·No text on this page.

·प्रकाशकीय * मुस्तक क्रमांक प्रकाशकीय आजसे तीन साल पहले वि. सं. २०३८ साल में इरशहर के (इलादुर्गतीर्थ) चातुर्मासमें पू. कर्नाटक केमरि आचार्यदेव श्रीमद्विजय भद्रंकरसूरीश्वरजी महाराज को कितने हस्तलिखित अलग-अलग पन्नेका बंडल पू. शान्तमूर्ति पंन्यासप्रवर श्री पद्मविजयजी गणिवरने दीया था। उस सब पन्नेका संशोधन करने से इसमें श्री मौनएकादशी और श्री ज्ञानपंचमी गद्यमापती कथा पू. अप्रसिद्ध मुनिवर की प्राप्त हुई । संस्कृत के प्राथमिक अभ्यासी को दोनो का उपयोगी बनेगी, अतः प्रकाशित करने की भावना हुई। इस मौनएकादशी कथामें श्री सुब्रतश्रेष्टोकी की कथा नहिं होनेसे प्रवचन कथा उपयोगी होनेसे -उपदेशप्रासादग्रंथमें से सुव्रतश्रेष्ठीकी कथा साथमें प्रस्तुत की है। जयः उस दो पर्वचरित्र के साथ पूज्यपाद व्या.वा. संस्कृत आदि भाषाके अनेक ग्रंथ निर्माता आचार्यभगवान श्रीमद्विजय लब्धिसूरीश्वरजी महाराज कृत श्री मेस्त्रयोदशीपर्वकथा जो अलभ्य थी, उसकी मांग ज्यादा होनेसे पुनः प्रकाशित करनेका हमे सुअवसर प्राप्त हुआ। पू. संस्कृतविशारद आचार्यदेव श्रीमद्विजय भद्रकरसूरीश्वरजी महाराजने अति परिश्रम लेकर तीनो पर्वचरित्र का संपादन किया है। अफसंशोधन आदि में पू. उपाध्यायजी पुण्यविजयजी प्रकाशकीय ·प्रकाशकीय गणिवर पू. पंन्यासजी वीरसेनविजयजी गणिवर एवं पू. मुनिवर्य विक्रमसेन विजयजी महाराज आदि सबको नतमस्तके वन्दना करते है। वाचक ! उन चरित्रोका पठन-पाठन करके तपो धर्ममें प्रगति कर अणाहारीपद-मुक्तिको समीप लावे । जिससे संपादकका, प्रकाशक संस्था का श्रम कृतार्थ हुए । प्रकाशनमें ज्ञानोदय प्रेसके मेनेजर शंकरदासजी ने तथा उनके स्टाफने सहयोग अच्छा दीया । प्रकाशक- प्रकाशक एवं प्राप्तिस्थान श्री लब्धि भुवन जैन साहित्य सदन श्री भुवन-भदंकर साहित्य प्रचार केन्द्र 0/0 नटवरलाल चुनिलाल शाह G/o V. V. VORA 34, Krisnappa Nalken St. MADRAS (600079) पो.-छाणी (391740) जि.-वडोदरा उक्तस्थल पर ५० न. पै. की स्टाप भेजने से प्रत भेट मिलेगी। वीर सं. २५११ वि. सं. २०४१ मुद्रक- लब्धि सं० २४ मूल्य-पठनपाठन ज्ञानोदय प्रिन्टिंग प्रेस, पिंडवाड़ा (राज.) कपडे की दुकान प्रकाशकीय ·ज्ञान पंचमी ॥ श्री शखेश्वरपाश्च नाथाय नमः ॥ ॥ भास्मकमललब्धि-मुवनतिलक-भद्रंकरसूरि गुरुभ्यो नमः ।। पू. प्राचीनमहर्षिकृत गद्यवद्ध टीकया समलंकृता पू. श्राचार्य श्री भदंकरसूरीश्वरजी महाराज संपादिता पर्व कथा ॥१॥ श्री ज्ञान पंचमी पर्व कथा ज्ञानं सारं सर्व संसार मध्ये । ज्ञानं तत्त्वं सर्व तत्त्वेषु नित्य ॥ ज्ञान मोक्षमार्गप्रदर्श, तस्मात् ज्ञाने पंचमी वो विधेया॥ १ ॥ तथाहि-जंबूद्वीपभरतक्षेत्रे पद्मपुरं नाम नगरं, शूरवीरव्यविक्रान्तजितसेनराजा सर्वलक्षणसंपूर्णा यशोमती नाम राज्ञी, तयोः पुत्रो वरदत्तो नाम कुमारः सद्वासप्ततिकलापारीणतायां रूपलावण्यकलितः अष्टवार्षिको बभूव । पित्रा पंडितस्य समर्पितः पंडितः सादरं पाठयति परं अक्षरमुखे न चटति ! पठनविषये का वार्ता ? क्रमेण यौवनं प्राप्तस् तदा वरदत्तशरीरेरोगाः समुत्पन्नाः । अष्टादशरोगः शरीरं व्याप्तं ! राजा-राज्ञी- प्रमुखसर्वोऽपि जनो जिनधर्मवासितचित्तो वर्चते । इतस्तस्मिन्नगरे श्री सिंहदासश्रेष्ठी वसति तस्य

·ज्ञान पंचमी
पर्व कथा
॥२॥
पत्नी कपूरतिलका नाम । जिनधर्मपरायणयोस् तयोःपुत्री गुणमंजरी लाल्यमाना यौवनं प्राता | पूर्वकर्म-
वशात् गुणमंजरी शरीररोगातंकबहुलत्वं आप्ता, वचने मुकत्वं बभूव । गृहसप्तकोटिद्रव्यस्वामिसिंहदास-
श्रेष्ठिना बहूनां व्यवहारिणां निवेदितं, भवतां पुत्राणां पुत्रीं दधि, विवाहसंबंधः क्रियते । ते कथयन्ति
भवत्पुत्री रोगेण पीडिता का कुष्ठव्याप्तां परिणयति १ श्रेष्ठिना बहुवैद्यानाम् दर्शिता परं रोगोपशान्ति ने
जाता । मातृपितृप्रमुखसर्वोपि परिवारो दुःखितस् तिष्ठति । क्रमेण कन्या दुष्टकुष्ठाभिभूता जाता, षोडश-
वर्षमाना बभूव ।
एकदा तत्र नगरे श्री विजयसेनाचार्यश्चतु नपरिकलितः समागता, सर्वे जनाः परिवन्दनाथं गताः ।
सिंहदासश्रेष्ठी सपरिवारो गुरुवन्दनार्थ गतः, वन्दित्वा उपविष्टः । राजापि सपरिवारस पुत्रसहितो
गुरूश्च वन्दतेस्म, गुरुभिः देशना दत्ता । भो भो भव्या । ज्ञानं सारं हि विश्वे तस्माद्भक्ति ज्ञानसारेषु
कुरुत । यस्मात् देवं धर्म साधूच नत्त्वा यान्ति पापानि ज्ञानभक्तितो नित्यं । ज्ञानेन विना जीवाजीवादि-
तत्वं न जानन्ति । अतः कारणात् प्रथमं ज्ञानाराघनं, येन ज्ञाने विराधनं क्रियते मनसा वचसा कायेन
तदा मनसा विराधिते मनः शून्यत्वं जायते । वचनेन विराधनेन मूकत्वं मुखरोगा भवंति ।
कायेन यद् विराधनेन सितकूष्ठादिरोगाः शरीरे समुत्पद्यते। त्रिभिर्मनवचनकाययोगविराधनया धनधान्या-
दिपुत्रकलबादिशरीरसंतापादिकानि दुःखानि प्राप्यन्ते ।
॥ २॥

·ज्ञान पंचमी
पर्व कथा
॥३॥
अस्मिन्नवसरे सिंहदासश्रेष्ठिनाप्युक्तं । भगवन् अहं पृच्छामि, मम पुत्र्या गुणमंजर्या रोगाः शरीरे केन
कारणेन समागताः । गुरु वक्ति, पूर्वभवाश्रूयता-घातकीखण्डमध्ये पूर्वदिशि भरते खेटकनगरे जिनदेव-
श्रेष्ठी वसति, तस्य भार्या सुन्दरी, तयोः पञ्चपुत्रा आसपाल १ तेजपाल २ गुणपाल ३ धर्मपाल ४ धर्म
सार ५, चतस्रः पुत्र्यालीलावति १ सिलावति । २ रंगावति ३ मंगावति ४ जिनदेवश्रेष्ठिपुत्राः
पंडितस्य पठनाथ दत्ताः । ते पञ्चाऽपि उन्मत्ताः, पंडितः पठनशिक्षां ददाति । ते रुदन्ति । मातुः समीपे
गच्छंति । माता कथयति पठनेन किं प्रयोजनं, माता पंडितस्य आक्रोशं ददाति । पट्टीका पुस्तिका अग्नि-
मध्ये क्षिप्ता ज्वालिता । पुत्राणां कथयति पठनार्थ मा गच्छत, क्रीडामेव कतु । जिनदेवश्रेष्ठिनः किंकरा
इव पुत्रा पुज्योऽपि न वचनं कुर्वन्ति । श्रेष्ठी कथयति हे प्रिये ! पुत्राणां मूर्खत्वे कोपि कन्यां न ददाति । मूर्ख-
शूरमोक्षाभिलाषिणां त्रिगुणाधिकवर्षाणां विषये कन्या न दीयते । श्रेष्ठिना भार्या कथिता, भद्रे !
कन्या न दीयते । मूर्खदोपेण पाणिग्रहणायोग्या। तव दोषेण मुर्खा जाताः । स्त्री भणति । मम दोषः
किमपि नास्ति । तवैव दोपएक, विवाद एच जातः । मम सन्मुखं बदसे १सा सुन्दरी सन्मुखं वदसि । तब
पिता पापिष्ठः, येन त्वं एवं वदसि । एतद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेन जिनदेव श्रेष्ठिनोपलो मुक्तः तस्याश्शीचे लग्नः ।
सा मृत्वा तव स्त्रिय उदरे उत्पन्ना पुत्री जाता । पूर्वभवज्ञानविराधनायां रोगोत्पत्ति र्जाता । सा गुरुणां
वचनं श्रुचा गुणमंजर्या जातिस्मरणमुत्पन्नं । दृष्टः पूर्वभवः, सर्व सत्यं ज्ञातं । पुनः श्रेष्ठिना मुनिः पृष्टः ।
॥३॥

·ततः-
ज्ञान पंचमी
पव कथा
।
एते रोगाः कथं विलयन्ति
। गुरुणा
मणितं
ज्ञान एवं सारः
ज्ञानपंचमी विधिना कुरु । सा तु विधितपपुस्तकतो ज्ञेया। पंचवर्षाणि पंचमासान् एव तपविधानं यदि
पंचमीतपः कत्र्त मशक्तः । तदा कार्चिकमासे शुद्धपंचमी यावज्जीवं समाराध्या । वर्ष प्रति एकपञ्चमी
क्रियते । तदा रोगोपशान्ति र्भवति.। सौभाग्यलावण्यरूपादिगुणाः प्रर्थते । सोभाग्यपञ्चमी नाम सर्वऋद्धि
परिपूरितो भवति । जीवपुत्रपुच्यादिपरिकरः, ज्ञानादिपंचधुद्धिबहुलो भवति । इति गुरुवचनं श्रुत्वा जिन
देवश्रेष्ठी वदति, भगवन् विधिः कथ्यतां मम पुच्या अन्यतपःशक्तिर्नास्ति । कार्तिकपञ्चमी यावज्जीवं करि
ष्यति विधि कथयति सरि वः । पंचम्यादिदिने स्वयंपट्टकं मण्डयित्वा पंचपुस्तिका मुक्ताः । पुष्पैः पूजयित्वा
धूपक्षेपपंचवर्णधान्यान्युपढौक्यानि । पश्चसंख्यैःपंचप्रकारैः पक्वान्नानि । पंचप्रकारे पंचफलानिपंचद्रव्याणां
ढौक्यन्ते । पश्चाद् गुरोरग्रे प्रत्याख्यानं क्रियते । तस्मिन् दिने 'नमो नाणस्स' एक सहस्र वा अष्टोत्तरशतं
गुण्यते । यदा पंचमी दिने पौषधो भवति । तदा पारणे सर्व दौकितानां पारणं क्रियते । साधुः प्रतिलाभितः
विधि एवं श्रुत्वा गुणमंजरीजीवेन प्रतिपन्न ! तस्मिन् समये राज्ञा पृष्टं मम पुत्रस्य
वरदत्तस्य यौवनसमये व्याधिः समुत्पन्नः । पाठोपि नागच्छति कस्य कर्मणो विपाको ? गुरुणा कथितं ।
हे महाभाग ! शृणु पुत्रस्य पूर्वभवं । तथाहि-जंबुद्वीपे भरतक्षेत्रे श्रीपुरं नाम नगरं वसुनामा श्रेष्ठी भार्या
वसुमती, तयोः पुत्रो वसुसारो 'लघु-पुत्रो वसुदेवस्वी द्वौ एकदा वने क्रीडार्थ गतौ च मुनिसुन्दरसूरिणा
॥४॥

·ज्ञान पंचमी
.
पर्व कथा
॥५॥
प्रतिवुद्ध्येते । यत्प्रातस्तन्न मध्याइने यन्मध्याहड्ने तन्न निशि, निरीक्ष्यते भवेऽस्मिन् हि पदार्थानाम-
नित्यता १ इति वचनं श्रुत्वा वैराग्यवासित्वेन द्वाभ्यां चारित्रं गृहीतं । लधुभ्राता वसुदेवः श्री सिद्धांत-
समुद्रमवगाड्ये अर्थत पठति निर्णयं कृत्वा गुरुणा योग्यं ज्ञात्वा सरिपदे निवेशितः, पंचशतं सर्वमुनीन् पाठ
यति । एकदा निशायां संस्तारके सुप्तकेन मुनिना किमपि पृष्टं तस्याः अर्थः कथितः । द्वितीयागतेन, तथा
अर्थ पृष्टः तदा व्याकुलीभूतः चिन्तयितु लग्नः । अहो मम वृद्धभ्राता धन्यो येन कोऽपि न पृच्छति । सुखेन
सुप्त' ममाप्यत्र निशि निद्रा नास्ति । मुर्खत्वे बहवो गुणाः सन्ति । मुर्खत्वं हि सखे ममापि रुचि तस्मिन्
यदष्टौ गुणाः । निश्चितो बहु भोजनोऽपत्रपमना नक्तं दिवा शायकं ॥ कार्याकार्यविचारणैकवघिरो, माना।
पमाने समः प्रायेणामयवर्जितो दृढवपुर्ख सुखं जीवति ॥१॥ अतः परं नैव पाठयामि। एकं पदमपि कस्याऽ-
पिन कथ्यते । तदनन्तरं द्वादश दिनानि गुरुणा मौन इव स्थितं । पश्चादनालोचित वसुदेवाचार्यों मृतः ।
वसुसार-मुनिर्मानससरसि हंसो जातः । पूर्वोपार्जितकर्मणा श्रीवाननिन्दया मुर्खतार्जनया मृतम्तव पुत्रोऽभवत् :
सर्वशरीरेरोगोत्पत्तिगुरुणेति निवेदिता ..। वरदत्तेनपूर्वभवो ज्ञातो, राजा गुरुमपृच्छन्, रोगस्य शान्तिः,
कथं भवति, तत् कथय । वरदत्तस्य तप आम्बिलं कथितं । वरदत्तेन भणितं । मम तपशक्तिर्नास्ति ।
पश्चात्तु वरदत्तेन पंचमी गृहीता यावज्जीवं विधिनोक्तप्रकारेण । तदा गज्ञाऽपि मपरिकरण एतत् तपो गृही
त्वाप्रजाअपि सर्वमपि व्रतं जग्राह । यथा पर्युषणा एव महोत्सवो भवति । वरदत्तस्य रोगा गताः । राजपुत्री-
।
॥५॥

·ज्ञान पंचमी पर्व कथा रेक सहसा स्वयंवरेण परिणीतवान् । श्रेष्ठिपुत्री गुणमंजरी पंचमीतपप्रभावात् कर्म क्षयं गतं, रोगाः सर्वे क्षयं गताः । रूपवती जब्वे । जिनधर्मवासितो जिनचन्द्रनामा वरो जातः । तौ वरदत्तगुणमंजयौं पंचमी यावज्जी- वमाराध्य मृतौ । वैजयन्ते विमाने सुरौ जातौ । वरदत्तस्य जीवः स्युत्वा पुष्कलावति विजये पुडरिकोणी नगयां अमरसेननृपपत्नी गुणवत्याः शूरसेननामा पुत्रो जातः । स पाल्यमानो द्वादसवर्षीयो रूपलावण्य कलावान् जातस्तं पिता राज्यं दवा परलोकं प्राप्तः । कन्याशतमेकं परिणीतवान् । दश सहस्रवर्षाणि राज्य पालयित्वा । सीमंघरस्योपदेशेन सुते राज्यं दत्वा प्रत्रजितः । एक वर्षसहस्र संपालयित्वा केवलमुत्पाध मुक्तिं गतः, गुणमंजयौ जीवो विमानात् च्युत्वा रमणिविजयासबायर्या नगर्या अमरसिंहो राजा, अमरवति भार्यायामुदरे समुत्पन्नः पुत्रो जातः। सुग्रीवेति नाम दत्तं । विंशतितमे वर्षे पित्रा राज्यं दत् । धर्ममासाथ परलोकं प्राप्य, सुग्रीवराज्ञः, चतुरखीतिसहस्राः पुत्रा जाताः । प्रान्ते चारित्रसहितं केवलं प्राप्य । पूर्वलय- मेकं प्रपाल्य मुक्तिं गतः। इति ज्ञानपंचमी कथा संपूर्ण ।

·श्री मौन- एकादशी श्री मौनएकादशो पर्वव्याख्यान पर्व व्याख्यान प्रवज्या तथा ॥ ७ ७ ॥ (शिखरिणी) अरस्य नमिजिनपते ज्ञानमतुलं मल्लेजन्मवतमपलं केवलमलं पलक्षकादश्यां सहसि लसदुद्दाममहसि क्षितौ कल्पाणानां क्षिपतु विपदां पंचकमदः ॥१॥ व्याख्या-क्षितौ पृथिव्यां अदः कल्याणानां कल्याणकानां पंचकं. विपदः संमारापदः क्षिपतु परिहरतु । कदा तज्जातं तत्राह-महमि-मार्गशीर्षमासे चलक्षेकादश्या-शुक्लैकादश्यां मौनेकादशी दिने इत्यर्थः । कथंभूते सहमिलमदुद्दाममहास-लसत् उद्दामं उत्कटं महस्तेजो यत्र स तस्मिन् , कि तत्कल्याणां पंचकं जातं तदाह-अरस्यऽष्टादशतीर्थकरस्यात्र दिने प्रव्रज्या दीक्षा ममजायता तथा पुनर्नमिजिनपतेरेकविंशतितमतीर्थकरस्यअतुलमनुपमं ज्ञानं केवलज्ञानमत्र दिने समुत्पेदे । तथा पुनमन्ले रेकोनविंशतितमजिनस्य जन्माय च व्रतं दीक्षा । अपमलं-निर्मलं, अलं-अत्यर्थमथवासर्वत्रापि समर्थ ·श्री मौन- एकादशी पर्व- व्याख्यान ॥ ८ ॥ केवलं केवलज्ञानमिति कल्याणकत्रयमभूदनु श्रीअरनाथदीक्षा नमिनाथज्ञानमिति कल्याणकद्वयं मीलनेन जातं तत्पंचकमनेन विधिना, पंचस्वपि भरतक्षेत्रेषु तद्गणनया जाता तेषां पंचविंशतिः, तथैवान- यैवरीत्या समानधर्मत्वादैवतक्षेत्र पंचकेऽपि तद्गणना तत्रापि जाता पंचविंशतिग्नु च तद्वयो मीलने जाता तेषां पंचाशत्तदनंतरमतीतानागत वर्तमानकालविवक्षया त्रिगुणितानां तेषां जातं सार्द्ध शतमिति | कृत्वा मार्गशीर्ष शुक्लकादशी महापर्व, तीर्थकरकल्याणकदिनत्वादतो देवानामप्यागमन महीत्सव बहुमान विषयत्वादुक्तं च- पंचसु जिणकल्लाण एसु, महरिसितवाणुभावाओ । जम्मंतर नेहेणय, आगच्छंती सुरा इयं ॥१॥ अत्रावसरे देवा संभूय नंदीश्वरद्वीपादावष्टाहिकामहोत्सवकरणेनाराघयंत्येतत्कल्याणकदिनं, साधु- श्रावकैरपीत्थं दानशीलनपोभावादिधर्मकृत्यैः सादरमाराध्यते स्म तत्कल्याणकमथ च मल्लिनाथस्य कल्याणकायभावना-दीक्षादीने एवं मौनव्रतविधिना केवलज्ञानप्रापणाच्च मौनेकादशीति महापर्व प्रसिद्धमत एतद्दिने मल्लिनाथस्य कल्याणकविधिप्रतिपादनाय श्री स्थानांगगत सप्तमस्थानकोक्तं समूलं समूत्रं संक्षिप्ततरमेतच्चरितं लिख्यते- 'मल्लीणं अरहा अप्पसत्तमे मुंडे भवित्ता अगाराओ अणगारियं पव्वइए, सं मल्ली विदेहवररायकन्ना पडिबुद्धि इक्खागराया ।

·श्री मौन- एकादशी पर्व व्याख्यान चंदच्छाए अंगराया रुप्पी कुणालाहिवतो संखे कासीराया, अदीणसत्तू कुरुराया जियसत्तू पचालराया ॥१॥ एतवृत्तिः मल्लिरहन "अप्पसत्तमेति" आत्मना सप्तमः सप्तानां पूरणः आत्मा वा सप्तमो यस्या- सावात्मसप्तमो मल्लिशब्दस्य स्त्रीलिंगत्वेऽपि अर्हच्छब्दापेक्षया पुनिर्देशः । विदेहजनपदराजस्य चरकन्या, त्रिदेहराज'वरकन्या, तथा प्रति वुद्धि नाम्ना इक्ष्वाकुराजः साकेतनिवामी, चंद्रच्छायो नाम अंगजन पदराजश्चंपानिवामी, रुक्मी नाम कुणालजनपपदाधिपतिः, श्रावस्तीवास्तव्यः शंखो नाम, काशी जनपदराजा वाराणसी निवासी अदीनशत्रुनमि, कुरुदेशनाथः इस्तिनागपुरवास्तव्यः जितशत्रु नाम, पंचालजनपदराजः कांपील्यनगरनायकः इति । आत्मसप्तमत्वं च भगवतः प्रव्रज्यायाममिहितपुरुषप्रव्रज्या ग्रहणाभ्युपगमापेक्षयाऽवगंतव्यं यतः प्रव्रजितेन ते प्रजिताः, त्रिभिः पुरुषशतै विपर्षदा, त्रिभिश्चस्त्रीशतैरभ्यंतरपदासौ परिवृत्तः, प्रबजित इति झातेपु श्रुयते । उक्तं च "पासो मन्ली य तिहिंसएहिति ।" एवमन्येष्वपि विरोधाभासेषु विषयभागाः सभवति निपुणगवेपणीयाः शेष सुगममिति । इत्थं चैतच्चरितं ज्ञाताध्ययने श्रूयते-: जंबूद्वीपे अपरविदेहे सलिलावती विजये वीतशोकायां राजधान्यां महाबलभिधानो राजा पड्मि- लिवयस्यैः सह प्रव्रज्या प्रतिपेदे । तत्र महाबल स्तैर्वयस्थानगारेरुचे-यमांस्तपस्तपस्यति तद्वयमपी- ·श्री मोन- एकादशी पचे व्याख्यान ॥१०॥ त्येवं प्रतिपन्नेषु तेषु यदा ते तमनुसरंतश्चतुर्थादि विदधुस्तदा सावधिककललिप्सया तादृशमायया चाष्टमादि व्यघासीदेवं च स्त्रीनामगोत्रकर्मासौ बंधार्हदादिवात्सन्यादिभिश्चहेतुभिस्तीर्थंकर नामेति । ततस्ते जीवितक्षयाज्जयंताभिधाने विमानेऽनुत्तरसुरत्वेनोत्पेदिरे । ततश्च्युत्वा महावलो विदेहेषु जनपदेषु मिथिलायां राजधान्यां कुंभकराजस्य प्रभावत्या देव्यास्तीर्थकरत्वेनासीत् जन्म, मल्लिरिति नाम च पितरौ चक्रुः । तदन्ये यथोक्तेषु साकेतादिषु संजज्ञिरे । ततो मल्ली देशोनवर्षशतजाता, अवधिना तानाभोगांचकार, तत्प्रतियोधनार्थ च गृहोपवने पटगर्भगृहोपेतभवनं तन्मध्यभागे च कनकमयीं शुपिरां मस्तकछिद्रां पिधानां स्वप्रतिमां कारयामास । तस्यां चानुदिवसं स्वकीयभोजन कवलं प्रक्षिायामाम। इतच्च साकेते प्रतिबुद्धिराजः पद्मावत्या देव्या कारितेनागयज्ञे जलजादिभास्वरपंचवर्ण- कुसुमनिर्मित श्री दाम गंडकं दृष्टवा अहो अपूर्वभक्तिकमिति विस्मयायदमात्यमुवाच "दृष्टं क्वापीदृशं ?" सोऽवचीत् मल्लिविदेहवरराजकन्यासक श्रीदामगंडापेक्षयेदं लक्षांशेऽपि शोभया न वर्तते । तदा राज्ञा प्रोचे सा पुनः कीदृशी ? मंत्री जगादान्या नास्ति तादृशीत्युपश्रुत्य संजाताऽनुरागोऽसौ मल्लिबरणार्थ दूतं विससजे । तथा चंपायां चंद्रछायराजः कदाचिदहद्भक्ताभिधानेन श्रावकेण पोतवणिजा वास्तव्येन यात्रा प्रतिनिवृत्ते दिव्ये कुडलयुग्मे कौलिकतयोपनीते सति प्रप्रच्छ यदुत्त -यूयं बहुशः समुद्रं लंघयथ, तत्र

·श्री मौन
एकादशी
पर्व
व्याख्यान
॥११॥
किंचिदाश्चर्यमपश्यत् । सोऽवचोत् स्वामिन्नस्यां यात्रायां ममुद्रमध्ये अस्माकं धर्मचालनार्थ देवः
कश्चिद्रुपसर्ग चकाराविचलने चास्माकं तुष्टेन तेन डलयुगलद्वितयमदायि, तदेकं कू मकस्यास्माभि-
रुपनिन्ये । तेनापि मल्लिकन्यायाः कर्णयोः स करेण विन्यस्तं । मा च कन्या त्रिभुवनाश्चयभूना दृष्टेति
श्रुत्वा तथैव दूतं प्रेषयामाम ।
तथा श्रावस्त्या नगर्या रुक्मिराजः सुबाहु नामिकायाः स्वदुहितुश्चातुर्मासिकमज्जनमहोत्सवे नगरी.
चतुःपथनिवेशितमहामंडपे विभूत्या सज्जितां तां तत्रैवोपविष्टस्य पितुः पादवदनार्थ भागा अंके निवेश्य
तन्लावण्यमवलोकयन् व्याजहार यदुत भो वर्षधर ! दृष्ट ईदृशोऽन्यम्याः कस्यश्चिदपि कन्यायाः
मज्जनकमहोत्मबोऽवोचद्देव ! विदेहवरराजकन्यासक मज्जनमहोत्मवापेक्षया अयं लक्षांशेऽपि रमणी-
यतया न वर्तते इत्युपश्रुत्य तथैव दूतं प्रेषयतिस्मेति ।
तथा अन्यदा मल्लिमत्क दिव्यकुंडलयुग्म मंघि विजघटे तत्संघटनार्थ कुमकन राज्ञा सुवर्णकारा
समादिष्टास्तथैव कतु मशक्तुवनश्च नगर्याः निष्कासिता वाराणस्यां नगर्यो शंखराजमाश्रिताः । भणिता-
श्चैते, तेन राज्ञा केन कारणेन कुंभराजेन निष्कासिता यूयं तेऽभिदघुमल्लिक कन्या सत्कविघटित
कर्णकुडलसंधाना शकनेनेति । ततः कीदृशी सेति पृष्टेभ्यरतेभ्यो मन्लिरूपमुपश्रुन्य तथैव दूतं प्राहिणोत् ।
तथा कदाचिन्मल्ल्या मल्लदिनाभिधानोऽनुजो-भ्राता समां चित्रकरैश्चित्रयामास । तत्रैकेन चित्र-
॥ ११॥

·श्री मौन-
एकादशी
पर्व
व्याख्यान
॥ १२॥
कम्यूना लब्धिविशेपवता यवनिकांतरिताया मल्लिकन्यायाः पादांगुष्ठमुपलभ्य तदनुसारेण मल्लिसदृशमेव
तद्रूप निर्वतिं । ततश्च मल्लदिनकुमारः सांतःपुरश्चित्रसभायां प्रतिवेश । चित्राणि विचित्ररुपाण्यव-
लोकयन्गल्लिरूपं ददर्श । साक्षान्मल्लीयमिति मन्यमानो ज्येष्ठाया भगिन्या गुरुदेवभूताया अहम-
ग्रतोऽविनयेनायत इति भावयन्परमव्रीडां जगाम । ततस्तद्वेत्री चित्रमिति न्यवेदयत्ततोऽसावस्थाने
तेनेदं लिखितमिति कुपितस्तं वध्यमज्ञापितवान । चित्रकर श्रेणि तु ततस्तं मोचयामास तथापि मल्लदि.
मकुमारः संदेशकं छेदयित्वा तं निर्विषयमादिदेश । स च हस्तिनागपुरे अदीनशत्रुराजमुपाश्रितस्ततो
राजा तन्निर्गमकारणं प्रपच्छ । तेन च तथैव कथिते दूतं प्रहिणोति स्मेति । तया कदाचिच्चो-
क्षाभिधाना परिवाजिका मल्लिकाभवनं प्रविवेश । तां च न धर्म शौचं धर्म चोद्गारयंती मल्लिस्वामिनी
निर्जिगाय निर्जिता च सती सा कुपिता कापील्यपुरे जितशत्रुराजमुपाश्रिता । भणितं च नरपतिना चोक्षे!
बहुत्र त्वं संचरस्यतोऽनाक्षीः कांचिदस्मदंतः पुरंधी सदृशी १ सा व्यजहार विदेहवरराजकन्यापेक्षया
युष्मत्पुरंध्रयो लक्षांशेऽपि रुपसौभाग्यादिभिगुणै न वर्तते इति श्रुत्वा तथैव दूतं विसर्जितवानिति ।
एवमेते पडति दूताः कुंभकं कन्यां याचितवन्तः । स च तानपद्वारेण निष्काशितवान् । दूतवच-
नाकर्णनाज्जातकोपाः षडप्यविक्षेपेण मिथिला प्रति प्रतस्थिरे । आगच्छतश्चतानुपश्रुत्य कुंभक
सबलवाहनो देशमीमांत गत्वा रण रंगरसिकतया तान् प्रतीक्षमाणस्तस्थौ, आयातेषु तेषु लग्न-
॥ १२ ॥

·श्री मौन-
एकादशी
पर्व
व्याख्यान
॥१३॥
मायोधनं । बहुत्वाद परबलस्य निहतकतिपयप्रधानपुरुषमतिनिशितशरशत जर्जरित जयजरमति-
खरक्षुरप्रहारोद्भुत वाजिविसरविक्षिप्ताश्चवारमुक्त गमत्तमतंगज तूर्णितवक्रि चक्रमूल्लून व पतत्पताकं
कांदिशीककातरं कुभराजसैन्यं भगमगमत्ततोऽसौ निवृत्य रोधकसज्जः सन्नासामासे ततस्तज्जयोपाय-
मलमभानमति व्याकुलमानसं जनकमवलोक्य मल्ली समाश्वासयंती समादिश यदुत भवते दीयते
कन्येत्येवं प्रतिपादन पुरस्सरं प्रच्छन्न पुरूषप्रेषणोपायेन पुरि पार्थिवाः षडपि प्रवेश्यंता। तथैव कृतं
प्रवेशितास्ते पूर्वरचित गर्भगृहेषु मल्लिप्रतिमामवलोक्य च ते, सेयं मल्लीरितिमन्यमानास्तद्रूपयौवन
लावण्येषु मूर्छिता निनिमेषदृष्टया तामेवावलोकयंतस्तिष्ठति स्म । ततो मल्ली तत्रा जगाम प्रतिमायाः
पिघानं चापममार ततस्तस्या गंधः सर्गदिमृतकं गंघादितिरिक्तो गंघ उद्दधाव । ततस्ते, नासिका:
पिदधुः पराङ्मुखाश्च तस्थु मेली च तानेरमयादीत्, किं नु भो भूपा यूयमपिहितनासिकाः पराङमुखीभूता-
स्ते, ऊचुगधेनाभिभूतत्वात्पुन साऽवोचत् यदि भो देवानां प्रियाः १ प्रतिदिनमतिमनोज्ञाहारककवलक्षेपेणै-
वरुपः, पुद्गलपरिणामः प्रवर्तते, कीदृशः पुनरस्यौदारिकस्य शरीरस्य खेलवातपितशुक्रशोणितपूयाश्रवस्य
दुग्तैश्वासनिःश्वासपूतिपुरीषपूर्णस्य चयापचयिकस्य शटनपतनविधंसनधर्मकस्य परिणामोभविष्यतीति ।
ततो मा यूयं मानुष्यक कामेषु सजत् । किं च=
'किं च तयं पम्हुट्ट जं तत्थ ये मो जयंतपवरंमि ।
वुत्था समयनिषद्धादेना तं संभरह
संभरह जाइति
?
॥ १३॥

·श्री मौन-
एकादशी
पर्व
व्याख्यान
ni/
॥१४॥
प्रणम्य
भणिते मर्वेषामुत्पन्नजातिस्मरणमथ मल्लिरवादीदई भो संसारभयात् प्रत्रजिष्यामि यूयं किं करिष्यथ
ते ऊचूर्वयमप्येवं । ततो मल्लिरवोचत यद्यैवं ततो गच्छन स्वस्व नगरेषु स्थापयत पुत्रान् राज्येषु ततः,
प्रादुर्भवतमांतिकमिति । तेऽपि तथैवेति प्रतिपेदिरे ततस्तान्मल्लो गृहीत्वा कुंभकराजांतिकमा जगाम ।
तस्य तान् पादयोः पातयामास । कुभराजोऽपि तान् महता प्रमोदेनापूपुजत् स्वस्थानेषु विससर्जेति ।
मल्ली च सांवत्सरिक महादानानंतरं मार्गशीर्षशुक्लैकादश्यामष्टमभक्तेनाश्विनीनक्षत्रेऽष्टभिर्नदि नंदिमित्रा-
दिभिर्नागवंश्यकुमारैस्तथाबाह्यपदा पुरुषाणां त्रिभिः शतैरभ्यंतरपर्षदा च स्त्रीणां त्रिभिः शतैः सह
प्रक्वाज । उत्पत्रकेवलश्च तान् प्रत्राजितवानिति ।
श्रीमद्रामेयं, पार्श्व यक्षादिपूजितम्
माहात्म्यं स्तौमि श्रीमौनैकादश्या गद्यपद्यभृत् ॥१॥
स्पष्टः । माहात्म्यं चेदं-द्वारिकायां श्रीनेमिजिनः समवसृतः । उद्यानपालवाक्यतः श्रीकृष्णो मुदितः
सर्वद्धर्या श्रीशैवेयं नत्वेति देशनामशृणोत् । यतः-
एगदिने जे देवा पति तेसिं पि माणुसा थोवा ।
कत्तो मे मणुयभवो इति सुरवरो दुहिओ ॥१॥
एवं बरत्वं दुर्लभं ज्ञात्वा न प्रमादो विधेयः । यत ।-
।॥ १४ ॥

·श्री मौन
एकादशी
पर्व
व्याख्यान
॥१५॥
अन्नाण १ संसओ २ चेव मिच्छत्साणं ३ तहेव य
रागो ४ दोसो ५ महभंसो ६ धम्मम्मि य अणायरो ॥७॥
जोगाण दुप्पणिहाणं ८ पमाओ अट्ठ महा भवे ।
ससारुत्तारकामेण
सन्वहा वज्जियवओ ॥२॥
इत्यष्ट प्रमादा हेयाः । इत्यादिधर्मदेशनां श्रुत्वा इन्द्रानुजः श्रीजगद्गुरुं प्राह-"राजकार्यन्यग्रेण
मया कथमजस्र धमों विधीयते १ अतो वर्षवासरेषु एकं सारं दिवसं बद" भगवानुपाच-हे वत्स !
एवं चेत्तहि मार्गस्य,
मासे पक्षे सिते शुभा
प्रयत्नेन,
स्वया सेव्या
अम्मिन् दिने वर्तमानचतुर्विशतिकायां त्रयाणां जिनानां पञ्च कल्याणकानि जातानि । यत:-
अस्यां चक्रिपदं
चक्रिपदं हित्वाऽग्रहीदरजिनो व्रतम्
जन्म दीक्षां च सज्झानं, मल्ली ज्ञान नमीश्वरः ||१॥
इत्थं पञ्चसु भरतेषु नियतं पश्च पञ्च कल्याणकानि जायन्ते । एवं दशस्वपि क्षेत्र पु एकत्र
मिलनात पश्चाशत्सङ्खथयाऽहंना कल्पाणकानि भवन्ति । त्रिकालविभेदतः सार्धशतं भवेन् । त्रिंशच्चतु-
विंशतिकामध्ये नवति जनानां तानि १५० ज्ञातव्यानि । अतोऽयं वासरः श्रेष्ठतरः श्रीनेमिजिनेश्वर-
एकादशी
पीताम्बर ॥१॥
-
॥१५॥

·श्री मौन- एकादशी पर्व व्याख्यान ॥१६॥ प्रणीतं लोकोत्तरस्वरूपमयं चैकादशीवर्णनं निशम्य श्रीमुकुन्दो जिनं पाह-"केनासौघस्रः प्राक् समाराधितः ?" आप्तो हरिं प्रति सुव्रतश्रेष्ठिनः संबन्ध जगौ, त्यथा- धातकीखण्डे विजयपत्तने राज्ञा दत्तसंमान इभ्यपक्क्तिपुरोगः सूरश्रेष्ठयभूत् । तस्य सुशीला सूरमती कान्ता । एकदेभ्यः सुखसुप्तो निद्रान्ते इत्यचिन्तयत्-“प्राकपुण्यपचेलिमभरेण सौख्यसमनुगत- वासरान् गमयामि, परं प्रत्यहितावहं नकिश्चित्करोमि, तद्विना सर्व निरर्थक" । चिन्तयतीति श्रेष्ठीशे मार्तण्डोदयोऽभवत् । प्रातः श्रीगुरु वन्दितु प्रययौ । गुरुभिधर्मदेशना प्रारब्धा- आलस्स १ मोह २ वन्ना ३ थंभा ४ कोहा ५ पमाय ६ किविणत्ता ७ । भय ८ सोगा ९ अन्नाणा १० वक्व ११ कुरुहणा १२ रमणा १३ ॥१॥ इति त्रयोदश काठिया (कष्टा) स्त्याज्याः । ये न त्यजन्ति ते नरकं प्राप्नुवन्ति । यतः- पणकोहि अउसय (हि) लक्खा नवनवासहस्सपंचसया । चुलसी अहीय नरए अपइहाणम्मि (से) वाही ॥१॥ हे इभ्येश ! श्वभ्रादिदुःखत्यागार्थ नित्यं धर्मो विधेयः । अचिन्त्यो महिमा पुण्यस्य । यत:- भरहे य केह जीवा मिच्छादिही य भद्दवो भावा । ते मरिजण नवमे वरिसम्मि हुति केवलिणो -

·श्री मौन
एकादशी
पर्व
व्याख्यान
॥१७॥
सुलभवोधिनी न किमपि दुम्करं । इति निशम्य श्रेष्ठी स्माह-"गृहकर्मरतेन मया नित्यं धर्म
कतु नो शक्यते, तस्मादेकवासर ब्रून, यस्मिन दिने आराधिते सावत्मरिकपुण्यमाप्यते" ततो गुरुर-
गृणात्-"मार्गशीर्षस्यैकादशी सितामष्टप्रहरपोपयोपवासन सावधवागराधेन मौनेन चाराघय, मासेप्वे-
कादशस्वपि विधिवत्तपसि पूर्णे सति मुदोद्यापन विधेहि" । तदाकण्यकादशीव्रतं परिकरयुतेन श्रेष्ठिना-
ऽङ्गीचक्रे । अथोद्यापनं व्रते पूर्ण विधिना विदधे । ततस्तस्य पश्चदशेऽह्नि सहसा शूलमुत्पन्नं । तद्रोगेण
पञ्चत्वं प्राप्य सुग्लोके सुरोऽजनि । तत्रारणे कल्पे एकविंशतिसागगेपमायुष्कं परिपाल्य ततश्च्यत्वा इह
भरते सौरिपुरे समृद्धदत्तश्रेष्ठयमवत् , तस्य प्रीतिमती पत्नी, तस्याः कुशाववातरत् । ततो गर्भमहिम्ना
वृतं गृह्णामि, अणुव्रतमहाव्रतधारकानशनादिभिःपूजयामि, सर्वसंसाग्जिीवान् व्रतसंपृवतान् विदधामि, गीत-
नृत्यवादित्रवार्ताविनोदेषु सम्यग्वनपालकगुणान् शृणोमि" इत्यादि, दोहदेषु संपूर्णेषु समये रूपलावण्य-
संयुतं तनयमस्त । एतस्य नालक्षेपार्थ भुवि खातार्या निधानं प्रकटीचभूत्र, महोत्सवेन सुव्रताभिधानं चक्रे ।
क्रमादम्यस्ताः सकलाः कलाः । यौवने पिकादशकुमारीभिः सह पाणिपीडनमहो विदधे । अन्यदा पितरि
त्रिदिवं गते एकादशस्वर्णकोटिस्वामी स सुव्रतोऽभूत । एकदा श्रीपूज्यवन्दनार्थ गतः। अत्र श्रीगुरुवर्णनं,
तद्यथा-स्मरशर (५) मितममिनिभिः समितः समय (३) मेयगुप्तिर्मिगुप्तः, सुमेरुनेत्र (२५) प्रमितभावना.
भावितस्त्रान्तः, पञ्चमहायममहाभारोद्वहने धुरीणः, दिविजमनु नतिर्यग्योनिजात्मजजनित-भैरवोपमर्गवगैर
॥ १७॥

·श्री मौन-
एकादशी
पर्व
व्याख्यान
॥ १८॥
परीणः, द्वाविंशतिपरीपहप्रतिपक्षचमुजेता, तरणितुरगनेत्र (२७) प्रमितगुणगरिष्ठविशिष्ठतरमुनिनिकरनेता,
पञ्चविधाचारनिरतिचारचरणनिरतः, प्राकृतजनमूर्छाविधाननिदानविषयग्रामविरतः, दूरीकृतत्रिभुवननिवा-
सिजनप्रेष्यताविधानप्रसर्पदर्पप्रसरकुसुमशरविकारः, सम्यगवगतश्रीमदाईतमतसम्मतसूक्ष्मतरविचारसकलभव-
सिद्धिकलोकहृदयंगमः, सुसंयतपञ्चप्रमिततरलतरकरणतुरंगमः, निजशुद्धादेशदेशनानि शितभव्यजन्तुजात-
जीवितभृतश्रीमत्सम्यग्दर्शननिर्नाशनप्रत्यलमिथ्यादर्शनोग्रगरलः, दुर्जनदुर्वचनरचनाप्रचण्डवात्याविसर्पणे-
ऽप्यतरलः, क्षमामार्दवावमुक्तिप्रभृतिदिग्भेदश्रीमच्छ्रमणधर्मसमाराधनसावधानहृदयसदनदूरोत्सारितशल्य-
भूतनन्दमेदनिदानः, नवविधश्रीमद्ब्रह्मचर्यगुप्तिसम्यक संरक्षणकपरायणः, दुष्कर्मदैत्यसमुदायविध्वंसने नारा-
यणः, उपरत्यक्तविचिकित्सारत्यरतिभीतिहास्यः, चन्दनचर्चकच्छेदकजनयुग्मममानमनोविलासः, सर्वथा
निर्ममतया निराशीकृतशोकः, निजनिरुपमवचनकलारञ्जितसकललोकः, सकलश्रीमदाईतागमपारयायी,
जिणगणधरममनुचीर्णसम्यग्मार्गानुयायी, इहलोकपरलोकनिश्रितः, निखिलचराचरजन्तुजातविहितमानाप-
मानप्रशंसननिन्दनलामालामसुखदुःखप्रमुखेष्वपि समानमानसः, निजानुपमश्रीमदाहतमतस्थापनकौशलस-
हस्र दीधितिसमुदयनिवृत्तप्रचारीकृतसमस्तदुर्मतितामसा, अप्रशस्ताश्रवद्वारनिरोधकः, बहुलभव्यजनसमाज
बोधका, परित्यक्तवसु (८) विषमदः, तिग्मरोचिाप्रमिततपोभेदभैषज्यक्रियाप्रतिक्रियमाणदुर्भेद्यढुष्टकर्मगदः,
पश्चविधस्वाध्यायविधिविधानविषापनसावधानः, सकलजगज्जन्तुजातवितीर्यमाणाभयदानः, पारावार इस
1॥१८॥

·,
श्री मौन-
एकादशी
पवे
व्याख्यान
॥१९॥
गम्भीरः, मन्दरमहीधर इव धीरः, शङ्ख इव निरञ्जनः, अज्ञानतिमिरावृत्तान्तरनयनजनतावितीर्णतदुद्घा.
टनप्रत्यलतद्विमलताहेतुपग्मज्ञानाञ्जना, कूर्म इव गुप्तेन्द्रियः, समामादितमोहमहामहीपतिविजयः, भारण्ड-
विहङ्गम इवापमत्तः, पुष्करपत्रमिव निरुपलेपचित्तः, सहस्रांशुरिव दीप्ततेजाः, रागद्वेषमहामल्लविदलनविषय.
प्रयुक्तमहौजाः, सोम इव सौम्यतागुणगरिष्ठः, सकलसाधुजनप्रकृयः, पश्चानन इव दुष्प्रधर्षणीयः, सकल-
जनाभिगमनीयः, कुञ्जर इच शौण्डीयगुणोपेतः, मकलदोपपोपव्यपेतः, वृपभ इव जातस्थामा, बहुवादिवि-
जयप्रवर्धितधामा, पारावारवारिवद्विशुद्धहृदया। मंमारकारागारमोहमहाचरटनिरुद्धतनुभृत्वाने विहितादयः,
गगनमिव निरालम्बः, महानन्दमहानगरसरणिप्रवृत्तिविषये विनिमुक्तविलम्पः, शून्यनिकेतनमिव निष्प्रति-
कर्माङ्गः, परकृतनिलयस्थितियथा भुजङ्गः, परित्यक्तसकल पांमारिकसंवन्धः, पवन इब निष्प्रतिबन्धः, जीव
इवाप्रतिहनगतिः, श्रीमज्जिनप्रवचनानुसारमतिः, विहङ्गम इव सर्वतो विप्रयुक्तः, किंबहुना ? श्रीमदनूचान-
समुचितवानममायुक्तः श्रीमान धर्मघोपनामागुरुः स्वर्गतरुरिव जङ्गमः समासा(न् । तत्रावनिप्रदेशे सुत्र-
ताभिधान इभ्यपतिनिजसुकृतपुञ्जमिव मूर्तिमन्तं प्रकटीभूतं श्रीगुरु' निरीक्ष्य स्वं धन्यमभिमन्यमानः ससं-
भ्रमं समुत्याय सविनयं विधिवदभिवन्दितवान् इति । अथातः सकलभव्यजनमनः प्रमोदमेदुरताविधान-
सावधानां कायिकवाचिकमानसिककर्मकदम्बकवहुभवोपार्जितशुभेतरकर्मकलापमहामहीरुहसमूलनिमलन-
प्रयमप्राण्यसजलजलजलधरवृष्टिप्रकृष्टवृद्धिप्रापितबहुल मलिलसमूहतारकजनदुराकलनीयशेवलिनीमहाप्र.
?
॥१९॥

·श्री मौन एकादशी पर्व व्याख्यान ॥ २० ॥ वाहप्रतिमिनधारिणीं सकल ओतृजनश्रवण पवित्रीकरणमन्त्रमयमहाविद्यामयीं संयोगवियोगादिजिनमतमहा- दुःखोर्मिमालाममाकुलमहासाहमिकजनदुगकलनीयदुरन्तसंमारपारावारतारणतरीप्रतिरूपां चतुरशीतिलक्षजन्तु- योनिपरिभ्रमणकांदिशीकजनमहानिवेदजननवाचं विशेषतः पश्चपराधनफला देशना निशम्य मुव्रतश्रेष्ठी जानिस्मृति ललौ । ततो गुरु स्माह-हे पूज्य ! मया प्राच्यगवे एकादशीतपश्चक्रे तत्प्रभावेणारणकल्पं प्राप्यात्रैकादशस्वर्णकोटीनां प्रभुः प्रथितः । अथ किं सुकृतं कुर्वे ? यदनल्पफलं भवेत् ?" गुरूः प्राह-"येन सौख्यं लब्धं तदेव व्रतं त्वं भज, येन निरामयो देहो जातस्तदौषधं पुनः पुनः सेव्यं । यतः- विधिना मार्गशीर्षस्यैकादशीधर्ममाचरेत यदेकादशभिवरचिरात्स शिवं भजेत् ॥ १ ॥ ततः सभार्यः श्रेष्ठी तत्तपः स्वीचकार । अन्यदेभ्यः सपरिकरोऽहोरात्रपौषधं चक्र एकादश्यां ज्ञात- वृत्तान्तास्तस्करा रात्रौ समेयुः, तैगहमध्ये धनं पुजीकृतं, यावग्रन्थि बवा पलायन्ति तावत्ते शासनदेव्या स्तम्भिताः, प्रातदुर्गपालेन रष्टवा दृढं बचा राज्ञः पुरो निन्यिरे । भूपो हननार्थमादिष्टवान् । प्रातः श्रेष्ठी पौषधं पारयित्वा धनं धनं प्राभृतं कृत्वा तान् दस्यूनमोचयत्- "हे भूप ! ममौकसः कर्मकरा इमे व्यस्तं पृथक् पृथक् पतितमभितो धनरत्नादिकमेभिगृहमध्यत एकीकृत्य न्यस्तं, पादयोलु ठतः सङ्घट्टनं निपेधितं, अतो मदीयभृत्या अमी न वधाहा:" । इति श्रुत्वा पौराः श्रेष्ठिनः प्रशंसा चक्र: । तदनु श्रेष्ठी पारणक ।। २०॥

·- श्री मौन. एकादशी पर्व व्याख्यान ॥२१॥ चकार । पुनरैकादश्यां श्रेष्ठी पौषधमगृहीत् , रात्री दाववत्पुरे समग्रे वह्निः प्राज्वलत् । सर्वे जना नश्यन्तः कान्दिशीका जगुः-हे श्रेष्ठिन् ! जैनमते पाकाराणि व्रतानि सन्ति" इति प्रोक्तोऽपि व्रतभङ्गभयाव क्वचि- नानश्यत् । श्रेष्ठिनो गृह-वक्षार-हट्टादीनि न भस्मीवभूवुः । जलधौ द्वीपवत्तद्गृहाणि वीक्ष्य निखिला नागरास्तव्रतं प्रशशंसुः । ततः पूर्णे व्रते एकादशैकादश वस्तूनि संमील्य महदुद्यापनं विधाय सपूजादि- सप्तक्षेत्रेषु द्रव्यं चपन जनुः कृतार्थमकरोत् । चैकादशोपुण्याद्वामा एकादशाभवन् । दश दश पुत्राः पुञ्यश्चैकैकाश्च प्रतिस्त्रियम् ॥ १ ॥ एकदा चतुर्ज्ञानघरो विजयशेखमूरिस्तत्र समागात् , तदुक्तवैराग्यवाण्या प्रबुद्धः श्रेष्ठो सभार्यः पुत्रेषु गृहमारं न्यस्यातुच्छरुत्सत्रैः मर्वविरतिमग्रहीत् । निरतिचारं चारित्रं पालयन स द्वादशाङ्गी पपाठ । तथा- पाण्मासिक तपश्चैकं, चतुर्मास्याश्चतुष्टयम् । सोऽष्टमानां शतं षष्ठं,-तपसां दे शतेऽकरोत् ॥ १ ॥ तत्पल्य एकादशापि मासस्य संलेखनां कृत्वा केवलज्ञानेन मुक्तिमाददिरे । अन्यैकादश्यां मौन- संश्रिते सुव्रते एकस्य माधोः कर्णे तीवा वेदना समभूत् । इतश्च मिथ्यादृग्व्यन्तरसुर एकः सुव्रतमुनि चाल. यितुं तत्साघोदेहेऽवतीर्य रात्रौ वेदनामकरोत् । अथ सुव्रतं प्रति स साधुरचक-"श्राद्धनिकेतनं गत्वा ईदृङ- ॥२१॥ .- ·मदीयाङ्गस्वरुपं कथय, यथा मम चिकित्सा कारयेत् । सुव्रतो दध्यो-"अधोपाश्रयाद् बहिर्गमनं मया श्री मौन निपिद्धं, मौनं च कृतं, तत्कथं गृहस्थ पमीपे गच्छामि ?" इति चिन्तयन्तं सुव्रतानगारं प्रति सकोपाटोपः एकादशी स वदन धर्मध्वजेन निर्दयमताडयत्-"नास्य महात्मनो दोषा, किं तु ममैव, यस्मादहं चिकित्सां न कार- पर्व यामि" इत्यादि लोकोत्तरध्यानारूढं निश्चलं सुरगिरिवदकम्प्यस्वरूपं तं मत्वा स सुरः स्थिरो बभूव । सुव्रत. व्याख्यान , साधुर्भावनां भावयन् लोकालोकप्रकाशकं केवलज्ञानं प्रपेदे । तदाऽऽसन्ननिर्जराः पश्चमज्ञानोत्सवं चक्रुः । चामीकराम्भोजे स्थित्वा दयामयं धर्ममवदत् बहून् भव्यान् पृथ्न्यां विहरन् प्रबोधयन्. प्रान्ते संलेखना ॥२२॥ विधाय सिद्धिसुखं समापेति ॥ इति नेमिमुखादेकादशीमाहात्म्यमुज्ज्वलम् ।। कर्ण्य पौरतहितो हरिराराधयत् स्वयम् ॥ १ इत्यमाराधयन्त्येनां, यथाशक्ति यथाविधि ते भुक्त्वा स्वर्गसौख्यानि, लभन्ते शिवसंपदम् ॥ २ ॥ R ॥२२॥ श्री मौनएकादशी पर्व-व्याख्यान समाप्तः

·卐
मेरुत्रयोदशी-कथा त
मेस्त्रयो-
दशी कथा
-
॥२३॥
- रचयिता
जैनरत्नपारुपानवाचस्पति स्व. पू. आचार्य श्रीमद्विजय
* लब्धिसूरीश्वरजी महाराज *
( अनुष्टुभ् ।
नामेयाय नमस्तस्मै विघ्ननाशकराय यम् । नत्वा निर्विघ्नकल्याणा जग्मुमुक्तिपदं जनाः ॥ १ ॥
श्रीचिन्तामणिपारवंत-मीडरस्थं नमाम्यहम् । यस्यदर्शनमात्रेण मोऽप्यमरतांब्रजेत् ॥ २ ॥
तीर्थस्यास्य प्रणेने में श्रीवीराय नमो नमः । यदाज्ञा हृदये कृत्वा विघ्नपारङ्गता न के १॥ ३ ॥
कथा मेरुत्रयोदश्या भन्याना सुखहेतवे । लिख्यते पद्यरूपेयं पूर्वगद्यानुसारतः ॥ ४ ॥
माघकृष्णत्रयोदश्या माहात्म्यं वर्णितं यथा । श्रीवीरगोतमाग्रे त- दस्माभिरपि लिख्यते ॥ ५ ॥
श्रीनामेयाजितप्रश्नो-रन्तरे गृहिधर्मयुक् अनन्तवीर्यराना ऽभू - दयोध्या सुखाकरः ॥ ६ ॥
हस्त्यश्वरथपंचीन"नायकः सुखदायका । स्त्रीणां पञ्चशती नज्ञे तस्य रूपमनोहताम् ॥ ७ ॥
॥२३॥

·मेस्त्रयोदशी
कथा
॥ २४॥
तासु प्रियमती नाम्ना पट्टराझी चभावति । तारास्वन्तर्गतश्चन्द्रो यथा काशे तथा गृहे ॥ ८ ॥
तस्य धनञ्जयो नाम मन्त्री बुद्धिं विशारदः । नीतिरीतिषु विज्ञोऽस्ति राजकार्येषु दत्तहम् ॥ ९ ॥
सर्वथास्ति सुखी राजा पसनोरंभावतः । दुःखिनं मन्यते स स्वं सताऽभावे कुतः सुखम् ॥ १० ॥
सुशोच स कथं माची विना पुत्रं प्रजागणः । मयि परगति प्राप्ते को धाताऽस्य भविष्यति ॥ ११ ॥
पश्चादचिन्तयद् राजा सर्व धर्मप्रभावतः । भव्यं भवति मन्यानां तत्तं कुर्वे निरन्तरम् ॥ १२ ॥
देवपूजागुरूपास्ति-स्वाध्यायःसंयमस्तपः । क्रियते भक्तियुक्तेन तेन पुत्रफलेच्छया ॥ १३ ॥
तस्मिन्नवसरे कोपि कोणकाइवो महामुनिः । पट्टराज्ञीगृहे प्राप्तः प्रासुकाहारहेतवे ॥ १४ ॥
नत्वा तच नृपो राजी पुत्रप्रश्न प्रचक्रतुः । नाथाऽऽवयोः सुतो नास्ति भावी किं सोऽथवा नहि ? ॥ १५ ॥
उक्तवान् स मुनिधन्यो युज्यते गुणिनां नहि । ज्योतिष्कादि निमित्तं तु वदितु परयोगिनां ॥ १६ ॥
अत्यन्तं प्रार्थितः सन्सोऽभाषिष्ट मुनिपुङ्गवः । दयां कृत्वा दयालुर्वा पङ्गुः पुत्रो भविष्यति ।। १७ ॥
आहारं स गृहित्वागात्ततस्तोम्या विचारितम् । अपुत्रात्पुत्रकः पङ्गुरपि भाव्यति सौख्यकृत ॥ १८ ॥
अत्रान्तरे गर्भविवर्द्धिताङ्गाः, राझी बभूवाऽऽहित धर्मरगा ।
तयाथ पुणे समये प्रसूतः पा विद्दीनस्तनुजोऽतिदीनः ॥ १९ ॥ (उपजाति)
जातहण राज्ञाऽस्य महान् जन्मोत्सवः कृतः । भोजयित्वा कुटुम्ब स्वं तद्दिनाद् द्वादशेऽहनि ॥ २० ॥
॥२४॥

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
॥ २५॥
नाम्ना पिङ्गलरायोऽस्तु स्वजनानां समक्षतः । इत्युक्त्वा कृत मत्कारान स्वजनान् विससर्जसः ॥२१॥(युग्मम्)
पिता राक्ष तं यत्ना-दन्तःपुरे हि पिङ्गलम् । लोकाः पृच्छन्ति तद्बीजं कल्पितं स तदावदत् ।। २२ ।।
रूपेण जितकन्दर्पः कुमारोऽस्ति महामनाः । पिमेमि दृष्टिदोषागो न प्रादुष्क्रियते ततः ।। २३ ॥
सर्वस्मिन्नगरे नेन कथनेनाति विस्तृता ।' किं वदन्ती कुमारोऽयमतिरूपशिरोमिणी: । २४ ॥
क्रमेण ववृषे सनू राज्ञीनृपमनोरथैः । यथा फलप्रदो वृक्षो विहगानां मनोरथैः ॥ २५ ॥
अयोध्यातस्तदा दूरे सपादशतयोजने । देशो मलयनामाम्ति तत्र ब्रह्मपुरं परम् ॥ २६ ॥
तत्र काश्यपगोत्रीयो गजा शतरथोऽभवत् । इन्दुनत्यभवत्तस्य पट्टाशी मनोहरा ॥ २७ ॥
तत्कृक्षिसंभवा नाम्नाऽतिगुणा गुणसुन्दरी । जाताऽतिशयलावण्या सौभाग्यस्य निकेतनम् ॥ २८॥
पित्रोरतिप्रिया सा यदन्यमनोरभावतः । वरयोग्यां पिता दृष्टवा विवाहचिन्तन व्यधात् ॥ २९ ॥
अयोग्या मिलिताः सर्वे वरश्चिन्तां तदाफरोत् । किं कर्त्तव्यं मया हा हा ! पुत्रिकायाः कृतेऽधुना ॥ ३० ॥
तदा नगरवास्तव्याः शकटानि क्रयाणकैः । भृत्वा व्यापारिणश्चेलु न नादेशान्तरं प्रति
राजा पमाण लोकान्वो यदि योग्यो वरो मिलेत् । सम्बन्धस्तु तदाकार्यस्तथेति प्रतिपेदिरे ॥ ३२ ॥
भ्रमद्भिस्तैस्तु सप्राप्याऽयोध्या नाम्ना महापुरी । क्रयाणकानि विक्रीय महद् द्रव्यमजीजनत् ॥ ३३ ॥
तत्यान्यन्यवस्तूनि लात्वा गमनतत्पराः । जाता पदा स्मृतं राज्ञः सम्मान्यं वचनं तदा ॥ ३४॥
॥२५॥

·मेस्त्रयो- दशी कथा ॥२६॥ किंवदत्त्या श्रुतो यत्तै राजपुत्रोऽतिरूपभाक् । अत्रव्योऽस्तीति दातव्या तदस्मै गुणसुन्दरी ॥ ३५ ॥ वितन्येति विचारं ते ययू राजसभान्तरम् । ददुः पिङ्गलरायाय स्वस्वामिशुभपुत्रिकाम् ॥ ३६ ॥ शुल्कादिकं विमुच्याथ राज्ञासत्कारिता अति । ततस्ते हर्षिता सन्तश्चेलु स्वनगरं प्रति ।। ३७ ॥ ब्रह्मपुरनरेन्द्रस्य पुरः पथिरे गुणान् । तस्य पिङ्गलरायस्य यथा श्रुत्वा जहर्ष सः ॥ ३८ ॥ विवाहाहां स दृष्टवा तां प्रेषयामास याजनान् । कुमाराकरणाय स्वान प्राप्ताऽयोध्यापुरी च तैः ॥ ३९ ॥ प्रोचुरनन्तवीर्यन्ते विवाहसमयोऽधुना । प्रेषयतु भावान् पुत्रं तदर्थ वयमागताः ॥४०॥ अ त्वेत्युद्विग्नचित्तःसन् ययावन्तःपुरं नृपः । राज्ञी प्रधानयोरग्रे पृष्टवान् क्रियते किंसु ॥४१॥ पंगुनों वर्तते पुत्रः प्रेष्यते स कथं वहिः । कन्यां प्रदास्यते कोवा पङ्गवे गुणशालिनीम् ॥ ४२ ॥ मन्त्रयित्वा बभाणाथ मन्त्री बुद्धिविशारदः । आहूय सेवकाँस्तान कुमारो वर्ततेऽत्र भोः। ॥ ४३ ॥ योजनद्विशते दूरे मातुलस्य गृहेऽस्ति सः । मोहिनी (मुहनी) पत्तने तस्मान्नेदानी तद्भविष्यति ।।.४४ ॥ पश्चाद्विज्ञापयिष्यामो विवाहसमयं वयम् । श्रुत्वेति जगदुई हो! स्वामिन् ! रेऽस्ति तत्पुरम् ॥ ४५ ॥ लग्नं निधार्य दातव्यमागन्तव्यं नथा स्वयम् । सेवकानां वचः श्रुत्वा लग्न निर्धारितं तदा ॥ ४६ ॥ मासपोडशकान्तरं लग्नं लात्वा गतास्ततः । सेवका मलयं वृत्तं नृपं सर्वमचीकथन् ॥४७॥ पश्चादनन्तवीर्योऽपि चिन्तातुरो व्यचारयत् । उपायः कोऽत्र कर्त्तव्यः कालस्य त्वरिता गतिः ॥ ४८ ॥ ।२६॥

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
॥
॥२७॥
मन्त्री नृपस्तथा राज्ञी सचिन्ता नैव लेमिरे । उपायान् यावता तावन् मुनिपञ्चशतीयुतः ॥ ४९ ॥
चतुर्ज्ञानघरो नाम्नाऽऽजगाम गाङ्गिलोमुनिः । शुद्ध वने स्थितथास्य नगरस्य महामनाः ॥ ५० ॥
वनपालमुखाच्छू त्या हयतिहृष्टो नृपोऽजनि । तुष्टिदानं ततो दत्वा हस्त्यश्वरथपत्ति युक् ।। ५१ ॥
महामहोत्सवेनैव मुनिपावमियाय सः । वन्दनं मुनये दत्वा यथास्थाने स तस्थिवान् [चतुर्मिक] ।। ५२ ।।
सम्यानामुपकाराय परोपकृतिकर्मठ: । मुनिर्मधुग्या वाचा प्रारंभे धर्मदेशनाम् ॥ ५३ ॥
चातुर्गतिकसंसारे मानुष्यमतिदुर्लभम् । चिन्तारत्नमिव प्राप्य मुढेो । हार्यते सुधा ॥ ५५ ॥
देवता विषयामक्ता नारका दुःखविड्वलाः । ज्ञानहीनाच तिर्यञ्चो धर्मयोग्या हि मानवाः ॥ ५५ ॥
यम्मिन्नस्ति दयावास इन्द्रियदमनं तथा । मत्ययाग विघते तस्मिन् धर्मभावोऽस्ति शाश्वतः ।। ५६ ॥
दया धर्भजनन्यस्ति दयाधर्मस्य पालिकाः । पुण्यवृद्धिकरी लोके दयकान्तसुखप्रदा ।। ५७ ।।
धर्मस्य जननी हत्वा दयां यो धर्ममिच्छति । स मुर्खस्तु विना वीज सस्यभावं समीहते ।। ५८ ॥
श्री धर्मस्य दयामूलं रक्षितं सञ्चितं तथा । वर्द्धितं सुखछायाकृत् तथा मोक्षफलप्रदम् ।। ५६ ॥
यस्यचित्तं दयाशून्यं प्रस्तरं तत्तु प्रोच्यते । नाशाय धर्मरत्नस्य सदैव तस्य तत्परम् ।। ६० ॥
दयाहीना न शोभन्ते रायश्चन्द विनायथा । भोरान्धकारेभग्नास्ते दुःखिनःम्युः पदे पदे ॥ ६१ ।।
दयां कुर्वन्ति ये लोकाः प्राप्नुवन्ति सुखानि ते । कुष्टादिरोगमुक्ताःस्युनरा हिंसाप्रभावतः ।। १२ ॥
॥ २७॥

·मेरुत्रयो-
दशी कथा
॥ १८॥
हिंसावृक्षस्य पुष्याणि रोगास्यस् तनुदाइकाः । चिन्ताच्छाया भवेत्तस्य फलन्तु श्वभ्रयातना ॥ १३॥
विविधान् विषयाँस्त्यक्त्वेन्द्रियाणां दमनं कुरु । दमित श्चेन्द्रियैः किं भो न प्राप्तं त्वयका भुवि ॥ ६ ॥
विषये च विपे भेदो यकारेण महान् कृतः । आधाद्भवे भवे मृत्युः परस्माज्जायते नवा ॥६५॥
विषयासक्तचित्तैस्तु नरैर्यल्लभ्यते सुखम् । तदनन्तगुणं दुःखं प्राप्यते विषयदि तैः ।। ६६ ।।
धर्मामृतरसं त्यक्त्वा मुढा विषयजं रसम् । विष पिबन्ति ये लोके तेषां मृत्युः पदे पदे ॥ ६७ ॥
पाथोभिः सरितास्याच्चेत् तृप्तिभाक् सागरस्तदा । विषयः प्राणिनस्तृप्ता भवेयुर्नात्र संशयः ॥६॥
अनन्तजन्मजैर्मोग यं तृप्तो भवेज्जनः । किमेक जन्मजैमोंगरयं तृप्तिं गमिष्यति ॥ ६९॥
विषयार्थ विमुढात्मा खिद्यतेऽत्र महुमहः । परत्र लभते दुःखं यत्तदन्तो न विद्यते ।। ७ ।।
विषयामिषलुब्धाना यातनाः स्युरनेकशः । छेदनं भेदनं श्वभ्र पचनं मरणं तथा ।। ७१ ॥
त्यजन्तु विषयाल्लोका ! मुक्तिमार्गान्तगयकान् । यदीप्सा मोक्षमोख्यस्य वर्तते हृदयेषु नः ॥ ७२ ॥
ये याता यान्ति यास्यन्ति श्रीमती पञ्चमी गतिम् । ते सर्व विषयाँस्त्यक्त्वा भोगिनोऽधोगतिं गताः । ७३ ।।
मत्यं वाच्यं वचो नित्यं शुभा येन गतिभवेत् । असत्यवादिनो यान्ति वसुवभारी गतिम् ॥ ७४॥
सर्वपापाद् महत्पापं भात्यसत्यवादिनाम् । यतोऽन्यपापादल्पः स्यानाशोऽसत्याद्विशेषतः ।। ७५ ॥
स्वर्ग लभेत मोक्षं वा सत्यवाचः प्रभावतः । कालिकाचार्यवलोकः सत्ये सर्व प्रतिष्ठितम् ।। ७६ ॥
॥ २८॥

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
॥२९॥
सत्यमेव परमं तत्वं सत्यं सौख्यकरं नृणाम् । जिगया भूषणं सत्यं तस्मान् सत्ये मनःकुरु ।। ७७ ।।
पूर्वोक्तधर्मकृत्यानि कर्तव्यानि मर्च तनैः । इह लौकिककार्याणि कुन्ति रासभा अपि ।। ७८ ॥
अहो ! कष्टमहो कष्टं मोहेनान्धीकृतं जगत् । आ दीप्ते जीव लोकेऽत्र म्रियते कथमन्यथा ॥ ७६ ।।
यथात्र मन्यते बालो लालापानं पिवन पयः । तथा दुःखमयी मयां दुःखं भ्रान्त्या सुखं भवेत् ।। ८० ॥
बुध्यसे न कथं जीव ! मंसारे दुःखदायकं । अग्घट्टघटीवात्र भ्रामितः पापकर्मभिः ।। ८१ ॥
कथं त्वं खिद्यसे लोके दृष्ट्वान्यजन संङ्गताम् । लक्ष्मी कुरु तदा धर्म यदि त्वं ताः समीहसे ॥ ८२ ॥
धर्मः सर्वद्धिंढो लोके धर्मो मुक्तिफलप्रदः । धर्म एव मखा सत्यम्तस्माद्धर्म समाचर ! ॥ ८३ ।।
दानशीलतपो मात्रै चतुर्धा धर्म उच्यते । कर्तव्यो तिधिना लोकरात्मज्ञानसुखेच्छुभिः ॥ ८४ ।।
अभयाद्धि परं दानं न भूतं न भविष्यति । तस्मात्तदेव कृत्वा त्वं मदात्र निर्भयो भव ।। ८५ ।।
तदानं द्विविधं प्रोक्तं द्रव्यभाव विभेदतः । प्राणदानाद्भवेदाचं ज्ञानदानात्तथेतरत् ।। ८६ ।।
आधादल्पो निरोधःस्यान मृत्योःपरात्मदैव च । ज्ञानदानेन तल्लोकान् विहीनान्मृत्युनः कुरु ॥ ८७ ।।
जन्तून् हि नियमाणॉस्त्वं रक्षयित्वा सुखी भव । परस्मै यो दिशेत सौख्यं तेन म्वः क्रियते सुखी ।। ८८ ।।
ब्रह्मचर्य महल्लोके गीतं श्रीजिनपुङ्गवः । यस्य प्रभावतो लेमेऽनेके मुक्तिपदं परम् ॥ ८९ ।।
शीलमेवोत्तमं वित्तं शीलं पापप्रणाशकम् । शीलं मौख्यकरं लोके शीलं दुर्गतिवारकम् ॥ ९ ॥
॥२९॥

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
॥ ३०॥
कर्मेन्धनं तपैः कर्तुं पायंते भस्मसात् क्षणात् । तत्तपः कुरुता प्राणिन् यदिप्सा मोक्षशर्मणः ॥ ११ ॥
तपोजलेन शुध्यन्ति मलिना प्राणिनोऽपिहि । ज्ञातं दृहप्रहार्यत्र तस्मात्तेनापि शुध्यताम् ॥ १२ ॥
भावनाभिर्भवेद्भावः सुन्दरस्तेन ता वराः क्रमशो द्वादशाग्रा भो दत्तचितैर्निशम्यताम् ॥ १३ ॥
वज्रसारशरीराये ते ग्रस्ता कालरक्षसा । ये सैवार्तशरीराःस्युनरास्तेषां तु का कथा ॥ १४ ॥
अथ प्रथमाऽनित्यभावना-
पयोमग्नौतुवल्लोको विषयं सेवते सदा । उत्क्षिप्तलकुटं नैव मृत्यु पश्यति मूर्खराट ॥ १५ ॥
वर्षानदीपयःपूरतरङ्गमर्श
वपुः वायुहतध्वजोयाक् जीवनं चपलं तथा ॥ 8६ ।।
अब्धिकल्लोललावण्य यौवनं इस्तिकर्णवत् । क्षणिकाः सर्वसंयोगा वियोगान्तैकलक्षणाः ॥ १७ ॥
विवुध्याऽनित्यतामेवं सर्वभावेषु सर्वदा । अत्यन्तेष्टवियोगेपि नैव शोच्यं कदाचन ॥ ९८ ॥
वस्तुस्वरूपमुढात्मा नित्यत्वग्रहकारकः । घटमात्रेऽपि मग्नेऽत्र शोचति हा मुहुमुहुः ॥ ९९ ।।
अथ द्वितीयाऽशरणभावना-
चक्री बली हली लोके शक्रादीन्द्रगणस्तथा । सर्वे कालमुखं जग्मुन कश्चिच्छरणं ददौ ॥ १०॥
कालाग्निदग्धदेहाना मातृपितृमुखो गणः । उपाये नैव शक्तः स्यात् कालस्य गहना गतिः ।। १०१ ॥
अहो चटकपोतानि मातृपित्रोःप्रपश्यतोः । पतितानि यथा वहनौ दयन्ते शरणं विना ॥ १०२ ॥
॥३०॥

·मेस्त्रयो- दशी कथा ॥३१॥ सदा कासकरालाग्नौ तथैव पतिताञ्जनान् । पश्यता मातृपितृणां दहति कालवाहिनकः ॥ १०३ ॥ मेरुदण्डो तथा जम्बूद्वीपं छत्र भवेदलम् । कतु' यस्तीर्थनाथः स हा । हा ! कालमुखं गतः ।। १०४ ॥ अथ संसार भावना- ध्रुवं धिक्कारयोग्योऽयं संसारो दुःखदायकः । यस्मिन्मृत्वा वरा देवा प्रयांत्येकेन्द्रियादिषु ॥ १०५ ॥ कदायं नृपतिर्भूत्वा भुङ्कते भोगाननेकशः । कदा रङ्को भवेद्योऽपि शटिनान्नं लभेत न ।। १०६ । कदा रोगी कदा भोगी कदा योगी तथैव च । कदाचिच्छोक युक्तःस्यात् तेन मुक्तः कदा भवेद् ।। १०७ ॥ यो नृपो वाहनहीन-चलितु क्षमने नहि । स एव रासभीभूयाति-भारं वहते सदा ।। १०८ ॥ यत्र माता भवेत्पनी पत्नी माता तथैव च । पुत्रःपिता पिता पुत्रो घिगिदं भवनाटकं ॥ १०९॥ संसारनाटके जीवा नृत्यन्ति विविधैर्भवैः । पैस्तथा हहा रङ्गमण्डपे नर्तका यथा ॥ ११ पापिनः पापयोगेन पच्यन्ते नारकाग्निषु । छियन्ते च विभिद्यन्ते विद्यन्ते च पुनः पुनः ॥ १११ ॥ मायाविनोपि मृत्वात्र जायन्ते पशवो भुवि । वाड्यन्ते निर्दयोंके मरियित्वा पुनः पुनः ।। ११२ ॥ सहन्ते क्षुत्पिपासादीन्यन्यकष्टान्यनेकशः । तिर्यग्योनौ गता जीवा वर्णयितुं न शक्यते ॥ ११३ ॥ मयोप्यसंख्यकष्टानि मर्त्ययोनौ निरन्तरम् । लभतेरोगशोकादि जन्ममृत्युजरादिभिः ॥ ११४ ।। देवा देनीवियोगेन महद्धिंदेवदर्शनात् । प्रत्याख्यानाद्य भावाच्च क्लिश्यन्ते प्रत्यहं इहा ! ।। ११५ ।।

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
.३२॥
अथ एक्त्वभावना
यथाऽऽगतोऽत्रैकक एव जीवस्तथैकको गच्छति पारगत्यम् ।
कृतं यथाकर्म तथैककेन चै भुज्यतेऽन्यो न सहायकः स्यात् [उप ] ॥११६ ॥
कटीसूत्रविहीनोऽयं यथायातस्तथैव च । गमिष्यति न संदेडो मोहं मुञ्चसि किं नहि ॥ ११७ ॥
यथैकस्योदरे रोगो भवेदत्यन्त दारूणः । भुङक्ते स एव दायादो न कोपि रोगिणी भवेत् ।। ११८ ।।
यदर्थ क्लेशकष्टान्यवमन्य द्रव्यमय॑ते । मृते न तन्कुटुम् तत् नरकादौ सहायकृत् ॥ ११९ ॥
मत्वेति स्वकुटुम्ब तच्छरीरं क्षणिकं तथा । सर्वमन्यद्भवेज्जीवात् सहायं धर्ममर्जय ॥ १२० ॥
अथ अन्यत्वभावना
अथ कायमपि त्यक्त्वा गच्छत्यन्यं भत्रं भवी । तदन्यवस्तृजातस्य कः मम्बन्धो विचार्यताम् १ ।। १२१ ।।
तस्माद् गेहादिक त्यक्त्वा धर्ममेकं ममाचर । स एव दुःखनाशाय चेह परभवे मतः ।। १२२ ॥
सर्वस्माद्विपयादन्यो यथाऽयं विषया इमे । अस्मादन्ये तथा भाव्यं समचित्तःसुखीभव ।। १२३ ॥
एवमन्यत्वभावेन वासितान्तःकदापि ना । लेशमात्रमपि शोकं लभन्ते सत्वराशयः ॥ १२४ ॥
अथाशुचिभावना
यथा विष्ठागताः लोके पदार्था शुभतोऽशुभाः । तथा कायङ्गता मन्येऽतः कायमशुचेगृहम् ॥१२५॥
॥३२॥

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
चप्रमुर्यत्र लोकानां कमले भ्रभरा इव । नेत्राणि चर्मणा हीनं तन्छरीरं धृणास्पदम् ॥ १२६ ॥
भवत्यतोनुमीयेत चमणा छादिता हीयं । अशुची रक्षिता मुढवञ्चनायैव वेधसा [युग्मं.]॥ १२७ ॥
एककरोमकूपोपि संख्यरोगैश्च पूरितः । ते सर्वे प्रकटाः स्युश्चेव तदाऽशुच्याऽऽगतं भवेत् ॥ १२८ ॥
सुगन्ध युक्तवस्तूनां निष्ठा विष्ठास्ति यत्र भोः १ । कथं शुचिशरीरं तन्मन्यन्ते मुढबुद्धयः ।। १२६ ।।
चन्दनादिरसो यस्य मंमान्मलसाद्भवेत् । तस्मिन्नशुचिके काये रज्यन्ते मूढमानसाः ।। १३० ॥
सहस्र कुम्भैःकृत शुद्धयोपि नान्तःपवित्रा:पुरुषा भवन्ति । तज्ज्ञस्तनौ मोहमपि प्रवृत्तिं त्यक्त्वानिवृत्तिं भजते
सुरखार्थी ॥ १३ ॥
॥३३॥
अथाश्रवभावना
मनोवचनकायाश्च योगाः कर्म शुभाशुभम् । जीवानामश्रवन्त्येते तेनोक्ता आश्रवा जिनैः ॥ १३२ ॥
मैत्रीभावेन सत्वेषु प्रमोदन गुणाकरे । माध्यस्थ्येन विरुद्धे च क्लि'टे कृपापरत्वतः ॥ १३३ ।।
वामितान्तनराःपुण्यं विविधमजयन्ति ये । अनुबन्धं शुभं नित्यं प्राप्नुवन्ति सदैव ते [युग्मं ] ॥ १३४ ॥
अशुभध्यान मिथ्यात्वकषायै विषयैस्तथा । द्वयशीतिविधपापं ये बघ्नन्ति दुःखिनस्तु ते ॥ १३५ ।।
सर्वज्ञगुरुसंघादिगणस्य स्तवने रतः । ब्रूते हितं वचो नित्यं चिनुते शुभकर्म सः ॥ १३६ ।।
सर्वज्ञोक्तविरुद्वो य उन्मार्गस्य प्रकाशकः। मार्गस्य नाशको लोके पुष्णात्यशुभकर्म सः ॥ १३७ ।।
॥ ३३॥

·मेस्त्रयो दशी कथा ॥ ३४॥ स योऽस्ति रासभो लोके शुद्धशैलीविनाशकः । घोरनारकता प्राप्तश्चानन्तं दुःखमश्नुते ॥ १३८ ।। देवार्चनपरा लोका गुरोर्नयां परायणाः । जीवरक्षाकरा नित्यं पुष्णन्ति शुभकर्म ते ॥ १३६ ॥ य इा भावनां नित्यं स्थिरी कुर्यात् स्वचेतसि । स तु शुभांगतिं प्राप्य ध्वं मुक्तिपदं व्रजेत् ॥ १४० ।। अयसवरभावना संवरः म्याद् द्विधा लोके देशत ! सर्वतस्तथा । आवाणां निरोधैकलक्षणः संवरो मतः ॥ १४ ॥ सर्वसंवरकर्ता स्यादयोगी केवली सदा । तदन्येषां सुदृष्टीनां संवरो देशतो भवेत् ॥ १४२ ॥ मिथ्यात्वाव्रतमुख्याणामाश्रवाणा प्रयत्नतः । निरोधाय च कर्त्तव्या उपायास्तद्विरोधिनः ॥ १४३ ॥ इमा यो भावना चित्ते स्मरत्यहनिशं नरः । स स्वर्गफलमासाद्य झटिति मोक्षगो भवेत् ॥ १४४ ॥ अय निर्जरा भावना भव भ्रमणकारिण्या अभावः कर्ममन्ततः । निर्जरा कथ्यते लोके सकामाऽकाममेदतः ॥१४॥ व्रतस्थेषु सकामास्यादकामा शेषजन्तुषु । कर्मणामाम्रवत्पाका स्वतः स्यादन्यतः क्वचित् ॥ १४६ ।। छेदाभेदान्लभेग्न यत्कष्टमेकेन्द्रियादयः । तस्माद्यत्कर्मणां शाटः साऽकामनिर्जरा मता ॥ १४७ ।। स्ववशो ज्ञान भावेन शुमध्यान तपो-जपैः । यो भवेत्कर्मणां शाटः सा सकामोच्यते बुधैः ॥ १४८ ॥ सकामां सुखदा लोका ! विधत्त निर्जरा सदा। येन संसारदुःखेम्यो यूयं मुक्ता भविष्यथ ।। १४६ ॥ ।। ३४॥

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
॥ ३५॥
अथ लोक भावना
ऊर्चतिर्यगधोमेदै लोकस्त्रिविध उच्यते । विशेष तत्स्वरूपन्तु विज्ञेयमन्यशास्त्रतः ॥ १५ ॥
अथ वोघिदुर्लभभावना
पृथिव्यादिषु षट्सु स्यादनन्तं भरणं यदा । परावर्तनमेकं स्यात् पुद्गलानां जिनोदितम् ॥ १५१ ।।
दुर्लभम्तदनन्तर्हि धर्मोम्ति श्रीजिनोदितः । इति ज्ञात्वा प्रयोतव्या उपाया धर्ममाघका ।। १५२ ॥
अथ धर्मकथकोहन्निति भावना-
लोकालोकस्वरूपज्ञाः केवलिनीर्थनायकाः । यथार्थ धर्म तवं हि वक्तु शक्ता न चापरे ॥ १५३ ॥
यनो गगविहीनास्ते ततः
। न यूरनृतं कापि ततम्तद्धर्म सत्यता ॥ १५४ ॥
जिनोक्तं दशधा धर्म शान्त्यादि भेदभूपितम् । ये कुर्वन्ति नराम्ते च लभन्ते सुग्वमपदम् ॥ १५५ ॥
इत्यादि देशनां श्रु त्वा प्रप्रच्छ नरपुङ्गव । कर्मणा केन मे नाथ १ पुत्रः पंगुरजायत । १५६ ।।
ततः प्रोवाच सूराशो गाङ्गिल ! प्रागमवम् शुणु । अस्यास्मिन्जम्बूद्वीपेऽत्र क्षेत्र एरवते तथा ।। १५७ ।
नाम्नाऽचलपुरे राज्ञोमयया महितो नृपः । महेन्द्रध्वजनामासीत् तयोः सामन्तसिंहकः ॥ १५८ ॥
पुत्रोऽभूत् पठनार्थ स पाठशाला निरन्तरम् । गच्छन् घृतकृता सङ्गादतिथूनटतोऽभवत् [युग्मम] ॥ १६ ॥
दुष्टद्यूतेन सर्वेषु व्यसनेषु पातितस्तथा । यथाशिभ्यः पितुर्मातुझटिति पतितःस तु ॥ १६० ॥
मत्यप्ररूपकाः
॥३५॥

·मेस्त्रयो.
दशी कथा
॥३६॥
पित्रा प्रयोध्यमानोपि यदा मृढो न बुध्यते । तत्यजे स तदा दुःखानिर्गतो नगरादहि ॥ १६१ ॥
अत्यजन्व्यमनं देशाटनं कुर्वन् गतः स तु । पुरे सुरपुरे रम्ये चम्पकेन विलोकितः ॥ १६२ ॥
सुन्दरामाकृतिं दृष्टवा श्रेण्ठिना तेन तस्य च । यत् कोपी कुलजो ज्ञातं दुःखितोत्रसमागतः ॥१६३ ।।
सुकुमार शरीरत्वादन्यकार्याक्षम हितम् । स्वगृहपार्श्वचैत्यस्यरक्षणार्थ मुमोच सः ॥ १४ ॥
जिनाबढौकितं द्रव्यं प्रच्छन्नं प्राप्य राजसः । रमते द्यूतकारेः स सदा द्यूतपरायणः ॥ १६५ ॥
श्रेष्ठी तं ज्ञातवृतान्तः शिक्षयामासिवान् कदा । भो देवद्रव्यनाशेन नरकं त्वं गमिष्यसि ।। १६६ ॥
माकार्पिदुष्टकर्मत्वमनन्तदुःखदायकम् । भववृद्धिकरं चैतत् कुम्भीपाकाग्निपाचकम् ।। १६७ ॥
इत्यादि बोधितोपि स महामिथ्यात्वमोहितः । पापात्मा न बुबोधान्तः बुबोध बाह्यवृत्तितः ॥ १६८॥
एकदा भूपणानि श्रीजिनेशस्य स मूर्खराट्र । गृहित्वागात् क्वचित्स्थाने सिषेवे नीचकर्म च ॥ १६६ ।।
श्रेष्ठिना चम्पकेनाथ निष्कासितो गृहाबहिः । जगाम स वनं किञ्चित् मृगयादि कुकर्मकृत् ।। १७० ॥
शशादीन्प्राणिनो हत्वोदरपूर्ति चकार सः । तत्रैक आश्रमो हयस्ति तापसानां मनोहरः ।। १७१ ॥
एकदा तत्र वासिनी मृगी सामन्तसिंहकः । हत्वा चतुर्यु पादेषु नीचो भूमावपातयत् ॥ १७२ ।।
तापसास्तां मृगी धर्म बोधयन्तो विशेषतः । निन्युः शुभगतिं पश्चात्तस्मै शापं ददुःक्रुधा ॥ १७३ ॥
यथास्माकं हरिण्यारे ! पादाः छिन्नास्त्वयातथा । पगुः परत्र भूयास्त्वं स्वपरार्थविनाशक ! ॥ १७४ ।।
॥३६॥

·मेरुचयो-
दशी कथा
॥३७॥
क्र छाँस्ताँस्तापसान् दृष्टवा नष्टः ममन्तसिंहकः । मार्गस्थेनाथ सिंहेन भशितो नरकं गतः ॥ १७५ ॥
व्युत्वामख्यभवान् भ्रान्त्वा तिर्यग्-नारकरूपकान् । अकामनिर्जराभावान मानुष्यत्वमुपार्जयत् ।। १७६ ॥
क्षेत्रमहाविदेहेथ कुसुमाख्यपुरे वरे । कीर्तिराजा गृहे दास्याः शिवायाः म सुतोऽजनि ॥ १७७ ॥
गजानं सेवमानोथ वजनामा स दाममूः । तारुण्यं प्राप लावण्याद् योषितां चित्तहारकम् ॥ १७८ ।।
प्राक्कृतकर्मदोपेण कुष्ठरोगो ऽभवत्चनौ । तस्य पादौ गलित्वैव पतितौ दुःखितोऽजनि ।। १७९ ॥
मृत्युकोटि समापन्नं शिवा भावयनीह तम् । नमस्काराख्यमंत्रं म श्र त्वा तं व्यन्तरोऽजनि ॥ १८ ॥
ततरच्युत्वात्र भरतझत्रे
मोहाद-नामके । पुरे स सुग्दासस्य
वसन्ततिलकोढरे ।। १८१ ।।
आयातोनवमासेपु जातेपु जानवान् सुतः । नाम्ना स्वयप्रभो जज विवेकिनां शिरोमणिः (युग्मम्)।। १८२ ।।
परं प्राक्कतकर्मभ्यः कुष्टरोगो भवत्तनौ । हस्तपादैविहीनःस तेन जातः स्वयंप्रभः ॥ १८ ॥
एक एवाभवत्पुत्रः पित्रोः कष्टं तनो महन् । अनेकोपायमाकाष्टी पितरौ दु:खिनावपि ॥ १८४ ॥
अष्टवाणि यावन्न नस्य गेगो ननाश मः । तावदेको महान्मनः श्रिमच्छ जयं प्रति ।। १८५ ॥
चचाल तेन सङ्घन महेव श्रेष्ठिगट् म च । ससुनभार्याको गतवान् धर्मप्रेमपरायणः [युग्मम् ॥ १८६ ।।
गिरिगजोपरि गत्वा सूर्यकुण्डजलेन सः । स्नपयामासपुत्र स्वं देवताधिष्ठितजलम् ॥ १८७॥
परं लग्नं शरीरे न तस्य कर्मानुभावनः । अन्ये सङ्घजनाः सर्वे स्नात्वा श्रीऋषभप्रभोः ॥ १८८ ॥
॥३७॥

·मेस्त्रयो
दशी कथा
॥ ३८॥
चक्र : पूजामनेकैर्हि द्रव्यैर्नानाप्रकारतः । पश्चातत्पशुवृत्तान्तःपृष्टः साघुसमीपके [त्रि.वि.] ॥ १८९ ॥
किं कारणं प्रभो अत्र स्पृष्टं पडगोस्तनौ नहि । जलं रुग्ण इति पृष्टआचष्ट मुनिपुंगवः ॥ १९॥
अनेन पूर्वकाले हि देवद्रव्यं विनाशितम् । तथैकस्या हरिण्या व छेदिता मूलतः पदः ॥ ११ ॥
तत्कर्मास्य बहु क्षीणमवशिष्टं किश्चिदेव हि । वर्तते तेन पस्पर्श न तनावस्य तज्जलम् ॥ १२ ॥
एतन्मुनिवचः श्रुत्वा पितामाता च पुत्रकः । त्रयो वैराग्यमापन्ना धर्मध्यानपरायणाः ॥ १६३ ॥
श्रीमन्तमृषभदेवं वन्दित्वास्वगृहं गताः । कुर्वन्त्यहर्निशं धर्म रोगिणो भेषजं यथा ।। १९४ ॥
अथ मृत्वा स पगुस्तत्कर्मालोच्य यथाविधि । सहस्रषोडशाब्दायुभुक्त्वागाव प्रथमा दिवम् ॥ १६५ ॥
ततश्च्युत्वात्र हे राजन्नयं पिङ्गलरायकः । सजातस्तव पुत्रोस्तीत्युवाच गाङ्गिलो मुनिः ॥ १६६ ॥
पुनरपि मुनि
धर्मदेशनापूर्वकं वचः । उवाचानेन मिथ्यात्वादेतत्कर्म कृतं हहा ॥ १७ ॥
तथाहि-:
मद्यपानाद्यथा जीवो न जानाति हिताहिते । धर्माधर्मों न जानाति तथा मिथ्यात्वमोहितः ।। १९८॥
मिथ्यात्वेनालीढचित्ता नितान्तं तत्त्वातत्वे जानते नैव जीवाः ।
किं जात्यन्धाःकुत्रचिद्वस्तुजाते रम्यारम्य व्यक्तिमासादयेयुः ॥ १६६ ॥
अभव्याश्रितमिथ्यान्वेऽनाद्यनन्तास्थिति भवेत् । सा भव्याश्रित मिथ्यात्वेऽनादिसान्ता पुनर्मता ॥ २० ॥
1
॥ ३८॥

·मेस्त्रयो- दशी कथा ॥ ३९ ॥ I इत्थमनेन जीवेन कर्म बद्धमनेकशः । तेन पङ्गुरयं जातः पुत्रो दुःखाकरस्तव ॥ २०१॥ राजा पप्रच्छ हेनाथ ! उपायः कोपी कथ्यताम् । यस्यासेवनमात्रेण पुत्ररोगात्ययो भवेत् ।। २०२॥ मुनिः प्रोवाच हे राजन् ! तृतीयारकशेपके । सार्धाष्टमासत्रिवर्षे माघकृष्णत्रयोदशी ॥ २०३ ।। अत्यन्तरमणीयासीद् यस्यां श्रीऋपभप्रभोः। निर्वाणमभवत्तेन तिथि: कल्याणकारिणी ॥ २.४॥ तस्यां चतुर्विधाहारपरित्यागं विधाय मोः । उपवासो हि कर्त्तव्यः कर्मरोगविनाशकः ।। २०५ ॥ ढौकनीयञ्च रत्नस्य जिनाग्रे मेरुपश्चकम् । मध्य एको महान्मेरुश्चत्वारो लघवो दिशि ।। २०६ ॥ चतुर्दिक्षु तथा नन्द्यावर्ताः कार्याःप्रयत्नतः । तावन्त एव यावन्तो मेरवो लघवःकृताः ॥ २०७ ।। धृपदीपादिभिर्द्रव्यैः पूजाकार्याजिनेशितुः । मासाँस्त्रयोदश यावत्ताववर्ष तथैव वा ॥ २०८ ।। ॥ ॐ ह्रां श्री ऋषभदेवपारङ्गनाय नमः ॥ (मंत्र) पारङ्गताय देवाय नामेयाय नमो नमः | सहस्रद्वयवारश्च जपनीयमिदं मुदा ।।२०६ ॥ प्रतिमासं प्रकुर्वन् सन्ने धर्मपरायणः । रोगहीनो भवेज्जीवः परत्रावि सुखी भवेत् ॥ २१ ॥ पौषधस्थैम्त्रयोदश्यां विधिः कर्तु' न पाय॑ते । पारणकदिने कार्यस्तस्याविधिः समग्रतः २११ ॥ अतिथिसंविभागञ्चकृत्वा भुञ्जीत मानवः । इत्थं गुरुवचः श्रुत्वा व्रतं लात्वा गुहं गतः ॥ २१२ ॥ सपुत्रोनन्तवीर्यस्य सकलत्रोऽभवत्सुखी । धर्मध्यानप्रभादेण धर्मः कल्पद्रुम खलु ॥ २१३ ॥ ।। ३९॥

·मेस्त्रयो
दशी कथा
॥४०॥
माघकृष्णप्रयोदश्यां प्रथमं कृतवान् व्रतम् । द्विचरणाडकरी जातौ पिङ्गलस्य तदा तनौ ।। २१४ ॥
यावत्रयोदशमासाँस्तपस्तस्य प्रकुर्चतः । सुन्दरं प्रकटीभूतं पाणिपादं तु तत्तनौ ।। २१५ ॥
अथ पिङ्गलकोहृष्टो विशेषं धर्ममातनोत् । प्राप्ते षोडशके मासेऽवृणोत्ता गुणसुन्दरीम् ॥ २१६ ।।
बहुवीनां राजकन्यानां प्राणिग्रहणकर्म सः । अन्यासामपि चक्रेऽथ चिरक्तोऽनन्तवीर्यकः ॥ २१७ ॥
राज्यं पिङ्गलरायाय दत्वा चारित्रमाहीत् । गाङ्गिलारख्यमुनेः पार्वेऽतीतदोषमपालयत् ॥ २१८ ।
शत्रुञ्जये महातीर्थेऽनशनं स मुदा ऽकरोत् । कालं कृत्वा मुनीन्द्रोऽथ प्राप श्रीमच्छियालयम् ॥ २१६ ।।
सन्नीत्यापालबन्लोकान् यावद्वपत्रयोदशम् । मेस्त्रयोदशी नित्यमारराध महीपतिः ।। २२० ।
पत्रादुधापनं कृत्वा त्रयोदशाऽकारयत् । मन्दिराणि जिनेशानां तावताः प्रतिमास्तथा ।। २२१ ॥
स्वणमयीस्तथारूप्यमयीः प्रेम्णा चकार सः । रत्नमयीस्तथ रत्नस्त्रयोदशविधैमुदा ॥ २२२ ।।
मेरुपञ्चकमातत्य दौकितं प्रतिमंदिरम् । साधर्मिकाणां वात्मन्यं त्रयोदश चकार सः ॥ २२३ ॥
महताडम्बरेणैव ससंघोगात त्रयोदश। वारं श्रीतीर्थयात्राय ज्ञानभक्तिं तथा व्यधात् (युग्मम्। ॥ २२४ ।।
ततःक्रियन्ति पूर्वाणि,स्वं राज्यं च तथा व्रतम् । प्रपाल्य स्वकुमाराय राज्यं दत्वा विरक्तवान् ।। २२५ ।।
श्रीमुनिसुव्रताचार्य पार्चे दीक्षा स पिङ्गलः । जग्राह बहुभिः पुम्भिः द्वादशाङ्गीमधीत्य च ॥ २२६ ॥
चतुर्दशपूर्वज्ञः सञ्जातःशुद्धमानसः । आचार्यपदवीं प्राप्य शुक्लध्यानं प्रचक्रमे ॥२२७ ।।
॥ ४० ॥

·मेस्त्रयो-
दशी कथा
॥४१॥
द्वादशेधातिकर्माणि क्षपयित्वा महामुनिः । त्रयोदशे गुणस्थाने कैवल्यं प्राप निर्मलम् (युग्मम्)।। २२८ ।।
देवः स्वर्णमयं पद्म रचितं चित्तहारकम् । तत्रोपविश्य सूरीशः केवली देशना ददौ ।। २२९॥
हा लोकाः द्वेषगगाभ्यां क्लेशप्रेमपरायणा । यद्यदत्र विचेष्टन्ते तद्वक्तु नैव पार्यते ॥ २३० ॥
अनन्तं प्राप्नुवन्त्यत्र दुःखं यन्नरकोद्भवाः । तदाभ्यां कृतमेवास्ति मत्वेत्येनौ परित्यज १ ॥ २३१ ।।
सहस्र लक्षकोट्यादिम्रियते युद्धकर्मणि । सुमटानां गणस्ताभ्यां जीव ! तत्तौ परित्यज ॥ २३२ ।।
गर्भजाना नवैकेन लक्षं भोगेनं नाश्यते । संख्यातीतान्यजातीनामत्ररागोऽपराध्यति ।। २३३ ।।
रागाधीनमनुष्याणां सुखादुःखमनन्तकम्
यथासि पत्र-धारानस्थितमधुलिहाँ भवेत् ।। २३४ ॥
द्वेषो हा हृदयेष्टानामपि योगविनाशका । ज्ञानदर्शन चारित्रवृक्षमूलंकपो मत ।। २३५ ॥
द्वेषात् स्त्रकानपि पुत्रान् नाशान्त्यत्र मात । पच्यन्ते नग्के हा ताः कुम्भीपाके मुहुर्मुहुः ।। २३६ ॥
यद्यत् कार्य भवेदत्र परमार्थ पराङमुखं । तत्तताभ्यां विजानीया अनन्तदुःखदायकम् ।। २३७ ।।
इत्यादि देशनां दत्वा विजहारान्यतो मुनिः। अनेकान् प्रतिमंबोध्य मुक्तिमार्ग प्रदत्तवान् ।। २३८ ॥
लक्षद्वामानिपूर्वायुष्कः स केवली प्रभुः । चतुदशे गुणस्थाने चंटितोथ सुखावहे ।। २३९ ।।
हुस्व पश्चाक्षरोच्चार कालमाने निरुध्य सः । योगॉश्चाधानिकर्माणि क्षपयित्वा महामुनिः ।। २४० ॥
शरीर बन्धनं त्यक्त्वैकै नैव समयेन च । जगामानन्ददं स्थानं जरा मृत्युविवर्जितम् ॥ २४१ ।।
॥४१॥

·एवं मेस्त्रयोदश्या महिमातिप्रवृत्तवान् । श्रीमत्पिंगलरायाख्यान्नृपाद्राज्ञा शिरोमणे ॥ २४२ ।। मेस्त्रयो पूर्वे रत्नमयाः पश्चात्स्वर्णरूपास्ततो भवन् । राजता अधुना सन्ति मेरखो घृतनिर्मिताः ॥२४३ ।। दशी कथा , एवं मेस्त्रयोदश्या महिमानं विचार्य भोः । लोका ! आराधयतैनां येन स्यात् सुखसंततिः ।। २४४ ॥ ( प्रशस्तिः ) ॥४२॥ संविवृद्धिकरस्तमः पटइराः कल्याणसस्यप्रदो। दुष्टाचारनिवारको रविवि प्राकाशयद्योभुवम् ॥ आकाशं तपगच्छरूपमनधं चानन्दसूरीश्वरोऽधिष्ठायैव बभौ महाविजयवान् हादं तमो हन्तु नः ॥२४॥शा. तस्य पट्ट धरो धीरो विजयात् कमलः पर। सूरीशः सूर्यवनित्यं तपागच्छप्रकाशकः ।। २४६ ।। ईडरगिरिशीर्षस्थो द्विपश्चाशञ्जिनालयः । उद्धारितो वचोलब्ध्या स्थित्वा मासचतुष्टयीम् ॥ २४७ ॥ अनेकराजपुत्राश्च निरूद्धा मांसभक्षणात् । येनकृपालुनारुद्धाः सन्ति पाखण्डिनो जनाः ।। २४८ ॥ प्रतिस्थलं गुणान् यस्य गायन्ति मुनिपुङ्गवाः । तजिष्येण सब्धिविजयेनेडरे पुरे ॥ २४९ ॥ कर्णमुनिनिधिन्दो च विक्रमीये शुमे तथा । मासे भाद्रपद शुक्लदशम्यां शनिवासरे ॥ २५० ।। श्रीमानविजयाना हि मया प्रेरणया कृतम् । गतं पूर्तिपथश्च तत् पुस्तकं सुगमं परम् ।। २५१ ॥ श्रीमानविजयैराधा लिपिरस्य कृता वरा । ज्ञान ध्यान तपोनिष्टैः परोपकृतिकर्मठेः ।। २५२॥ (समाप्त) 4

·No text on this page.