·No text on this page.

·200
श्री जैन-आत्मानन्द-ग्रन्थरत्नमाला-पञ्चसप्ततितम रत्नम् (७५)
वृहत्तपागच्छालङ्कारहारोपम-श्रीमन्मुनिसुन्दरसूरिविरचितं
TIT
चन्द्रवीरशुभा-धनधर्म-सिद्धदत्तकपिल-सुमुखनृपादिमित्रचतुष्क- कथाचतुष्टयम् ।
730002030
DELISTED
सपादक:-
मुनिशिरोमणि-प्रवर्तकश्रीमत्कान्तिविजयशिष्याणु-मुनिचतुरविजयः ।
हंसविजयमुनिपुङ्गवशिष्यमुनिदोलतविजयोपदिष्ट-प्रभासपाटण, वास्तव्यश्रेष्ठि उत्तमचन्द्र-हीरजी-
हपेचन्द्र-मकनजी इत्येतयोर्द्रव्यसाहाय्येन
प्रकाशयित्री-भावनगरस्था-श्रीजैन-आत्मानन्द-सभा.
वीरसवत् २४४६
मात्मसवत २७.
विक्रमसवत् १९७६
HODA

·Printed by Gulabchand Lallubliai Shah at the Anand Punting Press-BHAVNAGAR Pnblished by Vallabhdas Tubhuvandas Gandhi, Secretary Jain Atmanand Sabha-BILAVNAGAR.

·। अर्हम् ॥
॥ न्यायाम्भोनिधिश्रीमब्रिजयानन्दसूरीश्वरेभ्यो नमः ।।
श्रीमन्मुनिसुन्दरसूरिविरचिता
श्रावकधर्मप्रभावे चन्द्र-वीरशुभा-कथा।
जयश्रीमाप्तितो द्वेषा रिपूणां स्युः सदा सुखाः । यद्धर्मविद्यया भव्यास्तं श्रीवीरं जिनं स्तुवे ॥१॥
मालाकारा इव प्राप्तैर्यस्याः काव्यसुमैर्बुधाः । अन्यन्ति ग्रन्थमालां तां ब्राही कल्पलतां भजे ॥२॥
भारती संयमश्रीश्च चक्रे येष्वेव भारती । वन्दे भाग्यनिधींस्ताञ् श्रीदेवसुन्दरसद्गुरुन् ॥ ३ ॥
येभ्यो ज्ञानरसैरात्तैः शिष्याब्दाः प्रीणते भुवम् । श्रीज्ञानसागरान् मीस्तानस्ताघगुणान् स्तुवे ॥ ४ ॥
सोमसुन्दरमरिन्द्राञ् श्रीमतो नौमि तान् गुरुन् । तारायन्तेऽन्यतीर्थ्या यज्ज्ञानभानूदयेधुना ॥५॥
ऐहिकामुष्मिकात्यन्तश्रेयाश्रीसस्पृहेर्बुधैः । जैने धर्मे सदा यत्नः कार्यः कार्यवेदिभिः ॥ ६ ॥
ज्ञानदर्शनचारित्ररत्नत्रयमयश्च सः । ज्ञानं बोधस्तु तत्त्वानां श्रद्धानं स्याच्च दर्शनम् ॥ ७ ॥
चारित्रं चास्रवत्यागो देशतः सर्वतोऽपि वा । प्रधानं दर्शनं चैपु तद्विना येन नेतरे ॥८॥

·- दर्शने दृढचित्तस्तज्ज्ञानवान् देशतोऽपि यः । विरतिं भजते स स्यादुचैः श्रेयापदं सुधीः ॥ ६ ॥ तस्य विनाः क्षयं यान्ति सुराः स्युर्वशवर्तिनः। चन्द्रवीरशुभाज्ञातात्तं भजन्तीष्टसंपदः ॥ १० ॥ तथाहि १ ॥ अथवा । ऐहिकामु० ६ ॥ ज्ञानदर्शन० ॥ ७॥ चारित्रं चा० ८॥ दर्शने दृढ० ६ ॥ धर्मस्यास्य जिनो मूलं पूजा कार्याऽस्य तत्रिधा । अङ्गाग्रभावभेदेन प्रधानं तत्र चान्तिमा ॥ १० ॥ यदुक्तम्- सयं पमज्जणे पुन्नं, सहस्सं च विलेवणे । सयसाहस्सिा माला, अणंतं गीयवाइए ॥ ११॥" कर्तुरखोपकाराय मायोर्चा ह्यादिमा द्विधा । गीतनाट्यादिभावार्चा स्यात्तु मिथ्यादृशामपि ॥ १२ ॥ जिनदत्तकृता साऽभूयथा चन्द्रस्य बोधये । बुध्यन्ते केऽपि चैत्यादौ प्राप्ता यत्कौतुकादपि ॥ १३ ॥ तथाहि २ ॥ अथवा । ऐहि० ॥ ६ ॥ ज्ञान० ॥ ७ ॥ चारित्रं० ॥८॥ दर्शने० ॥ ६ ॥ धर्मस्यास्य० ॥ १० ॥ यदुक्तम् ॥ सयं पमज्जणे० ॥११॥ कर्तुरे० ॥१२॥ भावपूजाप्रवृत्त्यै तन्नीचेभ्योऽपि प्रदीयते । चैत्ये दानं नटेभ्योऽभूत् चन्द्रस्येष्टफलाय यत् ॥१३॥ तथाहि ३ ॥ अथवा । ऐहिकामु०॥६॥ ज्ञानदर्शन०॥७॥ चारित्रं चास्र०॥८॥दर्शने दृढ०॥६॥ स चाधिकारिणा धर्मः साध्योऽयं तु तदर्थिकः । समर्थवागमप्रोक्ताऽक्षुद्रत्वादिगुणान्वितः ॥१०॥ अर्थी धर्मान्वेषी, स समर्थों यः पुनः सृजन् धर्मम् । न विभेति मातृपितृ- गुरु-पत्यादिभ्योऽन्यधर्मेभ्यः ॥ ११ ॥ यदुक्तम्- 'होइ समत्यो धम्म, कुणमाणो जो न बीहइ परेसिं । माइपिइसामिगुरुमाझ्याण धम्माउ भिन्नाणं ॥ १२ ॥ आगमगदितगुणः स्यादक्षुद्रो रूपवान् प्रकृतिसौम्यः । सत्पक्षसदाक्षिण्यो, दक्षो लोकमियो विनयी ॥ १३ ॥" इत्यादि ।

·एपु समर्थो मुख्यो, धर्मस्या परं हि सामर्थ्यम् । तेन विनाऽन्ये हि गुणाः, सन्तोऽपि न साधकाः प्रायः ॥ १४ ॥ सामर्थ्या- धर्मकृतेश्चन्द्र इवानोति वाञ्छितं पुरुषः । वीरशुभेव च नारी, तारयति स्वं परं चापि ॥ १५॥ तथाहि ४ ॥ अथवा । ऐहि०॥ ६ ॥ ज्ञान० ॥ ७॥ चारि० ॥८॥ दर्श०॥ ६ ॥संवन्धोऽपि हि जैनैः स्याचन्द्रस्येव हितावहः । तथाहि ॥ अथवा । असन्तं रोपयन् धर्म कुलं चन्द्र इवोद्धरेत् ॥ १० ॥ तथाहि ६ ॥ अथवा । ऐहिकासुष्मि० ॥ ६॥ ज्ञानदर्शन० ॥७॥ चारित्रं चास्र० ॥ ८॥ दर्शने दृढ० ॥ ६॥ कामायर्थमपि प्राप्तो मुखे धर्मो जिनोदितः । परिणामहिताय स्याचन्द्रस्येवेष्टदानतः ॥ १० ॥ तथाहि ७ ॥ अथवा । ऐहिकामुष्मि० ॥ ६॥ ज्ञानदर्शन० ॥ ७॥ चारित्रं चास्र० ॥ ॥ दर्शने दृढ० ॥ ६ ॥ संवन्धमपि नो कुर्यात् श्राद्धो वैधर्मिकैः सह । आर्हतायैव चन्द्राय जिनदत्तो ददौ सुताम् ॥१०॥ तथाहि ८ ॥ अथवा । ऐहिकामुष्मि० ॥ ६ ॥ ज्ञानदर्शन० ॥ ७॥ चारित्रं चास्र० ॥ ८॥ दर्शने दृढ० ॥९॥ विदेशेऽप्यसहायोऽपि जिनभक्त्यादिपुण्यतः । चन्द्रवत्स्वं प्रतिज्ञातं साधयन् प्राप्नुयात् श्रियः ॥ १० ॥ तथाहि ६ ॥ अथवा । ऐहिकामुष्मि० ॥ ६ ॥ ज्ञानदर्शन० ॥७॥ चारित्रं चास्र०॥८॥ दर्शने दृढ० ॥ ६ ॥ अवलाऽप्यस्वतन्त्रापि धर्म खपरसङ्कटे । कुर्वाणा काऽपि योपाऽपि श्लाघ्या वीरशुभा यथा ॥ १०॥ तथाहि १०॥ अथवा । ऐहिकामुष्मि० ॥ ६ ॥ ज्ञानदर्शन० ॥ ७॥ चारित्रं चास्त्र० ॥८॥ दर्शने दृढ० ॥६॥ द्रविमा जिनधर्म स्याग्रस्य भक्तिस्तथाऽर्हति । कर्तृभ्यो गीतनाट्यादेश्चैत्ये दद्याच्च यः सुधीः ॥१०॥ कौतुकादपि यश्चैत्ये समायात्यल्पकर्मकः । इहापि तस्य ·जायन्ते चन्द्रस्येवेप्सिताः श्रियः ॥ ११ ॥ एवमेकादशपीठमकारैः श्लोकाः २८॥ एषु पीठप्रकारेषु श्रित्वा कश्चिद्यथासभम् । चन्द्रवीरशुभावृत्तमुच्यतेऽधं च मुच्यते ॥ २६ ॥ तथाहि- अयोध्याऽस्ति पुरी रम्या भरतक्षेत्रभूपणा । सारैर्धर्मार्थकामानां त्रिलोक्या इव निर्मिता ॥ १॥ साक्षात्तत्फलमालोक्य यस्यां पुण्यं क्रियाज्जनः । इति प्रतिकृतिः स्वर्गस्येव या विधिना कृता ॥२॥ जितशत्रुनृपस्तत्र समभूत्सान्वयाभिधः । प्रतापस्यद्वयेवा- गुर्यस्य दूरं द्विषो दिशः ॥ ३॥ बहिरन्तः स्मरस्येव तस्य जज्ञे रतिः प्रिया । निजानिर्जित्य या रूपादनैपीदरतिं सुरीः ॥ ४ ॥ श्रेष्ठी श्रेष्ठगुणोऽथात्र जिनदत्तोऽभवत्पुरे। जीवाजीवादितत्त्वज्ञः श्राद्धः सङ्घशिरोमणिः ॥५॥ अद्धिं तस्य गृहे वीक्ष्य रड्कीयति धनेश्वरम् । चातुर्यं तस्य चालोक्य मू«यति गुरुं सुधीः ॥६॥ तस्य वीरशुभा पुत्री जज्ञे प्रज्ञाऽस्तशारदा । धर्मरङ्गमरालो न यस्यास्त- त्याज मानसम् ॥ ७॥ रूपेण न्यत्कृता लक्ष्मीर्ययाऽभिभवतापिता । अद्यापि न त्यजत्येव संसर्ग जलपद्मयोः ॥८॥ वाल्यादपि चतुःषष्टिं कलाः साऽध्यैष्ट भाग्यभूः । सद्धर्मकलया चासां सौभाग्यानन्त्यमातनोत् ॥६॥ पड्विधावश्यकोद्युक्ता प्रत्यहं त्रिर्जिना- र्चिका । दक्षा प्रवचने वात्येऽप्यभूद्धर्ममयीव सा ॥ १० ॥ तदा त्वखिलनारीभ्यो रूपसौन्दर्यतोऽधिका । देवीभ्यो भिद्यते स्मैपा निमेपैरेव नेत्रयोः ॥ ११ ॥ जज्ञे पुर्यामथात्रैव श्रेष्ठी सागरनामकः । पास्पर्धत्सागरेणात्मस्वर्णऋद्धया महालयः ॥ १२ ॥ राजमान्यो- ऽयणीतिौ ख्यातो दानादिभिगुणैः । महापरिकरः सोऽभात् परं मिथ्याङगादिमः ॥ १३ ॥ कुलोद्योतकरोऽस्याभूत्तनयो विनयो- ज्जवलः । कामो दर्शयते न स्वं रूपं यद्रूपधिकृतम् ॥१४॥ कलाद्वासप्ततिं नित्यं दोपासङ्गं त्यजन्नधात् । तथाऽपि चन्द्र इत्येष ख्यातोऽभूत्सा- गरात्मजः ॥ १५ ॥ अन्यदा पुण्यतारुण्यागण्यलावण्यमन्दिरम् । स वयस्यैः समं क्रीडन् स्वेन्छया नगरे भ्रमन् ॥ १६ ॥ जिन- ·दत्तगृहोद्याने समासने वजन्मदा । चैत्यमैक्षिष्ट भव्यानां पुण्यराशिमिवोज्ज्वलम् ॥ १७ ॥ युम्मम् ॥ तस्मिन् मनोहरे नृत्यनटीपेटक- सङ्कटे । सोऽन्तर्गीतरवाकृष्टश्रोत्रः कौतुकतोऽविशत् ॥ १८॥ गीतनाट्यादिभिश्चित्तं रमयित्वा क्षणं ततः । तचैत्यसुषमाकृष्टनेत्रो गर्भगृहेऽगमत् ॥ १६ ॥ अथ वीरशुभा वाला जिनार्थमिहागता । जिनेन्द्रान् विधिनाभ्यर्च्य विधित्वा चैत्यवन्दनाम् ॥ २० ॥क्षण- मर्हन्मुखे न्यस्तदृष्टिानेन निश्चला । कायोत्सर्गेण तस्थौ सा मन्त्रस्तब्धेव देवता ॥२१॥ युग्गम् ॥ वी क्ष्य चन्द्रोऽय तां देवीप्रतिमा- भ्रान्तितोऽनमत् । अहो ! विज्ञानसीमेयं शिल्पिनामिति संस्तुवन् ॥ २२ ॥ ततः प्रहसिते मित्रैः सोऽवग् हसथ किन्नु भोः ।। देवताप्रतिमाः सर्वा वन्दनीया हि धीमताम् ॥ २३ ॥ देवतापतिमा नेयं जिनदत्तसुता स्वियम् । आकृतिः प्रकृति वक्ति यस्याः सर्व- गुणात्मिकाम् ॥ २४ ॥ इति मित्रगिरं श्रुत्वा हीणः सम्यक् स विस्मितः । तत्सौन्दर्यश्रियं पश्यन् सानुरागः क्षणादभूत् ॥ २५ ॥ अहो ! रूपमहो ! कान्तिरहो ! लवणिमाऽद्भुतः । अहो ! सौभाग्यसीमाऽहो ! सृष्टिः काऽपि नवा स्त्रियाः ॥ २६ ॥ यथा मन्ये शिशुत्वेऽपि भक्तिरस्याः स्वदैवते । तथा मन्ये परं भाग्यं तद्विना हि न साऽजिनाम् ॥२७॥ विचिन्त्येति स नेपथ्यात्कन्यात्वमवबुध्य च । न निवर्तयितुं तस्याः साभिलाषोऽशकद् दृशौ ॥ २८ ॥ अर्थतो विशेषकम् ॥ अनया न समं भोगाश्चेसुरैः काम्यमानया। निष्फलं जीवितं तन्मे धनं रूपं च यौवनम् ॥ २६ ॥ इति चिन्तातुरो मित्ररिङ्गिताकूतयेदिभिः। सहास्यमूचे बन्धो ! किमेतां परिणिनीपसि ॥ ३० ॥ तनया श्रावकस्यैपा नैतामश्रावकाय ते । जिनदत्तो ददातीति मानुरक्याः सुदुर्लभे ॥ ३१ ॥ यतः " साहीणेसु न रखसि, दुल्लहलंभेसु वहसि अणुरायं । हरिनाहिकमलकंखिर !, रे भसल ! सुदुक्करं जियसि ॥१॥" चन्द्रोऽवादीत्सखायश्चेनोपयच्छे वशामिमाम् । भजेऽग्नि तद्वतं वापि प्रतिमा मेऽस्त्वियं वा ॥ ३२ ॥ ज्ञातचिन्तैस्ततो मित्र- ·र्वार्तान्तरविनोदनात् । गृहं निन्येऽङ्गकैनैप कथञ्चिन्मन्मथार्दितः ॥३३॥ कायोत्सर्ग प्रपूर्याथ गृहं वीरशुभाप्यगात् । तस्मिन् यूनि मना- ग् भावं दधती स्मरसुन्दरे ॥ ३४ ॥ अथ वीरशुभामाप्तिचिन्तातापभरादितः । न कुत्रापि रतिं पाप विद्धश्चन्द्रः स्मरेषुभिः ॥ ३५ ॥ पद्मशव्यां चितां मेने चन्दनं दहनं च सः । चन्द्रकान्तीश्च भल्लीर्यद्विपरीतक्रमः स्मरः ॥ ३६ ॥ स्नानाङ्गरागभोगेभ्यो विरक्तः शून्यमा- नसः । नैन्छद्भोज्याद्ययं पश्यन्नाशा वीरशुभामयीः ॥३७॥ तं तथारूपमालोक्यापच्छद्धेतुं च सागरः। अभापिणि सुते सोऽयाज्ञासीत्तं मित्रपृच्छया ॥३८॥ सोऽवादीन्मा कृथाश्चिन्तां वत्सात्रार्थे मनागपि। न किञ्चिदुर्लभं विद्धि मयि तातेऽतिवत्सले ॥३९॥ मार्गयित्वा सुतां सद्यो जिनदत्तात्सुदुर्लभाम् । पूरयिष्यामि ते पुत्र ! वाञ्छितं तन्मुदं भज ॥ ४० ॥ इति तातोदितं श्रुत्वा मन्यमानः प्रियागमम् । हृष्टश्चन्द्रश्चकाराशु स्वस्थचित्तोऽशनादिकम् ॥ ४१ ॥ सागरोऽथ मियां प्रेष्य जिनदत्तप्रियान्तिके । तद्भावोदितयाजासीत्कृतनावक- वार्तया ॥ ४२ ॥ माग विदग्धद्विजान् प्रेष्य जिनदत्तगृहेऽन्यदा । ययौ मितपरीवारः सागरोऽपीष्टसिद्धये ॥ ४३ ॥ गृहं मिथ्याशो- ऽप्यस्योपचारं समुपेयुपः । उचितं जिनदत्तोऽपि चक्रेऽर्हद्धर्ममर्मवित् ॥ ४४ ॥ यदुक्तम्- "गेहागयाण उचियं, वसणावडिआण तह समुद्धरणं । दुहियाण दया एसो, सव्वेसिं सम्मो धम्मो ॥ १॥" अभापन्त द्विजा नानादेशान् भ्राम्यद्भिरप्यहो ! । नेदृशो ददृशेऽस्माभिर्योगः सत्तमयोः कचित् ॥ ४५ ॥ स्थैर्य चेनात्रकेणैप कथश्चियुवयोभजेत् । तदोत्तरानिलाम्भोढयोगवत्स्यान्मुदे भुवः ॥ ४६॥ अखिलं साधुभावीति जिनदत्तेन भाषिते । अगात्कृतोचि- तालापः सागरो मुदितो मनाम् ॥ ४७ ।। स्फुटमेवान्यदा तेन कन्याया मार्गणे स्वयम् । परिणामहितं श्राद्धो जिनदत्तोऽप्यचिन्तयत् ॥४८॥ कुलं शीलं वपुर्विद्या क्यो वित्तं सनाथता । लोके लोकोत्तरे शास्त्रे मृग्याः प्रोक्ता वरे गुणाः ॥ ४६ ॥ शीलं नाम भवेद्धर्मः

·स विशिष्य विलोक्यते । समानोऽभ्यधिको वाऽस्तु न हीनो विषमोऽथवा ॥ ५० ॥ वरं हि नरके वासो धर्महीने कुले न तु । नर-
कात् क्षीयते पापमितरस्माच वर्धते ॥ ५१ ॥ वैसदृश्ये च धर्मस्य प्रीतिः श्वशुरयोर्न च । दम्पत्योरपि नैव स्याद् योगस्तत्समधर्मणोः
॥ ५२ ॥ विना द्रव्यादि धर्मात्ये कुले दत्ता वरं सुता । त्रिवर्गः सुलभो धर्मात्तं विना च चिरापदः ॥ ५३ ॥ जिनदत्तो विमृश्यैव-
मवक श्रेष्ठिन् ! सुते तव । ननु सर्वे गुणाः सन्ति विनकं धर्ममार्हतम् ॥ ५४ ॥ न स्थापत्यं नियुजेऽहं परं वैधर्मिके ध्रुवम् । सागरो-
ऽप्येवमाकर्ण्य विलक्षोऽगानिजं गृहम् ॥ ५५ ॥ चन्द्रोऽप्याकये तदव्यावहो ! आचारसौष्टवम् । यत्रार्थितेति धर्मस्य न तु कामार्थ-
मात्रयोः ॥ ५६ ॥ एवं तदनुरागेण गुरोः पार्थे निशम्य सः । मोहक्षयोपशमतो बुद्धोऽर्हद्धर्ममग्रहीत् ॥ ५७ ॥जीवाजीवादि तत्त्वज्ञो
दृढचित्तः प्रमोदभाक् । धर्म निधिमिव प्राप्तं मन्वानः सोऽभवत् क्रमात् ॥ ५८॥ कन्यालाभं विचिन्त्यैवं किञ्चित्पुत्रानुरोधतः । प्रपेदे
तत्पिताऽप्यर्हद्धर्म वाहीकवृत्तितः ॥ ५६ ॥ ज्ञात्वा श्राद्धोत्तमं चन्द्रं धर्मस्थैर्याय नात्रकात् । जिनदत्तोऽप्यदात्कन्यां तस्मै सर्वगुणात्मने
॥ ६० ॥ वृत्ते पाणिग्रहे पक्षद्वये हर्पोत्सवाद्वयैः । धर्मैक्येन परा प्रीतिर्दम्पत्योः क्रमतोऽभवत् ॥ ६१ ॥ मिथ्यात्वमन्दराघातैजेडात्मा
सागरः पुनः । व्यमुञ्चद्धर्मपीयूष कृष्णपक्षविलोडितः ॥ ६२ ॥ पृथग्धर्मतया चागात् भीतिर्जनकजन्ययोः । विश्लिष्टकरयुग्मायाः
पानीयं प्रसृतेरित्र ॥ ६३ ॥ कियत्यथ गते काले पुरुषार्थत्रयीमये । जज्ञे वीरशुभाऽऽपन्नसत्वा सत्त्वाधिका क्रमात् ॥६४॥ अथ चैत्ये
महापूजाक्षणे नाट्योत्सवेऽन्यदा । जायमाने वरातोयगीतध्वनिमनोहरे ॥६५॥ गीतानहेद्गुणाञ् श्रुत्वा सङ्घमध्यस्थितो मुदा ।
गाथकेभ्यो ददौ चन्द्रो दीनारान् लक्षसंख्यकान् ॥ ६६ ॥ श्रुत्वा तत्सागरः क्रुभ्यंस्तस्मै गृहमुपेयुषे । जगौ किं वायुना लक्ष्मी
मूढ ! निर्गमयस्यरे ? ॥६७॥ परोपार्जितभुम् ! वेत्सि न दुःखं हि धनार्जने । चन्द्रोऽप्यवग् मया क्षेत्रे धनमुप्तं न नाशितम् ॥८॥

·अर्हद्भक्तेः परं क्षेत्रं किञ्चित्तातास्ति नोत्तमम् । यत्र स्यात्पुष्पमप्युप्तं कल्पद्रुम समं फलैः॥६६॥ जिनधर्म द्विपस्तातोऽप्यवर झंमन्य ! याहि रे। मा गा मत्सदनं कार्य नार्हता भवताऽपि मे ॥ ७० ॥ दूनश्चन्द्रस्ततो यावत्कोटी खस्यार्जयामि न । तावनोपैमि ते गेहं प्रतिज्ञायेति निर्ययौ ॥ ७१ ॥ ज्ञात्वा ज्योत्स्नेव तच्चन्द्रानुगा वीरशुभाऽप्यभूत् । उचिता हि कुलस्त्रीणां सदा पत्यनुगामिता ॥ ७२ ॥ मार्गे सार्थाधिपेनाथ मिलितेन सह अजन् । अटवी माविशचन्द्रः सह पन्या कियदिनैः ॥७३॥ दृष्ट्वा वीरशुभां मूढस्तदात्यै सार्यपोऽ- न्यदा। चन्द्रं राहुरिव क्रूरोऽजिघत्सन् मलिनः कुधीः ॥ ७४ ॥ ज्ञात्वेङ्गितैस्तदाकृतं पत्नी चन्द्रमजिज्ञपत् । सार्याद दूरे तदाद्येषोऽप्य- स्वाप्सीत्सप्रियो भिया ॥ ७५ ॥ वटस्ययोऽन्यदा सुप्तोऽमूर्छर्दष्टोऽहिना निशि । दृष्ट्वा वीरशुभा चैनं जाग्रती दुःखिताऽरुदत् ॥ ७ ॥ निरुध्य रुदितं दध्यौ यामि चेत्सार्यपान्तिके। तदा तस्येप्सितं जज्ञे नासन्नोऽन्योऽत्र कोऽपि च ॥७७॥ त्राणं चेद्धर्म एवातो ममास्य च सुमेधसः । ध्यात्वेत्युवाच हे क्षेत्रवनदेव्यः ! निशम्यताम् ॥७८॥ ममास्य मत्पतेश्वास्ति सम्यक्त्वं यदि निश्चलम्। तदाऽस्य जीवनोपायं कञ्चित्कययत द्रुतम् ॥ ७६ ॥ नान्यथा पारयिष्यामि कायोत्सर्ग सुनिश्रला । सेत्युदीर्याददे यावदुत्सर्ग च्यानलीनहत् ॥८॥ आविर्भूय प्रगे तावत्तयोः सम्यक्त्वतुष्टया । ददे देवतया तस्यै रत्नं सर्वविषापहम् ॥ ८१ ॥ एतज्जलेन सेच्योऽयं येन जीवति ते पतिः । देयं चास्मै यतोऽनेन दुष्टा न प्रभवन्ति च ॥ २ ॥ इत्युक्त्वाऽन्तर्हिते देवीरूपे साऽपि तथाऽकरोत् । उज्जिजीव द्रुतं चन्द्रो वृत्तान्तं साऽपि तं जगौ ॥८३॥ हृष्टौ द्वावपि तद्रत्नं लात्वा चन्द्रोऽयतोञ्चलत् । समियो रत्नतोऽरण्ये मुक्तसार्योकुतोभयः ॥८४॥ क्रमात्पुष्पपुरं प्राप्तो मुक्त्वोद्याने प्रियां कचित् । पुरमध्ये प्रविष्टोऽयं श्रुश्राव पटहध्वनिम्।।८॥ राज्ञः कुसुमसारस्य पुत्रं कुसुमदृष्टिकम् । उज्जीवयति यः सर्पदष्टमिष्टं लभेत सः ॥ ८६ ॥ वादकादिति वृत्तान्तं निबुध्यासु न्यवारयत् । उपभूपं नरैनीतोऽपश्यत्तं नृपदर्शितम् ·॥ ८७ ॥ मान्यमाडम्वरं भूपादिष्वितीदं विधाय च । सज्ज मण्यम्मुना चक्रे कुमारं स कुमारहत् ॥८॥ सुप्तोत्थितमिवायेच्य पुत्रमा- नन्दमेदुरः। आलिलिङ्ग नृपश्चुम्वन् रोमाञ्चैहेर्पजैस्तुदन् ॥८६॥ दष्टोऽहिनाऽसि हे वत्स ! जीवितोऽनेन साधुना । इत्युक्त्वाऽकारयत्पुत्र- जन्मनीवोत्सवं नृपः ॥१०॥ आलिङ्गयासने चन्द्रमुपवेश्यावदन्नृपः। कस्त्वं नः सुकृतैर्वत्स ! कुतो वा समुपागमः १ ॥११॥ आकृत्या च प्रकृत्या च लक्षितस्य कुलस्य ते। विश्वोत्तमस्य वाचाऽपि संवादं कर्तुमर्हसि ॥२॥ चन्द्रोऽवक् श्रेष्ठिभूस्तातकोपादागां प्रिया वहिः। नृपोऽप्यानाययद्वीरशुभां मेने सुतां च ताम् ॥१३॥ शृगाला इव निष्पुण्या भुजतेऽन्योपढौकितम् । स्ववलोपार्जितं धीराः सिंहवचेति बुद्धितः ॥ ६४ ॥ अगृहन्तं पुराऽश्वादि चन्द्रं स्निह्यन् प्रियान्वितम् । पुत्रीयन् सर्वकृत्येषु स्वपार्थेऽतिष्ठिपन्नृपः ॥ १५॥ युग्मम् ॥ भ्राम्यश्चन्द्रोऽन्यदोद्याने तिलकद्रुतले निधिम् । निधिकल्यविदज्ञासीत् खञ्जरीटस्य नृत्ततः ॥ ९६ ॥ कौतुकात् खनता तेन निधिकु- म्भोऽप्यलम्भि च । निवेदिते च भूपाय तेन तस्मायदायि सः ॥१७॥ पूजादिविधिना चन्द्रः सुमुहूर्तेऽयहीच तम् । पञ्चाशत्सारदी- नारलक्षमानोऽभवच सः ॥ १८ ॥ सप्तक्षेत्र्यां स चार्थिभ्यो गृहोपस्करहेतवे। न्ययुङ्ग व्यवहारे च तत्पादान् धीरहो ! सताम् ॥१६॥ निवासायान्यदा चन्द्रो भूपं गृहमयाचत । मन्त्रिणादापयत्तत्तु नृपश्चन्द्रं च मन्त्र्यवक् ॥ १०० ॥ तथाहि- अत्राभूत् कृपणः श्रेष्ठी द्रव्यकोट्यष्टकाधिपः । द्रव्यार्जनैकवैयवग्र्याज्जैनोऽप्यकृतधर्मधीः ॥१०१॥ द्रव्यं निधाय कुत्रापि नामुक्त न ददौ च सः । पुत्रादीनां च नाचष्ट मृतोऽभूचामराधमः ॥ १०२ ॥ सोऽधिष्टाय गृहं मोहात् कुटुम्बं निरवासयत् । व्याधिभिर्भाप- नैश्वित्रैरकृत्यं दुधियां हि किम् ? ॥ १०३ ॥ तद्भयेन च कोऽप्यस्मिन् शून्येऽप्यद्यापि नोपितः । यदि वत्स ! समर्थोऽसि तमावासं गृहाण तत् ॥ १०४ ॥ निशम्येति स्वभाग्यस्य वलजिज्ञासयाऽग्रहीत् । चन्द्रोऽय सप्तभूमं तं भयं भाग्यवतो हि न ॥ १०५॥ ततः ·र- प्रमार्जिते तस्मिन् जिनविग्वं निवेश्य सः। अर्चयित्वा च तत्सायं कृत्वाऽऽवश्यककर्म च ॥ १०६ ॥ न्याय्ये कालेऽत्र्यपल्पक स्तुतदेवगुरुक्रमः । स्मरन् पञ्चनमस्कारमस्वाप्सीभिर्विशङ्कहत् ॥ १०७ ॥ युग्मम् ॥ व्यन्तरोऽपि स तं वीक्ष्य मर्त्यगन्धासहोऽवदत् । कस्त्वं मामवमत्यात्र शेषे मूर्ख ! मुमूर्पये ॥ १०८ ॥ अभीतेऽस्मिंस्ततः क्रोधात्कृत्वा रूपं भयङ्करम् । अंघ्रिभिः कम्पयन् पृथ्वी नभः- स्फोटकरध्वनिः ॥ १०६ आगत्याग्निभरं चन्द्रोपरि ज्वालोल्वणं सुरः । ववर्ष यदि नो यासि तन्मियस्वेति स ब्रुवन् ॥ ११० ॥ युग्मम् ॥ हृदि मेऽर्हन् स्थिरो देवो गुरुचारित्रभाग् यदि । धर्मस्तदुदितथास्ति मा प्रभूदेप तर्हि मे ॥१११॥ विचिन्त्येति स्मरन् याव- चन्द्रोऽस्ति परमेष्ठिनः । विलीनोऽकृततापोऽग्निस्तावन्मेघादिवाखिलः ॥११२॥ युग्मम् ॥ ततोऽधिकक्रुधा देवो घोरफुत्कारभारिणः । स्त्रशक्त्या फणिनोऽमुञ्चत् कालदण्डानिवाऽभितः ॥ ११३ ॥ वेष्टं वेष्टं च ते चन्द्रं दंशं दंशं च सर्वतः । विशीर्णमणयोऽभूवन् भन्न- दन्तफणास्थयः ॥११४॥ न च रोमापि तैरस्य भिन्नं सम्यक्त्वशालिनः । विशुद्धस्य हि धर्मस्य महिमा केन मीयते ॥११॥ ततो गजांच सिंहांश्च भैरवानमुचत्क्रमात् । तथैव विफलत्वं तेऽप्यगुर्दथ्यौ ततः सुरः ॥११६॥ अहो ! देवोऽथवा धर्मो हृदि कोऽप्यस्य नि- चलः । अनुत्तरेण यस्याहं महिना प्रभवामि न ॥११७॥ तत्समस्यापदान्यस्य यामे यामेऽर्पयाम्यहम् । सबो निद्रालुनाऽनेन तत्पूर्त्या ताववैमि यत् ॥ ११८ ॥ देवश्चन्द्रं ततोऽवोचदहो ! त्वन्महिमाऽद्भुतः । न कुर्वे प्रतिकूलं ते समस्यां मम पूरय ॥ ११६ ॥ चन्द्रोऽप्यूचे तवैवेच्छा प्रमाणमखिलाऽपि भोः !। अहङ्कारभयोद्रेका न जैने प्रभवन्ति यत् ॥१२०॥ देव उवाच-स्याता सपद्विपत्ती । चन्द्र उवाच- सकलतनुमता पूवकर्मानुभावात् , इति ।। श्रुत्वैतत्साधिके यामे गते रात्रेरगात्सुरः। श्रमान्निद्रासुखं भेजे चन्द्रोऽप्यस्तभयः कियत् ॥ १२१ ॥ पुनर्द्वितीययामान्ते माप्तश्चन्द्रं सुरोऽवदत । शेषे जागर्षि वा निद्रां मुक्त्वा जागर्मि सोऽप्यवक् ।। १२२ ॥ देव उवाच-एकं ·धार्य। चन्द्र उवाच-सुधैर्य विपदि तनुगतां धैर्यवश्या हि संपत्। एवं तृतीययामान्ते, देव उवाच--एको मृग्यः । चन्द्र उवाच-परात्मा त्रिभु- वनशरणं मुक्तिदायी प्रयत्नातू , तथा चैवारुणोदये। देव उवाच-एकः सर्वत्र रक्षा-चन्द्र उवाच-सृजति विधिवदासेवितो जैनधर्मः ॥१२३॥ श्रुत्वा पूर्णमिदं वृत्तं देवो दथ्यौ चमत्कृतः॥१२४॥ जैनोऽयं जिनदेवस्य जिनधर्मस्य चाद्भुतः । महिमेति मयाऽप्यक्षि यतो मोऽपि देव- जित् ॥१२॥ धिग् मया प्राग्भवे भाप्याप्येती नाराधितौ हहा। द्रव्यमूर्छासुरामतेनैव निर्गमितं जनुः॥१२६॥ अमराधमतां पापं गमी पापैः पुनर्भवं । इममेव गुरुकृत्य तदई धर्ममाश्रये ॥ १२७ ॥ निश्चित्येत्ययवीघेवो भो भोः ! तुष्टोऽस्मि तेऽधुना । सत्त्वेन धर्मतत्त्वेन धीमन् ! याचख तद्वरम् ॥१२८॥ चन्द्रोऽवादीत्समगेष्टफलेऽस्मिन् धर्मपादपे । लब्धे न मेऽस्ति याच्यं भोः ! किञ्चित्किन्त्वेतदर्थये ॥१२९॥ जिनं देवं प्रपयस्व गुरुं चारित्रपावनम् । तदुक्तं च दयाधर्म येन पामोपि वाञ्छितम् ॥१३०॥ अमरोऽसि न ते कश्चिद्धनै- रर्थोऽस्ति मर्त्यवत् । तदर्थं विदधत्पापं भवदुःखं किमभुषे १ ॥ १३१॥ म्रियते यमरोऽपीह नानायोनिषु च भ्रमन् । पापैः परोपता- पायैः क्रमात्स्यान्नारकोऽपि सः ॥१३२॥ सुरत्वं हारयन् भद्र ! नृजन्मेव हहा मुधा । कपायवंशगो मा भूqध्यस्व स्वहितं चर ॥१३३॥ निशम्येति सुरं युद्धं जिनधर्मस्य चार्थिनम् । चन्द्रो व्यासातमाख्याय सम्यक्त्वं प्रत्यपीपदत् ॥१३४॥ देवोऽवग् नोपकारीह परो धर्मस्य दायकात्। न ते स्यामनृणो मित्र! तथाऽपि खाईमादधे ॥१३॥ अदायि गुरवे तुभ्यं विमानाभमिदं गृहम् । द्रव्यकोट्यो ऽस्य कोणेषु निहिता ददिरेऽट च।।१३६॥ इत्युक्त्वान्तहितो देवः शय्यां चन्द्रोऽपि चामुचत् । चित्रं सूर्योदयेऽप्युद्यत्कान्तिः पयो- लसगुचिः ॥ १३७ ॥ कृतप्रातर्जिना दिकृत्यो देवोक्तदत्तहृत् । प्रियायै रात्रिटत्तान्तमाख्यद् हृष्टा च साऽप्यवक् ॥ १३८ ॥ नृपचक्रिमहेन्द्रत्वशिवसौख्यैः फलेमहेः। कियदेतत्फलं जैनधर्मद्रोः साचिकस्य ते ॥ १३६ ॥ सोऽयादाय स्खकोटीस्ताः पुमर्थेषु ·चार- LAST । न्ययोजयत् । कृतभूरिपरीवारः सप्रियो विललास च ॥ १४०॥ अभूदाभूपगोपं स वृत्तान्तश्च प्रसिद्धिभाग् । अहो ! भाग्यमहो! सत्त्वं चन्द्रस्येत्यवदन जनाः ॥ १४१ ॥ कालेन सुषुये वीरशुभा पुत्रं सुलक्षणम् । उत्सवांश्च वहुंचक्रे चन्द्रो धर्फकतत्परः ।। १४२ ॥ अथ श्रेष्ठी तदा शान्तक्रोधामिः सागरः क्षणात् । तद्वियोगानलैस्तप्तः सुतमन्वेषयन्नरैः ।। १४३ ॥ वनग्रामपुरादीनि भ्रामं भ्राम नरास्तु ते । लेभिरे कापि चन्द्रं न च्युतं रत्नमिवोदधौ ।। १४४ ॥ शोचित्वाऽय चिरं श्रेष्ठी गतपक्षमिवाण्डजम् । अपुत्रं मन्यमानः स्वं धनोपार्जनहेतवे ॥ १४५ ॥ विरचय्य महासार्थमात्तभूरिक्रयाणकः । चतुष्कोटीमितं मूलद्रव्यमादाय सोऽचलत् ॥ १४६ ॥ युम्मम् ॥ देशान्तराणि स भ्राम्यवर्जयश्च धनं बहु । क्रमाद्यवहरबानाञ्चलत्पुष्पपुरं प्रति ॥ १४७ ॥ दूरादप्यायियासुं तं ज्ञात्वा चन्द्रोऽय मानभाक् । प्रतिज्ञा खां स्मरन् भूपाद शुल्कमण्डपिकां ललौ ॥ १५८ ॥ कथयिष्यति यः सम्यग् वस्तु शुल्कार्धदोऽस्तु सः । सर्वस्वहरणान्धादिना दण्ड्यः परश्च मे ॥ १४६ ॥ इति भूपानुमत्या स व्यवस्थां चाकरोत् स्फुटम् । ततोऽस्य सत्यमेवाहुः सर्वेऽपि व्यवहारिणः ॥ १५०॥ अथागात् सागरस्तत्र प्रौढसार्थयुतोऽन्यदा । कृत्वोपदां च चन्द्राय वस्तु सर्व न्यवेदयत् ॥१५१ ॥ उपलक्षणभीत्या सोऽप्यददानः खदर्शनम् । सर्वाग्रेण कियत्तेऽस्तीत्यमाक्षीत् श्रेष्ठिनं जनैः ॥ १५२ ।। कोटिद्वयमितं स्माह श्रेष्ठी चन्द्रोऽपि तं जगौ । अधिके तव दण्डोऽस्तु श्रेष्ठयप्योमित्युवाच च ॥ १५३ ॥ लेखयित्वाध्य तत्सर्वमर्धशुल्क विधाय च । सहैव श्रेष्ठिना चन्द्रः पीपञ्चकुलं निजम् ॥१५४॥ स्वामिनः शिक्षया सम्यक् सर्व वस्तु निरीक्ष्य तत् । चतुष्कोटीमितं ज्ञात्वा चन्द्रायै त- न्यवेदयत् ।। १५५ ।। ततः सर्वस्वमुद्दाल्य वन्वयित्वा च सागरम् । चन्द्रोऽप्यचिक्षिपत् कारागृहे नष्टपरिच्छदम् ॥ १५६ ॥ खज- नैस्तस्य विज्ञप्तो नाहं जाने नृपोवदत् । सागरानुमतेस्तै तचन्द्रमेव व्यजिझपन् ।। १५७ ॥ प्रसीद सागरं मुश्च गृहीत्वाऽप्यखिलं ·धनम् । चन्द्रोऽवक् श्रेष्टिनं दृष्ट्वा करिष्याम्युचितं स्वयम् ॥ १५८ ॥ गतेषु तेषु चन्द्रोऽय सागरं गतवन्धनम् । आनाय्य सपयित्वा च भोजयित्वा च गौरवात् ॥१५६।। उपवेश्यासने वर्यपल्यवस्थो जगाविति। श्रेष्ठिन् ! किं लं मृपावादी: ? अभाग्यादिति सोऽप्य: वक् ॥ १६० ॥ युग्मम् ॥ चन्द्रोऽवका गतिस्तेऽय त्वमेवेति च सागरः । जगौ चन्द्रः स्वयं देशान् किं भ्राम्यसि जरनपि ? ॥ १६१ ॥ स्मृतपुत्रवियोगार्तिरुदस्राक्षोऽथ सोऽब्रवीत् । येन निर्गमितः पुत्रो मुधैव कुधिया मया ॥१६२ ॥ चन्द्रोऽवक् कीदृशः सोऽभूत् ? श्रेष्ठयूचे स्वद्गुणाकृतिः । असंभावनया वक्तुं त्वं सैवेति तु न क्षमे ॥ १६३ ॥ इत्युक्त्वा संस्मृताभीष्टपुत्रशोकार्तिविप्लु- तम् । स्दन्तं सागरं वीक्ष्य चन्द्रो जातकृपोऽवदत् ॥ १६४ ॥ तात ! सैवास्मि ते पुत्रः क्षमस्वाविनयं मम । इत्युत्थाय पदोश्चन्द्रः सागरस्यापतज्जवात् ॥ १६५ ॥ सागरोऽप्युपलक्ष्यैनं कदुष्णैर्नेत्रवारिभिः । स्वपयन् गाढमालिङ्गय सस्नेहमिदमूचिवान् ॥ १६६ ॥ दिष्टया दृष्टोऽसि वत्साद्य भाग्यैर्जागरितं मम । क्षमस्व कुपितुर्मन्तुं विश्वोत्तरगुणोऽसि यत् ॥ १६७ ॥ उपवेश्याथ पल्य) चन्द्रः स्वपितरं मुदा । तत्पदौ संस्पृशन्नयोपविष्ट इदमुचिवान् ॥ १६८ ॥ तात ! पूर्णपतिज्ञोऽस्मि द्रव्यकोट्यष्टकार्जनात् । पश्याहीमाहा- त्म्यं प्रपद्यस्वाधुनाऽपि तम् ॥ १६६ ॥ पृष्टं पित्रा स्ववृत्तान्तं जगौ चन्द्रोऽप्यशेषतः । श्रुत्वा तं विस्मयानन्दमेदुरः सागरोऽवदत ॥ १७० ॥ वत्स ! धन्योऽसि येनैवं निन्ये निश्चलतावशात् । गौरवं परमं धर्मोजापि दर्शयता फलम् ॥ १७१ ॥ साहाय्यं विधुरे देव्या लाभो मणिनिधानयोः । उपकारादशो राजा सुरोऽभूत्किङ्करश्च ते ॥ १७२ ॥ एककोटिप्रतिज्ञातेऽग्यष्टकोव्यर्जनं यतः । धर्म तं प्रपत्स्येऽहमप्युद्यत्सत्ययोऽधुना ॥ १७३ ॥ युग्मम् ॥ अथ चन्द्राज्ञया वीरशुभाऽप्यागत्य साङ्गजा । ननाम श्वशुरं तेन श्लाधि- ता क्षमिता वगात् ॥ १७४ ॥ मिलितौ तौ पितापुत्रौ ज्ञात्वा चन्द्रबुधाविव । आजगाम मुदा तत्र द्वयोरपि परिच्छदः ॥ १७५ ॥ ॥

·उवाच पितरं चन्द्रः कुलीनो विनयोज्ज्वलः । तात! सर्व तवैवैतद् भृत्यं मां स्वैरमादिश ॥ १७६ ।। तातोऽयुवाच हे वत्स ! किं
मे द्रव्यैः प्रयोजनम् ? । मिलिते त्वयि सर्वेऽपि पूर्णा ह्यद्य मनोरथाः ॥ १७७ ॥ एत्यायोध्यां प्रमोद्याम्बां गृहमारं ततो वह । वयोऽ-
ई विदधे येन निश्चिन्तो धर्ममार्हतम् ॥ १७८ ॥ मिति प्रतिपद्येतं गत्वोदन्तं व्यजिज्ञपत् । नृपं स सागरश्चन्द्रो मुमुदे विस्मितश्च सः
॥ १७६ ॥ धन्योऽयं सागरो यस्य चन्द्रो भाग्यनिधिः सुतः । अयं धन्यतमश्चन्द्रो यस्य धर्मे दृढा मतिः ॥ १८० ॥ स्तूयमानौ
जनरेवं पुमर्थत्रयसाधको । मिलितौ तौ कियत्कालं सुखं तत्र विलेसतुः ॥ १८१ ॥ अन्यदाऽवक् पिता पुत्रं व्यक्रेष्यानीतवस्तु तत्
गृहं यावः सुदुःखं हि मातुस्ते यान्ति वासराः ॥१८२॥ दथ्यौ चन्द्रोऽपि धिग् मा यत्पित्रोर्दुखाकरोऽभवम् । किं हि जातेन वा तेन ?
यः पितोनॆव पालकः॥१८३॥ ततोऽम्बामेलनोत्कण्ठाप्रेरितः स निजगृहम् । वणिपुत्राय संभाल्य सारमादाय चाखिलम् ।। १८४॥
आपृच्छय मेदिनीनाथं वधूपुत्रान्वितोऽन्यदा । समं पित्राञ्चलभरितन्त्रः प्रति निजां पुरीम् ॥ १८५ ॥ युग्मम् ॥ तदेवं प्रौढ-
सार्थेन सपुत्रादिश्चलन् क्रमात् । अयोध्यां सागरः पाप स्वजनानन्दनोत्सवः ॥ १८६ ॥ संतोप्योपदया भूपं पुत्रोदन्तं निवेद्य
। तेन प्रीत्यार्पितं चाथादाय हस्त्यादि सागरः ॥१८७॥ स्वजनैनांगरैश्वामाऽभ्येत्योद्याने सविस्मयः । अध्यारोप्य गजे चन्द्रं छत्र-
चामरशोभितम् ॥ १८८ ॥ नाट्यगीतवरातोयध्वनिडम्बरवन्धुरम् । बन्धुघुष्टजयध्वानं वृद्धस्त्रीकृतमङ्गलम् ॥ १८६ ॥ सततं ददतं
दानं गवाक्षाहादिशीपंगैः । प्रशंसामुखरै रस्त्रेणैः संदर्शितं मिथः ॥ १६० ॥ याप्ययानगया वीरशुभया सह पुत्रया। महेन्द्रमिव
राजन्तं शन्येव सजयन्तया ॥ १६१ ॥ चन्दनैः सिक्तरथ्यां सत्पताकातोरणावलीम् । भावीविभत् पुरीं शोभाजितनाकिपुरी मुदा
॥ १६२ ॥ पद्भिः कुलकम् ।। नतदेवगुरु हे प्राप्तोऽम्बां सप्रियागजः । चन्द्रो मिथो भृशस्नेहात् सहर्षोत्कण्ठमानमत् ॥ १९३ ॥

·भाशीर्मुखरतां नाना दधानालिङ्गय साङ्गजम् । परिचुम्व्य मुदा मूर्ध्नि सुखसर्वस्वमन्वभूत् ॥ १६४ ॥ स्वागतालापपीयूषवर्धू संतोष्य चादरात् । तत्पुत्रं च हृदि न्यस्य श्लाघ्यं मेने स्वनीवितम् ॥१९॥ क्षेममश्नादिकालापर्यावत् तृप्तिं न यान्ति ते । वर्धापनकृते नैके पौरास्तावदुपागमन् ॥ १६६ ॥ अथ सागरचन्द्रौ तानुचितप्रतिपत्तिभिः । संतोप्यानमतां भूपं भृशं तेनाऽपि सत्कृतौ ॥ १६७ ॥ चैत्येष्वानर्च चन्द्रोऽय देवान् सई गुरूंस्तथा । दीनादिभ्यो ददावह सच्चक्रे स्वजनादिकान् ॥ १६८ ॥ अथ घस्रानतिक्रम्य कियतो विविधोत्सवैः । निधाय वेश्मनि द्रव्यं स्वेन पुत्रेण चार्जितम् ॥ १९६ ॥ सकुटुम्बोऽन्यदा श्राद्धधर्म भावेन सागरः। भद्रबाहुगुरोः पार्थे प्रपेदेऽहमहोत्सवैः ॥ २०० ॥ युग्मम् ॥ नवतत्वी विशेषज्ञः सप्तक्षेत्र्यां वपन् धनम् । पोहाऽऽवश्यकभार जज्ञे क्रमात् श्राद्धगणो- तमः ॥२०१॥ चिरमायुः प्रपाल्याथ श्राद्धधर्मप्रभावतः । सुरधाम जगामैप तमियाऽपि तथैव च ॥ २०२ ॥ स्वजनैस्तत्पदे न्यस्त- चन्द्रो भाग्यप्रभानिधिः । शुद्धधर्मकलाधारी दिद्युते स्वकुलाम्बरे ॥ २०३ ॥ तस्य भाग्येन दानादिगुणैश्च विनयोज्ज्वलैः । रञ्जितोऽ- भूज्जनः सर्वः प्रशंसामुखरः सदा ॥ २०४ ॥ प्रसिद्धचा प्रसरन्त्याऽथाभूपगोपं गुणश्रियाम् । योग्यं मत्वाऽकरोन्मित्रं तं प्रसादपदं नृपः ॥ २०५ ॥ पुमर्थत्रयलीनं सत्कलौचित्यमयोजकम् । महाब्धिमिव वाहिन्यः श्रियस्तमुपतस्थिरे ॥ २०६ ॥ स्वामिनो भद्रवाहोः स सप्रियः पदसेवया । अर्हत्सवचने माप संविनः कौशलं क्रमात् ॥ २०७॥ चतुरः सूपदेशे स क्रमाद्भुपमबूवुधत् । याति शैलोऽपि सौगन्ध्यं चन्दनद्रोहि सङ्गतः ॥२०८॥ तस्य राज्ञो रतिं देवीं क्रमात्सख्यमुपागता । पत्नी वीरशुभाऽप्यस्य जैन धर्ममवुधत् ॥२०॥ प्रत्यहं निर्जिनानर्चन् पोढावश्यकतत्परः । सप्तक्षेत्र्यां वपन् द्रव्यं गृहन् पर्वसु पौषधम् ॥ २१० ॥ अधीयन् शुद्धसिद्धान्तं तदश्चि विचारयन् । सप्रियो बोधयन् भव्यांश्चन्द्रो जन्माकृतार्थयत् ॥२११॥ इति त्रिवर्ग सुचिरं प्रसाध्य काले सुतन्यस्तकुटुम्बभारः। प्रपाल्य ·शु धर्मंकमय निनायुभेजे सभार्यः सुरधाम चन्द्रः ॥ २१२ ॥ असलयकालं तदपारशर्म भुक्त्वाऽय लब्ध्वा नरजन्मसारम् । उभावपीमो सुचरित्रधर्मात् प्रयास्यतो मोक्षमनन्तसौरयम् ॥ २१३ ॥ इत्यङ्गिनां श्रीजिनभक्तिविद्युद्विराजितः श्रावकधर्ममेषः । दुःखत्रयीतापम- पास्य शस्या श्रियोऽक्षयानन्तसुखास्तनोति ॥२१४॥ जैनी भक्ति तशाचाहदानं धर्मे दाय विभ्रदापद्यपीह । मामोत्यगी चन्द्रवदा- ञ्छितार्थान् कश्चित्कामाद्यर्थमप्याप्य धर्मम् ।। २१५ ॥ चन्द्रवीरशुभयोनिदर्शनात् श्राद्धधर्ममनुपालयन्ति ये । ते भवन्ति सकलेहितै- हिकामुष्मिकाव्ययजयश्रियां पदम् ॥ २१६ ॥ एपाधीभेन्द्रसंख्येऽन्दे १४८४ चन्द्रवीरशुभाकथा । चक्रे स्वान्योपकाराय मुनि- सुन्दरमरिणा ॥ २१७॥ ॥ इति श्रावकधर्मप्रभावे चन्द्रवीरशुभाकथा सम्पूर्णा । सवत् १४८४ वर्षे आश्विनमासे देवकुलपाटके भट्टारकप्रभुश्रीश्री-मुनिसुन्दरसूरिपादै कृता । A ·॥ अहम् ॥ दानादिपुण्यफले धर्मधनकथा । जय श्रीमान् परब्रह्मानन्दस्त्रिजगदर्चितः । तत्त्वोपदेशकः श्रेयो रातु श्रीऋपभप्रभुः ॥ १॥ येन श्रीधर्मकल्पद्रू रोपितो भरता- वनौ । दत्तेऽद्यापीहितार्थास्तं श्रीवीरं श्रेयसे स्तुमः ॥२॥ शास्त्यम्बेव पदन्यासं वालान् या वाङ्मयावनि। कविकल्पलतां स्तौमि शारदा वरदामिमाम् ॥३॥ तद्भर्तृत्वेन नाम्नाऽपि येषां ब्राह्मयुल्लसत्यहो! । गुरवस्ते जयन्तु श्रीदेवसुन्दरसूरयः ॥ ४॥ ऐहिकामुष्मिकात्यन्तश्रेयः- श्रीसस्पृहैबुधैः । जैने धर्मे सदा यत्नः कार्यः कार्याथैवेदिभिः ॥५॥ चतुर्धा स च दानाद्यैर्दानं पात्रे फलाय च । पात्रं सडो मुनि- स्तत्राप्याधस्तस्येति तद्वरम् ॥ ६ ॥ जिनार्चयाऽतिशायीदं सा च चैत्यादिकारणात् । दानाचे च धनात्साध्ये तच्च न्यायार्जितं गुरु ॥ ७ ॥ जुगुप्साखण्डनात्यागात्स्याद् दानादि च सत्फलम् । विभूपितो गुणैरेवं श्राद्धधर्मः शिवप्रदः ॥ ८॥ ततश्च । अथवा- पात्रदानात् परं श्रेयःखण्डितं चास्य खण्डनात् । शुद्धेन व्यवहारेण वात्सल्याच सधर्मणाम् ॥ ६ ॥ चैत्यस्य कारणादेवगुरु- भक्त्या च संपदः । इहामुत्रापि चेष्टाः स्युर्धनधर्मनिदर्शनात् ॥ १० ॥ युग्मम् ॥ अथवा- पात्रदानात् परादेशादपि स्युः संपदोऽद्भुताः । जुगुप्सया मुनीनां च भवेन्नींचकुलादिकम् ॥ ११॥ अकुलीनोऽपि शीलाच लभ- तेऽभीप्सितं फलम् । श्लाघां चेहापि दृष्टान्तः प्रियाऽत्र धनधर्मणः ॥ १२ ॥ युग्मम् ॥

·का तथाहि जम्बूद्वीपेत्र क्षेत्रे भरतनामनि । विजयस्थलनामाऽस्ति त्रिगर्तविपये पुरम् ॥ १३ ॥ स्वत्रिवर्गश्रिया तेन कामैका- ललघूकृतम् । स्वःपुरं वायुना नीतं मन्ये तूलवदम्बरे ॥ १४ ॥ शुद्धपुण्यरुचिः सौम्यो ज्ञसुहृत्सरलः स्थिरः । महेभ्यः प्रथितस्तत्र जज्ञे नाम्नैव मङ्गलः ॥ १५ ॥ जीवाजीवादितत्वज्ञः सर्वधर्मक्रियोद्यतः । अभूदाभूपगोपं स प्रथितः परमाईतः ॥ १६ ॥ गृहे तस्या- भवन् कोट्यः सुवर्णस्यैकविशतिः । न पारोऽन्यधनानां च पाथोधौ पाथसामिव ॥ १७ ॥ श्रीदेवीति प्रिया तस्य जज्ञे विष्णोरिवा- द्भुता । सौभाग्यादिगुणा यस्था विश्वालादकृतोऽभवन् ॥ १८ ॥ वाञ्छितार्थास्तयोः सर्वे सर्वत: पूर्तिमयरुः। चिरं वाघां विधत्ते स परमेकाऽनपत्यता ॥ १६ ॥ पुत्रार्थ विदधाते तौ पूजां च गुरुदेवयोः । दीनदानोपवासादिपुण्यं चान्यचिरं बहु ॥ २० ॥ म- ध्यमे वयसि प्राप्ते श्रेष्ठिनोऽस्य प्रियाऽन्यदा । स्वमेऽपश्यत्सुपुप्ता सा निशीभं सर्वलक्षणम् ॥ २१ ॥ प्रबुद्धा मुदिता साऽवक् पत्युः सोऽपि मुदाऽवदत् । आवयोस्तनयो भावी महेभाभः श्रियां पदम् ॥ २२ ॥ प्रतिश्रुत्येदमेपाऽपि हृष्टा धर्मपराऽभवत् । वभार चान्य- दा गर्भ किं हि धर्मान्न सिद्धयति ? ॥ २३ ॥ उचिते समये चास्या दीनदानादिदोहदाः । कान्तेन पूरिता भाग्यभाजां किं नाम दुर्लभम् ? ॥ २४ ॥ अथ पूर्णेषु घस्रेषु सुमुहूर्ते शुभेऽह्नि सा । सुषुवे भाखरं पुत्रं दिगैन्द्रीवार्कमण्डलम् ॥ २५ ॥ वीक्ष्य नेत्रसुधा- वर्ष पुत्रं सौम्यं सुलक्षणम् । चन्द्रविम्वं चकोरीवानिर्वान्यं हर्पमाप सा ॥ २६ ॥ दास्याऽथ कथिते श्रेष्ठी पुत्रजन्मनि दुर्लभे हादानं ददौ तस्ये यत्तां दास्यं व्यसस्मरत् ॥ २७ ॥ आगताक्षतपात्रौघं तरुणीगीतमङ्गलम् । सत्कृतार्थिजनज्ञातिनागरौघं यथो- चितम् ॥ २८ ॥ रत्नैर्मुक्ताफलाद्यैश्च कृतवर्धापनाद्वयम् । मिथो दत्तसुमानेकफलालङ्कारवाससम् ॥ २६ ॥ मङ्गलातोयनादाढ्यं नानानाट्यमनोहरम् । मौक्तिकस्वस्तिकाद्यैश्च रम्यं रचितमङ्गलैः ॥ ३० ॥ दानप्रीतार्थिदत्ताशी:प्रचयं श्रेष्ठयपि व्यधात् । सुत- ·जन्मोत्सवं विज्ञाऽविज्ञाश्चर्यप्रमोददम् ॥ ३१॥ चतुर्भिः कलापकम् ॥ पष्ठीमागरणायेषु महेपु विहिते'वथ । धनवर्मेति ना- मास्य पित्राद्याः समये ददुः ॥ ३२ ॥ वर्धमानोऽथ भेजे स समये सकलाः कलाः । विश्वनेत्रामृताङ्गश्रीराकायामिव चन्द्रमाः ॥ ३३ ॥ क्रनादुचौवनो रूपं प्राप तत्किञ्चिदद्भुतम् । बभूवुर्निर्निमेपाक्ष्यो मानुप्योऽपि यदीक्षणे ॥ ३४ ॥ ततो- sथ बन्धुदत्तेभ्यतनयां प्रियदर्शनाम् । खैणचूडामणि तेन सोत्सवं पर्यणीनयत् ॥ ३५ ॥ भुञ्जानः स सर्वकामगुणात्मकान् । व्यतीयाय कियत्कालं धर्मकिर्मीरितं मुदा ॥ ३६ ॥ अथ तत्र पुरे वेश्या ख्याता लोलावतीत्यभूत् । शुम्न- प्रद्युम्नविश्रामधाम कामं कलानिधिः ॥ ३७ ॥ साऽन्यदाऽजीजनत्पुत्रीं निकलङ्ककलामयीम् । इन्दुलेखां द्वितीयेव वर्धमान- द्युतिश्रियम् ॥ ३८ ॥ वाला साऽपि जगन्नारीरूपसार निर्मितम् । विभ्राणाऽप्यङ्गमाश्चर्य ख्याताऽनङ्गवतीत्यभूत् ॥ ३९ ॥ समये- कृतसङ्केताः स्वैरिण्य इत्र कामुकम् । तदङ्गं सुभगं भेजुरौत्सुक्यात्सकलाः कलाः ॥ ४० ॥ यौवने च तङ्गेदऽभू द्रूपश्रीः काचिद्भुता । यां प्राप्तुं भजते मन्ये श्रीहरि पार्वती हरम् ॥ ४१ ॥ तरन्तीव तदङ्गानि वभुर्लवणिमहदे । शेकुर्मनानि नोर्तु युवानः स्वमनांसि तु ॥ ४२ ॥ स्वानुरूपमपरपन्ती पश्यन्त्यपि बहून्नरान् । दयौ सा पुरुपद्वेपं सर्वानवगणय्य तान् ॥४३॥ अन्यदा धनधर्मा स विलसन् स्वेन्छया पुरे । अमा मित्रैर्ऋजन् दृष्टो गवाक्षस्थितया तया ॥४४॥ नेत्रकैरवचन्द्रेऽस्मिन् दृष्टमाने लसद्युतौ । उल्ललासोन्मिपत्स्नेहरस- स्तस्या हृदम्बुधिः ॥ ४५ ॥ द्राग् भृशौत्सुक्यमाप प्राग्भवसंस्कारजागरात् । स्नेहरागवशात्तस्मिन् सा रसान्तरविस्मृतेः ॥ ४६ ॥ विलीने घनमानाभ्रस्तोमे तदर्शनानिलात् । प्रादुर्वभूव कामार्कतापस्तस्या हृदम्बरे ॥ ४७ ॥ तत्स्वरूपमथ ज्ञात्वेङ्गितैर्लोलावती मुदा । तं दास्याऽजूहवनन्छत्स तु वेश्यागृहागमम् ॥४८॥ तद्वयस्थानथाकायें मीणयित्वा च साध्वदत् । कथञ्चिद्धनधर्माणमिहानयत भो!

·कर द्रुतम् ॥ ४६ ॥ तां प्रमोद्य तदुक्कोरीकृत्या तेऽपि ग्रहागताः । तुष्टुचुर्धनधर्माग्रेऽनङ्गवत्या गुणान् मुहुः ॥ ५० ॥ नैच्छत्तथाऽपि तां श्राद्धः स चोपायान्तरैरपि । निन्ये तु तद्गृहायेणाऽसन्मित्रैः कृतैर्मिपैः ॥५१॥ तद्वियोगाग्नितापं च द्वारस्थाऽनङ्गवत्यपि । तदर्शन- सुधाव(रसकृन्निरवापयत् ॥५२॥ अभ्यायाति गजेऽन्येयुः क्रुद्धे तद्भयदर्शनात् । आसन्नत्वाद् गृहं तस्या मित्रनिन्ये प्रसह्य सः ॥५३॥ मयूरीव घनं दृष्ट्वा तं हृष्टाऽनङ्गवत्यभूत् । उपाचरत्तथा दाक्ष्यायथाऽसौ प्रेमभागभूत् ॥५४॥ नेत्रपात्रैः पपौ सोऽय तल्लावण्यं यथा यथा। तथा तथा सतृणोऽभूद् युक्तं तत्सङ्गमामृते ॥ ५५ ॥ तस्याः स्नेहरसासारैः कटाक्षैर्विद्युदश्चितैः । क्षेत्रे रागांकुरास्तस्याभवन् रोमा- श्चदम्भतः ॥ ५६ ॥ तज्ज्ञात्वा यावतोपेमोऽमुकं कृत्वा प्रयोजनम् । तावत्तिष्ठेस्त्वमवेत्युक्त्वाऽगुः सुहृदो विदः ॥ ५७ ॥ उन्मि- पत्स्नेहपाशेनाकृष्य नीतस्तयाऽथ सः । गृहान्तर्दिव्यपल्यङ्ग्रे सानन्दमुपवेशितः ॥ ५८ ॥ तमुवाच च सा प्रभोऽद्य मे जनुरासीत्सुकृतैः फलेग्रहिः । प्रससाद कुलाय॑देवता त्वमभूर्यनयनामृतप्लवः ॥ ५६ ॥ सोऽप्युवाच तव सुन्दरि ! रूपे वीक्षितेऽद्य सफलेक्षणसृष्टिः । हृत्तुदन्ति तदियन्ति गतानि त्वद्वियोगविधुराणि दिनानि ॥ ६० ॥ इत्याद्यालापपीयूपैः सिक्ते स्नेहगुमेऽथ सा । चेटीसज्जितसा- मय्या वैदग्ध्यात्तमसिष्णपत् ।। ६१ ॥ अधःकृतसुधास्वादां नानारसवती च सा । रज्यन्तं सूपचारैस्तं काले स्नेहादवभुजत् ॥ ६२ ॥ ततोऽर्पितमुताम्बूलं सा पुग्पशयनस्थितम् । हरिचन्दनलिप्ताङ्ग गीतायैस्तमपिरिणद ॥ ६३ ॥ स विनोदान्तरैश्वापि सुविदग्धजनो- चितैः । तयाऽऽतमुखसर्वस्वोऽजीगमत् क्षणवदिनम् ॥ ६४ ॥ समयेऽथ विमानाभे सर्वकामगुणान्विते । वासवेश्मनि पल्यके दिव्ये- ऽस्वाप्सीत्तया सह ॥ ६५ ॥ ततोऽसौ क्षणदां नव्यसुरतक्षणदां सुखम् । क्षणवत् क्षपयामास रतिश्रान्त्याप्तनिद्रया ॥ ६६ ॥ वीणा- ध्वनिविमिश्रोद्यदासीगीतकलस्वनैः । प्रबुद्धो मुखशौचादि प्रातःकृत्यं ससर्ज सः ॥ ६७ ॥ एवं दिने दिने दृद्धिमतिभोगरसे ॥

·रतः । तस्यां भृङ्ग इवाजिन्यां कियत्कालमजीगमत् ॥ ६८ ॥ तत्स्वरूपं पिता शात्रा यौवनस्योचितं ह्यदः । इत्युपेक्षां कियत्कालं चक्रे प्रेम्णाङ्गजन्मनः ॥ ६६ ॥ कियत्यथ गते कालेऽत्यासक्तं तं नियुध्य च । मित्रैराकार्य तद्वियागुरुणैक्मशिक्षयत् ॥ ७० ॥ अई- धर्मपवित्रेऽस्मिन् जातोऽसि विमले कुले । वेश्याव्यसनपङ्केन वत्स ! तन्मा कलङ्कय ॥ ७१ ॥ यतः- गणयन्ति नापशब्दं न वृत्तभङ्गं व्ययं न चार्थस्य । रसिकतया व्याकुलिता वेश्यापतयश्च कवयश्च ॥ ७२ ॥ इति । नो गुरुवसति नैव च देवो लज्जया विरहिते न च धर्मः । मद्यमांसरसनामलिनाङ्गया वेश्यया कृतपदे हदि पुंसः ॥ ७३ ॥ या विटेऽपि च नदेऽप्यकुलीने शौनिकेऽपि कितवेऽपि च चौरे । राजनीव विदधात्युपचारान् लोभिनीं भजति तां गणिकां कः? ॥ ७४ ॥ यो विहाय कुलजां निजपत्नी शर्मणे भजति पण्यपुरन्ध्रीम् । सोऽवधूय करगां वरपेयां तृप्तयेऽनलशिखां पिवतीह ॥७॥ इक्षुदण्डमिव हद्धजयुग्मे या निपीड्य नरमर्पितसारम् । कूर्चकीकृतमिव क्षिपति द्रागिनुयन्त्रवदिमां त्यज वेश्याम् ॥ ७६ ॥ सुरूपाः सद्गुणा बढ्यस्तवायत्ताः कुलाङ्गनाः । धर्मपत्नीपु तद्रज्यं त्रिवर्ग भज पुत्रक! ॥ ७७ ॥ इति विद्यागुरोः शिक्षा स मूर्ना प्रत्यपद्य- त । लज्जा वा गुरुवाग्वा यत् कुलीनानां नियन्त्रणा ॥ ७८ ॥ तदादि ब्रीडया स स्वगेहे देहमतिष्ठिपत् । मनो ग्रहणकेऽनङ्गवत्याः पार्थेऽमुचत् पुनः ।। ७६ ॥ सर्वक्रियास्वरज्यन्तं वेश्यैकगतमानसम् । तं ज्ञात्वाऽथ तदम्वाऽधक पुत्रभेम्णाऽन्यदा प्रियम् ॥ ८ ॥ बहुकोदिमिते द्रव्ये गेहे सत्यपि कि प्रिय ! | छिनत्स्येकसुतस्येन्छा त्यागभोगफलं हि तत् ॥८॥ सर्वमर्ह करिष्यामीत्युक्त्वा श्रेष्ठथ- प्यचिन्तयत् । मातुरित्याशयेनायं दुर्वारो व्यसनात्सुतः ॥ २ ॥ दुर्वारोऽग्निर्दहन् यद्वत्काननं किन्तु वात्यया । दत्तौजा व्यसनी मात्रा तथाऽयमनया धनम् ॥ ८३ ॥ तदायतिहितां शिक्षा दित्सुः श्रेष्ठी विशिष्टधीः । अन्यदा तनयं स्माह श्रवं मधुरया गिरा ·--- ॥८४ ॥ युतः कुलादिसामय्या दुर्लभो नृभवोऽङ्गिनाम् । कथञ्चित्तदिमं प्राप्य कृतार्थय महाशय ! ।। ८५ ॥ धर्मार्थकामैश्च कृतार्थ- ताऽस्य सारं पुनस्तेष्वपि धर्म एव । मूलं हि सोऽन्यद्वितयस्य तन्न त्वया स हेयो विधुरेऽपि पुत्र ! ॥ ८ ॥ तत्रापि सारं गुरुदेव- भक्ती पात्रे च दानं व्यवहारशुद्धिः । विपद्यपीदं गृहिधर्मरत्नचतुष्टयं तत्त्वमिति प्रशार्यम् ॥ ८७ ॥ इति शिक्षा पितुर्मूर्ना प्रपद्याथा- न्यदाऽगमत् । रज्ज्वाकृष्ट इवानड्वान् प्रेम्णाऽनङ्गवतीगृहे ॥८८॥ पूर्ववत्सुखसर्वस्वं भुञ्जानः स तया सह । दानभोगात्मभिः कालं विनोदैरनयरहुम् ॥ ८६ ।। तत्रस्थस्यापि तस्येष्टं पिता द्रव्यमपूपुरत् । वेश्यामहितदास्याऽपि स्नेहे हि न विचारणा ॥ १० ॥ यथेन्छं द्रव्यकोटीभिर्भुजानो विषयानयम् । कालं विवेद नो यान्तं दोगुन्दुग इवामरः ॥ ११ ॥ कदाऽग्यदर्शितखान्तप्रतिकूल- तया तया । सुखितो द्वादशाब्दानि सोऽहानीवात्यचिक्रमत् ॥ १२ ॥ अन्यदा गाढमन्देन पित्राऽऽहूतोऽपि लज्जया । स नागमदिवं श्रेष्ठी श्राद्धधर्मादवाप च ॥ १३ ॥ गृद्धो भोगरसेष्वेप विवेदापि न तन्मृतिम् । स हि नाम रसो यत्र न वेद्यान्तरवेदनम् ॥ १४ ॥ तथैवाविश्रमं तस्य भोगैर्विलसतः सुखम् । प्रैपीन्माताऽपि च द्रव्यं पुत्रप्रेम्णा यथेप्सितम् ॥ ६५ ॥ श्रेष्ठिनाऽथ वणिकपुत्रा द्रव्यो- पार्जनहेतवे । पहिता ये विदेशेषु नानाभाण्डसमन्विताः ॥६६॥ स्वर्गतं मङ्गलं ज्ञात्वा सुतं व्यसनिनं तथा । ते विघट्य स्थितास्तत्र श्रीदेव्या ज्ञापितोत्तराः ॥ १७ ॥ क्षीणं गृहगतं द्रव्यं क्रमाद्वेश्यार्पणादिना । ततोऽन्यदा स्वनामाङ्का श्रीदेव्या प्रैष्यलंकृतिः ॥१८॥ लोलावत्यपि तां वीक्ष्य ज्ञात्वा तं निर्धनीकृतम् । ऐन्छन्या जयितुं पुत्र्या वेश्या हि स्वा न कस्यचित् ॥ १६ ॥ प्राग्भवस्नेहतोऽन- जवती तद्गुणरजिता । इयेष धनधर्माणं न च त्यक्तुं कथञ्चन ॥ १०० ॥ अथान्यदा ययाचे साऽलक्तकं मातुरन्तिके । साऽप्याकृष्ट- रसं तस्याः प्रबोधार्थमिदं ददौ ॥१०१॥ किमनेनेति पुत्र्योक्ते मातोचे वेत्सि चेदिति । नीरसं तद्भजस्येतं कान्तं कि निर्धनं सुते !

·॥१०२॥ इक्षुमप्यर्थिता सैवं कूचकानर्पयन्त्यवक् । गुणाब्धिनीरसो नायं दध्यौ पुत्रीति मौनभाक् ॥ १०३॥ लोलावत्यन्यदा द्रव्याऽना- यखिन्ना जगौ सुताम् । प्रसिद्धमपि वत्से ! खं कुलाचारं न वेसि किम् ॥ १०४ ॥ म्लानमब्जं यथा भृङ्गी हंसी शुष्कं यथा सरः। पक्षिणी वाऽफलं दृशं वेश्या त्यजति निर्धनम् ॥१०५॥ कुलपत्नी किमस्यासि मुधा गमय मा जनुः । निःस्वेऽस्मिन्नीरसे प्रेम विनयत्यागमं श्रियाम् ॥ १०६ ॥ युवानो बहवः सन्ति धनरूपगुणाधिकाः । रतिमन्यतरस्मिस्तेष्ववाप्य कुरु नः प्रियम् ॥ १०७ ॥ ऊचेऽनङ्गवती मातः ! दुःश्रवं किं वदस्यदः । द्रव्यमानार्थिनी नेमं भजे किन्तु गुणार्थिनी ॥ १०८ ॥ पदं यथेन्दुमेहसां सुमेरुः सुरद्रुमाणां जलधिर्मणीनाम् । तथा गुणानामयमेव पात्रं नान्यत्र कुत्रापि हि ते समयाः ॥१०६॥ एतत्प्रसादाद् द्रविणं गृहे नः समस्ति चासप्तमवश्यभोग्यम् । त्यजाकृतज्ञत्वमनथेमूलं गुणेषु चित्तं कुरु दुर्लभेषु ॥११०॥नते कुलाचारमहं विधास्ये त्यक्षामि नैनं न परं श्रयि- ध्ये।न पद्मिनी यत्तरणेपास्ते पतिं परं कैरविणी न चेन्दोः॥१११॥ दथ्यौ लोलावती त्यक्ष्यत्येपाऽमुं नातिरागिणी। अयमेवावमा- न्यस्तगृहानिर्याति यत्खयम् ॥११२॥ ततस्तया परीवारः शिक्षितोऽस्य पदे पदे । स्नानभोजनशय्यादिष्वकरोदपमाननाम् ॥११३॥ ज्ञात्वा तद्धनधर्माय निरगात्तद्गृहान्निपात् । सहन्ते हि न जीवन्तो मानिनो मानखण्डनाम् ॥ ११४ ॥ गतेषु द्वादशस्वन्देष्वधि- केषु तदाऽभवत् । फणीव स गतक्ष्वेडो निर्दन्तः करटीव च॥११॥ अनन्यगतिकत्वाचाचलनिजगृहे तदा। प्रविशन् द्वारपालेन रुद्धः कोऽसीति भाषिणा ॥ ११६ ॥ श्रेष्ठिनो मङ्गलस्यास्मि सूनुर्यामि निजं गृहम् । मेलनोत्कण्ठया पित्रोः किं रुणत्सीति सोऽप्य- वक् ॥ ११७ ॥ द्वारपालोऽन्यवग् नास्मिन्नावासे पितरौ तव । किन्तु सार्थाधिपो देवदत्तो वसति भाटकात् ॥ ११८॥ धनधर्माऽब्र- वीत् कास्ति मङ्गलो वेरिस चेद्वद । सोऽजक् स्वः माप स श्रेष्ठी वेश्यासक्तश्च तत्सुतः ॥ ११६ ॥ तद्वचः पितृगेहेऽगात् श्रीदेवी ·क निर्धना ततः । प्रागभ्यासागतार्थ्याशावैफल्यं द्रष्टुमक्षमा ॥ १२०॥ एतदाजीविकार्थ स्वं भाटकनार्पयद् गृहम् । स्वयं च निष्परीवारा न्यवसत् पाटकान्तरे ॥१२१॥ युग्गम् ॥ भाटकग्रहणार्थ च सात्रायात्यन्तरान्तरा । कृपया दर्शयाम्यौकस्तस्याश्चेत्संजिगंससे ॥१२२॥ तत् श्रुत्वा वजपातामं मुक्तकण्ठं रुरोद सः । अवस्थाद्वितयं पित्रोः स्वापराधं च चिन्तयन् ॥१२३॥ वोधितो द्वारपालेन निरुथ्य रुदितं च सः । दध्यौ धिग् जन्म मे पित्रोरिति दुःखाकरोऽभवम् ॥ १२४ ॥ गर्भ एव विलिनोऽस्मि न कि बाल्ये न कि मृतः। दृष्टान्तो दुश्चरित्राणां जातो धिग् जीवितं मम || १२५ ॥ यदासत्या च पित्राया दुःखं वात्मा च लम्भिताः । वेश्या साऽपीदृशं चक्रे धिग् मे दुर्बुद्धिजृम्भितम् ।। १२६ ॥ ततः केनाप्युपायेन सद्यः संप्रत्यपि म्रिये । भ्रष्टमानधनानां हि जीवितान्मरणं वरम् ॥ १२७ ॥ यदुक्तम्- "वरं प्रविष्टं ज्वलिते हुताशने द्रुमालये पुष्पफलादिभोजन्म । तृणेषु शय्या वरजीर्णवल्कलं न बन्धुमध्ये धनहीनजीवितम् ॥१॥" अथवा चेन्द्रिये मातुस्तदुःखं जीवितावधि । मिलित्वाऽस्यास्ततो द्रव्यमर्जयामि विदेशगः ॥१२८॥ मेलिष्याम्यथवा नैव मातु- लेजेऽधुना यतः । वेश्ययाऽप्यभिभूतोऽस्मि दर्शयामि मुखं कथम् १ ॥ १२६ ।। मिथश्च दुःखसंक्रान्त्या प्राग्दुःखं द्विगुणीभवेत् । निः- स्वेन हि मृतेनेव कस्तोपो मातृभार्ययोः ?॥१३०॥धास्यन्ति बन्धवो लजां हृदि खेदं च सजनाः। उपहासं करिष्यन्ति खला नार्यश्च कच्चडान् ॥१३१ ॥ अर्जयित्वा धनं तोपमम्वा पत्नी च तन्नेये । भाग्यं चेत्सुलभा संपत्तन्न चेज्जीवितेन किम् ? ॥ १३२ ॥ किञ्च सर्वास्ववस्थासु त्याज्यं सत्त्वं न धीमता । श्रियः सत्त्वात्सरोहन्ति यान्ति सत्योऽपि तद्विना ॥ १३३ ॥ किञ्च धर्मचतुष्कं तत्सारं पित्राऽस्मि शिक्षितः । प्रासेविताद्विदेशेऽपि यस्म.न्मे सुलभाः श्रियः ॥ १३४ ॥ सति मूले यथा वृक्षः सिक्तच्छिन्नोऽपि रोहति ।

·पोडश्या कलया सत्या प्रामोतीन्दुश्च ता गताः ॥ १३५ ॥ रक्षन् पुण्यं सुधीस्तद्वल्लभतेऽपि गताः श्रियः । देशान्तरेऽपि तद्धर्म सेविष्ये तातभापितम् ॥ १३६ ॥ यतः “छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽप्युपचीयते पुनश्चन्द्रः । इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न विधुरेपु ॥ १॥" मया च नाशितं यावत्का प्रभा तावतोऽर्जने । अर्जयिष्यामि तत्कैश्चिदुपायैर्द्विगुणं धनम् ॥ १३७ ॥ विमृश्येति स्वपुण्यं स जिज्ञासुः सात्त्विकाग्रणीः । देशान्तरगति धीमान् निश्चित्य द्वाःस्थमब्रवीत् ॥ १३८ ॥ बन्धो! वान्या ममाम्वैवं धनधर्मा सुतस्तव । अमिलित्वैव ते ब्रीडालक्ष्म्यै देशान्तरेऽगमत् ।। १३६ ॥ द्विचत्वारिंशतं कोटीरजयित्वैव तद्धनम् । मेलिष्यति सुखं तिष्ठेस्तावत्वं स्व- वधूयुता ॥ १३६ ॥ ओमित्युक्तेऽथ तेनायमभिमानधनोऽचलत् । कर्मदेहसहायोऽथो पुरेऽगात् पागडुवर्धने ॥ १४० ॥ वणिपुत्रेण तातस्य भ्रमन् दृष्ट्वोपलक्ष्य च । नीतोऽसौ स्वगृहे स्वामिभक्त्या गौरवितो भृशम् ॥ १४१॥ दिनानि कतिचित्तिष्ठन् गृहे तस्यान्य- दापणे । कूटमानैः स तं वीक्ष्य व्यवहारिणमब्रवीत् ॥१४२॥ न्यूनैर्मानैः कथं दत्से कथं गृह्णासि चाधिकैः ? । मुग्धवञ्चनया मूढ ! कथमर्जसि पातकम् ? ॥ १४३ ॥ यदुक्तम्- कृत्वा क्षयं स्नेहदशा गुणानां प्रदीपलेखेव पलायते श्रीः । अवश्यमेकं त्ववशिष्यते तन्मालिन्यगुच्चैर्जनितं तया यत् ॥१॥" "अयि ! दुर्गतिपातकारणं तदशुद्धव्यवहारितां त्यज । द्रुतगत्वरतां विचिन्तयन् धनदेहस्वजनायुपामिह ॥२॥" वणिक्पुत्रोऽप्यवक् शुद्धव्यवहारे कुतः श्रियः ? । तथाऽपि त्वद्गिरः शक्त्या चिन्तयिष्यामि पालने ॥ १४४ ॥ उपदेशान्तरेष्वेवं जायमानेषु वन्वहम् । लुब्धो दध्यौ वणिपुत्रः कर्तु नैतद्वचः क्षमे ॥ १४५ ॥ अयं सुश्राद्धपुत्रश्योपदेशाद्विरमेनहि । श्रुत्वा कदा- ·क चित्तल्लोको मा स्म त्याक्षीन्मदापणम् ॥ १४६ ॥ तत्मातः पयाम्येनं किश्चिदत्त्वेति सोऽन्यदा । ध्यात्वा सुष्वाप तद्देहं चौरैश्चामोपि तनिशि ॥ १४७ ॥ ज्ञात्वैतद्धनधर्माऽपि निराशः खिन्नलज्जितः । निन्दन् कर्मविपाकं स्वं ययौ देशान्तरे क्रमात् ॥ १४८ ॥ स मङ्गलपुरे प्राप्तो वणिकपुत्रेण तत्पितुः । तथैव स्वगृहे निन्ये स्थापितश्च सगौरवम् ॥१४६॥ स तस्याप्यन्यदा हट्टे मिश्रं तत्प्रतिरूपकैः। क्रयाणकगणं वीक्ष्योपादिक्षत् स्मृततातवाक् ॥ १५० ॥ तथैवोत्तरचिन्ताये जाते तनिशि तद्गृहम् । दग्धं प्रदीपनाद्वीक्ष्याधिक खेदाच निर्ययौ ॥ १५१ ॥ तामलिप्त्यां क्रमात प्राप्त वणिकपुत्रस्तथैव तम् । गृहे नीत्वा कियत्कालं सगौरवमतिष्ठिपत् ॥ १५२ ।। सोऽपि काञ्चनमाणिक्यजातीयव्यवसायकृत् । तदविज्ञान्मृपामूल्यैर्लुब्धो वञ्चयते जनान् ॥ १५३ ॥ तदमत्ययतो लोका हट्टस्थं वीक्ष्य साकृतिम् । पपृन्छुर्धनधर्माणं सोऽजादीच यथातथम् ॥१५४॥ प्राग्वत्तेनोपदिष्टे च प्राग्वदथ्यौ वणिक्सुतः । अबुद्ध स्वर्णरत्नादि- परीक्षाकुशलं च तम् ।। १५५ ।। स्वगृहे चित्रशालायां तमासीनं च सोऽन्यदा । श्वेतरत्नावलीहारं मूल्यं पृच्छन्नदीदृशत् ॥१६॥ लक्षे सपादे तन्मूल्ये प्रोक्तेऽथ धनधर्मणा । मुक्त्वा पाने तदने तां कार्यात्सोऽन्तर्गृहं गतः ॥ १५७ ॥ तावचित्रशिखी भित्तेरुत्तीर्या- गिलदेतिकाम् । तस्थौ स्थाने च तद्वीक्ष्य धनधर्माऽप्यचिन्तयत् ॥ १५८ ॥ अहो ! एतदसंभाव्यमपि कर्मानुभावतः । ममापतितमेवेह यन्न दृष्टं श्रुतं कचित् ॥ १५६ ॥ तदुक्तम्- " यन्मनोरथगतेरगोचरो यत्स्पृशन्ति न गिरः कवेरपि । स्वमवृत्तिरपि यत्र दुर्लभा हेलयैव विदधाति तद्विधिः ॥१॥ धिग्मे कर्मपरीणाममुपर्युपरि यद्वशात् । इयं दुःखततिस्तीत्रा स्थाने रथाने नवा नवा ॥१६०॥ पितुर्निनाशो व्यसनेन चार्थ- क्षयोऽधमखीविहिताभिभूतिः । मातुर्वियोगोऽभिभवो विदेशे चौर्यस्य चायं भविता कलङ्कः ॥१६१॥ वणिक्पुत्रस्य तदास्ये मार्गणेऽ- ·Y ऽस्याः किमुत्तरम् ?। को हीदृशमसंभाव्यं श्रद्धत्ते दर्शनं विना ? ॥१६२॥ सयस्तद्यामि निर्गत्य न प्रगल्भोऽस्मि यत्कलौ । ध्यात्वेति निर्ययो तस्माद् गृहात्स द्राक् पुरादपि ॥ १६३ ।। वेलाकूलं क्रमालाप्तः सिंहलद्वीपगामिनम् । दृष्ट्वा पोतमथारूढस्तत्स्वामिकृतत्तितः ॥ १६४ ॥ क्रमात्माप च तं द्वीपं संयोगात्कर्मधर्मयोः । दृष्ट्वा ज्ञात्वा च लोकानां व्यवहारमचिन्तयत् ॥ १६५ ॥ जाने कर्मगतमायं संमत्यासीन्ममाशुभम् । मय्यारूदेऽप्ययं पोतः क्षेमेण यदिहागमत् ।। १६६ ।। व्यवसायं ततः कुर्वे किञ्चनोयम्य संपति । सत्यां कालादिसामग्र्यां फलन्ति तरवोऽपि हि ॥ १६७ ॥ यतः- " अव्यवसायिनमलसं दैवपरं पुरुपकारपरिहीणम् । भमदा इव वृद्धपति नेन्छत्यवाहितुं लक्ष्मीः ॥ १॥ सर्वकर्मसु सदैव देहिनामुद्यमः परमवान्धवो मतः । यं विना हृदयवाञ्छितान्यहो ! नामुवन्ति नियतं यदि क्षमाः ॥२॥" विचिन्त्येति स पोतेशात् प्राप्य वृत्तिधनं कियत् । पृथक् तस्थौ तमापृच्छय भाटकाते कचिद्गृहे ॥१६८॥ ततोऽयतत विक्रेतुं स फलाद्यल्पमूल्यकम्। उपार्जिजच कर्मानुभावाद् द्रव्यं शनैः शनैः॥१६६॥ दथ्यौ कियत्यतिक्रान्ते काले धिग् जीवितं मम । योऽह- मात्मम्भरिः काक इव त्यक्तकुलक्रमः ॥१७०॥ स्मृत्वा पितृवचो जातपात्रदानस्पृहस्ततः । विना साधर्मिकं नैकं भुते स्म स कदाचन ॥१७१॥ एवं धर्मानुभावेन सबलव्यवहारतः । व्यवहारविशुद्धया च क्रमालक्षमुपार्जयत् ॥ १७२ ॥ यतः- "पुष्णाति धो धनिनो धनौधैः पुष्णन्ति ते तं सततं धनैश्च । भाग्यैः कचिद्धर्मधनेश्वराणां मिथः स्फुरेत्पोषकपोष्यभावः ॥१॥" सोऽन्यदाचिन्तयत्कार्य भूरिद्रव्यानं मया । मौस्तद्वयवहारैः स्थानीवीमाचुर्यतश्च ते ॥ १७३ ॥ न च वृदयादिना भूरि धनं वैदेशिकस्य मे । विना ग्रहणकं कश्चिददातीति करोमि किम् ? ॥१७॥ इति चिन्तातुरस्यास्यान्यदा पूर्णमुखो वणिम् । आचख्यौ ·क जम्भिलोनास्ति यक्षो लेप्यतनुर्महान् ॥ १७५ ॥ कलान्तरेण दत्ते स वणिजामीप्सितं धनम् । सन्ध्यायामर्चयित्वा च मागितोऽर्प- यति भगे ॥ १७६ ॥ प्रत्यर्पयति यो नोक्ते काले तं हन्ति तु क्षणात् । प्रायोऽर्पयति तस्यैव यस्मादादातुमीश्वरः ॥ १७७ ॥ धन- धर्मा निशम्येति द्रव्योपायं मुदाऽन्यदा । यक्षस्यायतने गत्वा सायं तं विधिनार्चयत् ॥ १७८ ॥ स प्रत्येकशतं वृद्धावुक्त्वा द्रव्य- मयाचत । ग्रन्थि दीनारकोट्याश्चाग्रहीद् यक्षकरात् भगे ॥ १७६ ॥ यक्षदत्तं धनं ज्ञात्वा परेऽपि व्यवहारिणः । तस्य वृद्धयादिनेष्टं तददुर्विश्वस्तमानसाः ॥ १८० ॥ ततो मुक्तामणिस्वर्णविद्रुमादिकवस्तुभिः । व्यवसायानयं प्रौढानकाीद्वहुधा वहून् ॥ १८१ ॥ स्मरन् पितृवचो नित्यं बहुलाभेऽपि नामुचत् । व्यवहारविशुद्धिं च प्रसिद्धिश्चाभवत्तया ॥१८२॥ विज्ञाविज्ञास्ततः सर्वे तेनैव व्यवहा- रिणः । निःशङ्काश्चक्रिरे साकं व्यवहारान् वानपि ॥ १८३ ॥ एवं व्यवहरन्नेप धर्मन्यायप्रसिद्धिभाग् । वसुभिर्वधे नित्यं कलाभि- रिव चन्द्रमाः ॥ १८४ ॥ सोऽन्यदाचीकरचैत्यं तत्रा!पस्करान्वितम् । जिनं तस्मिन् प्रपूज्यैवाभुक्त साधर्मिकैः सह ॥ १८५ ॥ गुरुन् सामय्यभावेऽपि स्तुवन् भक्त्या स शुद्धधीः । पुष्णंस्ततोदितं धर्म निश्चयश्रावको बभौ ॥ १८६ ॥ यतः- " सामग्गिअभावेऽवि हु वसणे वि सुहे वि तह कुसंगे वि । जस्स न हायइ धम्मो निन्छयो जाण तं सहूं ॥ १ ॥" धर्ममर्थार्जने पोषमेपोऽनपीद् यथा यथा । धनौघं सोऽपि चैतस्य स्पर्धयेव तथा तथा ॥ १८७॥ एवं व्यवहरन्नेप दशभिस्तत्र वत्सरैः । द्विचत्वारिशतं कोटीः साधिका लीलयाञ्जयत् ॥ १८८ ॥ पूजयित्वाऽन्यदा यक्षं सद्धि कोटिमार्पयत् । तुष्टो यक्षोऽपि तां लात्वा तस्यादात्सदलङ्कृतीः ॥१८६॥ देयं दत्वा च सर्वेषां पूर्वदृष्टानुसारतः । श्वेतरत्नावलीमेकां जात्यरलैरचीकरत् ॥१६०॥ खचैत्ये सर्वदा पूजायुक्ति कृत्वा धनैताम् । साधर्मिकांश्च सत्कृत्यापृच्छय लोकांश्च संस्तुतान् ॥ १६१ ॥ तोप्यान् संतोष्य सद्दानै- IAS ·॥ ॥२४१॥ जानामि तं किन्तु न मेऽस्ति सख्यो भवत्कुलाचारगुणेन कार्यम्। लोकद्वयं यद्विहितं निहन्ति कस्तत्र कृत्ये रमते विवेकी । ॥ २४२ ॥ किञ्च-सर्वदा पारतन्त्राद्यैर्निन्यं जन्मैव योपितः । तत्माप्यं हि महापापैः किं पुनः पण्ययोपिताम् ? ॥ २४३ ॥ यस्या नाम्नाऽपि दृष्टयापि सङ्गत्याऽपि च लज्ज्यते । सद्भिर्या त्यज्यते तस्या वेश्याया जन्म किं भुवि? ॥२४४॥ सर्वभोज्या सर्वपेया सर्व- गम्याऽभिभूतिभूः । नित्यं निःस्वामिका वेश्या खरीवातिजुगुप्सिता ॥२४॥ भुक्त्वा सर्वरसान् निन्याशुचीन् पापैविटः सह। कामपके सदा शेते धिग्गाशूकरीव या ॥२४६॥ दौःशील्यैकसुखभ्रान्त्या परायत्ता विटादिभिः । वेश्याजन्मत्रयं पापैनिन्यं वोधयति स्वकम् ॥ २४७ ॥ मृता च नरके घोरं वह्निपुंसङ्गगमादिभिः । भोज्यते सुचिरं वेश्या दौःशील्यायघजं फलम् ॥ २४८ ॥ स्त्री स्यात्तिर्यतु दुःशीला खर्युष्ट्री तुरगी मृगी । शूकर्यजाऽपि वा भारवहनायुप्रदुःखभाक् ॥ २४६ ॥ कथंचिन्नृभवेऽप्याप्ते वन्ध्या निन्दुर्गराङ्गना । बालरण्डा कुरण्डा वा दुर्गन्धा दुर्भगाऽथवा ॥२५०॥ कुरूपा कटुवाग्योनिरोगा कुष्ठादिरोगिणी । हीनाङ्गी निष्कलाधारा दुष्कला- भिभवास्पदम् ॥ २५१ ॥ दुर्जीवाऽल्पायुरिष्टैः स्वैः पुत्राद्यैश्च वियोगिनी । सी दौःशील्यादिभिर्दीर्घदुःखान्यनुभवेदिति ॥ २५२ ॥ विशेषकम् ।। अशुच्यनेच्छया कामो निन्यः किन्त्वापणसियाः । अशुच्यशुचितत्सङ्गादिहामुत्र च दुर्गतेः ॥ २५३ ॥ कर्मणा केनचिन्नीचकुलाब्धौ पतिताऽपि तत् । सख्यः ! स्वमुद्धरिष्यामि शीलनावा मृतेरपि ॥ २५४ ॥ किञ्च-जीवन्त्यां मयि यदुपैति दयितो मन्ये कलङ्कस्तदा स्नेहः स्निग्धजने वियोगिनि कथं मृत्यु विना लक्ष्यते ?। मृत्युश्चेन च तत्समागमसुखं तेनागतेनाप्यहो ! कष्टं तद्विरहे विकल्पवहुलं दोलायते मे मनः ॥ २५५ ॥ व्यकल्पयंस्ततः सख्यस्तत्त्वादेपा कुलाङ्गना । दुष्टाऽदृष्टेन केनापि जाता वेश्या- कुलेऽप्यहो! ॥२५६॥ ततः सतीव्रतस्यैपा गिराऽपि प्रतिकूलया । मरिष्यति ध्रुवं माणाः किं हि सत्या विना पतिम् १॥२५७॥यतः- ·स्वदेशासत्त्यां च मेलनोत्कण्ठुलोऽभवत् ॥ २२६ ॥ दथ्यौ च स तदा लोलावत्या निःस्वोऽभ्यभाविपि । वृत्तं प्राणप्रियाया नाऽन- गवत्यास्तु वेढ्यहम् ।। २२७ ॥ तया हि प्रातिकूल्यं मेऽदर्शि वाचाऽपि । नाण्वपि वाङ्मनोवपुपां स्नेहाद्वयभिचारोऽपि कर्हिचित् ॥ २२८ ॥ तदत्रैव स्थितस्तस्या वृत्तं विज्ञाय केनचित् । कुर्वे तदनुसारेण मेलने सक्रियादिकम् ॥ २२६ ॥ शिक्षयित्वा ततस्तेन तद्वृत्तालोकहेतवे । सखा कल्याणमूर्तिाक् गैपि लक्षधनान्वितः ॥२३०॥ अगात्रिगतदेशेऽथ स पुरे विजयस्थले । लोलावत्याऽऽ- लयाभ्यणे भाटकाते गृहे स्थितः ॥ २३१ ॥ फाल्गुनच्युतपत्रादिकाननस्य दशां गतम् । नृगमागममुक्तं सोऽपश्यल्लोलावतीगृहम् ॥ २३२ ॥ तत्स्वरूपं प्रवृत्ति चाऽनङ्गवत्या वभुत्सुना । तदासीविहितप्रीतिस्तेन पृष्टाऽन्यदाऽवदत् ॥ २३३ ॥ कुमारो धनधर्मात्रा- नङ्गवत्याः प्रियोऽभवत् । साधिकद्वादशाब्दयाऽदात् कोटीर्यः स्वस्य पोडश ॥२३४॥ स क्रमान्निर्धनीभूतो लोलावत्याऽपमानितः । निर्ययौ तमदृष्ट्वा च दुःखिताऽनङ्गवत्यभूत् ॥ २३५ ॥ त्यक्तस्नानाङ्गसंस्कारा नाभुक्त त्रिदिनी च सा । लोलावत्याकुलीभूता बहुधा तामबोधयत् ॥२३६॥ अबोधे तद्विरा सख्यस्तामूचुर्योधहेतवे । मूढे ! ताम्यसि निःस्वाय किमाचारं न वेत्सि न: ? ॥२३७॥ यतः- " वयं वाल्ये डिम्भांस्तरूणिमनि यूनः परिणतावपीन्छामो वृद्धान् परिणयविधिस्तु स्थितिरियम् । त्वयारब्धं जन्म क्षपयितुममार्गेण किमिदं ? न नो गोत्रे पुत्रि ! कचिदपि सतीलाञ्छनमभूत् ॥१॥ येऽर्थक्षयकृतः कामा लोके शास्त्रे च विश्रुताः । सर्वतः सुलभा यस्मिस्त एवेष्टार्थसाधकाः ॥ २३८ ॥ सर्वलोकप्रियं स्वैरं सदेन्द्रियसुखात्मकम् । निष्कलङ्क नृपैर्मान्यं क तद्वेश्याजनुः पुनः ॥ २३६ ॥ युग्मम् ॥ मिष्टाहारांस्ततो भुस भोगांश्च युवभिः सह । सामग्री हि दुरापेयं मा क्लेशिष्टाः कदाग्रहात ॥२४०॥ चतुःपष्टिकलादक्षा विवेकाजनशुद्धदृग् । नानाशास्त्रार्थतत्वज्ञा जगादानङ्गवत्यथ ·"सर्वोपकारो गुणदोपदृष्ट्यदृष्टी परेपां न कदापि गर्वः । स्वभाग्यशक्तिर्व्यवहारशुद्धिर्महाशयानामिति लक्षणानि ॥१॥" इति ध्यात्वा वणिक् प्रोचे नैपा मे सा भवेत् प्रभो ! । सोऽप्यवक् सत्यमेपा तत्प्रतिच्छन्दो हि कारिता ॥२१०॥ तां विक्रीय तढाकार्प मूलद्रव्यं श्रियोजने । वणिक् स्माह सुधा किं मां विमतारयसि प्रभो ! ॥ २११ ॥ सा हि प्रागपि मत्पार्धेऽस्तीति स्वां तामदर्शयत् । अर्पयित्वा परां चाऽवक् शिखिवृत्तं यथायथम् ॥२१२॥ धनधर्मा जगौ भद्र ! गिलन् दृष्टो मया शिखी। असंभाव्यं त्वनुवत्वैतां स्वशुद्धयर्थमकारयम् ॥२१३॥ अथ प्रौढोपदां कृत्वा नत्वा चाऽवग् वणिकसुतः । अद्यारभ्यास्मि ते भृत्यः प्रभो ! यत्कृ- त्यमादिश ॥ २१ ॥ सोऽपि सत्कृत्य तं न्यस्य मापदेऽस्योपदामलात् । सन्तो न्यत्कारसत्कारौ सहन्ते समये किल ॥ २१५ ।। शिक्षापूर्वं च संभाल्य तत्र विक्रेयमार्पयत् । पोतवस्तु स तस्यैव सहयाद्यं त्वसज्जयत् ॥ २१६ ॥ गृहीत्वा शकटायैस्तदापृच्छय च वणिकसुतम् । सेवार्थ पहितेनैतत्तनयेन युतोऽन्यदा ।। २१७ ॥ धनधर्माऽयतोऽचालीत् नानामौढपरिच्छदः । क्रमाच्च वर्धमानश्रीः स मङ्गलपुरेऽगमत् ॥ २१८ ॥ युग्मम् ।। कृतार्हकृत्यः स प्राग्वणिकपुत्रगृहेऽगमत् । संभ्रमं गौरवायं च सोऽप्यस्मिन् प्रागिव व्यधात् ॥ २१६ ॥ दृष्टयभावेन शुष्यत्सु तदा धान्येषु तत्र च । वणिग्गृहीतग्रामेषु क्वान्दोऽथ तद्दिने ॥२२०॥ रत्नदृष्टिरयं नूनं भाग्यवानिति चिन्तयन् । वणिक् प्रौढोपदां कृत्वा धनधर्माणमब्रवीत् ॥२२१॥ भृत्योऽहं तव तातस्याभूवं भागधुना तु ते । सोऽपि सत्कृत्य तं पूर्वस्थाने हृष्टो न्ययोजयत् ।। २२२ ॥ विक्रेयमर्पयित्वाऽथ वस्तु शिक्षा प्रदाय च । तत्सुतेन सह प्रापन्नगरं पाण्डवर्धनम् ।। २२३ ॥ वणिपुत्रेण तत्रापि भाग्वचक्रेऽस्य गौरवम् । स चैतदश्ववन्धार्थ कीलकायाखनद्भुवम् ॥ २२४ ॥ मादुर्भूतं निधिं तत्रा- दायतद्भाग्यमाननात् । कृत्वैतस्योपदां प्रौदां भृत्यत्वं स प्रपन्नवान् ॥ २२५ ।। धनधर्माऽपि सत्कृत्य प्राक्पदे तं न्यबीविशित् । मातुः ·रात्तोचितपरिच्छदः । सारैर्भाण्डै तान् पोतान् सज्जीकृत्य स सप्त च ॥ १९२ ॥ सुमुहूर्ते कृताम्भोधिपूजो देशं निजं प्रति । प्राच- लत्कतिभिर्घस्तामलिप्त्यामथागमत् ॥ १६३ ॥ जनान् पोतेषु मुक्त्वा सोऽकरोद्राज्ञो महोपदाम् । मुक्तशुल्कश्च तेनाथ सच्चक्रे विश्रुतः पुरे ॥ १६४ ॥ तं प्रौढमागतं श्रुत्वा दध्यौ सोऽपि वणिक्सुतः। कोऽसौ मत्खामिपुत्रस्य नाम्ना धत्ते समानताम् ? ।। १६५ ॥ इति चिन्तयतस्तस्य गृहे सोऽपि समागमत् । वन्यु ष्टगुणो वाजिपदैनि?पयन् भुवम् ॥ १९६ ॥ धनधर्मा स एवायमहो ! प्राप्तो दशान्त- रम् । इति संभ्रमतस्तं द्रागभ्युत्तस्थौ वणिक्सुतः ॥ १६७ ।। धनधर्माऽपि जात्याश्चादुत्तीर्य पतितं पदोः। तमालिङ्गय कृतं तेन गौरवं बहमन्यत ॥ १९८ ॥ वणिक्सनुरुवाचैपा स्वामिन् ! श्रीस्ते कुतोऽभवत् । तातशिक्षितसद्धर्मचतुप्कादिति सोऽप्यवक् ।। १६६ ॥ अहो ! भाग्यं तवेत्यादि प्रशंसंस्तं वणिक्सुतः । नानारसान् दधचक्रे तस्य स्नानादिगौरवम् ॥ २०० ॥ भार्या कार्येण तस्याथ चित्रशाला गता तदा । भित्तिचित्रमयूरास्येऽपश्यत्तां रत्नमालिकाम् ॥ २०१ ॥ तामादायाथ तत्तमुक्त्वा सा पत्युरार्पि- पत् । गृहव्यन्तरकृत्यं तद्विस्मितः सोऽप्यमन्यत ॥ २०२ ।। एतत्कस्यापि मा वादीरित्युक्त्वा स च वल्लभाम् । तां जुगृह स्तुवन् भाग्यं तदाप्त्या धनधर्मणः ॥ २०३ ॥ धनधर्माऽथ भुक्त्वा तत्कृतगौरवरञ्जितः । पल्यङ्के चित्रशालायामासीनोऽवग वणिक्सुतम् ॥ २०४ ॥ मित्र ! स्मरस्यनापृच्छय त्वां तदा बन्धुभावतः । निःस्वो नीव्यै ग्रहीस्यामि श्वेतरत्नावली तव ॥ २०५ ॥ एतयोपार्जिता च श्रीस्तदेतां लाहि सांप्रतम् । एवमुक्त्वाऽर्पयत्तस्य रत्नमालां स्वकारिताम् ॥२०६।। वणिगादाय तां सम्यग् विभाव्याथ व्यचिन्तयत् । नवीनोत्तमतास्याहो ! या न दृष्टा श्रुता कचित् ॥२०७॥ इदानीमेवमत्पत्न्या रत्नमाला तथाऽर्पिता । अयं कलङ्कभीरुस्तु खामेता- मार्पिपत् किल ॥२०८।। अहमस्य पितुर्द्रव्यं भक्षयित्वा स्थितोऽधमः । अयं त्वित्युत्तमाचारो नृत्वेऽहो ! कियदन्तरम् ॥२०६॥ यद्वा- ·भृशं स्नेहेन लोभेन क्रोधेनाभिभवेन च । मानेन च त्यजन् प्राणान् धीरो नैव विचारयेत् ॥ १॥ विश्वाद्भुतगुणे बद्धरागेषा धनधर्मणि । उपायेनैव तद्भोध्यैकेन तत्सङ्गमाशया ॥ २५८ ॥ आल्योऽवोचंस्ततो वत्से ! मा विपीद मनस्विनि ! । धन्याऽसि यत्सदाचारं धत्से वेश्याकुलेऽप्यहो! ॥२५६ ।। स्थाने धत्सेऽनुरागं च स हि सर्वगुणोत्तरः । विलोक्या- नेष्यतेऽस्माभिस्त्वत्पतिर्भस सांप्रतम् ॥ २६० ॥ जीवन् पश्यति भद्राणि जीवन् लोकद्वयीहितम् । जीवो जीवन् प्रियाप्तिं च मा मृथा- स्तत्क्षुधा वृथा ॥ २६१ ॥ न स संयुज्यते यावत्कुर्वाणा प्राणधारणाम् । तावत्पतिव्रताचारं न्याय्यं घोरं समाचर ॥ २६२ ॥ जगौ सैवं करिष्यामि नाम्बा चेत्सतिरोधिका । ता भलिष्यामहे तत्रेत्युचुः सोचे तदास्त्विति ॥२६३॥ लोलावतीमथोपेत्य सोपालम्भमिमा जगुः । द्वादशाब्या ददौ कोटीर्यः पोडश धनस्य ते ॥ २६४ ॥ मूढे ! निष्कासितः सोऽपि कल्पगुर्जङ्गमः कथम् ? । कल्पवल्ली स्व- पुत्री कि गमिता प्राणसंशयम् ? ॥ २६५ ॥ युग्मम् ॥ यदीहसेऽथ जीवन्तीं तदेतां मुञ्च मुत्कलाम् । जगौ सानुशया साऽपि प्रमाणं यूयमेव मे ॥ २६६ ॥ गवेपितोऽपि सर्वाभिर्धनधर्मा त्ववापि न । तत्मवृत्तिं तु पृष्टाऽऽख्यद् द्वाःस्थाज्ज्ञातां तदम्बिका ॥ २६७ ॥ हृष्टानङ्गवती श्रुत्वा तां भर्तुः सङ्गमाशया । प्राणरक्षाकृते भुक्त्वा जगौ लोलावतीमथ ।। २६८ ॥ यामि श्वश्रूसमीपेऽम्व ! तिष्ठामि च तदाज्ञया । अनन्यगतिकत्वात्तलोलावत्यप्यमन्यत ॥ २६६ ॥ ततोऽनङ्गवती दास्या विज्ञाप्योदन्तमात्मनः । तदनुज्ञाप्तितो हृष्टा श्रीदेव्या अन्तिकेऽगमत् ॥ २७० ।। पतित्वा तत्पदोश्वाख्यद्धूरस्मि तवानुगा । ध्यास्ये पतिव्रताचारं त्वच्छुश्रूषारता सदा ॥२७१॥ लत्पुत्रेण च मद्भर्ना दत्तं मेऽस्ति धनं बहु । गत्वा निजगृहे तेन तिष्ठ दास्या मया सुखम् ॥ २७३ ॥ पुण्यैर्दीनादिदानाद्यैः कृतैर्मद्भर्तुरागमे मनोरथानां सर्वेषां भवित्री सिद्धिरावयोः ॥ २७३ ॥ दध्यौ श्रीदेव्यहो ! स्थानेऽनुरागस्तनयस्य मे। आचारादतिशेते हि सर्वाः ·x कुलवधूरियम् ॥ २७४ ॥ सत्यं प्रीतिर्भवेत् प्रायः समानकुलशीलयोः । योगोऽयं कस्य नो चन्द्ररोहिण्योरिव संमतः ॥ २७५ ॥ नावमान्या तदेषा मे विनीता सुभगा सती । मुदे मे दर्शनं ह्यस्याः पुत्रदर्शनवत्सदा ॥ २७६ ॥ मगल्यादागमाचास्या वेनि मनोः समागमम् । ध्यात्येति साऽवदद्वत्से ! त्वं प्रमाणं सदाऽपि मे ॥२७७॥ हृष्टाऽनङ्गवती तस्थौ तत्पदोपास्तिकृत्ततः । द्रव्यं प्रच्छन्नमानाय्य स्वं तस्याश्चार्पयद्धहु ।। २७८ ॥ चक्रे गृहप्रवेशादि श्रीदेवी तद्धनेन च । दीनदानादिकुर्वाणे ते चास्थातां समाधिना ॥ २७६ ॥ धत्ते पतिव्रताचारं वियोगेऽनङ्गवत्यथ । परिधत्ते सितं वासो वपुःसंस्कारमत्यजत् ॥ २८० ॥ पुरुषेण सहालापमेकान्ते तु विशेषतः । नख- दन्तशिर केशसंस्काराभरणादि च ॥ २८१ ॥ पूर्वक्रीडास्मृति कामकथा दोलादिखेलनम् । पुङ्गीतादिश्रुति नाट्यऋतिर्यग्रतिवीक्षणम् ॥ २८२ ॥ तूलीताम्बूलदव्यादिभोगं परगृहे गमम् । प्रवेशं खगृहे पुंसो गेहैकाकित्वनिर्गमम् ॥ २७३ ॥ दुःशीलललनासङ्गं दर्पणो- पानदादि च । तपोदेवगुरूपास्तिपरा त्यजति सानिशम् ।।२८४॥ योगिनीव परात्मानं ध्यायन्ती पतिमेव सा। क्षेमार्थमर्चते कुलदेवीं सदाहता ।। २८५ ॥ कुर्वाणा शान्तिकादीनि पूजयत्यध्वदेवताः । समभावामरादिभ्यो मन्यते चोपयाचितम् ॥ २८ नित्यं विलोकते काकरुतादिशकुनानि च । पथिकादीन् भुजिष्यास्यैस्तत्पत्ति च पृच्छति ॥ २८७ ॥ आलिख्य सारसादीनां युग्मानि पतिमीक्षते । शेते भूमानुपश्वश्रु भर्तृनाम्ना च बुध्यते ।। २८८ ॥ विभर्ति जीवितं भर्तुः केवलं सङ्गमाशया। व्यतिक्रामति कालं तद्गुणग्रहकथादिभिः ॥ २८ ॥ पञ्चभिरर्थतः कुलकम् ॥ इति दास्या मुखात् श्रुत्वा विस्मयानन्दमेदुरः । कल्याणमूर्तिरौ- हिष्ट कथं शीलं कुलाते ? ॥ २६० ॥ स्नेहाद्गुणानुरागाद्वा नारी नेष्टपति त्यजेत् । पति विनाऽपि तारुण्ये तस्याः शीलं तु चित्र- कृत् ॥ २६१॥ यदुक्तम्- चास्य ·"किं चित्रं यदि दण्डनीतिनिपुणो राजा भवेद्धार्मिकः किं चित्रं यदि वेदशास्त्रविदुरो विप्रो भवेत्सक्रियः । तचित्रं यदि रूपयौवनवती साध्वी भवेत् कामिनी तचित्रं यदि निर्धनोऽपि कुरुते पापं पुमानापदि ॥१॥ परीक्षिष्ये ततस्तस्याः शीलमौपयिकैः खयम् । ध्यात्वेत्युवास श्रीदेव्या गृहाभ्यर्णेऽथ स कचित् ॥ २९२॥ कथंचिदन्यदो- पायाद् दृष्ट्वाऽनङ्गवती स च । सद्यः स्मरवशीभूतस्त्यक्तधर्मा व्यचिन्तयत् ॥२६३॥ भोक्तुरस्या विधिः पुण्यैर्निधार्यतामिह ध्रुवम् । अवश्चयत देवीभिरेतद्रूपतुपैः सुरान् ॥२६४॥ यदि भुजे नया भोगानेकशोऽपि कथञ्चन । तदा मे सफलं जन्मान्यथा तु मरणं वरम् ॥ २६५ ॥ ततो गीतकलाविज्ञः स्मरोज्जागरणौषधम् । तथा गायत्ययं चारु सा शृणोति यथाऽनिशम् ॥ २६६ ॥ एषोऽन्तरान्तरो- पायैः कैश्चिदागत्य तद्गृहम् । स्वं कृतानेकसंस्कारं रूपं दर्शयते च ताम् ॥२६७॥ तां वशां स्ववशां चैवं मन्यमानोऽन्यदा निजम् । चित्तमज्ञापयदास्या धिक् चक्रे तां च तं च सा ॥२६८॥ एवं च बहुशो जाते लोभयित्वाऽन्यदा धनैः । स परिव्राजिकामेकां प्रैषी- दक्षां तदन्तिके ॥२६६॥ सा तां स्माह कुलस्त्रीणामप्यैकस्मिन् गते धवे । न दुष्यत्यपरो वेश्यासुतायास्तव किं पुनः ? ॥ ३०० ॥ यदुक्तं लौकिके शास्त्रे- " पत्यौ पत्रजिते क्लीवे प्रनष्टे पतिते मृते । पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते ॥१॥ ततः प्रार्थयमानोऽयं नावमान्यः स्मराकृतिः । यूनाऽनेन हि सम्भोगः सकृदप्याप्यते शुभैः ॥ ३०१ ॥ दुर्वारं तं विना शिक्षा मत्वोचेऽनङ्गवत्यथ । शीलभङ्गात् स्त्रियो भद्रे ! पन्यन्ते नरकाग्निपु ॥ ३०२ ॥ तदुक्तम्- "दारिददुक्खवाही अप्पाउकुरुवयाइँ असुहाई । निरयंताइ वि वसणाई विगलिअसीलाण परलोए ॥१॥” इति ।। " S ·क तथाऽप्यकार्य कार्य चेत्तल्लोभेनैव भूयसा ।। उच्छिष्टान्नं हि भुञ्जीत कः स्नेहेन विना सुधीः ? ॥ ३०३ ॥ तदीनारायुतान् पञ्च मागेव प्रेपयेत्स चेत् । तावतश्चागतो दत्ते तदभ्येत्वहि पञ्चमे ॥ ३०४ ॥ तत्सर्व प्रतिपद्याथ गत्वाऽऽख्यत्कामुकस्यसा । सोऽपि द्राक् तत्करेणोक्तान् दीनारान् प्राहिणोन्मुदा ॥३०॥ नीत्वा चत्वारि कामार्तोदिनानि च कथञ्चन । पञ्चमे सोऽईसामग्र्या तस्या गेहेऽगमन्निशि ॥ ३०६ ॥ अथानङ्गवती श्वश्वास्तदुक्त्वाऽनुमता तया । अखानयन्नरैराप्तैढं कूपं गृहान्तरा ॥३०७॥ तन्तुव्यूतं च सा तल्पं दुकूलाच्छादितं वरम् । दक्षा तस्योपरि न्यस्य तस्थौ द्वारे निजौकसः ॥३०८|| साऽथ तस्यागतस्याहमतिपत्त्या प्रमोदिनः। यथोक्तं धनमादाय पल्यत तमदीदृशत् ॥ ३०६ ।। हृष्टः सरभसं सोऽथ तद्पैकनिविष्टम् । तमध्यास्त स्मरातस्य विचारो हि प्रण- श्यति ॥ ३१० ॥ सद्योऽपतत् स कूपान्तः किमिदं किमिदं ब्रुवन् । कामी हि रज्यते नार्यां तद्रक्तश्च पतत्यधः ॥३११॥ वाध्यमान- मथानङ्गवती तं नुत्तृडादिभिः । उपैक्षिष्ट व्यहं सैव चिकित्सा हि स्मरज्वरे ।। ३१२ तुर्यघस्रेऽथ दासीभिः कर्पयित्वा गतौजसम् । बन्धयित्वा च वापानादिना स्वस्थीचकार तम् ॥ ३१३ ॥ तद्भालेऽलीलिखत् साऽथ दासोऽयं धनधर्मणः । इति वर्णावली वहि- तप्तलोहशलाकया ॥ ३१४ ॥ तमथानङ्गवत्यूचे भद्रान्यस्त्रीरिरंसया । अत्राप्यलभथा दुःखं नरके प्रेत्य चाप्स्यसि ॥ ३१५ ॥ पापाद्विरम तन्नोचेदर्पयिष्यामि भूपतेः । प्रत्यारत्ताशयः सोऽथ जगौ सानुशयो भृशम् ॥ ३१६ ॥ धन्ये ! सतीषु रेखासि नात्र पापे रमे पुनः । मुञ्च मां भ्रातृजायेऽस्मि सखा यद्धनधर्मणः ॥ ३१७ ॥ आनेष्ये त्वत्पतिं मुक्तस्तं पुरात् पाण्डुवर्धनात् । कार्यादत्रागतः प्रापं सुहृद्बोहादिजं फलम् ॥ ३१८ ॥ साऽथ श्रुत्वेत्यनिर्वान्यानन्दोत्कण्ठा रसाकुला । तं विमोच्याख्यदेवं चेत्तदागः सह देवर ! ॥ ३१६ ॥ भोजयित्वा च तं पत्युः श्रुत्वोदन्तं च तन्मुखात् । श्रीदेव्यास्तं निवेद्याशु होद्वैतं ततान सा ॥ ३२० ॥ हर्षकोलाहलो ·यावत्तद्गृहे स्फायतेऽभितः । तावत्कल्याणमूर्तिर्दाग् निर्ययौ हीभयादिना ॥ ३२१ ॥ क्रमात् स्तुवन् गुणांस्तस्याः स पुरं पागडुवर्ध- नम् । अभ्येत्य प्रणतो हात्सस्वजे धनधर्मणा ॥३२२ ॥ सोऽथ प्रोचे चिरादागाः किं ? वन्धो ! किं च दुर्वलः । भालाध शीर्ष- वस्त्रेण कि वाऽऽच्छादितवानसि ? ॥ ३२३ ॥ स्मित्वा कल्याणमूर्तिस्तं सर्वोदन्तमथावदत् । श्रुत्वा तं धनधर्माऽपि हाश्चर्यमयो- ऽभवत् ॥ ३२४ ॥ श्रुत्वा वियोगदुःखं च मातृपन्योः स्वनिर्मितम् । इयेप ते सुखाकर्तुं प्रियावृत्तं स्तुवन् मुहुः ॥ ३२५ ॥ सोऽया- पृच्छय वणिकपुत्रं सह तस्यापि सूनुना । द्विचत्वारिशतं कोटीर्मेलयित्वाऽधिकाः श्रियः ।। ३२६ ॥ महासार्थपरीवारः सुमुहूर्तेऽचल- ततः । क्रमाख्याति भजंश्वाप विजयस्थलपत्तनम् ॥ ३२७ ॥ अथाऽऽगतं तं स्वजला निवुध्य निवेद्य भूपाय च तत्प्रवृत्तिम् । गजात- पत्राद्यधिगृह्य तेन स विस्मयानन्दवशेन दत्तम् ॥ ३२८ ॥ गजाधिरूढं विधृतातपत्रं बाराङ्गनाचालितचामरौघम् । आतोद्यनादध्वनि- तान्तरिक्षं पदे पदे याचकदत्तदानम् ॥ ३२६ ॥ विलोक्यमानं नयनाब्जलक्षैः प्रशस्यमानं मुखकोटिभिश्च । धृतेन्द्रशोभं नतदेवसाधु प्रावीविशत् स्वस्य पुरे गृहे च ॥ ३३० ॥ विशेषकम् ॥ प्रणम्य मातुः स पदौ यमापदानन्दमस्यैव हृदः स गम्यः । आलिङ्गय पुत्रं ददती सदाशी शतानि साऽप्याप सुखं स्ववेद्यम् ॥३३१॥ संतोष्यमानदानाद्यैर्वान्धवान् स्वजनांस्तथा। नागरान् याचकांश्चाथ यथार्ह विससर्ज सः ॥३३२॥ भक्त्या मातुः समाथ स्वजनादिकृतोपदाम् । मेलनोत्कण्ठुलोऽनङ्गवत्याः सोऽन्तर्गृहं गतः ॥३३३॥ पद्मि- नीमिव हिमग्लपिताङ्गी ग्रीष्मशोपितरसामिव वल्लीम् । भानुनेव विधुरां विधुलेखां तां प्रियामथ ददर्श कृशाङ्गीम् ॥ ३३४ ॥ स्वकृतेन वियोगेन तद्वैधुर्यं विमृश्य सः। तदाचारं च संवीक्ष्य खेदानन्दावगात्समम् ॥३३॥ तां स्नेहामृतधारालैः कटाःस्तापहारिणीम् । काद- म्बिनीमिवावेक्ष्य शिखीवाप परां मुदम् ॥ ३३६ ।। साऽपि चन्द्रं चकोरीव मयूरीव घनागमम् । ध्यायत्यक्षिसुधावर्षे तं वीक्ष्याभ्यु-

·व
त्थिता मुदा ॥ ३३७ ॥ अहो ! मे प्रोपितं पापैः पुरायैर्जागरितं चिरात् । तुतुपुर्देवताथाय सोपयाचितमर्चिताः ॥ ३३८ ॥ मनो-
रथसहचेज्जातो नेत्रातिथिः प्रियः । स्मरस्यद्यापि चेदासी नाथ ! स्वां तद्वरं वरम् ॥ ३३६ ॥ ससंभ्रमं वदन्त्येवमभ्युपेत्याशु
तत्पदोः । पपात क्षालयन्ती तौ कदुष्णैर्नेत्रवारिभिः ॥३४०॥ कलापकम् ॥ त्वदेकगतिकां स्निग्धां निमन्तुं मां किमत्यजः ? । कृतं
पोडशकोटीभिः किमकाण्डेऽन्छिदः सुखम् ? ।। ३४१ ॥ त्वद्वियोगजनितं हृदि दुःखं किन्तु मे सहवसन्नपि नावैः। दूरनीति चिरं
हि गतोऽपि त्वं हदि स्थिरतरोऽसि सदा मे ॥ ३४२ ॥ संस्पृशन्नपि बहिर्हदयं मे यत्पुरा सुखमचिन्त्यमकापीः । त्वं ततः शत-
गुणं प्रवसंस्तन्मध्यगोऽपि किमदाः प्रिय ! दुःखम् ? ॥३४३॥ एवं सगद्गदालापां दोभ्यामुत्थाप्य सोऽपि ताम् । प्रालिलिङ्ग दृढं प्रेम्णा
चुम्बन्नास्ये मुहुर्मुहुः ॥ ३४४ ॥ कलापकम् ॥ चिरादसंस्कृतं चाङ्गं स्नपयन्नेत्रवारिभिः । वियोगाग्निभवं तापं तस्या निर्वापयन्निव
॥ ३४५ ॥ स जगौ मा विपीद त्वन्मातुर्वैगुण्यमात्रतः । अपरीक्ष्य तवाचारं स्नेहं च मावसं तदा ॥ ३४६ ॥ युग्मम् ।। सुभगे।
तत्क्षमस्वैतन्ममागो गुणसुन्दरि !। नातः परं करिष्ये तत् शोचामि स्वं यतोऽधुना ॥३४७|| साऽपि स्नेहं निबुध्यैवं भतुर्दृढमकृत्रिमम् ।
महानन्दमयीभूतोत्फुल्लनेत्राननावदत् ॥३४८॥ इदं चेत् प्रिय ! तत्त्वं तदेखा नारीपु मेऽभवत् । मा स्वं शोचीयतः कर्म ममैवात्रापरा-
ध्यति ॥ ३४६ ॥ किञ्च-विप्रयोगाग्निना दह्यमानाऽप्यमृतमूर्तिना । अद्ययावत्वयैवास्मि जीविता हृदि तिष्ठता ॥ ३५० ॥ इत्या-
द्यालापपीयूणे मिथः पीतेऽथ सोऽक्षिपत् । तस्या रत्नावली कण्ठे मनोवृत्तिमिवामलाम् ॥ ३५१ ॥ तेन भर्तृप्रसादेन लब्धराज्येव
साऽतुपत् । संतोष्य परिवारादि सोऽपि स्नानादिकं व्यधात् ॥ ३५२॥ अथोपदादिसंतुष्टनरेन्द्रकृतसत्कृतिः । चैत्येष्वष्टाहिकापूजो-
त्सवमर्चन् गुरून् व्याघात् ॥३५३॥ चित्रैर्वर्धापनैनव्यनव्यैः स स्फूर्जदुत्सवम् । अत्यगात्कियतो घस्रान् दानसम्मानभासुरान् ॥३५४॥

·अन्यदा श्वशुरावासे गत्वा सम्मानपूर्वकम् । अानैपीत्कुलपत्नी स सुदिने प्रियदर्शनाम् ॥ ३५५ ॥ स तामप्यनुनीयाधानङ्गवत्यनु- सारतः । वस्त्रालङ्कारमाल्यायैः सत्कृत्यातूतुपत् सतीम् ॥ ३५६ ॥ ते च द्वे अपि चक्राते पत्यादेशान्मुदा तदा। मज्जनाद्यसंस्कार क्रमान्मिष्टेटभोजनम् ॥३५७॥ रतिप्रीतिसमाभ्यां स युतस्ताभ्यामिव स्मरः । सर्वकामगुणोपेतं भेजे वैषयिकं सुखम् ॥३५८॥ प्राप्तैर्व- णिक्सुतादिभ्यो न्यायैव्यैस्तथाऽजितैः । पट्पञ्चाशदथास्यासन् गृहे कोट्यस्तदा श्रियाम् ॥ ३५६ ॥ स प्रसिद्धिं प्रशंसां चाभूपगोपं क्रमाद्भजन् । त्रिवर्गसाधने नातिचक्रामानेहसं वहुम् ॥३६०॥ चैत्यान्यचीकरत्साधून सङ्घ चानचं सोऽनिशम् । दीनादिषु ददौ चैवं पुण्यान्यन्यान्यपि व्यधात् ॥३६१॥ प्रियदर्शनया जाताः क्रमात्पुत्रा गुणोत्तराः । सत्कलारूपलावण्यभोगभाजच तेऽभवन् ॥३६२॥ सप्तक्षेत्रीस्ववापादिश्राद्धधर्मादयोत्तमात् । स्वाशर्म समये माप श्रीदेवी सुसमाहिता ॥३६३॥ अन्यदा तत्पुरोधाने केवली समवासरत् । सह भूपेन तं नन्तुं सोऽप्यगात् सपरिन्छदः ॥ ३६४ ॥ तं नत्वा च यथास्थानमासीनेषु नृपादिपु । सदेवासुरमर्येषु स धर्म भगवान् जगौ ॥ ३६५॥ इहाप्यमुत्रापि च सर्वदुःखहत् समीहिताशेषसुखर्द्धिकृच्च यः सदा सहायः स्वगृहे वनेर्णवे स जैनधर्मः स्वहिताय सेव्यताम् ॥ ३६६ ॥ मलानिवाम्भः सकलानघौघान् सुधेव रोगांश्च निहन्ति विनान् । फलान्यशेपाणि सुरद्रुवद्यो दत्ते च सौख्यानि जि- नेन्द्रधर्मः ॥ ३६७ ॥ स भावतोऽत्युयरसो रसाङ्गवद् द्रुतं भवेत्रापि फलत्यभीप्सितैः । परश्चिराचौपधपादपादिवत् फलादधर्मोऽपि विपादिवत्तथा ॥ ३६८॥ विभाव्य लक्ष्मी स्वजनाङ्गकादीस्त्राणाप्रगल्भान् क्षणभङ्गुरांश्च । भेदद्वयेऽतोऽन्यतरो जिनोक्तो धर्मः शिव- श्रीप्रतिभूनिषेव्यः ।। ३६६ ॥

·H धनधर्मा निशम्यैवममाक्षीदिति मे प्रभो !। अभुवन् कर्मणा केन संविघ्नाः सुखसंपदः॥ ३७० ॥ इयं जाता कुले हीने कुतो- ऽनङ्गवती सती । आवगोथ मिथः स्नेहो दृढोऽयं केन हेतुना ? ॥ ३७१ ॥ केवली तमथोवाच ब्रुवे वां प्राग्भवं शृणु । कर्माणि यत्कृतान्येव फलन्ति स्म फलेरिह ॥ ३७२ ॥ तथाहि- त्रिगर्तविपयेऽत्रैव पुरस्यास्यैव चान्तिके । शालिशीऽभवद् 'ग्रामे सुमित्रः कुलपुत्रकः ॥ ३७३ ॥ भद्रकमकृतेरस्य मध्यान् प्रद- धतो गुणान् । तादृश्येव पिया जज्ञे देविलाता पतिव्रता ॥३७४॥ तयोर्मध्येन भावेन दीनदानादि कुर्वतोः । गते सुखं वहौ कालेऽन्यदा कस्मिंश्चिदुत्सवे ॥ ३७५ ॥ अपाचि पायसं गेहे भुक्त्यै चोपाविशत्पतिः। पर्यवेपि च तत्पन्या यावद्भुते च नैव सः ॥ ३७६ ॥ ग्रा- गयत्क्षपकस्तावद् विजयस्थलपत्तनात् । प्राविशत्तद्गृहे भाग्यान्मासक्षपणपारणे ॥ ३७७ ॥ विशेषकम् ।। तं समीक्ष्य मुदा जातश्रद्ध- स्तस्मै स भक्तिभाक् । परगान्नमदादर्द्ध शुद्धं मत्वाऽग्रहीन्मुनिः ॥ ३७८ ।। दत्त्वाऽऽशिपं मुनिर्यावद् याति तावत्स दध्यिवान्। अल्प- मेतन्मुनेमिश्रं तत्कदन्नैर्विननयति ॥३७६॥ ततस्तेन पियादिष्टा हृष्टा साऽऽमन्त्र्य तं मुनिम् । ददौ श्रद्धातिरेकेण पायसं भाजनाबहु ॥३८०॥ जुगुप्सां च मनाक् चक्रे वीक्ष्याङ्गे सा मलं मुनेः। नृभोगफलकर्माणि ताभ्यां शुद्धाच दानतः ॥३८१॥ ततः प्रभृति भोगादि किञ्चिच्च वधे तयोः । दानानुमोदना चक्रे ताभ्यां बोधिफला ततः ॥३८२॥ तत्र मन्त्रादिविकश्चित् परित्राउन्यदाऽऽगमत् । मासान्ते भिक्षया भुते स चाद्यैकगृहाप्नुया ॥ ३८३ ॥ सुमित्रस्तत्तपोयोगमन्त्रायै रञ्जितोऽथ तम् । निमन्त्र्याबूभुजद्भत्तया मासक्षपणपारणे ॥ ३८४ ॥ तत्संसर्गोपदेशाद्यौर्मनाग मिथ्यात्वमाश्रितौ । अवज्ञां तौ च चक्राते दम्पती जिनशासने ॥ ३८५ ॥ राजर्पिर्भुवनानन्दस्त- बोद्यानेऽन्यदा स्थितः । तपस्यन्निर्ममो देहेऽपीत्यभिग्रहमादधे ॥३८॥ पादालम्बिहयद्वन्दः पुमान् देशान्तरागतः । धूलिधूसरसर्वाङ्गः

·श्रान्तो यामे तृतीयके ॥ ३८७ ॥ एको दत्तकपाटे स्वगृहद्वारे क्षुधादितः । आसीनो हयपर्याणे पाणिस्य वार्तयन् शुकम् ॥ ३८८ ॥
यदा दास्यति सावज्ञं सिंहकेसरमोदकान् । तदैव पारयिष्यामि तपो मेऽस्त्वन्यथा सदा ॥ ३८६ ॥ ततो गोचरचर्यायां स भ्राम्यन्न-
न्यदाऽगमत् । सुमित्रस्य गृहे देशान्तरं जिगमिषोस्तदा ॥ ३६० ॥ बहुधादापयत्तस्मै भिक्षां पल्या स चादरात् । मौनी सोऽभिग्रही
साधुस्तमनादाय चागमत् ॥ ३६१ ॥ मन्यमानौ गतं रिक्तं दम्पती तममङ्गलम् । अबुद्ध्वा कारणं तत्र व्यत्यूचाते समत्सरौ ॥३६२॥
मौनदम्भजुपामेपां किं जैनयतिनां व्रतम् ?। उपकारमुचो लोके निर्दाक्षिण्याश्चरन्ति ये ॥३९३॥ ततो देशान्तरे गत्वा सुमित्रोऽथा-
जितैर्धनैः । आगादादाय जात्यश्वौ स्वगृहे मासि सप्तमे ॥ ३६४ ॥ जायमाने विवाहे च तदा तन्मित्रमन्दिरे। देविला स्वगृहद्वार
पिधायागात्सकुञ्चिका ॥३६॥ मत्वा तत्पातिवेश्मिक्याः प्रेष्य पत्न्यै च तामथ । सुमित्रः स्वगृहद्वारेऽध्यास्त पर्याणमर्वतः ॥३६६॥
यावत्तृतीययामेऽहौ रज्जुमालम्ब्य वाजिनोः । शुकं देशान्तरानीतं करस्थं वार्तयत्ययम् ॥ ३६७॥ तावदुग्रतपालान्तगात्रोत्सप्पन्महा-
महाः। स एवागान्मुनिस्तत्र भ्राम्यन् गोचरचर्यया ॥ ३९८ ॥ मङ्गलं मेधुना दानमिति तेन न्यमन्त्र्यत । स भाग्रोषेण सावज्ञ
शम्बलाकृष्टमोदकैः ॥ ३६६ ॥ विभाव्याभिग्रहं पूर्ण विशुद्धिं चाददे स तान् । मुनिः सप्तममासेऽथ पञ्चाश्चर्यां सुरा व्यधुः ॥४००॥
तावत्तत्र मियाऽऽप्यस्य देविलोत्कण्ठिताऽऽगमत् । मुनिदानादि सोऽप्याख्यत्तस्यै हृष्टाऽथ सा जगौ ॥४०१॥ स्वामिन् ! धन्यस्त्वमे-
वासि यन्नृदेवासुरार्चितम् । इमं साधिकषण्मास्या महामुनिमपारयः ॥ ४०२ ॥ अयं हि नृपमन्त्र्याधैरज्ञातैतदभिग्रहैः। निमन्त्रि-
तोऽपि वहुधा नाद्ययावदपारयत् ॥ ४०३ ॥ तन्मन्येऽभिग्रहोऽस्याद्य त्वद्भाग्यात्कोऽपि पूर्णवान् । उपस्थितं च कल्याणमावयोरिष्ट-
सिद्धियुक् ॥ ४०४ ॥ भूपाद्या अपि तत्राथ मिलितास्तं मुदाऽस्तुवन् । तेन तैश्च तया चर्षिर्ययौ भक्त्या नतस्तुतः ॥ ४०५॥

·जातश्रद्धः सुमित्रोऽथ स्वढानमनुमोदयन् । द्राक् पत्न्योद्घाटितद्वारे मुदितः प्राविशद्गृहे ॥४०६॥ दानानुमोदनापुण्यैर्नृभोगफलकर्मणः । तयोर्वन्धोऽभवद्भक्तिस्तदादि च जिनर्षिषु ॥ ४०७ ॥ द्वितीयेऽहनि विज्ञाय मुने~क्तमभिग्रहम् । जातौ श्रुत्वोपदेशं च तौ त्यक्ता- न्यमतभ्रमौ ॥ ४०८ ॥ अथ चाऽऽयुः प्रपूर्यासीः सुमित्रस्त्वं नृभोगभाक् । भुक्त्वा प्राग्दानपुण्यं तु जैनद्वेषाच्च दुःखितः ॥ ४०६ ॥ पुननिजपुण्याच तातादिष्टात्तथैहिकात् । कृताद्धर्मचतुष्काने वाञ्छितान्यभवन्पुनः ॥ ४१० ॥ तादृक्पात्राय तदानं स्याच्छिवायापि भक्तितः । किश्चिद्रीढापत्तत्वान्नरभोगफलं त्वभूत् ॥ ४११ ॥ नृभवायुः प्रपूर्याय देविलाऽनङ्गवत्यभूत् । जुगुप्सया मुनर्वेश्याकुले च समजायत ।। ४१२ ॥ तवेव सान्तरात् पुण्यात्तस्या अपि फलं तथा । प्राग्भवस्य च संस्कारात् स्नेहोऽभूधुवयोः परः ॥ ४१३ ।। पूर्वधर्मानुरागाद्यैः सदाचारे रति शम् । बोधिसामग्र्यवाप्तिश्च बभूवेह योरपि ॥ ४१४ ॥ पुण्यस्याल्पीयसोऽप्येवं महद्वीक्ष्य फलं ततः । इमां चावाप्य सामग्री यतध्वं तद्विधौ बुधाः !॥ ४१५ ॥ निशम्येति गुरोर्वाचः स्मृत्वा जाति तथाऽऽत्मनः । दम्पती तौ प्रबुद्धौ द्राक् मियदर्शनया सह ॥ ४१६ ।। धनधर्मा गुरुं नत्वा गत्वा च निजमन्दिरम् । जगौ पल्यौ भवाद्भीतो न भोगेपु रति लभे ॥४१७॥ भवतीभ्यामनुज्ञातः प्रजिष्याम्यहं ततः। दुर्लभं क्षीण- पुण्यानां यत्सुखं प्रेत्य देहिनाम् ॥ ४१८ ॥ ऊचतुस्ते च नादृष्टं किञ्चिदस्ति भवेत्र यत् । त्वयामा प्रव्रजिष्यावस्त्वरस्वात्महिताय तत् ॥ ४१६ ॥ हृष्टः सोऽथ निजे न्यस्य पुत्रान् स्वत्राणधीः पदे । बन्धून मित्राणि चापृच्छय विज्ञाप्य च महीपतिम् ॥४२०॥ देशेऽप्य- मारिमुद्धोष्य सर्वचैत्येषु भक्तितः। कृत्वा चाष्टाहिकापूजां गुरून् सङ्घ प्रपूज्य च ॥४२१॥ दत्त्वा दीनादिदानानि त्यक्त्वा सर्व परि- ग्रहम् । जग्राह सह पत्नीभ्यां दीक्षां सर्वविदोन्तिके ॥ ४२२ ॥ तपस्तत्वा चिरं रत्नत्रयमाराध्य चाममाः । त्रयोऽपि सुरसमापुः ॥

·सर्वकाममनोहरम् ॥ ४२३ ॥ एवं नरामर्त्यभवान् विशिष्टत्रिवर्गसंपद्विशदानवाप्य । त्रयोऽपि कर्मारिजयश्रियायाः शिवं ययुः सप्तम- जन्मनीमे ॥४२४॥ धनधर्मकथामेतामब्दे वेदेभमनुमिते १४८४कार्षीत् । श्रीमुनिसुन्दरमरिर्वोधाय सतां जयश्यकाम् ॥४२॥ एवं ये पात्रदानं व्यवहतिममलां देवगुर्वोच्च पूजां पोपं साधर्मिकाणां विदधति सुधियः शीलमुख्यांश्च धर्मान् । प्राप्यात्राभीप्सितार्थान् नर- सुरभवगान् मङ्गलश्रेष्ठिस्नोतिात्तद्भार्ययोश्वाक्षरमपि विजयश्रीभृतस्ते लभन्ते ॥ ४२६ ॥ ॥ इति तपावृहच्छाखामण्डनयुगोत्तमावतारश्नीदेवसुन्दरसूरिश्रीज्ञानसागरसूरिश्नीसोमसुन्दरसूरिशिष्य- श्रीमुनिसुन्दरसूरिलता श्रीदानादिपुण्यफले धनधर्मकथा ॥ સમાસ ·॥ अहम् ॥ ॥श्राद्धधर्माराधनविराधनयोः सिद्धदत्तकपिलकथा ॥ जयश्रीणां निवासाय सर्वगज्ञानशालिने । दर्शिने तत्त्वरत्नानां विश्वााय नमोऽहते ॥ १॥ ऐहिकामुष्मिकप्रेयःश्रेयःप्राप्ति- निबन्धनम् । कुर्यादात्महिताकासी धर्ममेवाईत बुधः ॥२॥ आसवेभ्यो विरत्या स देशतः सर्वतोऽपि वा । पञ्च हिसानृतस्तेयाब्रह्म- मूर्ध्वात्मकाच ते ॥ ३ ॥ गृही स्यादेशतस्तेभ्यो विरतः सर्वतो यती । सुरलोकस्य मुक्तश्च तद्भवेऽपि गमी श्रियम् ॥ ४ ॥ यतिधर्मा- सक्तस्तच्छुद्धव्यवहारमुख्यगृहिधर्मम् । यो भजते स हि लभतेऽभीष्टसुखं सिद्धदत्त इव ॥ ५ ॥ यः पुनरधमो मोहाद्धर्म हवमन्यते कुम- तिरेवम् । स चिरं भ्रमति भवाब्धौ कपिल इवात्यन्तदुःखहतः ॥ ६ ॥ तथाहि- जम्बूद्वीपे विदेहेऽस्ति विजयः पुष्कलावती । विशालपुरमित्यस्मिन् विशालत्रिपुरं पुनः ॥ ७॥ अभूतां वणिजौ तत्र सुहृदौ श्राद्धवंशजौ । प्रथमो मातृदत्तातो वसुदत्ताभिधः परः ॥ ८ ॥ गृहीत्वाऽणुव्रतान्यायो गुरूपान्तेऽन्यदा सुधीः। व्यवहारविशुद्धयैव हट्टे व्यवहरेत्सदा ॥ ६ ॥ नामश्राद्धो द्वितीयस्तु कूटमानतुलादिभिः । निवारितोऽपि मित्रेण कुधीर्व्यवहरेत्सदा ॥ १० ॥ अन्यदाऽऽत्त- कियद्भाण्डाविमौ व्यवजिहीर्पया । प्राप्तौ पाण्डुपुरे तत्रोद्याने सार्थेन तस्थतुः ॥ ११ ॥ वसुतेजा नृपस्तत्रालुब्धं श्रीगृहिकं तदा। वि- लोकयन् परीक्षार्थ हारमध्वन्यमूमुचत् ॥१२॥ लतागुल्मे तदीक्षार्थ नरांच खानतिष्ठिपत् । तं जिघृक्षु च ते दृष्ट्वा निषेधन्ति क्षुतादिना ॥ १३ ॥ अन्यदा तौ पुरं यान्तौ वणिजौ तमपश्यताम् । विजनत्वाद् ग्रहीतुं च वसुदत्तोऽभ्यगान्मुदा ॥ १४ ॥ विषमेतदिहामुत्रा- .

·नर्थकृद्धर्मघाततः । इत्युक्त्वा वारितो मातृदत्तेनाचलदग्रतः ॥१५॥ स्वयंवरां श्रियं मित्रदाक्षिण्यादमुचं कथम् ? । स ध्यात्वेति कृत- व्याजो व्यावृत्त्य द्राक् तमग्रहीत् ॥ १६ ॥ वद्धो नृपभटैः सोऽथ तद्भाण्डोदालनं कृतम् । ज्ञात्वा तन्मातृदत्तस्तं स्वभाण्डैरप्यमोचयत् ॥ १७ ॥ अमुञ्चन्तः समाश्वास्य तौ भूपस्यार्पयंस्तु ते । न्यवेदयन्तोदन्तं च लोभालोभादिकं तयोः ॥१८॥ मातृदत्तं नृपोऽपृच्छद्धार किं न त्वमग्रहीः ?। स जगौ व्रतभङ्गस्य भीत्याऽथ मुमुदे नृपः ॥ १६ ॥ चक्रे श्रीगृहिकं तं च भूपः सत्कारपूर्वकम् । ददौ चाजीवितं भोग्यां तस्मै वृत्ति च निस्तुपाम् ॥२०॥ तद्विरा वसुदत्तं च सभाण्डं व्यमुचन्नृपः । सिद्धसाध्योऽथवाऽऽपृच्छय मित्रं स स्वपुरेऽगमत् ॥ २१ ॥ कुटुम्ब मातृदत्तोऽथानीयपाण्डुपुरे सुखी । मध्येन श्राद्धधर्मेणाजीगमत्समय बहुम् ॥ २२ ॥ राज्ञः प्रौढे प्रसादेऽपि स्वाधीने श्रीगृहेऽपि च । तृतीयं न वभजाणुव्रतं सोऽन्यान्यपि कचित् ॥२३॥ लोके ख्याति प्रशंसां च क्रमादापोत्तरोत्तराम् । सैवं मध्यगुणो- ऽथायुःपूर्ती तं देहमत्यजत् ॥२४॥ अथास्ति विजयेऽत्रैव चन्द्राभा पूर्गरीयसी। स्वर्गेण सर्वसाम्येऽपि याऽधिका धर्मसाधनैः॥२५॥ महर्द्धिः श्रावकोऽत्राभूद्गुणी श्रेष्ठी पुरन्दरः । सती चास्य प्रिया नाम्ना गुणैश्च सुभगोत्तमा ॥२६॥ जीवोऽथ मातृदत्तस्य तस्याः कुक्षाववातरत् । जातश्च सुतरूपेण सुमुहूर्ते सुलक्षणः ॥२७॥ कुर्वन् महोत्सवांस्तुष्टः श्रेष्ठी तस्याभिधां व्यधात् । सिद्धदत्त इति प्राप वृद्धि सर्वगुणः स च ॥२८॥ क्रमात् प्राज्ञः सजग्राह समये सकलाः कलाः। धर्मानुष्ठानविज्ञश्चाभवत् सर्वजनप्रियः ॥२६॥ रूपलावण्यसौन्दर्यैः स्त्रैणसंमोहनौ- षधम् । स पाप यौवनं देवगुर्वोः पित्रोश्च पूजकः ॥३०॥ रतीशं धिक्चकारैप रूपेणास्मत्सखीप्रियम् । तमितीवाभितो जघ्नुः कटाक्षवि- शिखैः स्त्रियः ॥३१॥ तमन्वगुर्गतं यान्ति यान्तं तस्थुः स्थितं मिषैः। तस्येत्यनुव्रता रूपाकृष्टाः पौरस्त्रियोऽभवन् ॥३२॥ अहो ! लव- णिमा तस्य यं पीत्वा पौरयोपितः। सर्वैरपि रसैः पीतैर्न यान्ति स्म वितृष्णताम् ॥ ३३ ॥ पिता विलोकते तस्य स्निग्धः कन्यां ·गुणोत्तराम् । स च व्यवहरत्यढे जयद्भाग्यश्चतुप्पथे ॥ ३४ ॥ इतश्च वसुदत्तोऽल्पऋद्धिर्व्यवहरत्यलम् । पास्पर्धन्मातृदत्तेन कूटमान- तुलादिभिः ॥ ३५॥ तथाऽप्यप्राप्तवर्द्धिर्मृत्वा जातो वने मृगः । हतः सिहेन बङ्गालयामे चाभूद् द्विजाङ्गजः ॥३६॥ प्राप्तः कपिल इत्याख्या क्रमाद्वृद्धिं च सो गतः । तदभाग्यापितुः सर्वो विभवस्त्वगमत् क्षयम् ॥ ३७॥ यौवने च दरिद्रस्य द्विजस्य तनयामयम् । दुर्भगां पर्यणैपीयद्योगः कर्मवशात्समः ॥ ३८ ॥ जाताश्च कतिचिड्डिम्भास्तस्य स्वः पितरौ गतौ। स श्रिये कुरुते यद्यत्कर्म तनिष्फलं भवेत् ॥३६॥ पल्या कटुगिराऽऽक्रुष्टोऽन्यदा द्रव्यार्जनाय सः । संप्राप्तः कानने प्रोचे कृपयैकेन योगिना ॥ ४०॥ वत्स ! द्रव्याय कि भ्राम्यस्येवं दुःखी वनादिषु । चन्द्राभायां नगर्यां यदाशापूराऽस्ति देवता ॥ ४१ ॥ नामोचितगुणा दत्ते सा नृणां वाञ्छिताः श्रियः । पुष्पपूजोपवासाद्यैर्गत्वाऽऽराधय तां ततः ॥ ४२ ॥ श्रुत्वैवं स मुदा तत्राऽभ्येत्याभ्यर्च्य च तां शुचिः । कुशसंस्तारके ध्यानी तत्पुरोऽस्थादुपोपितः ॥ ४३ ॥ देवी निशि तृतीयायां जगौ किं विप्र ! लङ्घसि ? । सोऽवक् स्वामिनि ! याचेऽर्थ साऽऽख्यन्मे स कदाप्तिः ? ॥४४॥ विमोऽवग् देवि ! विश्वस्याप्याशाः पूरयसि क्षणात् । प्रतारयसि किं मां तु भजाहां मयि सान्वयाम् ॥४॥ देव्यूचे नास्ति ते भाग्यं कथं तदधिकं ददेहान भाग्यातिक्रमादातुमीष्टे देवाधिपोऽपि हि॥४६॥ द्विजोऽवक् तत्पतीच्छासून् निविण्णो जीवितादहम् । अन्यत्रापि हि ते त्याज्या दत्तास्त्वत्पूजने वरम् ॥ ४७॥ सा निश्चित्य मुमूर्षु तं स्वप्रभावक्षितेर्भयात् । प्रोचे तद्विम ! मत्पाणेः प्रातरादय पुस्तिकाम् ॥४८॥ विक्रीणीष्वापणे पञ्च रूपकाणां शतानि च । लप्स्यसे नाधिकं याच्यमित्युक्त्वा सा तिरोदधौ ॥ ४६ ॥ युग्मम् ॥ पुस्तिकां प्रातरादाय सोऽपि भ्राम्यश्चतुष्पथे। विक्रीणीते न दत्ते तु कोऽप्येकमपि रूपकम् ॥ ५० ॥ अथो पुरन्दरश्रेष्ठिहट्टेऽभ्यागात्क्रमाद् द्विजः । आर्पयत् पुस्तिकां सिद्धदत्तस्याऽऽख्याय तत्कथाम् ॥ ५१ ॥ सोऽपि ताते स्थिते गेहे मूल्यं ·दत्त्वार्थितं तदा । न मोवं देवतादत्तमितियुद्ध्याऽग्रहीदिमाम् ॥ ५२ ॥ सकौतुकस्तत्र च पञ्चपी सदृत्तपादं च तदायपत्रे । प्राप्तव्यमर्थ लभते मनुष्य इत्येकमालोक्य भृशं जहर्प ॥ ५३ ।। रूपकाणां सहस्रेणाप्ययं नूनं क लभ्यते ? । यथात्म्यं दर्शयन् विश्वस्येति सोऽ- चिन्तयन्मुदा ॥ ५४ ॥ कपिलोऽयाप्य तद्रव्यं हृष्टोऽयात् स्वपुरं प्रति । भिल्लै रिटतसर्वस्वोऽदव्यां बन्दीकृतो भ्रमात् ॥ ५५॥ चिरं कढर्थयित्वा च मुक्तः स्वागपरिन्छदः । पल्याऽऽक्रोशपदं जज्ञे यावज्जीवं मुदुःखितः ॥ ५६ ॥ यतः- " विकटा अट पर्वताटवीस्तर वार्धान् भज भूपतीनपि । अपि साधय मन्त्रदेवता न तु सौख्यं मुक्रतैर्विनास्ति ते ॥१॥" पुस्तिकां वणिजो ये नाददिरे ते परेऽप्यथ । कौतुकान्मिलिता ज्ञात्वा तत्स्वरूपं मुदं दधुः ।। ५७ ॥ नाहो! व्याम्मुहृदेव्यादिष्टो धूर्तोऽयमद्य नः । वालं व्यामोहयत्सिद्धदत्तं चेत्यादि तेऽब्रुवन् ॥ ५८ ॥ जहसुस्तं खलाः केचिद्रहो ! वाणिज्यकौशलम् । अहो ! क्रयाणकं प्रौढमिति वादिततालिकाः॥५६॥ श्रेष्ठिन् ! पुत्रस्तवैवाय वारितोऽपि हितैपिभिः । पञ्चशत्याग्रहीत् किञ्चित्कुलं येनोद्धरिप्यति ॥ ६० ॥ इति लोकगिरा खिन्नः पिता पुत्रं गृहागतम् । पप्रच्छायव्ययं सायं पुस्तिकाप्त्यादि सोऽप्यवक् ॥ ६२ ॥ तां दृष्ट्रकपदी श्रेष्ठी क्रुद्धस्तावव्ययाज्जगी । वेत्सि द्रव्याजेने दुःखं नान्योपार्जितभुग जड ! ॥ ६२ ॥ स्तोकान् शाखेवपाठीः किं पाढाञ् श्लोका- स्तथेदृशान् ? । वृथैव व्यययन् द्रव्यं सर्व मे नाशयिष्यसि ॥ ६३॥ तन्निहि त्वमेव द्राक् सुतेभ्योऽपि वरं धनम् । तद्विना विघटन्ते ते विश्वं स्निह्यति तेन च ॥ ६४ ॥ इति तातगिरा दूनः सिद्धदत्तः सपुस्तिकः । विना पञ्चसहस्रान्नैष्यामीत्युक्त्वाऽथ निर्ययौ ॥६५॥ पूरि पिहितं वीक्ष्य निशि देवकुलेऽवसत् । निद्रां चाप स निश्चिन्तः पादार्थ भावयन् मुखम् ॥६६॥ अथ तत्र पुरि मापमन्विश्रेष्टिपु- रोधसाम् । सन्ति पुत्र्यो दृढमीतिवद्धाः सख्यः परस्परम् ॥ ६७ ॥ अतिदेवाङ्गनारूपाः प्राप्तसर्वकलाश्च ताः। यौवने भान्ति विश्व- ·स्त्रीगुणसारैः कृता इव ॥८॥ तासां नित्यावियुक्तानामित्यालापोऽन्यदाऽभवत् । संयोगसुखलीनानामियान्नः समयो ययौ ॥ ६ ॥ अथागाद्यौवनं वैरि न विद्मः पितरस्ततः । कापि कापि सुदूरे नः प्रक्षेप्स्यन्ति पृथक् पृथक् ॥ ७० ॥ ऊचे राजसुतैवं चेत्कञ्च- नैकं मतं वरम् । कुर्मो दीयामहे यावपितृभिर्न पृथक् पृथक् ।। ७१ ॥ एवमस्त्विति सख्युक्ते पुना राजसुताऽवदत् । सिद्धदत्ताभिधो- नास्ति क्षत्रियः सुभगो युवा ॥७२॥ एकस्यां लेखशालायामपठाम वयं स च । राज्ञः सामन्तपुत्रोऽयं वियते यदि वो मतम् ॥७३॥ परिणीताश्च तेनामा गत्वा देशान्तरे द्रुतम् । भोगान् भोक्ष्यामहेऽभीष्टान् संयुक्ता जीवितावधि ॥ ७४ ॥ ओमित्युक्तेऽथ सर्वाभिर्दास्या साहूय तं रहः । भक्त्या प्रलोभ्य सर्वं तद्विमृष्टं प्रत्यपीपदत् ।। ७५ ॥ आनयेस्त्वं रथं साश्वमानयामो धनं वयम् । कामदेवालये शुक्ल- पञ्चम्यां निशि चापतेः ॥७६॥ प्रतिपायेति तं प्रेष्य पराभ्यस्तन्न्यवेदयत् । स्वस्वगेहेषु ताः प्राप्तास्तत्सामग्रीमथो व्यधुः ॥७७॥ अथ स क्षत्रियो दध्यावासां पाणिग्रह मम । स्वामिद्रोहो वियोगश्च पित्राद्यैः संशयोऽसुपु ॥ ७८ ॥ राजकार्यं तदुद्दिश्य त्यक्त्वाऽमू राक्ष- सीरिव । यामि ग्रामान्तरे कापि वढयो मे जीवतः स्त्रियः ॥ ७९ ॥ ततोऽसौ तदिने चक्रे तथैवादृष्टदिष्टधीः । हृष्टा च नृपजा प्राप्य रजनीं जननीमिव ॥ ८० ॥ साऽथ प्रस्तुतसामग्र्याऽऽदिमे यामे सचेटिका । पुरन्दरसुतोपेतमागाकामसुरालयम् ॥ ८१॥ दासी देवौकसो द्वारे संस्थाप्यान्तः प्रविश्य च । सिद्धदत्तागतोज्रासीत्येवं द्विस्विर्जगाद सा॥ ८२ ॥ प्रबुद्धः श्रेष्ठिरः सोऽपि जगावस्मीति सा ततः । भूपणोद्योततो वीक्ष्यावघ्नाद्धस्तेऽस्य कङ्कणम् ॥ ८३ ॥ उवाच मुदिता सा मां स्निग्धां परिणय द्रुतम् । पादार्थ भाव- यंस्तां सोऽथोपयेमे ससंभ्रमम् ।।८४॥ भाग्यात्स कामदेवोऽस्मै पञ्चरत्नी च यौतके । कोटिमूल्यां ददौ वस्त्राञ्चले सोऽपि जुगृह ताम् ॥८५ ॥ जगौ सा पूर्णमिष्टं मेऽन्यासामपि च पूरयेः । रथस्तु क स यास्यामो येन देशान्तरे प्रिय ! ॥८६॥ भावि सर्व शुभं निद्रा- ·धुना सेति शये क्षणम् । निगद्येति निदगौ स राजपुत्री त्वचिन्तयत् ॥ ८७ ॥ अहो ! भयावहे कार्यसंघट्टेऽपि किमित्ययम् । निश्चिन्तो नीरथः शेते ? सोऽयं भवति वा न वा ॥८८॥ इति सा शङ्कया दीपं गुप्तं प्रादुरचीकरत् । उदाराकारमन्यं च तमालोक्य विसिमिये ॥ ८६ ॥ अहो ! रूपमहो ! कान्तिरहो ! सृष्टिर्नवा ह्यसौ । चिन्तितादधिको भाग्यात्तदयं नोऽभवत्पतिः ॥ १० ॥ काचे जिघृक्षिते चिन्तामणिः पाणौ तदाऽगमत् । ध्यायन्तीत्यादि सा जज्ञे हर्पसंभ्रमसंकुला ॥ ११॥ पश्यन्ती पुस्तिकां चाप्य राा तत्पादनवावयत् । तस्यार्थ सम्यगालोच्य प्राममाणत्तमेव च ॥ १२॥ सा प्रत्ययार्थ च सखीत्रयस्य द्वितीयपत्रेऽलिखदात्मचिह्नम् । किं कारणं दैवमलङ्घनीयमिति स्वपादं मुदिताजनेन ॥ ९३ ॥ माग्वद्वखाञ्चले तस्यावन्नान्निद्रायतो भृशम् । प्रत्यङ्गं विलुठदृष्टिरिष्टां सा पुस्तिकां च ताम् ॥ १४ ॥ अवाहनेन नानेन साध्या देशान्तरे गतिः । ध्यात्वेत्यालम्व्य पादार्थ यथागतमगादियम् ॥ १५ ॥ द्वितीययामे सचिवाङ्गजाऽपि व्यूढाऽऽसदानेन तथैव तेन । माग्वद्धतत्पाणिगकङ्कणेन पादाक्षरैस्तैरुपलक्षितैश्च ॥ १६ ॥ पाणौकृतां भूपसुतामनेन निवुध्य तुष्टा शयितेऽथ साऽस्मिन् । चिन्तां न तत्काऽपि सुधीर्दधीत पादं लिलेखेति तृतीयपत्रे ॥ १७॥ युग्मम् ।। तस्यां गतायां च तृतीययामे व्यूढा तथा श्रेष्ठिसुताऽपि तेन । यदस्मदीयं नहि तत्परेपा लिलेख पादं विति तुर्यपत्रे ॥९८॥ पुत्र्याः पुरोधसोऽप्येवं तुर्ये यामेऽभवत्कथा । प्राग्रत्तं वीक्ष्य पत्रे सालिखत् श्लोकं तु पञ्चमे ॥ १६ ॥ तथाहि- व्यवसायं करोत्यन्यः फलमन्येन भुज्यते । पर्याप्तं व्यवसायेन प्रमाणं विधिरेव नः ॥ १०० ॥ लिखित्वेति गृहं साऽपि तथैवागात् सचेटिका । तथैवाऽशेत निश्चिन्तः पादार्थ सोऽपि भावयन् ।। १०१ ॥ कनीनां रात्रित्तं तचेट्योऽथ स्वागसो भिया । न्यवेदयंस्तदभ्वानां स्वपतीनां च ता अपि ॥ ०२ ॥ दुष्पापः स गतः मातरिति भूपोऽरुणोदये । तं पुर्या पिहितद्वारि नरैराप्रशोधयत् ॥ १०३ ॥ तत्र सुप्तं कराबद्धचतुष्कङ्कणमद्भुतम् । तेऽथ प्रबोध्य तं तूर्यरावैयूँपान्तिकेऽनयन्

·१
॥ १०४ ॥ परिणीताधतस्रोऽमूः किं रे साहसिक ! त्या ? । इति पृष्टो नृपेणेप स्माहैतत्पुस्तिकावलात् ॥ १०५ ॥ तां विभाव्य
तदुत्पत्तिमस्पाज्ज्ञात्वा च भूपतिः । दध्यौ देवी तुतोपास्मै सत्येयं पुस्तिका पुनः ॥ १०६ ॥ तदयं देवतादत्तो मत्पुत्र्या वाञ्छितः
पतिः । रूपेणातिरमरो भूयात्कुलं त्वस्य न बुध्यते ॥ १०७ ॥ अथ मन्त्र्यादयोऽप्येत्य भूपमेवं व्यजिज्ञपन् । धूर्तः कश्चित्प्रभो !
रात्रौ परिणिन्येऽद्य नः कनीः ॥ १०८ ॥ दर्शयन् सिद्धदत्तं च राजा स्मात स एप भोः ।। तं वीक्ष्यात्यद्भुताकारं भूपवत्तेऽप्य-
चिन्तयन् ॥ १०६ ।। अथो पुरन्दरः शान्तकोपो द्राक् सरिन्छदः। अनुतप्तोऽभितः पुत्रं सर्वरात्रं गवेपयन् ॥ ११० ॥ तदन्तं
मगे लब्ध्वा नत्वा भूपं निरीक्ष्य तम् । पादानतं समालिङ्गयोजिजीवेव महर्षुलः ॥ १११ ॥ युग्मम् ॥ तद्वृत्तान्तं निवुध्याथ नृपायाः
शेष्ठितोऽखिलम् । जहपुर्जातजामातृकुलमाहात्म्यगौरवाः ॥ ११२॥ राज्ञोचे तव पुत्रोऽमूः श्रेष्ठिन् ! कन्याः स्वयंवराः। प्रागपि
व्यूढवान् भाग्याकृष्टा वार्निदीरिव ॥ ११३ ॥ स्वहर्षपूर्तये कुर्मस्तथाऽप्युद्वाहविस्तरम् । नीत्वैतं स्वगृहे तस्य सामग्री तद्विधापय
॥११४॥ स्वाग्यादेशः प्रमाणं मे निगयेति पुरन्दरः । पुत्रं स्माह सहागो मे सुधानिर्भसितोऽसि यत् ॥ ११५॥ एहि भाग्यनिधे !
यावो गृहे स्वाम्बां प्रमोदय । सुतोऽवक् पूर्णसन्धोऽस्मि चतुष्कोट्यर्जनापितः ! ॥११६॥ तात ! कोपोऽपि पूज्यस्य तत्तेऽभून्मेद्भु-
तश्रिये । निर्माल्यमपि देवरय शेपेत्यात ह्यभीष्टकृत् ॥ ११७ ॥ रत्नानां विंशतिं यक्षदत्तां पित्रे स चार्पयत् । ज्ञात्वा तदुद्भवं श्रेष्ठी
भूपायाश्च चमत्कृताः ॥ ११८ ॥ श्रेष्ठयथो तं गजारूढं स्तूयमानं जगज्जनैः। विश्वनेत्रामृतं निन्ये स्वगृहे यजलोत्सवैः ॥११॥ तदु-
दन्तं निबुध्याथ कन्याः पूर्णमनोरथाः । बभ्रस्ता विस्मयानन्दोत्कण्ठमोहाननुत्तरान् ॥ १२० ॥ सुलग्नेऽथ तदुद्वाहं व्यधुस्ते प्रौढ-
विस्तरैः । पुरादीनां नृपः पञ्च सहस्रान् यौतके त्वदात् ॥ १२१ ॥ रामन्त्र्यायाश्च हस्त्यश्वदासदासीरथादिकान् । शय्यादुपस्करं
द्रव्यकोटीश्चास्मै ददुर्मुदा ॥ १२२ ।। सुरूपयौवनस्नेहशालिनीभिः सदा सुखी । ताभी रेमे सपत्नीभिर्देवो दोगुन्दुगो यथा ॥१२३॥

·सृजन् दानादिधर्माणि गुरुदेवार्चकः सुधीः । स प्रसिद्धि प्रशंसां व सर्वत्र माप भाग्यभूः ॥ १२४ ॥ निश्चिन्तौ विहितौ तेन पितरौ शुद्धधर्मतः । प्रापतुः स्वःश्रियं कालाज्जातः पितृपदे च सः ॥ १२५ ॥ ग्रासैः सद्व्यवहारैश्च वणिकपुत्रैविधापितैः । तस्यागुः संपदः स्फाति वर्षाकाले लता इव ॥ १२६ ॥ पात्रं राजप्रसादस्य सर्वश्लान्यगुणो वभौ । श्राद्धधर्मक्रियोद्युक्तः सप्तक्षेत्र्यां वपन् धनम् ॥ १२७ ॥ मनोऽनुगासु पत्नीषु स्नेहसारासु सोऽद्भुतम् । पपौ भोगरसं तासु द्विरेफः पद्मिनीष्विव ।। १२८ ॥ एवं त्रिवर्गसारं स भुजानः केवलं सुखम् । समयं गमयामास पुण्यैरेकदशं वहुम् ॥ १२६ ।। अजन्यन्त क्रमात्तेन तासु तेजोभृतः सुताः । स्वात्यव्देनेव सद्वृत्ता मुक्ताः सागरशुक्तिपु ॥ १३० ॥ कलासु कुशलाः श्राद्धधर्मानुष्ठानशालिनः । कृतपाणिग्रहाः पित्रोक्ताः प्रौढाश्च तेऽभ- बन् ॥ १३१ ॥ अन्यदा समवासापत्तित्र ज्ञाननिधिर्गुरुः । सिद्धदत्तः सभार्योऽस्य मुखाद्धर्म मुदाऽशृणोत् ॥ १३२ ।। ज्ञात्वा पूर्वभवं चास्मात्मात्रजद्विधिना सुधीः । सभार्योऽत्यन्तवैराग्यात्स्वपदे न्यस्य सोऽङ्गजान् ॥१३३॥ आराध्य च चिरं रत्नत्रयं पाप सुरालयम् । क्रमात्स सेत्स्यति स्वल्पैभवैधर्मसुखोत्तरैः॥१३४॥ कपिलस्तु विनाधर्म चिरं भ्रान्त्वा कुयोनिषु । दुःखान्यनेकधा भुक्त्वा सेत्स्यति प्राप्त- धर्मतः॥१३॥ श्रुत्वेति देशविरतेर्गुरुशर्म सिद्धदत्तस्य तद्विहननात्कपिलस्य चान्यत् । शुद्धाहताऽन्यतरधर्मविधौ प्रयत्न कुर्यात यद्भवजय- श्रियमाप्नुथ ज्ञाः ! ॥१३६॥ इति सिद्धदत्तकपिलाख्यानकमब्धीभमनुमिते १४८४ वर्षे । भव्यानुग्रहहेतोर्मुनिसुन्दरमरिणा चक्रे ॥१३७॥ ॥ इत्यदत्तादानपरिहारादिश्राद्धद्धर्माराधनविराधनयो सिद्धदत्तकपिलकथा ॥ तपावृहद्गच्छाधिराजश्रीदेवसुन्दरसूरिश्रीज्ञानसागरसूरिश्रीसोमसुन्दरसूरिशिष्यैः श्रीमुनिसुन्दरसूरिपादैः सवत् १४८४ वर्षे मार्गशीर्षमासे मेदपाटे देवकुलपाटके कता ॥ छ ।

·नियमचतुष्कपालने सुमुखनृपादिमित्रचतुष्ककथा।
जयश्रीः सर्वतो यस्य भाक्तिकं भजते नरम् ! तं श्रीशान्तिजिनं नौमि सर्वोपप्लवशान्तये ॥ १ ॥ मनुजत्वे समेऽपि स्युर्विषमा
यत्सुखश्रियः । कारणं धर्म एवात्र सुमुखादिनिदर्शनात् ॥ २॥ मूलं धर्मस्य देवोऽर्हन् शाश्वतानन्ददर्शनः । शुद्धाचारो गुरुः शीलं
स्तुतिश्च परमेष्ठिनाम् ॥ ३॥ असहायोऽप्यदेशज्ञोऽप्येपामाराधनाद्भवी । अयत्नाल्लभतेऽभीष्टाः श्रियः सुमुखभूपवत् ॥४॥ तथाहि---
उत्तरापथदेशस्था भरतनेत्रमण्डना । पुरी तक्षशिला धत्ते स्वजातौ विजयश्रियम् ॥ ५॥ तत्र त्रिविक्रमो भूपस्त्रिविक्रमपरा-
क्रमः । अक्रमाक्रान्तदिक्चक्रप्रतापोऽभूत् परंतपः ॥६॥ राज्यस्तस्याभवन् वह्वयः सुरूपा गुणखानयः । स्त्रैणचूडामणिस्तासु प्रधान
तु सुमङ्गला ॥ ७ ॥ साङ्गीणसुखाम्भोधिरयं गर्जश्चिरं नृपः । बभ्रेऽनपत्यताचिन्तावडवानलमन्तरा ॥८॥ उपायान् ज्ञानिनोऽ-
पृन्छदानर्चानेकदेवताः । मन्त्रांश्च सोऽजपचित्रान् लेभेऽपत्यं तथापि न ॥६॥ चिरं रेमे स योपिद्भिर्वतीभिरिव शारिभिः। दक्षो-
ऽप्याप न चापत्यं यथान्धः कितवे जयम् ॥ १० ॥ पुत्रार्थमन्यदा चातिक्रान्तमायेऽपि योक्ने । मेने स पुर्यक्षस्य सुमुखस्योपया-
चितम् ॥ ११ ॥ नहि भाग्याधिकं देवा दातुमीशाः कदाचन । भाग्याज्जाते फले त्वेभिर्दत्तं स्यादिति धीनृणाम् ॥ १२ ॥ अय
समेऽन्यदाद्धाक्षीदर्धराने सुमङ्गला । विशन्तं स्वमुखे स्वर्णपूर्णकुम्भं पयोभृतम् ।। १३ ।। चतुर्भिः कमलैर्दिव्यसग्भिश्चतमृभिस्तथा ।
पूजितं सर्वतो लीनभृङ्गालिध्वनिवन्धुरम् ॥१४॥ युग्मम् ॥ सा ते पत्युः प्रबुद्धाऽऽख्यत्सोऽवग् नौ भविता सुतः । स्वराज्यसुखसंपूर्णा-
ऽध्यागन्तुकरमाचितः ॥ १५ ॥ प्रपेदे साऽथ तन्मूर्ना हर्पश्चासीद्वयोर्महान् । स्वमार्थ तद्विदोऽमाक्षीत्मगेऽथाकार्य भूपतिः ॥ १६ ॥ ॥

·तेऽप्युर्ज्ञानिनां गम्यः स्वमस्यार्थोऽस्य तत्त्वतः । निजप्रज्ञानुसारेण ब्रूमः किञ्चित्तु भूपते ! ॥१७॥ कुम्भः सुतः पयः सौख्यं राज्यानि कमलानि तु । सजो दिव्याः स्त्रियो भृङ्गाः पार्थिवार्थिगजादयः ॥ १८ ॥ चतूराज्यश्चतुष्पत्निपतिः सेव्यो नृपैः सुखी । चतुरङ्गम- हासैन्यो दानी भावी सुतस्तव ॥१६॥ श्रुत्वेति मुदितो भूपस्तान् प्रपूज्य विसय॑ च । देव्या निवेद्य तत्सर्वमानन्दाद्वैतमातनोत् ॥२०॥ गर्भ सानन्दसंदर्भ सा धरेव दधौ निधिम् । तदादि स्पर्द्धयेवास्य राज्ञो वधिरे श्रियः ॥ २१ ॥ समये दोहदस्तस्या जज्ञे राज्ञा समं पुरे । भ्राम्यन्ती सोत्सवं नागारूढार्थिभ्यो ददे धनम् ॥ २२ ॥ पत्या सोपूरि दुष्पूरं किं हि भाग्यवतां नृणाम् ? । सुलग्नेऽस्त पुत्रं च सा विश्वनयनोत्सवम् ॥ २३ ॥ वर्धापनस्य दात्र्यै च दास्यै दानमदान्नृपः । येनैषीद राजदासीत्वं सा प्रत्यापि मुदा तदा ॥२४॥ विश्वालादैक्यकृचक्रे मुदा राज्ञोत्सवस्तदा । यस्मिन्नृलोक एवेष्टो देवासुरनृणामभूत् ॥२५॥ यक्षेण सुमुखेनैप दत्त एवंधिया पिता । आख्यां सुमुखदत्तेति तस्य प्रौढोत्सवं दुदौ ॥२६॥ क्रमात् सुमुख इत्येव प्रसिद्धो वधे च सः। समये च कलाचार्याजग्राह सकलाः कलाः ॥ २७ ॥ स्वभावसुभगेऽप्याप्तयौवनावटधेऽधिकम् । रूपशोभा च पुष्पस्य वसन्तादिव कानने ॥ २८ ॥ इतथ नन्दिनो राज्ञः श्रीविशालपुरेशितुः । कन्या कीर्तिमतीत्यासीदेवकन्येव भूगता ॥२६॥ रूपं कला गुणास्तस्या वर्धन्ते स्म यथा यथा । सस्पर्धे वधे राज्ञो वरचिन्ता तथा तथा ॥ ३० ॥ बन्दिभ्यः सुमुखस्याथ श्रुत्वा लोकोत्तरान् गुणान् । प्रत्यज्ञास्त स एवास्मिन् भवे भर्ता ममेति सा ॥ ३१ ॥ ज्ञात्वा स्वरूपं तद् भूपस्तस्य तां सह मन्त्रिभिः । विवाहप्रौढसामग्र्या : प्रजिघाय स्वयंवराम् ॥३२॥ आगच्छन्ती च तां श्रुत्वा रूपान्तरमिव श्रियः। मुमुदाते पितापुत्रौ तद्भाग्यं चास्तवीजनः ॥ ३३ ॥ साऽपि तक्षशिलामेत्य सम्मुखागतमन्त्रिभिः । दत्तावासे नृपादेशादुत्ततार सहानुगा ॥ ३४ ॥ अथो नन्दिनृपामात्यैविज्ञप्तः सोपदैर्नृपः। सत्कृत्य तान् मुदा लग्नं जग्राह गणकार्पितम् 11 ॥

·॥ ३५ ॥ प्राप्ते तस्मिन् स देवानामपि विस्मयकारकम् । चक्रे तया समं सूनोः पाणिग्रहमहोत्सवम् ॥ ३६ ॥ वरायाथ गजाश्वादि दवा ते नन्दिमन्त्रिणः । ववै हितोपदेशं च स्वपुरेऽगुर्नृपार्चिताः ।। ३७ ॥ स्नेहयौवनशालिन्या कुमारोऽथ तया समम् । पितृवि- श्राणितावासे विललास सुखैक्यवित् ॥ ३८ ॥ अथ सेनाधिपामात्यपुरश्रेष्ठिसुता इत् । समानवयसो मित्राण्यस्य चावाल्यतोऽभवन ॥ ३९ ॥ कृतपाणिग्रहैमित्रैः क्रीडोद्यानादिपु त्रिभिः । कियन्तं समयं निन्ये स्निग्धैः क्रीडन् सहैव सः॥४०॥ अन्यदा चरटं भीमं जेतुं यान्तं नराधिपम् । विनयेन निवार्यप सहानीकोऽगमत् स्वयम् ॥ ४१ ॥ जित्वा तं द्वन्द्वयुद्धेन वद्ध्वा पित्रे स चार्पयत् । भूपस्तं सेवकीचक्रे विस्मितः सूनुविक्रमात् ॥ ४२ ॥ राज्याई वालमप्येतं ज्ञात्वाऽथावालविक्रमम् । प्रबुद्धः पलितं दृष्ट्वा भूपो राज्ये न्यवीविशत् ।। ४३ ॥ दत्तजीवाभयः सोऽर्चा कृत्वाऽहीं जिनसङ्घयोः । पावजत् सुगुरूपान्ते समयज्ञा हि पण्डिताः ॥ ४४ ॥ सुमुखोऽथ नवो राजा जित्वा शत्रून् पराक्रमैः । महादानी जगचक्रे स्वप्रतापयशोमयम् ॥ ४५ ॥ पूर्वान् सेनाधिपादींश्च निश्चिन्ती- कृत्य सोऽन्यदा। नवांस्त्रीनपि मित्राणि तत्पदेपु न्यवीविशत् ॥ ४६॥ तेषु विश्वासपात्रेषु स्नेहसारेषु भूपतिः । न्यस्य राज्यभरं रेमे निश्चिन्तो विषयेष्वलम् ॥ ४७ ।। सौभाग्यादिगुणोलुं स कीर्तिमत्यां मनोहति । स्नेहमूढोऽधिकं रेमे प्रायोऽन्तःपुरगः सदा ॥ ४८ ॥ सेनेशसचिवश्रेष्ठिसुताः पितृपदस्थिताः । राज्यं तु सुहृदः सर्वधुरीणा निरवाहयन् ॥ १६ ॥ वलेनास्माकमेवायं भुङ्क्ते राज्य नृपः सुखी । चक्रुः कदाचनालापमेवं ते मिलिताः कचित् ॥ ५० ॥ श्रुत्वा दासी तदाचख्यौ राज्याः साऽपि महीपतेः। सोऽपि दध्याविदं सत्यं न वेति कापि निर्णये ? ॥५१॥ ममास्ति राज्यभाग्यं चेत्तत्किमेषां मुधोक्तिभिः। तच्चेन्नान्यवलाप्तेन राज्येनानेन किं मम ? ॥ ५२ ॥ परीक्षिष्ये स्वपुण्यं तदेभिः सह विदेशगः । अस्ति तश्चेत्सदश्य॒पां विधास्येऽहं ततोऽखिलम् ।। ५३ ।। इति निश्चित्य ·भूपोऽथ कस्यचिद्विजयच्छलात् । सन्धौ गत्वा स्वदेशस्यामूढलक्षो जगाद तान् ॥ ५४ ॥ चत्वारो दोर्धना यामः सकृदेशान्तरे वयम् । स्वभुजोपार्जितां लक्ष्मी व्यक्तीकृत्य च भुन्दमहे ॥ ५५ ॥ यदुक्तम्- "दीसह विविहं चरिय जाणिज्जइ सुयणदुजणविसेसो । नियपुत्रपमाणं गुणवियड्डिमा य तेण निउणा नियंति महि ॥ १॥" स्वाभिप्राये नृपेणैवमुक्ते सेनाधिपादयः । जगुत्रिष्वपि कालेषु नाथ ! समस्त्वन्मनोऽनुगाः ॥ ५६ ॥ राज्यं प्राक् सचिवादीनां रक्षणार्थ समर्प्यते । भूपाद्या निशि निर्जग्मुश्छन्नं देशान्तरे ततः ।। ५७ ।। यामद्येन ते जग्मुर्भुजमात्रपरिग्रहाः । परदेशे पुरं किञ्चि- दुज्जगाराथ तान्नृपः ॥५८॥ स्वशक्त्यैवात्र नः कोऽद्य भोजनादि करिष्यति । ते यमादिक्ष्यसीत्यूचुः श्रेष्टिपुत्रं स चादिशत् ॥५६॥ वृक्षस्याधोऽथ तान् मुक्त्वा श्रेष्ठिभूः पाविशत् पुरे । हट्टं च निःसहायस्य वणिजोऽध्यास्त कस्यचित् ॥ ६० ।। सुते ग्रामं गते तस्मिन् दिने कस्मिंश्चिदुत्सवे । बहुभ्यो भूरिभाण्डानां ग्राहकेभ्यः सतामपि ॥६१॥ दानादाक्पटोस्तस्य ज्यायसो वणिजस्तदा । पुटीवन्धा- दिना दक्षः साहाय्यं सोऽकरोद् भृशम् ॥ ६२ ॥ युग्मम् ।। तत्साहाय्याणिग् वीक्ष्य जातं लाभ बहुं मुदा । हट्टकाले व्यतिक्रान्ते जगौ कोऽस्यागमः कुतः ? ॥६३॥ सोऽप्यवक श्रेष्ठिभूर्देशान्तरादागां वणिम् जगौ। एहि यावो गृहं सोऽवग् बहिर्मे सुहृदस्त्रयः ॥६॥ तानप्याकारयेत्युक्ते वणिजा स तथाऽकरोत् । रूपकैः पञ्चभिः साध्यं तेभ्यः सोऽहाच भोजनम् ।। ६५ ॥ स्वशक्त्या मुदिते श्रेष्ठि- सुते ते चायतोऽचलन् । द्वितीयेऽह्नि तथैवाथादिक्षत्सेनाधिपं नृपः ॥६६॥ तथैव स पुरे गत्वा जित्वा ग्रुतेन कुत्रचित् । पञ्चरूपकशत्या तान् वणिगोकस्यबूभुजत् ॥ ६७ ॥ सेनाधीशं त्रयोऽशंसंश्चेलुः सर्वेऽपि चाग्रतः । राजाऽऽदिक्षत्तृतीयेति कर्तु भोज्यादि मन्त्रिणम् ६८॥ सोऽप्यगात्कृतसङ्केतो भूत्वाऽग्रेऽथ कचित् पुरे । पटहं वाद्यमानं च वीक्ष्य पप्रच्छ वादकम् ॥ ६६ ॥ तत्स्वरूपं स चावादी- ·देकशः श्रुतधारिणी । अत्र कापालिकी काचित् पुरो राज्ञोऽन्यदाऽवदत् ॥ ७० ॥ श्रावयत्यश्रुतं यो मां तस्मै कच्चोलकं ददे । रूप- काणां सहसैर्यल्लभ्यते पञ्चभिर्बुवम् ॥ ७१ ॥ अश्रावयंस्ततो विज्ञास्तां गाथादि नवं नवम् । प्रज्ञया साऽवधार्याख्यदायातीदं पुरा- ऽपि मे ॥ ७२ ॥ ततः स्वख्यातिहेतोः सा पटहं वादयत्यमुम् । कश्चिन्जयति मां नेति गर्वाद्विज्ञाप्य भूपतिम् ॥ ७३ ॥ निशम्येति निवार्यतं मन्त्री राज्ञः पुरोऽगमत् । तामाकार्य सदस्यूचे गाथामिति महामतिः ॥ ७४ ॥ तुज्झ पिया मह पिउणो धारेइ अणूणगं सयसहस्सं । जइ सुअपुव्वं दिज्जउ अह न सुयं खोरयं देसु ॥ ७५ ॥ जिताऽथ लज्जिताऽस्मै सा दत्त्वा कचोलकं द्रुतम् । हस्यमानाऽनशल्लोकैर्मन्त्री राज्ञा च सत्कृतः ।। ७६ ॥ भुक्त्यै निमन्त्रितः सोऽवक् सुहृदः सन्ति मे बहिः । आकार्यैतान् नृपः सर्वान् सगौरवमबूभुजत् ॥ ७७ ॥ भूपमापृन्छय ते चेलुश्चतुर्थेऽथ दिनेऽयतः । नृपोऽवक् सुमुखश्चाद्य करिष्ये भोजनादि नः ॥७८.। ओमित्युक्तेऽथ तैरने भूत्वा चन्द्रपुरेऽगमत् । श्रान्तोऽखाप्सीदशोकगुच्छायेऽथो भाग्यदत्तदृग् ।। ७६ ॥ अथ शाकुनिकः कश्चित्तत्र सामुद्रिकान्वितः । नराश्च मन्त्रिणा प्रापुस्तांच शाकुनिकोऽब्रवीत् ॥ ८०॥ भो भोः ! पश्यत सुप्तोऽयं पुमान् योऽस्यानुभावतः । विशन्त्यशोकशाखास्थगृध्रास्ये कीटकाः स्वयम् ॥ ८१॥ तदस्य प्राप्तराज्यस्य । कीटवद्वैरिभूभुजः । राज्यप्राणान् प्रदास्यन्ति निपतन्तो रणानने ॥ ८२ ॥ लक्षणानि नृपस्याङ्गे वीक्ष्य सामुद्रिकोऽप्यवक् । यद्यस्य न भवेद्राज्यं तदा शास्त्रं स्पृशामि न ॥ ८३ ॥ चिह्न चैतदशोकस्य सुप्तेऽस्मिन् पुरुषोत्तमे । परावर्तिष्यते छाया सर्वेणापि दिनेन न ॥८४ ॥ अङ्कयित्वाऽथ ककेल्लेश्छायां निश्चित्य च स्थिराम् । तं वृत्तान्तं नरा गत्वा मन्त्रिणं द्राग् न्यवेदयन ॥८५॥ राजच्छ- वादिसामग्री तेऽप्यादाय मुदाकुलाः । तत्रागत्य ध्वनत्यैर्गीतैश्च तमबूबुधन् ॥ ८ ॥ अवोचस्तेऽथ राज्यं तेऽस्माभिासपदे धृतम् ।

·तद्वाजन् ! स्वीकुरुष्वाय देवादिष्टोऽसि नः प्रभुः ॥ ८७ ॥ प्रतिवक्ति नृपः किञ्चित्स यावत्संभ्रमाकुलः । तावदारोपितो दत्तहस्ताल- म्बैगजेऽथ तैः ॥८८॥ दृष्ट्वोपलक्ष्य तं दृष्टै घुगे वन्दिभिस्तदा । जीयात्सुमुखभूपोऽयं केनचित्रेतुनैककः ॥ ८६ ॥ तद्विशेषमुदा छत्र- चामरातोबडम्वरैः । तं ससैन्यं नृपाचारैमन्त्रिणोऽवीविशन् पुरे ॥६० ॥ प्राप्तो नृपसभे स्फूर्जचित्रमङ्गलपूर्वकम्। रैसिंहासनमध्यास्य तैर्दाग राज्येऽभ्यषेचि सः ॥ ११ ॥ सोऽपि सर्वनृपाचारविदुरो भाग्यधीनिधिः । उचितालापसम्मानैः सार्वलोक्यमपिमिणत् ॥१२॥ वर्धापनोपदायेषु जातेष्ववसरे नृपः । बुभुतुः सुहृदः स्मृत्वा तलारक्षमथादिशत् ॥६३॥ आगच्छतः प्रतीच्यांस्त्रीन् पथिकान् साकृती- भवान् । मानात् पसल वाऽऽकार्य द्रागानय पुरो मम ॥ ६४ ॥ नृपादेशं प्रपद्याशु गत्वा सोऽथ भटै!तः। क्रोशान्तेऽध्वनि तान् वीच्याजूहवद् भूधवाज्ञया ॥६५॥ दध्युस्ते चकिताश्चैतद् राज्यं नः शत्रुभूभुजः । उपलक्ष्य ततोऽयाहि वैरिभिः सुमुखो नृपः ॥६६॥ ज्ञापिताश्च वयं तेन तस्माद् गृयामहेऽरिभिः । ततः पलायिपातां द्वौ सेनेशस्तु युधेऽभ्यगात् ॥१७॥ जित्वा वद्ध्वा समानीय तलारक्षो नृपाग्रतः । व्यमुञ्चत्कान्दिशीकांस्तान् भूपः के यूयमित्यवक् ॥ १८॥ नृपोऽयं सुमुखाकार इति ते शङ्किता मनाक् । अवोचन् सेवकास्ते स्मः शरणं नोऽसि मुश्च तत् ॥६६॥ भाग्यं परीक्षितं स्वं स्वं सुहृदः ! सुमुखोऽस्म्यहम् । साहाय्यं वो विनाऽण्यापं राज्य- मेतदयत्नतः ॥१००॥ भोजनाद्याप्तिमात्रात्तद् भाग्यान्मा भूत गर्विताः । इत्युक्त्वा तान् विमोन्यैपोऽप्यालिलिङ्ग पदानतान् ॥१०१॥ युग्मम् ॥ नाथैपाऽभूत् कथं ते श्रीरित्युक्ते तैर्नृपेरितः । अङ्गरक्षोऽवदत् सर्वं विस्मितास्तेऽस्तुवन्नृपम् ॥ १०२ ॥ स्नात्वाऽभ्यर्च्य जिनं भूपोचितं भुक्त्वाऽथ तैः सह । यावत्पल्यङ्कमध्यास्य विनोदांस्तनुते नृपः ॥१०३॥ तावन्मन्त्रीश्वरो राज्ञी दिव्यरूपविभूपणा । कन्या चैका समागत्य कृतौचित्या उपाविशन् ॥ १०४ ॥ मन्त्री स्माहोपयच्छस्व राजन् ! दिव्यां कनीमिमाम् । अयं वामुचितो योगो ·? रोहिणीचन्द्रयोरिव ॥ १०५ ॥ नृपोऽप्याख्यत्किमज्ञाते मयि राज्यं न्ययोजयः। कुलं वा न नृपे मृग्यं वीरभोग्या यतो धरा॥१०॥ परमज्ञातवंशादेर्दत्से कन्यामिमां कथम् ? । का चैपा कन्यका का च योपेयं नेत्रतोषिणी ? ॥ १०७ ॥ कश्चात्राभून्नृपः पूर्व ? कथं राज्यं च सोऽत्यजत् ? । मन्त्र्यथोवाच भूपेदं शृणु विस्तरतो ब्रुवे ॥ १०८ ॥ तथाहि-- पुरेऽत्र भाग महेन्द्रश्रीपोऽभून्नरवाहनः । तस्य राज्ञीषु वढीपु श्रीकान्ताऽधात् प्रधानताम् ॥ १०६ ॥ सुतः सामन्तराजस्य चन्द्रसेनोऽस्य भूभुजः । आवाल्यादभवन्मित्रं सक्या देहमात्रभित् ॥ ११० ॥ धर्मघोषगुरोः पार्थेऽन्यदोद्यानमुपेयुषः। सम्यक्त्वाचं यथाशक्ति धर्म जगृहतुश्च तौ ॥ १११ ॥ तयोर्खाल्ये युक्त्वे च राज्येऽपि सह खेलतोः। दस्रयोरिव कालोऽगात् प्रीतिसौख्यमयः कियान् ॥११२॥ सर्वत्रास्खलितो नित्यं भूपस्यान्तःपुरेऽन्यदा । श्रीकान्तां चन्द्रसेनोऽथ वीक्ष्य मोहवशोऽभवत् ॥११३॥ नारीशल्ये तदाद्यस्य हृदि क्षिप्ते स्मरारिणा । भृशतापभृतो जज्ञे रतिर्न विपये कचित् ॥ ११४ ॥ भोजनादिष्वरुच्याऽस्य तचिन्ताराजयक्ष्मणा । क्रशिमानं वपुर्निन्ये विन्छायस्य दिने दिने ॥ ११५ ॥ अन्यदा गाढनिर्बन्धात्पृष्टो भूपेन कारणम् । किञ्चिद्गोप्यं न मित्रस्यास्येति सोऽवग् यथातथम् ॥ ११६ ॥ यदुक्तम्- " ददाति प्रतिगृह्णाति गोप्यमाख्याति पृच्छति । भुङ्क्ते भोजयते चैव पड्विध प्रीतिलक्षणम् ॥ १॥" भूपोऽप्यूचेऽल्पमेवेदं सर्व साधु भविष्यति । अबुद्ध्वा च तदाकूतं चन्द्रसेनो ययौ गृहम् ॥११७॥ दध्यौ राजाऽथ राज्येन प्राणैः पत्न्याऽपि वा मया । मित्रस्यास्येप्सितं कार्य सर्वेभ्योऽपि मियो ययम् ॥ ११८ ॥ प्रदोषेऽथ नृपः मोचे श्रीकान्तां वन्मि किञ्चन । चेत्करोष्यविचार्यैव मदुक्तं साध्वसाधु या ॥ ११६ ॥ जगौ पतिव्रता साऽपि त्वदाज्ञाधारणे मम । अपश्यः काऽप्यसंवादं यदीशैवं ·विभापसे ? ॥ १२० ॥ राजोचे तर्हि मे चन्द्रसेनस्य सुहृदोऽन्तिके । बाम् अजोपचरैतं च पत्नीभावेन मामिव ॥ १२१ ॥ पत्यादेश सृजन्त्यास्ते न तु दोपोऽस्ति कश्चन । प्रमाणं मे प्रियादेश इत्युक्त्वा सा तथाऽकरोत् ॥ १२२ ॥ स्ववासभवने चन्द्रसेनस्तामथ तल्पगः । भूपणोद्योततोऽद्राक्षीदिव्यरूपामुपागताम् ॥१२३॥ काऽसीत्यूचे स संभ्रान्तः पत्यादेशादि साऽब्रवीत् । तज् ज्ञात्वा सोऽपि मेधावी दध्यौ सवीडविस्मयः ॥ १२४ ॥ निर्गुणेऽपि मयि स्नेहो भूपतेः कोऽप्यहो ! नवः । शास्त्रलोकैर्विरुद्धं यत्तदप्येप यतो व्य- धात् ॥ १२५ ॥ बहवोऽपि ददुः प्राणान् स्नेहान्मानादितोऽपि वा। सती चेतोऽनुगां कान्तां न तु कस्यापि कोऽप्यदात् ॥ १२६ ॥ रामो रामायणं चक्रे बन्धून् पार्थोऽवधीत् स्त्रियै। सुग्रीवोऽघातयद्वालिमेप तां मत्कृतेऽत्यजत् ॥ १२७ ॥ लोकरूढ्याऽयं श्लोकः ॥ उत्तमोऽयं प्रपन्नां मे प्रीतिमित्यपि रक्षति । अधमः कामयेऽप्यम्बानिभा राजमियां त्वहम् ॥ १२८ ॥ समेऽपि तदहो ! नृत्वे किय- दन्तरमावयोः ? । स्मरभूतवशः क्लीवः किमकृत्यमचिन्तयम् ? ॥ १२६ ।। तदिदं जीवितं धिम् मे नरजातेः कलङ्कदम् । दुर्गतौ पतितो लप्स्ये दुःखान्यस्माच पातकात् ॥ १३० ॥ आत्मानं शोधयिष्यामि छित्वा शीर्प ततोऽसिना । दुश्चिन्तितानुतापाग्निदग्धरागविषद्रुमः ॥ १३१ ॥ ध्यात्वेति खड्गमाकृष्य यावत् कण्ठे स मुञ्चति । धृतः श्रीकान्तया तावत्पाणौ संभ्रान्तया द्रुतम् ॥ २३२ ॥ सोऽप्यूचे शोधयामि स्वं राजपल्याः परस्त्रियाः । कामनापापपङ्काक्तं स्वघातात्कि निषेधसि ? ॥ १३३ ॥ साध्वोचनात्मघातेन याति पापं शरीरवत् । तपः कुरुष्व तच्छुद्धथै जीवन् भद्राण्यवाप्नुहि ॥ १३४ ॥ सोऽपि स्माहेति कर्ताऽस्मि मोहो मेगात् पतिं व्रज । राज- पत्नीति पूज्याऽसि खाम्यातल्या प्रजासु हि ॥ १३५ ॥ साऽथ तत्सत्त्वतुष्टैतद्गत्वा राज्ञो न्यवेदयत् । सोऽपि . तां विस्मितः स्नि- ह्यन् प्रियां भोगैरपिपिणत् ॥ १३६ ॥ अन्योन्यं सत्त्वसंतुष्टौ प्रशंसन्तौ सविस्मयौ । निशां सहर्षनिर्वेदौ सुहृदौ तौ व्यतीयतः ॥ ॥

·१३७ ।। प्रातर्भवविरक्तोऽथ चन्द्रसेनो नृपान्तिके । गत्वोचे प्रत्रजिष्यामि स्वं हनिष्यामि वा ध्रुवम् ॥१३८॥ मित्रराजप्रियाद्रोहपाप- पकौघभारिणः । शुद्धिर्नेतरथा मेऽनुमन्यस्वाऽन्यतरत्ततः ॥१३६ ॥ राजोचे कावयोर्भेदः ? प्राणेभ्योऽपि प्रियोऽसि हि । कलङ्कयसि किं मित्र ! मैत्री भेदं वदन् स्त्रियाम् ? ॥१४०॥ प्रायश्चित्तेन चेत्तोपश्चर चान्द्रायणादि तत् । मा वादीः श्रुतिशून्याभं वियोग ते कथं क्षमे? ॥ १४१ ॥ सोऽप्यवर यत एवैवं मयि स्त्रिद्यसि बान्धव ! । अत एवाकृतज्ञत्वानुतापो मे भृपायते ॥ १४२ ॥ न रतिं तल्लभे गेहे विभेमि स्मररक्षसः । हनिष्यामि तदात्मानं कालक्षेपं च न क्षमे ॥ १४३ ॥ नृपोऽकामोपि तस्यात्महत्याभीत्याऽवदत्ततः । इति चेनिश्चयो मित्र ! प्रव्रजस्वेच्छया तदा ॥१४४॥ प्रव्रज्या यदिहामुत्रापीष्टश्रेयाप्रदा भवेत् । जीवामि चाहमप्येवं जीवतस्ते दिदृक्षया ॥ १४५ ॥ हृष्टस्तत्र वने धर्मघोपगुर्वन्तिकेऽगमत् । श्रुत्वा धर्म फलं चास्य संविनो व्रतमाददे ॥ १४६ ॥ अधीतश्रुतसारोऽथ तीत्रं तवा चिरं तपः । माहेन्द्रे त्रिदशो जज्ञे शकसामानिको महान् ॥ १४७ ॥ राज्ञो मित्रवियोगार्तिश्चिरात् श्रीकान्तया हृता । संसार- सुखसर्वस्वहेतुसद्गुणरूपया ॥ १४८ ।। यदुक्तम्- संसारतापखिन्नानां तिस्रो विश्रामभूमयः । अपत्यं च कलत्रं च सर्वज्ञस्यागमोऽथवा ॥१॥" कालादजीजनत्तस्यां मणीवत्यामिवाम्बुदः । कन्यां भोगवतीं राजा मणीमिव विभास्वराम् ॥ १४६ ॥ चतुःपष्टिकलादक्षा क्रमात्सा प्राप्तयौवना । सर्वस्त्रैणगुणा जज्ञे सौभाग्यश्रीरिवाङ्गिनी ॥ १५० ॥ नापत्यमधिकं राज्ञश्चिरेणाप्यस्य चाभवत् । अन्यदा निशि सुप्तं तं दिव्यः कोऽपि जगौ पुमान् ॥१५१।। प्रबुध्यस्व प्रबुध्यस्त द्विधाऽपि द्राग् नराधिप ! । चौरा ज्वलति गेहे ते सर्वस्वं लुण्ट- यन्त्यमी ॥ १५२ ॥ प्रबुद्धः सहसोत्यायैक्षिष्टाऽथ क्षुभितोऽभितः । न त्वद्राक्षीन्नृपो गेहं ज्वलचौरांश्च न कचित् ॥ १५३ ॥ देहा- ·लङ्कारतेजोभिद्योतयन्तं दिशो नृपः । दिव्यं तं तु नरं वीक्ष्य नत्वाऽवादीत् कृताञ्जलिः ॥ १५४ ॥ कस्त्वं द्वेधा प्रबोधः कः को वह्निः के च दस्यवः ? । पुण्यैईगुत्सवीभूतो वदेदं वेभि न प्रभो ! ।।। १५५ ॥ सोऽयावादीसुरोऽस्म्येष प्रबोधो द्रव्यभावभित् । निद्रा- मोहोज्झनाद् द्वेधाज्ञामुत्र च हितावहः ॥ १५६ ॥ जीवो गेही वपुर्गेहे जरा वहिर्दहत्यदः । कपायविपयाचौरा मुष्णन्ति सुकृतं धनम् ॥ १५७ ॥ नार्यसे जरसा यावत्तावन्मोहं विमुन्य तत् । कपायविषयत्यागात्स्वहितं सुकृतं चर ॥१५॥ स्वाथैकनिष्ठेषु विभिन्नत्ति- वल्पाहसंयोगिषु नश्वरेषु । त्राणानलंभूष्णुपु दुःखदेषु क एव मोहः स्वजनेषु राजन् ! ॥१५६॥ यावन्तो हि प्रजायन्ते पुंसः पत्नी- सुतादयः । तावन्तोऽस्य निखन्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः ॥ १६० ॥ धनेन रक्ष्यते विघ्नान धनी न च तेन तत् । तथापि तस्मिन् यन्मोहस्तन्मूखिमविजृम्भितम् ॥१६१॥ असारं नृभवे देहं प्राप्य पापं करोति कः? । एरण्डतरुमाश्रित्य कुञ्जरं न विरोधयेत् ॥१६॥ महता पुण्यपण्येन क्रीतेयं कायनौस्त्वया । त्वरख तद्भवाम्भोधि तर यावन्न भिद्यते ॥ १६३ ॥ जरसा ग्रस्तदेहेन धर्मभारो हि दुर्वहः । तदनागम एवेति कुर्यादात्महितं सुधीः ॥१६४॥ रदततिः पतिता वलिता गता वलिभिरावलितं पलितं वपुः । विषयकर्दमदु- दमवाञ्छया तदपि नात्महितं विहितं जडैः ॥ १६५ ॥ कपायलूकया तप्तो विषयैर्नेव तृप्यति । चिरं भुक्तैरिवाम्भोभिः सतृष्णो याति दुर्गतिम् ॥ १६६ ॥ पापैरारम्भजैर्मृत्यौ दुर्गतौ ते पतिष्यतः । नालं त्राणाय पादातं खैणमाश्वं च हास्तिकम् ॥ १६७ ॥ गलत्यविश्रान्तमिदं नृपायुः पुनर्दुरापो नृभवादियोगः । यतस्य धर्मे तदनुत्तरे द्रागनुत्तरं शर्म यतो लभेथाः ।। १६८ ॥ सुरोत्तमेनेति हितार्थिनोक्तं श्रुत्वोपदेशं नृपतिर्जगाद । विभो! प्रबुद्धोऽस्मि निरीक्ष्यमाणे कथं त्वयि नियति मे मनस्तु ? ॥१६॥ जगौ स मित्रं तव चन्द्रसेनस्तपःप्रभावात्रिदशोऽस्मि जातः । तत्ते प्रवोधाद्विदधामि मैत्री पूर्वोपकारोपचितां कृतार्थाम् ॥ १७० ॥ भूपः सहर्षाश्रु- ·रुवाच बन्धोऽभूवं कृतार्थस्त्वदनुग्रहेण । स्नेहः किमत्रैव भवेऽयमासीद् भवान्तरे वापि ? वद प्रसीद ॥ १७१ ॥ देवोञोचद्भवाभ्या- साजज्ञे स्नेहोऽयमावयोः। विशेषप्रतिवोधाय तं च मे गदतः शृणु ॥ १७२ ॥ ग्रामे सिद्धवटे स्निग्धावभूतां वान्धवौ द्विजौ । गोभूतिवसुभूत्याहौ ज्योतिपादिष्वधीतिनौ ॥ १७३ ॥ श्राद्धेन हरिमित्रेण सुहृदा वोधितावपि । जैनं जगृहतुर्धर्म न तौ मिथ्यात्व- वासितौ ॥ १७४ ॥ मिश्रभावात्मको तस्मिन् यत्र तत्र यदा तदा । मित्रदाक्षिण्यतः किन्तु तमेतौ प्रशशंसतुः ॥ १७५ ॥ सुहृच्छा- द्धन संवासात्तदनुष्ठानवेदिनौ । हास्यात् पञ्चनमस्कारायसकृत्पेठतुश्च तौ ॥ १७६ ॥ न तु यागादिकृत्यानि क्रूरारम्भाणि तेनतुः । स्नानादिक्रियया वैश्या गमयामासतुर्जनः ॥ १७७ ॥ मृत्वा तत्रैव चाभूतां कौटुम्विकगृहे पौ । ऊहतुवूही चाथ तावनांसि हलानि वा ॥ १७८ ॥ अन्यदा तीर्थयात्रायै क्रीत्वाऽनसि नियोज्य तौ । हरिमित्रोऽचलत् श्राद्धैः सह शत्रुञ्जयं प्रति ॥ १७६ ॥ यानारोहा- वरोहादौ तच्छादोच्चारितं मुहुः । तौ नमो अरिहंताणमिति शुश्रुवतुपौ ॥ १८० ॥ तौ च श्रुतघराण्येतान्यक्षराणीति चिन्तया । स्मरतः स्माऽन्यदा जातेः श्राद्धमैत्रीफलं ह्यदः॥ १८१ ॥ स्वताहपशुताखिन्नौ निन्दन्तौ प्राग्भवक्रियाम् । सततोदश्रुनेत्रौ तावा- हाराद्यपि नैन्छताम् ॥ १८२ ॥ दृष्ट्वा तादृक्स्वरूपौ तौ श्राद्धो रोगादिशङ्कया । कृपयोपचचारार्ह न्यास्यान्यौ तत्पदे दृषौ ॥१८३॥ तथाऽपि मुमुचाते तौ न तथात्वमितश्च सः। तृतीयेऽति युगादीशं श्राद्धः शत्रुञ्जयेऽनमत् ॥ १८४ ॥ चारणश्रमणं तत्र जिनं नन्तुमुपागतम् । नत्वाऽपृच्छत्तयोस्तादृक्स्वरूपे कारणं च सः ॥ १८५॥ अजिहेतत् मुनिः पूर्वभवस्मृत्यादि तत्तयोः । सोऽथानीय मुनेः पार्थे तो सद्धर्ममयूबुधत् ॥ १८६ ॥ मुनिराख्यत् फलं दृष्टं मिथ्यात्वस्येति तद्वृषौ । श्राद्धधर्म प्रपद्येथा स्वर्गादिश्रीर्यतो भवेत् ॥ १८७ ॥ मुनेरित्यादिभिर्वाक्यैः प्रबुद्धौ तौ सुदर्शनम् । साणुव्रतं प्रपेदाते प्राप्तं प्राग बहुमानतः॥ १८८ ॥ क्षमयामासतुमित्रं नत्वा - ·तौ साश्रुलोचनौ । उपदिष्टं हितं तेनाकृत्वा गाढानुतापिनौ ॥ १८६ ॥ हरिमित्रोऽपि तद्धर्मप्रपत्त्या मुदितोऽब्रवीत् । श्लाध्यं वां पशु- जन्मापि सुहृदौ ! वोधिलाभतः ॥ १६० ॥ तन्मा विपदतं धर्मनिर्वाहो युवयोर्मया । करिष्यते सदा वन्ध्योरिव साधर्मिकत्वतः ॥ १६१ ॥ हृष्टौ ततो युगादीशं नत्वाऽधाष्टमपारणे । आहारं बुभुजाते तो प्रासुकं श्राद्धद्वौकितम् ॥ १६२ ॥ कृत्वाऽथ श्रीयुगादीशपूजादि मुदितो गृहे । हरिमित्रो युतस्ताभ्यां कियद्भिर्वासरैरगात् ॥१६३॥ मित्रस्नेहेन तेनाथ साधर्मिकधिया च तौ । पालितौ प्रासुकाहारैश्चक्रतुर्विविधं तपः ॥ १६४ ॥ प्रान्ते चानशनात्तेन सम्यग् निर्यापितौ मृतौ । सौधर्मे त्रिदशौ जातौ प्रौढौ पुण्या- नुभावतः ।। १६५ ॥ प्रदर्य हरिमित्रस्य सौवर्द्धि सुहृदश्च तौ । तस्य बुद्धस्य दीक्षाया विधाय च महोत्सवान् ॥ १६६ ॥ स्वःशर्म च चिरं भुक्त्वा सर्वकामगुणात्मकम् । न्युत्वा चाऽऽवामभूवेह स्नेहस्तत्माग्यवादिति ॥ १६७ ॥ एतच्छ्रुत्वा नृपो जातीः स्वाः स्मृत्वा च विरक्तधीः । जगौ द्राक् प्रजिष्यामि बन्धो ! राज्ये रमे नहि ॥ १९८॥ किन्तु राज्यं च कन्यां च ददे कस्यादि- शेति मे । ऊचे देवोऽथ मासान्तेऽत्रैवागामी पतिस्तयोः ।। १६६ ॥ माघस्य शुक्लपञ्चम्यामशोकद्रोस्तले प्रगे । सरस्तीरे सुखं सुप्ते य- स्मिंश्छाया न हीयते ॥ २०० ॥ शाखासुप्तस्य गृध्रस्य यस्योपरि मुखे स्वयम् । कीट विशन्त्यसौ भावी पतिस्ते राज्यकन्ययोः ॥ २०१॥ युग्मम् ॥ राज्यकन्यापतीभूतो न्यायधर्मानुगः स ते । प्रजापुत्र्योः सुखाकर्ता चिरं राजन् ! भविष्यति ॥ २०२ ॥ नृपः स्माहेति तत्त्वं चेद्भवाद्भीतोऽस्मि तद् व्रतम् । प्रातरेव ग्रहीष्यामि मैत्री सत्यीकृता त्वया ॥ २०३ ॥ मा प्रमादीः क्षणमपीत्युक्त्वा देव- स्तिरोदधौ । धर्मजागरया राजा त्रियामां चात्यचिक्रमत् ॥ २०४ ॥ मातर्जगौ स मन्त्र्यादीन् प्रत्रजिष्याम्यहं द्रुतम् । मित्रेण बो- धितो रात्रौ गृहे नैव रतिं लभे ॥ २०५॥ राज्यभारस्य वोढाऽस्ति न तवेति विलम्बय । इत्युक्ते मन्त्रिभी राजा देवादिष्टं जगाद ॥

·तत् ॥ २०६ ॥ अवोचन सचिवाधास्तन्मासं राज्यभरं वह । जामाने तं समं पुत्र्या दत्त्वा कुर्या मनीषितम् ॥ २०७॥ राजोवाच नपुगेंहे दहामाने जराग्निना । भीष्मे जिघत्सया मृत्युराक्षसे चाभिधावति ॥ २०८ ॥ कपायाहिषु पूत्कुर्वत्स्वभितो मोहनिद्रया । वि- पयावकरे सुप्तो राज्यक्ष्वेडतरोस्तले ॥ २०६ ॥ बोधितः सुहृदाऽस्म्यद्य कथमेवं भयाकुले । मन्त्रिणोन भवारण्ये स्थातुं क्षणमपि क्षमे १ ॥२१०॥ त्रिभिर्विशेपकम् ॥ लवसप्तमदेवानां लवान् सप्त विनायुपः । पुनः पातं विदन् को हि गमयेत्स्वल्पमप्यदः ॥२११॥ सचिवाः ! पालयित्वैतद्राज्यं कन्यामिमां च तत् । देवादिष्टाय देयास्तेत्याज्ञां भक्ताः प्रतीच्छत ॥२१२॥ तथेति प्रतिपन्ने तैः कृत्वा मारिनिवारणम् । दानादि च यथौचित्यं सर्वपूज्यान् प्रपूज्य च ॥ २१३ ॥ अन्तःपुरादिलोकस्य सर्वस्य रुदतोऽप्ययम् । वीरो राज्य- श्रियं त्यक्त्वा गुरुपार्थेऽग्रहीद् व्रतम् ॥ २१४ ॥ युग्मम् ॥ श्रीकान्ताऽथ गिरा पत्युर्यावत्कन्याकरग्रहम् । स्थिता सैपाय तूद्वाह्य तां प्रातः प्रजिष्यति ॥ २१५ ॥ तदेवं जगदे हेतुर्दाने ते राज्यकन्ययोः । नरवाहनभूपस्य दीक्षायां च महीपते ! ॥ २१६ ।। इति मित्रद्वयीत्तं मयोक्तं मङ्गलप्रदम् । तदेतां प्रतिपद्यस्व कन्यां विश्वोत्तमां गुणैः ॥ २१७ ॥ पूर्वभूपालमन्त्र्युक्तं श्रुत्वेति सुमुखो नृपः । मौनेनापि प्रपेदे तां विस्मयानन्दमेदुरः ॥ २१८ ॥ निश्युद्वाह्याथ तां तेन शिक्षयित्वा च दम्पती । श्रीकान्ता माव्रजत् प्रातः स्व- को विलम्वते ? ॥ २१६ ।। सुमुखोऽपि पियां दिव्यरूपस्नेहामवाप्य ताम् । राज्यादप्यधिकां मेने रेमे च सततं तया ॥२२०॥ व्यस्मापीत् पितरौ साऽपि पत्या स्नेहात्सुखाकृता । प्रिययेव प्रियः प्रायः स्त्रीणां तरुणिमाऽध्वनि ॥ २२१ ॥ संजातनिश्चयो राज्य- भोगभोग्येऽय भूपतिः । चिन्तां मन्त्र्यादिषु न्यस्तराज्यभारोऽजहात्स्वयम् ॥२२२॥ प्रायोऽन्तःपुरमध्यस्थो गीतनाव्यादिभिः सदा । प्रियमाणश्चिरं रेमे भोगवत्या समं च सः ॥ २२३ ॥ भोगासक्तो नवो राज्यस्थित्याद्यज्ञोऽयमप्रभुः । इति मन्त्र्यादयोऽवज्ञां तस्याका- ·पुरनालयाः ॥ २२४ ॥ राज्ञः सेवालगोऽय सर्वस्तेषां क्शोऽभवत् । साक्षाददाति ग: पागः स एवास्य भिगो गतः ॥ २२५ ॥ सेनेशायाः सखायस्तु जगुस्तान् सचिवादिकान् । नास्याज्ञा गर वोऽस्मदहो ! भाग्यसेवधैः ॥ २२ ॥ पत्यूनस्रोऽपि राज्यं ना समेतदर्शवदम् । अस्मदायरसौख्यस्य नारीसकस्य कास्य भी: १ ॥ २२७ ॥ ततसो सुलदो रास्तां गति न्य- दगन । निन्तावातो मनाक सोऽपि निश्यशेताल्पनिया ॥ २२८ ॥ निशीशेऽयागरः कमिलेगे जागर्षि पेत्गवा । राशोने बाधते चिन्ता निदां का सत्यवाह सुरः ॥ २२६ ॥ मन्त्र्याविनगे राज्ञा प्रोतभापत निर्जरः । मा विपीद करिष्ये ते चिन्तितोप- स्थितोऽधितम् ॥ २३० ॥ यतो माहेन्द्रनादियोऽस्मि पुरनिर्जरः । गच्यता स्वरात्पुनीपतेः स्नेहानबावने ॥ २३१ ॥ इत्युक्वान्तान्तेि दो निद्रा भेजे सुदा सुपः । अधुलोम तपात:कृत्योऽध्यास्तेऽस्य पर्पदम् ॥ २३२ ॥ सोऽवन सेवागतं मुख्यं गन्निणं सगगाबहोः । गरीवानागतस्मान्तःपुरान्गे दुष्यतः पदौ ॥ २३३ ॥ गभ्यभि तदिगौ पन्निन् ! स्वगं तैलेन नैपुगात् । स दध्यौ राज्यगनोऽगं भगापीहर दिशाको ! ॥ २३४ ॥ जगौ स सौकुमार्गाचे नावं नामो पदौ । घालोपलेन कार्कश्यं नीता ततत्क्षगौ कुरु ॥२३॥ तदवशागिरा कुलो भूपः मोवान रे भटाः ! । एतं संताजा बना च दृष्टं क्षिपत चारके ॥ २२६ ॥ आकाणीति नो यावत् कुरुते कोऽपि किशन । सुरं स्गलाऽगुरत् तारन् नुपवितनरान् घशा ॥ २३७ ॥ सहसोचीर्य ते भित्तेः परदाङ्गा अनाश्ववान् । मन्त्र्यादीस्ताऽपिलाऽलं वचः कन्रतो जुतम् ॥ २३८ ॥ कारायां नीयमानासो जगुः स्वामी लगेन नः । शरगगशरणं दीनान क्षमिलाऽगो विमोचय ॥ २३६ ॥ ततः कृपोदयापो दशैनैतान् व्यग्गुचत् । तेऽथान्गेऽपि पदोलशा नपं स्माहर्भयदुताः ॥२४०॥ स्वामिन् ! महापभानस्य द्रष्टुन् रीताफलस्य ते । प्रसबोरीकुरुष्वास्मान् जीनितानाभि किङ्करान् ·॥ २४१ ॥ तत्पृष्ठेषु करं दत्त्वा सचकार नृपोऽथ तान् । दृशाऽपि प्रेरिताश्चक्रुराज्ञां राज्ञस्तदादि ते ॥ २४२ ॥ यतः- "अवन्ध्यकोपस्य निहन्तुरापदां भवन्ति वश्याः स्वयमेव देहिनः। अमर्पशून्येन जनस्य जन्तुना न जातहार्दैन न विद्विपाऽऽदरः॥१॥ अङ्काधिरोपितमृगश्चन्द्रमा मृगलाञ्छनः । केसरी निष्ठुरक्षिप्तमृगपूगो मृगाधिपः ॥ २४३ ॥ सेनेशाद्याः सखायोऽथ नीता राजा परां श्रियम् । तेष्वन्येषु च विन्यास्थद् राज्यभारं तथैव सः ॥ २४४ ॥ न्यायधर्मसुखाधारे नृपेऽस्मिन् राज्यधारिणि । युक्तं प्रजा अपीदृश्यो बभूवुरकुतोभयाः ॥ २४५ ॥ प्रतापश्च प्रभावश्च यशः कीर्तिश्च सर्वतः । प्रसस्रुर्दूरतस्तस्य श्रियः सर्वास्तमभ्यगुः ॥ २४६ ॥ भोगवत्या समं भोगैर्गते काले कियत्यथ। द्वारपालः सभासीनमन्यदा तंव्यजिज्ञपत् ।। २४७ ॥ स्वामिन् ! वीरपुरात्माप्तः पण्डितस्त्वां दिदृक्षते । मुञ्चेत्युक्तो नृपेणैप गत्वा तेन सहागमत् ॥ २४८ ॥ सर्वज्ञः शिवमातनोतु सविता चारोग्यमिन्दुः श्रियं भौमः शत्रुजयं बुधश्च विशदं वोधं धियं गीष्पतिः । सौभाग्यं भृगुजः शनिश्च विभुतां राहुः प्रतापोचयं केतुः कीर्तिततीः सुखानि च गुरु- स्तुभ्यं सदा भूपते ! ॥२४६॥ द्विजोऽथेत्याशिपं दत्त्वोपाविशदापितासने । स्वागतादि च तं पृष्ट्वा नृपोऽपृच्छत् प्रयोजनम् ॥२५॥ स स्माहान्त:समायोग्यं राजन् ! विज्ञप्यास्ति ते । विजनं कुरु तयेन ब्रुवेऽशङ्कः प्रयोजनम् ॥ २५१ ॥ ततो भूसंज्ञयोत्थाप्य मृगान् भूपः सुहत्रयम् । जीर्णमन्त्रिद्वयं चापि संस्थाप्य तमवीवदत् ॥ २५२ ॥ विप्रः स्माह समस्त्यत्र पुरं वीरपुरावयम् । निधानमिव ल- क्ष्मीणां वमकुण्डलिवेष्टितम् ।।२५३॥ नरसिंहो नृपस्तत्र त्रासितारिमृगव्रजः । सबै राजगुणैः श्लान्यः कौलधर्मानुगः परम् ॥२५४॥ अस्ति वीरमती पट्टराज्ञी तस्य गुणावनी । मन्त्री सर्वधुरीणश्च सान्वयाहो महामतिः ॥ २५५ ॥ तस्यामासीत् क्रमाद्राज्ञस्तनया वि- नयान्विता । जयश्रीरिति विख्याता सौभाग्यश्रीरिवाङ्गिनी ॥ २५६ ॥ धात्रा त्रिजगतः स्त्रीणां गुणसारैर्नु सा कृता। विभाव्यन्ते ·पुरस्तस्यास्ता निस्सारास्ततोऽखिलाः ॥ २५७ ॥ यौवने पाप सा रूपसंपदं यामनुत्तराम् । अविज्ञायैव तां विष्णुः कमलां बहु म- न्यते ॥ २५८ ॥ माता तां वरचिन्तायै प्रैपीद्राज्ञोऽन्तिकेऽन्यदा । स्नेहात्सोऽप्यधिरोप्याके मूर्ध्नि चुम्बनमोढत ॥२५६॥ जाननिमि- तमष्टाङ्गमागात् कश्चिद्विजस्तदा । दत्त्वाऽऽशिषमुपावितद् राज्ञोऽथो दापितासने ॥ २६० ॥ अथ स्वागतपृच्छाद्यैौकितैः स्वफला- दिभिः । तं संप्रीण्य नृपोऽपृच्छत् तां की दर्शयनिति ॥ २६१ ॥ मेधाविन् ! लक्षणान्यस्याः कानि के भाविनो गुणाः ? । भविता च वरः कीदृगिति मे पृच्छतो वद ॥ २६२ ॥ ततः पुस्तकमाकृष्य जगौ नैमित्तिको नृपम् । स्त्रीणां सामान्यतोऽथास्या लक्षणादि ब्रुवे शृणु ॥ २६३ ॥ तथाहि- पादतलमुष्णमरुणं मांसलमस्वेदि मृदु समं स्निग्धम् । भूसुप्रतिष्ठितं स्यात् स्त्रीणां भोगप्रतिष्ठायै ।। २६४ ॥ सूर्पपाणिर्भवेचेट्टी दीर्घपाणिश्च कोपना । वक्रपादतला निःस्वा दुःशीलोन्नतपार्णिका ॥२६५॥ कुलटायाः पथि यान्त्या रेणुगणः क्षितितलात्समुच्छ- लति । इस्या दीर्घाः स्थूला विरलाः शस्या न चाङ्गुलयः ॥ २६६ ॥ यत्पादाङ्गुलिरेकापि भवेद्धीना कथञ्चन । येन केनापि सा सार्दै प्रायः कलहकारिणी ॥२६७। कन्यैव दुचरित्रा चाङ्गुष्ठादीर्घया प्रदेशिन्या । भुवमस्पृशदङ्गुलिका पत्युर्न हितावहा नारी ॥२६८।। उच्चस्कन्धा कुलटा स्थूलस्कन्धापि भारवहनपरा । वक्रस्कन्धा वन्ध्या दुःखभृता रोमशः स्कन्धा ॥ २६६ ॥ ग्रीवा स्थूला विधवां वक्रा दासी स्त्रियं वन्ध्याम् । सशिरा इस्था निःस्वां कुरुते दीर्घा पुनः कुलटाम् ॥२७०॥ द्वयङ्गुलमानं चिबुकं वृत्तं पीनं सुकोमलं शस्तम् । स्थूलं द्विधा विभक्तं रोमशमत्यायतमशस्तम् ॥ २७१ ॥ द्वात्रिंशिता रदैः सुखमधोऽधिकर्मातृभक्षिणी रमणी। अध उपरि पुनर्विरलैः कुलटा विकटैश्च पतिरहिता ॥२७२॥ दारिद्र्यं मांसलया विशालया लम्बया भजति शोकम् । वर्णच्छेदं कलहं श्यामलया ·जिहया युवतिः ॥ २७३ ॥ मध्यनता स्थूलाया द्विधाग्रभागातिदीर्घविस्तीर्णा । आकुचितारुणाग्रा वैधव्यक्लेशदा नासा ॥२७४॥ मृगशशकेकिवराहाम्बुजपृथुनेत्रा प्रशस्यते नारी । सजलातिरक्तनयना सा नियतं जायते कुलटा ॥२७॥ रोमनिभृते शिराले हस्से कुटिले श्रुती स्त्रियो निन्छ । यजुलमानमनिम्नं सीणां सौभाग्यपदं भालम् ॥२७६।। इति पायो वाच्याङ्गक्रमेण स्त्रीलक्षणानि ॥ गस्याः पाणितलं स्याद्रहुरेखं सा निहन्ति भर्तारम् । रूक्षं सरं विवर्ण रेखारहितं च दुःखाय ॥ २७७ ॥ अकुशः कुण्डलं चक्रं मयूर*छत्रमेव वा यस्याः पाणितले पुत्रवत्यास्तस्याः पतिर्नृपः ॥ २७८ ॥ प्राकारस्तोरणं पद्म पूर्णकुम्भश्च मन्दिरम् । पाणिरेखासु यस्याः स्याद् राज्ञी दासकुलापि राा ॥ २७६ ॥ भृङ्गारासनवाजिकुञ्जररथश्रीक्षयूपेपुभिर्मालाचामरकुण्डलांकुशयवैः शैलैजैस्तो- मरैः । मत्स्यस्वस्तिकवेदिकाव्यजनकैः शहातपत्राम्बुजैः पादे पाणितले नरा नृपतयो राज्यो भवन्ति खियः ॥ २८० ॥ अङ्गुलमूले प्रसवस्य रेखाः पुत्रा वृहत्यः प्रमदाः सुतन्व्यः । अछिन्नदीर्घा वृहदायुपां ताः खल्वायुपां छिन्नलघुपमाणाः ॥ २८१ ।। यद्भाले स्यात्रिशूलं सा स्वामिन्यखिलयोपिताम् । हसन्त्याः स्वस्तिको यस्या भाले दृश्येत सापि च ॥ २८२ ॥ मृदुरोमगात्रकोपा मृदु- वाक्केशाल्परोमनिद्रा स्त्री । अल्पाहारस्वेदोदीरितहासा भवेत्पुण्यैः ॥ २८३ ॥ अतिकृशदीर्घहस्वस्थूलश्यामातिचम्पकाद्गौरी । कपिला च रोमशोष्ठी घर्घररावाङ्गना त्याज्या ॥२८४॥ अन्तर्भुवो ललाटे वा मशकेन रमान्विता । राज्ञी वापि कपोले च वामे मिष्टान्नधी भवेत् ॥ २८५॥ हृदि तिलकलाञ्छने वा रक्तामे धान्यधनसुखोपेता । राज्ञोऽम्वा पत्नी वा लोहितमशकान्नसाग्रजुपः ॥ २८ ॥ कज्जलवर्णान् मशकानासाये भवति पांसुला हीना। मपतिलकलाञ्छनयुतौ गुल्यो धनधान्यहीना याः॥२८॥मशकस्तिलकं लाञ्छन- मुक्तस्थानैर्विनाशुभं वामे । अङ्गे पुनरपसव्ये सुदृशां केशावह बहुशः ॥२८८॥ यस्या वदनाल्लाला शयने हसने च नेत्रयोर्वाष्पं गल्ल- ·युगं वा कूपान्वितं भवेत्सा नियतमसती ॥ २८६ ॥ यस्याः स्वैरं यान्त्या दैववशात्पटपटायते वसनम् । त्याज्या महसनशीला सशब्द- गमना च सा नारी ॥ २६० ॥ रदान् पिनष्टि सुप्ता या निशि यत्तच्च भाषते । नदीनगलतादीनां नाम्ना च त्यज्यतेऽङ्गना ॥२६॥ आवर्ता वामभागेऽपि स्त्रीणां संहारवर्तयः । न शुभाः शुभाश्च भाले दक्षिणाङ्गेऽथ दृष्टितः ॥ २६२ ॥ अथ संग्रहः-पिङ्गाक्षी कूपगल्ला खरबहुवचना स्थूलशीर्पोकेशी लम्बोष्ठी दीर्घवक्रा प्रविरलदशना श्यामलम्बोष्ठजिहा । शुष्काङ्गी संहतभूः सरवबहुहसा नासिका- क्रान्तवका सा कन्या वर्जनीया सुखसुतरहिता भ्रष्टशीला च नारी ॥ २६३ ॥ पीनोरुः पीनगल्ला समसितदशना पद्मपत्रायताक्षी विम्बोष्ठी तुङ्गनासा गजपतिगमना दक्षिणावर्त्तनाभिः । स्निग्धाङ्गी बन्धुरभ्रूः स्मितकमलमुखी सुस्वरा चारुकेशी भर्ता तस्याः सितिशो भवति च सुभगा पुत्ररम्या च नारी ॥ २६४ ॥ गुरुदेवपितृश्वशुरादिषु भक्ता भर्तृवन्धुषु स्निग्धा । धर्मगृहाचारज्ञाऽनलसा विनयौचितीदक्षा ॥२६॥ गीतादिकलारसवत्यादिकविज्ञानशीलभृल्लभते । सुखमप्यलक्षणा ननु सलक्षणाऽप्युक्तविपरीता ॥२६६॥ लक्षणालक्षणान्येवं श्रुत्वा सामान्यतः स्त्रियाः । निमित्तमं नृपः स्माह विस्मयानन्दमेदुरः॥ २६७ ॥ किञ्चिज्ज्ञानमपि ज्ञानिन् ! शुश्रूषेऽहं विशेषतः । लक्षणायथ कन्यायाः श्रमोऽयं यत्फलेग्रहिः ॥ २६८ ॥ जगौ नैमित्तिको राजन् ! कन्येयं शुभलक्षणा । कल्पवल्लीव भादेर्भविताऽभीष्टदायिनी ॥ २६६ ॥ चक्राङ्कितपाण्यहि ले स्वस्तिकभासुरा । येनोपयंस्यते भावी स सेव्यः सर्व- भूमिपैः ॥ ३०० ॥ एषा पुत्रवती देवगुरुभक्ता यशस्विनी। सुशीला भाविनी नित्यं भर्तुरिष्टा सुखान्विता ॥ ३०१॥ श्रुत्वेति मुदितो राजा दत्त्वा दानं विसृज्य तम् । कृत्वाऽथ दिनकृत्यानि निशि सुष्वाप सप्रियः ॥ ३०२ ॥ यामिन्याः पश्चिमे यामे विनि- द्रोचिन्तयच्च सः। कस्य भाग्यवतः कन्या देयेयं सर्वलक्षणा ? ॥ ३०३ ॥ यस्मै च दास्यते भावी स हि सेव्यो मयाऽप्यहो !।

·ज्ञानिनो वितथं यन शास्त्रसंवादिभापितम् ॥ ३०४ ॥ स्वोत्पन्ना वर्धिता यत्नादभीष्टा पालिताऽप्यहो ! । परस्यैवोपकाराय कृपण- श्रीरिवाङ्गजा ॥ ३०५ ॥ धिग् दैवं मम येनैपा पुत्रीत्वेनोदपद्यत । उदपत्स्यत चेद्भार्याऽभविष्यं तज्जगज्जयी ॥ ३०६ ॥ अथवा मदधीनैवास्त्येपा बालाऽधुनाश्रवा । उपयन्छे यदीमां तत्को निषेद्धा स्ववस्तुनि ? ॥३०७॥ स्वोत्पन्नवर्द्धितायास्तद्रूपेणातिसुरस्त्रियाः । कल्पवल्लेरिर्वतस्या गृहे भोगफलं न किम् ? ।। ३०८ ॥ भोगे दोषोऽस्ति चेन्नार्यास्तदा स्वस्य परस्य का ? । अथ नास्त्यात्मनस्तृप्ते- स्तदा स्वस्य परस्य का ? ॥३०६॥ भूतानां न विशेपोऽस्ति पञ्चानां स्वपरस्त्रियोः । दोपस्तत्कोऽङ्गजाभोगे दृश्यो धूर्वोक्तिमोहितैः ? ॥ ३१० ॥ स्नेहपात्रं कलत्रं तु नापमान्यं सुखैकभूः । ध्यात्वेत्यनुमति तस्या जिघृक्षुः स्माह स प्रियाम् ॥ ३११ ॥ प्रिये ! त्वदनु- मत्या चेत्पाणौ कुर्वे जयश्रियम् । सर्वराजेषु तत्पृष्टयाः पाणौ कुर्वे जयश्रियम् ॥ ३१२ ।। कर्णी पिधाय साऽप्याख्यत्स्वामिन् ! ब्रूषे किमीदृशम् ? । लोकशास्त्रविरोधेन भवद्वयविघातकृत् ॥ ३१३ ॥ उक्त्वा नैमित्तिकोक्तं तज्जगौ भूपोऽस्ति कारणम् । बद्दीष्वपि ने पुत्रोऽभूत् भवतीपु चिरादपि ॥३१४॥ विना तं चास्ति राज्यस्य धर्ता मदनु को नु मे ? । इयं पुत्रवती चोक्ता प्रजार्थ कामये ततः ॥ ३१५ ॥ वेदेऽपि श्रूयते पुत्री प्रजानाथोऽगमन्न किम् ?। वधूद्वैपायनोऽयासीत् शास्त्रै तद्विरुध्यते ॥ ३१६ ॥ किं चैवमवियोगः स्यादाक्योरिष्टयाऽनया । सुनिश्चितहिते कार्ये लोकोक्तिः केन गरायते ? ॥ ३१७ ॥ यदुक्तम्- " सर्वथा स्वहितमाचरणीयं कि करिष्यति जनो वहुजल्पः । विद्यते स नहि कश्चिदुपायः सर्वलोकपरितोपकरो यः ॥ १॥" मा सपत्नीभयं कार्पाः सर्वं तव वशे हि मे। इच्छाम्यनुमति स्नेहादेव तेऽस्म्यभयो नृपः ॥३१८॥ क्षमे बोधयितुं नैतं बोधयिष्यन्ति मन्त्रिणः । विचिन्त्येत्यवदद्राज्ञी प्रमाणं मन्त्रिणोत्र वः ॥३१६॥ सखा हि रोगिणो वैद्यो भवदुःखोद्विजो मुनिः । गृहिणः कामिनः पत्नी सचिवश्च महीभुजः ॥ ३२० ॥ यदुक्तम्- ·॥३३० ॥ राज्यजीवितधनैरपि धीराः क्रीणते स्थिरतरां सुभगां याम् । साऽपवादलवभङ्गुरनार्य किं विडम्बयसि कीर्तिमिमां स्वाम् ? "स किंसखा साधु न शास्ति योऽधिपं हितान्न यः संशृणुते स किंप्रभुः। सदानुकूलेष्विह कुर्वते रति नृपेवमात्येषु च सर्वसंपदः॥१॥" कृतप्रातस्त्यकृत्योऽथाऽध्यास्ते यावत्स पर्पदम् । तावद्वीरमती दास्या मन्त्रिणस्तद् न्यवेदयत् ॥ ३२१ ॥ शत्या प्रतिकरिष्यामी- त्युक्त्वा सोगान्नृपान्तिके । यथोचितमथाध्यास्त पर्पद्राज्यस्य मण्डना ॥ ३२२ ॥ मन्त्र्याउनुमतिं भूपो जिघृतुः स्वेष्टसिद्धये । अथावग् भोः ! प्रजा राज्ञः कस्मिन् स्थाने ? निवेद्यताम् ॥ ३२३ ॥ मन्त्री ज्ञाततदाकूतो ब्रूते याचन किञ्चन । तावत्सेनाधिपः शूरोऽपत्यस्थाने जगाविति ॥ ३२४ ॥ राजोचे तर्हि वः पुत्रीदोंपोऽस्त्युद्वहतो मम । नवेति ब्रूत नेत्युक्ते सेनेशेनाब्रवीन्नृपः ॥३२५॥ स्वपुत्र्या अपि तद्वत्तन्न दोषोऽस्ति करग्रहे । राज्ञोऽपत्यत्वसाधारपाणौकुर्वे तदात्मजाम् ॥ ३२६ ॥ जगौ सेनेश्वरः खामिश्नवाच्यं कि वदस्यदः १ । पामरेष्वप्यकृत्यं यन्मात्स्यन्यायमवर्तनम् ॥३२७॥ महताऽपि न भूपेन कार्य लोकापवादकृत् । पोतः प्रौदोऽणुनाऽ- प्यब्धौ न किं छिद्रेण मज्जति ? ॥३२८॥ स्त्रियः सद्रूपलावण्याः सन्त्यगण्याः सुलक्षणाः । परिणीय कुलीनास्ता विरमास्मादकृत्यतः ॥ ३२६ ॥ नयः प्रतापः प्रभुता विवेकः कीर्तिश्च कोशश्च बलं यशश्च मन्त्रश्च शक्तिश्च दशासवोऽमी राज्यस्य जीवस्य यथेन्द्रियाद्याः ॥३३१॥ उपदेशघृतेनैवं राज्ञः क्रोधाग्निरज्वलत् । गरो हि पयसः पानाद्भुजङ्गस्य प्रवर्धते ।। ३३२ ॥ स्वाभिप्रायविधात्युक्तं युवा सेनाधिपस्य तत् । क्रुद्धो राजाऽब्रवीन्मूढ ! स्वेनोक्तं किं न बुध्यसे ? ॥ ३३३ ॥ नियोऽसि ममाप्यये दुष्टैवं व्याहृतं वदन् । क्रुधैवं बन्धयित्वा तं चारकेऽक्षेपयन्नृपः ॥ ३३४ ॥ विधाय विजनं चाय व्यासान्नैमित्तिकोदितम् । मन्त्रिणः स्वाशयं चैतदनुमत्यै जगौ नृपः ॥ ३३५ ॥ दण्डं शूरस्य वीक्ष्यैषोऽप्यनेहोहरणेच्छया । तं कौलधर्मगं जानन्नुपायविदुरोऽवदत् ॥३३६॥ अतिरम्भां त्वमेवा-

·ईस्यूपयन्तुमिमां कनीम् । को हि कामदुधां स्वस्य विक्रीणीते गृहोझा ॥३३७॥ केवलं दुर्मुखो लोको यत्तयेन न भाषते। जायते
कार्यसिद्धिश्च तमुपायं शृणु प्रभो ! ॥३३८॥ कन्यैषा नृप ! षण्मासी यावद्देहे ममार्ग्यताम् । तवैव दासदासीभी रक्ष्यमाणा च खेलतु
॥ ३३६ ॥ मन्त्रिणा निजपुत्रीय लालनादिसमाधये । अर्पिता निरपत्याया राश्या जन्मदिनादभूत् ॥३४०॥ संमाप्तयौवनोद्वाहहेतोः
संपत्यगृह्यत । इति लोके प्रवादश्च प्रसिद्धिमधिरोप्यताम् ॥३४१॥ काले वरान्तरामाप्त्या दास्याम्यथ तवैव ताम् । एवं परिणयन्निष्ट-
सिद्धावपि न निन्यसे ॥३४२॥ हृष्टः श्रुत्वेति भूपस्तं शंसंश्चक्रे तथैव तत् । ईदृशेष्वेव कार्येषु सफला मन्त्रिणां हि धीः ॥३४३॥ यतः-
" उदन्वच्छिन्ना भूः स च निधिरपां योजनशतं सदा पान्यः पूषा गगनपरिमाणं कलयति ।
इति पायो भावाः स्फुरदवधिमुद्रामुकुलिताः सतां प्रज्ञोन्मेषः पुनरयमसीमा विजयते ॥ १॥
अन्यदारेकमाणस्तं शल्यमिष्टविघातकम् । रहः सेनाधिपं हन्तुं नृपो मातङ्गमादिशत् ॥३४४॥ ज्ञात्वा मन्त्री तु तद् बुद्धथा भूरि-
द्रव्यप्रदानतः । मातङ्गात्तं विमोच्य स्वगृहे छन्नमधारयत् ॥ ३४५ ।। मातङ्गोऽपि धिया कृत्वा तादृग्लेप्यमयं शिरः । दूरात प्रदर्शयन्
सायमवञ्चयत भूपतिम् ॥ ३४६ ॥ स्वसुताकामनातप्तो दिनानि गणयनयम् । पण्डितैर्वोध्यमानोऽपि नाबुध्यत कथञ्चन ॥ ३४७॥
मन्त्री सेनाधिपो वीरमती राज्ञी तथाऽन्यदा । परिणामहितं कार्य व्यमृशन् मिलिता रहः ॥ ३४८॥ ऊचे राज्या त्वया मन्त्रिन् !
शक्तो बोधयितुं न चेत् । अवोध्यस्तदयं नूनं चिन्तयौपयिकान्तरम् ।। ३४६ ॥ सेनाधीशोऽवदत्स्वेन म्रियते मार्यतेऽपि वा । न
वाऽकृत्यमिदं राज्ञो मृष्यते विश्वगर्हितम् ॥ ३५० ॥ उवाच सचिवः खस्य मृती राज्ञोऽपि मारणम् । धर्मज्ञानां न युज्येत नाप्युदर्क-
हिताय च ॥ ३५१ ॥ किन्तु राजान्तरं न्यस्य तस्मै कन्या प्रदीयते । आत्मभिश्च तमाश्रित्य समजैः स्थीयते सुखम् ॥ ३५२ ॥

·योग्यः कश्चित् परं मृग्यः कुलीनो वलवान् युवा । न्यायधर्मगुणाढ्यश्च य एतं जेतुमीश्वरः ॥ ३५३ ॥ गजानीकाधिपः शीलस्तला- रक्षश्च मङ्गलः । सिद्धो दूतश्च मे सन्ति वशेऽदस्तं न दुष्करम् ॥ ३५४ ॥ दूतमाकार्य पृच्छयेत तादृक्पुरुषसंभवः । बहुदृश्या हि जानाति स चेद्वोऽभिमतं भवेत् ॥ ३५५ ॥ अथ सेनेशराज्ञीभ्यामेवमस्त्वित्युदीरिते । प्रच्छन्नाकारितो दूतः पृष्टस्तैस्तन्मुदाऽवदत् ॥ ३५६ ॥ अस्ति चन्द्रपुरे राजा युवा सर्वगुणोत्तरः । स्वभाग्यार्जितराज्यश्रीः सुमुखो देवतासखा ॥ ३५७ ॥ गुणवार्धेः पुरस्तस्य तेजसातिदिनप्रभोः । भूपाः कूपा इवाऽऽभान्ति तारका इव वाऽखिलाः ॥३५८॥ दृशाऽपि प्रेरितैश्चित्रभटैर्यस्य वशीकृताः । राजन्याः किङ्करायन्ते सोऽस्ति वोथितसाधकः ॥ ३५६ ॥ हृष्टा मन्त्र्यादयो राज्ञः शङ्कानुत्पत्तये ततः । मामाकार्य रहो मित्रं सर्वमेतदवुधन् ॥ ३६० ॥ अन्यासाध्यमिदं कृत्यमित्युक्त्वाऽभ्यर्थ्य चादरात् । त्वदाकारणहेतोर्मा पाहैपुश्च विचक्षणम् ॥ ३६१ ॥ मन्त्री विज्ञाप्य राजानं शङ्कान्तरनिवृत्तये । स्वयं राजाप्यथोद्वाहसामग्री निरमापयत् ॥ ३६२ ॥ आगतोऽत्रेत्यमन्ये त्वां दृष्ट्वा जन्म फलेग्रहि । पाणौ- कुरु तदागत्य द्विधाऽप्यथ जयश्रियम् ॥३६३॥ त्वयि वीरपुरं प्राप्ते कौलो राजा स नक्ष्यति । राज्यश्रीश्च जयश्रीश्च श्रयिष्यति सना- थताम् ॥ ३६४ ॥ स्वीमात्रं सा च नो चिन्त्या गुणैर्विश्वत्रयोत्तरा । यां चिकीर्षुर्विधिश्चक्रेऽभ्यासार्थ तु सुरस्त्रियः ॥ ३६५॥ तयैव पत्न्या तव रूपसंपद्भवेत् कृतार्था हि हरेः श्रियेव । कस्यापि साऽप्यईति दारभावं न वां विनाऽन्यस्य हरि यथा श्रीः ॥ ३६६ ॥ ऋते तया भासि न राज्यलक्ष्म्या सृजन्नपि त्वं भुवनोपकारम् । संतर्पयन्नप्यवनीं घनोऽम्बुदृष्टया विना राजति विद्युता न ॥३६७॥ प्रजानुकम्पाय्यफले प्रत्तस्त्वं लप्स्यसे तामथवा प्रसङ्गात् । शैत्याय पृथ्व्या दधदुन्नति कि संयुज्यते नो दिवि विद्युताऽब्दः१॥३६८।। व्यजिज्ञपं कार्यसुतत्त्वमेवं जानीहि विद्वन्नथ चात्मकृत्यम् । श्रुत्वेति विप्रोक्तमयो नरेन्द्रो व्यलोकतास्य सचिवादिकानाम् ॥ ३६६ ।।

·जगाद मन्त्री नयवर्तीवेदिन् ! किमुच्यसे पड्गुणसंभृतस्त्वम् ? । हितोपयोगा हि परं प्रजानां भवादृशां भुव्यवतारसृष्टिः ॥ ३७० ॥ जयश्रियं वीरपुरमजार्थ कौलं प्रमथ्नन् नृपमाप्स्यसि त्यम् । अब्धि सुरेभ्यो मयतो हरेने वभून पाणिग्रहणं श्रियः किम् ? ॥ ३७१ ॥ उत्साहभाजा परकृत्ययत्ने कलङ्कपडू तनुते विलम्बः । समर्थयन्ते स्म ततस्तमर्थ हुंकारकृत्या युवराजमुख्याः ॥ ३७२ ॥ सभां विस- ज्याथ कृतार्हकृत्यः ससैन्यविप्रो नृपतिश्चचाल । शुभे क्षणे वीरपुरं पति द्राक् कार्याविलम्बो हि जिगीपुचिह्नम् ॥ ३७३ ॥ प्राप्तो वीरपुरासन्ने गैपीद् दूतं स तत्पतेः । गत्वा नवा नृपं सोऽपि तत्पृष्टो वाक्पटुर्जगौ ।। ३७४ ॥ सुमुखो नाम भूपस्त्वां प्राप्तस्त्वदेश- सीमनि । जिगीपुरादिशत्येवं नयविक्रमकोविदः ॥ ३७५ ॥ दत्त्वा जयश्रियं कन्यां राजन् ! सेवां कुरुष्व मे । भुव पित्रार्पित राज्यमन)ऽपि च नास्तिकः ॥ ३७५ ॥ नो चेत्सयो रणावन्यां देहि देवा जयश्रियम् । मा वादीऑपित नेति न्छलघाती हि नो महान् ॥ ३७७ ॥ अथ क्रुद्धो नृपोऽवादीत् क एप सुमुखो नृपः ? । विमुखोऽपि न यो गन्तुं संख्ये शक्ष्यति मे पुरः ॥ ३७८ ॥ नास्तिकं वैरिणां यस्य पुरः सोऽहं हि नास्तिकः । तिष्ठति क्षणमेकं यस्तच्छुद्धां पूरये रणे ॥ ३७६ ॥ दथ्यौ हृष्टोऽथ दूतोऽस्य गिरा दैवसमुत्थया । श्रद्धापूर्तिध्रुवं युद्धे भविता स्वामिनो मम ॥ ३८० ॥ जगौ स चाशयोऽयं चेत्तद्गहे नर्दितां त्यज । सद्यः सन्नद्यतां युद्धे कातर्य तद्विलम्बिता ॥३८१॥ याहि रे ! प्राप्त एवाहमित्युक्त्वा सोऽप्यवादयत् । रणढकां स्वसैन्यानां मेलनाय कृतत्वरम् ॥३८२॥ दूतो गत्वाऽथ तत्सर्वमाख्यत्सुमुखभूभुजे । नरसिंहनृपोऽप्याशु ससैन्यो निर्ययौ पुरात् ॥ ३८३ ॥ दिशो बधिरयन् वायनादैः स गजगर्जितैः । क्षोणीमश्वपदाघातै रथचक्रैश्च कम्पयन् ॥ ३८४ ॥ युग्मम् ।। दूरेऽपि द्राक् स्वदेशस्य रणोत्साहात्स सीम्न्यगात् । द्विपाऽऽत्मनीटदाक्रान्ति वीरमानी सहेत कः ? ॥३८॥ हास्तिकं हास्तिकेनाश्वपश्वीयेनामिलस्ततः । योधा योधैर्द्वयोश्चम्वो रथ्याश्च ·रथकट्यया ॥ ३८६ ॥ रजश्छन्नमहेशोऽथ शस्त्रौघद्योतिताग्वरः। प्रावर्तत रणस्तेषां वाद्यैर्नादितदिक्ततिः ॥ ३८७ ॥ खझैः फुन्तैः शरै-धर्मुद्रैश्च गदादिभिः । यष्टिभिर्मुष्टिभिश्चापि भटा जघ्नू रणे रिपून् ॥ ३८८ ॥ शूरैः पातितहस्त्यश्वयोधैर्भग्नै स्थैः क्रमात् । दुःसञ्चरधरः सोऽभूद रणो विश्वभयङ्करः ।। ३८६ ॥ तत्रैवं जायमानेऽस्मिन् मन्त्रिशीलादयोऽथ ते । साविर्भूतचमूनाथाः कियद्भिः सैनिकैः सह ॥३६०॥ पृथग्भूत्वा पुरे गत्वा संकेतान्मिलिता द्रुतम् । कोशदुर्गायधिष्ठाय गोपुरेऽस्थू रणोद्यताः ।। ३६१ ॥ युग्मम् ॥ वृसिंहोऽथ नृपो भग्नवलः सुमुखसैनिकैः । अपसृत्य रणाद् दुर्गाश्रयबुद्ध्या पुरेऽविशत् ॥ ३६२ ॥ निरुद्धः शूरशीलाद्यैर्जात्वा वि- घटितांस्तु तान् । हन्यमानोऽरिसैन्येनानेशदल्पपरिच्छदः ॥३६३॥ युग्मम् ॥ दीनो निःशरणो गत्वा गिरिकूटगिरौ च सः । प्रीत्या वनेचरैस्तस्थौ विपमे विहितोटजः ॥ ३६४ ॥ नश्यन्तं तमुपेक्ष्याथ मन्त्र्यादीन् मिलितांश्च तान् । सत्कृत्य तैर्युतो भूपः सुमुखः माविशत् पुरे ॥ ३६५ ॥ सिहासने निवेश्याथ पूर्वभूपस्य सोत्सवम् । अभ्यपिन्यत मन्त्र्याथै राज्ये वीरपुरस्य सः ॥ ३६६ ॥ अथो भूपानुमत्या ते मन्त्र्यायाः खामिभक्तितः । पाहैपुर्नरसिंहाय पत्नीः कोशं च भूभुजे ॥ ३६७ ॥ हृष्टः संवाधनं कृत्वा सुमुखाज्ञाव- शात्सुखम् । तत्र रेमे स पत्नीभिः समयज्ञा हि कोविदाः ॥ ३९८ ॥ सा तु वीरमती राज्ञी नान्वगानास्तिकं पतिम् । दुःखिता मृत्यु- मिन्छन्ती बोधिता सुव्रतार्यया ॥ ३९६ ॥ संवेगात्यक्तसंसारसुखेच्छा भवभीरुधीः । समर्प्य मत्रिणः पुत्री प्रव्रज्यामाददेऽर्हतः ॥४०० ॥ अथ मन्त्री महाबुद्धिर्बुद्ध्या प्राक् स्ववशीकृताम् । ददौ जयश्रियं लग्ने शुभे सुमुखभूभुजे ॥ ४०१॥ परिणीयोत्सवैस्तां स देवानामपि दुर्लभाम् । अन्योऽन्यं प्रेमसंक्रान्त्या रेमे स्वैरं तया सदा ॥ ४०२ ॥ दर्शनादपि यां तस्याः स भूपः प्रीतिमश्नुते । तयाऽप्यन्द्रमहो जिग्ये रम्भासंभोगजं सुखम् ॥४०३॥ यच संभोगजं तस्या भुङ्क्ते स सुखमन्वहम् । उपमा तस्य नैवास्ति तद्गुणाना- ·- मिव कचित् ॥ ४०४ ॥ अथ मन्त्री महाबुद्धिः शूरः सेनाधिपश्च सः। गजानीकाधिपः शीलस्तलारक्षश्च मङ्गलः ॥ ४०५॥ सिद्धो दूतो द्विजः सोऽपि धर्मपक्षस्थिता इति । उपकारकृतो राज्ञा प्रापिताः प्रौढसंपदः ॥ ४०६ ॥ युग्मम् ॥ न्यस्ताः स्वस्वपदे तेऽथ राज्यभारं दधुर्मुदा । राष्ट्रकोशादिभिर्भूपो वधे च दिने दिने ॥ ४०७ ॥ कियत्यथ गते कालेऽन्यदा तक्षशिलापुरात् । आजगामौष्ट्रिको मूलराजधान्या महीभुजः ॥ ४०८ ॥ स द्वाःस्थावेदितो भूपानुमत्यागत्य पर्षदि । नत्वा भूपमुपाविक्षत् भूभुजा दापितासने ॥ ४० ॥ प्रीतः स्वागतभद्रादिप्रश्नः पृष्टं निवेध सः । विज्ञप्तिमार्पिपद्राज्ञे सोन्मुद्रथैतां त्ववाचयत् ।। ४१० ॥ तयाहि- खस्ति वीरपुरे राजराजं श्रीसुमुखमभुम् । इतस्तक्षशिलापुर्या मन्त्री सुमतिनामकः ॥ ४११ ॥ नवा विज्ञपयत्येतत् कुशलं त्वत्मसादतः । अनुकम्प्यश्च सौवाङ्गारोग्यादिज्ञापनादहम् ॥ ४१२ ॥ युग्मम् ॥ कार्यं च स्वामिनो भाग्यसौभाग्यादिश्रुतेरिह । श्रुती- नाममृतासाराप्लवो भवति नोऽनिशम् ॥ ४१३ ॥ परं नेत्राणि ताम्यन्ति प्रभो ! त्वदर्शनक्षुधा । राज्ञी कीर्तिमती चौमत्स्नानादि- तनुसंस्क्रियाम् ॥ ४१४॥ योगिनीव परं तत्त्वं ध्यायन्ती त्वां निरन्तरम् । सिक्तेऽपि सा गम्भोभिस्तापौघं हृदि विन्दति ॥४१५॥ सा दह्यमानसर्वाङ्गी दुर्वारविरहामिना । प्राप्तास्ति माणसंदेहं विना त्वत्सङ्गमौषधम् ॥ ४१६ ॥ तस्याश्च जीवनोपायं स्वयं वेत्सि किमुच्यते ? । किञ्च भूपस्त्वया सुरतेजा योऽधिकृतोऽभवत् ॥ ४१७ ॥ ज्ञात्वा निःस्वामिकं राज्यं छलान्वेषी स सांप्रतम् । बहुश्वे- वोपदोद्रोति स्त्रीपश्चाद्यपहारतः ॥ ४१८॥ अभिषेणयितुं तं च वाञ्छामि स्वाम्यनुज्ञया । परं सोऽतिप्रचण्डत्वाद्विजयं संशयं नयेत् ॥ ४१६ ॥ द्रुतमागत्य तत्तात ! प्रजा राजन् ! सुखाकुरु । सपौरो राजवधिः सुखी नौतीति मङ्गलम् ॥ ४२० ।। विज्ञप्तेरवधायैवमर्थ भूपः क्रुधा रिपौ। पत्नीप्रजाः सुखाकर्तुं गन्तुमुत्करटुलोऽभवत् ॥ ४२१ ॥ विमृश्य मन्त्रिभिः साकं कृत्वा ·तद्वाज्यसौष्ठवम् । जयश्रिया सहागच्छत् सोऽथ चन्द्रपुरे द्रुतम् ॥ ४२२ ॥ राज्यचिन्ताकरं शिक्षापूर्व विन्यस्य तत्र सः । लात्वा भोगवती चाथाचलत्तक्षशिलां प्रति ॥ ४२३॥ सैन्यै राप्लावयन् पृथ्वी सरांसि पथि शोषयन् । रजोमिछादयनाशाः माप तक्षशिला नृपः ॥ ४२४ ॥ मन्त्रिसामन्तपौरैः स पूज्यमानः प्रविश्य ताम् । आनन्दं जनयामास सार्वलोक्यस्य निस्तुलम् ॥४२॥ समये च मियां कीर्तिमतीमालिङ्गनादिभिः। संसारसुखसर्वस्वं प्रेरणा भूभुगवूभुजत् ॥ ४२६ ॥ सोऽन्यदाज्य स्वयं गत्वा चतुरङ्गचमूटतः सूरतेजसमादास्त रणे पण्डितमानिनम् ॥ ४२७ ॥ कृत्वा चिरं रणं घोरं भक्त्वा तस्य बलानि च । योधयन् द्वन्द्वयुद्धेन सुमुख- स्तमवन्धयत् ॥ ४२८॥ शरणं मे त्वमेवेति वादिनं स विमुच्य तम् । गत्वा तद्राजधान्यां च न्यास्थत्सत्कृत्य सेवकम् ॥ ४२६ ॥ कन्यां प्रीतिमी स्त्रैणगुणसर्वस्वधारिणीम् । स ददौ नररत्नाय सुमुखायोग्रतेजसे ॥४३०॥ अथो सुमुखभूपालस्तदुपायनसंभृतः सप्रियः स्वपुरीमेत्य वार्यन्तामभुनग महीम् ॥ ४३१ ॥ भूपालाः करदाः सर्वे प्रजाथाकरदाः कृताः। दानैर्वनीपकास्तेन चक्रिरे चाऽवनीपकाः ॥ ४३२ ॥ तृणेषु गौरवं भेजुस्तस्य वैरिनृपा रणे । पारणेषु च ते केचिद्वने कन्दफलादिषु ॥ ४३३ ॥ एकाकित्वे विदेशेऽपि कन्याराज्यत्रयाप्तितः । स्वस्य पुण्यानि निर्णीय स तेषु रतिमादधे ॥ ४३४ ॥ अथ मन्त्र्यादिपु प्राग्वद्राज्यभारं सुहृत्सु सः। न्यस्य निःशङ्कधी रेमे विषयेष्वखिलेष्वपि ॥ ४३५॥ तास्वरंस्ताधिकं प्रेम्णा प्रियासु चतसृष्वयम् । अस्य कीर्तिः प्रतापश्च हरित्सु तु दशस्वपि ॥ ४३६ ॥ सूरतेजा नृपः सोऽथाभिभवं तत्कृतं स्मरन् । अन्यदा सद्गुरूपान्ते धर्म श्रुत्वा प्रबुद्धवान् ॥ ४३७॥ अपुत्रोऽत्यन्तवैराग्याज्जामाने सुमुखाय सः । दत्वा राज्यं प्रववाज तपोभिश्चेष्टभागभूत् ॥ ४३८ ॥ एवं चतसभी राज्यश्रीभिरेवास्य जज्ञिरे । पल्यस्ताः ससपत्नीका: सुमुखस्य गुणोत्तराः ॥ ४३६ ॥ धीरो ललितलावण्यरूपयौवनभाक् स च । पद्मिनीषु पपौ ·भोगरसं तासु द्विरेफवत् ॥ ४४० ॥ कदाचिनर्तयन् पत्नीीतवाद्यपरः स्वयम् । क्रीडन्नन्तःपुरे स्वैरं विनोदैः सुखमन्वभूत् ॥४४१॥ पियाः कदाचिदालिङ्गय तुल्यं तदधरान् पिवन् । पञ्चभूतात्मकैकाङ्ग इवाभून्मतभाग्गुरोः ॥ ४४२ ॥ यथतु स यथाकामं क्रीडावापी- वनादिपु । रेमेखिलैः कलाकेलिकेलिभेदैः प्रियान्वितः ॥ ४४३ ॥ अर्थतो विशेषकम् ॥ इत्येकात्मेव पत्नीभिर्भक्तायत्तपरिन्छदः । निःशङ्कः स निरातको वाञ्छोपनतभोगभाग् ॥ ४४४ ॥ कलाललितविज्ञानैर्विनोदैः शास्त्रगैरपि । प्रायः स्मरानुगैः खेलन् निनाय समयं बहुम् ॥ ४४५ ॥ युग्मम् ॥ कालादजीजनत्पुत्रांश्चतसृष्वपि तासु सः । तेजस्विनो नवाम्भोदो मणीन् रत्नखनीष्विव ॥४४६॥ न्यायधर्ममये तस्य राज्ये नापमृतिः कचित् । नैवाज्ञोल्लहकः कश्चित् शत्रुचौरभयं च न ॥ ४४७ ॥ अन्यदा तत्पुरोधाने चतुर्ज्ञानमह- डिभाक् । आगमद्धर्मघोपादो गुरुः प्रौढपरिन्छदः ॥ ४४८ ॥ नियुक्तपुरुषेभ्यस्तज्ज्ञात्वा भूपो मुदाकुलः। राजन्यै गरैचामा त नन्तुं सप्रियोऽगमत् ।। ४४६ ॥ स त्रिप्रदक्षिणीकृत्य ववन्दे च गुरुं मुदा । धर्मलाभाशिपं सोऽपि ददौ श्रेयोरमापुपम् ॥ ४५० ।। शेपानपि मुनीन् नत्वा यथास्थानमुपाविशत् । भूपः संघश्चतुर्धा च गुरुधर्ममथादिशत् ॥ ४५१ ।। तथाहि- संपाप्य दुष्पापमिदं नरत्वं धर्मे विधेयः सततं प्रयत्नः । यदैहिकामुष्मिकशर्मसंपदन्वेति तस्यापचयं चयं च ॥ ४५२ ॥ इहापि गेहे स्युरभीष्टसंपदः सुता विनीताः प्रणयी परिच्छदः । स्त्रियोऽनुकूलाः सुभगा धियो हृदि स्फुरन्ति धर्मादभितश्च कीर्तयः ॥४५३॥ राज्यं नददन्तिगणं निधीन् वा दधन्न वा मर्त्यपतीन्दिरादि । जिनाधिपत्वं शिवसंपदश्च जिनेन्द्रधर्मस्य फलान्यमुत्र ॥ ४५४ ॥ अथो व्यजिज्ञपद् भूपः किमकारि मया प्रभो ! । सुकृतं प्राग्भवे येन राज्यपत्न्यायवामवम् ॥ ४५५ ॥ जगौ गुरुः शृणूर्वीश ! पुण्यं वः माग्भवार्जितम् । आस्ते मणिमये देशे पुरी मणीवती वरा ॥ ४५६ ॥ नायकः सुस्थितस्तत्राभवद्हुपरिग्रहः । श्रिया ·चास्या- वैश्रवणो यस्य पुरो वै श्रमणायते ॥ ४५७ ॥ चत्वारश्चतुरास्तस्याभवन् कर्मकरा वराः। सुन्दरो मन्दरश्चैव मङ्गलः सुभगस्तथा ॥ ४५८ ॥ तेषां पल्यः क्रमादासन्मदना सुन्दरी तथा । प्रियंवदा सुदामा च सर्वे प्रकृतिभद्रकाः ॥ ४५६ ॥ तत्राभूच्चन्दनः श्रेष्ठी परमार्हतमण्डनः । सोऽन्यदा कारयामासावासं बहुधनैर्नवम् ॥ ४६० ॥ यावद्वसति नाद्यापि मुहूर्तायोगतोत्र सः । तत्रागमन् शुचौ मासे तावत्सुव्रतसूरयः ॥ ४६१ ॥ तत्रावासे चतुर्मासीस्थित्यै श्रेष्ठी गुरूनिमान् । न्यमन्त्रयत ते भक्त्याऽप्यस्थुः शुद्धेऽर्हतीदृशः ॥ ४६२ ॥ धन्यंमन्यास्ततः पौरा गुरुसेवारताः सदा। पड्विधावश्यकोयुक्ताः शृण्वाना धर्मदेशनाम् ॥ ४६३ ॥ वन्युघुष्टजया- रावान् सङ्घार्चादानसुन्दरान् । उत्सवान् प्रत्यहं चक्रुर्धार्मिकीगीतमङ्गलान् ॥ ४६४ ॥ युग्मम् ॥ ज्ञात्वा तानन्यदा तत्रू सुन्दरो द्रष्टु- मागमत् । ववन्दे च गुरून् दृष्ट्वा वन्यमानान् महर्दिकः ॥ ४६५॥ संजातकरुणास्तेऽपि समाननृपरङ्ककाः । धर्म धर्मफलं दिशन् विश्वहितावहम् ॥ ४६६ ॥ इच्छाश्च व्यवसायाश्च सुखायैवाखिलाङ्गिनाम् । धर्मस्यैवानुसारेण तच्च सेव्यः स एव तत् ॥ ४९७ ॥ नरदेवादिजन्तूनां नानाऽवस्थानिवन्धनम् । धर्म एवेत्ययं सेन्यो दुःखोद्विग्नैः सुखार्थिभिः ॥ ४६८॥ निशम्येत्याधयं बुद्धो जगौ धर्मार्थितां दधत् । प्रेष्यः शक्तोऽस्मि निर्वोढुं धर्मं यं तं दिश प्रभो ! ॥ ४६६ ॥ गुरुजंगौ जिनो देवो नित्यं नम्योऽर्थितपदः । गुरुचरणवान् वन्यो धर्ममूलं स एव हि ॥ ४७० ॥ ध्येयः पञ्चनमस्कारः शीलं पाल्यं जनीं विना । भावी चतुर्गतिच्छेदोऽस्मात्ते धर्मचतुष्टयात् ॥ ४७१ ॥ मनोरमाः कामगुणाः प्रभुत्वं पृथ्व्याः समुद्रावधि दीर्घमायुः । रूपं यशश्चारु सुरेश्वरत्वं क्रमाच्छिवं चेति फलान्यमुष्य ॥ ४७२ ॥ जगौ स भव्यो भगवननत्वा जिनं गुरुं चानुदिनं न भोक्ष्ये । ध्यास्याम्यहं पञ्चनस्कृतिं च स्रक्ष्याम्यदोपं निजदारतोषम् ॥ ४७३ ॥ नियमचतुष्कमिदं स प्रतिपद्यापद्यपि प्रसृतसत्त्वः । अनुपालयन् प्रियायै फलान्वितं स्माह गुरुगदितम् ॥ ४७४ ॥ जातश्रद्धां तामपि गुरोः प्रपद्यानुपालयन्ती तत् । दृष्ट्वाऽन्या अपि तिस्रो दास्यः पृष्ट्वा तथैवाऽलुः ॥ ४७५ ॥ दासीच- .

·तुष्कमेवं स कर्मकृत् सुन्दरश्च शुभभावात् । एतन्नियमचतुष्कं ररक्ष दक्षत्वतोऽषणम् ।। ४७६ ॥ ग्रामान्तरेऽन्यदाऽगात्स्वामिनिदेशाच सुन्दरः कापि । जिनमुनियोगाभावात् त्रिदिनी चोपावसत्तत्र ॥ ४७७ ॥ तुर्यदिने गृहमेत्यानम्याईन्तं मुनींच सोऽभुज तत्साहसं शशंसुः सर्वेऽप्यन्येऽनुकम्पार्टाः ॥ ४७८ ॥ सुन्दर्यायास्ततस्तिस्रो जगदुर्मन्दरादिकान् । एतान् सुन्दरवद्धर्मान् न कि पालयथोत्तमा: १॥ ४७६ ॥ तेऽप्यूचुः पालने नैपां वयं नित्यं क्षमामहे । साहाय्यं त्वस्य दास्यामो धास्यामश्चान्तरान्तरा ॥ ४८० ॥ ददुस्तदादि साहाय्यं तस्य ते सानुमोदनाः। तद्धर्मविघ्नकृत्स्वाम्यादेशस्य कारणात्स्वयम् ॥ ४८१ ॥ सुन्दरस्यानुसत्या च चक्रुः स्तानन्तरान्तरा । व्रतं खदारसंतोपं प्रत्यपद्यन्त तेऽपि च ।। ४८२ ॥ तेषां पत्न्यस्तु तिस्रोऽपि धर्मेक्यादथ सुन्दरे। भक्तिरागं यथा वचन तथा स्वपतिप्यपि ॥ ४८३ ॥ धर्मरागो मिथस्त्वासीत्तासां चतसृणामपि । एवं पञ्चापि ते धर्मचतुष्कं तदपालयन् ॥ ४८४ ॥ कालादायुःक्षये त्यक्त्वा भवं प्रेष्यस्य सुन्दरः। शुद्धपुण्यचतुष्कावमभू राज्यचतुष्कभृत् ॥ ४८५ ।। मदनाद्याश्चतस्रोऽपि प्राक् स्नेहात्तेऽभवन् प्रियाः। कीर्तिमत्यादयोऽभीष्टाः समपुण्यप्रभावतः ॥ ४८६ ॥ मन्दराद्यास्त्रयस्ते च तव पुण्यानुमोदनात् । धर्मसाहा- य्यदानाच सुहृदस्ते त्रयोऽभवन् ॥ ४८७ ॥ स्नेहः पूर्वभवाभ्यासात् सर्वेषामपि वोऽभवत् । प्राग्भवोपकृतादुच्चैस्त्वया ते प्रापिताः श्रियम् ॥ ४८८ ॥ स्वयवरा राज्यरमाः समन्तात् प्रियायतस्रो जगदुत्तमाश्च । सौन्दर्यधैर्यादिगुणाः प्रकृष्टा देवप्रसादः सततं च शर्म ॥ ४८६ ॥ नियमचतुष्कस्यैवं फलानि मत्वा महीपते ! स्वस्य । पत्नीनां सुहृदामपि कुरुष्व धर्मेऽहतो यत्नम् ॥ ४६० ॥ इह रोगा- दिनिदानं दुर्गतिदुःखौघकारणममुत्र । त्यत्त्वाऽतिकामसेवां भज धर्म सर्वसुखमूलम् ॥ ४६१ ॥ श्रुत्वैवं नरनाथः पत्न्यः सुहृदश्च जातिसंस्मरणात् । मुदिता बुद्धायोचुर्भगवन् ! सम्यग् भवद्वचनम् ॥ ४६२ ।। स्वल्पादप्यव्यक्ताद् धर्माद्यदि नः फलं वभूवैवम् । तत्तं ·विस्तरतो दिश बुद्ःवा गृहीमहे येन ॥ ४६३ ॥ तत्तदनुग्रहहेतोर्यतिधर्म दशविधं जगौ भगवान् । द्वादशधा गृहिधर्म दर्शनमूलं च सुव्यक्तम् ॥ ४९४ ॥ ऊचुर्नृपादयोऽयो यतिधर्मे न प्रभो ! वयं शक्ताः। तदनुग्रहं विधाय श्राद्धानां देहि धर्म नः ॥ ४६५ ॥ भगवानथ गृहिधर्म विधिना दत्ते स्प तेऽपि तं विधिवत् । प्राप्य दधुः प्रमदभरं व्यजिज्ञपद्गुरुमथो नृपतिः ॥ ४६६ ॥ भगवन् ! कोऽहं भविता भवादतो भावि मे शिवं नो वा १ । गुरुराख्यत्स्वोंके भावी देवः सभार्यस्त्वम् ॥ ४६७ ॥ च्युत्वा ततो नृजन्मनि धर्मः किर्मीरितं सुखं भूक्त्वा । गन्ताऽसि स्वः पुनरप्येवमितः सप्तमे वैभवे ॥ ४९८॥ भुक्त्वा राज्यं प्राप्य प्रतं कृताशेपकर्ममलघातः । प्राप्स्यसि शिवशर्म त्वं सह पत्नीभिः सहानन्दः ॥ ४६६ ॥ युग्मम् ॥ सुहृदोऽप्याईताद्धर्मात्क्रमात्सम्यगुपासितात् । भवैः कतिपय राजन् ! पाप्स्यन्ति शिवसंपदम् ॥ ५०० ॥ श्रुत्वेति भूपः ससुहृत्सभार्यः पौराश्च धर्मान् विविधान् प्रपद्य । गुरुं प्रणम्याप्तकृतार्थभावा यथागतं स्वस्वमगुनिवासम् ॥ ५०१॥ सुश्राद्धधर्म सुचिरं प्रपाल्य प्रभाव्य तीर्थ बहुधा सभार्यः । काले दिवं माप्य नृपो गुरूक्त- क्रमेण नैःश्रेयसमाप शर्म ॥ ५०२॥ एवं नमजिनमुनीन् परमेष्ठिमन्त्रं ध्यायन् सृजश्च सततं निजदारतोषम् । राज्यादिसंपदमवाप्य परां क्रमेण पामोति मुक्तिमपि कर्मजयश्रियाङ्गी ॥५०३॥ वेदाष्टमनुमितेऽन्दे १४८४ मुनिसुन्दमूरिभिः सुमुखवृत्तम् । भव्यानुग्रह- हेतोः श्रेयःमाप्त्यै व्यधायीदम् ॥५०४॥ शब्दानुशासने दक्षो लक्ष्मीभद्रमुनिर्मदा । कथा एताश्चतस्रोऽपि गुरुभक्तेरशोधयत् ॥५०॥ ॥ इतिश्रीजिनमुनिनमननमस्कारगुणनस्वदारसंतोषफले सुमुखनृपादिमित्रचतुष्ककथा ॥ जगत्मसिद्धश्रीवृहत्तपागच्छमण्डन-श्रीदेवसुन्दरसूरि-श्रीज्ञानसागरसूरिशिष्यैः श्रीसोमसुन्दरसूरिपप्रतिष्ठितैः श्रीमुनिसुन्दरसूरिभिः कृता॥ ॥ ग्रन्थानम् १४५०॥ "

·SECSCRIBER
है।
॥ समाप्तमिदं चन्द्रवीरशुभादि-कथाचतुष्टयम् ॥
68246348
Pal
.
Auth
WERESERVEDBHENGJEN

·No text on this page.