછીત જેરામાં આવે તે તેને દોષ નથી, પણ મેડી નીચેની પછીત જેવામાં આવે અને રાજમાર્ગ હેય તેમ દેષ છે. ૩૭ આ સપનું છે તે. અને હારના ઉંદથી મેડીના દારનો ન કર ભરો એ કરવાનું કહ્યું તે માટે પણ તે તેની રીત કા રાખવાની છે. મેં હર અને cર પ્રથબ કહો છે તે ઉદયથી બાર એસ ઉપરના ભાગે એ ખો અને પછી નીરા ઉધનો ભાગ રચે મેળો તેજ મને દ્વારા પણ છે.

·રાજભ, દિની. जीर्णंगेहंभित्तिभग्नविशीर्णं तत्पातव्यस्वर्णनागस्यदतः ॥ गौशृंगै शिल्पिनानिश्चयेन पूजांकृत्वावास्तुदोपोनतस्यम्॥३८॥ અર્થ –જે ઘર જીર્ણ થઈ ગયું હોય, જે ઘરની કઈ પણ ભીંત પડી ગઈ હય, કે જે ઘરવેરાઈ ગયું હોય, તેવા ઘરને પાડી ફરી કરવું હોય તો શિ. પિએ નિશ્ચય કરી સુવર્ણના હાથીના દાંતવડે અથવા સુવર્ણના ગાયના હિં ગડાવડે પાડવું, પણ ઘર પાડતાં પહેલાં વાસ્તુની પૂજા કરી પાડવું એટલે વાસ્તુને દેષ લાગતું નથી. ૩૮ शालविक्रीडित. हर्यस्यापिसमृद्धितोगृहपतिवृद्धिंयदापीहते सर्वाशासुविवर्धनंचफलदंदृष्टं तदेकत्रच ॥ प्राग्मित्रैरपिवैरमुत्तरदिशाभागेमनस्तापकृत् पश्चादर्थविनाशिदक्षिणदिशःशबोर्भयंवर्द्धते ॥ ३९ ॥ અર્થઘરને માલિક સમૃદ્ધિવાન્ હેય, ને તે પિતાના ઘરની વૃદ્ધિ ( મેટું ઘર કરવાની ) જીજ્ઞાસા ધરાવે તે ઘરની એક દિશા તરફની જમીન ન લેતાં ઘરની આસપાસ એટલે ચારે તરફમાં જેઈલી જમીન લઈ ઘર વધારવું કહ્યું છે. કદાચ એકલી પૂર્વ દિશાની જમીન ઘરવિષે વધા- રવામાં આવે તે મિત્ર સાથે વેર થાય; ફક્ત ઉત્તર દિશાની જમીન વધારવા આવે તે મનને પરિતાપ કરે, એકલી પશ્ચિમ દિશા તરફની જમીન વધારવા માં આવે તે તેથી ઘરને નાશ થાય અને ફક્ત દક્ષિણ દિશાની જમીન ઘરમાં વધારવામાં આવે છે તેથી શત્રુને ભય ઉત્પન્ન થાય. ૩૯ वामांगेधनवस्त्रदेवभवनंधातुधियोर्वाजिनः नास्त्विीपधभोजनस्यभवनस्याद्वाटिकावामतः ॥ यहेगोंजलदंतिशस्त्रसद स्त्रीणांतथादक्षिणे स्थानमाहिपमाजमौणिकमिदंयाम्याग्निमध्येशुभम् ॥१०॥ અધધનનું, વજનું, દેવનુ, ધાતુનું, લમીનું, ઘોડાનું, રાણીનું, એ મુના હાથીના દાંતથી અપાવની ગાયના ગળી પર પડતું એમ બનાવ્યું છે પણ તેમાં સમજવાનું છે કે, મનુષ્યની સંપતિના અનુસાર એવા સાધન વડે માત્ર સાબ મધ જળવા માટે શનિ તરિકે જિંતને કોઈક ભાગ પર અપ મનના ભાગી પર્ક કરી બીજ એના પર પાડવું. કરવી ' ·થાય ૫ મો. ( ૯ ) ઉધનું, બાગનું, અને જનનું સ્થાનક રાજાએ પિતાના રહેલથી ડાળી તરફ કરવાનું કહ્યું છે. અશિનું, ગાયનું, જળનું,હાથીનું શસ્ત્રનું અને સી. ઓના સ્થાનકે હલની જમણી બાજુ ઉપરકરવાં, અને ભેંશોનું, બકરાંઓનું અને ગાડ (ઘા) એટલાઓનાં સ્થાનકો ઘરથી દક્ષિણ અને અગ્નિકોણ વચ્ચે કરવાં ૪૦ मुग्रीवेवरुणेऽसुरेगणवरेस्याद्घोटकानांगृहं हास्थेयुद्धगृहंचनृत्यरमणगंधर्वदेवाश्रितम् ॥ राज्ञोमातृगृहंजयेंद्रजयकेरुद्रेमहिप्यागृहं सत्येधर्मगृहरवीव्ययगृहप्रोक्तंजयेश्रीगृहम् ॥ ४१ ॥ અથ–સુગ્રીવ, વરણ, અસુર અને ગણધર (પુષ્પદંત) એટલા દેના સ્થાનક વિષે ઘોડાઓની શાળા કરવી, દ્વારના સ્થાન વિષે (નદિના થા- નક વિષે) યુદ્ધ કરવું, ગંધર્વના સ્થાનક વિષે નૃત્યાગાર (નૃત્યશાળા) કરવું, જય અને ઈજયના સ્થાનમાં રાજમાતાનું સ્થાનક કરવું, રૂદ્રના સ્થાનકમાં પટરાણીનું સ્થાન કરવું, સત્યના સ્થાનમાં ધર્મશાળા કરવી, સૂર્યના થાનકમાં વ્યયનું અથવા ધન ખરચાતુ હોય તેવું અથવા તીજોરીનું સ્થાન કરવું અને જયના સ્થાનકમાં લક્ષ્મીનું સ્થાનક કરવું. ૪૧ કરિનો. ईशप्राच्योरंतरेगर्दभानामुष्ट्राणांवास्थानमेवानकार्यम् ॥ धान्यागारस्याचवायव्यकोणे ' शेप्येवंशंभुकोणेशियार्चा॥४२॥ અર્થ-ઈશાન અને પૂર્વ, એ બે દિશાઓના મધે ગર્દનું રથાનક અને ઉંટનું સ્થાન કરવું. વાયવ્ય કે ના થાનકમાં ધાન્યનો કોડાર ક- છે અને ઈશાન માં મહાદેવની પૂજા રાખવી. જરા કે રજના ભાઇઓની પ્રિ તથા રાજકુમારની અિો તથા રાજમાતા તથા ને અને દીકરિના સ્થાને રાજાના રહેવાના સ્થાનાથી જમણી તરા કરવાં. I ફતિ પર | ૧ વાતુના અને રહેવા દેવનાં જુદાં જુદાં નામે. આવે છે તે જાણવાનો પણ છે તે વાંચો. १ कामप्ये शंसकोणे शिवाचा || पान्तरं ।

·(१००) 2111१६६. vvv harina इंद्रवज्रा. प्राक्पश्चिमेमारुतवह्निकोणे प्रोक्ताप्रवीणरपिनृत्यशाला ॥ वक़गृहंरात्रिचरस्यकोणे स्यात्पश्चिमेभोजनशालिकाच ॥१३॥ અર્થ–પૂર્વ, પશ્ચિક, વાયવ્ય અને અગ્નિકમાં નૃત્યશાળા કરવી એમ બુદ્ધિમાન્ પુરૂએ કહ્યું છે. તથા ને છત કોણે જાજરૂ કરવું અને પશ્ચિમ ભોજનશાળા કરવી કહી છે. ૪૩ शार्दूलविक्रीडित. प्राक्शोभानृपमंदिरेचपुरतःस्थानंतथापौत्रकं वामांगेनृपतेस्तथायुधधरा कृष्णातनुत्राणिच ॥ छत्रचामरतापसाःस्वगुरवस्तांबुलधृकदक्षिणे गेहाधीशयदृच्छयाचशयनंसर्वासुभूमीपुच ॥ ४४ ॥ અર્થ:- રાજમહેલ આગળ શોભાયમાન મંડપ કરે અને તે મંડપ આ ગળ પુત્રપિત્રાદિકને મહેલ કરે. રાજાના સ્થાનકથી ડાબી બાજુ ઉપર શસ- ધારણ કરનાર દ્વાનું અને ખતરે મૂકવાનું સ્થાનક કરવું. રાજમહેલથી જમણી બાજુઉપર રાજાના શિરે છત્રિ પકડનારનું, ચામર ઢાળનારનું, ગુરૂનું, અને તાંબૂળ ધરનારનું, બાટલાઓના સ્થાનકે કરવાં એમ કહ્યું છે, પણ ઘરની અંદર શયન કરવાનું સ્થાનકે ઘરધણની મરજીમાં આવે ત્યાં કરવું. ૪૪ उपजाति. विवस्वदाख्येध्ययनंप्रसिद्धवादित्रगेहंसवितुर्विधेयम् ॥ पूपाश्रितंभोजनमंदिरंचमहानसंवह्रिदिशाविभागे ॥१५॥ અધ–વિવસ્વનના સ્થાનમાં અધ્યયનશાળા કરવી તે પ્રસિદ્ધ છે. સવિ- તાના સ્થાનમાં વાછત્રશાળા કરવી. પૂષના સ્થાનમાં ભેજનશાળા અને અમિ- કે રડું કરવું. ૪૫ शालिनी. माहेंद्राख्येगोपुरंद्वित्रिभूमं भानोःसंख्यातस्यमध्येविधेया ॥ उक्तानुक्तंमंदिरादौनिवेशे त्वष्ट्राकार्यंचाज्ञयाभूपतीनाम् ॥१६॥ અર્થ–બે અથવા ત્ર ભૂમિને દરવાજે ઇદ્રના સ્થાનમાં કરે અને તે ·અધ્યાય ૫ મિ. (૧૦) દરવાજામાં સૂર્યની ગતિની રાંખ્યા બાંધવી. (યંવ દિવસ અને રાત્રીની ગતિની ખબર પડવાને સાચે અથવા ઘડિયાળ કરવી.) એ રીતે જે કહેલું તે અને જે કહેલું નથી તે પણ રાજાની આજ્ઞા પ્રમાણે ગાદિ વિષે શિલ્પિએ કરવું ૪૬ दिकशालांतोकशालादिगेहं ज्येष्टामध्याकन्यसादक्षिणांगात् ॥ शालाकार्यालोकगेहेयुगांता नियेकाःस्युमयस्तेपुनूनम्॥१७॥ અર્થ–એક શાળાથી માંડીને દશ શાળા સુધી ઘરે કરવાં, તે શાળા- એમાં યે, મધ્યમ અને નિઇ એવા ત્રણ પ્રકાર છે. તે સૃષ્ટિમાર્ગ કરવા કહ્યું છે, પણ અન્ય લોકો માટે એક શાળાથી માંડીને ચાર શાળા સુધી ઘરે કરવાં. એવાં ઘર ઉપર ત્રણ માળ, બે અથવા એક માળ સુધી કરવાનું કહ્યું છે.૪૭ इतिथी राजबल्लभ वास्तुशास्त्रे मंटनने रागदादि लक्षणा नाम पंचमोऽध्याय ||५|| ·ના, राजवल्लभ. ) ને અધ્યાય દો, उपजाति. अथैकशालांद्विगुणाधिशालं प्रस्तारतोलक्षणमेवतेपाम् ॥ यथोदितंवास्तुमतेतथैव ब्रवीमिराज्ञामथवाजनानाम् ॥ १ ॥ અર્થ–એક શાળાનું ઘર, બે શાળાનું, ત્રણ શાળાનું અને ચાર શાળાનાં ધરે પ્રસ્તાવને કરવામાં આવે છે. પણ એવાં ઘરે રાજાઓ માટે અથવા સામાન્ય ણ લેઠો કરાટે કરવાં તે વાસ્તુશાસ્ત્રમાં કહેલાં લક્ષણે પ્રમાણે કરવાં જોઈએ. વિકજિ. चत्वारोपुरवस्तुपूर्वगुरुतोधो हुस्वतोन्येसमाः भूयःपश्चिमपूरितंचगुरुभिर्यावल्लघुत्वंभवेत् ॥ उदिष्टेद्विगुणांककैलघुभवःसंख्यकमिश्रीकृते नष्टस्तेविषमेसमगुरुलघूरूपेतदर्भार्द्धतः॥२॥ અર્થ-વાર ગુરૂનાં ચાર ચિન્હો પ્રથમ રૂપમાં કર્યો ૨ ા ડ ડ ડ પછી બીજા રૂપમાં (પ્રથમ રૂપના આઘના ગુરૂ નીચે) લઘુ ૩ ડ ા ડ ઠ ચિન્હ મૂકી પછી અઘિના રૂપના બાકી રહેલા ત્રણ ગુરૂ નીચે ૪ ! ! ! ! વળી ત્રણ ગુરૂ મૂકવાથી બીજું રૂપ થાય. ત્રીજું રૂપ કરતી વખ- ૫ ડ ડ ડ ત બીજ રૂપમાં આવે લઘુ છે તે પછીના ગુરૂ નીચે લઘુ કરી દ ૩ ૧ ૩ બાકી બીજ રૂપના જે ચિો હોય પ્રમાણે મુકી દેવાં એટલે ૭ ડ ા ડ એ ત્રીજું રૂપ થયું. ચોથા રૂપમાં આઘે બે લઘુ અને તે છે ૮ ૩ ગુરૂ આવે. પાંચમા રૂપમાં આવે છે ગુરૂ પછી એક લઘુ અને છે ૯ ડ ડ ડ ! લે ગુરૂ આવે છ૩ રૂપમાં આ લધુ, પછી ગુરુ, પછી લઘુ અને ૧૦ ડ ડ ગુરૂ. સાતમા રૂપમાં આવે ગોર પછી બે લઘુ અને છેક ૧૧ ૩ ૩ એક ગુરૂએડમાં રૂપમા આઘે ત્રણ લઘુ અને છેલ્લે એકરાર ૧૨ ! ! ! ! હાય. નવમાં રૂપમાં આવે ત્રણે ગુરૂ અને છેલે એક લઘુ આવે. ૧૩ : ૭ શમા રૂપમાં આવે એક લઘુ, પછી બે ગુરૂ અને છેલ્લે એક વધુ ૧૪. ડ ા ા અગિયારમાં રૂપમાં અદ્ય ગુરૂ, પછી લઘુ, પછી ગુરૂ અને છેક ૧૫ ડ ! ! ! શુ આવે, બારમા રૂપમાં બધે બે લg. પછી ગુરૂ અને છેલ્લે એક 1 TTT Iકવું. તેરમા રૂપમાં આવે છે ગુરૂ અને અંતે બે લઘુ, તથા દમાં ૧ ડ ડ ડ

·" . " , બં
: - * * *" * 10 ન ૧ અને
Aft,
• ', , " બાબા , ન ધ ર મ પની "ન્ડિ
it i ? ” કે, જા ને પૂછે છે પ્રનાલ જિ
" ( * - ૬૫ - 4 ના દ બાપુજા ના (-
}, , " ૧૭ હ મ ના , તા : બીજ
r, tv on બે કે બ બ હ | ળ = હw
" ના " . કે બા ન દેખા અને આ પ્રિન્ટ
v પારા (મર ના છે પણ છે કે, "ને કો
છે કે આ , . બા બને જે બી એ.
આ c૫ બ બ વી મા છે તે
અને મધના પ રિ છે ઘરે ૮ દલા (૮) છે અને
બાના છે , તે ૮ બને અને નાં કરત () કાજ રે
૧૧ (૧) કડી = 1 tsp લાલા તે હાલ
૨ બજાજ ) ના કરી છે તે ૧
માધના ના ને અને એના પર બં, બોબ
tv ન. દ મ બિ પ ધ પી પાછળના
ht ના બહe જઇ ને પી ના પિન ના બને
પાડી ૮૫ હા ને એના હાથ મા છે તેમાં હૈિ oધનાં છે.
oci mi Brita ito aij gu wa ngomiii iestny po
નવા ના હિના ખરે જી ઈ લધુ ધિના ના ખી છે
તે નર (૧ , તે મા : એટલું જ (૧) છે કે તે
જ છે કે કેમ હતું.
૮ ના ર બ બ ગઈ છે કે, કાર ના પ્રતાપ મું રૂપ
વુિં ? મને જવાબ આપતા પહેલા પ્રથમ સમ છે વિષમ ?
(બધા હાથ તે તે મને બે હાથ જો વિષમ ) બે પાન ઉપર ધ્યાન
ખી છે જેમાં હાલ તે ખાધ છે મા અને વિષમ હોય તે આવે
૨. મ ક 1 પ્રલ બે પૂછયું છે તે
બ

·( ૧૦ ) રાજવઠ્ઠભ. (1) કૌસમાં બતાવેલા લઘુનું ચિન્હ સુકવું અને તે પછી દશનું અ પંચ કરવા. એ પાંચ વિષમ છે, માટે પ્રથમ કરેલા લઘુ આગળ ગુરૂનું ચિન્હ મુ. કવું, (15) આવી રીતે. હવે પાંચનું અધ થતું નથી (અંક તેડે નહિ) માટે તેમાં એક ઉમેરી છ કરી તેનું અર્ધ ત્રણ કરવા. એ ત્રણ વિષમ છે એટલે વળી ગુરૂનું ચિન્હ મુકવું. () તે પછી બાકી રહેલા ત્રણનું અધ થતું નથી માટે તેમાં એક ઉમેરી યાર કરી તેનું અર્ધ બે થાય તે સમ છે માટે વળી લઘુ મુક (ડડા). એ રીતે રામ અને અધ કરવું અને વિષ- મમાં એક ઉમેરી સમ કરી તેનું અર્ધ કરતા જવું. તે જેટલા ગુરૂ હોય તેટલાં ચિન્હો આવે ત્યાં સુધી વિષમ સમ અંક કરી અર્ધ કરતા જવું, જ્યારે ચાર ગુરૂના પ્રસ્તારનાં ચાર ચિન્હો પુત્ર થાય ત્યાં સુધી તેમ કરવું તેજ રીતે જેટલા ગુરૂના પ્રસ્તારનું ૩૫ પૂછ્યું હોય તેટલાં ચિન્હ પૂરાં કરવાં જોઈએ. એ રીતે સમ અંકનું પ્રશ્ન પૂરું થયું અને હવે વિષમનું કહીએ છીએ. કઈ પૂછે કે ચાર ગુરૂના પ્રસ્તારમાં તેરમું રૂપ કેવું છે? એ તેર વિષમ છે માટે પ્રથમ ગુરૂનું ચિન્હ મુકવું. (૩), પછી તેમાં એક ઉમેરી ચિદ કરી તેનું અર્ધ સત થાય એટલે એ વિષમ છે માટે તે પણ ગુરૂ ચિન્હ લાવશે (ડ). તે પછી સાતમાં એક ઉમેરી આડ કરી તેનું અર્ધ કરતાં ચાર થાય, એ સમ છે માટે તેનું લઘુ ચિન્હ આવે (ડડા), અને તે પછી ચારનું અર્થ એ થાય તે સમ છે એટલે તેનું લઘુ ચિન્હ આવે (ડ). એ રીતે પ્રશ્ન ઉપર ધ્યાન રાષ્ટ્ર સમનું લઘુ અને વિષમનું ગુરૂ થાય.૨ [ આ પિંગળની રીતિ છે તેજ રીતિ ઘરનાં ઈદના રૂપને લાગુ થાય છે જેમકે (૧ ડડ) આ રૂપનું કિયું ઘર અને કેટલામું રૂપ થાય? એવું નંદ ઘર જુવે, ચોથું રૂપ છે.] ૨ उपजाति. स्थानेलघोःसद्ममुखादलिंदं प्रदक्षिणतंक्रमतोविदध्यात् ॥ प्रस्तारतःपोडशकंगृहाणां प्रोक्तंतथाख्याःकथयामितेपाम् ।३।। અર્ધ-ઘરનું મુખ અથવા મવાળ જે દિશામાં હોય તે પૂર્વ દિશા સમજવાનું છે, રાજાઓના ઘરા માટે નહિ પણ સાધારણ લોકે માટે તે રીત છે) અને તે ઘરને એક કરે દક્ષિણ, બીજે ઉત્તર અને પછીત પશ્ચિમ સમજીને સુષ્ટિમાર્ગ પ્રસ્તારમાં જે દિશાએ લઇ આવે તેજ સુષ્ટિમાગે ઘરને આલિંદ અથવા પ્રશાળ આવે એ રીતથી અનુક્રમે ઘરમાં જ રૂપ થાય છે તે કહું છું. ૩ • પ્રસ્તારની રીતિ પાછળ બીન માં બતાવી છે તે રીતિ પ્રમાણે પગ ઉત્પા કરવામાં આવે છે; જે હાલના વખતમાં શિકિપલે એ એ રીતે જામી છે છે, એ તે રીનને ન મમને નહિ, એમ જેમ ઈ - ગર ચાલતા તેનાં મન બટ ધ ઈન ચેરી કઈ ધાર્નિના કારણે મ. રસ્ત ·અપાય છે. ( ૧૫ ) ध्रुवंचधान्यंजयनंदसंज्ञे खराख्यकांतेचमनोरमाव्हम् ॥ सुवक्रमस्मास्किलदुर्मुखाख्यं रविपक्षंधनदक्षयंच ॥४॥ आनंदपुलबजयेच फलानिनाम्नाचतर्थवतेपाम् ॥ धान्यादितोटा विजांतकंहि त्वलिंदयुक्तंमुखतोविदध्यात्।५। અર્ધ-વધા, જા, ના, ખરજ, કેત, મન,વકતૃત્વ, દશે- "," વિપ', પનીર, ', આર્ક, પુળ", અને વિથ રે મા ઘરોનાં જેવાં નામો છે તે તેનાં ફળે છે. એ ઘર બીજા ધાન્યથી વિશ્વ ઘર સુધી એક એક ઘરના અંતરે (એક મુકી બીજું ઘર) ગડ ઘરે લઈ તે દરેકના મુખ આગળ એક એક અવિંદ વધારમાં આવે તે તેથીરમ્યાદિ આઠ ઘરે થાય છે." રાખતાં હજડમાં ત્તાં રસ્તો ભૂલી જતાં બેભાન થઇ જગમાં ગામ તેમ ગાથા મારે તે રીતે રનિદા રાખનાર દિપ ભલી ગયા છે, તે એટલે સુધી ક્યા છે કે, મસ્તારૂપી રતાનું નામ પણ જાણતા નથી આટલે મેરો ખાય છે!!! આપણા દેસમાં મુસલમાની રાજસત્તા કારથી સ્થાપન કેઇ ત્યાર પછીથી આવી બાબતને લેપ ને કે હાલમાં તો તે જ નાશ પામી હોય એવા રૂપમાં શિવિદ્યા થઈ પડી છે, તો પણ તેની બેન કાબ અને બીજી સંગીત, એ જવાની છે, તેમાં પણ સંગીતવિદ્યાના તમામ અવ ચૂર્ણ થઈ ગયા છે, તેના સાંધા મેળવી ટટાર કરવા માટે ગુજરાત દેશમાં વડોદરા રાજ્યપાનીને શોભાવનાર ધીમંત મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ સરકારે તે વિદ્યાના ઉપ.સમ. પ્રોફેસર મકાનની સમ્મતિ પ્રમાણે પાનાના રાજપમાં જાયન- શાળાએ રસ્થાપના કરી છે તેમાં પૂની રીતિ પ્રમાણે વર્તાય છે એ ખુશી થશે જે છે!! ગાયન કરનાર કેટલાક એવા લોકોને લેખી ગાયન કરવાનું કહેતાં તથા પ્રસ્તારની રીતિ કરી ગાયન કરવાનું કહેતાં તે હસવા લાગે છે અને એમજ બોલે છે કે ગારિવા લેખી તેની નથી, ત્યારે તે મનપિન ગાતાં | ગુમને સ્થાન મણ કરી મતિ ભાગ ૧ જાય અથવા ન જોઈએ ત્યાં યતિ લગાવે એટલે રવરનું અંગ ભંગ થશે ને ખેદ ઉપજ કરે છે તેજ રીતે શિલ્પમાં પરોના નું અંગ ભંગ થશે જેનારનું મન મુરની રીતે નાનું નથી. હવે ત્રીજી કાવ્યવિદ્યા છે તે પણ માતાર જ છે એટલે તેના હિસાબે મણ મુરાથી છંદ ઓળખાય છે તે કામમાં જેટલું અંગ છે તે પૂર્ણ હોય છે તે પછી લાખ માંભળનારનું મત પુણ્યા વિના કેમ રહે છે જે વિદ્યાનું પૂર્ણ અંગ પણ દેશમાં અપિ પતિ એટલે કે આપણું જોવામાં આવે છે. આ ત્રણે વિલ એજ અંગ બને છે. પણ તેનો મિજ મિત છે, જેમકે, કામમાં પ્રસ્તાવ ઉપજલિ દર વક્ત, ઉપદ્રવન, વસન્તતિષ, જગપ્રયાત, પાણિની, ખિરિણી, સાલશે. હાલ વિનિ અને મંદાનાદિ છે કે તેમાં એ લઘુ ગુમ જાતે કરી હોય તે નું નામ મરી જય છે અને તેમાં દરેક મણના આઘે આટલા ગુણ મણે આટલા હ૭, અને અટકા ·(૧૬) રાજવલભ. આગળ એક અલિંt शार्दूलविक्रीडित. रम्यश्रीधरमोदितेचपरतस्तवर्द्धमानंगृहं कारालंचसुनाभमेवतदनुध्यांक्षसमृद्धतथा । सर्वाणिध्रुववद्भवंतिसततंपदारुकैःसुंदरै प्रोक्तंतहरदंचभद्रप्रमुदेथोवेमुखाख्यंशिवम् ॥६॥ અર્થ-જેમ ધાન્ય નામા ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધારીએ તે તે રમ્ય”નામાં ઘર થાય, નંદ ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધા- રિયે તે તે શ્રીધર” ઘર થાય, કાંત ઘરના મુખ વધારીએ તે તે મુદિત” ઘર થાય, સુમુખ ઘરના મુખ આગળ એક અલિદ ગુર દેવાથી રાષ્ટ્ર ગા થાય છે અને આટલા મો હેવાથી ફલા છ થાય છે તેવા છંદના અતિ એ લઘુ અથવા ગુરૂ આવે જોઈએ તો જ તે ઇન થાય એવો નિયમ છે, તેજ રીને ગાયનમાં ૫ણ ૫ ગુણ માટે પ્રસ્તાર કરી તેના ઇદ બાવવામાં આવે છે, ત્યાર પછી માપન થાય છે. આ વાત જામી બતાવવાનું કારણ પળભેદ છે. જેમ કાબ અને ગાયનના પ્રસ્તાર વડે ઉત્પન્ન થાય છે તેમજ પ્રસ્તાવ પરાના છ હાથ છે. જેમકે, “પુર, ધાન્ય, જય, નંદ” ઈત્યાદિ છે અને તે છ કરતા થાય છે તે રીતિને કાબ ન થ છે એમ કહીએ તે તે ખોટું નથી, માટે તે રીતિ પરથી જુરી ૧ તે સાથ છે, એમ જ સર્વને એક સરખી રીતિ જાણવામાં આવે એ રn we eખવા ધારું તે ઉપર પાન આપવાથી સમજણ પણે તો ખરી, પણ પામી હરાએ વિદ્યા શીખવવામાં આવે છે તે બ૧ળદાપિ થાય છે. થા માના માતાની સેના છે, તેજ પ્રવા િળ પરે છે તે પ્રસ્તારમાં જે પ્રથમ ૧ કરવાનું છે તે મુ ધર અમજવું. અર્થાત અસ્થાને જીત વેબ છે એટલે ચાર ગમની ૪ રન થઇ એટલે તેને પ જેવું થયું એમ છ દેશ તે તેમ સમજવાનું નથી; જ જે નું 2 નું કે તેને પ્રથમ દાર પવું અને તે દ્વાર પૂર્વ દિશાનું છે એમ માન- હું એ કે પછી શિબ. પશ્ચિમ અને દરર, એ દિમાગે રવાનું છે તે બાબતની સ જુન અviઈ એવી છે, તે યાદ મુખી રુષ્ટિમાર્ગ સમજવા, પકા અખાયના બew ની જય .)ને પછી પરના ઇદ પણ કવા માટે માન થી ૨૫ ૯1 , અબ કમિમાં આદિ . મધ્ય ગુરુ, એ બધુ આદિ ગા, મધ * અંત મી ફક આ બળ જૂના મકાન પર થાય છે, તે જ રીતે ૧ છે.રે. કમ નકકર અને કારને વાત . ૧૮ : અમર છે તેને કઇ .ને ઇવ પર છે એમને ૨૪ : મ ૧ જુ અને એટલે કે બા આગળ (પર હિ) : અ મિ જ કદાળ કયા એવી ઉજન ક મ ાં કટી દર -ક ૧ દર અથથ it.

·અધ્યાય ૧ - (૧૦૭) વધારીએ તે તે બધું માન” ઘર થાય, ર ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધારીએ તે તે "કરાળ” ઘર થાય, ધનદ ઘરના મુખ આગળ એક અહિંદ વધારીએ તે તે સુના” ઘર થાય; આર્કદ ઘરના સુખ આગળ એક અવિંદ વધારીએ તે તે વૃક્ષ” ઘર થાય, વિજયનામાં ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધારીએ તે તે સમૃદ્ધ” નામનું ઘર થાય, એ રીતે રખ્યાદિ આઠ ઘરે થાય છે. હવે યુવાદિ જે સેળ ઘરે છે તેમાં કરૂ હેય નહિ તેમ છતાં એજ યુવદિ ઘરમાં એક એક પદારૂ નાખવામાં આવે છે તેથી તે સુંદરાદિ સોળ ૩ ડ ડ ડ આ રૂપમાં આવના ગુરુ પછી ધુ આખે છે. એ માણે અલિંક G- ૫ન થશે, એ રીનમાં કઈ દિશામાં અહિંદ આવ્યો તે સમજવું તે હોજ હરી કહે કે, ચાર ગુસ્ના પ્રરતામાં ચાર ગુરુની ચાર ચિન્હ છે, તે ગુરુ નીચે ધુ આવે અથવા મળે છે અને વધુ આજે પણ ચિદ તો ચાર જ રહેશે, પણ ૫ બદષવાથી વસ્તુ ડી થાય છે. જેમકે, ગુરુ રાને ભીંત અને લધુ સ્થાને અહિંદ, એ ચાર સ્પલે ચાર દિશા માને, તેમાં આઘથી પૂર્વ પછી દક્ષિણ, પછી ૫- શ્ચિમ અને છેલ્લી ઉતર જાપુરી, એવા એવા અનામથી જુવો બીજા ના આઘના ગુરુ પછી લઘુ આવ્યો છે એટલે આaો મુરુ પૂર્વ અને પછી બધુ છે તે દક્ષિણ છે માટે જે ઘરની દક્ષિણે એક અહિં રાય તે ૫ પર અથવા ઈt થાય છે. આ એપ માં આવે છે વધુ છે એટલે તે નંદ પર થાય છે તે બંને પૂર્વ અને દક્ષિણે એ બે દિદાએ ને બદ્ધિ છે. ૫. ડ ડ આ રૂપમાં પશ્ચિમ દિશાએ અહિં છે તેથી તે ઘરનું નામ ખર છે પતિ) ૬ ૩૩ આછામાં પૂર્વ આફિંદો અને બીજે પશ્ચિમદિશાએથી કાંઇ છે. ૭ ડ ડ આ૫માં દક્ષિણ અને પમિએ બેતિયાએ અહિંદ છે તેથી મનોરમનાક ૮ ૩ આરૂપમાં પૂર્વ દક્ષિણ અને પશ્ચિમ એ ત્રણે દિશાએ અહિં છે તેથી સુરકત નામ. લડ ડ ડ આપમાંથી ઉત્તરદિશામાં એ અહિંદવાથી દુખ છે અથવા વર છે. ૧૦ ( ડ ડ ! આ ૫માં પ્રથમ પૂર્વ અને ચોથી ઉત્તર દિશાએ અહિં છે તેથી ૧૨ ડાડા આ રૂપમાં દક્ષિણ અને ઉત્તર એ બે અલદે છે તેથી તેનું નામ વિપક્ષ પર છે. ૧૨ (ા ડાઆ રૂપમાં પૂ. દક્ષિણ અને ઉત્તર કોતરા અલિ છે તેથી થરથર થયું. ૧૩ ડ ઢઆ રૂપમાં પશ્ચિમ અને ઉત્તર તરફને અહિં હોવાથી તેના પર થયું. ૧૪ ડ 11 આ૫માં પૂર્વ, પશ્ચિમ અને ઉત્તરે અલિંદ છે તેથી તેનું નામ આઇ છે. ૧૫ ૫ ૫ આ ૫માં દક્ષિણ પશ્વિમ અને ત એ ત્રા, તરમાં અહિં ટેવાથી તેનું નામ પુળ છે. ૧૬ માં મારે પુછે તેથી ત્યારે વિરાએ અમદાવાદીને ઘરનુ વિજયન, 'ર છે.

·નાખવામાં આવે પ (૧૮) રાજયલલ. ઘરે થાય. જેમકે, યુવનામાં ઘરમાં એક પટ્ટદારૂ નાખવામાં આવે તો તે “સુંદર” નામા ઘર થાય છે; ધાન્ય ઘરમાં એક પદારૂ તે તે બાદ ઘર થાય, જો ઘરમાં એક પદારૂ નાખવામાં આવે છે તે ભદ્ર ઘર થાય, નંદ ઘરમાં એક પદારૂ નાખીએ તે તે “પ્રમુખ” ઘર થાય, ખર નામા ઘરમાં એક પદારૂ નાખવામાં આવે છે તે વિમુખ ઘર થાય, અને કત નામા ઘરમાં એક પદારૂ નાખવામાં આવે છે તે શિવ નામા ઘર થાય છે. ૬ એ રીતે સળ એ છે તે દરેક રૂપમાં કવ ધર હવે જોઈએ ત્યારે જુદાં રૂપ થાય છે. આ ચાર ગુરુના પ્રરતારનાં મોળ પો થયાં છે તે સોળે ઘરોમાં આઘનું પર દેવું જોઇએ. અર્થાત ચાર પદ અથવા પાયા એ જેમાં હોય છે, જેમ કામ અથવા છંદનાં ચાર પાય ત્યારે પુરો છેદ કહેવાય તેવા ચાર પાયાવડે મુવ નામનું ઘર થાય છે, એ પ્રાધના ચાર ગુરુ પછી તેના બીજા રૂપમાં આદિમાં જ આવે છે એટલે ફા ઇ ભાઈ ધાન્ય નામને છ થાય છે અર્થાત આઘ લપુઆ એટલે મુવ શાળા ખાન લિ૮ અષા પરસાળ ઉત્પન થશે ધાનેથ ઈદ નામ થયું એ રીતે પ્રાત:- ની ૫ સ્નાં બય તેમ પરના નામ પર છે. એ રીતે યાર ના કરનારને મેળ ના અને યુવાદિ શળ પર ઉત્પન્ન : છે. ને એ પાના - જુદાં જુદાં છે. ત્યાર પછી એ સરળ ઘરાના રૂપમાંથી * ૧૨ ૫ છે. તે પાને પાને મળ મુત્ર છે પણ તેના મુખ આગળ એ બes મ બાળ ધાન્ય છે છે. તે ધાન્યના મુખ આગળના અતિ ** ઓ નિ ધરવામાં આવે છે તે ૨૫ દિ આ પર થાય છે, પણ તેમાં • પનું છે કે, પી એ બે મા બીજું તું, ત્યાર પછી ત્રીજું ઘર અને કેક પર 1 ને એ રીતે – નના મુખ્ય કારણ છે. અતિ વખથી ૨૫ ૧ પર થાય છે, તે પાન પાન જય કર છે કે ન ત . ને મૂકી નંદ પર દેવું. તેના ઘર ખાલી એ અતિ વM- નt -- બ.ન 1 થી ૨ નામ થાવ, તેમજ ન પછી- બર ન Re - - - - - -ળ એક અદ્ધિ વધારવામાં આવે છે તે નમ જ છે; તે પછી માન મરમ ન નાં આમ ૧ જન અ.મી ના - વામાં આવે છે તે સન નામ ભાજ દ - ૧૧ છે. તે પછી કમ - ઘર લઇ તેને આગળ બે ક ૧:૧મ અને તે મારી “ કાળ ” નામ પર થય છે તે ક . કક જ ; ૧૧ ની વધામાં છે અને નાય ૬ - ૨ , ને કી કદમ આર પી બાળ એ બલિ P : અ = - - ૨. નિજ નામ છે “ જાય ·* R It st 'અશુભ (ા રા અજીત ૫p, t અધ્યાપ ૬ છે. (૧૯) तत्सर्वलाभंचविशालसंशं तथाविलक्षवशुभंध्वजंघा उयोतमेवंत्ययभीपणंच सौल्याजितेस्तःकुलनंदनंच ॥ ७ ॥ અર્થ:--જનેર ઘરમાં એક પદારૂ નાખવામાં આવે તે તે સર્વ લાભ" ઘર થાય, સુવડ ઘરમાં એક પદારૂ નાખવામાં આવે છે તે વિશાળ? ઘર થાય, દુખ ઘરમાં એક પારૂ નાખવામાં આવે તે તે વલક્ષ” ઘર થાય, કૂર ઘરમાં એક દારૂ નાખવામાં આવે છે તે ઘર થાય, વિપક્ષ ઘરમાં એક વારૂ નાખવામાં આવે છે તે જ” ઘર થાય, ધનદ ઘરમાં એક ઘરૂ નાખવામાં આવે તે તે 'ઉઘુત” ઘર ઘાય, ક્ષય ઘરમાં એક વાર નાખવામાં આવે તો તે "ભીષણ” ઘર પાક, આર્કદ ઘરમાં એક પારૂ નાખવામાં આવે તે તે સિા ઘર થાય, વિપુળ ઘરમાં એક પાર નાખવામાં આવે છે તે ઘર થાય, અને વિજય ઘરમાં એક પદારૂનાખવામાં આવે તો તે 'કુળનંદન" નામા ઘર થાય છે. ૭ शार्दूलविक्रीडित. पूर्वालिंदसमस्तकेषुयुगलंपटश्चशालांतरे हंसंचेयसुलक्षणंचपुरतः सौम्यंहयंभावुकम् ॥ तस्मादुत्तमरीचिरेचसततंक्षेमंतधाक्षेपर्क चोदृत्तपमुच्छ्रितंचव्ययमानंदसुनंदफमात् ॥ ८॥ -મામ કુવાદિક જે ઘર કવાં છે તેમાં જ્યાં એક અહિં એ રીતે પ્રવારિ સોળ પરોમાંથી એક એવા પર મુકી દર બીજા પર આગળ છે આ અલિદ વધારવાથી રમાદિ આઠ પર થાય છે. અને એ રીતે દરેક બાળક વધુ વધવા દેનાં નામ પરી માં છે તે જ રીતે કરી શકે તે જણાવે જ છે, એટમ મા૫ અને સાપની જ રીતે મળે છે. મા જેમ ખાવા પણ ૫ તે નગણ ગણ થાય, આg, ગ ગુરુ હાલ તો ગણગણ, બા એ ગા અને બંને ને જ થાય તે ભગાણ થાય, એ ગજ ખપેથી એક જતિને થાય તે મા પછી એ પુ આવે તો બીજા પ્રકારનો થાય અને તે મુ આવે તે પ્રમાણેના ૭t w જાય, એ વાત ના ખાનામાં મારી હશે તો તેજ પ્રમાણે મગ કે ઘર આયી એ અહિં આવે તે માન્ય કંથાય. એ મન પરની પાછળ એક દિખાવે ખર પર છે. એ મર પરની જેમ તા ખર્ષત ઈલિને એ અતિ આવે તે કેવા મી જ કામ અને જમીન પરની ડાબી તો ખર્ષ ઉત્તરે એ અહિં આવે છે તે દુખst way ન. એ રીતે એ બાજપેથી નામ જુદા થાય છે. તે જ રીતે ને બે બિલાડી તથા જળ સપુ ખાચા પણ નામ ભણાવે છે. એમ દર પરેમ એ પુ રૂપે વનો નામ અપરા જ ર બી નું નામ જે કદ પણ નર છે.

·(૧૦) ૨ાજવલસ, કરવાનું કહ્યું છે ત્યાં બે અલિદો અને તે અલિંદેની શાળામાં બે પ્રશાળ પાછળ મુખ્ય ઓરડામાં) પાટડા નાખવામાં આવે છે તેથી તે કવાદિનાં રૂપ બદલાઈ હંસાદિક સેળ ઘરે થાય, જેમકે – ધ્રુવ નામના ઘરને અલિંદ નથી તેમ છતાં તેના મુખ આગળ ( દ્વાર આગળ) એક અલિંદ કરી ધવા ઘરમાં પાટડા નાંખવામાં આવે તે તે હંસ" નામનું ઘર થાય, ધાન્ય ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ હોય તે અહિં આગળ બીજે એક અતિ કરી ધાન્ય ઘરમાં પાટ નાખવામાં આવે છે તે “સુલક્ષણ” ઘર ઘાય; જય ઘરની જમણી તરફ એક અલિંદ હોય તે અતિ આગળ એક મલિંદ કરી યમાં પાટડા નાખવાથી તે “સૌમ્ય ઘર થાય નંદ ઘરના મુખ આગળ અને જાણી તરફ એ બને ઠેકાણે એક એક અહિં છે એ દરેક અહિંદ આગળ એક એક અલિંદ વધારી નંદમાં પાટા નાખ- વામાં આવે તે તે બહય” ઘર થાય ખર ઘરની પાછળ (પછી) એ અહિં હોય તે અલિંદ આગળ એક બીજો અવિંદ વધારી ખરમાં પાટ નાખવામાં આવે છે તે ભાવુક ઘર થાય, કત ઘરના મુખ આગળ અને તેની પછીતે, એ બને ઠેકાણે એક એક અલિંદ હોય, એ બન્ને અલિ આ ત્ર બે બે અહિં વધારી કાંતમાં પાટ નાખવામાં આવે તો તે ઉત્તમ” ના પર પાપ મરમ ઘરની જમણી તરફ અને પછી એ બને છે એ એક નહિં હોય, એ દરેક અહિ આગળ એક અતિ વધારવામાં આવે અને મનેમમાં પાટો નાખવામાં આવે તે તે “રૂચિર” નામ પર ) સુમુખ ઘરના મુખ આગળ અને તે ઘરના મુખથી જમણી તો તેમજ તે ધરની પછી એ તરફ એક એક અહિંદ સાપ, એ છે હિંદ : એક એક અહિં વધારી ગુખમાં પાટા નાખવામાં : - તે “ના” નામે ઘર થાય; દુર્મુખ ઘરના મુખથી કાળી છે એ જિં જ તે ખવિંદ આગળ એક અતિ વધારી દખમાં પણ તે મ" નામે ઘરે થાય છેઘરના મુખ આગળ તો તે દર ૮.૨ ૬ કે બન્ને ઠેકાણે એ એક અવિંદ કેળ, એ દરક અહિં જ પ્રક એ અહિં વધારો માં પાટ નાખવામાં આવે છે તે “પ” . જર થાવ વિપક વની જમણી અને બી એ મને રફ એ એક અદ્ધિ ધન, મ ક અદ્ધિ જળ છે, એ બલિ વિક જ નાખીને “રા'' ના ઘર પાથ દર- જાને ઘરની દાબી તરફ અને જમણી તરફ એ ૬ જિ. ક અહિંદ મળે છે એક અતિ જ છે દઈ ટે. ડા. અને “” ના ઘર થાય છે ·અધ્યાય ૧ , પરત પોતે અને તે વરની ફાળો તા. એ બન્ને બાજુ ઉપર એક એક - હિં હોય, તે દરેક લિંદ બાગળ એક એક લિંદ વષાથી પ વરમાં પાહી નાંખવામાં આવે છે તે ૧૪ ઉછૂત” નામે ઘર થાય, આકદ પરના મુખ કાગળ સાતે ઘની પછીતે અને તે ઘરના મુખથી ડાબી તરફ એ રીતે ત્રણે બાજુ ઉપર ત્રણ અલંત તે દરેક અહિંદ આગળ એક કે હિંદ પાર ખાદમાં પાટ નાખવાથી તે જ ૧૪થના ઘર થાય, વિપુળ ઘને પછીતે એક લિંદ તથા તેની ડાબી તરફ એક અહિંદ અને એ વિડળ ઘરની જમણી તરફ એ અહિંદ એ રીતે ત્રણે સર રણ અતિરે ય તે દરેક હિંદ આગળ એક એક અલિદ વધારી વિપુળમાં પાટડા નાખવામાં આવે તે તે “આનંદ” નામનું ઘર થાય અને વિજય નામના ઘરની રે તરફ એક એક અલંદ હોય, તે દરેક મલિંદ આ મળ એક એક અલિંદ ઉપારી વિજયમાં પાટ નાંખવામાં આવે છે તે “ “સુનંદ” નાનું ઘર થાય છે. ૮ જાતિ, मध्येपवधवकादिकानामलंकृताव्हप्रथमंचतत्र । तथाप्पलंकारमितिकमेणख्यातंतदन्यद्रमणंचपूर्णम् ॥ ९॥ અર્થ -પુકારિક ઘરમાં અપવર્ક આવે છે તેથી અલતાદિ સેળ પરા જાય છે, જેમકે, કુવ નામના છની ડાબી તરફ અપવક આવે તે તે કુલ ઘરનું નામ બદલાઈ તે “અલંકૃત” નામે ઘર થાય, ધાન્ય ઘરની ડાબી તરફ અપવ આવે છે તે ઘર “અલંકારનામે થાય જય ઘરની કાબી તરફ પલ આવે તે પ્રમાણ ઘર થાય, અને નંદ ઘરની ડાબી તરફ પર આવે છે તે પૂર્ણ” નામે ઘર થાય છે. ૯ • અપ એટલે ઓરડી અપવા માટડી. આ અપ કુw જરની છ બાજુ ઉપર આવે તે પરનું નામ મરી જાય છે એ વિશે સ્પષ્ટ પુરા થવા અપાતા અથઇ સૂરસતાનમાં લખે છે કે- વારિરપ ચ મ શાસક નવી nિd in ? A अलंकृतमलंकार रमणपूमीश्वरम् । मुपुष्यफलशं दुर्गतरिक्त man m ૨૧ મજ વિદ્યા જયાર્થરાજ શા- પિન # ૧૨ (ga, ) અર્ધ-જે ઘરમાં પણ ન રાય વા િળ પ્રથમ કહs , તેનાજ બનામ દશામાં દતર દિશા તરફ (વરની દાબી તરફ ઘરના આગળના ભાગ ·(૧૨) રાજલ. વારિ, तत्रेश्वरंतदनुपुण्यमतःसुगर्भ प्रोग्राहकलशदुर्गतमेवरितम् ।। स्यादिप्सितंतदनुभद्रकवंचितेच दीनंगृहविभवकामदमेवसंख्या। અ–ખર નામે ઘરની ડાબી તરફ પલ અથવા ઓરી આવે તે તે “ઈશ્વર' નામે ઘર થાય; કંત નામા ઘરની ડાબી તરફ અપવર્ક આવે તે તે પુર” નામનું ઘર થાય ને ઘરની ડાબી તરફ અપ વર્ક આવે તેને “સુગર્ભ” ઘર થાય, સુમુખ ઘરની ડાબી તરફ અપવ આવે તે તે “કળશ” નામે ઘર શાયર મુંબ ઘરની ડાબી તરફ અપવક આવે તે તે ગત” નામનું ઘર થાય, કૂર ઘરની કાળી તરફ ઓરડી મા તે તે રિક્ત” નામનું ઘર થાય વિપક્ષ ઘરની ડાબી તરફ અપવર્ક આવે તે તે “ઈસિતનાનું ઘર થાય પદ ઘરની ડાબી તરફ અપવર્ક આવે તે ભદ્રક” નામનું ઘર થાયક્ષય ઘરની ડાબી તરફ ઓરી અથવા અપવર્ક આવે તે તે “વંચિત” નામનું ઘર થાય, આકંદ ઘરની ડાબી તરફ અપવર્ક આવે તે તે દીનાનાગનું ઘર થાય, વિપુલ ઘરની ડાબી તરફ અપવર્ક આવે તે તે “વિભવનામનું ઘર થાય અને “વિજય ઘરની ડાબી તરફ અને પર્વક આવે તે તે “કામદ” નામનું ઘર થાય છે, ૧૦ उपजाति. पदारुसवपवर्ककेपु प्रभावसंज्ञत्वथभावितंच ॥ रुक्मंतथान्यत्तिलकंचतहत् स्यात्क्रीडनसौख्यमतोयशोदम्॥११॥ અર્થ–સર્વ અપવર્ક વિષે દારૂ નાખીએ તે તેથી “પ્રભાવ” આદિ સેળ ઘરો થાય. તે એવી રીતે કે – પ્રથમના ધ્રુવનામના અપવર્ષમાં દારૂ આવે તે તે “પ્રભાવ નામે વર થાય; ધાન્ય ઘરના અપવર્કમાં પદારૂ નાખીએ તે તે બરભાવિત” માં જે ધાને અપવર્ક હેય એવાં યુવાદિ સેળ અલંકૃતાદિ નામનાં ઘર અનુક્રમે થાય છે. પ્રથમ અલંકૃત (1) અકાર (૨). રમણ (૩), પૂર્વ (), [ રાવણામાં એવું ઘર પૂર્ણ ” કહ્યું છે.] ઇશ્વર (૫, સુપુ), સુગમ (), કળા (૮), દુર્ગત (6, રિક્ત (૧), પિન (૧૧), સુભક (૧૨), [રાજવઘભમાં રાભવને ક છે. વંચિત (૧૩), દીન (૧૪), વિમલ (૧૫) અને સેળયું સર્વકાર (1 નામે ઘર થાય. [આ છેલ્લા સર્વ કમર નામે ઘરને રાજવવામાં “કામ” કર્યું છે. આ બાતને ખુલાસો વધારે સારી રીતથી સમજવા માટે આ રાજાભના હવે પછીના દશમા સૈકામાં આવશે. તે એવી રીતે કે – -- ·અધ્યાથ૬ . (૧૩) નામ ઘર થાય જ ઘરના પવર્ષમાં ભાર ખાવે તે તે “કામ”નામે પર હાથ મંદ પરના પાકમાં દારૂ આવે તે તે જતિલા” નામે ઘર હાથ ખર નામના પાના ૫૧માં પદારૂ આવે તે તે કીડન” નામે ઘર થાય, સંત ઘરના અપવઈમાં પદારૂ આવે તે તે સાખ્ય” નામે ઘર થાય, અને છેa મનોરમ પરના અપવા પર નાખવામાં આવે તે તે “યદ" નાનું ઘર થાય છે. ૧૧ મારનો फुमुदमपिचकालंभासुरंभूपणंच यसुधरमथगेहंधान्यनाशंतदन्यत् ॥ कुपितमपिचवित्तेचिदंप्रोक्तमेतत् तदनुकूलसमृचंपोडशंप्रोक्तमायः ॥ १२ ॥ અર્થ–સુમુખ નામના ધરના અપવમાં જ આવે તે “કુમુદ” નામે ઘર થાય, દેખ ઘરના અપવાદ્યારે આવે છે તે કાળ” નામે ઘર થાય, ઉર પરના અપમાં પરૂ આવે તે તે ભાગુર” ના ઘર થાય, વિપક્ષ ઘરના અપવર્ષમાં પાર આવે તે તે ભૂષણ” નામે ઘર થાય, ધનદ ઘ૨ના અપવર્કમાં જ આવે તો તે વસુંધર” નામે ઘર થાય, ક્ષય ઘરના અપવર્ષમાં પદારૂ આવે તે તે, બધાન્યના નામે ઘર થાય, આકંદ ઘરના અપવમાં દારૂ આવે તો તે પિત” નામે ઘર થાય, વિપુલ ઘરના ખપવમાં પરૂ આવે છે તે વિત્તવૃદ્ધિદ” નામે ઘર થાય અને વિજય નામના ઘરના ખપવમાં પારૂ નાખવામાં આવે તો તે બકુલસમૃધ્ધ” નામનું ઘર થાય છે. પર समुखालिंदसमन्विताश्च दारुद्विपट्कंह्यपवर्फमध्ये ॥ ततश्चचूडामणिकंप्रभद्रं क्षेमंतथाशेखरमुच्छ्रितंच ॥ १३ ॥ અર્થ-અપ સાથે પદારૂ સહિત જે પ્રભાવાદિ ઘર કહ્યાં છે તે ઘરે- ના મુખ આગળ એક એક અલિદ વધારવામાં આવે તે તે ચૂડામણિ આદિ ઘર થાય છે. તે એવી રીતે કે–પ્રભાવ ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધારવામાં આવે તો તે ચૂડામણિ” નામે ઘર થાય; ભાવિત ઘરના મુખ આગળ એક અકિદ વધારવામાં આવે તો તે પ્રભ” નામે ઘર થાય રૂમ ઘરના મુખ આગળ એક બલિદ પારવામાં આવે તો તે ક્ષેમ” નામે ઘર થાય, તિલક ઘરના મુખ આગળ એક અતિં વધારિએ તે જોખર” નામે ઘર થાય, તથા કીડન ઘરના મુખ આગળ એક અહિં વધારિએ તો તે Nફરિત” નામે ઘર થાય છે. ૧ર.

·રાજવલસ, (૧૪) विशालसंज्ञवभूतिदंच दृष्टंविरोधंकथितंक्रमेण ॥ तत्कालपाशंहिनिरामयतु सुशालरौद्रेमुनिसंमताच ॥१४॥ અર્થ–સાખ ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધારીએ તે તે “વિ- રાળ” નામે ઘર થાય; યશાદ ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધે તે તે ભૂતાદિ” નામે ઘર થાય; કુમુદના મુખ આગળ એક અલિદ વધે તે તે “હૃક” નામે ઘર થાય, કળ ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધે તે તે વિધ” નામે ઘર થાય; ભાસુર ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધે તે તે “કાળપાસ”નામે ઘર થાય પણ ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધે તે તે નિરામય” નામે ઘર થાય, વસુધર ઘરના મુખ આગળ એક અહિંદ તે તે “મુશાળ” નામે ઘર થાય; ધાન્ય ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધે તે તે રા”નામનું ઘર થાય છે, એ મુનીશ્વને મત છે. ૧૪ मेघगृहचैवमनोभवंच सुभद्रसज्ञकथिताचसंख्या ॥ इत्येकशालानिगृहाणिविद्या च्छतंचचत्वार्यधिकंध्रुवादेः॥१५॥ અર્થ-કુપિત ઘરના મુખ આગળ એક અવિંદ વધે તે તે મેઘ નામ પર થાય, વિવૃદ્ધિદ ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધે તે તે “મનભવ" નામે વર થાય અને કુળસમૂદ્ધ નામના ઘરના મુખ આગળ એક અલિંદ વધારવામાં આવે છે તે સુભદ્ર” નામનું ઘર થાય છે, એ રીતે કાદિ લઈ એક શાળાનાં એને ચાર (૧૦૪) ઘરે થાય છે ૧૫ જા. अपवयत्कथितं तद्वामेधीमतागृहेकार्यम् । पत्पदारुकमुदितं शेयासापहजाश्रेणी॥ १६ ॥ અર્થ – ઘરોને અપર્વક કરવાનું કહ્યું છે તે અપવ બદ્ધિમાન પર હા હા તરફ કરવા, તેમજ ઘરમાં ખારૂ નાખવાનું કહ્યું છે તે પાટડની છે, પણ ન અથવા પોતાની પંક્તિ એટલે પટારૂ એમ સમજવું. રિદ્ધિ ક્ષM. વાતિ, પત્રાવાવલ पदनिभिःकाष्टकरंभसण्या ॥ નકશા પર તવુ રાજાદત્તમિદંતિલિg itણા -ઢિી વર કન્ય રીતે ઘેરી છે કે, હિશાળ પર કરવાની ** } ·અધ્યાય ૬ ક. ( ૧૫ ) બપિ = "પદ કાવ. તે એવી રીતે કે ત્રણ પદ ઉભા અને ત્રણ પદ સાડ મળી નવ પદ કરી, તે નવ પદના મધ્યે પદ સુધી બાકીના બે બે પરમાં શાળા કરી તથા બાકીની ભૂમિ પુરી રાખવી. એ પ્રમાણે ચાર દિશામાં ચાર પ્રકારની શાળા થાય છે. ૧૭ घसंततिलका. पाम्याग्निगाचकरिणीधनदाभियरका पूर्वाननाचमहिपीपितृवारुणस्था । गावीयमाभिवदनापिचरोगसोमे छागीमहेंद्रशिवयोर्वरुणाभिवरका ॥ १८ ॥ અર્થ:-- દક્ષિણ અને અગ્નિ છે બે કાણના બે કેડામાં બે શાળાઓ હિય તે બન્નેના મુખ ઉત્તર દિશામાં હોય તે તે શાળાનું નામ પરિણ” હસ્તિની) શાળા કહેવાથી નત અને પશ્ચિમ એ બે દિશાઓના બે કોઠાઓમાં બે શાળાઓ છે અને તે બન્ને શાળાનાં મુખ પૂર્વ દિશામાં હોય તે તેનું નામ “મહિલી” કહેવાય વાવ્ય અને ઉત્તર એ બે દિશાઓના પદમાં બે શાળાઓ હોય અને તેનું મુખ દક્ષિણમાં હાથ તે “ગાવી” શાળા કહેવાય, પૂર્વ અને ઈશાન એ બે દિશાઓમાં જે બે પદે હોય તે પદમાં બે શાળાઓ હોય અને તે બેનું મુખ પશ્ચિમમાં હોય તે તે જાગી" શાળા કહેવાય. ૧૮ शार्दूलविक्रीडित. हस्तिन्यामहिपीद्विशालभवनंसिद्धार्थकंतच्छुभं गावीमाहिपसंज्ञकंमृतिकरंतयामसूपैभवेत् ॥ दंडछागगवान्वितंधनहरंहस्तिन्यजाभ्यांतथा कागोकरिणीयुतनहिशुभंचुल्हीचपूर्वापरम् ॥ १९ ॥ અર્થ:-જે ઘરમાં કીe (હસ્તિની) અને માહિલી, એ બે શાળાઓ ભેગા હેય તે ઘરનું “સિદ્ધા” નામ કહેવાય તેથી તે ઘરના નામ પ્રમાણે તેનું ફળ પણ શુભ છે. ગાવી, અને મહિષી એ બે શાળાઓ જે વરમાં ભેગો હેય તે “ વમસૂપ” નામે ઘર કહેવાય તેવા ઘરનું ફળ મા કરાવે. છાગી અને ગાવી એ બે શાળાઓ જે ઘરમાં લગી લેય તે દડ' નામનું પર કહેવાય તેનું ફળ બનને નાશ કરનારું છે. હસ્તિન, અને હા, એ બે પદ એટલ ભાગ, વિકાસ, હા અષા ખંડ(ધ ભૂમિના હા કરવા).

·રાજભ. ( ૧૧૬) શાળાઓ જે ઘરમાં ભેગી હોય તે ઘરનું નામ જકાચ” ઘર કહેવાય એવા ઘરનું ફળ પણ દંડ ઘરના જેવું (ધન નાશનું ફળ) છે. ગાવી અને કરિ, એ બે શાળાઓ જે ઘરમાં ભેગી હોય તેવા ઘરને આકાર શુદ્ધિ થાય છે કેમકે તેવા ઘરને પૂર્વ અને પશ્ચિમ એ બે દિશાઓમાં હવાથી ચૂલા આકાર થાય છે. એ ઘર સારું નથી. ૧૯ સ્કેન્ના, नामान्यतः संततशांतिदंच स्यावर्द्धमानंत्वथकुर्कुटाख्यम् ॥ हस्तादितोनामचतुष्टयंच हम्यदिशालंप्रथमंतथैव ॥ २० ॥ અથજે ઘરને હસ્તિની શાળા હોય તે સંતત” નામે ઘર કહે વાય જે ઘરને મહિષી શાળા હોય તે “શાન્તિદ” ઘર કહેવાય જે ઘરને ગાવી શાળા હેય તે વર્ધમાન ઘર કહેવાય; અને જે ઘરને છાગી શાળા ' હેય તે “કુટ” ઘર કહેવાય એ રીતે પ્રથમ દિશાળ ઘર કહ્યાં છે ૨૦ यत्स्वस्तिकंतद्रसदारुमध्येऽलिंदस्तथाकथितंद्विशालम् ॥ ईसाख्यकस्यादथवर्धमान कीर्तेविनाशंभवनंचतुर्थम् ॥ २१ ॥ અર્થ ઉપર બતાવેલા રતત નામના દ્વિશાળ ઘર આગળ એક અને હિંદ આવે અને શાળામાં દારૂ આવે તો તે “સ્વસ્તિક” નામે ઘર કહે વાય શાંતિ નામના બે શાળાના ઘર આગળ એક અહિંદ આવે અને શાળા ૧ થયા આવે તો તે “સ” નામનું ઘર થાય. વર્ધમાન નામના દ્વિશાળ ઘર આગળ એક અહિંદ આવે અને શાળા વચે પદારૂ આવે તોપણ તે ઘરનું તેજ વધેમાન” નામ રહે છે અને કુકટ નામે કિયાળ ઘર આમ એક અતિ આવે અને શાળા વય પદારૂ બાવે તો તે જાતિવિ- નાશ” નામનું ઘર કહેવાય છે. ૨૧ उपमानि. अलिंदयुग्मंपुरतोविदध्यात् पदारुमध्येपिचशांतसंज्ञ ॥ तस्माइगृहेहर्पणवेपुलेच तथाचतुथैकथितंकरालम् ॥ २२ ॥ અ-વતન ઘર આગળ છે અહિં આવે અને શાળા વચ્ચે પાર અ - ને શન” નામનું ઘર કડવા અનિદ ઘર આગળ છે અતિ છે. અને હા 4 ઘરે આવે તેને હર્ષ” ઘર કહેવાય વર્ધમાન છે અને અને માત્ર વચ્ચે ૧૩ ઓ નો તે વિપુળ” શકે છે અને કેટ નમન કર આગળ છે અહિ આવે અને શા કરે પરૂ આવે છે તે • કાન નામનું હર કહેવાય છે. ૨૨ ·અધ્યાય ૬ છે. (૧) કવણા तस्मिन्गृहेदक्षिणतोयलिंदेवित्तंचचित्तंध नकालदंडे। वामेपुनर्यधुदपुत्रदंस्यात् सर्वतुतस्मिन्नपिकालचक्रम् ॥२३॥ અર્થ:-- ઉપર બતાવેલા બે શાળાવાળા શાંત ઘર આગળ બે અદ્વિર અને શાળા વચ્ચે પારૂ કહેવામાં આવ્યું છે તે ઘરની જમણી તરફ રવીને અહિંદ આવે છે તે ઘરનું “વિત્ત નામ થાય તે જ રીતે હર્ષ ઘરની જ- મણી તરફ એક અલંદ આવે છે તે ચિત” ઘર કહેવાય, વિપુળની જમણી તરફ એક અલિંદ આવે તે તે ઘરનું “ધન” નામ થાય કરાળ ઘરની જપ તરફ એક અલિદ આવે તેવા ઘરનું કાળદ” નામ થાય. વળી પ્રથમ ઉપર બતાવેલા એજ શાંત ઘરની ડાબી તરફ એક અહિંદ આવે તે તે બધુદ ઘર” કહેવાય તેજ હર્ષ ઘરની ડાબી તરફ એક અલિદ આવે તે પુર્વાદ” ઘર કહેવાય, તેજ રિપળ ઘરની હાજી તરફ એક બાલિંદ આવે તો તે સર્વ” નામનું ઘર કહેવાય અને એજ કાળ ઘરની ડાબી તરફ એક અવિંદ આવે તો તે કાળચ” નામનું ઘર કહેવાય. उपजाति. लघुचपश्चात्पुरतापियुग्मं स्पादक्षिणेकोरसदारुमाये ॥ तपुरसुंदरमेवनील स्यात्कोटिलंचेवयथाक्रमेण ॥ २४ ॥ અર્થ–સંત ઘરની પછીતે એક અહિંદ આવે અને તે ઘરના મુખ આગળ બે ખલિદ આવે તેમજ તે ઘરની જમe તરફ પણ એ અહિંદ આ વચમાં જ આવે તો તેથી સતત ઘરનું રૂપ બદલાવાથી તે “ગપુરમાં નામે ઘર થાય, શાતિવરની પત, એક અલિ૮ તથા તે ઘરના ગુખ આગળ બે અતિ દે તથા તે ઘરની જમણી તરફ પણ કરે આવે અને ૧ પારૂ આવે તે તે “સુંદર” નામનું ઘર થાય વર્ષ માન ની પછી કા અહિં, ઘરના મુખ આગળ બે બલિ તેમજ તે ઘરની જમણી તરફ એક ખit અને વી પરૂ આવે તે તે નીલ” નામનું ઘર થાય, અને રૂટ પર પછીને એ અહિંદ તથા ને ઘરના મુખ ખામી છે તિર તથા તે ઘરની જમણી તર! એ અલિત અને માં પણ આવે તો તે ટિલ' નામનું ઘર પાય છે. ૨૪.

·(૧૨) રાજવલ્લભ. લિંદ આગળ એક મંડપ હેય, તે ઘરની જમણી તરફ બે અલિદે હેય અને તેથી છેલ્લી ભીંત હય, પછી તે પણ એક અલિંદ હોય અને તે ઘરનું મુખ ઉત્તરમાં હોય તો તે ઉદ્યોતક ઘર કહેવાય, તેમજ તે અથવા તેવા ઘરનું મુખ પૂર્વમાં હોય તે તે બહુતે જ ઘર કહેવાય, તેવાજ કરતું મુખ દક્ષિણમાં હોય તો તે “સુતેજ” ઘર કહેવાયું, તેવાજ ઘરનું મુખ પશ્ચિમમાં હોય તો તે ઘરનું નામ કકળાવહ” કહેવાય છે. ૩૦ उद्योतकेपश्चिमभागतोद्वौ कुर्याद्विशालंचवहोर्निवासम् ॥ तत्सृष्ठिदकोपसमानमस्य मनुक्तपटकंक्रमतोविधेयम् ॥३१॥ અર્થ–પ્રથમ કહેલા લોકમાં “ઉધોત” ઘરની પછીતે બે અહિંદ હેય પણ તેને વિદ્યારૂ ન હોય તો તે વિશાળ ઘર કહેવાય“ખાતે” ઘરની પછીતે બે અલિંદ હોય પણ તેને પદારૂ ન હોય તે તે બહુ નિવાસ” ઘર કહેવાય, “સુતેજ” ઘરની પછીતે બે અતિ હેય પણ તેને પરૂ ન હોય તો તે દિઘર કહેવાય અને તેજ રીતે જળહાવહ ઘરની પછીતે બે અલિ હેય ને તેને પણ પાર ન હોય તે તે “કેપસમાન નામનું ઘર કહેવાય છે. ૩૧ लघुत्रिकंपूर्वदिशाविभागे एकोभवेद्दक्षिणवामपश्चात् ॥ महांतमेतन्महितंचदक्षं कुलक्षयंमंडपसंयुतस्यात् ॥ ३२ ॥ અર્થ –જે વિશાળ ઘરના મુખ આગળ ત્રણ અલિંદા હોય અને તે ત્રણ અહિ આગળ એક મંડપ હોય તથા તેજ ઘરને એક અલિંદ જાણી તરફ, એક અલિદ ડાબી તરફ અને એક અલિંક પછીતે હોય અને તે ઘરનું મુખ ઉત્તર સામે હોય તેવા ઘરનું નામ “મહાત” કહેવાય તેજ અથવા તે jજ ઘર પૂર્વ મુખવાળું હોય તો તે છે મહિન” કહેવાય તેવાજ ઘરનું મુખ દો હોય તો તે બદલ” કહેવાય અને તેવાજ ઘરનું મુખ પશ્ચિમે હોય તો તે "કુક્ષય” ધર કંઠવાય છે. ૩૨ भ्रमद्वयंतिसूपुदिक्षुभागे मुम्बेत्रिमंडपममतश्च ॥ प्रतापपईन्यमिदंचदिव्यं मुखाधिकंसौम्यहरंचतुधम् ||३३।। અર્થ - ળિ ઘરને ત્રણે દિશાઓમાં (બી, જદ અને પછી) બ બે અહિંદ દેવ, તે ઘરના મુખ આગળ વ અલિદાએ મુખ -- --

·पाय
३
धान्य
भूष
जप.३
3555s
ISB
SISS
सर.५
पत.
1155
USIS
1313
मनोरम.७
सरस्त्र.८
दुर्मुख ९
T
SUSI
516
विपक्ष.१
धनद.१२
isso
॥
SISI
क्षप३
आनंद१४
पैपुल १५
35॥
E
न

·१२०
विजयः१५
रम्प.
श्रीधर.२
115७७
॥७७
मुदित-३
वर्षमानं.४
कराल.५
||
IISIS
||S
सना.
प्यांक्ष.
समृध्द.
ISI
ISR
संदर!
वरद.२

·शिष.५ सवला विशाल. विलक्ष ९ F अरु १० ध्यज.११. उद्योत १२ HD -- श्रीपण १३ सौम्य १४ अनित. १५ फुल नदन १६ सुंदरादि थी कुळनदन सुची १६ धरी छे ने रुहोपनहीं, (खेपाटहा अनेचार थांभाने पट्- दारु कहे छे) नेम उता भुपादि रुपे आ शोळ- घरोमां पदारु नारखयामां आवे तो ने थी सुंदरादि नामो थाप छे, मानपदासना कारणे नामो रदलाणो रे, षदा- नुरुप बनाय्यु नथी केमके आडी लिटीओ आव्येी वाचनारने लिंदो समझाय नेयी भुलायो साय-

·१२०
हस..
सलक्षण.२
सौम
1565
31st
or
D
हय.४
भातुक.५
उत्तम.६
F
H
-5513
॥SIS
रुचिर..
सतत.
SBIS
mms
។
D
आ पयेमा पारडो नारवयानु कमुंग ने "पाटहो" लट्ट) शब्द
एकवचनमा नेयी भाषानरमा ठेकाणे ठेकाणे एकवचन राखी
पारो नापयामां आव्यु से पण, शिल्पशास्त्र ना मनानुसारे का.
लामा एक पारो नारयो एनिषेधणे, माटे जेजे ठेकाणे पारडी
सद अपि तां दिवचन समनी ये पाटडा ममनपानले.

·क्षेम.९ २२. क्षेपक.१० उहत्त.११ E SH 11651 SIUSIL उच्छ्रित.३३ घ्पय,१४ वृष. १२ Llumsuj] [[] S ISIN DO Dor आनंद५ F उपरना शोले परोमां पाटडारुप नहि रवा- व्यानुं कारण आडी. लीटी होय तोते अलिंद समजा इजाय. तथा आ घरोना अलिंदोमा चौरस मींडा पताच्या छेते सं. भाओना स्थानी रे.त्पां संभाराची भीतचणाय नहि तो ध- रमां हया अने प्रकाश आये, मने भीतफरपी होय तो ने घरना मालीकनी मरजीनी पानसे.

·अलंकृत.१ है अलकार.२ रमण.३ S335 ISss . ܒܨ វ 7 पूर्ण.४ ईश्वर.५ पुण्य.६ 155 ડિડાડ 1515.. सगर्भ.. कलश.८ दुर्गत.९ SIS ॥ 31 नीपत.. इप्सित .. भद्रक.१२ ॥७॥ वरित १२ दीन. विभव.१५ E

·ܘܦܠ
भाषित-२
कामद.१५.
प्रसाद.१
1553
S555
रुपमा
तिलक.४
क्रीडनः५
॥
SISS
SS15
सौरम.
यशोद
कुमुद.
||S
ISIS
SIIS
भासर१०
काल.९
भूषण.११
1551
ISI
परूपर१२
धान्यनाश १३
कुपित. ११
:15
S
151

·'पित्तइदिद.१५ कुलसमृध्द.१५ चुदामी 1555 FE II प्रभद्र.२ क्षेम.३ शेखर.४ Lillss ISS 0 70 उछ्रित.५. 'विशाल.५ भूतिद.७ ISIS 15 हृष्ट. विरोध.९ कालयाश.१० ||151 1551 ||SIS ㅋ निरामय.१ 11 मुशाल.१२ रौद्र.३ citasi 1151 1511 २० - ·१२०. मनोभाया५ मुंभद्र.५ ॥5॥ 151 A D कारिणी महिपी.२ नापी.३ EL सामी सिध्दार्थ.. यमम्र्य.२ दंड.३ काय.४ चुल्ही.५ HHE पश्चिम. दिशाल घरमां करिणीधी छागी सुधी चार शालाओजेजे दिशा- ओनी चनापीछे ने, एक दिशानुं हिशालपीजी दिशामा हिशालघ- रमा मलपे सिध्दार्थादि असुझमें नामो फेरे छे.

·१२०
पूर्व. १०
चमानः
मंतता
शनिद.
स्वस्तिक.१
चर्द्धमान.३ कीनिविनाश.४
शान्त
हर्षण.२
विपुल
कराल
H
HIE
वित्त
दक्षिण
चित्तः
धन
FILE
कालदंड.४
इंधुद."
पुत्रद.२-
H
पश्चिम.

·१२०.
सर्पः३
कालचक्र.४
त्रैपुर.
सुंदर.२
नील.३
म
HI
कौटिल..
शारद.
शारद.२
शील.३
--
फोटर.४
सौम्प
D
ब
वर्द्धमान
श्रीधर.
.
पा
D

·१२.
पूर्व. २०
चर्जमान
मंतत.
शनिदर
र्द्धमान ३ कीनिविनाश
इंस.२
सस्तिक.१
कराल
हर्पण.२
'विपुलर
शान्त
धन
चित्त.२
वित्त,
पुनंद:२..
M
चंद
कालदंड.४
H
पश्चिम.

·सः३
१२०
फालचक्र.५
त्रैपुर.
१
सुंदर.२
नील.३
कौटिल..
शारद.
शास्त्रद.२
शील
फोटर.४
सौम्या
वर्द्धमान
श्रीधर
प
H

·१२०
१२
कीनिपिनाश.५
सुष्टिद.३
कामद
D
O
T
o
श्रीयसनर
श्रीशभ३
श्रीभूषण
a
.
सर्वार्थद.
फीनिक्षय.४
श्रीधरयुग्म
0
.
उद्योतक
लक्ष्मीनिवास३.
सुपित..
H
सतेजस
कलहारह
बाहुनेजर
पाः

·.1२०
१२
बहनियामक
मधिद३
-LO
पसमान
महान्त,
माहितर
h
सुलक्षय.४
001

·No text on this page.

·અધ્યાય ૬ છે. ગળના ત્રણ અલિદો આગળ એક મંડપ છે, તે ઘરનું મુખ ઉત્તર દિશામાં છે તેવા ઘરનું નામ પ્રતાપવન” કહેવાય. તે અથવા તેવા જ ઘરનું મુખ પૂર્વ દિશામાં હોય તે તે “દિવ્ય ઘર કહેવાય છે અથવા તેવાજ ઘરનું મુખ દક્ષિણ દિoભાં હેય તે તે સુખધક” ઘર કહેવાય અને તે અથવા તેવાજ ઘરનું મુખ પશ્ચિમ દિશા સામે હોય તો તે જસાખ્ય હર ઘર કહેવાય. ૩૩ तस्येवरूपरसदारुयुग्मं पुनस्वलिदोजगतंततश्च ।। स्थासिहयानंत्यधहस्तियान क्षेयंतथाकंटकमेतदत्यम् ॥३॥ અર્થ:~-પ્રથમ કહેલા કિશાળ ઘરની ડાબી તરફ બે અલિદે, જો તરફ છે અને પછીને પણ બે અલિદ કહ્યા છે, અને તે ઘરના મુખ ખાન ત્રણ અલિર કહ્યા છે, એ ત્રણ અલિદ આગળ એક મંડપ કહ્યો છે, એવા ઘરના મુખ આગળ ની બેક અલંદ વધારવામાં આવે અર્થાત ઘના મુખ આગળ ચાર લિદ કરી તે ચાર આગળ એક મંડપ ડેથ (પ્રથમ ત્રણ અહિંદ આગળ મંડપ કહો છે, તે ન કરતાં ચાર અલંદ કરી તે ચાર બાળ મંડપ કરે છે અને તેવા ઘરમાં બે વરૂઓ આવે તેમજ તે ઘરનું મુખ ઉત્તર દિશામાં હોય તો તે “અજગત” ઘર કહેવાય, પણ એ અજરાત ઘરનું મુખ પૂર્વમાં હોય તો તે " સિયાન” વર કહેવાય, તે ઘરનું મુખ દહિ હોય તે તે “હસ્તિથાન” ઘર કહેવાય, અને તેના જ ઘરનું મુખ પશ્ચિમે છે તો તે કટક” નામનું ઘર કહેવાય. ૩. તwt, शांतादिगेहानिचपोडशेष द्विशालकानीहयथाक्रमेण ।। नामानिचवायपिरूपमेक हस्त्पादिभेमतोविधेयम् ॥३५।। નામાપિરાજ દ છે અર્થશાદ કાળ આવા અમે ળિ પર જે કા તે ને એક એક રૂપ છે, પણ હસ્તિન્યાદિ શાળાઓના ભેદ કરી તેના પરના એ છે રૂપનાં ચાર ચાર ના થાય છે. એ 1 ·राजवल्लभः अध्याय ७ मो. उपजाति. द्विशालगेहानिचपोडशेव वास्तूदधेःसारतरंपुनश्च ॥ वक्ष्याम्यलिंदापणकोलघुश्च द्वौतिंदुकाख्योकथितावलिंदो ॥१॥ અર્થ–વાતુરૂપી સમુદ્રના સારરૂપે વળી બીજા (૧૬) સેળ વિશાળ વરા કહીએ છીએ, તેમાં “અલિંદ” “પણ” અને “લઘુ” કહેવામાં આવશે તે ત્રણે નામે અલિંદનાજ છે, અને બે અલિંદ હોય તેનુ “હિંદુક” નામ છે. ૧ सूर्यदिशालंलघुरस्यवामे मुखेत्रिकंदक्षिणतस्तथैकः ॥ वेदामुखेवासवमेवगेहं वामेपसव्येलघुरेकएव ॥२॥ અને દ્વિશાળ ઘરની ડાબી તરફ એક અલિંદ અથવા વધુ છે મુખ આગળ ત્રણ વધુ હોય અને જમણી તરફ એક લઘુ હોય તે તે “સૂર્ય” નામાં ઘર કહેવાય જે દ્વિશાળ ઘરના મુખ આગળ ચાર અલિંદા હોય તે ટાગી તક એક અલિત હાય તે તે “વાસવ” ઘર કહેવાય છે. ૨ प्रासादसंज्ञमुखतनपंच प्रदक्षिणतिंदुकवोष्टितस्यात् ॥ अलिंदयुक्तविमलंद्विशालं तवीर्यवंतंसहमंडपेन ॥ ३ ॥ અથઃ- જે દ્વિશાળ ઘરના મુખ આગળ વ અલ હોય ડાબી, ને પાછળની બાજુએ એ છે કે એક અક તિક બે બે અતિ ) છે તે તે“પ્રાસાદ” ઘર કહેવાલ તે વિશાળ ઘરના મુખ આગળ એક અહિં પારીએ (ચાર લિંક કરીએ) તે તે વિમલ નામાં કહેવાય અને એ વિમળ ઘરના મુખ આગળ એક મંડપ વધારીએ તે તે ઘરનું નામ બ્લીવંત" કહેવાય છે કે अपविशालपुसमस्तकेषु मध्येविदध्याद्रसदारुचकम् ।। नदाभवेद्रामुरमप्रयुग्म मेकोलघुदक्षिणदिग्विभागे ॥४॥ અર્થ –જે દિદાળ ઘરના મુખ આગળ બે અહિં હોય, તેના જન્મ પર ·ખણાય છે કે (૧૨૩) તમે એક અહિં હોય અને એણે બહારૂ હોય તે તે “સુર” નામ ઘર एकोलघुर्दक्षिणपूर्वतःस्यात् तदुंदुभाव्हमुखमंडपेन ॥ होपूर्वतोदक्षिणतस्तथैको युग्मंभवेत्मंडपगंसुतेजः ॥ ५ ॥ અર્ધ- જે વિશાળ ઘરની જમણી તરફ એક અલિંદ હોય તેજ મુખ આગળ એક વધુ અને તે મુખ આગળના વધુ આગળ એક મંડપ છે તો તે દુદુભ” નામ ઘર કહેવાય જે દ્વિશાળ ઘરના મુખ આગળ બે અતિ હય, તે ઘક્કી જમણી તર એક અહિંદ , મુખ આગળ બે અતિ જે કહા તે છે અને આગળ એક મંડપ હોય અને જમણી તરફ એક અહિં જે કહા તે એક અતિ આગળ પણ મંડાય, તે તે “સુતેજ”નામ ધર કહેવાય છે. પ વિજળી मुखेगुणादक्षिणतस्तथैको द्विमंडपेऽस्मिन्यजाभिधानम् ॥ महांतगेहंमुखगेत्रिकेतु युग्मान्वितमंडपमेतदेव ॥६॥ અથ જે ક્રિયાળ ઘરના મુખ આગળ ત્રણ અલિ હોય અને તે અહિં આગળ એક મંડપ હય, તે ઘરની જમણી તરફ એક અલિદ હોય, તે એક અલિંદ આગળ પણ એક મંડપ હોય તો તે “યજઘર કહેવાય છે કિચાળ ઘરના સુખ આગળ ત્રણ અતિરે તે અતિ આગળ બે મંડપ હોય તો તે મહત” નામ ધર કહેવાય છે. ૨ मुखेतथामंडपकेचयुग्मं वामेपसव्येयुगललपोश्वः ।। लोकत्रयाडवरमेवनाम पडक्षरंशंभुगणेशयोश्चः ॥ ७॥ અર્થ - દ્વિશાળ ઘરના મુખ આગળ બે આરે છે તે બે અ- લિ આગળ બે મશ્ય લેય તે ઘરની જમણી તરફ બે અલિંદ હોય તેમજ ડાબી તરફ પજ છે અવિર છે તો તે છે અને નામવાળું કયા કબર" નામ પર કહેવાય, તેવું ઘર મહાદેવ અને ગણપતિને હોય. ૭ युग्मंमुखेमंडपगंहर्यस्यात् तथाद्वयंदक्षिणवामतश्च ॥ guagવરાત્રી વિશ્વમાદિરાપાટા અર્થ –જે દ્વિશાળ ઘરના મુખ આગળ બે અહિ હાય અને તે ઇ- ·તેમજ (૨૪) રાજવીજ લિ આગળ બે માપ છે તે ઘરની જમી અને કાળી છે જે તે બે છે અતિ કેળ અને પછાત એક અiદ રણ તે એના જ નામ વદ " છે એમ વિશ્વમાં કઇ છે ૮ मालीनसंज्ञमुखगेश्चतुभियुग्मंभवेदक्षिणयामभागे । युग्मंतथापश्चिमदिग्विभागेतस्यामनोमंडपएकएर ॥ ९ ॥ અથ: --જે વિશાળ ઘરના મુખ આગળ ચાર બર્તિ છે અને તે ચાર અલ આગળ ક મંડપ છે, તે ઘરની જમ0 અને ડાબી એ મને તરફ બ બ બહિ, તે પછી પણ એ છે તે અમલન નામ ઘર કહેવાય છે ? বাঙ্গিীতি, प्रामामालधयोविलासभवनेवामेलघुर्दक्षिणे तञ्चेन्मंडपसंयुनंचकमलंस्यात्सृद्धिदंसौख्यदम् ।। वेदाःसुंदरकेमुखेचसततंयामेपणोदक्षिणे तस्याप्रमुखमंडपश्चफलदाएवंगृहापोडश ॥ १० ॥ અર્થ-જે ક્રિયાળ ઘરના મુખ આગળ ત્રણ અલંદ હોય, તે ઘી ડાબી અને જમણી એ બન્ને તરફ બકએક લઘુ ડાય તે તે “વિલાસ” નામ ઘર કહેવાય; પણ તે જ વિલાસ ઘર આગળ એક મંડપ આવે છે તે વિલાસ નામ બદલાઈ તેનું નામ “કમલ કહેવાથને કમર પર વૃદ્ધિ અને સુખ આપ નાર છે જે શાળ ઘરના મુખ આ ચાર પણ છે અને તે ચાર હજાર આ એક મંડપ હૈયા તે ઘરના ડાબી અને જમણ, એ બને તરફ એક પણ હોય તો તે ઘરનું નામ “મું * કહેવાય. એ રીતનાં સેળ ગ્રહો કહાં તે ફળદાધિ છે. ૧૦ त्रिशालगृहलक्षणं. उपजालि. अथत्रिशालंत्रिदशंपणेकं स्यात्रेदशावाससुरूपसंज्ञे । तथाचतुर्थंकुमदाभिधानं हस्त्यादिभेदेःक्रमतोविधेयम् ॥११॥ અર્થ - જે ઘરને ત્રણ શાળાઓ હોય એવા ત્રિકાળ ઘર આગળ એક પણ ·૧ હોય તો તે હરિતની શાળા કહેવાય છે, પણ હસ્તિની શાળાનું મુખ ઉત્તર સામે હોય છે તે દિશ”નામ ઘર કહેવાય, પણ તે દિશ ઘર પૂર્વ મુખનું હોય તે તે દિશાવાસ” કહેવાય તેજ વિશે ઘર દક્ષિણ મુખનું છે તે તે સુપ” નામે પણ કહેવાય અને તેજ ત્રિદેશ પશ્ચિમ મુખનું હોય તે તેનું "કુમુદ” નામ કહે છે. ' उचंद्रयलिदंचतथैवपुत्रहरंचकामंत्वधहस्वभद्रम् ॥ पट्कंचमध्येस्वधनंकुवरपक्षतथाकामदमेतदेव ॥ १२ ॥ અર્ધ --જે ત્રશાળ ઘરના મુખ બાગળ બે અતિ હોય અને તે શા- ળાનું મુખ ઉત્તર સામે હોય તો તે છત્ર” નામ ધર કહેવાય તેવું જ ઘર પર્વ દ્વાનું હોય તો તે પુત્રહર"નામનું ઘર કહેવાય તેજ ઘર દક્ષિણ મુખ- થવું હોય તો તે કામ”નામાં ઘર કહેવાય તેજ ઘર પશ્ચિમ મુખવાળું હોય તો તે “સ્વભદ્ર"ઘર હેય તેવાજ ઘર મણે કટાર હોય તે સ્વધન” નામાં ઘર કહેવાયા તે બહારવાળું ઘર પૂર્વ દિશાના દુખાવું હોય તે તે કુબે” નામનું ઘર કહેવાય જ કારવાળું ઘર દક્ષિણ મુખનું હેય તે તે પક્ષ” નામનું ઘર કહેવાય, અને તેજ પાવાળું પશ્ચિમ મુખે હેચ તે તે “કામ” ના ઘર કહેવાય છે ૧૨ अलिंदयुग्मंस्वधभद्रयुक्तंमध्येकपट्टजलजाभिधानम् ॥ स्या पजेचेवगर्जकृपंचपदारुमध्येसफलेप्वथातः ॥१३॥ અથ:- જે વિશાળ વન્ના મુખ આગળ બે અલંદે હોય અને તે અ- દિ આગળ એક ભદ્ર હોય તથા મથે એક પાટડે હાય, અા ઘરનું ઉ- નર મુખ તે તે કાજલ” નામનું ઘર કહેવાય તેવાજ ઘરનું મુખ પૂર્વમાં હોય તે તે ભેજી નામ ઘર કહેવાય તેવુંજ ઘર દક્ષિણ મુખ- વાળું હોય તે તે “ગજ*નામાં ઘર કહેવાય અને તેજ ઘર પશ્ચિમ મુખનું હેય તે તે કૃપ" નામનું ઘર કહેવાય છે. હવે પછી જેટલાં વિશાળ બરા કહેવામાં આવશે તે સર્વ કરૂ ન ઘરે જાહવા ૧૩ स्याद्वैजयंमंडप-हस्यभद्रजयंनिनादत्वथकीर्तिजंच ॥ भदोन-हस्वाधिकसाकलाव्हंनिभिकंवासदकोशलेच॥१॥ આજે વિશાળ ઘરના સુખ આગળ એક હર (લખું છે, તે હય આગળ એક મંડપ ડેય, તે મહ૫ આગળ એક ભદ્ર હોય તે ઘરનું મુખ ઉત્તર સામે છે તે તે “વજય” નાનું ઘર કહેવાય. તેવાજ ·રાવલ રનું મુખ પૂર્વમાં હોય તે જય” નામનું ઘર કહેવાય, તેજ ઘરનું મુખ હિને હાથ તો તે નિનાદ” નામાં ઘર કહેવાય તથા તેવાજ ઘરનું મુખ્ય પશ્ચિમે હોય તે તે કાતિજ” નામાં ઘર કહેવાય છે. ઉપર કહેલું પ્રથમ વિજય ઘર જે કહ્યું છે તેને ભદ્ર કરવાનું કહ્યું છે તે જના રથને એક અલિંદ કરીએ અને તે ઘર ઉત્તર મુખવાળું છે તે તે “સ” નામ ઘર કહેવાય તેજ સકળ ઘર પૂર્વ મુખનું હોય તો તે નિ ભ”નામા પર કહેવાય, તેજ ઘરનું મુખ દક્ષિણે હોય તે તે વાસદ” નામાં ઘર કહેવાય અને તેજ સકળ ઘરનું મુખ દક્ષિો હોય તે તે ૮ કેશળ” નામનું ૧ર હાથ છે. ૧૪ વા, ध्येकंक्रमादीश्वरवारदास्यंभोमंचकौशल्यमतःकमेण ॥ तदेदयुधिस्वजनंद्वितीयंस्थाकोशदनीलमिदंचतुर्थम् ॥१५ અર્ધ-જે વિશાળ ઘરના મુખ આગળ અગિતે ઘરની જ તક અતિ હાલ તે ઘરનું મુખ ઉત્તર સામે હોય તે તે ઉપર ન થાય તે જ ઈશ્વર ઘરનું મુખ પૂર્વ મા હોય તે તે . ૧,૨૬ ૧ તેજ ૧નું મુખ પિનમાં છે તે તે “ભીમ ઘર કહેવાય ટક પાનું મન બને છે તે તે “કુળ” નામ પર કહેવાય છે. ( દિને ઘરની જમી તરફ અતિ વડે એ ઘરોનાં નામ બદલા' તેલ = જે એક વિશાળ ઘરની ડાબી તરફ નહિં આપી ઘરનું અર: છે તેમજ નું નામ : બાલા" છે તે છે રીતે – જે વિદળ વરના મુખ આગળ શું આ થિ બને તે ઘરને " વં તેલ નવિ પન્ન બી તરફ એક અક્ષિ છે અને જ કાન ધરાય છે તેનું નામ “વબુદ્ધિ” ઘર કહેવાય, તે - તેને સવજન” નામ પર કબાબ, તે જ વેબ મુજ ૧ કાવે છે. તે તે ગર” નામ પર છે અને તેજ ૪૬ ૧૪પ૯ હેતે થયું “નીલ” નામ પણ પડે છે ૧૫ ના. Figurer- ર Firm નréistrict અનraffસંતાઇ ૧ ·૭ મે, કાજી એ બન્ને તરફ એક એક અલિંદ હેય ને તે ઘરનું મુખ ઉત્તર સામે હેય તે તે બાદપર કહેવાય, તેજ ઘર ઘરનું મુખ પૂર્વ સામે છે તે તે “સરદાર કહેવાય, તેજ ૧૮ ઘરનું મુખ લે છે તે તે “દડક" કહેવાય અને તેજ કદનું મુખ પશ્ચિમે ય તે તે “કાકપક્ષ"ઘર કહેવાય છે. ઉપર કહેલા પ્રથમ વરદ ઘરના મુખ આગળ એક મંડપ વધારીએ અને તે પ૨નું મુખ ઉત્તર સામે છે તે તે "હર્ષનાદ"ઘર કહેવાય તેજ હર્ષનાદનું મુખ પૂર્વમાં હોય તો તે વર્ષનું નામ “ગજનાદ"કહેવાયા તેજ હથનાનું મુખ દક્ષિણે જ તો તે “બાહુલ"ઘર કહેવાય અને તેજ હથનાનું મુખ પશ્ચિમ હોય તે તે “કીર્તિજ નામનું ઘર કહેવાય છે. ૧૬. पसन्ततिलका. सृष्टपाधिरूपमुखमंडपमेवसिंह ज्ञेयंगृहेपगजेअपिकोशसंज्ञम् ॥ वामेधिकंचलघुनाकथितंसुभद्रं स्यान्माणिभद्रमपिरलजकांचनाख्ये ॥ १७॥ અર્ધ-જે ત્રિશાળ ઘરના મુખ આગળ સુષ્ટિમાર્ગે ચાર અલિંદ હોય, તે અલિ આગળ એક મંડપ હોય પણ તે ઘરનું મુખ ઉત્તર સામે છે તે તે સિંહ” ઘર કહેવાય તેજ સિંહ ઘરનું મુખ પૂર્વમાં હેય તે તે “વૃષ” ઘર કહેવાય તેજ સિંહ ઘનું મુખ દક્ષિણે હોય તે તે “ગજ” ઘર કહેવાય અને તેજ સિંહ ઘરનું મુખ ૫ અમે હેય તે તે “શ” નામનું ઘર કહેવાય છે. ઉપર કહેલા પ્રથમના સિંહ ઘરની ડાબી તરફ એક અલિદ હોય ને તે 2નું મુખ ઉત્તરમાં હોય તે “સુદ્ર” નામ ઘર કહેવાય તેજ ઘરનું મુખ માં હોય તે તે “માણીભદ્ર” નામ ઘર કહેવાય તેજ ઘરનું મુખ દક્ષિણ Oા સામેય તે તે “રત્નજ” વર કહેવાય અને તેવાજ ઘરનું મુખ પશ્ચિમ -1 સામે છે તે તે “કાંચન” નામનું ઘર કહેવાય છે. ૧૭ મારિની. युगमुखमपरेकोभैरवंदक्षिणेच भरतनरजमेतरस्याचतुर्थकुवेरम् ॥ पुनरपिलघुवामेहस्तियानवियानं हयजकृपजगेहंतचतुर्थंक्रमेण ॥ १८ ॥ ચંડ-જે દ્વિશાળ ઘરના મુખ આગળ ચાર અલિર ·રાવલભ, ૧૨૮) મણી તરફ એક અલિંદ અને પછી તે એક અલિંદ છે ૫ તે ઘરનું સુખ ઉત્તર સામે હોય તે ભેરવનામાં ઘર કહેવાય. તેજ ભરવ ઘરનું મુખ પૂર્વ માં હોય તે તે ભરત” નામ ઘર કહેવાય તેજ ભરવ ઘરનું મુખ દક્ષિણ માટે હોય તો તે નરજનામાં ઘર કહેવાય અને તેવાજ છે ઘરનું મુખ પશ્ચિમે હેય તે તે બજકુબેર” નામનું ઘર કહેવાય છે. ઉપર કહેલા પ્રથમના વિશાળ ઘરના મુખ આગળ ચાર અલિદ હોય પછીતે એક અલિંદ હોય, પણ તે ઘરને જમણી તરફ અલિંદ ન હોય અને ડાબી તરફ એક અલિંદ હોય તેવા વરનું મુખ ઉત્તર સામે હોય તે તે “ સ્તિયાન” ઘર કહેવાય તે ઘરનું મુખ પૂર્વમાં હેય તે તેવિયાનમાં ઘર કહેવાય તથા તે ઘરનું મુખ દક્ષિણે હેય તે તે ઘરનું નામ હયજ કહેવાય, અને તેજ ધરનું મુખ પશ્ચિમ હોય તે તે “કૃપજ” કહેવાય છે. ૧૮ शार्दूलविक्रीडित. वर्णानांशुभदंचसागरगृहपंचैवहस्वामुखे प्रोक्तंक्षीरदरत्नदायकमिदंकोलाहलंचापरम् ॥ पटदारुहयभद्रसप्तलघवस्तिर्यग्युतशालया गंधर्वैक्षितिभूपणंचकथितंसर्वज्ञकंदर्पकम् ॥१९॥ અર્થ–જે વિશાળ ઘરના મુખ આગળ પાંચ હસ્વ હેથ અને તે નું મુખ ઉત્તર સામે હોય તે તે “સાગર” નામ ઘર કહેવાય, તે સાગર -- ચારે વર્ણને સુખાકારી છેપણ તે સાગર ઘર પૂર્વ મુખનું હોય તે તેનું સાગર નામ બદલાઈ “ક્ષીરદ” નામા ઘર થાય; તેજ સાગર ઘરનું મુખ દક્ષિણે હેય તે તે “રત્નદાયક” નામાં ઘર કહેવાય અને તેજ સાગર ઘરનું પાશ્ચમે મુખ હોય તો તે છે લાહલ” નામ ઘર કહેવાય છે. ઉપર કહેલા વિશાળ ઘર મળે બે પટ્ટાફ હેય તે વિશાળ ઘરના મુખ આગળ સાત (૭) આલ દે હોય, તે અલિદ આગળ એક ભદ્ર હોય, તે ઘરની જમણી તરફ પણ એક અલિંદ હોય, એવા ઘરનું ઉત્તર મુખ હોય તો તે જાધવ પર કહેવાય તેજ દરનું મુખ પૂર્વ રામે હોય તે તે “ક્ષિતિભૂષણ” ૧ હસ્તિયાન અને શૈવ ધરને વિરે માત્ર ફેર એટલાજ રહે છે કે, તિયાન કર બી તરફ અલિદ આ એટલે રવ ના ભાઇને તેનું પ્રતિપાન નામ થાય છે નામાં ઘર ·અપાય છે. કહેવાય તેજ ઘરનું મુખ દક્ષિણ સામે હોય તે તે સર્વજ્ઞાનમાં ઘર કહેવાય અને તેવાજ પર મુખ પશ્ચિમ દિશા સામે હાથ તે તે“પનામા ઘર કહેવાય.૧૯ धान्यवृद्धिकरंत्रिशालमुदितंशालाविभागंहिना प्राक्शालारहितंशुभंनिगदितंसुक्षेत्रमर्थप्रदम् ॥ चुल्हीसंज्ञमिदंकरोतिमरणहानितथायाम्यया पक्षमहिपीमृतेचभवनंतत्पुत्रयंधुक्षयम् ॥ २० ॥ અર્થ - શાળાના વિભાગ વિના (અલિંદ વિના) ઉત્તર દિશાના મુખ- પાછું જે વિસ્તાળ પર છે તે બધાન્ય” નામનું ઘર કહેવાય તે ધાન્ય પર કરવાથી વૃદ્ધિ થાય, પણ તે જ વિશાળ ઘર પૂર્વ મુખતું હોય તે તે સુક્ષેત્ર નામાં ઘર કહેવાય તે સુત્ર ઘર શુભ છે માટે તેનું ઘર કરવાથી ધનની પ્રાપ્તિ થાય વિના અહિંનું વિશાળ ઘર દક્ષિણ મુખનું તે તે “સુ” નામનું ઘર કહેવાય તેવું દર કરવાથી ઘરધણનું મત્યુ પાય-હાનિ થાય, અને મહિપી-શાળા વિનાનું એટલે વિના અહિંદનું વિશાળ ઘર પશ્ચિમ મુખ વાળું હોય તે તે પક્ષના ઘર કહેવાય તેવું દર પુત્ર અને ભાઈને નાશ કરનાર છે, માટે તેનું ઘર કરવું નહિ, ૨૮ प्रेशालानिचपोडशप्रथमतःसोमेचपदारुकं तञ्चकेनपुरोपिशंकरमिदंमध्यक्रमाविश्वतः ।। रुदेद्वौमुखतोपिदक्षिणलघुस्त्येकाधिकसागरं चत्वारोनृपशोभितेचपुरतःप्रादक्षिणेकोलघुः ॥२१॥ અર્ધ-કથા કહેતા વિશા એક અતિવાળાં વિશાળ ળ (૧૬) પર જે જ કહ્યાં છે, તે ઘરે જરૂય તે તે “સોમનામાં રહે જાપ પણ જે ઘરને બહાર ન ય તે તે કર” નામે ઘર કહેવાય છે ઘરાને અનુક્રમ થકી છે તે એવી રીતે કેન્દ્ર આ મઠમાં છ ઘર કહ્યાં છે, તેમાં પાનાં બે વરમાળા નું વિશ્વ” નામ છે અને બીજા પાનું ના"" છે. એ બન્ને વરના મુખ કાળ બે બે દિ હેય, લેખ અને i એ અને ઘરના મુખ આગળ એક છે અહિંય, પણ એ બન્ને પછી જ વાને વાર હાપ અને ર ને જાફ ન દેય છેટ જ લે છે. વિશ્વ ઘરના મુખ બાન છે કવિ હોય તે જ રીતે પરના સુખ માળ ઇ બે બલિરા, ૫૮ જાની જમો ત ક અતિ હેય છે એમાં એટલોજ જે છે અને તે પદ ·(૧૩ર ) રાજાભ. शार्दूलविक्रीडित. वाणेःश्रीजयमग्रतोपितुभिःश्रीलकंमंदिरं रागारसदारुयुग्मसहितंतच्छीविलासंभवेत् ॥ श्रीतेजोदयमग्रतश्चमुनिभिःपदारुयुग्मान्वितं सोमादित्रिदशादिभूपतिगृहापंचाधिकाविंशतिः॥२६॥ અર્થ – ઉપર કહેલા પદારૂવાળા ત્રિશાળ ઘરના મુખ આગળ પાંચ અલિર હેય તે તે શ્રીજ” ના ઘર કહેવાથ; પણ તેજ ઘરના મુખ આગળ છે અલિ હેય તે તે બ્રીતિલક"ધર કહેવાય તે તિલક ઘર મળે બે પદારૂ હોય તે તે "શ્રીવલાસ” ઘર કહેવાય અને તેજ શ્રીવિલાસ ઘરના મુખ આગળ સાત અલિંદ હોય છે તે શ્રીદયનામાં ઘર કહેવાય છે રીતે મારિ સેળ ( ૧૨ ) ઘરે અને ત્રિદશાદ (૯) ઘરે મળી પચી (૨૫) હરે રાજાને માટે ય છે રે વારા ગૃહ ક્ષvi, જિની, भरननवकमुक्तच्चतुःशालमध्यात् नयनलपमन्वंम्यादक्षिणेकेनचंद्रम् ॥ भवनिमदनमध्येसर्वतोदाम्पटक द्वितयमपिचतंपामंतिमयुग्मयुगम् ॥ २७ ॥ અર્થ ઉપર કેટલા નવ ત્રિકાળ ધરાને ચતુ.શળ કરી તે સુખ અડગ છે , આવી તરફ એક કપ રકાબા આવે તે પસંદ” નામા હર , અને એ છે એનું કા ઘર કંહેવામાં આવશે, તે સર્વ વામાં પરૂ દમ, તેમજ બે રૂ પળ દ્વારા એક જ એ નવ જ નું કામદદ કરે નવો તે કામને જ પણ દવા છે. અને - 3 રે.ઇ એક એક વાર આવે છે કે જે જોર જોર થingબ !

·भतापपदन.
D
0
o
दिस२
DO
0
फरपाधिक
सौरव्यहर ४
rn
सिंहयानः
-०
हस्तियान
11
HIL
फरफ४
सूर्य?
D
पासपः२
da.
प्रासाद३
विमल..
पीर्ययंत५
00

·मातुर
दुभ..
रुनेजर
Local
महान्त
लोक्यारंनर."
211
0
पाद
मालीन १३
विलास १५
HER
-

·उनहर२
काम.३
T
हसभद्रर.
सपन..
कुरेर
पक्ष३
T
कामद.४
जलज.१
मेपज२
गज.३
कृप.४
TIT
ग्रह
E
विजय
10
जय.२
'निताद:३
n
LJAL

·सकल १ कीर्तिजर OL- E LJ H मा H ईयर হাত ও चासद.३ DE H H कुशल.४ भीम.३ परद२ सा काशंद.३ सजन.२ पेदि। FM TI MP सरदार हा

·1१२
सारूप
T
H
बाहुल
कीरिजन
मगर
Film
HIL
HTI
HI
HTTA
फोश.
मणिभदर
0.
JUJE
S
A
=
STIE
कांचन
भख.१
FITTE
HI
1001

·नरज.३
भरत.२
मा
.
हपज.३
विमानर
"हास्तयानर
ITH
101
गा
क्षीरद.२
कृपज
गंधर्य.१
कोलाहल ४
रलदायक
11
रामा
FIN
दर्पक
मर्पक्ष.३
दीनिक
मा

·:-
पान्य।
सक्षेत्रर
La
खुल्ही
L
पक्षघ्न
सोमः
शंकर२
पिध
रुद्र.४
सागर.५
F
नृपशोभित.५
피
सौरव्यद..
HI
राजाग२
m
--
असपुत३
सर्पशान्नर
कुलनदन ५
HI

·1१२
सौभापवर्धन
आनंद.८
कल्याण
जनशोभन
गोपन..
भैलोक्यमंदर
-श्रीतिलक.१२
विष्णुप्रिय१३
श्रीनिदा.१४
श्रीधर.१
मीनियाम९५
श्रीपन्स.१५
H
श्रीतिसक..
श्रीभूषण
HIIH

·.
१३२
श्रीविलाश५
श्री तेजोदय ६
चंद्र.१.
मलपत्र
शोभना
सकर्ण.४
नागिंद्र.५
चक्र ५
जयारह ७
मकरध्वज.८
कामद
--

·No text on this page.

·અપાધ૭ છે. मलयमथचगेवामन्हस्वाधिकस्यात् भवतिचगुण-हस्वंशोभनंपूर्वतोपि ॥ त्रिभिरपिचसुकर्णपृष्ठयाम्पेतथैकः तदधिकमपियामेवेश्मनागेंद्रसंज्ञम् ॥ २८ ॥ અર્થ-ઉપર બતાવેલાં ચતુશાળ ઘરમાં ચંદ્ર ઘરની ડાબી તરફ એક દુર પધારવામાં આવે તે મલય” નામાં ઘર થાય ઈ પણ ચતુશાળ ઘરના મુખ આગળ ત્રjજ અલિંદ હોય અને બીજી એક તરફ અહિં ન હેશે તો તે "ભન” વર કહેવાયા અને તે શાન ઘરની પછીતે એક અહિંદ ય, તે ઘરની જમણી તરફ પણ એક ખલિંદ હોય તે તે ઘરનું નામ સુકણું” કહેવાય, પણ છે મુકની ડાબી તરફ એક મલિંદ તે તે "નાર" નામાં ઘર કહેવાય છે. ૨૮ वसंततिलका. वचतुष्टयमुखसकलेपुशस्तं याम्योत्तरेहिलघुनापिजयावहस्यात् भद्रान्वितंचमकरध्वजमेवतस्मिन् पृष्टाम-हस्वमपिकामदममभद्रं અર્થ-જે ચતુશાળ ઘરનામુખ આળ ચાર આલિદે હોય તો તે શકર ઘર કહેવાય એ વર સર્વધરમાં શેર છે ચાર શાળાના ઘરોમાં ચક ઘર એણ છે, અને એ ચક ઘરની ડાબી તરફ અને જમણી તરફ એ બન્ને તરફ એક એક લઘુ હોય તે તેજયાવહ નામા ઘર કહેવાય પણ એ જ્યાહના સુખ આગળ એક જ છે તે તેમ કરવજ"ઘર કહેવાય અને તે મકરધ્વની પતે એક અહિંદ વધારીએ તો તે કામદ નામા ઘર કહેવાય છે. ૨૯ शुद्धादयोमुनिमतेष्टविधाश्चशाला स्तासांपडेवकथिताभवनप्रसंगे शालालिमभ्यरचितोपिलघुःसुखाय यद्वातइग्ररचितापृथगेवशाला३० અર્ધ-મુનિના મત પ્રમાણે સુવાદિ આઠ શાળાએ છે, તે માપે ઘરના પ્રસંગમાં છ શાળાએ કહી છે, તે શાળાઓ પે એક લ કરવામાં આવે તે તે વર સુખકારી છે અથવા હજુ આગળ જૂદીજ શાળા કરવી એમ કહ્યું છે, (આ રીત રાજાઓની શાળાઓ માટેની છે.) ૩૦ તેથી નવમે વાસુજાણે પંદન ાિ રિઝ હા નામ મોwers ૭ ·राजवल्लभ अध्याय ८ मो. ta- मालिनी. शयनमथनृपाणांत्वंगुलानाशतकं नवतिरपिसुतानांमंत्रिणांपड़िहीनम् ॥ बलपतिगुणहस्तंञ्यंगुलोनंगुरोश्च तदनुयुगलहीनंब्राह्मणादेःप्रशस्तम् ॥१॥ मर्थ:--सनी शय्या (५६) से (१००) iyn aisी ४२वी, रा पुत्र भाटे (८०) शुज, मंत्री भाटे (८४) थोराशी भांशु, . सेनापति भाटे माते२ (७२) मांगनी, २४४३ माटे मन्यात२ (९) iyon अने. શુદિ ચારે વર્ષ માટે (૭) સડસઠ આંગુળની લાંબી શા કરવી.' उपजाति. व्यासोधभागेनचदैर्घ्यतश्चकलांशमात्रोधिकएवशस्तः ध्यंशेनपादेनसमुच्छ्रयःस्याद्विव्यंगुलानामधिकाचकार्या ॥२॥ અર્થ-પલંગની લંબાઈને અધ ભાગ કર્યા પછી પલંગની પૂરી લંબાઈને - સેળ અંશ લંબાઈના કરેલા અર્ધ ભાગમાં મેળવનાં જેટલા ગુને થાય તેટલા આંસુ પલંગની પહેળાઈ કરવી, પલંગની લંબાઈને ત્રીજો અથવા છે એ ભાગ કરી તે ત્રીજા અથવા ચોથા ભાગમાં (૨) બે અથવા (૩) જ ગુળ ઉમેરતાં જેટલા આંગુ થાય તેટલા આગળ પલંગની ઉંચાઈ કરવી शादलविक्रीडित. श्रीपर्णीधनदासनोपिगदहावित्तप्रदातिदुकी वृद्धिःशिंशपयाथशाकशयनेशर्मापिशिल्पेश्कृते ॥ आयुःपद्मककेचचंदनमयेशवक्षयः स्यात्सुखं श्रेष्ठंचेकमयंशिरीपजनितंपर्यंकयानासनम् ॥ ३ ॥ અર્ધા–શ્રાપણના લાકડાનો પગ કર્યો ધનની પ્રાપ્તિ થાય, 12.

·અપાય ૮ મે. (૩૫) સનના લાકડાને પલંગ કયે રાગનો નાશ થાય, “હિંદકીના લાકડાનો પગ કર્યો ધનની પ્રાપ્તિ થાય, શીશમના લાકડાને પલંગ કયે વૃદ્ધિ થાય, સાગ- ને પલંગ કયે સુખ મળે, ૫ધકને પલંગ કર્યું આયુષ્ય વધે, ચંદનને પલંગ કયે શત્રુને ક્ષય થાય અને પશિવને પલંગ કર્યું સુખ થાય છે. એ રીતે ઉપર બતાવેલાં લાકડાંની જાતિના પતંગ, ગાડી, ગાડાં, રથ, પાલખી પાને, તાજદાન, પાટ અને પાટલા વગેરે કરવાં, પણ જે વસ્તુ કરવી તે એ કજ જાતિના લાકડાની કરવી એક લતિમાં બીજી જાતિનું લાકડું મેળવવું નહિ. તેમજ જે વસ્તુ કાવવી હોય તે શિપિના હાથેજ કરાવવી જોઈએ. ૩ उपजाति. सिंहासनचोत्तममंगुलानांपष्टचादशोनत्वपरंतथैव ।। दशांशवस्वंसमतोविहीनंव्यासेनार्द्धसमुच्छ्यःस्यात् ॥४॥ અર્થ-નાજ માટે ઉત્તમ સિંહાસન સાઠ ( ૬ ) આંગુળનું કરવું મધ્ય સિંહાસન પચાસ (૫૦) ગુળનું કરવું અને કનિષ્ઠ સિંહાસન ચાળીસ (૪૦) આનું કરવું, પણ તે સિંહાસની લબાઈથી પહેળામાં એક દેશ કે હીન છે એવું કરવું અથવા લંબાઈજા પહેળામાં એક અને છાશ 5 હીન કરવું, અને તેના સિંહાસની લંબાઇના અધ ભાગની ઉંચાઈ કરવી જોઈએ. ૪ નર્સિ, मुनिभिरथशरे,भद्रभागप्रयंस्यात् उदयइहविभागे जितेपीठमष्टो॥ कणकमपिशरांशंसप्तधापासपट्टी शिवनवमुनिरत्नेदेतियाहौनृवेधो ॥५॥ અર્થ -સિહાસનની પોળાઈના સાત ભાગે કરવા, અને તે માતા ૧ શ્રી નમન ઝા ગુજરાતમાં નથી; પણ છે જે તેનું નામ “જિ વસ” કહે છે. તે રંગે સફેદ હેમ છે, જે તેને મારું બહુ મોwt s છે તેથી તેઓ ભારી તમામ સા નપજે છે, મરખી-ખરા ઉપર પટારા તેને પાછા વગેર ઉતારવામાં આવે છે, તેને સેવન કરે છે. શિકાર બને છે. ૨ બિ, ક ટીબર, પન, બાં બાપાને લાલ ૨મ હોય છે, તેના રંગથી ખતરી વગર લો રઝ છે, ૫ કિરી ખા ને ઉપર મુજબ કરતા નથી અને તેને વિનાશ છે, એ ઘરમાં રાખે છે; પણ તેમાં સમાજ ને એ , કેઈ પણ સ્થિર કામમાં તે બાપ ની ૫ ચળ વરંતુ રામાં જ નથી તેજ પ્રમાણે એમના માટે મારે છે. ક્રિીમ નામ શરસડાનું છે, યમાં કોઈ સિનના બના ના ભાગ રાતે મધ નથી, તેમજ ભિાનો પર પણ ન બતાવતાં અપહરમાં વાત ખેલી છે, તેમ છતી થનારને ·( ૧૩૬:) રાવલ, ભાગોમાંથી ત્રણ ભાગોનું ભદ્ર કર્યું, તે બે ભાગેના કેણ કરવા અથવા સિંહાસનની પહેળાઈના પાંચ ભાગ કરવા. તે પાંચ ભાગમાંથી બે ભાગમાં ભદ્ર કરવું, અને દેઢ દેઢ ભાગના વેણ રાખવા; એવા સિંહાસનના ઉદયના છાશી (૮૬) ભાગે કરવા, અને છાશીમાંથી આઠ (૮) ભાગોનું પડ અથવા જાડ કરી પાંચ (૫) ભાગોની કણી કરવી તથા સાત () ભાગેની ગ્રામપટ્ટી અગિયાર (૧૧) ભાગે ગજથર, નવ (૯) ભાગે અશ્વથર, સાત () ભાગને નરથર અને ચઉદ (૧૪) ભાગોનો વેઠી કરવી. ૫ शालविक्रीडित. छाद्यस्याद्रसभागमेवतिथितौभागेनकक्षासनं युक्तस्तंभयुगेनतोरणयुतरत्नैः शुभैःसंचितम् ॥ कर्तव्यं नृपवल्लभमतिमताज्येष्ठंचसिंहासनम् ज्ञातव्यंचयशोभिवर्द्धनमिभैःसिंहेकक्षासनेः ॥ ६ ॥ અર્થ:– (૬) ભાગોનું છાઘ કરવું, પંદર (૧૫) ભાગોનું કામ અથવા કઠે કરે, એવા સિંહાસનને ચાર સ્થાઓ કરવા, તેને તે મમવા માટે અર્ષમાં રપટ બતાવ્યું છે તે કવાથી લાવ્યા? એમ પ્રશ્ન થશે તે પકા પુરા રવામાં આવે છે કે, આ રાવલભને કર્તા સુત્રધાર મંડન પતિના વયમાં - માર પડી છે. તેને પત્ર અથવા પ્રપૌત્ર ભાધા નામના સૂત્રધારે સિહાસન માટે રેલી નિ અમે કરેલા પ્રમાણે જ છે, એટલું જ નદિ. પણ એજ મંડનના એક ન પમ મલેિ છે તે પછી "વાસુમંડન” નામના ગ્રંથમાં કરી વાત વિસ્તારથી બની છે એટલે ૧ભમાં અખાદાર વાપી જાય છે. જુઓ - पीत्यादयेपत्तेन त्रभिट्टयुगांशकं ॥ जाड्याभनुगमसिकंदमनकारपेन् ॥ ५५ ॥ જાતવેદાંગારજૂ II કાળઝાળુni II પદા गनाःमियानंद रा गतमिम ॥ વિજarirring I !! બઈ – 1 દ મ (૮) ક અને તે મને મળી કાર જ છે અને મન ના બે . એ જાતે કરી - A M , એ મને ગત બે ભવ ન જ આ દ પ ક , અને બને નજીક ન જાને અને છે . અન કો , યા વી , છે અને અ + અને પ્રા નું ના અજા મન નું છે એ મા 1, "

·pir
रा.यअ.८
"सिंहासन तल भाग
कोणभाग२
भद्रभाग३
संगसन उदय
कोण भाग
पदमाग२
सिंहासन नल माग५.-.

·३ रा.प.अ.८ .ܢܫܬܐܰܢܐܬ Prisma rekh- ·-L...'"MR. सिंहसमस.

·No text on this page.

·અપાય ૮ મા, (૧૩૭) કરવું, ઉર પ્રકારનાં તો જ, એવું સ્પેસ્ટમાનનું રાજાને લાભ જે સિંહા- સન તે બુદ્ધિમાન પર કરવું. વળી જે સિંહાસનને જથર, સિંચર, નરથર, અને ઠાસન હિલ એનું સિંહાન છે તે કtતની વૃદ્ધિ થાય છે. હું ૩ પત્તિ, नरास्तुवेदीपुनरेवडाद्यसुखासनंतोरणसंयुतस्यात् । पीठंचकुंभःकलशंक्टिंकमुत्तंगसंशंसहछाद्यकेन ॥७॥ અર્થ –-લીજ પ્રકારના સિંહાસન વિપે નરથર, વેદી, છાઘ, સુખાસન, અને તરણ સહિત કરવું. જેથી પ્રકારનું સિંહાસન એવું કરવું કે, પ્રથમ કહ્યા પ્રમાણે જ પીઠ અને તે પીઠ ઉપર કુંભાને થર, તેના ઉપર કળશને ચર, તેના ઉપર પોતાલી પર અને તેના ઉપર છાઘ હોય એવું જે સિંહાસન હેપ તેને “ઉત્તરાન કહેવાય છે. ૭ शालविक्रीडित. पीठेभौहरिवोदिकेचसुयशःछायेनसिंहासनं हस्तीमात्रिकवेदिकासनमतस्तदीपचित्रभवेत् । छत्रंज्येष्ठमशीतिवेदसहितंद्वासप्ततिमध्यम पष्टयाकन्यसमंगुलेनरपतेदवंशता शुभम् ॥ ८॥ અર્થ-પરામર મારના સિંહાસનમાં પીઠ, ગજથર, રિહથર, વેદિકા બને છાલ હોય તે એવા સિંહાસનનું સુયશ” ના છે. અને ઘણા પ્રકા ૨ના સિંહાસનમાં જ્ય, માત્રકાધર, વેદિકા, આસન અને વાઘ હૈય, એવું જે સિંહાસન રાય તેનું જદીપચિત્ર” ના કહેવાય એવા સિંહાસન ઉપર રાજાના શિરે ઇવ કરવું. તે ઇમાનનું રાશી (૮૪) અંગુળનું કરવું બહેતર (૨) માંગુળનું મધ્યમ માનનું અથવા સાઠ (૬૦) આંગળનું કનિષ્ઠ માનનું કરવું જોઈએ. એ ત્રણ પ્રકારનાં છ શા માટે કરવાં, પણ રવતાઓ માટે તે પચાર (૫૦) આંગુળનું છત્ર કરવું. ૮ गवाक्षलक्षणं. उपजाति. यातायनोलुंविकयाविहीनोबुधेरुदीर्णस्तिपताकएव । द्विखंविकश्चोभयसंज्ञकश्चयास्वस्तिकोसौयुगलुयियुक्तः ॥ ९ ॥ – કાવાણને બિન હેય તેવા ગવાક્ષનું પતાક” નામ ·(૧૩૮ ) રજવલભ. પંડિતોએ કહ્યું છે જે ગવાને બે સુંબિ હોય તે ઉભય” નામ ગવાર કહેવાય જે ગવાક્ષને ચાર હ્યુનિ હોય તે સ્વસ્તિક” અથવા “નંદાવર્તક” ગાવા કહેવાય છે. ૯ शार्दूलविक्रीडित. स्याद्वाणे:प्रियवक्रएवसुमुखःपड्भिर्युतश्चेतिच छायेकेनयुतःसुवरकउदितोहाम्यांप्रियंगोभवेत् । एकेनोपरिपद्मनाभउदितस्तदोपचित्रोयुगेः वैचित्रःशरपंक्तिभिस्तुविविधाकार्युतःपंचचम् ॥ १०॥ અર્થ–જે ગવાક્ષને છ લુબિહેય અને પાંચ મુખ હોય તે પ્રિયવકત્ર અથવા સુમુખ”નામને ગવાક્ષ કહેવાય જે ગવાક્ષને એક છાવણે તેનું મુવક નામ છે જેને બે છાવ હોય તેનું પ્રિયંગ” નામ છે જેને ત્રણ છાવ હોય તે જપાનાભ”નામ છે, જેને ચાર છાઘ હોય તેનુદીપચિત્રનામ છે અને જે ગતા ક્ષને પાંચ છાવ હોય તેનું ચિત્ર” નામ છે, એ રીતે ગવાક્ષે હેય છે. " सिंहोदैर्ध्यविवादितोहिपृथुलेहंसोगवाक्षोभवेत् तुल्योसौमतिदोपिभद्रसहितोज्ञेयस्तुबुद्धपर्णवः । द्वारेणैवयुगात्रकेणगरुडःपक्षद्वयेजालक प्रोक्ता:पंचदशेवरूपमदलावेद्यादिकक्षासनः ॥ ११॥ અર્થ-જે ગવાક્ષ લંબાઈમાં વધારે હોય તેનું સિંહ” નામ છે, જે પહોળાઈમાં વધારે હોય તેનું રહસ' નામ છે, લંબાઈ અને પહોળાઈમાં સરખો હોય તેનું ૧૩મતિ નામ છે, જે ગવાક્ષ ભદ્ર સહિત હોય તેનું બુધવનામ છે અને જેને ચારે તરફ દ્વારે હોય તેનું પગરૂડ” નામ છે, એવા ગરૂડવા- ક્ષને બે તરફ દ્વારા હોય અને તે દ્વારને જાળિયે હોય એ રીતે રૂપ, મળે, વેદી, અને કક્ષાસન સહિત પંદર પ્રકારના ગવાક્ષો કરવાનું કહ્યું છે. ૧૧ * ઉપરના ભાગમાં લુબિઓ માટે જે કહેવામાં આવ્યું છે. તે કરતાં વાહનુમંજરી વધારે લુનિઓ કહી છે તેમજ આ રાજવણભમાં બતાવેલી મિઓ કરતા વારતુમડન અને વાસ્તુશાર એ બે મંથને સત્તા એજ માન હતા તેમાં વધારે કરી છે તેમજ ગવારના નામ રિપર પણ થાય છે જુઓ વાસ્તુસારમાં મંડન કહે છે કે- પક્ષાપતા ઘોફિવિમા ·रामवहम अध्याप का उभयने लिऐपण तुंबिनहोत तो नेनुं त्रिपनाक नाम: उभप आपपर पापमुं छाप होय नो ते पैचित्र नापनो गवाक्ष फहेपाय मदत दीप म. त्रणा पालोपन आगनबलभमा पार नुदिनो गवाक्षकहो नयी पप गुगुरव नाम भाप्यु से अने पवारनु ग्रहण सरयु नेथी दास्तुसार मामने नमन २ म. जयवाला मिमग ग I&R पयालो सुपक्चगवाक्ष म- स्वस्तिक भास्वस्तिकने दार सुंरि पण नुषि होयनो नेनु निपपत्र नाम यने भने पार बिहोयना ने मुमुरगवालकहे याय.

·१3८
२.
राजवल्लभ अध्याय ८.
हम.
गरुड जाळियो सहित.
| मतिद.
सुध्यर्णय

·राजपलभ अध्याय८. सिंह.

·६७)
राजवल्लभ अध्याय ८.
कक्षा
वेदी
कक्षा
1M
कारा

·ال
Y
राजवल्लभ अध्याय८.
co
o
بها

·५
रा.व. अ.८
नंदा
भद्रा
जगदा ३
पूर्णा
दिव्या५

·અધ્યાય ૮ છે. (૧૩) राजसभाटक. ઉપજાતિ सभाचनंदापरतोपिभद्राजयाचपूर्णाक्रमतोपिदिव्या। पक्षीचरलोषिकोत्पलाप्टोबुधर्विधेयायनिपालगेहे ॥ १२ ॥ અર્ધ-રાજાઓની સભાઓ ભાડ (૮) પ્રકારની થાય છે, તેમાં પ્રથમ “ના” બીજી “બદા” ત્રીજી “ જયા ” થી “પૂ” પાંચમી દિપા” થી “પક્ષી” લાગી રહ્ના" અથવા રાવિકા અને આઠમી પલા” એ રતિ મડ પ્રકાર સામે છે તેવી સભાઓ બુદ્ધિમાન અરૂપે રાજાઓના ગડે કરી ૧૨ પન્નતિ, क्षेत्रचतुष्टयपदेरपिपोडशाशंमध्येतुरीयपदमेकपदोलधुश्च । नंदेतिभद्रसहिताचपदेनभद्रातवेदतश्वजयदालधुनावपूर्णा ॥१३॥ અતે સભા કરવાના ક્ષેત્રની એક બાજુએ ચાર પદે અથવા ચાર વિભાગો કરવા, અને તે જ રીતે ચારે તરફ ચાર ચાર પર કરવાથી સેળ (૧૬) પદો થાય, તે પદના મધ્યના જે ચાર પદો છે તે ચારેનું એક ૫૪ કરી સભા આગળ એક અતિર કરવાથી તે નંદા” સભા થાય અને તેજ નાની આગળ એક ભદ્ર ય તે તે સભાનું નામ ભદ્ર” થાય પણ તેજ નંદા- સભાની ચારે તરફ લો હોય તે તે સભાનું નામ જયદા” થાય તેજ નાની ચારે તરફ લઘુ હોય તે તેનું અપૂર્ણ” ના થાય. ૧૩ नंयावर्चचतुलविरलंचि.प्रिपाननः ॥१३॥ પાપુના જતિ છે! અગાખને હે િનરાય તે "વિપક" નામ છે જેને જે છેષ સન બદય" નામ, જેને કાર નિ તે બંધાવન” નામ જોને આ મિ તે "પ્રિધાનન” નામ અને તે જ બિ તેને “રભુખ” ના એ રીતે ગવાક્ષના પાંચ પ્રકાર કલા છે.

·( ૧૦ ) રાજવલભ- છે. उपजाति. दिव्यासभाकेवलनंदभागाभद्रेश्चतुर्भिःसहिताचयक्षी। रत्नोद्भवास्याङगतोऽपितुल्यातथोत्पलाख्याप्रतिभद्रतश्च॥१४॥ અર્થ–ફક્ત નવ ભાગોની સભા હોય તે તે દિવ્યા” સભા કહેવાય પણ તેજ દિવ્યાની ચારે તરફ એક એક ભાગે ભદ્રો હોય તે તે યક્ષી” નામની સભા કહેવાય, તેજ દિવ્યાની ચારે તરફ ત્રણ ત્રણ પદનાં ચાર ભદ્ર હેય તે તેનું નામછરભવા કહેવાય અને તેજ રત્નોભવાના દરેક ભદ્રો આગળ એક એક પ્રતિભદ્ર હોય તે તેનું નામ ૮૫લા” કહેવાય છે. ૧૪ शार्दूलविक्रीडित. स्तंभैस्तोरणराजितैश्चमदलानिय॒हवेतानकेः लुंवाद्यर्गजसिंहवाजिविविधैनृत्यान्वितैःशोभनम् । रत्लस्फाटिकरंगभूमिनृपतेः क्रीडास्पदमंडपं कुर्यादक्षिणभद्रकेचरुचिरांतन्मध्यतोवेदिकाम् ॥ १५ ॥ અઈ–ઉપર કહેલી સભાઓ વિષે ખંભા, તેરણ, મદ, ન, અને છાઘ કરવું, અને તે છાઘ વિષે લેબે કરવી. એ સભામાં હસ્તિક ઘેડા, સિંહ સાથે નૃત્ય કરતી હોય એવા ભાવની પૂતળિયે, તથા તે સભા આગળ રત્ન અને સ્થા ટિક વડે જડેલી એવી રંગભૂમિ કરવીઅને તે રંગભૂમિ આગળ કીડા કરવા માટે મંડપ કરે, એટલું જ નહિ પણ, એ સભાની જમણી તરફના ભદ્રમાં સુશોભિત વેદિકા કરવી. ૧૫ वेदिका लक्षणं. शार्दूलयिफ्रीडित. वेदीकोणचतुष्टयेनसकलेपाणिगृहेस्वस्तिका कल्याणरविकोणकेश्चनृपतेःसाभद्रिकासर्वदा । कोणे श्रीधरिकाचविंशतिमितेस्तिस्रोमराणांगृहे कर्णरष्टभिरन्विताचशुभदाचंडपर्चनेपद्मिनी ॥ १६ ॥ અર્થ:- –હમના કામમાં સર્વ ઠેકાણે ચાર ખલાની વેઠી કરવી કરી છે. તે ચાર ખાવાની વેદીનું “સ્વસ્તિક નામ છે, રાજાની સભામાં ભાજ ·અપાય ૮ માં. (૧૧) ની વેત કરી. તે વેશ “ભદિશા" નામ છે, તે ભકિત કલ્યાણ ત્તિ છે, વીર (૨) ખજાની વતી હોય તે તેને “બીપરિ" નામ છે, એ રીપતિ અને પ્રામની પતિ તેમજ બીજી ભદ્રિકા મળી ત્ર પ્રકારની વેદો દેવમંદિરમાં કરવી રહી છે, પરંતુ ઘીના પૂજનની અને મયાગાદિ માટેની ખા ણાની વેરી કરવી કરી છે, તે વેદીનું “પતિની” નામ છે, એ વતી શુભ ફળ આપનાર છે. ૧૬ विप्रेसप्तकराचभूपभवनेपटपंचवेश्येतथा कूर्यास्तचतुष्टयंचयपलेनिषेकतोहीनके । तस्योरेंचनरेश्वरासनमतोमंडंचतुःस्तंभकं हेम्नामौक्तिकपट्टफूलमणिभिःसोम्याननराजितम् ॥ १७ ॥ અર્થ – આબુનું ઘર હોય ત્યાં સાત (૭) હાથની વેઠી કરવી કહી છે, રાજઘર હેય તે છ (૬) હાથની વેદી કરવી, વૈશ્યનું ઘર હોય તે પાંચ હાથની (૫) વેઠી કરવી, અને શુદ્રનું ઘર છે ત્યાં ચાર હાથની () વેદી કરવી કહી છે. એ રીતે અનુક્રમે કહેલી વેદિમાં જેવી જ્યાં હોય ત્યાં તે વેદીની લંબાઈથી ત્રીજા ભાગની વેદીની ઉંચાણ કરવી અથવા વેદીની લંબાઈથી ઉં ભાગની ( એક દ્વિતિયા ) ઉંચાઈ કરવી, અથવા જ્યાં જેટલી હેય ત્યાં તેટલી જ ઉંચાઈ કરવી, ( જેટલી લાંબી તેટલી ઉંચી ) અને તે વેદી ઉપર રાજાનું સિંહાસન કરવું, ચાર સ્તંભને મંડપ કરે અને તે મંડપને સુવ, મોતી, પટફળ અને મણિઆવડે શોભાયમાન કર. ૧૭ मंदाक्रांता. दीपस्तंभंत्रिकरसुदयेपभिरूनंफ्रमेण हस्तांतविहितमपितःपीठकुंभान्वितंच । दीपस्यो कनककलशंशोभितंकंकणायेः कुर्याद्धातोरथतरुमृतोनागवंगेविवज्यें ॥ १८॥ અર્થ –દીપક મુકવાની દેવીને તંભ ત્રણ હાથ ઉચા કરે, પણ ત્રણ ૧ સિંધામન (રાજનું અને માપ એ બે કરવાનું બતાવ્યું છે; પણ ખાં સ્પષ્ટ ખુલા ન છનાં બાહારમાં છે, પણ આપણે સમજવું જોઈએ કે, રાજાને બેસવા માની સભામાં જે દેય તે તેના ઉપર સિંહાસન જ થાય, તેમજ મંડપ પણ થાય અને હોમાદિ કાર્ય કરવાની વેદી કે તે તેના ઉપર પણ ચાર સ્તભાને મંડપ થાય.

·( ૧૪૨) રાજાશુભ, હાથ પૂરે ન રાખતાં તેમાંથી છ આંગળ એ કરી પિણાત્રણ હાથ ઉંચે કરે, એવા અનુક્રમે દી મુકવાની વિના આઠ પ્રકાર કહ્યા છે. તે દરેક પ્રકારમાં છ છ આંગુળ દીપકને તંભ ઓછો કરે; એટલે છેવટ એક હાથ સુધીના સ્તંભવાળી દેવીને પીઠના થર અને કુંભાના થર લગાવવા, દીવીના મથાળે સુવર્ણ કળશ, કાંકણી વગેરે પ્રકારની શોભાયમાન ટીવી કરવી પણ તે કેવી ધાતુની, કાષ્ઠની અથવા માટેની અરજી કરી છે. તે ધાતુમાં સીએ અને કથીર, એ બે જાતિની ધાતુના કવી કરવી નહિ. ૧૮ इनिधी राजाल्लभे वास्तुशाखे सिंहासन छत्र गवाक्ष सभाष्टक पेदिका पतृष्प दीपस्तंभ लसणं अष्टमोऽध्याय. એ ખ મ ક ન ક , 4 થી જ અમ ' ૬૬ . . : ૧ ૨ ક૧ , એ ૧ ૪. મને

·(७०)
1४२
रा.प.अर
اجعل
कपडवंज
रलोदय.
तोरण
उत्पळा८
पनगर

·૧૪ ૨
२
१४२
राजवल्लभ अध्याय९
मदल
HIN
SE
ܗܘ;

·(७२)
रा.प.अ.
mmensioner WAN
स्वास्तिक.१
भद्रिका.२
+
wwwwweve
WAL
पद्मिनी.४
पद्मिनी.४
श्रीपरिका.३

·No text on this page.

·રાનવેર. अध्याय ९ मो. भुजंगप्रयात. गृहावास्तुशास्त्रोदधौराजयोग्याअनंताहिसंत्यत्रतेभ्यःकियंतः। मयोकाचयोग्यानृपाणांसमृद्धसुशोभान्वितारस्ते कभ्याणदाच અર્ધ-વાસ્તુશાસ્ત્ર પી સમુદ્રમાં રાજાને ગ્ય એવાં અનંત પ્રક- નાં ઘરે છે તેનાં કેટલાંક ઘરે સમૃદ્ધિ આપનાર તથા સુશોભિત અને કયાણી એવાં રાજાઓને યોગ્ય ઘરે મેં આ ઠેકાણે ( રાજવલ- ભમાં ) કહ્યાં છે. ' त्रिशालंगृहंदिनये-हस्वयुग्मंमुखेवीथिकायेचपट्दारुमध्यम्। गुणालिंदचातुर्दिशंकवरमंगवाक्षंचकोणेचभद्रविधेयम् ॥२॥ અધઃ-ત્રિશાળ ઘરને ત્રણે દિશાઓમાં બે બે હસ્વ હેય તથા તે ઘરના મુખ આગળ વધ હાવ ને એણે પદાર હોય તે એક પ્રકારનું ઘર છે અને બળ પ્રકારનું વિશાળ - થાય છે તે એવી રીતે કે– વિશાળ અને ચારે દિશાઓએ ત્રણ ત્રણ અલિદ હેય, તેવા ઘરને એક મુખ હોય અને તે ઘરના ખૂણાઓ વિષે ગવાશે હેય અથવા ભદ્દી હેય તે તે બીજા પ્રકારનું ઘર છે એમ સમજવું. ૨ मुखेभद्रकेश्रीधरमाडयुक्तंतथामूखिकाःपंचसप्तवभूम्यः । विनाछादनमंडपंवेदव स्क्ररिपुघ्नं गृहराज्यवर्धन्यमेतत् ॥३॥ અર્થ-જે વિશાળ ઘરના મુખ આગળ માઢ સહિત ભદ્ર હોય તે શ્રીધર”નામાં ઘર કહેવાય જે ઘર પાંચ (૫) અથવા સાત (૭) ભૂમિનું હોય, તેવા ઘરને જાળિએ અને બારિ હેય પણ મડપ હાંકયા વિનાને હોય એટલું જ નહિ પણ, એવા ઘરને ચાર મુખ્ય હેય તે તે રાજ્યવર્ધન્ય' નામા ઘર કહેવાય, એ ઘર શત્રુને નાશ કરનાર છે. ૩ ·( ૧૪૪) मध्येनिम्नत्वंगणाग्रंतयोग्रेशश्चपुत्रनाशायगेहम् । स्तंभश्रेणीमध्यमानेनकार्यान्यूनाधिक्येनेवपूजानचत्रीः ॥४॥ અર્થ – જે ઘર પણ ભાગમાં નીચું છે અને આગ આગળ ઉછે છે તે તેવું ઘર નિરંતર પુત્રને નાશ કરનાર છે, વળી ઘરને સ્તંભની ઓળ મધ્યમાનની કરવી, પણ માન કરતાં ઓછી કે વધારે પતિ કરે તે તેવા ઘર પણને જગતમાં માન્ય અને લક્ષ્મીની પ્રાપ્તિ થાય:નહિ, ૪ हीनस्तंभेशालयोर्वाह्यपढेनोवेधःस्यादन्यतोवेदएव । भूमे यंरुद्रसंख्याप्रमाणंतुल्यानेष्टावर्धमानाःशुभाःस्युः॥५॥ અર્થ-જે દિશાળ ઘરમાં શાળાના ખંભથી બહારના પાટડે એ સ્તંભ હોય છે તેથી કાંઈ વેધ ગણાય નહિ, પણ શાળામાં જ સ્તંભની એક પંક્તિમાં તંભ એક હય, અથવા સ્તંભની એક પંક્તિમાં સ્તંભ વધારે હોય તે તે વેધ ગણાય છે માટે ઘરમાં તે વેધ લાવે નહિ, ઘરને એક ભૂમિથી અગિયાર (૧૧) ભૂમિ સુધીનું કરવું; પણ તે ભૂમિકાઓ સમ નહિ કરતાં વિષમ ભૂમિઓ કરવી. ૫ वसंततिलका. सार्धत्रयेणविभजेत्करतत्वसंख्यामध्येनवांशमुदितंचपदार्धभित्ती। स्तंभाश्चपोडशगृहेऽपिचभद्रकेपुदंतैर्मिताश्चसकलासुचतुर्मुखंस्यात् અર્થઘરની ભૂમિને સાડાત્રણ ભાગે વહેંચી તેમાંના ત્રણ ભાગમાં નવ કોઠાઓ કરવા અને બાકીના અર્ધ ભાગમાં બે તરફની બે ભો તે કરવી; તે ઘરમાં સેળ (૧૬) ખંભા કરવા તે એવી રીતે આવે કે ચાર ભીંતેના મળી બાર (૧૨) અને મધ્ય ભાગમાં ચાર ખંભાઓ મૂકવા પણ જે ઘરને ચાર મુખ હોય તે ઘરને ચારે દિશાઓમાં એક એક ભદ્ર * આંગણું આગળ ઘર ઉંચું એ નહી, એનો અર્થ એ છે કે પરની ભૂમિથી આગળની સર્વ ભૂમિ નીચી જોઈએ; અર્થાત પાછળની ભૂમિ હોય તે આગ- ળની ભૂમિને દેખી શકે એમ હોવું જોઈએ, પણ ઓરડાની ભૂમિ કરતાં ખડકીની ભૂમિ ઊંચી જોઈએ નહિ. તેમજ પાછળના ઘરના ઉદયથી આગળના ઘરને ઉદય પણ નીચો હોવા જોઈએ. પાછળના

·रा०अ०९
११६ राय अ.
आ"श्री पर, घर हे पण , आची निशानीचाला ठेकाणे
जालियोके पारियो होय तो तेथी तेनुं नाम "राज्यवर्धन्य,
फहेबाथ.

·११५
रा.वि. अ.९
त्रिशालघरराजाओने.

·.....2-13
'
381
-
रा.व. अ.९
त्रिशालघर राजाओने.
LORTH23
...
....240MMARA
VILLititilhe...................

·त्रिशालघर राजाओने
ranamam
Anima...::.::
------------
न
ESH1::...:
PM
राव. अ.९
४
मुहर

·१५६
रा.वि.अ.९
त्रिशालघर राजाओने.

·१६. त्रिशालघर
रा. अ.९
लक्ष्मीनर्म
SANDHRADUN
प्रनापन

·१४६
रा.प.अ.९
समीदिल्ल
श्रीनिवासार२
.
.

·८
श्रीनिवासप्रकार.२
रााचाआ९
• •

·ग.
mom
कमलोद्भव.

·४
(८२)
राजवल्लभ अध्याय.९
११पाटडो
|| श३.
III भरj
नवभाग उदप,
५। स्तंभो
१ भी
शरूं.भा.
भीभठाम
a.hendi
कु.भी बोरस.
उपर कडा अन कुंभीमो ने बतायेलनेराज मो

·Y
।
राजवल्लभ अध्याय
"भागादप
२कक्षासन
३ वेदी
आविजे भागे
नमेलो केठ३
कक्षासनभाग
AMANN.
--
--

·१४६
૫૨
(८४)
रा.प.अ.९
INSPE
000 Doola plaod ०००||
.
.
० aap .
---
प
III
11c
००
००
00700
gallan
AID0
.
golloa
dal.
04
o
ru
Sainterest
नवशालागृह राजाओने
.
----
--------
-

·આવે અને તે દરેક ભદમાં ચાર ચાર ખંભાએ આવે, એ રીતે ગણતાં પ્રથમ રહેલા સોળ શહેરા અને ચાર ભાદના મળી બીજ (૧૬) સોળ ખંભ મેળ રતાં (૩૨) અરીસ રતભાએ થાપ, પ્રતાપવન” ઘર કહેવાય છે. ૬ ઉપર भद्रेषुभूभिदयमूर्ध्वमाडंसात्रिभूमंकथितंचगेहम् । प्रतापपर्धन्यमिदनृपाणांलक्ष्मीविलासंचवदामितस्मात् ॥७॥ અને વરના શોમાં બે બે ભૂમિઓ હેય અને તે ભૂમિ ઉપર ખાડા હોય તે ક ભા (૧૦) દશ દશ આંબા હેય, એ ચાર સોના મની (૪૦ચાળીસ તંભાએ થાય ઘરની ભૂમિ સાડાત્રણ ભાગની ય તેવા ઘરને પ્રથમ બતાવ્યા પ્રમાણે (૧૬) રોળ ખંભાએ આવે તે તેવા ઘરનું નામ “લક્ષ્મીવિલાસ” કહેવાય છે. ૭ स्तंभादशदशभद्रंचैकंपोडशमध्येतत्समरूपम् । मदनशराबनिमाडसमेतलक्ष्मीनर्मकरोतिचनित्यम् ॥८॥ અ~-જે વરના ચારે બોમાં દશ દશ ખંભાએ હોય તેવા ધરના ભૂમિના મધ્યના પાંચ ભા કરી તેમાંથી બે ભાગોની ભૂમિ મધ્યમાં રાખી બાકીના ત્રણ ભાગમાંથી કોઇ ભાગની ભૂમિ ચારે બાજુએ રાખવી તથા તે ઘરમાં સોળ (૧૬) આંબાએ આવે, એ શેળ ખંભાએ અને ચાર ના (૪) ચાળીસ સ્તુશાએ મળી (પ૬) છપ્પન સ્તભા થાય તેથી તેવા ઘરનું નામ લહમીન કહેવાય, એવું ઘર નિત્ય લક્ષમીની વૃદ્ધિ કરે છે. ૮ शादलविक्रीडित. भागा:पंचगुणाचपंचभवनेषत्रिंशतास्तंभ कृडपेचापदेचनंदपद वचतुरिके। भद्रेवेगुणभद्रकाणिसकलेऽष्टाशीतिकाःस्तंभकाः माईभूत्रितयेच सार्धशरभूःस्याच्छीनिवासंगृहम् ॥ ९ ॥ અથર્વરની ભૂપિના પાંચ ભાગો અથવા ત્રણ ભાગ કરવા, એ બે ૧ સાડાત્રણ લાગે વહેંચવાની છે રીત છે , સાખ પૂર્વ અને પા તમા સાડા ઉત્તર અને દક્ષિણ, એ રીતે બે બે દિશાએ સાડાત્રણ ભાગે ક.

·( ૧૪૬) રાજવલભ- પ્રકારમાંથી પ્રથમના પ્રકારમાં જે ઘરની ભૂમિના પાંચ ભાગે કરવામાં આવે તે તેમાં છત્રીસ (૩૬) સ્તભાઓ આવે અને અધ ભાગની ભૂમિમાં ભારે આવે તથા ચારે તરફમાં ચાર દ્વારા આવે, તે દરેક કારને નવ (૯) પદનાં ભદ્રો થાય, અને તે દરેક ભદ્રમાં ત્રણ ત્રણ ભૂમિકાઓ થાય, અને એ કહેલા દરેક ભદ્રમાં અઢાર (૧૮) ખંભાઓ આવે એટલે ચારે ભદ્રોને મળી બહેતર (૨) સ્તંભાઓ થાય; તે ખંભાઓ અને મધ્યની ભૂમિના છત્રીસ (૩૬) ભાઓ સાથે મેળવતાં એકસો ને આઠ (૧૦૮) સ્તભાઓ થાય. હવે બીજા પ્રકારમાં ઘની ભૂમિના ત્રણ ભાગ કરવામાં આવે છે તે ઘરમાં સેળ (૧૬) સ્તભાઓ આવે. એ સોળ ઘરની ભૂમિના સંભાઓ અને ઉપર પ્રથમ પ્રકારમાં બતાવેલા ચાર ભદોના બોતેર ભાઓ (૭૨) એ બન્ને ને મેળવતાં અઠયાસી (૮) ખંભાઓ થાય તથા એ કહેલા દરેક ભદ્રમાં મઠ આવે, એવું જે ત્રણ ભૂમિ અને સાડીપાંચ ભૂમિનું એ બન્ને પ્રકારના ઘરનું એકજ “શ્રીનિવાસ” નામ છે. ૯ मध्येस्तंभशतंचभागसमिकोभित्तीचतुर्दारकैः सप्तांशाद्रिशरांशरामसहितंभद्रंचतुत्रिंशता। पत्रिंशतिशतीचतेतुसकलास्तंभाक्षितीपूर्वतः नाम्नेतत्कमलोद्भवंचकथितंभूसार्धसतान्वितम् ॥ १० ॥ અર્થ –ઘરની ભૂમિના સમ ભાગો (આઠ ભાગો) કરી તેમાંથી અર્ધા ભાગની ભીંતે કરવી અને બાકીના સાડાસાત ભાગોનું ઘર કરવું અને ઘરમાં સો (૧૦૦) ખંભાઓ આવે એવા ઘરને ચાર દ્વારા કરવાં, અને તે દરેક દ્વાર આગળ ભદ્ર કરવું, અને તે ભદ્રના પહેલા ભાગમાં સાત કિયેની પંક્તિ કરવી; તેજ ભદ્રના બીજા ભાગમાં વળી સાત કિયેની બીજી પંક્તિ કરવી, અને એ ભદ્રના પ્રતિભદ્રમાં પાંચ કિની પંક્તિ કરવી અને એ પ્રતિભદ્રના આગળના મુખ ભદ્રમાં ત્રણ કિયે કરવી. એ રીતે એક એક ભદ્ર થયું તે આખા ભદ્રના સર્વ મળી ત્રીસ (૩૪) ખંભાઓ થાય એવા ચારે ભદ્રાના સર્વ સ્તભાઓ એક સે ને છત્રીસ (૧૩૬) સ્તભાઓ થાય. તે ખંભાઓમાં ઘરના સો (૧૦૦) ખંભાએ મેળવતાં બસે ને છત્રીસ (૨૬) તેમા થાય થીતે તેવા ઘરનું “મલભવ” નામ થાય છે. ૧૧ } ·અધ્યાય ૮ મે. ( ૧૪૭) हस्योदयविभज्यनवधाकुंभोभवेद्भागतः पादोनेभरणंशिरश्चकथितंपठःसपादोभवेत् । स्तंभ:पंचपदोनभागउदितोकोणात्तस्तथा भागाधंनजयंतिकानिगदितासातंत्रकस्योपरि ॥ ११ ॥ અર્થ-વેલીના (ાજઘરના) ઉદયના નવ ભાગે કરવા અને તે નવ ભાગોમાંથી એક ભાગની કભી કરવી, પંણ કાગનું ભાણું કરવું પણ ભાગનું શરું કરવું સવા ભાગને પાટડા રાખવે, સવાપાંચ ભાગને સ્તંભ કરે અને તે સ્તભાને અછાસ અથવા ગોળ કરે, પાટડાને પણ ભાગ સાદે રાખી ઉપરના અર્ધ ભાગમાં તંત્ર અથવા તાંતર કરે અને તે તત્રક ઉપર ત્પત્તિ કરવી. ૧૧ भुजंगप्रयात. गृहस्योदयंदिग्विभागैर्विभज्यहिभागेनकक्षासनवेदिकास्याद। त्रिभागेनतत्कंठकोनिम्नमेवंग्रहस्योदयानपीठंनृपाणाम्॥१२॥ અર્થ–પરના ઉદયના દશ ભાગે કરી તેમાંથી ત્રણ ભાગોની વેદી કરવી, તથા બે ભાગેનું કલાસન કરવું અને તે કક્ષાસનનો કેક ત્રીજા ભાગે નમેલ કર. એ રીતે ઘરના ઉદયના અર્ધ ભાગે રાજાઓને બેસવાની પ થાય. उपजाति. उत्तानपहोनृपमंदिरेसोहस्तेचहस्तेद्वियवोन्नतःस्यात् । पाषाणतःसौख्यकरीनृपाणांधनक्षयंसोपिकरोतिगेहे ॥ १३ ॥ અર્થ -રાજાના પ્રાસાદ વિના પાટડા ઉપરની છાટ રાખવાની રીત એવી ૧ તિ એટલે દોડ. ૨ છાટ એટલે ક્ત અથવા પાથર જેમ પટ પાથરી મેઠી જાય છે તેમ. સાધારણ લેાના પરમાં પત્થરની છાટ નાખવાથી ધનને નાશ થવાને દોષ બતાવ્યું છે; પણ મંયકર્તાને હેતુ એ છે કે સાધારણના ઘરમાં પત્થરની બટ નાખે ખરચ ઘણું થાય છે તેથી ધનને બચાવ કરવા માટે એમ કહ્યું છે, અગર એમ ન હોય તે અપ- રાજિત જેવા પ્રાચીન અને પ્રમુખ ગ્રંથમાં અને દેશનાં નામ બતાવ્યાં છે તેમાંથી જે તેમાં લાલની છત નથી જ ફક્ત પત્થરનું કામ થાય છે ત્યાં તો છાટ પણ પથરની જ ટાવી જોઈએ. પણ જે દેટના જે પરમ સર્વ કામ લાકડાનું હોય ત્યાં તે પત્થરની છટ નાખવી નરિ.કેમ, લા અને પાર એ બેની પડાઈ વગેરે ગામનું ખરચ ગણવામાં આવે છે. પત્થરનું ખરચ વધશે, આ બાબતને વધારે તપાસ કરતાં માગધી ભાષામાં ગાયબ “વારતુરાર” નામના મથમાં તેને ad nર દેરુ કે છે – ·(૧૪૮) રાવલ, છે કે, દરેક હાથે બે જ પ્રમાણે છાટની જાડાઈ રાખવી. એવી જે પાયાની કટ હેાય તે રાજાને સુખકારી છે પણ એવી છાટ સાધારણ લોકોના ઘરમાં નાખે તે તેથી ધનને નાશ થાય છે. ૧૩ सुधेष्टिकेशर्करयावियुक्तसशर्करेस्तेःसुदृढागृहेभूः । शस्तानशस्तंभवनेषुचित्रंकपोतगृध्राःकपिकाकरौद्रम् ॥१४॥ અથર–ઈટના ચીટકના કામમાં જૂનામાં કાંકરી રહેવા દેવી નહિ પણ તેજ ન ભૂમિ તળમાં (એક ગરિજી વગેરે બાંધવાના કામમાં) વાપ કેવો છે તે જૂનામાં કાંકરી મેળવવાથી કામની મજબુતી થાય છે. વળી ઘરમાં ચિત્ર કરવાં હોય તે તે ચિત્રોમાં હેલે, ગીષપલી, વાનર અને કાગડો વગેરે ભય આપનાર પક્ષી ચીતરવા નહિ. ૧૪ शार्दूलविक्रीडित. 1. शुद्धोलिंदविशेषतश्चसकलाभूम्योवरंडयान्विता छायेनाप्यथमत्तवारणयुतमाङतथाोदयम् । मोडोभद्रचतुष्किकाभिरुदितोमाडेनयुक्तस्तथा मध्येतुल्यसपादक सुमुकुलोवाशीर्षके शेखरः ॥ १५ ॥ અપં–રાજાઓના પ્રાસાદ માટે છ (૬) લેર કરાઇ છે તેમાં પ્રથમ “શ” નાનો ભેદ છે તે એવી રીતે કે – ૧ પ્રાણાને અતિ હોય તે અલિંદેની સર્વ ભૂમિએ વરંડીવાળી હોય તેનું નામ શુદ્ધ પ્રાસ કહેવાય, અને બીજાને “મા” નામને જે છે તે રાતે કેન્દ્ર U) મા. “vara ri; Ivજા જેવાન-' મામા અને ભર વિશે જા અને વા વગેરે જામના દેવ છે તેના ** *? d su mi આ તે એ છે કે, ના બાપનું કામ હાથ (શ્વ પાટા પર) છે તે જ રી બઢ જતી નદિ નેણે તેને બેરોજ ૧ : બાપના * ૨ ટી 4 જ0 અપ નાખી નહિ પણ ક્યા કપ તે ·ખથાય છે. (૧૮) ૨ જે પ્રાસાદ મતવાર (અકા કક્ષાસન) સહિત હોય અથવા પ્રા- સાત જેટ વિસ્તાર હોય તે વિસ્તાર અથવા વ્યાસના બ બાગને ઉદય કરી છાલ વાળવું. એટલે તે “મા” લેત પ્રાસાદ થાય, તથા ગ્રીન પિ નામનો લે છે તે એવી રીતે કે- ૩ પ્રાસાદના જોની ઓિ માટે કરી શકેવી દોષ તથા તેની પણની ભૂમિને વ્યાસ હોય તે વ્યાસ જેટલેજ હલ કરી માથે જંગ કચ્છ, અથવા મુખ્ય ભૂમિના વ્યાસ કરતાં સવામણ પણ તે રૂપ એવું હોવું જોઈએ કે જાણે વિના ખિલેલા કમળની ની હેવ એવી મા- તિનું શું કરવું એ ત્રીને “મા” લે છે, તથા શહેશેખર' નામને છે તે એવી રીતે કે- ૪ શેખર એટલે ઉપર બતાવેલા ત્રીજા વાળા પ્રાસાદને મારે છે ગ કરવાનું કહ્યું છે તેવું શેખર પ્રાસાદ ૦૫ર કરવું નહિ, પણ તેના શૃંગના કે જે મદિર ઉપર શિખર હેય એવી અતિ શિખાવું એટલે તે કે જે “શેખર” થાય છે. ૧૫ ઉપગાજિ. राजएहंदचतुष्टयंस्पात्तथैवघंटाकरशेनयुक्तम् । तुंगारसंज्ञत्वयसिंहकर्णप्रासादकतेपिपडेयशस्ताः ॥१६॥ અર્થાઓના પ્રાસાના પ્રથમના હામાં શા મજાના ઇ- જે બતાવ્યા છે, તે છતમાં પંટા અને સાથ સહનપ્રાસાદ લ હે જોઈએ અને ત્યાર પછી પાંચ તુગાર' નામને જે જે છે તે Rવી રીતે - ૫ પ્રાણાને લાગેલા ભાત પામે “તો” (ભા છે કે ખરો ન છે છે તેનું નામ તારંગ છે) નાખેલા હોય છે, તે તો ઉપર રાખે કરે છે તે તે પ્રાણાનું નામ “તુંગાર પ્રાપ્ત કરવા અને બો પિટાઈ નામને જે છે તે ગ્રેવી તે કે- ૬ પ્રાણાના શોના ને મેળ કરવા એટલે કે રાતે , મા- માના જે ભણે છે તે બના મથાળે બને છે કે તેનું નામ ૧ પહ, સ, તજ, તમે પ્રસાદ આવે છે. તે ઉપર બાd છે ! ૨૪ સપના રે જપના આ કપના વિસ્તાર એટલે તેથી તે દિશા બેને વિસ્તાર પાય તેથી જ નથી ૫ણ કાનનોrs. Nયન કરે વાર સાનસાર બને જ મેર છે. આ વિસ્તાર મત છે કે ન જતાવવા બા પ્રખંય નથી.

·( ૧૫૦ ) પાલભ, સિહક છે, વળી, સિંક એટલે કને સિંધ કરી નાખવા અર્થન કર્મ હણ નાખવા અથવા તેનું રૂપ કહાડી નાખી અને ગોળ કરે તેનું નામ “સિંહ” છે. એ રીતે શાઓના પ્રાસારના છ શેર બનાવ્યા છે (જ એ અપરાજિત.) ૧૬ વા, पड्जातिगेहंतृणपर्णपट्टेवशेःकटेर्वापिमृदाशिलाभिः । छन्नंप्रकारे कथितंचपड्भिोकप्रसिद्धयापिपरीक्षणीयम् ॥१७॥ અર્થઘર ઢાંકવાનાં છા છ પ્રકારનાં છે એટલે ઘરે પણ છજ (૬) પ્રકારનાં છે તેમાં પ્રથમ તૃણનું (પાસનું) છાવ (૧, બીજું પાંદડાંનું છાઘ (૨), ત્રીજું પાટિયાનું છાઘ (૩), ચોથું વાંસના ખેપડા અથવા કદન છાઘ (૪), પાંચમું માટીનું છાઘ (પ), અને છઠું પત્થરની શિાનું છાવ (૬); એ રીતે ઘરો ઢાંકવાના છ પ્રકારે છે અને તેથી વિશેષ લેક રૂબીથી સમજવું. ૧૭ શાહિની. वामेभागेदक्षिणेवानृपाणांत्रेधाकार्यावाटिकाक्रीडनार्थम् । gવલિત્રિ સંસ્થતિસ્થાપમંડપંતથિ છે ?૮ અર્થ -રાજાના પ્રાસાદથી ડાબી તરફ અથવા જમણી તરફ રાજાને કીડા કરવા માટે વાડી અથવા બાગ કર. તે બાગો ત્રણ પ્રકારના કહ્યા છે. તે એવી રીતે કે પ્રથમ પ્રકાર સો (૧૦) દંડને બાગ કરો. તે કનિષ્ઠ પ્રકારને છે તથા બીજે (૨૦૦ ) બસો દંડ- મધ્યમ પ્રકારને છે, અને ત્રીજો ( ૩૦૦ ) ત્રણ સે દંડને બાગ કરે. તે જે પ્રકારને બાગ કહેવાય, એવા બાગમાં મંડપ કરવો અને તે મંડપમાં જળયાત્ર અથવા ફુવારે કર. ૧૮ शार्दूलविक्रीडित. क्षेत्रसप्तविभागभाजितमतोभद्रंचभागत्रयं तन्मध्येजलवापिकाजिनपरेकांशतोवेदिका । स्तंभदिशभिश्चमध्यरचितःकोणेपुरूपान्वितः कर्तव्योजलयंत्रएपविधिवत्भोगायपृथ्वीभुजाम् ॥ १९ ।। અર્થ-જળયંત્ર કરવાના ક્ષેત્રના સાત સાત કોઠાઓ કરવા (૪૯), કરવા ·--- અપાય છે, (૧૫) અને તે કોઠાઓમાંથી ચારે દિશાઓ તરફ ત્રણ ત્રણ કોઠાઓનાં ભો કરવાં. ખાઠી મધ્યમાં રહેલા (રપ) પચીસ કોઠાની ચારે બાજુના કાકાઓમાં પાણી ભરેલું રહે તે ફરતો હેજ કરો. ત્યારપછી પ્રથમ બતાવેલા (૪૯) સર્વ કોઠાઓના મણના ભાગમાં (મધ્યબિંદુ) એક ઠોઠામાં વેદિક અથવા બેસવાનો ચાતરી કરો અને એ મધ્યબિંદુના કોઠાની આસપાસ (વેરીની આસપાસ) આઠ કોઠાઓના વિભાગમાં બાર સ્તભાઓ કરવા (દરેક વિ. ભાગમાં એક સ્ત) એ ફુવારાના બહારના એટલે છેલ્લા ચાર તરફના ચાર ખા ઉપરના કોઠાઓ ઉપર રૂપ અથવા પૂતળિયે કરવી, (રેહવાર પૂત- ળિયે જેમાં કાઈ નૃત્ય ભાવ બતાવે, કોઈના હાથમાં માંગ, પિચકારી, વ- ગેરે) એ રીતે શાસ્ત્રમાં બતાવ્યા પ્રમાણે રાજાને ડીંડા કરવા માટે નળયંત્ર અથવા કુંવારે કર જોઈએ. ૧૯ तस्यांचंपककुंदजातिसुभनोवल्लीश्चनिर्वालिका जातीहेमसमानकेतकिरपिश्वेतातथापाटला। नारिंगःकरणोवसंतलतिकाचारक्तपुष्पादिकं जंबीरोयदरीचपूगमधुपाजबुधपूतंद्रुमाः ॥ २० ॥ અર્થ –ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણે બાગ કરે અને તેવા બાગમાં વહે કાપવાં તે એવાં કે પિ, કંદ(મગર, જાઈ, તયા જેમાં પુ િપતાં દેવ એવી લિયે, નિમલિકા (નાની), જેમાં સુવર્ણ સરખાં પીળાં પુષિ કાય એવી જાઈ, કતદી, પાળી પાડળ, નારંગીનાં વસે, લાલ ક, વસ- નલતિમા (મોગર), તથા જેમાં લાલ રૂપ આવે એવાં અને મે તેમજ બીજી અનેક પ્રકારની વેલિ, જીરી, બેરી, પાણીનાં છે, મહુડા, જબુ, આંબા. ૨૦ मालर कदलीचचंदनवटावश्वस्थपध्याशिवाः चिंचाशोककदंपनिवतरवःखजुरिकादाडिमी । फर्पूरागरुकिंशुकाहयरिपुःपुग्नागफोनिएकी प्रोकानागलताचवीजनिभृतास्यात्तिंदुकीलांगुली ॥२१॥ અર્થ–માર (બીલી), કે, ચંદન, ૧૭, પિપળા, , ક, (અજળનાં વ) આંબતી, આક્ષેપાર, કદંબ, (ૉબ), લિંબો, ખજુરી, દાડિમી, પૂર, અગર, ખાખરા, પાળી કરે, પુજારા (. અથવા નાગરિક, લિંબુનાં અનેક માનાં , નાગરવેલ, બાન , ટીંબર, નાળિએરિએા. ૨૧ ·(ઉપર) રાજભ; द्राक्षलाशतपत्रिकाचवकुलापत्तूरकंकोलको शालास्तालतमालकोमुनिवरोमंदारपारिद्वमौ । अन्येभोग्यविचित्रखायसुफलास्तरोपणीयाबुध यःप्राप्नोतिनभूतलेशुभतरंतचंपकान्वापयेत् ॥ २२ ॥ અર્થ-કાલિઓ, ઈલાયચીના રોપાઓ, બેરશળી, ધરા, કપૂરકાચલી, સાદ, તાડ, તમાલ વૃક્ષ, ઈંગોરી, મંદાર, પારિજાતક (હરસિંગાર), અને એ શિવાય અનેક પ્રકારનાં શ્રેષ્ઠ અને તરેહવાર જાતિનાં પુપ ઉત્પન્ન થાય એવાં વણે બુદ્ધિમાન પુરૂષે બાગમાં રેપવાં જોઈએ, પરંતુ એવાં વૃણે જે ઠેકાણે ન મળે એવું સ્થળ હોય તે તેવા બાગમાં ચંપાનાં ઘણાં વૃક્ષા રોપવાં. રર आस्थानप्रतिसेचनायचघटीयंत्रःसुसारोभवेत् दोलास्त्रीजनखेलनायरुचिरेववसन्तोत्सवे। वालाप्रौढवधूःसुमध्यवनितागानैर्मनोहारिभिः ग्रीष्मेशारदकेथशीतलजलक्रीडाशुभेमंडपे ॥ २३ ॥ અર્થ-એવા બાગમાં વૃક્ષને પાણી પાવામાટે કુવા ઉપર મજબુત (ખે. જાતિના વૃક્ષના લાકડાને અરટ કરે, તથા વર્ષો અને વસન્ત ઋતુમાં બાળા, મખ્યા અને પ્રેઢા, એ ત્રણે જાતિની સ્ત્રીઓને મને હર ગાયન કરવા માટે, તેમને હીંચવા માટે, તે બાગમાં હીંચળા બંધાવવા તેમજ ગ્રીષ્મ અને શરદ સંતના દિવસોમાં શીતળ જળમાં ક્રીડા કરવા માટે શ્રેષ્ઠ મંડપ વિશેના હાજમાં પાણી ભરી રાખવું. ૨૩ उपजाति. तुरंगमाणांगृहवामभागेशालाचतुःषष्टिकराविधेया । शतार्धतोमध्यमिकाचदैर्येकनीयसीतैर्दशभिर्विहीना ॥२४॥ અર્થ –ડાઓની શાળા ઘરથી ડાબી તરફ કરવાની કહી છે, પણ જે શાળા (૬૪) ચોસઠ હાથ લાંબી હોય તે જેણમાનની સમજવી, તથા (૫૦) પચાસ હાથ લબ હેય્ તે મધ્યમ માનની, અને જે અશ્વશાળા (૪૦) ચાળીસ હાથ લાંબી હોય તે કનિષ્ઠ માનની જાણવી. ૪ ठयासेचज्येष्ठातिथिहस्तमानात्रयोदशैकादशभिःक्रमेण । तद्वाह्यभित्तिश्वकरप्रमाणापंचार्धपंचाब्धिकरोदयास्यात् ॥२५॥ અથજે શાળા સાઠ હાથ લાંબી હોય તે માનની હોય એમ કી

·१५२
रा.प.९
.०
.
.
पांचशालाधर राजाओने.

·१५२
रा.प.अ.९
H
।
p
म
पांचशालाधरराजाओनें.

·१५२
राजवल्लभ.अध्याय.९
आ यत्र मा मध्य भागवेदी छे तेनी चारे तरफना सरखे भागे चोषि-
स९४) कोठाओमां पाणी भेलं होवू जोइपे.
३भद्र
पेदी.
।

·१२.
रा.प.क्ष.
::.',

·અધ્યાય ૯ મો. (૧૫૩) છે. તે જે મનની શાળાને વ્યાખ (૧૫) પર હાથ શખ તથા મધ્યમ શાળાને વ્યાસ (1) તેર હાથ અને કનિષ્ઠ શાળાને વ્યાસ (૧૧) અગિ- થાર હાથ રાખવે. એવી જેઅશ્વશાળાઓ હોય તે અશાળાની ભીંનો એસાર છે ગજ પહેબ રાખશે અને તે ભીંને ઉદય શાળાઓના અનુ અમે સાડાપાંચ હાથને (પ) કરવો તે ઉતમ ઉદય કહો છે. તથા પાંચ હાથ ને (પ) મધ્યમ ઉદય અને (૪) ચાર હાથને ઉદય હોય તે કનિષ્ઠ ઉદય છે. शार्दूलविक्रीडित. तेजोहानिममीहयाविदधतेपूर्वापरास्यानृणां तेयाम्योत्तरतोमुखाहिसततंकीर्तियशोधान्यकम् । कर्तव्योहिपणंप्रतीहकलशास्थानंद्विहस्तोदयं तस्यास्तोरणमुच्छूितंचमुनिभिहस्तैःसुशोभान्वितम् ॥२६॥ અર્ધ-ઘડાએાનાં મુખ પૂર્વ અને પશ્ચિમ દિયા સામે રાખી બાંધ- વામાં આવે તે ઘોડાના માલિકના તેજની હાનિ થાય, અને દક્ષિવુ કે પશ્ચિમ દિશા સામે મુખ રાખી પોડા બાંધવામાં આવે તે છેડાના માલિકને કીર્તિ તથા યશ અને ધાન્યની વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. વળી ઘડાના મુખ આગળ તેમને ખાવાની ઘાસ નાખવામાં આવે છે તે ઘાસ રહેવા માટે ઘોડાના મુખ આગળ Wપણુ” કરવાનું કહ્યું છે અને તે પણ ઉપર કળશ કરવા, પણ જણને ઉદય બે હાથ કર તથા શોભા માટે તે પણના પાયાથી શાળાના ઉદય સુખી સાત (૭) હાથ ઉંચું તરણ કર્યું. ૨૬ * ૫ણ એટલે ખંડ” નામ થાય છે. તેને મારવાડમાં “ખ” કહે છે, તવા પંજાબમાં “ખુરશી” કહે છે. સંરનમાં તેનું બીજું નામ "દના” છે. ભજન અથવા ખાવાને છે. પણ ગુજરાતી બારામાં તેનું બીજું નામ ના આવતું નથી. ઘાઓના બાંધવાના આખા સ્થાનને થાન અથવા દાણ કહે છે, અગર લાસ નાખવાને કે ખીલે ટોન છે તે ખીલા સાપે ઘાને બાંધવામાં આવે છે તેને ભગાડી કહે છે પણ અગાડી તે આગળ શબ્દ હિંદુસ્તાની છે તે પણ તે બાધવાની સર થાય છે પણ સ્પષ્ટ સમક્તા માટે ગુજરાતી ભાષામાં અમને નામ મા આવ્યું નથી. ૧ ભાગાને ઉંદર સાડાપાંવ, પાંચ અને ચાર વાર કા છે. ત્રણ પ્રકાર તે ઉના ઉપરના ભાગેથી સમજવાના છે. એટલે જે જ ઉષ છે તે પણ સતત સાત વાર થાપક મખમ 8 પર સહિત સાત હાથ વાવ અને નિષ ઉદય જણ સહિત છ હાથ જા.

·રાવલ, पष्टपासाधुहयोगुलर्निगदितोवेदांगुलेनाधिकः श्रीवत्सस्वहिलादएवचमनोहारीद्विसप्तांगुलः । रागाध्यंऽगुलिकेस्तुवाजिविजयोऽशीत्यातथावभवः शांताख्यस्तुयुगाष्टमात्रउदयेमानहरे सप्तधा ॥२७॥ અર્થ—જે ઘેડ સાઠ (૬૦) આંગુળ ઉચે હોય તે “સાધુ” નામાં ઘડે કહેવાય; (૬૪) ચેસઠ આંગુળ ઉચે હેય તે શ્રીવત્સ” કહેવાય, (૬). અડસઠ આંગુળ ઉચા હેય તે “અહિલાદ” કહેવાય; (૨) બહેતર આંગુળ ઉંચે હેય તે “મને હારી કહેવાય(૭૬ોતેર આંગુળ ઉચા હોય તે વિજય કહેવાય ૧૮૦ એંશી આંગળ ઉચા હોય તે વૈભવ” કહેવાય અને જે ઘોડે (૮૪) રાશી આંગુળ ઉચા હોય તે “શાન્ત” નામ ઘેડે કહેવાય એ રીતે પૈડાની ઊંચાઈના [9] સાત પ્રકાર કદા છે. ર૭ હને તરણના ઉદય માટે રાજવલ્લભમાં વિસ્તાર સાથે બતાવ્યું નથી; પણ અપરાજિત સંયના અનુસારે સમજાય છે કે તોરણના ૫ણ ત્રણ પ્રકાર હોવા જોઈએ તે એવી રીતે કે-જયેષ્ઠ માનનાં તોરણના ઉદય સાત હાથને મધ્યમ માનના તેરણને ઉદય સાડા છ હાથનો અને કનિષ્ઠ માનના તેરણને ઉદય સાડાપાંચ હાથનો થાય. એ રીતે ત્રણ પ્રકાર સમજવાના છે જુઓ – सप्तइस्तोच्छूितकार्य उदयपक्षस्तंभकम् तोरणं सप्तहस्तांतं उत्तरंस्तंभकोद्भवम् ॥ २२ ।। અથર-શાળાને ઉદય સાત હાથન કરે તેમજ પક્ષસ્ત ભને ઉદય પણ સાત હા- મને કર તથા તારણને ઉદય પણ છેવટે સાત હાથ સુધી કરે અને એ તારણ પક્ષ ખંભાએ લગાડવું. તેરણને ઉદય છેવટ સાત હાયનો બતાવ્યો છે તેથી સમજાય છે કે તેના પણ શાળા- ની રીતે ત્રણજ ભેદ હોવા જોઈએ એટલું જ નહિ પણ “સમરાંગણુ” વિશે કહે છે કે- दशरत्निसमुच्छ्रायमष्टोदशचविस्तृतम् ।। अध्याय ३३ અથ–ડાની શાળાનો ઉદય થરત્નીને (મુંઠી વાળેલો હાથ અથવા મુડે હાથી કરે અને તે શાળાને વિસ્તાર અઢાર પત્નિને કરે. એ રીતે મહારાજા ભોજદેવ કહે છે તેમાં સમજવાનું છે કે રાજવલ્લભમાં હાથ કરતો છે તેને જ સમજવાનું છે અને આ રનિ કહેવામાં આવ્યું છે તે મુડે હાથ એટલે પું- ગજ ગણવામાં આવે તેથી સાડાસાત હાથ થાય છે. માટે રાજવલભમાં પેષ્ઠ માન ઉદપ અશ્વશાળાને સાડાપાંચ કાયનો કહે છે; પણ સમરાંગણ સાથે મેળવતી સાડા સાત હાથ ઉદય થાય છે એટલે બે હાથને કણ અને તેના ઉપર સાડાપાંચ હાથને પેક મા- નની શાળાને ઉદય થાય એટલે સામત હાથ બરાબર થાય છે. ૧ આ રાજવાબમાં જે ઘડાનું “સાધુ” નામ બતાવ્યું છે તેજ ઘેડનું અપરાજિ- તમાં “સંદર” નામ બતાવ્યું છે. सूत्र ८० ·અધ્યાય ૯ છે. શનિ, सिंहहारंपूर्वमानेनकार्यत्रिध्येकावामालिकास्तंभशीर्षे । પાગ્યેતો ક્ષમાનપિપાલિકારતા અર્થ–-રાજાઓના પ્રાસાદ માટે પ્રથમ છ (૬) ભેદે બતાવ્યા છે તેવા પ્રાસાદે આગળ પ્રથમ બતાવેલી રાતી પ્રમાણે સંહાર કા, પણ તેના સિંહદ્વારના દ્વારની શાખાના તંભના મથાળે (થાપના મથાળે) ત્રણ અથવા બે અથવા એક મદળ ગઠવા, અને તે મળેના રણ માટે એ મદળ નીચે તેડકાએ ટિા મુકવા જોઇએ, તે તોડકાઓ તથ ભાવે મુકવા અથવા સવા લાગે અથવા ભાગે મુકવા. અર્થાત પદળ નીચે મુસ્કાન તા. ની જેટલી પહોળાઈ હોય તે પ્રમાણે તેની જાડાઈ હોય તે તે “ ભાગ કહેવાય તથા તેડકાની જેટલી પહેલાઇ હાથ તે પહેલાઈ કરતાં સાઈ જાઇ હોય તે “સાઈ” કહેવાય અને તડકાની જેટલી પહેલા કે તે પહે- લાઈ કરતાં રહી જાડાઈ હોય તે ટાઈ” કહેવાય એમ સમજવું. ffer, भागेदक्षिणवामकेचकरिणांशालाहरेरितः कर्तव्यासुदृढोन्नताचकलशेपटादिभिभूपिता। संकीर्णोरसतोनगानिगदितोमंदोमृगवाएतः सर्वेपूत्तमभद्रजातिरुदितोनंदःकरेरुचिकृतः ॥ २९ ॥ અધ–સિંહદારી શાબી અથવા જમણી તજજબુત બને એવી વરિતશાળા કષી અને તે શાળા ઉપર મળશે અને બટાકાની હદ કરવી રહી છે. • ના દરબાર બાબળ દાવા રવાના આ છે તેના બાળ ને સુખ વામાં આવે છેતે રીતે છે. બન્ને રજાએ કરી નામ કમી કરે છે, ૧છે, જેમામ વખતે શકના હાથીની રર હજને સિપી રીતે મે ન ૮ મા પા છે ત્યારે તે છે કે, હાપાના પાને માટે અને બીજે છે ને નહિ, પ વાળને સિદ્ધ કર્યું છે, તેમાં રજા જા જ કર વગેરે દેશ છે. એ પાની શક્તિ એટલે તેની દયા અને ખાસ કે. મા અને તે બાબત પળના યા જ ના કર (1) “. તારી છે તે મુખ્ય સિંદ કરવા છે મગરના અને કામ મત કરવાન. tet- એ એજ રીતના સિંદ કરવા છે જે સિttીને રજુ ક.ક. ૪ ૫૯ શાખાએ રાય છે પણ તે જાણી જ નહિ, મારી ભૂલ થાય ·(૧૫૬ ) રાજભ. જે હાથી (૬) છ હાથ ઉંચે હેય તેનું સંકીર્ણ” નામ કહેવાય, તથા [9] સાત હાથ ઉંચે હોય તે “મંદ” નામને હાથી કહેવાય, તથા ૮િ આઠ હાથ ઉો હેય તે “મગ” નામને હાથી કહેવાય, તથા [૯] નવ હાથ ઉચ્ચ કેય તે “ભદ્રાતિ હાથી કહેવાય, એ ભદજાતિનો હાથી સર્વ હાથીઓની જાતિમાં ઉત્તમ જાતિને હાથી કહેવાય છે. ૨૯ उपजाति. अष्टोत्तरंहस्तशतंपृथुत्वेनृपगृहंचोत्तममेवतस्मात् । अष्टाभिरष्टाभिरतोविहीनान्पंचैवभागाधिकतोपिदेये ॥३०॥ અર્થા–રાજાનું ઘર એક સે ને આઠ હાથ [૧૮] પહેલું તે તે ઉત્તમ ઘર કહેવાય, પણ એ ઉત્તમ ઘર કરતાં કનિષ્ઠ પંકિતનું ઘર કેવું હોય તે એ ઉત્તમ ઘર કરતાં દરેક કનિષ્ઠ ઘર આઠ આઠ હાથ ધટાડવું પણ ઘટાડવાની રીત એવી છે કે, ઘરે જેટલો વ્યાસ હોય તે વ્યાસથી ઘરની બાઈ સવાણી વધારે રાખવી. જેમકે-જે ઘર (૧૮) એકને આઠ હાથ પાનું ય તે પર (૧૩૫) એકને પાંત્રીશ હાથ લાંબું કરવું [૧] હાર પહેલું હોય તે (૨૫) સવારે હાથ લાંબું કરવું, ૨) બીજું હાથને થાય છે તે ઘર (૧૧૫) એકને પંદર હાથ લાંબું કરવું, (૮) પારાથી હાથને બાણ જે ઘરનો હેય તે [૫] એકને પાંચ હાથ લાંબું કરવું અને જે તેને બાણ [૧] છેતેર હાથ દેય તે [૫ પંચાણ હાથ લાંબુ પર કરવું, એ રીતે રાજાઓનાં ઘરે પાંચ પ્રકારનાં કહ્યાં છે. ૩૦ લાલ अशीतितोरागकरेश्चहीनाःपंचालपाभूपसुतप्रियाणाम्। विभागदेयोंधिकताविधेपागृहाःकमेणेवयवोदिताच ॥३१॥ અ—કાનું અને રાજાની પરવીનું ઘર [૮] શી - : --સનું વુિં તે ઉત્તમ પ્રકારનું ઘર છે, પણ તે પ્રકારથી નિક ય નું દવ તે પુનમ બર કws રેક ક િવમાં (૧) છ છ હાર શ4કરી ને ત્રીને માત્ર ભરની ઈમાં ૧ી સંભ- ધ ૧ ૨ ક. તે એરી રીતે કે- ·અપાય ૯ મે, (૧૭) જે કર (૮૦) એરો હાથ પહોળું છે તે (૧૦-૪) એક સી સાડા છ હાથ ને ચાર આંગુળ લખું ઘર કરવું તથા જે (૭૪) ચોતેર હર્ષ પહેલું છે તે (ા-૪) સાડઅઠ્ઠાણું હાથને ચાર આંગુળ લખું કરવું, જે (૬૮) અડસઠ હાથ પડે છે તે ઘર (ા-૪) સાડીને હાથ ચાર ગુળ લાંબું કરવું, જે (૨) નાસડ હાથ પહેલું છેતે ઘર (૮-૪) પાડબ્બાશી હાથ કે ચાર આંગુળ લાંબુ કરવું અને જે ઘર (૫૬) છપન હાથ પહેલું હેય તે ઘર (૭૪-૪) સાડાતેર હાથ ને ચાર આંગળ લાવ્યું કવું, એ રીતે રાજપુત્ર અને રાજપટરાણીનાં ઘરે અનુક્રમે પાંચ પ્રકારનાં કહ્યાં છે. ૩૫ प्रोक्तंचतुःपष्टिकरएपुत्वेक्रमेणपड्भिधकरैविहीनम् । पड्भागतोयॆमतोधिकस्याबलाधिपस्येवचपंचवृद्ध 3 ॥३२॥ અધ-રાજા, કુમાર અને રાણીના ઘરો જેમ પાંચ પ્રકારના કહ્યાં છે તેમ સેનાપતિનાં ઘરે પણ પાંચ પ્રકારનાં કહાઈ તે એવી રીતે કે- જે ઘર (૬૪) ચાસઠ હાથ પડ્યું છે તે તેને છોભાગ લંબાઈમાં ઉનરી (જા-૪) સાચોતેર હાથ ને ચાર આંગળ ઘરની લંબાઈ કરવી, જે ઘર (૧૮) ખફાવન હરના વ્યાસવાળું છે તે વ્યાસમાંથી (૬) છો ભાગ લબાઈમાં ઉમેરી (દા-૪) સાસડસઠ હાથ ને ચાર આંગુળ લાંબું ઘર કરવું તથા જે ઘર (પર) બાવન હાથ પહેણું હેય તેનો છઠ્ઠો ભાગ લંબાઈમાં વાણી ( ૬-૪) સાસાઠ હાથ ને ચાર આંગુળ લાંબું ઘર કરવું. જે ઘર (૬) પેંતાળીશ હાથ પહેણું છે તે તેને છ ભાગ લંબાઇમાં ઉમેરતાં (પગા-જ) સાડીત્રેપન હાથ ને ચાર આંગુળ લાંબુ ઘર કરવું અને જે ઘરને વ્યાસ (૪૦) ચાળીસ હાથ હોય તેને છો ભાગ (દા-જ) સાડાછ હાથ ને ચાર આંશુળ થાય તેટલે શ્વાસમાં ઉમેરી (૮-૪) સાડછેતાળીસ હાથ ને ચાર આંગુળ લાંબું ઘર કરવું, એ અનુક્રમે પાંચ પ્રકાર છે તે દરેક પ્રકારમાં છ છ હાથ ઘટાડી લંબાઈમાં વધારવા. ૩૨ સિન. पष्टपाहस्तेमैत्रिगेहंएभुत्वेहीनही पंचकवेदवेदेः कुर्याद्धस्तेरटमांशोधिकोसोव्यासादग्रेवद्धितोदेयएव ॥३३॥ અપ-બી અથવા પ્રષિાનના ઘરે પણ પાંચ પ્રકારનાં છે. તે મારક પ્રકારમાં ચાર ચાર (૪) હાથે ઘટાd ( વ્યાસમાંથી ચાર હાથ ઘટાડવું) ·(૧૫) રાજવલણ. બાકી રહે તેટલા વ્યાસમાંથી આઠમે ભાગ લંબાઈમાં ઉમેરી ઘર લાંબું કરવું તે એવી રીતે કે – જે ઘર (૬૦) સાડ હાથ પહેલું કરવા ચિંતવ્યું છે તે સાડી સડસડ (ગા) હાથ લાંબું કરવું તથા જે ઘર (પ૬) છપ્પન હાથ પહોળું કરવા ચિંતવ્યું હોય તે (૬૩) સઠ હાથ લાંબું કરવું; જે ઘર (૫૨) બાવન હાથ પહેણું કરવાનું ચિંતવ્યું હોય તેને આડમે ભાગ (દા) સાડાછ હાથ ઉમેરી (પ) સાડીઅઠ્ઠાવન હાથ લાંબું ઘર કરવું; તથા જે ઘર (૪૮) અડતાળીસ હાથ પડાળું કરવું ચિંતવ્યું હોય તે તે પહેળામાંથી આઠ ભાગ (૯) છે હાથ લંબાઇમાં વધારી (પ) પન હાથ લાંબું ઘર કરવું અને જે ઘર (૪) યુમ્માનીય હાથ પહોળું કરવાનું ચિંતવ્યું છે તે તેને આઠમો ભાગ (પ) પાંચ હાથ લંબાઈમાં વધારી (૪) સાડી ઓગણપચાસ હાથ લાંબું ઘર કરવું કર્યું છે. એ રીતે મંત્રિના ઘરના પાંચ પ્રકાર કહ્યા છે. ૩૩ शार्दूलविक्रोधित. सामंतादिकभूपतेश्वभवनविंदब्धिहस्तेःसमं हस्तेर्वेदविहीनःक्रमतयाभागाधिकंदर्यत । देवशस्यसभासदस्यगुरुतःपौरोधसभेषजम् विशात्यष्टकरंद्रिहस्तरहितंदयविधातयेत् ।। ३४ ॥ અર્ધ-માતાકિ રાજાઓને ઘરે (પ્રથમ બતાવે સામત જાના હર ) શીશ હાથ (4) વિનાવાળાં કરવાં તથા તેજ પ્રમાણે “દેવ અથવા નવે.૧, તથા સભામના (ન્યાયાધિશન) તથા રાજગુ, તથા કરી અને વઘ, એ રીતે સામત જા સહિતનાં રામ થાળી ( પાકાં કરા કરવા. તે ઘરે જ માનનાં છે એમ સમજવું જ તે જ પંચ પ્રકાર છે તે દરેક પ્રકારમાં ચાર હાથ ધરાઇ છે કયું છે તે છે ને કે- કમર ની જબ.ઇએ. થ્રો અંશ ઉમેશ ભાઈને પાર ... અરે. જે કર (૮) શાળામાં હાથ પર લે તે પણ (1) છે જ ક ..? ક ક , ને કામ કરત. (૬-૧) તાલીમ જ એ છે કે એક બ મ - ડાય ડાયને ઇ વાળા ને ઈના વિચાર હજ૮. કે. દર () ક -૪ . તે છે : ધન (૨) --- ૪ કે તે તેવું છે. હું કર ૨. જે ઘર માઇ ·અધ્યાય ૯ મિ. (૧૨) ખવીસ હાલ હોય તેને પાસ (પ-૮) પાંચ ગજને આઠ તસુ થાય તે બત્રીસમાં મેળવી (3) સાડત્રીસ હાથ ને આઠ આગળ લાંબું ઘર કવું. ૩. જે ઘર (૨) અઠ્ઠયાવીસ હાથ પહેલું હેય તેને વશ (૪-૬) ચાર ગજ ને સેળ આંગુળ થાય તે અડપાવીસમાં ઉમેરતાં (૩ર-૧૬) બત્રીસ હાથ ને સોળ ખળ થાય માટે તેટલું લાંબું ઘર કરવું. ૪ જે ઘરને વ્યાસ (૨૪) વીસ ગજ હેય તેને ષષ્ટાંશ (૪) ચાર ગજ થાય તે ગ્રેવીસમાં ઉમેરી અઠ્ઠાવીસ ગજ લાબું ઘર કરવું, પિ એ રીતે પાંચ પ્રકારનાં ઘરો કહ્યાં છે. તે ઘરે મુખ્ય રાજાના તાબાના સામંત રાજાઓના તથા મુખ્ય રાજાના ષી વગેરે ઉપર બતાવેલાઓનાં ઘરે કરવા કહ્યાં છે. ૩૪ વળી– वेश्याकंचुकिशिल्पिनामपिगहेवेदाधिकाविंशतिः मानंहस्तचतुष्टयविरहितंदध्ये द्विधाव्यासतः। हम्यधूतकरांत्यजस्यरवितोहस्तेःसमविस्तरे हीनंवर्द्धकरणपंचकमिदंतुर्याशदेाधिकम् ॥ ३५ ॥ અથ-વે, કંચુકી અને શિપિ, એનાં ઘર અઠયાવીસ હાથ (૨૮) વ્યાસવાળાં કરવાં અને તે પણ અનુક્રમે બે બે હાથ ઓછાં કરવાં; એટ- હુંજ નહિ પણ તેનાએ પાંચ પ્રકારે કહ્યા છે ને તે દરેક પ્રકારમાં વ્યાસમાંથી પપાંસ અને અષ્ટમાં એ બે ભાગો પ્રથમ બતાવ્યા પ્રમાણે લંબાઈમાં ઉમેરી હર લાંબું કરવું. તે એવી રીતે કે- જે ઘરને ૨૮) અઠવાપિસ હાથ વ્યાસ હેય તેને પઠાંશ [૪-૧૬] ચાર ગજ ને સેળ આશુળ થાય; તે વ્યાસમાંથી કહાડી લંબાઈમાં ઉમેરતાં [૨-૧૬] બાવીસ હાથ ને સોળ આંગળ થાય માટે તેટલું લાંબું ઘર કરવું? અથવા અહમાંશ કહાડતાં દિન૨) ત્રણ ગજ ને બાર ખાંગુળ થાય તે વ્યાસમાં ઉમેરી (૩૧-૧૨) સાડી એકત્રીસ ગજ લાંબુ ઘર કરવું. ૧ જે ઘરને વ્યાસ (૨૬) છવ્વીસ હાથ છે તેને ષષાંશ (૪૦) ચાર હાથ ને આઠ આગળ થાય તે લંબાઈમાં ઉમેરી (૩૦૮) ત્રિીસ હાથ ને આઠ આંગળ ઘર લાંબુ કરવું અથવા અણમાં કાઢતાં (૩-૬) ત્રણ ગજ ને છ આંગુળ થાય તે લંબાઈમાં ઉમેરી (ર૬) સવા ઓગણત્રીસ લાંબું ઘર કરવું. ૨ તથા જે (૨૪) રેગીસમા મામી જેતા સાધારણ રીતે સમજી છે, દવા (જી), તથા સભાસદ તથા રાજગુરુ, તથા પુરહિત અને રાજસ્થાન (૨૮) બદામ • • =+1 , 35 ... ) . - - - - - ·(૧૬) રાવલ વરને વ્યાસ (૨૪) ચોવીસ રજા હોય તેને પણ () ચારગજ થાય તે બાઈમાં ઉમેરી (૨૮) અઠયાવીસ ગજ લાંબું ઘર કરવું, અથવા વ્યાસમાં અમલ કાઢતાં (૩) ગજ થાય તે ચાવીસમાં ઉમેરી (૨૭) સત્યાવીસ ગજ ઉંનું ઘર કરવું, ૩. જે ઘર (૨૨)બાવીસ હાથ પહેલું છે તેને પણ (૩-૧૬) ત્રણ ગજ ને સોળ આગળ થાય તે ઘરના વ્યાસમાં ઉમેરતાં (૨૫-૧૬) પચીસ જજ ને સાથે આગળ થાય માટે ઘરની તેટલી લંબાઇ કરવી, અથવા તે ઘરના વ્યાસને આમાં (૨-૧૮) બે ગજ અઢાર આંગળ થાય તે બાવીસ ગજ વાસમાં ઉમેરી (૨૪-૧૮) વીસ ગજ ને અપાર આગળ અતિ પિચીસ ગજ લાંબુ ઘર કરવું, ૪. અને જે ઘરને વ્યાસ (૨૦) વશ ગજ કે તેને પાશ (૩-૮] ત્રણ ગજ ને આ આંગળી થાય તે મા ખાં નવી નીમ ગજ ને આડ આંગુળ ઘરની લબાઈ કરવી, અથવા પાસ અમ[૨-૧૨ બે ગજ ને બાર ખાંશુળ અર્થાત અહી ગજ વ્યાસ છે એ કરી લંબાઇમાં ઉમેરી (રર-૧૨) બાવીસ ગજને બાર મંગળ (ાડી મામ મજ) વરની ખાઈ કરવી. ૫. એ રીતે પાંચ પ્રકાર છે અને બીજી તે જ બા મને જે શોની [૨૪] હાય વ્યારાવાળું ઘર હોય તે પણ 4 શું છે, તેના પણ પાંચ પ્રકાર છે અને તે દરેક પ્રકાશમાં પાર થાય () તા તેમજ પ્રથમની રીતે લંબાઈમાં વધારો કરવાના બે પ્રકા જે ધાને કાબ [] ચાલી હાથ છે તે અડધી [૨૮] અશ્વ .૧ જન્ય હાય જ.બે કરj૧. જે ઘરમાં વાસ (૨૦) નામ હાથ + : ૧૪. (૮) વાળ મજ ને આડ આળ થાય તે ધીમમાં ઉમેરી [] = " ને આડ આમુળ લાબું કરવું, અથા બાગમાંથી - * : - ૨૧ એ જ ને બા આગળ જ છે એવી મામા- ન (*) મે 1 + 3, ૨ જ વરને પામ (1) ન જ ૨ . ૨૪૦ (૬) છે ને કેળ અ.ળ થાય છે જ્યાં જી. • • ૨૪ ૨.૧ રન ઉ.બુ કે, અમે ધોળા - ક ૧૧ - ૨.૧ ૨.1 અબજ સંભ પર ૨. ઇ . - - - - કે તે ગમે જ કામ કરવામાં ·અધ્યાય દે છે, (૧૬) ઉમેરી [૧૪] એ ગજ ઘરની લંબાઈ કરવી, અથવા બારમાંથી અલ્માંગ કમી કરતાં (૧-૨) એક ગજ બા૨ માંગુ ( ગજ)કાય તે બારમાં ઉમેરી (૧૩-૧૨) તેર ગજ ને બાર આંગળ ( સાહાર ગજ) લાંબું ઘર કરવું, ૪ અને જે ઘરને વ્યાસ (4) આઠ ગજ હોય તેને પકાશ (૧-૨) એક ગજ ને શું સમજું કાંઈ સમજાય ન;િ પણ વારનુરનાળીમાં ખુલાસો આપ્યો છે. ના બાસનો જ ભાગ લંબાઈમાં વખારી પર . વળી પાત્રીમા (૫) માં " થા જી અને શિપિએમના પરના વિસ્તાર માટે સાધારણ રીતે જોતાં (૧૪) વીસ હાથના વિસ્તારવાનો વર કરવાનું છે, સમ રીતે જોત તો વારતરત્નાગીના મત પ્રમાણે તે તેમના પરની પાળ (૨૮) માયાવીસ હાયની જોઈએ. એ રીતે વારત્નાવનીમાં આપેલાં બને પ્રમાણે માયા છે પર રાજવાબમાં માત્ર એટલું જ વિરોધ છે જમાનનું ધર (૨૮) બાવીસ હાથ વિસ્તારવાનું કહ્યું છે તે જ પ્રમાણે બાપને એક એ પ્રાર છે જેમા-- વ્યાસને ભાગ લંબાઈ ઉમેરી હબ કરવાનું શું છે, જે પર(t) ચોવીસ હાથ વિસ્તારવાળું જે માનવું છે કે તે વરના રે મારી ને ને મre બતાવ્યા છે, તે મારા (૨) તથા (૩) ઉપરથી સમજવાનું (ભરીeમામા દશ- ને દો ભાગ ખખી અને તે સમા વિષે ખાસ આ પથ લંબાઈ ઉપરીત જ કરવું કહ્યું છેએટલું જ વિપvણ જવામાં બતાવ્યું છે, પણ અજાણ બે- માં દિના બીજ છે બાબા છે તેટલામાં તેમ છે તેમ તેમ ખાને નહી પણ સિજ સમુહ છે એટલે જ મંથના આધારે આ બંને પતિને , 1 પ્રજા બને કાં સાધારણ પતિ નતે પણ જાત ને બેડ તેના ના બીજ મ ઉપરથી માલમ પી છે. માલિ. વનિયgedsimતિ ! yriદાન ! પુન:tri | અવત, બને પરિદિનનાં ધોદમાને (કાશીત હાનિના છે તેના પર માર ખતાબ છે, ને કર ર ૦૧ ૫.૨ અને પરિતાને જો બાય દર, નયા મા અને દિનિ પts: પાપ પશને બને ફરજનો ને જો અંતર છે તેનું પ્રમાણ પણ એક- છે એ રીતે માન્ય છે - ·(૧૨) રાજદલશ, આડ માંગુળ થાય તે આઠમાં ઉમેરી (૯-૮) નવ હાથ ને આઠ આગળ ઘ રની લંબાઈ કરવી, અથવા આઠને અહમાંશ (૧) એક ગજ થાય તે આડમાં ઉમેરી (૯) નવ હાથ લાંબું ઘર કરવું, (૫) એ રીતે પાંચ પ્રકારે કહ્યા છે. ૩૫ उपजाति. द्वात्रिंशतामानमिदंद्विजादेहींनंचतुर्भिःक्रमतोविधेयम् । दिगष्टरागान्धिविभागतश्चक्रमेणतद्वर्णचतुष्टयेपि ॥ ३६॥ ૨પ-લામનું ઘર (૩૨) બન્નર હાથ પહેલું છે તે તેને દશાંશ ૨૪ ભા નાઈમાં ઉમેરી (૩૫-૪-૨) પાંત્રીસ હાથ સાડાચાર મળે અને બે પ્રમાણે ઘરની લંબાઈ કરવી, લવીનું ઘર અાવીસ (૨૮) હાથ પવું કે તે તેને અછમાંશ ૬ લંબાઈમાં ઉમેરી (3) સાડીએકવીસ હાપ નું ઘર કરવું, વેશ્યનું ઘર (૨૪) ચાલીસ હાથ પહેલું હોય તે તેને થાક જ તબાઈમાં ઉમેરી (૨૮) અવીસ હાથ લાંબું ઘર કરવું અને શાનું ઘર (ર) વીમ હાથ પડેલું છે તે તેને ચતુથાશ ૧ લંબાઈમાં ઉમેરી (૨૫) પશ્ચીમ તાપ લાંબું ઘર કરવું એ રીતે થારવા માટેનાં ઘરે કરવા ના નિ છે. ૩૬ કવાં. कांधिविस्तरतोधिकंचशीविनाशंसमुपैतिगेहम् ।। हारंन मुनियदामतश्चेत्तसंततेर्हानिकांप्रदिष्टम् ॥ ३७॥ અર્ધ-જે ઘર કર માં પાન કનાં અથવા પ્રમાણ કરતાં વધારે લાંબુ મા ખડસમ કમી કરતાં વધારે વિનામાં તો તે પણ ૧૨ - કડવ, એ જે ઘગ્ના 8ારના ઉપરનો ભાગ ન હોય અથવા ૨.૧ળ જa ૮ [વુિં અથવા પછા થ હ તો બે - ss :ક વ8 કરે છે. બુ (૧૦૮ . ૮. વિ.૨૧, પરમાન છે અને ન રકન 1૪•, એ : ૮. િમતનું છે, એ અને બી (૨)

·અગાથ , મે.
(
व्यासेसप्ततिहस्तवियुक्तशालामानमिदंमनुभक्ते।
पंचत्रिंशपुनरपितस्मिनमानमुशंतिलयोरितिवृद्धाः ॥
અર્થ-ઘાને ચાર જેટલા હાથ હેય તેટલામાં (૭૦) શીર
ઉમેરી (૧૪) ચદે ભાગતાં ક્યાંક જે આવે તેટલા હાથની શાળા જાણ
અને તે શાળા જેટલા ગજની આવી હોય તેટલા ગજમાં (૩૫) પાંત્રી-
ઉમેરી ગણતાં જેટલું અંક થાય તે અંકને (૧૪) ચોટે ભાગતા જે ઉષાં.
આવે તેટલા માનનો અલિંદ જાણવો. ૩૮
રિના.
एकंदारंप्राड्-मुखंशोभनंस्थाचातुर्वत्कंधातृभूतेशजेने ।
युग्मंप्राच्यांपाश्चमेथत्रिकेपुमूलद्वारंदाक्षणेवर्जनीयम् ॥३९॥
અર્થ-જે ઘરને એક વાર કરવું હોય તે ઘરને પૂર્વ દિશાએ દ્વાર
કરવું, ૫ણ બહા, મહાદેવ અને જેનના પ્રાસાદને ચારે દિશાએ ચાર હાર
કરવાં તથા જે ઘરને બે દ્વારા કરવાં તે ઘરને પૂર્વ અને પશ્ચિમ એ બે
દિશાઓમાં બે દ્વારા કરવાં; અને જે ઘરને ત્રણ દ્વારા કરવાં હોય તે ઘરd
મૂળ દ્વારા અથવા મુખ્ય બારણું દક્ષિણ દિશાએ કરવું નહિ. ૩૯
इतिश्री रानवल्लभे पास्तुशाखे मंदनकृते नवमोऽध्यायः ॥९॥

·TIMવમ. अध्याय १० मो. શાહની छायाचाणूरेणुकेशाग्रलिक्षायूका प्रोक्ताःस्याद्यवस्त्वंगुलश्च । छायादिभ्योटनमानस्यवृद्धिःप्रोक्तोहस्तोजेनसंख्यांगुलैश्च ॥१॥ અર્થ-છાયાદિકના અનુક્રમે આઠ આઠ ગુણ કરવાથી માપ થાય છે તે એવી રીતે કે- ૧ છાયાની આઠ ગુણઈ કર્યું એક અણુ થાય, ૨ તથા તેવા અણની એક વેણુ થાય, ૩ તથા તેવી આઠ રેનું એક કેશાગ્ર થાય, ૪ તથા તેવા આઠ કેશાની એક લિસા અથવા એક લીખ થાય, ૫ તથા તેવી આડ લિલાની એક યૂકા અથવા એક જૂ થાય ૬ તથા તેવી માડ મૂકાને એક યવ અથવા એક જવ થાય, ૭ તથા તેના આઠ યવને એક આંગુળ થાય. ૮ અને તેવા (ર૪) વીસ ગુણેને એક હાથ થાય છે. ૧ wા, व्यासेनदेयेंगुणितेयदेक्यंतत्कोणक्षेत्रस्यफलंप्रदिष्टम् । पिंडेतदेवयंपुनरेवताडपंखातस्यभित्तेश्चयनादिसिद्धिः ॥२॥ અર્થ:--જે ભૂમિનો વ્યાસ અને લંબાઈ, એ બે સરખાં હોય એવી ચતુર ભૂમિના વ્યાસ સાથે લંબાઈને ગુણાકાર કરતાં જે આવે તે ભૂમિનું ક્ષેત્રફળ સમજવું અને તે વિફળને તે ભૂમિના ખાત અથવા ખોદાઈની ઉંચાઈ સાથે અણ જે આવે તે ચતુરઝ લંબાઈ તથા વ્યાસ અને ઉંડાઇનું એ સમયનું ઘન ક્ષેત્રફળ સમજવું, મેં ક્ષેત્રફળનું નામ ખાનસિદ્ધિ થાય છે, અને તે જ રીતે ૧ ભય એટલે લગ્ન બપરના હિતમાંથી સૂરના િળ કરી જે છાયામાં જય છે તે રિમાં ઉનાં જજ બાકિ જ દેખાય છે તે જોતા આમા ના ના દેવ એવી જે કાયા છે તે જાણી આગા મેટાં ખનું ૨ અને એટલે મનાજિમ હતા. વિશ્વ એટલે નારી હાથ જ ર૧ એ પદાર્થ, ૪ શપ એટલે વાળની અપી.

·હાલ ૧૯ મે, ભીંતના ચણતર માટેનું ગણિત પે ચણતરની સિદ્ધિ થશે અર્થાત ઇ.ની ઉચાઈ અથવા જાડાઈ તથા પહેલાઈ અને લંબાઈ ગયેથી ચણતરમાં એવી ઇટ અથવા થવાનું હોય તે કામની ઈરાની સંખ્યા આવશે. ૨. उपजाति. करेकरमेचकरप्रमाणकरांगुलेनांगुलमेवर्सख्या। स्थादगुलेरंगुलताडितेश्चलब्धफलंजेनविभाजितेतत् ॥ ३॥ અર્થભૂમિના શ્વાસ સાથે લંબાઈના હાથને ગુણકાર કરી ક્ષેત્રફળ લાવીએ તે “ હસ્તામા” વાળ કહેશય, તથા ભૂમિના વ્યાસના હાથ અને તે હાથ ઉપર આંગળ સાથે ભૂમિની લંબાઈના હાથે અને તે હા ૫ના અને પરસ્પર ગુણાકાર કરતાં જે ત્રફળ આવે તેનું નામ “હુ- સતાંશુભક” ક્ષેત્રફળ કહેવાય, તથા ભૂમિના વ્યાસના બળે કરી તેમજ મિની ઉબાઈના આંગુ કરી એક બીજા સાથે ગુણતાં જે આવે તે જ અણુ લાભ” ક્ષેત્રફળ કહેવાય, અને એ આંસુલાત્મક ક્ષેત્રફળને શિવા ભાગતાં જે આવે તે “ગુલહરાત્મક વફળ કહેવાય છે. ૩ “હા, वृत्तव्यासात्रिगुणपरिधिव्यासपड्भागयुक्तो विस्ताराद्धपरिधिदलमन्योन्यनि यदेक्यम् । पिडेनैवपुनरपिततस्ताडयेत्वातसिद्ध चित्यादेास्फुटफलमितिक्षेत्रवृत्तस्वरूपम् ॥ ४॥ અથવૃત્તના વ્યાસને (ગળની પહેળાઈને ત્રણ કરી તે પછી ૫. ચબુતર ખાન અને ક્ષેત્રાળની પિ માટે આ છે માં જે રીતે બતાવે છે તેજ રીતે લીલાવતી વિરે બનાવ્યવહાર અને ક્ષેત્રવારમાં છે તે ગણિત પચિશી નામના પુતામાં પણ તેજ રીતે છે. જુઓ - દખલે ૫ સંબઈ હાપ પાંચ તથા ૪ અર હાથ પહોળાઈ અને જણ હાથની ઉuઈ દેય તેમાં છ અને પહેઝારને કાર પરત ૨ થીમ આજે તે ક્ષેત્રાન થયું એ છેક બને ત્રણનો ઉકાઇ સાથે ગુજતી જે મારે ને વાળ જાય છે. જવાબ : ખાનની સિરિ. એ વન છે.

·( ૧૬ ) રાજવલ્લભ, તેમાં વૃતના વ્યાસને પછાંશ ઉમેરીએ તો તેથી ભૂમિ અથવા ક્ષેત્રની પરિ ધિ અથવા પરિઘનું માન આવે ક્ષેત્રની આખી ગોળાઈનું માન આવે) અને વૃત્તના વિસ્તારનું અધ, અને પરિઘનું અધ, એ બને અને એક બીજા સાથે ગુણતાં જે અંક આવે તે અંકને પિંડ કહે અને તે પિંડને ખાતની ઉંડાઈ સાથે ગુણતાં સલબ્લોક જે આવે તે અંક ખાતના ક્ષેત્રફળની સિદ્ધિ જાણવી અને તેજ રીતે ચણતર માટે ગયેથી ચણતરની સિદ્ધિ આવે એમ જાણવું એ પ્રમાણે વૃત્તના ક્ષેત્રફળનું રૂપ જાણવું. ૪ * લબ્ધીક એટલે મળ રકમને ટલે યુવી હોય અને સરવાળાની એ ત્રણે - મમાં મધ્યની રકમ લખ્યાંક છે એમ સમજવું. જેમકે - ૫૦-૧૫ પચ તરી પંદર. આમાં પાંચ અને પંદર એ બેના વચ્ચે ત્રણ છે તે - બ્દાંક રસમજ. હવે વ્યાસ ઉપરથી પરિઘ કડાડવાની રીત એવી છે કે- ૧ વ્યાસ ઉપરથી પરિધ કહે છે તે વ્યાસને ત્રણગણા કરીતેમાં વ્યાસનો જો ભાગ, ઉમેરો એટલે પરિધ આવશે. જેમકે કોઈ ગોળને ૪૨ ગજ વ્યારા હોય તે પરિઘ કેટલે થાય? ઉપરની રીત પ્રમા- છે ૪૨ ને ત્રણગણા તો ૧૨૬ થયા તેમાં ૪૨ ને છઠ્ઠો ભાગ એટલે છ ઉમેર્યા તે ૧૩૩ ગજ પરિધ આવ્યો, લીલાવતી ગણિત પ્રમાણે તથા હાલ શાળા. માં ચાલતા ગણિતની રીત પ્રમાણે વ્યાસની ત્રણ ગણામાં તે વ્યાસને સાતમો ભાગ ઉમેરીએ તે ૧૩૩ ગજપરિષ. પરિધ આવે છે. જેમ ૪૨ ગજ વ્યાસને ત્રણગણા કર્યા તે ૧૨ આવ્યા તેમાં વ્યાસનો રસાતમો ભાગ ૬ ઉમેરીએ નિ ૧૨ ગજ પરિધ આવે એટલે પ્રથમની રીત કરતાં આ રીતમાં ૪૨ ૧ એક જ પરિધ ઓછો આવ્યો. ૨ પિંડ ત્રિાળ] કઇ વતેલનું હતું કે, તે વ્યાસનું અધ કરી તેને પરિપના ધર્મ સાથે ગુણતાં જે અંક આવે તે ક્ષેત્રફળ જાણવું. જેમ ઈ વાને વ્યાસ ૪૨ ગજ અને પરિધ ૧૩ ગજ ય તે તેનું છે- નળ પિં શું ? શત. - ૧ એમ જ પિંડ સમજ મા ૪૨ નું અધ ૨૧ ને ૧૩૩ પરિબનું અપ કા એ એને ગુમાર નાં ૧૦ મોરમ ગજ આવે. ૧૬ મ મ ળને ૨ પવિ ભાગ્યા છે. ૧ના ગજને ખાનના કિ રાની રિત છે. ૪૨ મજ વ્યાસ ગજ બાસે '૧૫ ચેરમ ગજ ક્ષેત્રફળ ૪૨ મw ભાસ, - - ·جديد અધ્યાય ૧૦ મો. (૧૬) वसंतोतलका. वृत्तस्ययःपरिधिरधिविभागको व्यासम्यक्यफलमुक्तमिदंहितज्ज्ञः। देयपृथुत्वगुणितेचयदेक्यमस्मात् पंचांगुलान्यपहरेत्करतः फलंस्यात् ॥ ५॥ અર્થ --વૃત્તની પરિધિને વૃત્તના વિસ્તાર સાથે ગુણનાં જે ગુણાકાર આવે તે ગુણાકારને ચારે ભાગતાં જે ભાગાકાર આવે તે ક્ષેત્રફળ જવું, દાખલા, (૧) એક ગોળ તંભને વ્યાસ ૨૮ ઓગળ છે તે તેને પરિષ ડેટા ૨૮૪=૮૪ આગળ. વાજ ૮૮ પરિષ. ( ૨ ) એ ગોળામર માપને વ્યારા ૩૫ ગજ થશે તે તેને પરિપ ટળે! ૩૫=૦૫ ૧૫== જવાબ ૧૧ મજ પરિ (૧) ઈ વાને બસ જ છે તો તેને પરિપીટ fax=1& -ના જવાબ ૧૮૮ મુજ પર (૪) ધારો કે તેને બાસ ૮૫મત તોય તે તે પિટલ ૮૯૫૮x૨૮૦૭ ૫૮ = 8 જવાબ ૨૫૧૪ મત પ. કરના દાખીએ ની ટીપ મા રજા છે, ૫ ) એ નાં કે પરિષ ૨૨ બ ટાય તે તેનું બાળક ==ા. ૨૨=૧૧ ૧૧=૫૮ જવાબ ૧૮ વરસ મજ પળ ) ઉપરના ખાન ખાનની પળથી એ છે ૧૮ સ =ા પરિ બાપ્પા તો ૧ જ આખા, જવાબ n = ભજ પર ગોળ વાળને પાસ ૧૪ જજ ને રિપ જ કજ દે તે તે ' તેના પાયાની પોળ: ૧ી નાખેલી છે ? IY૨ના ૪૨૨૨ ૨૨*૩=૧૫૪ જવાબ ૧૫૪ , મ, રાઇ, ૧૪ntati ઝાળ પાની ન કરી દે , ·(૧૮) રાજવલ્લભ, વળિ૬, બીજી એવી રીત છે કે-વૃત્તની જેટલી પહોળાઈ છે તેટલી જ લંબાઈ છે, એ બન્નેને પરસ્પર ગુણતાં આંગુળને જેટલે અંક આવે તેટલા અંકને એવી ભાગતાં આવેલા ગુના ગજ કરવાથી જેટલા ગજ થાય તે દરેક ગજમાંથી પાંચ આંગુળે બાદ કરતાં જે બાકી રહે તેને હસ્તાત્મક ક્ષેત્રફળ સમજવું. ૬ उपजाति. घनीकृतंव्यासदलंनिजेकविशांशयुगूगोलफलंघनस्यात् । व्यासस्यसप्ताशयुतःसुवृत्तव्यासस्त्रिरुक्तःपरिवेषकोयम् ॥६॥ અર્થ–વૃત્તના વ્યાસને ઘન કરી તે ઘનનું અર્ધ કર્યા પછી એ કરે. લો અર્ધને એકવીશમે ભાગ [૨૧] અથવા એ અને એકવીશે ભાગતાં જે ભાગાકાર આવે તે ઘનના કરેલા અધ ભાગમાં મેળવતાં જેટલું અંક થાય તે અંક ગળાઈનું ઘનફળ જાણવું. તેમજ વૃત્ત અથવા ગેળના વ્યાસને ત્રણે ગુણતાં દણત -- ગજ વ્યાસ અને ૧૩૩ ગજ પરિધ હોય એવા ગેળનું ક્ષેત્રાળ ! તો ૪૨ ને ૧૩૩ એ ગુણ્યા તા ૫૫૮૬ થયા તેને ચારે ભાગ્યા તે ૧૩૬ ચો. મ. ગોળાને શેતાળ આવ્યું. ૨ વળી બીજી રીત એવી છે કે વ્યાસ×વ્યાસ---- વ્યાસ×વ્યાસ =ળનું ક્ષેત્રાળ આવે. દષ્ટાંત, કાઈ ગોળનો વ્યાસ ૪૨ ગજ હોય તેનું ક્ષેત્રફળ કેટલું ? રીત : –ને વર્ગ કર્યો છે ૧૦૬૪ થી તે ૧૭૬૪ ને ચોવીશે ભાગી ભાગાકાર ને ૫ ગુણીએ તે ૩૬ળા આવ્યા તે બાદ કર્યા તો ૧૩૯૬ ચોરસ ગજ ગોળનું ક્ષેત્રફળ આવ્યું. તેને હસ્તા- મક ક્ષેત્રફળ સમજવું. (૬) એક ગોળાને વ્યાસ ૪૨ બેંતાળીસ હાથ હેય તે તેનું ઘનફળોટવું ! ૪૨ ૧૩૨ ૫રિલ ? ૧૭૬૪ વર્મ. Yર ૩૮૮૦૮ ઘાળ હ૪૮૮ બામને ધન, ૪૨ માસ વાસના ૭૪૮૮ ઘનને ]િ બેએ ભાવ્યા તે ૭૭૦૪૪ આવે તેમાં તેને ૨૫ મે બગ એટલે ૧૧૪ આ તે ઉમેરનાં ૧૮૮૦૮ ઘન હાથ ગાળાનું નામ સમજવું ·? ( ૧૧ ૧૧ અધ્યાય ૧૦ મિ. જે અંક આવે તેમાં વૃત્તના વ્યાસને સાતમ (૭) ભાગ ઉમેરવામાં તે તેથી વૃત્ત ઉપરથી વૃત્તને પરિપ અથવા પરિવેષક નીકળે, એ લીટ તોનો મત છે. ૬ वृत्तक्षेत्रेपरिधिगुणितेव्याखपादःफलंयत् क्षुण्णवेदैरुपरिपरितःकंदुकस्यैवजालम् । गोलस्यवंतदपिचफलंपटजव्यासनिर्म पभिर्भक्तंभवतिनियतंगोलगभंघनाख्यम् ॥७॥ અર્થ-પુરની પરિષિ અથવા પરીવને વ્યાસે ગુનીને (૪) ચારે ભાગતાં કામસભા * સ xxભ્યાસ તેની હું રાત ગળાનું ઉનાળ આવે ( ૨ ) ગ ાને ખાસ ૪૨ હાથ હોય તે ૫રિ૫ ટ! ૪૨ ને ત્રણે ગુw તે ૧૪ લાખ તેમાં ને (માસને) સાતમો ભાગ ૬ ઉમેરીએ તો ૧૨ હાથ પક્ષ એ લીલાવતી પ્રમાણે છે. ખાસ રીતઃ–પાસx + *=પરીષ આવે. દાખલા ૧ ) મા થ બાસનો એ ગેળ દડે રીએ કે તે ટકા અનાથ જગા રો? અને તેને રિપીટલ પાસે ==ાસના પાનને અર્ધભાગ છે. = વાસના ઘનના અને એવી ભાગ, ==ાર જવાબ ૮: પનહાય. રામ= જવાબ છે હાથ પરિષ. (૨) એ ભાન ગેમ બનાવ્યો તેમાં ૧૪ હાથ તેનો વ્યાસ થયો તે તેને પરીપ ટો તથા તે છે કેટલા પનવા જમા કરાશે ? ૧૪*૭=૪૨, ૧૪૩=૨, ૨૨૪, જવાબ જ હાથ પરિ. ૧૪૧૧૪૨૭૪૩૨=૧૩૩ર બાસના પાનને અર્ધ ભાગ. કર૧ ==અનાય છે. પકxભ્યાસ * ઘરનું ક્ષેત્રફળ હતું કે તે -નાળ આવે ઉપરના ખેમાંના તમાં ૪૨ હાથ વ્યાસ અને ૧૨ પરિપ છે તેને ગાળ કાઢવું હોય તે હા પાસને ૧૨ પ િગુણતાં ૫૫૪૦માં તેને યારે સામા તે ૧૮૬ ચેરમ હાથ -ળનું સેવળ સમસ્તુ.

·(૧૦) રાવલ, જે આવે તે વૃત્તનું ક્ષેત્રફળ જાણવું અને તે ત્રફળને ચારે અને તે તે હા જેવી આકૃતિનું પૃષ્ઠફળ આવે અને તે પ્રફળને વ્યાસે ગણીને એ (૬) ભાગીએ તે તેથી ગળાનું ઘનફળ નીકળે છે. છ उपजाति. जीवाशरैक्यस्यदलंशरेणहत्वास्यवर्गदशभिर्विगुण्यम्। अंकैर्विभक्तसतिलब्धमूलंप्रजायतेचापफलंस्फुटतत् ॥८॥ અથે–જીવા (પશુછ અથવા પ્રત્યંચા) અને બાણ, એ મને સરવાળે કરી તે સરવાળાનો અભાગ કરે, અથવા બે ભાગતાં જે આવે તેને બાણના માપ સાથે ગુણતાં, જે આવે તે અંકને વર્ગ કહાહતા, જે આવે તેને બે ગુણતા, જે આવે તે અંકને નવે ભાગતા તેનું મૂળ કઢાયે જે અંક આવે તે મનુષ્યનું ક્ષેત્રફળ જવું. ૮ मूलावशेषंहितदेकयुक्तजिनाहतसंयुतमंगुलेश्च । द्वाभ्यांयुतेनद्विगुणेनमूलेनाप्तस्फुटतत्फलमुक्तमायेः ॥९॥ અર્ધ-ધનુષનું ક્ષેત્રફળ પ્રથમ લેકમાં કહાડતાં આવેલા મૂળના છે ૧૨ પરીપ, ૧ તે ક્ષેત્રાને એટલે ૧૮૬ ચરમ હાથને ૪ અર મુળી તે ૫૫૪ રમ હાથ માં છે જ મનનું નળ મમતું. ૨ ગળાનું નામ હતું કે તે નોળાના ને તેના બામે મુળી એ ભાગવા.૨૫ગ્ના દા- ખથમાં ૫૪ જેમ હાથ મોજાનું જાળ છે તેને ખાસ એ ગુણનાં ૨૨૮૪૮ આવ્યા તેને ૬ કે wn a ૮૮૮ પનાથ એ ન જતી મહીનું ધનાળ આવ્યું, ૧૮૬ ચે. હા, ક્ષેશ. ૧૮૮૫નાથપનામાં 12 બાય બાય ૫૫, ૮. • જવા અપરા ના નામ છે તે ધનબા મામાને બાંધી દે છે તે મા- વુિં છે કે તેનું કેન જાની એ રીત :- ·અધ્યાય ૧૦ મે. (૧૭) હ શેષમાં એક ઉમેરી વીસે (૨૪) ગુણ તેમાં પાંચ ઉમેરી બમણ કરી તેમાં બે ઉમેરવાથી જે અંક અાવે તે અંકનું મૂળ કાઢતાં જે અં આવે તે શેષ રહેવાનું ફળ સમજવું. अष्ठास्त्रकस्पपृथुलेनदेध्यगुण्यंहितद्रागविभागहीनम् । पड़भागकस्याप्टयुगांशभागंकयांद्विहीनंपुनरेवशेषात् ॥१८॥ અર્થ– અછાસ અથવા આઠ હાંસ અાંસ ભૂમિની પહેબઈ સામે લંબાઈને થતાં જે આવે તેમાંથી તેને છ ભાગ એ છે કરી ઓછા કરવા ભાગમાંથી બાકી રહેલામાંથી (શેષ પાંચ ભાગ રહ્યા તેમાંથી) વળી છઠ્ઠા ભાગ હા તે દૂ ભાગને અડતાળી ભાગતાં જે આવે તે બાકીના ભાગમાંથી પહાડતાં પાંચ ભાગમાંથી હાડતાં ] જે રહે તે અટામનું ક્ષેત્રફળ માખવું. –નર હાથ [૧] દવા અને ત્રણ હાલના દેવ તે તેનું નાળ ! રીત-છવા તેર છે અને બાળ ત્રણ બે બેને સારવાર કરતાં તેને પાય; તેને વેર ભાગતાં અપવા એ સરવાળાનું ખર્ષ કરતા આ 4 થાય, તે અને જાણે છે કે ગુતાં [૨૪] ચોવીસ થાય અને એ ગુણાર અા વીસ વર્ષ કરતાં પણ જાણે પોતેર થાય, તે મને તે ગણન ૫૧૦. પયહજાર સાતમે ને સાથ,તેને ન નાં જ છે કાળા આવ્યા તેનું વમળ હsl રિપ) ચીસ વપ પર છે- જ આવ્યું અને Nિ) v રોજ ૨૪. રીત છે }' ર ઉપર બતાવેલી બિ રીત છે પણ બીજી સદી રીત એ છે કે- જવાને બંને હરના બંને સવારે તો જેટ ના થાય તે બંને કરતાં જે આવે તેને બાજુના બાવડે થતાં-રે ન આવે તે માને. [P) ધિ અંક ગારના આ ઉમેરી ગુમન જે સ થાય તે હેબ y - એક ધનની છાલr] ચા અને બાળ 0િ કાર વાવ છે તેનું સેવ ૧૪ ની સાથે જ આર મેન ૧૮ અઢાર વાર તેનું અરિ ના . ૨ ને ભાબે એટલે જો રે મન જ તે ૧૮ ભાર. બાકી કે ધરે તે મ મ મેનાં ] બાવીશ જ. ને વાળ કપાક. ૧૪૧ સંતશ = ૨૮ છે. હા, જવા સબબાજુ બદન ના અને , રભાર જ ન પs!

·-- (૧૭ર ) શિયલ यत्पोडशास्सरसभागहीनंतद्वर्गमूलस्यपदंशकस्य । शक्रांशहीनंकथितंपुनश्चेच्छे पंधेर्वास्तुमतानुसारि ॥ ११ ॥ અર્થ-ડશાસ્ત્રની જેટલી લંબાઈ હોય તેટલી લંબાઈને છ ભાગ કહાડીને તે છઠ્ઠા ભાગનું મૂળ કહાડવું, અને તે મૂળને જે અંક છે તે અં. ને પડદાસની લંબાઈના કહાડેલા છ ભાગમાં મેળવતાં જેટલે અંક થાય તે એકમો ચઉદ અંશ , કડાડતાં શેષ જે રહે તે, પડશાસન એક બાહુ થયે, એમ બુદ્ધિવાન્ પ વાસ્તુતાનુસારે જાણવું. ૧૧ રીત-ર ને [ પર ] બારે ગુણ એટલે ૧ર વગે કર્યો તે ૧૪ થશે. તેને બો ભાગ એટલે ૨૪ બાદ કર્યા તે ૧૦૦ રવા તેમાંથી છઠ્ઠા ભાગને એટલે જ ને ૪૮. મો ભાગ અડધે બાદ કર્યો એટલે બાકી ૧૧ એર હાથ રવા તે અપ્યાનું શેત્રફળ સમજવું. દાખલા -[૧] કેઈ સમબાજુ અશુની લંબાઈ તથા પાળ. ૨૧ હાથ છે. તો તેનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય ? ૨૧૪=૪૧. જા=== ७५ 933 જવાબ ૩૬૫૩ ચે. હાથ. ૨) એક સમબાજુ અષ્ટાણુની લંબાઈ તથા પહોળાઈ ૨૪ હાથ હોય તે તેમ ક્ષેત્રફળ કેટલું ? ૨૪૪૨૪=૭૬ ૫૭૬૪=૯૬ ૫૭૬૯૮૪૪૭૮ ૯૪૮ જવાબ ૪૭૮ ચેરસ હાથ. ચોવીસને એવી ગુણ્યા તે ૫૭૬ આવ્યા તેમાંથી તેને ૬ ( ભાગ ૯૬ તથા નું ભાગને એટલે હદ ને અડતાળીસમે ભાગ ૨ મળા ૯૮ બાદ કર્યા તે બાકી ૪૭૮ ચેરસ હાથ રહ્યા તે જ્વાબ સમજ. ૩એક સમબાજુ અણુની લંબાઇ તથા પહેલાઈ ૧૮ હાથ હોય તે તેનું ક્ષેત્રફળ સમબાજુ અછાણ- ૧૮૪૧૧૪ } ==૫૪. * } - પwફ૪૮== ક્ષેત્રાળ ૨૬૪ 3 જ્વાબ ૨૬૪છુ . હાય.

·No text on this page.

·२७२
रा.प.अ.1१०
पचकोण

·અધ્યાય ૧૦ મે. (૧૩) * * શાસિની. सर्वमानंज्ञायतेभ्यासयोगाद्धिनाधिक्यंस्थानयोगेगतेपि । अन्यक्षेत्रवेपमंचासमंवाज्ञेयंलोकालक्षतःसूत्रधारः ॥ १२ ॥ અર્ધા–સર્વ પ્રકારની ગતિને માન (રીતિ) અભ્યાસના ગે કરી સમજાય છે, તેમાં હીન અને અધિપણું તે થાનના ગે સમજવાનું છે, (જેટલા ખુણાનું શેત્ર હોય તેના અનુમે કરવું) પણ વિષમ કાનું જે વિ હેથ બે, ચાર, છ, આઠ, દઇ ઇત્યાદિ કેન) તે તેને સૂવધારેએ વિચાર શક્તિ છે અને લોકમાં ચાલતી રીતભાતથી સજવું ૧૨ शालविक्रोसित. यवृत्तंपरिलेखकेनलिखितंपण्मत्स्यपातास्ततः पट्कोणरसवाहुकंतदुदितंबाहुंभजेत्सप्तभिः सप्तालेरसभागवाहरुदितःसप्तासतोऽयास्त्रक, वेवनंददशादिचाहुबहुशोज्ञेयाःस्वयुद्धयाखिलाः॥१३॥ અર્થ-~ાકારવડે વૃત્ત રચિને તે વૃત્તમાં છ (૬) મત્સ્ય પાડવા એટલે તેથી છ બાહુક પણ થાય, એ છ બાહુમાંથી એક બાહુના સાત ભાગ કરવા અને એ સાત ભાગોમાંથી એક ભાગ એ છે કરો એટલે છ ભાગ બાકી રહ્યા. એજ છ ભાગ છે તે સમાસનો એક બહુ થાય. ૧ છાત –એક ડિશાસની લંબાઈ ૨૧ આગળની સમબાજુ પડષણ. હોય તે તેનો બાકુ ઉપરની રીત પ્રમાણે કેટલે થાય રીત-૨૧૬ બર્સે સેનને ૬ ૭એ ભામાં તે તેને છો ભાગ ત્રણ થાય તેમાં તેનું વર્ગમૂળ ૬ ૭ ઉમે- ર૪ર બેતાલીસ થાય તેમાંથી ૧૪ ચૌબે ભાગ ત્રણ હતાં બાકી ૨૯ ઓગણચાલી રવા તે તેને બહુ સમજે. ૨ એક ડિવા દેવાલયની લંબાઈ ૨૪ ચાવીરામાં છે ત્યારે તેને બાહોદણાં હાથને કરે ? જવાબ:- ૩ આ પાસવાળી છીની લબાઈ ૫૪ પન ખળની છે ત્યારે તેના બળ (વેલ)ના અમભામની વચ્ચે ભાલો જોઈએ જવાબ ના મળને બાજુ ૪. વિશાતાળ તળાવની લંબાઈ ર૪ ભસૈ રાષ હાથની છે ત્યારે તેને બારા હાથને ! જવાબ ૫ર બાવન હાથનો. (અમિળના યો ૨૧૬ અગિળની લંબાઈ બાય બા થાય.

·શજવલભ. - - - જન- (૧૭૪ ) એ રીતે આખા ધણના છ વાયુના બેંતાળીસ (૪૨) ભાગો કરી ૧૯ કેના દરેક બાહુમાંથી એક એક ભાગ એ કરવાથી જેટલા ભાગમાં કામ હોય એટલાજ ભાગમાં સમાસ થઈ જાય અને તેજ પ્રમાણે પ્રાસથી અછાસ થાય છે. તથા તેજ રીતે અષ્ટાયમાંથી નવા થાય અને વાસમાંથી તેજ રીતે દશા થાય, માટે બુદ્ધિવાને પિતાની બુદ્ધિથી એ રીતે મરછમ આવે તેટલા બાહુઓ અથવા અસ કરવા. ૧૩ જાની, पट्दाहोर्योबाहुरस्येपुभागेयुक्तेबाहुःपंचकोणस्यसस्यात् । यावान्वाहुःस्वेनमानेनगुण्योबाव्होर्योगस्तस्यमूलंविकर्णम् ॥१४॥ અથ–પણના એક બાહુનો પાંચમો ભાગ [ એક બાહુના પાંચ ભાગ કરવા ] એજ બાહુમાં મેળવીએ એટલે તે પણ બહુ મોટી પંચક થને અથવા પંચાઅને એક બહુ થાય. એજ અનુક્રમે એટલે જેટલા ખૂણાની ક્ષેત્રે કરવું હોય તેટલા ભાગ એક ભુજામાં અથવા બાહુમાં અથવા અસમાં ઉમેરીએ તે અનુક્રમે ચતુરસ તથા ત્રિકોણ ક્ષેત્ર થાય એટલું જ નહિ પણ બે બાહુને ભેગા કરીએ એટલે એ બન્ને બાહક જે મૂળ (મધ્ય ભાગ) તે વિકર્ણ અથવા ખુણે કહેવાય છે. ૧૪ ઉપરાત્તિ. दैर्ध्यात्युत्वंजिनभागहीनंतिथिप्रमाणाःकथिताभुजाश्च । पंचासमेतत्परिलेखनीयंपुष्पेपुकेष्वेवहितस्यरूपम् ॥ १५ ॥ અર્થ –ચતુરસ ભૂમિને પંચાસ અથવા ચોખંડી ભૂમિને પાંચ કે- વાળી કરવી હોય તે તેની લંબાઈ અથવા પહોળાઈમાં તેને એવી ભાગ - એર કરે અને તે ઓછા અથવા કમી કરેલા ભાગમાંથી એક પંદરાંશ પર લેવામાં આવે છે તે પચાસને એક બહુ થશે એમ સમજવું એ પંચકોણનું રૂપ કેટલાંક પુમાં થાય છે. ૧૫ आयामतोविस्तरमष्टमांशहीनंप्रकुर्याद्रथकारसुज्ञः। देार्धदेर्पणसमास्तदास्रायंत्रादिषट्कोणकमेतदुतम् ॥१६॥ અર્થ-સારું જ્ઞાન ધરનાર શિપિએ જ્યારે પણ કરવું હોય ત્યારે ચતુર ક્ષેત્રની જેટલી લંબાઈ છે તેટલી લંબાઈને અષ્ટમાં ? એ ·--- * અપાય ૧૦ મે, કસ્તાં શેષ જે કહે તે પહેલાઈ જાણવ, અને તે પણના ખૂણા વિસ્તારના અર્ધ ભાગમાં (મધ્યમાં આવે, પણ લંબાઈના ખૂણે તે સમ ( બરાબર) આવે, એ રીતે યંત્રાદિ ષટકોણ કહ્યું છે. ૧૬ अष्टासंयत्तत्पृपुत्वेचदेये तुल्यकार्यकर्णवैकर्णहीनम् । चातुःकोणहस्तमेयंयदास्या द्वाहुस्तस्मिन्नगुलेर्दिक्प्रमाणेः १७ અપ-અપ્રાસની લંબાઈ અને પહોળાઈ સમ કરી, પણ ચતુષ્કોણમાં જે ઠેકાણે કર્યું આવે તે ઠેકાણેથી તે કઈને ભાગી બીજે ઠેકાણે કઈ (ખે) કરેપણ તે ક્ષેત્ર એક હાથના પ્રમાણન હેય તે તેને વિષે દરેક બાહુ દશ દશ ખળાના આવે છે એમ જાણવું. ૧૭ षटोविभागोपिचदैर्घ्यकस्य तस्यैवपड्भागयुतोविधेयः पाहुप्रमाणंकथितंकलाक्षेत्रेतथान्यानिविचार्यकुर्यात् ॥१८॥ અર્થડશામ ત્રિ કરવા માટે ક્ષેત્રની લખાઈ છો ભાગ લઈ બાકીના પાંચ ભાગ મુકી દેવા અને લીધેલા છઠ્ઠા ભાગને વળી છએ ભાગતાં જે ભાગ આવે તે, પ્રથમ લીધેલા છઠ્ઠા ભાગમાં ઉમેરવાથી જેટલું થાય તે પાઠશાસ ક્ષેત્રને એક બહુ થાય છે. પ્રથમની રીતિમાં જે પ્રમાણે કહ્યું છે તે જ પ્રમાણે ઘણુ ખુણાનાં જે જે ક્ષેત્રે કરવાં ય તે પ્રથમની રાતિ યાદ રાખી તે પ્રમાણે જે કરવાં. ૧૮ पसंततिलका. श्येनःकपोतवकपेचकभासगमाश्चिल शृगालमृगशूकरसिंहकीशाः इत्यादयोधनहराभवनेप्रविष्टा गेहयदांकटकटायतिकंपतेवा॥१९॥ અર્ધ-ઘરને વિષે યેન (બાજ, કપિત હિલો, બગલું, યુવડ, ભાસ- પક્ષી, (પળી સમળી) ગીધ પક્ષી, સમળી, શિયાળ, ભૂગ (હણ), સુવર, સિંહ અને વાનર એટલામાંથી કોઈ પણ ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે તે ધનને નામ ૧ સમ એટલે લંબાઈમાં બે ખૂણામાં આવે અને પોળાઈના મને એક ખૂણે આવે જુઓ આતિ. વાસ્તુમુજરી નામના મંથમાં માસ પછીના બે ચર્મણિી અથવા સામાયી અથવા પુ. ધરમાં હી લ છે (લાગલ જેવા) એ પક્ષી બનાવ્યું છે,

·પાસ.
કરે તે ને વિરે - ( માં તા.
ર) ઘર પે કરવા પુજે છે તે પાપન ના કરે છે ?
प्राकारदेवभवनेनृपमंदिरेचनेत्येचजादिषुपदाऽद्भुतमेगष्टम् ।
गदिमटमेपततकस्मात्ता पतेर्भयकरंएहिणांपहोत्यमा
-ર (િકિમા ), પતિ વિને, રાજમં િતેિ
૫ (હે છે જે કાને છે તે ઝાડ-પીપળા આ) અને
વિજેજેમ ઈ જ છે ઈ બામ જેમાં બાને અપના મા
* ૧ ૧ ( જેના કાણાં મન નાં) પ પણ
- ૧ : 3 ને તે જાને અને તે જ બાપા
૧૧ -૧ ને ને મને ભાન છે એમ . ૨૦
-11Hિોને ભrrrrrr
rrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr til
- ૧ , ( બમમાં “as મુજ ૫) ૧૫
૧. 1, મા મri. અને મ િમ મ મમતા ફ ધામ,
મા મનમ, ( તારની નાખ સાથે જ કામ ન
૧ ૧૧. આમાન ભાન છે
- ર ૧,ન મા ' કર છે, ૨૧
Tarfi,
rrrr first નtif Attigrrrr:
- it wifera. પર છે
૮%
- 10 જાન ૧ ના નામ છે, ને
test,
- ૯૪ '[૪ નtri !
સરદાતાત્મા-
- ના *
ક્રમ ન
અr -

·અધ્યાય ૧૨ ના (૧૭) અથવા ચરબીની (હાડકામાં રહેલા માંસની) વૃદ્ધિ થાય છે તેથી ઘરના મહિને કને રેગ થાય, તથા રધિની ધારા થાય તે ઘરના સ્વામીને દુઃખ પ્રાપ્ત થાય, તેમજ ઘર વિષે વારિત્રના અથવા ગાયનના કામાત ના અષા શબ્દો થાય, તે તે પણ ઘરધણીને દુખ કરનાર છે. ૨૪ गेहदभुतंयदितदाभयनं विहाय कुर्याद्वलिंचविधिवद्धयनंसुराम्। दानंद्विजातियतिदुर्यलदुःखितभ्योदद्यात्ततोपिनियसेवनेमुखार्थी। અર્થ—એ રીતે બતાવ્યા પ્રમાણે ઘર વિશે કંઈ પણ તરેહનું આ થાય તે તે ઘરમાંથી નાની વાસુદેવને ફરીથી વિધિપૂર્વક બનિ અપ હવન તથા પૂજા કરવી તેમજ બ્રાહ્મણ, થતિ, દુર્બળ અને સ્ત્રી એન એને દાન આપી પોતાના સુખના અને તે ઘરમાં સ્ત્રી વસવું જોઈએ. ૨૫ इनिधी रामबाह पाशा पटनने माइमन शणं माम दर. sir: ૨૦ છે ૧ પાક થવાની મુદત ના પડખાં ની ની. જી -૧ હપ્ત કરે છે વિશે પણ તે દિવસથી જાઉં દે છે , પા ને પામી છે તે જ ઝ હું કેમ જ પs ·राजवल्लभ. अध्याय ११ मो. , नंदातिथिःपप्रतिपञ्चरुद्रा विद्वादशीसप्तमिकाच भद्रा . जयातृतीयाष्टमिकाचविश्वा रिक्ताचतुर्थीनवमीचभूता ॥१॥ અર્થ-પડો, છ, અને અગિયારશ, એ ત્રણ તિથિઓને નંદાતિથિ જળવીબીજ, સાતમ, અને બારશ એ ત્રણ ભદ્રાતિથિ જાણવી જ, મામ અને તેરશ, એ ત્ર જયતિથિ નથી, અને થિ, નવમી ને, એ ત્રણ રિતાતિયિ છે એમ જાણવું. ૧ જી. प्रोगापूर्णापंचदिकपौर्णमासीशुमेनं दाराजपुनेचभद्रा । एप्पीपुमिद्धिदावेजयास्यान्मदेरिकादेवपूज्येचपूर्णा ॥२॥ અથ–પાંચમ, દશમ અને પબિં, એ ત્રણ પૂણતિથિ છે, અને હવે પર રિલી રિધિ અને નાના પગથી ઢિઢિગ થાળ છે તે કહે છે, સાકર અને નિષિ, બુધવાર અને ભાતિષિ, મંગળવાર બને જલિ, દવાર અને વિનાવિધિ, શરૂવાર અને પૂજાતિવિ દે સિદ્ધિ ૪ ૨ एकादशीनीवदिनचपष्टी भौमेत्रयोदश्पपिशुक्रवार । નEffજાહિનીનgm II ૨ / --આદના વિરે મૂરવાર સાથે છાને પિ મળવા દે. દિને કન, નો એકમ અને આમ, બે નિધિ છે. જી રે રે કિના પિને નિર , બીજ, દમ અને કી ૨ અ બિય. જે તે દિશા નિ દિકવાર ટન છે. તે સિ.

·અધ્યાય ૧૧ મા, (૧૯) उपजाति. खौशुभान्यश्विनिकाचमूलं पुप्योपिहस्तोत्तरकत्रयंच । दुष्टामघातादशिकाचयाम्या मैत्रद्वयंसप्तमिकाविशाखा ॥४॥ અર્થ-રવિવારના દિવસે અશ્વિની, મૂળ, પુષ્ય, હસ્ત અને ત્રણ ઉત્તર (ઉત્તરાફાગુની, ઉત્તરાષાઢા અને ઉત્તરાભાદ્રપદ) એ સાત નક્ષત્ર સાર છે એજ રવિવારના દિવસે મઘા, ભરણી, અનુરાધા, જેમાં અને વિશાખા, એ પાંચ નન્નો સારાં નથી; તેજ રીતે રવિવારના દિવસે દ્વાદશી (બારસ) અને સાતમ એ બે તિથિ પણ સારી નથી એમ સમજવું. ૪ शुभानिचंद्रेश्रवणानुराधे पुष्योमृगोरोहिणिकातथैव । नशोभनेकादशिकाभिजिच पाढावयंचित्रविशाखिकेच ॥५॥ અર્થ -સેમવારના દિવસે શ્રવણ, અનુરાધા, પુષ્ય, મૃગ અને રોહિણી એ પાંચ નક્ષ શુભ છે, સમવારના દિવસે અગિયારશ તિથિ અશુભ છે અને સોમવારના દિવસે અભિજિત, પૂર્વાષાઢા, ઉત્તરાષાઢા, ચિત્રા, અને વિશાખા, એ પાંચ નક્ષત્ર પણ અશુભ છે. ૫ भौमेशुभंवन्हिभमश्विनीचाश्लेपाचमूलोत्तरभद्रपञ्च । नेष्टादशम्युत्तरपाढभंचतथात्रयंवासवतश्चरौद्रम् ॥६॥ અથર–મંગળવારના દિવસે કુતિ, અશ્વિની, અશ્લેષા, મૂળ અને ઉત્તરાભાદ્રપદ, એટલાં ના શુભ જાણવાં, પણ મંગળવારના દિવસે તિથિ દશમ હોય તે તે અશુભ જાણવી, તેમજ મંગળવારના દિવસે ઉત્તરાષાઢા ધનિ, શતભિષા, પૂર્વાભાદ્રપદ અને આ એટલાં નક્ષત્રો પણ અશુભ છે. बुधेशुभौतष्यकरीमृगश्च ब्रह्मानिर्भसिद्धिकरंच मैत्रम् । वधिनिष्ठाप्रतिपन्नवम्यो याम्याश्विनीरेवतिकातथैव ॥७॥ અર્થ-બુધવારના દિવસે પુષ્ય, હસ્ત, મૃગશીર્ષ, રહિણી, કુતિ અને અનુરાધા, એટલાં નવો શુભ છે, તથા બુધવારના દિવસે પ્રતિપદા (પડવે અથવા એકમો અને નવમી એ બે તિથિઓ અશુભ છે, અને બુધવારના દિવસે પનિહા, ભરણી, અશ્વિની અને રેવતી, એ ચારનો પણ અશુભ છે. जीवेश्विनीसिद्धिकरानुराधा पुनर्वसूरेवतिकाचपूप्यम् ।

·(૧૮૦ ) રાજીવલ્લભ, नशोभनंवारुणमष्टमीच ब्राह्मात्रयंचोत्तरफानिधिष्ण्यम् ॥ ८॥ અથર–ગુરૂવારના દિવસે અશ્વિની, અનુરાધા, પુનર્વસુ, રેવતી અને પુષ્ય, એ પાંચ નક્ષત્રે શુભ છે, પણ તેજ વારના દિવસે (ગુરૂવારે) અષ્ટમી તિથિ અશુભ છે, તેમજ તેજ વારના દિવસે શતભિષા, રોહિણી, મૃગશીર્ષ, આર્દ્ર, ઉત્તરાફાગુની અને કૃતિકા એટલાં નક્ષત્ર અશુભ છે એ જાણવું. ૮ વૈwાં. शुक्रेशुभंपोष्णयुगंचपूफा श्रुत्युत्तरापाढभमैत्रभंच । वाभृगौसप्तमिकाचपूष्पोऽश्लेपामधारोहिणिकाचज्येष्टा॥ ९ ॥ –શુકવારના દિવસે રેવતી, અશ્વિની, પૂર્વાફાગુન, વણ, ઉત્તરાષાઢા અને અનુરાધા, એટલાં નક્ષેત્રે શુભ જાણવાં, પણ શુક્રવારના દિવસે સાતમ તિથિ હોય તે તે અશુભ છે, તેમજ શુકવારના દિવસે પુષ્ય, અહેવા, વાઘા, રેહિ અને છ એ પાંચનક્ષેત્રે અશુભ છે એમ જાણવું. ૯ उपजाति. शनीगुभारोहिणिकाश्रुतिश्च स्वातिस्तथावारुणभंचशस्तम् । नशोभनंचोत्तरफात्रयंचा पाढाद्वयंरेवतिकाचपष्ठी ॥ १० ॥ અર્ધ-શનિવારના દિવસે હિo, શ્રવણ, સ્વાતી અને શતભિષા, એવું નો શુભ જળવાં, પણ એ શીવારના દિવસે ઉત્તરાફાગુની, હસ્ત, ચિત્રા, વાઢા, ઉત્તરાષાઢા અને રેવતી, એ છ (૬) નક્ષત્ર અશુભ જશે તેમજ શનીવારના દિવસે છ તિથિ હોય તે તે પજ અશુભ refીf, सूर्यस्परसाद्विका शशिदिनेऽष्टीपंचकस्तथा चत्वारोमुनयोष्टभूमितनयेपट्अष्टचंद्रारमजे । जीवयुग्मशाराम्बरामृगमनेरागेकवेदाटमा સંદgrigmભવ ?? 1 અ-રવિવારે પાંચ, છ અને બીબે, બિટલા બમશ- ·અધ્યાય ૧૧ મે. (૧૮૬) ' માંથી જે અષ્ટમેશ હોય તે સારા સોમવારે આઠમે, પાંચમે અને પહેલે, એટલામાંથી ગમે તે હોય તે તે સારા મંગળવાર છે સાતમ અને આઠમે, એટલામાંથી ગમે તે હોય તે તે સારા બુધવાર છ, ત્રીજો અને આઠમે, એટલાથી જે હોય તે સારા ગુરૂવાર બીજે, પાંચમો અને સાતમ એટલા થી ગમે તે હોય તે સા, શુ કવરે છે, દુ, પહેલો અને આઠમો એટલામાંથી ગમે તે હોય તે સારા અને શનૈશ્ચરે આઠમે, બીજ, સાત અને પાંચમે એટલામાંથી ગમે તે અણમાં હોય તે તે સારા છે. ૧૧ જાતિ कृष्णेनिशायांदशमीतृतीये भद्रादिनेसप्तचतुर्दशेतु । शुक्लेरजन्यांयुगरुद्रसंख्ये दिनेष्टमीपूर्णिमयोश्चवा ॥ १२ ॥ અર્થ-કૃષ્ણ પક્ષમાં ( અ ધારિયામાં) દશમના દિવસે અને ત્રીજના દિવસે રાત્રીના ભાગની એટલે તિથિ જેટલી ઘડી હોય તેટલી ઘડીધી પહેલાં ત્રી ઘડી (૩૦) ભદ્રા હેવ કૃષ્ણ પક્ષની સાતમ અને ચઉદશ એ બે દિવ- સના ભાગની એટલે પ્રથમના દિવસે (સાતમ અથવા ચોદશે) જેટલી ઘડીએ તિથિ બેસતી હોય ત્યાંથી માંડી ત્રીશ (૩૦) ઘડી સુધી ભદ્રા જાણવી; શુકલ પક્ષમાં ચોથ અને અગિયારશના દિવસે તેના ભાગની એટલે, જેટલી ઘડી વિધિ હેય તે પહેલાં ત્રીશ (૩૦) ઘડી સુધી ભદ્રા જાણવી, અને શુકલ પક્ષની આઠ તધા પૂર્ણિમા, એ બે દિવસમાં, દિવસના ભાગની એટલે, પ્રથમના દિવસે જેટલી ઘડીએ આઠમ અધવા પુનમ બેસતી હોય ત્યાંથી માંડી ત્રીશ (૩૦) ઘડી સુધી ભદ્રા જાણવી. ૧૨ शार्दूलविक्रीडित. सूर्यकार्मुकमीनगेसुरगुरासिंहविधीदुर्वले गंडांतव्यतिपातवेधृतिदिनेदग्धेतियोभेतथा । शुझेस्तेथगुरीचशतसमविष्टशंचमासाधिके चंद्रपापविलोकितेचसहितकार्यन किंचिच्छुभम् ॥ १३ ॥ અર્થ-પન શિનો અને મીન રાશિનો સૂર્ય હોય, સિંહને ગુરૂ હોય;

·(૨) રાજવીજ ચમા દેવ, સંત નામા પેગ હેય તથા વ્યતિપાત યા વાત વ, કષા તિથિ હે દર નક્ષત્ર હેય અસ્ત હેય ગુરૂઅસ્ત છે, પર એર હેર; વિકિ હે; અષિક માસ હેય અને ચંદ્રમા ઉપર પાપમાન દિ પડતી હોય અથવા પાપગ્રહના ભેગો માં હોય, તે એવા દિવસોમાં જ મને ત્યાગ કર. ૧૩ आदोभूमिपरीक्षणशुभदिनेपश्चाचवास्त्वचनं भूमे शोधनकंततोपिविधिवत्पापाणतोयांतकम् । पधाडेरमसुरालयादिरचनार्यपादसंस्थापन कार्यलाशशांकशाकुनमले श्रेछेदिनेधीमता ॥ १५ ॥ : - આ વિમે પ્રથમ ભૂમિની પરીક્ષા કરી, પણ વાસ્તવમાં ૧. ની પિ મડિત ખીમા પાનાની ભૂમિ બને તેમાં સુપી અને જ ન પી બિન શોધન કર્યું અને ત્યાર પછી ઘર અથવા રેત- ન જ કરે ન થામાં અને શકુન બળ હોય તેમજ એક વિઝ ર ૧ તે એ વાત પર જવાનું મંડાણ કર. ૧૪ imિિનિપજુion at mariafrigoriff નિrirparivar rrrrrrrraraરિ પn ઈ - ન -૧, કાર અને વિવિધ બને છે તે * ? ન દ : છે . (૨૧, ૨ અને ની ·અધ્યાય ૧૧ મ. (૧૮) विष्कुंभव्यतिपातकोचनशुभायोगाःपरेशोभनाः शस्तनागययाव्हतेतलगिरंयुग्मांतिथिवर्जयेत् । मोहतत्वथविश्वमष्टनवमपंचत्रिरागाद्रिक श्रेष्ठंचद्वितियंतुलाएपपटौयुग्मंधनुःकन्यके ।। १६ ।। અર્થ-વિલ અને વ્યતિપાત એ બે પેગ સાશ , એ શિવાલના બીજા સર્વ છે સા છે, તેમજ કાબુમાં નાગ, જવ, તેવત્ર અને શિર, એ ચાર કરવું સારું છે, પણ યુમ તિથિ હેય તેને તજવી:-- દિવસમાં બે કિનાં મુહમાં તેણુ (૧૩), (૮ ૯), પાંચમું (પ, ત્રીજું (V), ૬ (૬), સામું (૭), અને બીજુ (૨), એટલાં મા સારાં છે, તેમજ તળા, , કંબ, મિથુન, કન, અને એટલાં લો પણ સારું છે. ૧૬ द्वपंगेवास्थिरभेचसाम्पसहितेलमेशुभविक्षिते सौम्पविर्यसमन्वितधदशमनिर्माणमार्बुधाः । तेर्वाधीनवकेंद्रगैःसुफलदंपापनिपटायगे: फरोखएमसस्थितोपिमरणपर्नुपिंधतगम् ॥१७॥ અર્ધ-દ્રિ પવાભાઇ હમ અથવા પિ૨ ૯મ, એવાં બલિ ખ પ્રહ પાપા ય અધિક તેવા ઉs શ્રી હરિ રાય, જી મા પાનમાં સાપ બહ બળવાન હોય તે એવા વખતે પાને માન , તેષ પાંચમા ભવનમાં તથા બીજા ભવનમાં અને ૫ પાનમ, છે લાભ ગ્રહ બળવાન હોય તો તે સારું ફળ બાપ માટે તે વખતે પ મારંભ ા ત્રીજા, “ અને અગિયા ભાનમાં ૫૫૮ છે તે તે બળ આપ, પરંતુ પાના પ્રાઇબ વખતે પદ ના નમ: aો છે તો તે ઘરના સવામીનું પછે ' जीपःसाल्पगुपाकरोतिभृगुजोधान्यधिपामा: सूर्योगपतिपतुएपमिनीपारतगंनिलम् । • છે સ તિ'૧ અ to teટે બે- પર છે તે દિ તિથિ) છે ને દિ ક ય ર છે.

·( ૧૮૪ ) રાજવલભ, जीवेलमसमागतेशशिसुतेजामित्रगेरिपी शुक्रेधीसहजेशनीचशरदांगेहंशतंतिष्ठति ॥ १८ ॥ અર્થ-ધરના પ્રારંભ વખતે ચેથા ઘરને ૨૧મી બહુપતિ બળવાન હોય તે તે સુખ આપ ચેથા ઘરને સ્વામી શુક્ર બળવાન હોય તે તે ધાન્યની વૃદ્ધિ કરે. ચોથા ઘરને સવામી ચંદ્રમા બળવાન છે તે તે લકમીની પ્રાપ્તિ કરાવે, સૂઈ ચેથા ઘરના સ્વામી બળવાન હોય તે તે સુખ, ધન્ય અને લક્ષમી, એ ત્રણ આપે, પણ એ ચારે કે નીચ સ્થાનમાં હોય તેવા અસ્તના હોય તે તે નિર્બળ જાવા અથવા બૃહસ્પતિ લગ્નમાં હેય; બુધ સાતમે ભવને હૈય, સૂર્ય છઠે ભવને હેય, શુક ચેાથે ભવને છે અને શનિશ્ચર જે ભવને હોય તે તે ઘર સો (૧૦૦) વર્ષ સુધી ટકે છે. ૧૮ મારિની. भृगुसुतइहलग्नेह्यायगेचखेले गृहमपिशतमब्दानस्थायिकेंद्रेसुरेज्ये । द्विगुणमपिचशुक्रमूर्तिगेविक्रमे सुरगुरुसुतसंस्थेभूमिपुत्रेचषष्ठे ॥ १९ ॥ અથં-લગ્ન વિષે શુક્ર હેય, અગિયારમા ભવનમાં સૂર્ય હાય, દશમાં ભવનમાં બુધ હેય, કેન્દ્રસ્થાનમાં બહતિ હોય તે તે ઘર સો (૧૦૦) વર્ષ સુધી ટકે અને લગ્નને વિષે તે શુકજ હેય પણ, જે સૂર્ય પરાક્રમ ભવનમાં હોય, પાંચમા ભવનમાં બૃહસ્પતિ હોય અને મંગળ છ ભવનમાં હોય તે તે ઘર બસ વર્ષ (૨૦) સુધી કાયમ રહે છે. ૧૯ उपजाति. प्रारंभकालेयदिमंदभौमौ लाभाश्रितौदेवगुरुश्चतुर्थे । चंद्रोंबरेचेच्छरदामशीतिः स्थितिनियुक्ताभवनस्यसद्भिः ॥२०॥ અર્થઘરને આરંભ કરતી વખતે નેશ્વર અને મંગળ, એ બે અગિયા- રમા ભવનમાં હોય; બ્રહસ્પતિ ચોથા કાવનમાં હોય અને ચંદ્રમા દશમા ભવનમાં હેય, એવા વખતમાં પ્રારંભ કરેલું ઘર એંશી વર્ષ (૮૦) સુધી ટકે છે. ૨૦ ૧ પરામ એટલે સ્ત્રીનું ભાન થાય છે. ? — ·અધ્યાય ૧૨ એ. (૧૫) शार्दूलविक्रीडित. लग्नंकर्कटमाश्रितेहिमकरेदेवाचितेकेंगे लक्ष्मीवद्भवनखगेश्चसुहदःस्वांशीघसंस्थेस्तथा। नीचांशेरपिनिर्धनंतुखचरोहोकापरांशस्थितः जामिनेदशमेव्दमध्यतइदंगेहंपरेनीयते ।। २१ ।। અ-ક લગ્નમાં ચંદ્રમાં હાથ, કેંદ્ર સથાનમાં બહતિ હાથ મિ- ત્રના સ્થાનમાં મહ હેય તે વખતે ઘરને પ્રારંભ થાય તે તે ઘર લોન હાથ પણ નીચ અંશના પ્રહ હોય તેવા વખતમાં પ્રારંભ કરેલા ઘરમાં મિ. નપણું રહે અને એક પણ કહ શત્રુના ઘરમાં સાતમા અથવા દશમા ભવનમાં એવા વખતમાં પ્રારંભ કરવું ઘર એક વર્ષની અંદરમાં તે ધર શત્રુને કાળી- નમાં થાય છે, ૨૧ નારિ, भृगुर्विलग्नेयदिमीनसंस्थः कर्केगुरुस्तुर्यगृहंगतश्चेत् । शनिस्तथैकादशगस्तुलायां गेहंचिरंश्रीसहितंतदास्यात् ॥२२॥ અધ-મીન રાશિના લગ્નમાં શું છે તે વખતે પ્રારભ કહ લર લયમી સહિત ઘણા દિવસ સુધી ટકે ને બહસ્પતિ કા ભવનમાં હાલ તે વખત પ્રારંભ કરવું ઘર પણ લક્ષી સહિત વન દિવસ સુધી છે, અને નર તળાને અગિયારમા ભવનમાં હેય એવા વખતમાં પ્રારંભ તું જ જ લામી સહિત ઘણા દિવસ સુધી ટકે છે. ૨૨ गृहप्रवेशोमृगमैत्रपुष्ये चिनाधनिष्टोत्तरवारुणः । स्वात्यश्विनीपूपभरोहिणीपु शुभोधरिचारविभूमिजेनो ॥२५॥ અ-મૃગશીર્ષ, અનુરાધા, પુષ્ય, ચિવા, પત્રિકા, ચણ હતા - જિજા, પાલી, અશ્વિની, તો અને હહિ. એટલા નક્ષત્રમાં જ પ્રદ કરે તે સારું છે. પશિનાલિપિ, કવિ અને પંચક, બેટ, .િ જમાં ધામાં પ્રવેશ કરવો એ સારું નથી. ૨ ·(૧૮૬) રાવલ, ત્રિની अजवृपमृगकन्याःकर्कमीनौतुलार्का द्विहितमिहसमुच्चसप्तमंनीचमस्मात् । क्रयमृगधृटकर्काद्यानवांशाअजादेः જીવનવિટનંતનની આ ૨૪ | અર્થ –ષને સૂર્ય ઉચ્ચસ્થાનને, વૃષને ચંદ્રમાં ઉચસ્થાન, મકર- ને મંગળ ઉચ્ચસ્થાનનો, કન્યાનો બુધ ઉચ્ચસ્થાન, કર્કને બૃહસ્પતિ ઉચ્ચ- સ્થાનને, મનને શુક ઉચ્ચસ્થાનને, અને તુળાને શનેશ્વર ઉચ્ચ યાનને, એ રીતે ઉચસ્થાનના ગૃહે જાણવા, ઉપર કહેલી રાશિઓથી સાતમી રાશિ નીચ સ્થાન જાણવું, જેમકે સૂર્ય તુળાને નીચ સ્થાનને, ચંદ્રમા વૃશ્ચિકને નીચ સ્થાનને, મંગળ અને નીચ સ્થાનને, બુધ મીનને નીચ થાન, ગુરૂ મકરને નીચ સ્થાનનો, શk કન્યાને નીચ સ્થાનને અને શનિશ્ચર મેને નીચ સ્થાનને, એટલા નીચ સ્થાનના હે જણવા- મેષલમ, સિંહલગ્ન અને ધનલગ્ન, એ ત્રણ નવમાંશ મેવાથિી ગણવા વૃષ, કન્યા અને મકર, એ ત્રણના નવમાંશ મકરથી ગણવા, મિથુન, તળા અને કુબ, એ ત્રણના નવમાંશ તળાદિથી ગણવા, કર્ક, વૃશ્ચિક અને માને ત્રના નવમાંશ કથિી ગણવા. એ રીતે બનાવેલા લએના નવમાંશમાંથી—ચ્ચર નવમાંશ અને ર લખ, એ એને ઘરમાં પ્રવેશ કરતી વખતે ત્યાગવાં. ૨૪ मूत्तांतयेवोपचपेस्वराशि लग्नपदास्यात्सुखकृपयेशः । द्विवेदपंचास्तनबाटमात्ये राशिस्वलग्नंचविनाशहेतुः ॥ २५ ॥ અ–પવું ભવન, ત્રનું ભવન, છ ભજન, ઇર્ષ ભજન અને અન્ય ત્રિપું ભવન એટલાં મનમાં કોઇ પન ભવનની શકિ અને ધરી કિ એ બન્ને એક જ જાય તે વખત ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે તે મુખી ૨, પરંતુ જબુ, , પાંચમું, સામે, આઠમ, નવમું અને બારમું ભાન ;

·ખથાય ૧૦ મો. ( ૧૭) એટલા ભવનોમાંથી કોઈ પણ ભવનની રાશિ અને ઘરની શશિ, એ બન્નેની એક શશિ છે તેવા વખતમાં ઘર વિશે પ્રવેશ કરે છે તે પ્રવેશ કરનાર ઘ. રક્ષણને નાશ થાય છે. ૨૫ त्रिकोणकेंदेपुशुभायसौम्याः केंद्राष्टमांत्येनविनाचपापाः । भवंतिशस्तास्त्रिपडायगाश्च चंद्रेऽनुकूलोस्थिरभेप्रवेशः ॥ २६ ॥ અવિકા વિષે તથા કે વિષે સમ ગ્રહ હોય તે તે શુભ છે, ક ભવન, આઠમું ભવન અને બારમું ભવન એટલાં સ્થાને મુકીને બીજા કેકાણે પાપ ગ્રહ હેય તે તે સાપ છે અને તે શુભ ફળ આપે વીજા, બ્રા અને અગિયારમા ભવનમાં શુભ રહે છે, તે તે પણ શુભ ફળ આપે, તે મજ ચંદ્રમાં અનુકૂળ હેય, અને નક્ષત્ર સ્થિર હોય તે તે યુગોમાં ઘરને વિશે પ્રવેશ કર. ૨૬ गृहप्रवेशंगमनकुर्याच्छुक्रेवुधेदक्षिणसन्तुखस्थे । नवोढकन्यैकपुरेभयादौनदोपदीदक्षिणसन्मुखस्था ॥२७॥ અર્થ-શુક્ર અને બુધ એ બે જમણા હેય અથવા સન્મુખ હોય તે તેવા વખતમાં ગહપ્રવેશ કરે નહિ, તેમજ પ્રયાણ પણ કરવું નહિ; વળી- શુક અને બુધ એ બે જમણા હોય અથવા સન્મુખ હોય તેવા વખતમાં ન- વાટા કન્યાને બીજે ગામ સાસરું હોય તે તેને ત્યાં વેળાવવી નહિ, પણ એક ગામમાં અથવા એક નગરમાં પરણેલી હોય તે તે વખત છતાં - લાવવાને દોષ નથી, તેમજ ભયના વખતમાં બુધ અને શુક ગમે તે જમણે હોય અથવા સન્મુખ હોય તે પણ તેવા વખતમાં (ભયના વખતમાં ઘર પ્રવેશ, પ્રાણ અને કન્યાને ગમે તે અન્યગામ હોય તે પણ વેળાવાને ઈ રષ નથી. ૨૭ शार्दूलविक्रीवित. पूज्यासौकुलदेवतागणपति क्षेत्राधिनाथास्तथा वास्तुर्दिक्पतयःप्रवेशसमयेप्रारंभणेधीमता। आचार्यद्विजशिल्पिनश्चविधिवत्संतोपयेच्छिल्पिनं વસ્ત્રાર્જનિલિંપનિરાત ક્ષેમા ૨૮ અર્થ –ઘરને વિષે પ્રવેશ કસ્તી વખતે અને ઘરના પ્રારંભ વખને બુ હિમાન પુરૂ કુળદેવતા, ગણપતિ, ક્ષેત્રના સ્વામિ, વાસ્તુદેવતા અને ·(૧૮૮) રાજવલભ- દિપાળે, એટલા દેવતાઓને પૂજવા, આચાર્ય, બ્રાહ્મણ અને શિપી, એ- એને વિધિ સહિત સંતોષવા તેમજ શિપિને વસ્ત્ર અને અલંકાર આપવા, એ રીતે કરવાથી ઘરમાં પ્રવેશ કરનાર માણસને નિરતર સુખ પ્રાપ્ત થાય છે. ૨૮ तन्वंग्याकरपीडनेमृगमघामूलंतथवोत्तरा हस्तस्वात्यऽनुराधिकाश्चसुखदापीणतथारोहिणी। यस्याश्चारुमुखंनितंवजघनेस्थूलेकुचौश्रीफले तुल्यौक्षामकटिविशालनयनेताम्रोधरःसत्कचाः॥२९॥ અર્થ-કન્યાના લગ્ન વિષે મૃગશીર્ષ, મઘા, મૂળ, ત્રણ ઉત્તરા, 80, સ્વાતી, અનુરાધા, રેવતી અને રોહિણી, એટલાં નહાત્રે સુખાકારી છે, પણ કવી શ્રી સાથે લગ્ન કરવું તે કહે છે. જેનું અંગ સુકેમળ હયસુંદર મુખ હોયનિતંબ અને જન છે બે પળ છે અને જેમાં સ્તન શ્રીફળ જેવાં હોય, કટિ દુર્બળ હે, વિશાળ (મોટા) જેનાં નેત્ર હોય'અધર લાલ હોય અને જેના કેશ સુદ હોય એવી સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરવું, ૯ शुक्रज्येस्तगतेमुकुंदशयनेसूर्येधनुमीनगे भद्रापांपममृत्युवेधसहितंगोधूलिफंवर्जयेत् । युनंपंनविशोपविधुवलंशस्तविवाहस्यमे दीपाणांशमनंपिलोक्यमुनिनासंध्यागमेनिर्मितम् ॥३०॥ –શક અથવા પતિ અન હોય, વિજુએ શયન ૫ હજી આ હો અથવા મીન હોવ, ભઇ હોય તે વખતે યમટ હેપમન્યુ એર ટન, વ ાય એટલાં કારમાંથી કોઈ પણ કારનું છે તેવા લબ- હં કિ હમ કરવું નહિ, પણ પાંચ વિધાન લખ હવા ચંદ્રમાન ના છે, અને વિશ્વન નવ દાન તે દિવસે ઉપર બનાવેલા શિલાલ ને નિ ક ર ળક ૧કર્યું એમ મનામ શું છે. • ૧ અને ૩. ૨ ૨ ૧ મત મળશે બાર રાવ જ બને :: અજર ૨૨ બંગાળ ૦ ૧૫ ના રોજ છે કે ? અન છે ,

·ખયાય 12 મી.
- જ્ય
(૧૮૯)
गोधूलेटमपष्टभूतिपुविधुर्लग्नेष्टमेस्तेकुजः
चान्यकांतिसमानमेवकुलिकंमृत्योर्भयाद्वर्जयेत् ।
एद्रार्द्धप्रथमंध्रुवस्यचपरंक्रांत्योस्तुसाम्यंभवेत्
भानोविचसमन्वितंसुखकरंमंदेथजीवेतथा ॥ ३१ ॥
અર્થ:–ગોળિક લમમાં આડમાં, છઠ્ઠા અને લમ, એટલાં સ્થાન-
ડોમાં જે ચંદ્ર હેય નહિ, તેમજ લગ્નમાં આઠમામાં અને સાતમામાં, એટલાં
સ્થાનમાં જે મંગળ હોય નહિ, તેમજ કાંતિમાખ્ય હેય નહિ, તેમજ કુલિક
(ગ) હેય નહિ તે એવા વખતમાં ગેનિકલન કરવું કહ્યું છે, પણ ઉપર
જે બતાવેલ છે તેમાં લગ્ન કરે તે મત્યુને ભય થાય. વળી ઈંદ્રોગનું પ્રથમ
અતજ પુગનું ઉત્તર અર્ધ (એક) તજવું, અને ગેધનિક લગ્ન સુર્યના
વખત એટલે પશ્ચિમ તરફ સુર્યનું બિંબ દેખાતું હોય એવા વખતે શને-
ચર અને ગુરૂવારના જિસે ગોળિક લગ્ન કરવું. ૩૧
मासेजन्मतिधौतधेवजनिभेज्येप्टेनज्येष्ठोत्सवेः
पपभासानविवाहमुंडनविधिधात्रोःसहोदर्ययोः ।
पठेवात्रितयेतथैवनवमेलग्नान्नकार्यदिने
वेदीवर्णयवारकादिसकलंपाणिग्रहात्पूर्वतः ॥ ३२ ॥
અર્ધ-જન્મના માસ વિશે, જન્મની તિથિ વિશે અને જેમના ના
વાં લગન કરવું નહિ. વળી પહેલા પુત્રનું લગ્ન જેઠ માસમાં કરવું નહિ,
તેમજ સદર (સગા ભાઈનું) એકનું લગ્ન થયા પછી છ માસમાં બીજાનું
ઉખ કરવું નહિ, તથા એકનું મુંડન કરાવ્યા પછી છ માસમાં બીજનું મુંડન પણ
કરાવવું નહિ (બાળવાળ ઉતરાવવા નહિ); લગ્નના દિવસથી છ દિવસ પહેલાં.
ત્રણ દિવસ પહેલાં અને નવ દિવસ પહેલાં વેદી, ચિત્ર અને જવારા ઉગેર
કાર્યો કરવાં નહિ. (પાંચ દિવસ, ચાર દિવસ, સાત દિવસ, આડ દિવસ અને
બે દિવસ પહેલાં તે કામ કરવાં. ) ૩૨
इतिथी राजवल्लभे वास्तुशाने मंडनहते दिनदि पृहनिरेश विशा.
सर्तलक्षणो नाम एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥

·राजवल्लभ अध्याय १२ मो. शार्दूलविक्रीडित. प्रापक्षेधरलेशशियदिशुभःपुंसांसपक्षाशुभः कृष्णेचेदगुभस्तदाशुभकरोव्यत्यासतोनिःफलः। तारापीयरशाच्छशीविधुबलादिष्टोरयःसंक्रमः शस्ताभानुबलावंतिखचरादुष्टाःस्थितागोचरे॥१॥ અપ– પના પ્રથમ દિવસે પુરૂને ચંદ્રમા શજ છે તે તે બનવું પ ઇનકારી જાન. પૂના પ્રથમ દિવસે પાકને ચાંદ: વિળ ઢબ, તે પ નારા સારી છે કે, તે તાના બળથી " e: A ને શુભારી થાય અને જો એ બનાવેલી રીતિથી વિપરીત દે તે વિફળ મેકે, ભપક્ષના પ્રથમ દિવસે ચંદ્ર નિબળ ૮ બાવાન કે ઉપના પ્રથમ દિવસે ચંદ્રમા બળવાન છે અને નિર્મળ જાય છે તે નિફળ જાનુ, તેમજ શા જે વિશે ધિ રે જળપાન આવે તો તે સારા છે, મંગળ પર છે અને છે . પરિક બદલે ન હબ તે ડિસે પૂર્વ બળવાન હાલ તો સારા છે, જે rfe. Fરમતા ગુજ:પુઃ in: 1 જaryજન ગુજાજા:rrin ૨ II અધ. - ધ જાત્રી ૨ ાિ અને છે તે જ ના કે, છ ના મૂક ન જ આ બ, બી, છે ·અપાય ૧૧ મો. (૧) शार्दूलविक्रीटित. चंद्रपतिदशासप्तमशुभःशुक्लेफपंचाश्विगः शोयुग्मेंत्यविवर्जितेसुरगुरुर्द्धस्तिधीयुग्मगः। शुक्रोस्तारिखवर्जितोयसकलेचंद्रःसदालोक्यते होरासार्द्धघटीद्वयंनिजदिनात्पष्ठीचषष्ठीभवेत् ॥ ३ ॥ અઈ–વે, ત્રિો, દશમ, પહેલો અને સાતમે, એટલા ચંદ્રમા હેય તે તે શુભ છે; શુકલપક્ષ વિરે નમે, બીને અને પાંચ એટલા ચંદ્રમા હેય તે તે પણ શુભ છે, બારમી રાશિને ત્યાગી સમ રાશિમાં રહેલે બુધ (બીજ, ચ, છ, આપી,દશમી એ હે તેજ નામે, સાતમે -પંચમ અને બીજું એટલા બુહસ્પતિ શુભ જાણવ, સાતમી અને છ રાશિ ત્યાગી બીજી સર્વ રાશિઓમાં શુક્ર શુભ જા, પણ ચંદ્રમાને તો સર્વ - માં અવશ્ય છે. હાલ અઢી ઘડીની જાણવી, તે હેરા પહેલી હેશથી અને નુક્રમે ગણવી હોય તે પિતાના પારથી છવારની લેવી. ૩ उपजाति. पविशति दशभिःपलश्च दिनप्रमाणंमकरेऽन्हिपूर्वे । त्रिंशत्तुलामेपदिनेचपूर्व मृगेदिनकर्कटरात्रिमानम् ॥ ४ ॥ અર્થ–મકરસંક્રાતિના પ્રથમ દિવસે (૨૬) છવ્વીસ ઘી અને (૧૨) બાર પળ સુધી વિસનું માન જાણવું; તુળા સંક્રાંતિ અને મેષ સંક્રાંતિના પ્ર- થમ દિવસે (૩) ત્રીસ ઘડીને દિવસ પણ અને મકર સંક્રાંતિમાં વિ સનું જે માન કર્યું છે તેટલું જ કઈ સંમતિના પહેલા દિવસની રવિનું માન સમજવું पसंततिलका. पंचांशयुक्तपलमेवमृगेचयुग्मे मेपेक्षपेत्वनुदिनंत्रिपलंचसाधम् । अटाक्षरेपारहितंप्रिपलंघटादोपृद्धिक्षयोमकरकर्कटतोदिनादे॥५॥ અર્ધ-મકર અને મિથુન, એ બે તિગમાં પ્રતિદિવસે પાંચ અ. સાથે એક પળ પ્રમાણે દિવસની નહિ થાય; વિ અને મીન, એ જે સંક- ·(૧૯ર) રાજવલ્લભ. તિઓમાં પ્રતિદિવસે સાડાત્રણ પળ દિવસ વૃદ્ધિ પામે, કુંભ અને વૃષ, એ બે સંક્રાંતિઓમાં પ્રતિદિવસે અછાંશ હીન ત્રણ પળ દિવસ વૃદ્ધિ પામે એક પળ ને અષ્ટમાં એક કરતાં બે પળ અને બાવન અંશ વૃદ્ધિ પામે છે. એ રીતે મકર સંક્રાંતિથી દિવસની વૃદ્ધિ થાય અને કર્ક સંક્રાંતિથી દિવસની હાનિ અને થત દિવસ નાને થાય છે. પ. ફુવા, सिंहालिराशीमृगकुंभवरस्यात्कन्यातुलायांज्ञपमेपतुल्याः । कोदंडकर्केमृगयुग्ममानातावत्पलेहानिरथोपदिष्टा ॥६॥ અર્થ –મકર સંક્રાંતિમાં દિવસ એટલે વૃદ્ધિ પામે છે તેટજ સિંહ સંક્રાંતિમાં ક્ષય પામે છે, કુંભ સંક્રાંતિમાં દિવસ એટલે વૃદ્ધિ પામે છે તેટ- લેજ વૃશ્ચિક સંક્રાંતિમાં ક્ષય પામે છે; મીન સંક્રાંતિમાં દિવસ એટલે વૃદ્ધિ પામે છે તેટલેજ કન્યા સંક્રાંતિમાં ક્ષય પામે છે; મેષ સંક્રાંતિમાં દિવસ જે ટલે વૃદ્ધિ પામે છે તેટલેજ તુળ સંક્રાંતિમાં દિવસ ક્ષય પામે છે, મકર સં કાંતિમાં દિવસ એટલે વૃદ્ધિ પામે છે તેટલેજ ધન સંક્રાંતિમાં દિવસ ક્ષય પામે છે અને મિથુન સંક્રાંતિમાં દિવસ એટલે વૃદ્ધિ પામે છે તેટલું જ કઈ સંક્રાંતિમાં દિવસ ક્ષય પામે છે. ૬ शार्दूलविक्रीडित. मेषादेस्त्रिकरदुखेंदुनयनंरामाब्धिवंचर्तवः पंचाब्धिक्रमोंगुलेश्चसमतामाध्योऽन्मिकीस्याखभा । छायासप्तमितस्यसप्तसहिंताशकोश्चमध्योज्झिता तेस्तत्सप्तगुणंभजेदिनदलंयाता:स्थितानाडिकाः ॥७॥ અ-દિવસનું પ્રમાણ જોવા માટે ઉંચી નીચી ન હોય એવી સરખા મથાળા વાળી પૃથ્વી પર સાત અંગળને શંકુ સ્થાપન કરી શંકુની છાયા પડે તે આગંળ વડે માપી લેતાં જેટલાં આંગુળ થાય તેટલામાં (૭) સાત ઉમેર- તાં જેટલા અંક થાય તે અંકને મધ્ય અંક અથવા ઘણાંને હીન કરવા, એ યુવાની એવી રીત છે કે- મેષ સંક્રાંતિને ૩ ત્રણ ઇવાંક, વૃષ સંક્રાંતિના ૨ બે મિનના 3 ત્રણ કાર્ડની () શુન્ય; સિહ (૧) એક, કન્યાના ૨) એ, તુળાના ૩ ·અધ્યાય ૧૦ બે (૧૩) વલિકા (૪) ચાર પાના (૫) પાંચ પ્રકા (૯) છભના (૫) પાંચ, અને મીન સંપતિના (૪) ચાર વહે છે. એ પ્રમાણે અનુક્રમે કહેલા પ્રવાની રીતે દરેક સંક્રાંતિમાં ઉપર બતા- વેલા અંકમાંથી જે સંતતિ ચાલતી હોય તે સંક્રાંતિના કુવક ઓછા કરવા અને ત્યારપછી ચાલતી સંક્રાંતિના દિવસો જેટ વિમાન હોય તેટલા જિ. માનનું અઈ કસ્તાં જે થાય તે અને સાતગુણા કરી તેને જે અંક થાય તે અંકને શંકુની છાયાનો જેટલે અંક થયે હેય તેટલા અંડે ગાવાં (સંક્રાંતિના વિમાનનું અર્ધ કરી, અને સાતગુણા કરતાં જે પ્રકટ થાય તે આંકડાને શંકુની છાયાના માપના આંકડાથી ભાગ) લધક જે આ આવે તે પૂર્વ દિવસની ગમેલી થી સમજવી, અર્થાત દિવસ ઉદય થઈ ચડેલા દિવસની ગયેલી ઘધ સમજવી અને જે પાછલા પહર વખતે કંપની છાયા ભરી હોય તે તે છાયાના એક સાથે સાતગુણા આંકડાને ભારતમાં આવે તે તે ભાગતાં લબ્ધાંક જે આવે તે પાછા પહેરના હેલા દિવસની બો સમજવી છે भानोदक्षिणनाडिकाशशिवहावामासुपुम्णातयोः प्राकृष्णेरविरिंदुरेवधवलेपक्षेत्र्यहचव्यहम् । शांतकर्मणिचंद्रमादिनप प्रोक्तोभयेभोजने पूणागेपदिएच्छकस्तदखिलंकार्यबजेत्सिद्धये ॥ ८॥ અર્થ -નાસિકાની જમણી નાડી વહેતી હોય તે તે ખૂબ જ સાજવી રાબી પાલતી હોય તે તે વંદની ના જવી અને એ બને નહિ ૧૨૩ પાલવી છે તે તે “સુ” ના સમજવી. કgvમાં જ થતે પ્ર સુઈની નારીને હાલ પ બને છાશા જ કરે પ્રથમ ચંદ્રની નાળને ય હેય તો તેને અનામ કરે છે કે- શુકલપક્ષમાં લાગલગી ત્રણ દિવસ સુધી સૂર્યોદય થતી લઇને વનર ની પાસે અને તે પછી ત્રણ દિવસ સુધી હાકલ ભૂલ હતી અને સૂકી ના શકે. એ રીતે ત્રણ દિવસનો નિનામ છે. તે અકાપ છે એ ૧ નાનો ને જો છે તેમાd h૫ વરના ૧.૪ ૧. ન. તે અને બી ડી તલનું છિદ “ દે કે જન કરે ળિ ૨ ૧ - વાલી નાના છિી જન ને કે તેને કહે છે એમ સમજવું . નાનાં બન્ને કિ અને ૧: કે તે છે :- ·(૧૯૪) જવલ્લભ. પણ સુધી જાણ, અને તેજ રીતે કૃષ્ણપક્ષમાં સૂર્યોદય થતી વખત ત્રણ દિવસ સુધી સૂર્યની નાડી ચાલે અને તે પછી ત્રણ દિવસ સુધી ચંદ્રની નાડી ચાલે. એ રીતે કૃષ્ણપક્ષને અનુક્રમ એક પક્ષને જાણ. શાંત કર્મ કરવાના કામમાં ચંદ્રની નાડી સારી છે, ભજન અને ભય વિષે સૂર્યની સારી છે, પણ તેમાં એ ભેદ છે કે, સ્વદય જાણનારની જે તરફની નાડી ચાલતી હોય તે તરફ બેસી કેઈ પ્રશ્ન કરે તે જે કાર્યનું પ્રખ કરેલું હોય તે કાર્યની સિદ્ધિ થશે એમ સ્વદય જાણનાર પુરૂ કહેવું. ૮ भानुश्चंद्रसमोदयेदिनकरेचंद्रस्तदोद्वेगता दृतःसन्मुखउर्ध्वगोहिमकरेपृष्ठेयधोभानुगः सूर्येचेदिपमासमश्चहिमगौप्रश्नस्तदासिद्धये मध्येभूरधआपउर्ध्वमनलस्तिर्यड्मुरुपुष्टदः॥ ९॥ અર્થ -ચંદ્રની નાડીના ઉદય વખતે સૂર્યની નાડીનો ઉદય થાય અને સૂર્યની નારીના ઉદય વખતે ચંદ્રની નાડીને ઉદય થાય તે તેથી ઉગ થાય પ્રશ્ન પૂછવા આવનાર કોઈ કૃત સ્વરોદય જાણનારને સામેથી આવી પૂછે અથવા ઉચા રપળ ઉપર રહી છે તે વખતે ચંદ્રની નાડી ચાલતી હોય તે કાર્યની સિદ્ધિ થશે એમ જાણવું સ્વરદય જાણનારની પાછળથી આવી પૂછે અથવા ની જગો ઉપર રહી છે તે વખત સુર્યની નાડી ચાલતી હોય તે પણ કાયની સિદ્ધિ થશે એમ જાણવું. જે વખત સૂર્યની નાડી ચાલતી હોય તે વખત પ્રશ્ન પૂછનાર કરેલ પ્રશ્નના અક્ષરો ગqતાં વિષય (એક) અક્ષરા થાય તે કાર્યની સિદ્ધિ જાણવી, તથા ચંદની ના ચાલતી હોય તે વખત પ્રશ્ન પૂછનારે કરેલા પ્રશ્નના અક્ષર ગણા સમ (ડી) અક્ષરો થાય તે પણ કાર્યસિદ્ધિ થશે એમ જવું. ઉપર બનાવેલા વરમાં ચાલતા તત્વ ઓળખવાની રીત એવી છે કે, રનો વાયુ મધ્યમ ભાગે ચાલો છે તે તેને પૃથ્વીતત્વ જાણવું વા વાયુ નચ ર ચાલે છે તેને જળતત્વ જાણવું, સ્વરનો વાયુ છે શાહને ટાય તેને અમિતત્વ જવું, અને વરને વાયુ તિછો અથવા ત્ર ચને હોય તે તેને વાયુતત્વ જાળવું, એ વાયુતત્વનું ફળ પણ છે. mતિ, नमोवदेसंक्रमणेऽतिदुष्टः शून्येतोमृत्युमुखेतिशत्रुः । भासप्रशंसकलायसिद्धियहन्यदप्रेजलभूमितये ॥ १० ॥ અર્થાત ચાલતું હોય તે વખતે કોઈ પ્રશ્ન પૂછે તે તેમ ·અધ્યાય ૧૦ ૧, દઈ ન જs જે તાની નાડ શાળી હોય તે તરફથી આવી જે તર- પની ના પ પ તે તરફ રહી કા પ્રમ કરે તો તેનું ફળ એવું છે કે, જેને માટે પ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યું હોય તેને માપે છે ઘણા છે તેથી તે મન્યુના મુખમાં પડેલ છે એમ વય જનાર પ્રશ્ન પૂછનારને કહેવું જ wત કઈ પણ કર્યું તે વખત શ્વાસને પ્રવેશ અા વ્યાસ પૂરક તે હોય માત માસ પણ સતે હોય તે વખત હોય તે પ્રશ્ન કરનારને કહેવું કે, સર્વ કાના સિદ્ધિ થશે અને તેના વખતમાં જળતત્વમાં કે પછી વીતવમાં વાયુ ચાલતો હોય તે પણ કાર્યની સિદ્ધિ થશે એમ સ્વરોદય કાના પૂછનારને કહેવું. ૧૦ पालादिपंचस्वरविचार. उधिोरेखारससंख्या, भिलाएकादशभिस्तिर्यक् । मकडधभवावर्णानंदा भीमाकोरेवत्यामुनयः અર્થ-સ્વરોદયના શકન જેવા માટે યંત્ર . તેમાં પ્રથમ ઉભી (૬) હીટ અથવા ખા કરી તેમાં (૧૧) અગિયાર આડી રેખાઓ કરવી અને તે ખાશો થી પડેલાં કેકે (કોડાઓ) વિશે અક્ષર - તે એવી રીતે કે- પ્રથમના કણકમાં “અ, બીજામાં ક, ત્રીજામાં છે, પેથામાં છે, પાંચમામ પ, શ્વમાં ભ, અને સાતમા માં “વ, ભરો, અને તે પછીના કેમાં (૧) કાજુ તિથિએ ભરવી. તે પછીનાઠેડામાં મંગળ અને રવિ, એ બે વારે ભરવા, એ વારવાળા કાકી આગળ એટલે છેલા કોઠામાં વિત્યાદિ (૭) સાત નક્ષ ભરવાં. ૧૧ (હવે કાકાની બીજી પતિ ભરવી તેની રીત) इखजढनमशा भद्रातिथय चंद्राचपुनर्वसुपंच । उगझतपयपाजयागुरु उत्तरफापंचकंक्रमेण ॥ १२ ॥ અથાકાની બીજી પતિના પ્રથમ કોઠામાં ઈ, બીજ કાડામાં ખ, ત્રીજમાં જ, ચોથામાં , પાંચમામાં નિ, માં “મ' અને સારુ મામાં “શ' ભરી આઠમામાં ત્રણ બકા તિથિએ નવમામાં સોમ અને બ્રુપ એ બે વાર કરી તે પછી છેલ્લા દશમાં કેડામાં પુનર્વસુ આદિ પાંચ ન ભરવા, તેમજ કોઠાની ત્રીજી પંક્તિના કેઠા એવી રીતે કરવા કે- ·(૧૬) રાજathભ, ત્રિીજી પંક્તિના પ્રથમના ટેકામાં “ઉ”, બીજામાં “ગ, ત્રીજમાં “ઈ, થામાં “ત, પાંચમામાં “પ”, છમાં “ય', અને સાતમા માં “ષ', એ સાત અક્ષરે ભર્યા પછી આઠમા કોઠામાં (૩) જયા તિથિઓ ભરી; નવમા ઠેકામાં ગુરૂ- વાર ભરા અને છેલ્લા દશમા કોઠામાં ઉત્તરાફાશુન્યાદિ પાંચ નક્ષત્રો ભરવાં. ૧૨ एघटथफरसारिक्ताशुक्र स्त्यनुराधापंचकमक्षतु । ऊचठदवलहपूर्णानंदश्रुतिपंचकंलिखेत्स्वरचक्रे ॥ १३ ॥ અર્થ –ચેથી પતિના આઘના કેડામાં એ, બીજામાં “ઘ' ત્રીજામાં “ટ, ચોથામાં થ', પાંચમામાં “ફ, છમાં “રી, સાતમા કેડામાં “સ”, આ ઠામાં (૩) ત્રણ રિક્તા તિથિઓ, નવમામાં શુક્રવાર અને છેલ્લા દશમાં કાઠામાં અનુરાધાદિ પાંચ નક્ષત્રો ભરવાં. વળી:-- પાંચમી પંક્તિના આઘના કેટામાં ઊં” બીજામાં ચ, ત્રીજામાં “ઇ', ચોથામાં “દ, પાંચમામાં “બ”, છલમાં લ સાતમામાં હું, આઠમામાં (૩) ત્રણ પૂર્ણ તિથિઓ, નવમામાં શનૈશ્ચરવાર અને છેલ્લા દશમા કેડામાં શવ- સુદિ પાંચ નક્ષત્ર ભરવાં. ૧૩ उपजाति. अकारपंन्धावृपमेपराशी लिखेत्पडंशान्मिथुनस्यपूर्वान् । त्र्यंशास्तदग्रेमिथुनस्यकर्कः सिंहस्तदरोहितुलाचकन्या॥ ९ ॥ અર્થ “અ” વરની પંકિતના છેલ્લા કોઠામાં જ્યાં નક્ષત્ર મુક્યાં છે તે ભેગી મેષ અને વૃષ રાશિસાથે મિથુન રાશિના પ્રથમના છ (૬)અંશે મુકવા, તથા— ઈ સ્વરની બીજી પંક્તિમાં છેલ્લા કેડામાં મિથુન રાશિના છેલ્લા (૩) ત્રણ અંશે સાથે “ક” અને “સિંહ રાશિ મુકવી તથા તેની આગળ-- ” સ્વરની ત્રીજી પંક્તિમાં કન્યા અને “તુલા રાશિ સાથે વૃશ્ચિક રાશિના પ્રથમના ત્રણ અંશ મુકવા. ૧૪ તથા તેના આગળ– ऽयंशास्तृतियेपिचवृश्चिकाद्या स्तदंत्यचापोमकरायपट्कम् । तुर्येतथापंचमकेमृगस्य त्र्यंशाविलेख्याअपिकुंभमीनौ ॥१५॥ અથએ સ્વરની ચેથી પક્તિમાં વૃશ્ચિક રાશિના છેલ્લા (૬) છ અશ સાથે ધન રાશિ અને તેના સાથે મકર રાશિના (૩) અશ મુકવા અને છેલ્લા--' સ્વરની પાંચમી પંક્તિમાં મકર ' ના છેલ્લા( ૩ )ત્રણ અશે સાથે “કુંભ અને મીન રાશિ મુકવી. ૧૫ (ત્યાર પછી) ·ખપાય નામ प्रसिझनामादिमवर्णमात्रा यामात्रिकासागमनेचयुद्धे। तथैववर्णाःस्परएवचिंत्यः सर्वप्रकार्यस्वरराजपपः ॥१६॥ પર્ધ-પ્રસિદ્ધ કરવું જે નામ મળ્યું હોય તે નામને આવને અક્ષર છે તે અને માત્રા કહેવાથ છે, જે માત્ર છે તે પ્રથાણ તથા યુદ્ધ વિશે જાર અને જિગાર જરૂર કરો, કારણકે, સર્વ કાર્યમાં સ્વર છે તે રાજા છે. ૧૬ રવ ગgવાની રીત છેવી છે કે- કા. पाल कुमारस्तरुणोधवृद्धो मृत्युःस्वराःपंचकममवर्णात् । तिर्यक्झमेणापिविचिंतनीयाः सर्वप्रसंग्रामविधोविशेषात् ।।१७।। અર્થાથમની ઓળથી આડી એળે અનુક્રમે આવો ગણવા તે એ- નમથી પ્રથમ એળના “અ” હારનું નામ “ના” છે, બીજી ઓળના ઈ” સ્વરનું નામ “કુમાર છે ત્રીજી ઓળના “” સવરનું નામ તરૂણ છે કે- થી ઓળના “એ” વરનું નામ “વૃદ્ધ' છે અને પાંચમી ઓળના પ્રથમના કેહાના” સ્વરનું નામ મત્યુ છે. એ પચે સ્વરે સર્વ કાર્યમાં વિચાર વાના છે, પણ સામના કામમાં તે વિશેષે કરી વિચારવાના છે. ૧૭ पालोनराणांकुरुतेऽल्पलाभमकूमारस्तरुणःसमग्रम् । हानितुद्धोमरणंमृतिश्च युद्धोयमेवालमृतीनशस्तो॥ १८ ॥ અર્થ–બબાલ સ્વર જે હોય તે તે છેડે લાભ કરે “કુમાર” સ્વર હોય તે તે અર્ધ લાભ કરે, તરૂણ” સ્વર હોય તે તે પૂર્ણ લાભ કર, ઢ” સ્વર હોય તે તે હાનિ કેર, અને મૃત્યુ પર હોય તે તે મરણ કરે, માટે યુદ્ધ પ્રસંગે બાળ અને મૃત્યુ, એ બે સ્વરે સારા નથી. ૧૮ કુલ. नंदादिपंचस्वपिचालकायाः स्वरास्तथामानवशाद्भवति । दिवानिशोरुद्रमिताधचिंत्याः पृच्छाविवाहादिपुजन्मकाले ॥१९॥ અર્થ-નંદાદિ પાંચ તિધિઓની એળમાં બાલાદિ પાંચ વર અનુ. કએ જાણવા, અને તે દિવસમાં અથવા રાત્રીવિષે અગિયારકાડામાં રહેલા છે તે વિવાદિક તથા જન્મકાળમાં પ્રપ્ત થયેલું હોય તે વખતે વિચારવા. ૧૯ ·(૧૮) રાવલ્લભ. R ઈ ઉ मे ઉ. S થ G * જ " થ ધ ન ૫ નજ ; જ લ મ થ લ પ-૧૦ ૬ ર ૧૨ ૧૩ ૧૪ રવિ. મ. ચંદ્ર, બુ. ગુ. શની. રિઅ.ભા.ક. ૫૫. અહ. ચિ.આપે. માત્ર. ધ શ. રા. મૃ. આ મ, 5. સ્વા, વિ. ૫ ૬. છે. મિ. . . ૧૮ અ મ. અ૩ અ. ૬ કસિ. અ’ ૩. ધમ અs) ૬. મી. प्राकार चक उपजाति. प्राकारच_तुमणाम्यथातो यप्रस्थितोवेरिपुदुर्जयोरिः । ईशानभागेपुर विलिण्य कोणेप्रवेशंदिशिनिंगमंच ॥ २० ॥ અર્થ -રાકારમાં રહેલા રાજા સામે આવેલા શત્રુથી પ્રાકારચાવાળા અને હા માટે આવે છેછની શકે નહિ એવું જે પ્રકાશ તે એવી રીતે કરવું કે- નગરનું જે નક્ષત્ર હોય તે નક્ષત્ર હિના ઈશાન હિના માને હા હે નર ીનું જે નવ વ તે પ્રથાને ખલા નવ નામ ·અમ્પાય ૧૦ છે એટલે વિના અંદરના ભાગમાં લખવું, અને એ બે નક્ષત્ર પછીનું જે નવ હોય તે પૂર્વ દિશામાં કિલ્લાની અંદરના ભાગમાં લખી તે પછીનું નક્ષત્ર કિલ્લાના મળે અને તે પછીનું નવ કિલ્લાના બહારના ભાગે લખવું તે પછીના બે ના અનુક્રમે આવે તે અમિણે કિતના બહારના ભાગે લખી તે પછીનું એક નાવ જિલ્લાના મથાળે અને તે પછીનું અનુક્રમે આવેલું સત્ર કિરાના મોહેના ભાગે (એક) લખવું તે પછીનું નક્ષત્ર આવે તે દક્ષિણ કાને માંડીના ભાગે લખી તે પછાનું નક્ષત્ર કિલ્લાના મથાળે લખીને તે પછી આવેલું નવ કિલ્લાના બહારના ભાગે લખવું તે પછીનું નક્ષત્ર હોય તે (બન અનુક્રમે) નર્સતકાણે જિલ્લાની બહાર લખવાં ને એ પછીનું છે નહાવ જિલ્લાના મથાળે લખી વળી એક નક્ષત્ર જિલ્લાના માંહી લખવું તથા તે પછી અનુપે આવેલું એક નક્ષત્ર પશ્ચિમ જિલ્લાના માંડી લખી તે પછી કિના મથાળે અને તે પછી નક્ષત્રના બહારના ભાગે લખવું. તે પછીના ના અનુએ આવે તે બે નક્ષત્ર વાયવ્યના કિલ્લાના બહારના ભાગે લખી તે પછીનું એકમાત્ર કિલ્લાના મથાળે લખીને આ નક્ષત્ર માં લખવું તે પછી અનુક્રમે આવેલું ના ઉત્તર દિશાના માંહી લખી તે પછીના નક્ષત્રને ઉલ્લાના મથાળે લખ્યા પછી એક નક્ષત્ર કિલ્લાને બહારના ભાગે લખવું અને ત્યારપછી ના આવેલાં છેટનો બે ન ઈન પાછા httના બહારના ભાગે લખી શું કરવાં, કોને તે પ્રવેશ અને િઆપ Barnett ogi એ રીતે ઉપર બતા પ્રમાણે માથામાં ન ભાવ એ છે, તે બાબતની વિશેષ સમજુત એવી છે કે નગર અને શહેરની નું કે નક્ષત્ર હોય તે ઈશાન ભરના હિના ખાને તો બની જ જાય જિલ્લા માંટી લખવું. જે નક્ષત્ર અને મારાં નય તે હેતા જવું અને જો કાજુના હિતના ભામાં ચાર ન આવે અને પરિએિના ભાગમાં પણ છે જ નશો કરે છે ·(૨૭૦ ) રાજવલસ, . મા, અમિર 20110903 રિ. ઉત્તર, ch 1: —– e ના. OR પશ્ચિમ. જવા. पारिगन्हादशभानिकोप्टे घटोतथामध्यगतानिनायो । मध्यगुभाजीरभृगुशीमाः रास्तुयाहोगढरक्षणाप ॥२१ ॥ અધ:–વિના મડાના પાને (૧૨) બાર ના, તેના મથાળે આ જ મ.ની નાબુએ ઇ ડ નવ લખવા અને એમાં જે ના કર છે ક રસ. કેમ તે મ તે નવા નાનકે મુક, એ રીતે અને મને કરી ને કપતા જાનમાં બાપતિ, શ, બુધ અને સંપા, ધ આમ કહે છે અને દિન બઢાના ભાગે એ ર મ આવે છે તે મોં ૮ ; ; ; ક અ કમજ. ૨૧ 4. નણંદે દેવીના 1:/vert મેન: જુન ૨૨ જે ·થાયી મ, ( ૨૧ ) પ પિના બહારના પાસે તે ફર મહ હેય તે સામે આવેલા શત્રુને નાશ કરે અને જે વિશ્વના માંડી છે ફર ગ્રહ અથવા દુષ્ટ પ્રહ હોય અને કિલ્લા- ના મથાળે સોમ્ય (ભ) ગ્રહ હોય તે યુદ્ધ થયા વિના છળભેદવડે તે કિ ધાને ભંગ થાય. ૨૨ मध्येसौम्याःकोहवाधेतुदुष्पा दुर्गखंडिनवभंगःकदाचित् । पापामध्येसौम्यखेटाश्चदुर्गे याोऽपिस्युस्तत्प्रयच्छंतिपौराः ॥२३॥ અમારી સામે પ્રહ હૈ મેધાળે અને કિલ્લા બહારના ૫- મહ ાય તે તેથી તે કલા ખંડિત થાય; પણ શત્રુને હાથમાં જાય નહિ, પણ મહા પાપ અથવા કર પ્રહ હોય તથા મથાળે અને કિલ્લા- ના બહારના પાસે સભ્ય શ્રડ હેય તે નગરવાસી લેકે પોતેજ સામાવાળા શના સ્વાધીન તે ોિ કરી આપે ૨૨ क्रूराकरामध्यकोद्देऽधवा युद्धं कुर्युरुिणसैन्ययास्ते । मध्येवा यत्रदुष्टानहास्युःस्थापीयायीतनयंत्रंविदध्यात् ॥ २४ ॥ અર્થ –કલામાં તથા તેના મથાળે અને બહારના પાસે, એ ત્રણે ઠેકાણે ફર પ્રહ હોય અથવા એ ત્રણ ઠેકાણે સામ્ય પ્રહ હોય તે વાદિ અને પ્રતિવાદી એ અને સૈન્યમાં દારૂણ યુદ્ધ થાય. વળી, કિલામાંહી જે ઠેકાણે ડર રહે છે તે જ ઠેકાણે સ્થાયીએ તોપ માંડવી અને કિલાની બહારના પાસે જે ઠેકાણે દુખ મહ હોય તે ઠેકાણે યાયીએ તે માંડવી. ૨૪ शालविक्रीडित आदित्येजलनाशनंहिमकरेभंगाकुजेवन्हिभीः सौम्येवुद्धिवलंगुरीतुगढतोमध्येसुभिक्षंजलम् । स्याच्युफ्रेचलचित्ततारविसुतेरोगानृणांवामृत्तिः राहाभेदभयंध्यजेतुविषभीदगेंऽथवावेष्टके ॥ २५ ॥ અર્ધ-કિલાને માટે અથવા બહાર, એ બેમાંથી જે જે થાનવિષે સૂર્ય હોય તે સ્થાનમાં જળને નાશ કરે કિલ્લા બહાર અથવા માહિ, એ બ સ્થામાં જે સ્થાનમાં સંય સ્થાન ને બંધ કરે; એ બે સ્થાને માંથી જે સ્થાનમાં મંગળ હોય તે સ્થાનમા તે અમને ભય કર, એ બે સ્થાને ૧ સ્થાયી એટલે દિશાના માલિક રાજ રાય તે અથવા ત્રિામાં રહી લડનાર, ૨ પાપી એટલે બહારથી યુદ્ધ કરવા અને ય તેનું નામ ચાવી છે.

·(૨૦૨) રાજવલભ. માંથી જે સ્થાનમાં બુધ હોય તે સ્થાનમાં રહેલા મનુષ્યને તે બુદ્ધિળળ આપ એ બે સ્થાનમાંથી જે સ્થાનમાં ગુરૂ હોય તે સ્થાનમાંથી અન્ન ખૂટે નહિ, એ બે સ્થાનમાંથી જે સ્થાનમાં શુક્ર હોય તે સ્થાનમાંથી પાણી ખૂટે નહિ એ બે સ્થાનેમાથી જે સ્થાનમાં શનિ હોય તે સ્થાનમાં રહેનાર લોકેનાં ચિત્ત ચંચળ હોય; તેમજ લેકમાં રેગ પણ હય, અથવા મૃત્યુ હોય એ બે સ્થાન માંથી જે સ્થાનમાં રાહુ હોય તે સ્થાનમાં ભેદવડે ભય ઉન્ન થાય અને એ એ સ્થાનમાંથી (કિલામાંહી અથવા ઢિલા બહાર ) જે સ્થાનમાં કેતુ હોય તે સ્થાનમાં વિષપ્રેગનો ભય ઉન્ન થાય. ૨૫ वसंततिलका. सर्वव्ययाष्टमगताःसकलेनशस्ताः केंद्रत्रिकोणधनगास्तुतथैवपापाः॥ सौम्यान्वितोऽपिविधुरेवशुभोनलग्ने मुत्तातथैवनिधनंनशुभंशुभेषु ॥ २६ ॥ અર્થ–સર્વ ગ્રહ બારમે અને આઠમે સ્થાનકે કઈ પણ કાર્યમાં સારા નહિ, કેંદ્રસ્થાનમાં, ત્રિકેણમાં અને ધનસ્થાનમાં, એટલા સ્થાનકેમાં પાપ ગ્રહ સારા નહિ અને લમસ્થાન વિષે સમ્ય ગ્રહો સહિત હોય તે પણ ચંદ્રમા સારો નહિ, જે લગ્નને ચંદ્રમાં સારો નથીતે જ આઠમા સ્થાનનો પણ ગઢમાં જાણ માટે આઠમા સ્થાનમાં કદાચ શુભ ગ્રહ હોય તો પણ તે તે સારા નથીજ. ૨૬ उपजाति. दशतृतीयेनवपंचमेच तथाचतुर्थाष्टमगेकलने। पश्यंतिखेटाइहपादवृद्याया फलानिचैवंक्रमतोभवति ॥ २७ ॥ અર્થ-જે સ્થાનકમાં મહ હોય તે સ્થાનકથી દશમા અને ત્રીજા સ્થાનક ઉપર તે પ્રહની એકપાદ દષ્ટિ પડે, ચોથા ભાગ ઉપર) પ્રહ જે સ્થાનકમાં હોય તે સ્થાનથી નવ અને પાંચમા સ્થાને ગ્રહની દષ્ટિ એપાદ પડે ગ્રહ જે સ્થાને છે તે સ્થાનથી ચોથા અને આઠમા સ્થાને પ્રહની દષ્ટિ ત્રણ પાદ અને જે સ્થાનમાં પ્રહ હોય તે સ્થાનથી સાતમા સ્થાન પૂર્ણ હરિ પડે છે. ૨૭ * સાતમા સ્થાન સુધી કહ્યું છે પણ મા સ્થાને માટે ઈઝ બતાવ્યું નથી તેનું કારણ એવું છે. આ સ્થાને સૌમ મટની અય દષ્ટિ છે એટલે તે સ્થાનકને તે ખી થાન નથી. તેમજ બીજા, અગિયારમા અને બારમા સ્થાનને પણ મહ જોઇ શક નથી માટે એ ચાર માટે કઇ બનાવ્યું નથી. ઉપર પ્રહની ·અપાય ૧૨ મિ. * * (૨૩) શાલિની. पत्यायुक्तोवीक्षितोवाथसौम्योभावास्यातस्यवाच्याहिसिद्धि। हानिःपाःकूरसौम्येस्तुमिश्रंसर्वेष्वेवंचिंतनीयस्वबुद्यया ॥ २८ ॥ સ => +- અર્ધ- જે સ્થાનક પિતાના સ્વામીએ કરી યુક્ત દેવ (જે સ્થાનક ઉપર પિતાના હવામીના દર પડતી હોય છે તથા જે સ્થાનકસભ્ય થડ યુઝ હોય અથવા રિસામ્ય જહુની દૃષ્ટિ પડતી હોય તે તે સ્થાન સંબંધી ફળની સિઢિ જવી, તેમજ જે સ્થાનમાં પાપ ગ્રહ છે અથવા પાપ ગ્રહની દષ્ટિ પડતી હોય તે તે સ્થાનિક સબપિ ફળની હાનિ સમજવી, વળી જે સ્થાનમાં દુર અને સંખ્યા મા એકડા હેય અથવા કુર અને સોમવની હરિ પડતી હાથ તે તે સ્થાનિક સંપી તેનું મિશ્ર ફળ જવું, એ પ્રકારે મહ અને મધના ધન વિષે સર્વ ઠેકાણે વિશે વિચાર પિતા-2 બુક કર. ૨૮ જાતિ, મને વફાનિ પહET रंचंगुरवीतनाचनिशिपःपठेऽस्तगाज्ञादयः। सूर्यक्षेत्रपतेस्तुणस्पहिमगौप्रोफाजेशाकिनी भूतादेवजलोद्भवायपितरोशेजीपशुप्रेशनों ।। २९ ॥ અ~-wદગી ભોગવનાર મનુષ્ય માટે કોઈ પ્રા કરે છેઅમા બને છાનો રોષ છે? એવા પર પ્રશ્ન વખતે કાલનું ન ખપી તેના અનુ બાર રાશિઓની કડી કરી છે જે એના એ છે તે તે શિના પાનામાં છે સ્થાપન કરી તેને બનામ હે છે , મળ, બટરપતિ, છુપ છે અને કયા બેટલા બધા જ પદ્ધ (૧૦)માં થાનમાં આવે તે તેને ( માને)ષ દ ન કરે છે એમ અજવું, તેમજ મહોમાંથી Mv આ તે ષજ ઉપર થશે છે એમ સમજવું કે થાક થઇ અને સૂ બાપે તે જ ૫ણ કયો છે હમ અને જે રથને આવે તે પણ ઉત્પન્ન છે કે છે લઈ કાતના કાનમાં રહે છે તે તે s is :ન હતું, ·૧. 8 S ૪ ૧૦ ૧૧ ૧૨ ૧૬૪ ૬૫ (૨૬) જવલભ અને ભાગતાં ઉષાંક જે આવે તેટલા માસની તે ગ્રહની અતદશા જાણવી નવે ભાગતાં શેવ જે અંક રહેલું હોય તે અંકને શીશે ગુજુતાં જે એક આવે તે અંકને નડે ભાગતાં લબ્ધાંક જે આવે તે માસ ઉપર તે પ્રથા અત- દેશના માસ ઉપર તેટલા દિવસની અંતર્દશા જાણવી અને એ બીજી વખત નવે ભાગતાં શેપ જે રહે તેને સાઠ ૬૦ ગુજુતાં જે અંક આવે તે એકને ફરી નવે ભાગતાં લબ્ધાક જે આવે તે અંક જેટલી અંતરાની ઘડી જાણે વા; અને ઘડીએ જે આવેલી હોય તેમાં શેવ જે રહે તેને વળી સાડે ગુણતા જે અંક આવે તે અંકને વળી નવે ભાગતાં લwાંક જે આવે તેટલી પળ જા- થવી એ રીતે બ્રહોની મહાદશા મળે અતર્દશા જાણવી. ૩૩ જાતિ, कणोंगणेशघनचामरतुच्छझीदवाणोठकारफडभद्रणकारदंडा । थंभौहरीधनयकारसकारयुग्मवातीचसौख्यफलदानवचंद्रवर्णाः३४ અર્થ-કે, ગ, શે, ઘ, ને, ચ, છે, એ, દ, બ, , , , , થ, , , , , , , , વ બે કાર અને જતી વ અને ન. એટલા અક્ષરોમાં એરીસ અક્ષરો સુખફળ આપનાર છે. ૩૪ જumra, डखाँचजीझटपलाइमेष्टीतेवर्णकानोशुभदाभवन्ति । स्वरोहितुर्यस्त्वपपंचमचीकारावयंसप्तनवांत्यपूर्वाः ॥ ३५ ॥ –ી, ખ, ચ, જ, ઝ, ટ, ૫, લ, એ આડ અશરી શુભ નથી તેમજ ધ અને પાંચ વર (અ, લ, તથા આકાર જ સ્વર {, એ, અ, તથા માનમાં નવ “ ” ” અને છે કે “ આ ટકા મ પ જ નથી. ૩૫ giવિનનિયTયંત નારાણા चंधकारापदमाधवर्णासपुकार्यधपिनिकला:म्युः ।। ३६ ॥ --મક અને “” જ છે અને કિસ કરી છે. તે અા • - • • ન કર જન ૨ના મmખા છેaw () અ અ કરે છે એ જ ર મ ૧૧ જાનાર છે. 11 ૧૦ ૧૮ ૧૯ ૨૦ ૨૧ ૨૨ ૨૩ ·માટે ગુરૂવાર, શુક્રવાર, મંગળવાર અને બુધવાર હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ, ધનિષ્ઠા, રેવતી, શ્રવણ, કુન, વ્ય, મૃગશીર્ષ અને અશ્વિની એટલાં નક્ષત્રમાં માંછનું બંધન અને અજીનું મંચન કરવું કહ્યું છે 9 शादलविक्रीडित. विद्यारंभविधीसुरेज्यभृगुजाशस्तीबुधाकौतथा जाड्यचंद्रदिनेचमंदकुजयामृत्युश्चदतिया आद्याचाष्टमिकामहेश्वरतिथिस्त्याज्याथमूलंशुभं पूर्वाकर्णकत्रयाश्विभमपिश्रेष्टंमृगात्पंचकम् ॥ ८ ॥ અર્થ–ગુરૂવાર, શુક્રવાર, બુધવાર, અને રવિવાર, એટલા વારોને દિવસે પ્રથમ વિદ્યા ભણવાને આરંભ કરવે સમવારના દિવસે વિદ્યા ભણવાને. આરંભ કરવાથી જડપણ પ્રાપ્ત થાય છે. શનેર અને મગળવારના દિવસે વિદ્યા ભણવાને આરંભ કરવાથી મૃત્યુ થાય, તેજ રીતે અમાવાસ્યાના દિવ વિધાભ્યાસ કરવાનો આરંભ કરવાથી મૃત્યુ થાય છે. તેમજ પડ, આઠમ અ. ચિદશ, એટલી તિથિઓ વિદ્યાના આરંભ વખતે તજવી. મૂળ નક્ષત્ર, ત્રણ પૂર્વા, હસ્તાદિ ત્રણ (હસ્ત, ચિત્રા અને સ્વાતિ નક્ષત્ર, અશ્વિની, મૃગશીર્ષાદિ પાંચ નક્ષત્ર (મૃગશીર્ષ, આદ્ર, પુનર્વસુ, પૂષ્ય અશ્લેષા.) એટલાં નક્ષત્રમાં વિદ્યા ભણવાને અથવા શીખવાનો આરંભ કરવેર उपजाति. आधानमग्नेस्तिसृपुचरासु ज्येष्ठाविशाखामृगपूष्यभेष सरेवतीब्रह्मभकृत्तिकासु દિગાર્મવિધાનસિક્ય ? અર્થ – ઉત્તરા, ભેખા, અને કૃતિકા એટલાં નક્ષત્રમાં બ્રાહ્મ ·અધ્યાય ૧૩ મો. (२१) शार्दूलविक्रीडित. क्षारंपुष्टिकरहरित्रयकृतंदस्तत्रयेपोष्णभे ज्येष्टाश्चिन्यदिताचपुष्यमृगभेस्यादहितारावले। रिक्तायांनशुभंचभास्करदिनेमंदारयोरात्रिपू बाझोचोत्तरकत्रयंचपितृभमैत्राग्निभमृत्यवे ॥१०॥ अर्थ:-eqry, निहा, Anालपा, स्त, चित्रा, स्पाती, २१ती, ये અશ્વિની, પુનર્વસુ, પણ અને મૃગશી એટલાં નક્ષત્રમાં લેર કરાવવી (પ્રથમ વાળ ઉતરાવવાથી) પુષ્ટિ થાય છે. વળી તારાનું બળ હોય તે દિવસે શેર કરાવવું કહ્યું છે, પણ રિક્તા તિથિ રવિવાર અને નેશ્ચર વાર, એટલા વારને દિવસે તેમજ હરકોઈ રાત્રી વિશે શોર કરાવવું નહિ, તેમજ રેહિત્રણ ઉત્તર, મવા, અનુરાધા અને કૃત્તિકા, એટલા નક્ષત્રોમાં કલર કરાવે તે તે भृत्यु पामेछ, १० उपजाति. शुक्लांवरंभास्करजीवशुके बुधैविधायकरपंचकेच । पूप्याश्विनीपूपभउत्तरासु पुनर्वसोवासबरोहिणीषु ॥११॥ અર્ધ-રવિવાર, ગુરૂવાર, શુક્રવાર અને બુપવાર, એટલા વારને દિલ તથા હસ્ત, હવાતિ, વિશાખા, અનુરાધા, પગ, અશ્વિની, રેવતી, ત્રણે રહા, પુનર્વસુ, ધનિષ્ઠા અને રોહિણી, એટલાં નમાં ઘણું વસ્ત્ર પહેરવું છે. 11 शालविमोदित. हेमविद्रुमशंखकाचमणयोदंतापिरक्तांवरं स्रीणांसोख्यकरंचभौमभृगुजेजीवेरवोपोप्णभे। हस्तारपंचसुवासवैश्विभदिनभर्तुःसुखार्थप्रद रोहिण्युत्तरमंदचंद्रदिवसेनादित्यपुप्यतया ॥१२॥ A: -- (uri, virat , २५.. ५ ॥ AI (Anism), apna viati, cliL न सा परतुन मार, यापार, कार, १५. तपात, (x, ति, Gिetri, milar ·( ૨૧૨ ) રાજભ. અશ્વિની, એટલાં નક્ષત્રોમાં અને પ્રથમ કહેલા વારમાં સી પહેરે છે તે સ્ત્રીને સુખ થાય અને તેના ભર્તારને સુખ સાથે ધનની પ્રાપ્તિ થાય છે, પણ રહિણી નક્ષત્ર, વણ ઉત્તરા, પુનર્વસુ અને પૂષ; એટલાં નક્ષત્રમાં તથા શનૈશ્ચર અને સોમવાર એ બે વારના દિવસે પીએ ઉપર બતાવેલી વસ્તુઓ પહેરવી નહિ. ૧૨ घरांततिलका. दृष्टिर्नृपस्यतुमृगोत्तरहस्तपूप्ये चित्रांत्ययुग्महरिधातृधनिष्ठमैत्रे। चित्राख्यवासवविमुक्तकशक्युक्ते राज्याभिषेकउदितोहिबुधैःसमृद्धये ॥१३ ।। અર્થ–મૃગશી, ત્રણ તર, હસ્ત, પૂષ્ય, ચિત્રા, રેવતી, અશ્વિની, થવા, તેહિ, ધનિષ્ઠા, અને અનુરાધા એટલાં નામાંથી ચિત્રો અને પનિહા, એ બે નક્ષત્ર મૂકી બાકી રહેલાં નાત્રોમાં અને ખા નક્ષત્રમાં મને રાજ્યાભિષેક કર, તેટલાંજ નક્ષત્રીમાં રાજાને મળવાથી તમી પ્રાપ્ત થાય છે. ૧૩. ઉપજાતિ, गजाम्वकर्माणिकरत्रयेच पुनर्वसौपूष्यमृगाधिपोणे। श्रुतित्रयेचैवतथापिमेने खत्रेवभपज्यविधिःसमूले ॥१४॥ અથં--હસ્ત, ચિત્રા, સાતિ, પુનર્વસુ, પબ, મગ, અશ્વિની, રેવતી, થવ, ધનિષ્ઠા, શતભિષા અને અનુરાધા, એવા નક્ષત્ર (હાથી અને છેડા પર સવારી કરવાના મુદ્દે વિશે વવા તેમજ તે નાં શમે રેગ 4 થવા માટેનાં એની ચઆત કરવી ૧૮ સારનો. स्वातीपूर्वासापज्येष्ठामुराद गगात्पनिमत्यवमानवानाम्। सायमूलकद्रयाम्याग्निपत्र्य meritagge: In S ll અધરૂર, , , અને તેને ખા, ને મનન 40, 4 4 1 ૨ ૩. ના, ના, કે ·આઠી, ભરણ, કૃત્તિકા, મઘા અને વિશાખા, એટલાં નક્ષત્રોમાં જેને સપને ( ૨૧૩) અધ્યાય ૧૩ મે, શ થાય તે મત્યુ પામે છે. ૧૫ उपजाति. नरोगमुक्तस्पचसोमशुझे नानविधेयंतिसृपूत्तरासु । साचमैत्रेचपुनर्वसाच स्वात्यांतधाधातृभपूपभेच ॥१६॥ અર્થ–પગમુક્ત રૂપે (રોગ મટી દ્વારા થયેલા પુરૂષને) સોમ અને શુક્રવારના દિવસે સ્નાન કરવું નહી તેમજ ત્રણ ઉના, અષા, મઘા, પુનર્વસુ, વાતિ, રેહિ અને રેડતી ટલા નક્ષત્રોમાં પણ રોગમુક્ત પુરૂષે સ્નાન કરવું નહિ. ૧૬ वसंततिलका. नानंचजंतुपुहितंभृगुभामजीवे पष्ठीत्रयोदशीदशद्वितीयाप्टसूयें। संक्रांतिपर्वदिवसेनहितंतुविष्ठयां स्त्रीणांमघाशतभिषक्नवमीवुधेपू ॥१७॥ અર્થ-શુક્રવાર, મંગળવાર, ગુરૂવાર અને રવિવાર, એટલા વમાં, , તેરશ, દશમ, બીજ અને આઠમ એટલી તિથિઓમાં સંક્રાતિ પર્વ તિથિઓમાં (અમાવાયા, ર્ણિમા, વ્યતિપાત અને વેષત) અને વિધિમાં પુરૂએ અભંગાસ્નાન કરવું નહિ. મઘા અને શતભિષા એ બે નક્ષત્રોમાં નવમીને દિવસે અને બુધવારના દિવસે સ્ત્રીઓએ અયંગસ્નાન કરવું નહિ. ૧૦ उपजाति. नानंप्रसूतेःपितृभेभरण्यां पुनर्वसायन्हिभमूलपुप्ये। आ सुचित्रासुर्विशाखिकायां कुर्यानिषेधायपुनःप्रसूते ॥ १८॥ અર્થ–મવા, ભરણી, પુનર્વસુ, પિતા, મૂળ, પગ, ઘ, શિવા , તે સાપ વધી છે જી રે રબ ની રનન કરવામાં આવે છે તે નામ અલગ છે એ રસ્તાન તપનીમાં પણ તે કરે છે પણ દરિય દેશમાં તો એને માટે એ રીતિ છે.

·રાજાભ. ગુરૂવારે દક્ષિણ દિશામાં પ્રયાણ કરવું નહિ, સમવારે અને શનેશ્વર વારે પૂર્વ દિશામાં પ્રયાણ કરવું નહિ, રવિવાર અને શુક્રવારે બે વારે ઉત્તર દિશામાં પ્રયાણ કરવું નહિ. ૨૩ દવા. प्राच्यांकुवेराग्निदिशोविभागे नत्ययाम्येवरुणेनिलेशे। योगिन्यउक्ता प्रतिपन्नवम्यो र्यानेभिमुख्याक्रमतोपिदुष्टाः ॥ २४ ॥ અર્થ–પડે અને નવમીના દિવસે પુર્વ દિશામાં ગીની અથવા જોગણ જાણવી. બીજ અને દશમના દિવસે ઉત્તર દિશામાં, તીજ અને અગિયારશના દિવસે અગ્નિ કેણમા, ચોથ અને બારસે છત કેણમાં, પાંચમ અને તેરસે દક્ષિણમાં, છઠ્ઠ અને દસે પશ્ચિમમાં, સાતમ અને પુનમે વાયવ્ય કેણુમાં અને આઠમ તથા અમાવાસ્યાએ દિવસે ઈશાન કોણમાં જોગણ જાણવી. એ જેગણું પ્રયાણુના વખતે સન્મુખ હોય તે તે દુષ્ટ ફળ આપે છે. ૨૪ वसन्ततिलका. मेपेवृपेमिथुनकर्कटकादिराशी प्राक्याम्यपश्चिमकुबेरदिशासुचंद्रः । यात्रासुदक्षिणक रेभिमुखेर्थलाभो ધાન્યમતિવામg રપો અર્ધ-મેષ, સિંહ અને ધન, એ વિણ રાશિનો ચંદ્રમાં હોય તે તે ચંદ્રનું ઘર પૂર્વ દિશામાં જાણવું વર્ષ, કન્યા અને મકર, એ ત્રણ રાશિનો ચમાં હોય તે તેનું દક્ષિણ દિશામાં ઘર જાણવું, મિથુન, તુળા અને કુંભ, એ ત્રણ રાશિને ચંદ્રમાં છે તે પશ્ચિમ દિશામાં તેનું ઘર જાવું, કર્ક, વૃશ્ચિક અને મીન એ ત્રણ રાશિને ચંદ્રમા હોય તે તે ચંદ્રમાનું ઘર ઉત્તર દિશામાં જાણવું. એ ચંદ્રમાં પ્રયાણના વખતે જમણી તરફ અને સન્મુખ હોય તે તે ઇ- મને લાભ આપે તથા પ્રયાણ વખતે ડાબી તરફ અને પાછળ ચંદ્રમા હોય તે તે ધાન્યને લઇ કરે. ૨૫ r".

·અર્થ:-પૂર્વાભાદ્રપદ, ત્રણે ઉત્તર, મગશીર્ષ, રોહિણ, યેષ્ઠા, મૂળ, ૨ વિષય તિથિઓમાં નવમી વિના પ૩, ગીજ, પાંચ, સાતમ, અગિયારશ, તે, मा५३मा. उपजाति. धनस्पयुद्धोधनसंपहेतु श्रुतिप्रयंपुप्यपुनर्वसूच। हस्तोमृगांत्याश्चिभमेनचित्राः स्वातिःप्रशस्तानतुशेपमृक्षम् ॥ २६ ॥ A4:~, पनि, ualtyl, Yध्य, पुन, त, भाषा, રવતી, અશ્વિની, અનુરાપા, ચિત્રા અને વાતિ એટલાં નક્ષત્રો પનની દ્ધિ કરવામાં એક કહ્યાં છે માટે તે લેવાં અને તે નક્ષત્ર સિવાયનાં નક્ષત્રો તેવા કાર્યમાં લેવાં નહિ. ૨૬ पसंततिलफा. सौम्यायनेधवलपक्षविमीनचत्रे इचंगेस्थिरेमरगणस्यहिताप्रतिष्ठा । युग्मातिथि शुभदानवमीतथाच श्रेष्ठाशुभेपुविपमादशमीद्वितीया ॥ २७ ॥ અધ–-ઉત્તરાયણના સૂર્ય, શુકલ પક્ષ, મીન સંક્રાંતિ અને ચિત્ર માસ ત્યાગીને દ્વિસ્વભાવ ૧મમાં તથા હિથર લમમાં દેવની પ્રતિષ્ઠા કરવી, તેમજ સમ તિથિને દિવસે તથા નવમીને દિવસે પ્રતિષ્ઠા કરે છે તે સારું ફળ આપે નહિ. અને વિષમ તિથિઓમાં પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવે તો તે शुभ છે. તેમજ યમ વિધિઓમાં પણ દશમ અને બીજએ બે તિથિઓ પ્રતિષ્ઠાના કામમાં શુભ છે.ર૭ शार्दूलविक्रीडित. पूर्वाभाद्रपदोत्तराप्रयमृगवाह्मीपुज्येष्ठाद्वये पूर्वापाढपुनर्वसुश्रुतिकरस्वात्यधिनीवासवे । रेवत्याभपुष्यमैत्रदिवसेधेष्ठंसुरस्थापन चक्रेसप्तशलाककेचनहितःकरस्यवेधःकुजे ॥२८॥ ૧ . . આમ, બારસ અને ચાર એ તિથિઓના દિવસે પ્રતિ યાદિ. અને પુનમ શુભ છે, તેમજ સમ તિથિઓમાં બીજ અને રામ પ્રતિષ્ઠાન કામ છે.

·२०) समयस उपजाति. कायसदाशान्तिकपौष्टिकंच कन्याविवाहःगणेसपुष्ये। श्रुतीतथाधिभशुक्रवारे बुधेचजीवेफलदंप्रदिष्टम् ॥३१॥ અર્થ-વિવાહના નક્ષમાં તેમજ પુષ્ય, અરજ, હસ્ત, અને અવિના, એ ચાર નાગોમાં તથા સુવર, બુપાર અને ગુરૂવાર, એ ત્રણ પાને તિક તથા પિ િમ કરવાથી (મહાનિક કમ) ળિયા પાક છે, માટે તે ઘનિ તથા પિકિ રાતે સભા માં ક. ૩૫ भी रानाल पास्नासे मंग्नहने ज्योतिष भाणोनाम सम्मा:

·Sાવે. अध्याय १४ मो. पादा कुलक. तिथिवारर्दयुतेपिगुणोघे મિષિનારાનવિરુદ तेपामनुकूलेपिचदोपे शकुनेसिद्धिमुपेतिसदेव ॥ १॥ અતિથિ, વાર અને નક્ષત્ર શુભ હોય તે પણ શકુનને વિરોધ આવતે હેય તે તે કાર્ય કરવું નહિ, લિંથિ વાર અને નક્ષત્ર એ સર્વ અકળ હોય અથવા દોષવાળાં હોય તે પણ શકુન સારાં હેય તે સિદ્ધિ મળે. ૧ વરિત प्राकदग्धाशिवदिक्सुरेश्वरदिशिज्वालाग्निदिग्धूमिता सौम्याभस्मयुताचभास्करवशाच्छांताश्चतस्त्र:पराः । प्रत्येकंप्रहराष्टकेनसवितासेवेतराध्यंततः शांताःसर्वशुभप्रदाश्वशकुनेदीप्ताभयानौशुभाः॥२॥ અર્થ -રાત્રીના છેલ્લા અધે પહેરથકી (પાછલી ચાર ઘડી રાતથી ) ચાર ઘડી દિવસ ચડતાં સુધી સૂર્ય પૂર્વમાં રહે તે વખત ઈશાન કોણ ૫ સમજવી, તે વખત પૂર્વ દિશામાં જવાળા સમજવી, અમિ કે પમવાળી (પંજાડાવાળી) સમજવી, ઉત્તર દિશા સૂક્ષ્મવાળી જાણવી અને બાકીની ચાર દિશાએ તે વખત શાંત બકવી, અર્થાત પાછલી ચાર ઘી રાતથી ચાર ઘી દિવસ ચડતાં સુધી એ રીતે પ્રત્યેક દિશા અને પ્રત્યેક કોષમાં અનું કમે એક એક પહેાર સુધી સુઈ રહે છે. જે દિશામાં અથવા જે કેશ્વમાં સુઈ રહે તે દિશામાં અથવા તે કે- માં જવાળા સમજવી અને તે દિt અથવા તે કોની આગળની દિશા અને થવા કોણ હોય તે કેળ અથવા શિા પૂમવા સમજવી જે દિયામાં મૂઈ હોય અથવા જે કોણમાં સૂર્ય હોય તે દિશા અથવા કોણની પાછળની શિ અથવા કેવું છે તે પા કરી એ ૬૫ દિશા અથવા કથા કોની આગળની અથવા પ્રથમની દિશા અથવા કાણુ ભરમવાળી સમજવી જેમ કે- ·» જ - www 24 MM ચાર ઘડી દિવસ ચડયા પછી દેઢ પહેાર દિવસ ચડતાં સુધી અમિ કણ વિષે સૂર્ય હોય તે તે અગ્નિ કેણુમાં જવાળા સમજવી, તે વખત પૂર્વ દિશા દગ્ધ સમજવી ઈશાન કોણ ભમવાળી સમજવી, અને તે વખત દક્ષિ- દિશા ધૂમવાળી સમજવી, એ રીતે સર્વ દિશાઓ અને તે માટે સમજવું સર્વ કાર્યમાં શાંત દિશા અથવા શાંત કેશુમાં શકુન થાય તે તે સારા છે, પણ ભયાદિકના કારણે દિપ્ત દિશામાં (જે દિશા અથવા જે કેણમાં સૂર્ય હોય તે દિશા અથવા તે કેણુ વાળાવાળી દિશા અથવા કેણમાં) શકુન થાય તે તે સારા નથી એમ સમજવું. ૨ मन्दाक्रांता. चेष्टास्थानंस्वरगतिदिशोभावकालौचसप्तं शांतादिप्ताविदधतिनृणांसूचनंतत्फलंस्यात् । सद्योनप्टेयुवतिविषयेव्याधिदुर्गादिभीती प्रावेशेयंशकुनउदितोयात्रिकादन्यथावै ॥ ३ ॥ અથર–જનાવની ચેષ્ટા, તેમને બેસવાનું સ્થાનક તેમને સ્વર તેમ ની ગતિ, તેઓ જે દિશામાં હોય તે દિશા, તેઓના અંગની ચેષ્ટા; તેઓ પિતા ના અંગની ચેષ્ટા કરે તે ચેષ્ટા અને તેમને વખત, એ સાતે પ્રકારે જનાવરના શકુન તેમજ શાંત અને દિત એવી દિશાએ એ વગેરે મનુષ્યને જેવું સુચવે તેવું ફળ મળે એવા આ શકુને કહ્યા અને આગળ કેટલાક પ્રકારના શકુન કહેવામાં આવશે, માટે જે જે ઠેકાણે જેના જેવા શકુને કહ્યા હોય તે તે ઠેકાણે તેવા સમજી લેવા, પણ એવા શકુને પ્રયાણ સમયના કહેવામાં આવશે તે સ્ત્રી સંબધી કાર્યમાં અથવા વ્યાધિ સંબંધી અથવા શત્રુએ કિલ્લાને ઘેરો ઘાલે છે અને થવા પ્રવેશ કરે છે, તે એવા પ્રસગે તેવા શકુનેનું ફળ પ્રયા વખતથી ઉલટી રીતે છે એમ સમજવું ૩ शार्दूलविक्रीडित. छत्रांभोजगजाजवाजिसुरभीवीणायुधंचामरं भेरीशंखनिनादमदलसुरागीतंचवेदध्वनिः । मत्स्यागोमयमृत्तिकेचपललंदीपावुकुंभोभूतः ताम्ररूप्यसुवर्णमंवरनृपोमध्याज्यदूर्वादधि ॥ ४ ॥ અર્થ-કયા સમયે છત્ર, કમળ, હસ્તિ, બકરું, ઘોડે, ગાય, વ, ·અધ્યાય ૧૪ , (૨૩) ૩૫, રાપર, ભેરીને નાદ, શંખનો નાદ, મગ, મહિલા, ગાયન, વેને કાર, મય, છ, માટી, માંસ, દીપક, પાણી ભરેલે ઘડા, તાંબું, ૨૫. સોનું, વ, રજામા, , ર–પરો, અને દહીં એટલા જમણી તરફ આવે તે તે જ કળ આપનાર છે. ૪ गारांजनवाहनंद्विजपयःशाकापुष्यंफलं वेश्यादर्पणमंकुशौषधसमिसिद्धानबद्धापनम् । छादक्षिणपार्श्वगानिगमनकार्यसदाधीमता पृष्ठेगच्छपुरहिमंगलगिरायानाचसिद्धयेभवेत् ॥५॥ અ–ાર, કાજળ, વાહન, ( ગાડું, , પાલખી, માને, એ વગેર) ક્ષણ, પ, શાક, તલ, ફળ, વાર્ષણ, સંકુશ, વા, અમિષ, વુિં અન્ન અને અખિયાણું એટલામાંથી કોઈપણ પદાર્થ જમણી તરફ આવતો હોય તે તે વખત બુદ્ધિમાને પ્રયાણ કરવું, અને એ પ્રયાણ કરનારની પાછળથી કોઈ જ જા” એ શબ્દ બોલે તથા પ્રયાણ કરનારની આગળ આવ” એવો શબ્દ કઈ બેલે અથવા કોઈ મંગળ વચન બોલે તે તે વખત પ્રયાણ કરવાથી સિદ્ધિ થાય છે. ૫ तेलांगारकचाश्मभस्मफणिनःकसिलोहाजिनं ततस्करकृष्णधान्यलवर्णकाधास्थिपिष्टावसाः। पिण्याकस्तुपरज्जुशृंखलयुडपंकाघटोरिकका नासाहीनविनग्नमुंडितवमत्प्रामाजखाधकाः ॥ ६ ॥ અથ–તેલ, અંગાર, વાળ, પથર, રાખ, નાગ, કપાસ, લે; મગચ, (હણનું ચામડું ), છાશ, ચાર, કાળું અન્ન (બડ વગેરે), મીઠું, કષ્ટ (બળતણ અથવા લાકડાં . હાડકાં, વિષ્ટા, ચરબી, બળ, અથવા ખળ, તિવાં, દેરી, સાંકળ, ગોળ, કાદવ, ખાલી ઘડે, નકટો (નાક કપાએલું માણસ, નમ મનુષ, મુંડિત મનુષ(માથે ચેટી અને વાળ વિનાનું મનુષ, વમન કરતે (ઉલટી કરતું આવતું હોય એવું મનુષ્ય, સંન્યાસી • સમિધ એટલે હવનમાં હેમવાની સાયમીમાં, ખિજો, ઉભ, , વગેરે સામી દઈને કોઈ મનુબ જમણી તરી આવતો હોય. ૧ ની સિદ્ધિ થવાના હેતુ, ” અને “આય" એ શો નેમ નાના આગળ અને પાછળ તો તે નહિ પણ સ્વાભાવિક રીતે જ ·(૨૪) રાજવલ્લભ.' ઠીંગણે અથવા વામન અને આંધળું મનુષ્ય, એટલી બાબતે પ્રયાણ કરનારને સામે મળે તો તે વખત પ્રયાણ કરવું નહિ. ૬ दीन केशविमुक्तकापिंहदमानारूढकागर्दभं सोष्टःसैरिभवाहनापिरुदितश्चेत्यादिकंवर्जयेत् । द्वाराघातविडालयुद्धकलहरक्तांवरव्यत्ययो मागच्छकचयासितिष्ठवचनंयात्रानिषेधायच ॥७॥ અથ–પ્રયાણ વખતે દરિદ્ધિ, ગંજે ( જેના માથામાં ખોડો થવાથી વાળ જતા રહ્યા હોય તે, લાદ અથવા છાણ કરતું આવતું હોય એવા વાહન ઉપર બેઠેલા હાય, ગધેડા ઉપર બેઠેલે હેય, ઉંટ ઉપર બેઠેલે હય, પાડા ઉપર બેઠેલે હેર્યા અને રૂદન કરતે એટલાં પ્રયાણ વખતે સન્મુખ મળે તે તે વખત પ્રયાણ કરવું નહિ; પ્રયાણ વખતે ઘરનાં કમાડ પિતાની મેળે આમન સામન અથડાય, બિલાડાંઓનું યુદ્ધ થતું હોય, ઘરમાં કલેશ થાય કેઈને રાતાં વા ધારણ કરાવી વધ કરવા લઈ જતા હોય, વસનું વિપરીતપણું થયું હોય, (શરીરે પહેરવાનું વસ્ત્ર જે સ્થાને જોઈએ તે સ્થાને ન હોય ને બીજા સ્થાને હેય જેમકે, પહેરવાનું અંગરખું ખભા ઉપર હાય, પાઘડી બગલમાં હય, પહેરવાનું ઘોતિયું માથે બાંધેલું હોય. એ વગેરે પ્રકાર) એટલા સન્મુખ મળે તે વખત પ્રયાણ કરવું નહિ. વળી, પ્રયાણ વખતે કોઈ સ્વભાવેજ બોલે કે જઈશ નહિ. અથવા બે કે, કયાં જાય છે અથવા કહે કે, ઉ રહે. એમ કઈ સહેજે પણ લે તે પ્રયાણ વખતે તે અપશકુન પ્રાણના નાશનું સુચનકર્તા છે. ૭ श्यामापिगलिकाशिवापरभृतछच्छंदरीशूकरी पल्लीनांस्वरवामजःशुभकरःपुंसंज्ञकानांतथा । इयनोभासकपीमयूररुरवः श्रीकंठकश्चिप्यकाः शस्तादक्षिणवासिताश्चशकुनाःस्त्रीसंज्ञिकायेचते ॥८॥ અથડ–દેવચકલી, ચીબરી–રવી, શિયાળ, કોયલ, છરી, કુવરણ અને પડી (બી) એટલાંને સવર પ્રયા વખતે ડાબી તરફ છે તે તે છે, તેમજ એજ પુરુષવાચક જનાવર હોય તે તેમને ક ૧ખતે ટાબી તરફ થાય તે તે ગુમ છે, વળી પ્રાણ વખતે એ; જસપી, વાંરે, મોર, કાળામરા, શ્રીઠ, અને ચીપક, એટલાં જવ જ રફ છે તે તે શુભ છે, અને એજ ટાવાચક જમો તરફ તે જ તે પ મ છે ૮ જનાવર ·ઉપ અને વડ–ામું ઉપર. એટલે કોણે બને તે તે ડર ૧ નીનાના લિસે ન કરે છે ને કે હું કviાલ હા હમ તેને નાનો છે તે છે કે ખાન છે ઉપ બિ બબબ પd. કે છે, તે વખતથી છ મહિના સુધી ના તે છે, તેને જ જંપ ૬, અરે હા, હિલા પરથી નજર ધિને ૧ી જ છે પ મા જય છે કે, તે ન vળ રાય છે તેથી જમીન નેત્રને તેને હમ ના બને છે, જે ગ ત છે. અપાય ૧૪ . (૨૫) चापंखंजनवर्हिणांचनकुलंस्याच्छन्दकीर्तिक्षणं शास्तंजाहकशूकरोरगशशंगोधंचसंकीर्तनम् । सिद्धयेदृष्टिरवौचभाछकपिजीनाकीर्तनंसिद्धिदं नोगच्छेत्पधिलंधितश्चशशफैगोंधाविडालोरगः ॥९॥ અર્થ –'ચાલ, ખંજન, મોર, અને નેળિયે એટલા જનાવરા એ. કજ વખત અથવા વારંવાર રામાસામી બેલે તે પ્રયાણ વખતે તે શુભ છે એમ સમજવું. તેમજ બાજ, સુવર, સર્ષ, થવું, અને , એટલ જનાવ પ્રમાણ ૧ખતે સામાસામી બેલે તે તે પણ શુભ છે, અને પ્રયાગ વખતે રીછ - ધાં વાનરનું દર્શન થાય અથ તે એકવાર થ૦૧ કરે તે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત વાય પણ એ બને અથવા એકના કૉ વાર વાર થાય અથવા એ બન્નેમા પપિતાની અતિના જનાર સામાસામી વાર વાર છે તે તેજ બ્રિહિની પ્રાપ્તિ સમજવી નહિ, પ્રયાગ વખતે માર્ગમા થશ4. , બિલા, અને સર્ષ એ આડા ઉતરે તે પ્રયાણ કનું નહિ કે स्थानानीहशुभानितोरणगृहप्रासादभूभृतप्वजाः टायाभूःसुमनोहराचसजलाक्षीरमादालकाः। नेटा शृंगकपालशुष्कपतितापक्षास्तधाकंटकाः दग्धाग्छिन्नमहीरुहोप्ट्रमहिपाकेशोपलायाराः ॥ १० ॥ અ–પ્રયાણ વખતે દેવચકલી ને ઘરના બણ કર , પરંત પણ બેલે, પર ઉ૫ર, પ્રાસાદ ૦૫ ( હw , પબ 1st, છાયાજાળી મનહર અને જથાન છે એવી જમીન પર વધતી જ ર છે. તે મા પિ ક 1 ના ·(૨૩ર) રાજવાલ. અથવા ઉતાવળે ચાલતો હોય ને ધીમે ચાલે તે) તે સારે નહિપ્રાણ વખતે શુનની (કૂતરી) જે મૂતરતી હોય તે તે સારી નહિ, તેમજ તેવા વ ખતમાં કૂતરાં રૂદન કરતાં હોય તે તેથી ભય અને રોગ ઉત્પન્ન થાય, પણ ચોમાસામાં રૂદન કરે તે વૃદ્ધિ થાય, વળી બિલવાસી જનાવરે (જમીન ખેતીને રહેનારાં અથવા પર્વત વગેરે સ્થળની ગુફાઓમાં રહેનાર જનાવર) અને નખવાળાં જનાવરો પ્રયાણ વખતે ડાબી તરફ ઊતરે તે તે સારાં છે, પણ પ્રવેશ વખતે તે જમણી તરફ ઊતરે તે સારાં છે. ૨૫ गौरणाविपमा प्रदक्षिणगताःपुंसांप्रयाणेशुभाः नोवामानसमाश्चकृष्णमिलिता:सियेयेसमावामगाः। नेष्टादक्षिणगाश्चकृष्णविपमाआवेष्टनंमृत्यवे कंडूकंपपुरीपमूत्रमशुभंवामेप्रवेशेशुभम् ॥ २६ ॥ અર્થ–પ્રયાણ કરનારને પ્રયાણ વખતે રાતા અને વિષમ સંખ્યાવાળાં હરણે પ્રદક્ષિણા ફરી જાય તે તે સારાં, પણ ડાબી તરફ ઊતરે તે તે સારાં નહિ. વળી જે સમ હોય અને તે પ્રદક્ષિણા ફરી જાય છે તે પણ સારા નહિ, પરંતુ રાતાં ભેગાં કાળાં હરણો હોય અને તે કદાચ સમ હેય તે સારાં છે તેમજ રાતાં અને કાળા ભેગાં મળેલાં ને તે ડાબી તરફ ઊતરે તે પણું તે સારા છે. વળી પ્રયાણ વખતે કાળાં મગ સંખ્યામાં વિષમ હોય અને તે જમણી તરફ ઊતરે તે તે સારાં નહિ, એટલું જ નહિ પણ એ કાળાં હરણે પ્રયાણ કરનારને ચારે તરફ ફરી વળે અથવા ચારે તરફ વીંટી વળે, તે પ્રયાણ કરનારનું મૃત્વ કરે છે. કાળા મૃગ પ્રયાણ કરનારના ડાબા અંગ તરફ રહી યુગ પિતાનું શરીર પોતાના પગવતી ખણે, પિતાનું શરીર કંપાવે (થરેરી ખાય, વિદ્યા કરે, મૂવ કરે તે તે અશુભ શકુન છે, પણ પ્રયાણ વખતે એ જે અશુભ શકુન બતાવ્યા છે તે જ અશુભ શકુન પ્રવેશ વખતે તે શુભ છે એમ જાણવું. ૨૬ वसंततिलका. वामेचकोशिकशशोखरजंबुकौच गोवाजिसारसशुकाअपिवायसाश्च । श्रेष्टोकपिंजलगणाधिपनामधेयो તૌવિમવન્યથાશુડા ૨૭ અથ–પ્રયાણુ વખતે યુવડ, સસલું, ખર, શિયાળ, ગાય, ઘોડા, ·અધ્યાય ૧૪ , (133) , પોપટ અને કાગડે. એટલે ડાબી તરફ બોલે તે તે સારાં છે તથા કપિજળ અને ગણપતિ બે બે જમણી તરફ બને તે સાર પણ પ્રવેશ વખત એ છે પ્રથી તો બેલે તે સારાં છે. વળી ઉપર કહ્યું છે કે પ્રયાણ ખતે (અને અને યુવડ આવ છે એટલાં જનાવો) ડાબી તરફ તે તે કાર પણ પ્રવેશ વખતે તે બપિ અને તીતર વિના બીજાં બધાંય જમણ લે તે સારી છે એમ સમજવું. ૨૭ भेष्ठा प्रदक्षिणगताविषमाःप्रयाणे एणावयांसिनकुलानखिपुत्वपीह । सानृणांशकुनइष्टकर स्वरोत्यो, वामेस्वरेवहतितारगतिःप्रशस्ता ॥ २८॥ અ–પ્રયાણ સમયે હરણ, પક્ષીઓ અને નખવાળાં જનાવરામાં ન કુળ એટલાંક સંખ્યામાં વિષમ હોય તે પણ પ્રદક્ષિણા કરી જાય છે તે સારાં છે. તેમજ પ્રયા કરનારની સંખ્યા વધારે હોય તેમાંથી કોઈ પ્રયાણું કરવાનું મા કરે, તે વખત સુઈ ઘર ચાલતું હોય (નાસિકાના ડાબા કિકુણી પાન ચલતે હોય છે તે તે સારું છે. વળી એ પણ જવાઓ પ્રયાણ કરતી વખતે ઉપર કહેવાં પક્ષી, હરણ કે નફળની તરગતિ થાય તો તે છે, સારી છે એમ સમજવું. ૨૮ उपजाति. प्रदक्षिणा पूर्वदिशःपिपील्यः शून्यतथेष्टागमनंचसिद्धिम् । वृष्टिंसुसंस्त्रीहरणंविदध्यु નિંશુમંનતર્યામ ૨૨ m , અ–પ્રયાણ વખતે પૂર્વ દિશામાં કીઓ દેખવામાં આવે તે પા. રેલા કાર્યની નિષ્ફળતા થાય, અમિણે દેખવામાં આવે તે કાર્યની સિદ્ધિ કરી સુખે પર , કપિલ દિયામાં દેખવામાં આવે તે કાર્યની સિદ્ધિ થાય, ન કે ખવામાં આવે તો વૃષ્ટિ થાય, પશ્ચિમ દિશામાં ૧ બપો. ૨ તીર. ૩ એનિ.

·( ૨૩૬) રાજવલ્લભ, ઉપજાતિ प्रदोषकालेयदिवाप्रभाते लोककचिकिचनभाषमाणे । उपश्रुतिःकायसमुद्यतेन સાર્વત્રતા રિમાનીયા એ અર્થ–પ્રદેષ વખતે (સૂર્ય અસ્ત થયા પછી પ્રભાત વખતે, કઈ ઠેકાણે કે મનુષ્ય કોઈ બેલ હોય તે સાંભળી ઉઘવાન પરૂપે જે કાર્ય કરવું ધાર્યું હોય તે કાર્યમાં બોલવાને અય મેળવવો. સારી વાત બોલતે હોય તે સારાપણાને અને ખોટું બેલત હેય તે વિંને આરોપ રાખવે અર્થાત કાર્ય થશે અથવા નહિ થાય એ પિતાના મનને પ્રતીતિ થાય તે અર્થ મેળવો; એમ સર્વ બાબતમાં વિચાર કરવાને છે. ૩૪ शार्दूलविक्रीडित. शांता:पंचशिवारुतेपरदिशोदीप्तास्तुदग्धादितः संत्रासव्ययवंधनानिक्रमतःस्यादिष्टवार्ताश्रुतिः। इटाप्तिःशुभलाभइष्टमशनसंगःसमंसजनैः सिद्धयेवामनिनादएपगमनेप्रावेशकेदक्षिणः ॥ ३५ ॥ અર્થ–પ્રયાણ વખતે શિયાળના શબ્દમાં પાંચ દિયાએ શાંત જાણવી, પણુ દધાદિ લઈને ત્રણ દિશાઓ દિપ્તા જાણવી. એ દિયામાં પ્રથમની જે દધા દિશા છે તેમાં શિયાળ બેલે તે તે વાસ ઉત્પન્ન કરાવે, દિમ દિશામાં છે તે વ્યય (ખરચ કરાવે અને પમવાળી દિશામાં બને તે તે બંધન કરાવે. હવે ધુમ પછીની પાંચ દિશાઓ જે રહી તેમની અનુક્રમે પ્રથમની દિન થામાં શિયાળ બેલે તે કાંઈક પ્રિય વાર્તા સાંભળવામાં આવે, બીજી દિન ામાં છે તે મને વાંછિતની પ્રાપ્તિ થાય, ત્રીજી દિશામાં બે કે તે સારો લાલ થાય, એથી દિશામાં બાવે તે ઇચ્છિત ભેજન મળે અને પાંચમી દિ- માં છે તે સનો સમાગમ થાય, પણ તેમાં એવી રીતે સમજવાનું છે કે, પા વખતે ડાબી તરફ રીયાળનો શબ્દ થાય તે તે સિદ્ધિ કરે, તેમજ પ્રવેશ વખતે જમણી તરફ શીયાળને A થાય તે સિદ્ધિ કર. ૩૫ . ૧. -- T ** ·पल्ल्यापासरटस्यदक्षिणसमारोहपलानांक्षपः ॥ २८॥ અપાય ૧૪ માં (૨૩) शालिनी. शीर्षेपल्ल्यारोहणेराज्यलाभः कर्णेभपेश्चर्यमेवंहिभाले। नेमिनासिकायांसुगंधो વલિદાનંબિયાતિઃ | રૂ અ–પવી જે માધે ઘટે તે તેની રાજ્યની પ્રાપ્તિ થાય, કાન ઉ પર ચઢે તે આભૂષણ (ઘરેણાં) મળે, કપાળમાં ચઢે તે સમદ્ધિ મળે, નેત્ર ઉપર ચઢે તે મિત્રની મુલાકાત થાય, નાક ઉપર ચઢે તે અધીની પ્રાપ્તિ થાય, સુખ ઉપર ચઢે તે મિશાલ મળે અને કંઠે ચઢે તે તેથી હવામાં જ નની મુલાકાત થાય. ૩૬ घसन्ततिलका. स्कंधेजयंभुजगताप्रकरोतिलाभ मर्थकरेसुभगतांस्तनगाचपल्ली। हत्कुक्षिपृष्ठिकटिनाभिपुपुनसौख्यं लाभंतांवरसमागमकीर्तिमृद्रियम् ॥ ३७ ॥ અધ-જે ખમા ઉપર પલ્લી (ગળી) ચડે તે જવ રે, ભુજ ઉપર તે લાભ કરે, હાથ ઉપર ચડે તે પનની પ્રાપ્તિ કરે, ન ve છે તે ભાલું મળે, હળ ઉપર ઢ_તે પુત્રની પ્રાપ્તિ થાય, નિખ અથવા પેટે અને પાંસળીને લેખ ભાગે ચઢે તે સુખ પ્રાપ્ત થાય, પ દે ચઢે તે લાભ થાય કટિ ઉપર ચડે તે વી પ્રાપ્તિ થાય અને નબિ જ પણી ચડે તે તેથી કાતિ ની વૃદ્ધિ થાય. ૩૦ जाईलपिकीदित पायधुपिवर्षनंचमरणंगुोगुदरोगता पुरोपाहनमर्धमेयतदपाजपापदोःस्यामतिः । एवंशानफशुमागर्गमुनिभिप्रोपपलपागतः - એક કારના છે ને તેને બીજા પર છે ? કહી છે તે તેને તેના ફિશ કે આ

·No text on this page.

·No text on this page.

·( ૨૦ ) રાજાઉંભ. તાવ અને મુનિઓના મત પ્રમાણે, શ્રેષ્ઠ વત્તાવાળું આ વાસ્તુશાસ્ત્ર કહે છે. તેમાં સરરૂપે ગણિત તથા શુકનશાસ્ત્ર છે. તે સળશાસ્ત્ર વિશ્વકર્માની કુપાવટે ચતુર પુરૂને અંગીકાર કરવા લાયક થાઓ. ૪૪ इविश्री वास्तुशाने राजवल्लभे मंडनकृते वृद्धजनप्रणित शकुनलक्षणं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥ ૧ શિલ્પા શિખો સદા, શિલ્પ વિશ્વ અપાર; માન મળે છેવિશ્વમાં, શિલ્પ વડે નિરધાર. સાળ શાસ્ત્રને સાર છે, કળા તણો ભંપર; મહિમાન આ પ્રખ્ય છે, માને સન નરનાર. સર્વ કામમાં શિલ્પને, કહે ગર્વ જન સાર; જય જયકાર પણ સહી, અચળ વામ સુખકાર! ૨ હતા * : ' સમા

·No text on this page.