Shri Abhaya Jain Granthalaya, Bikaner

Shri Karpoorprakar

Hari Shankar · 2011/03

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

श्री कर्पूरमकर मूल, टीका अने भाषांतर आ पुस्तक समस्त चतुर्विध श्रीका वांचा योग्य जाम तेने . उपांवी प्रसिह करनार, जैन विद्याशालाना शास्त्री हरिशंकर कालीदास, दोशीवाडानी पोलं, अमदावाद: अमदावाद. निर्मळ मिटिंग प्रेस, मदनगोपालनी हवेलीमा कल्लुभाई ईयरदास त्रिवेदीए छाप्यु. संवत १९५७. सन १९०१ किम्मत रू००-१२-०.. NEL-

R
प्रसिद्ध कर्ताय आ पुस्तकने छापया छपायघा संबंधी
सर्व हक पोताने स्वाधिन राख्या छे.
Pu

प्रस्तावना. PARO- जैनधर्मनां बहु पुस्तको असामरूप अंधकारनो नाश करनार के छतां श्रीवासेन सरिना शिष्य हरिमुनिये रचेलु चिंतामणि रत्न तुल्य कर्पूरमकर नामर्नु पुस्तक पोतानी काव्य चमत्तातियो अने रस तथा अलंकारोथी माणसोने अनहद आनंद उपसावे छे. मुनिये धोराशीद्वार देवाडयाना मोपयो जूदां जूदां फान्यावडे एवो सरस उपदेश आपेलो छ के, जेने सांभलवाथी माणसोना मन सहजमां आनंद पामेछे. मूल ग्रंथ उपर श्री जिनपर्धन सूरिनी पाटे थयेला श्री जिनचंद्र सूरिना शिष्य जिनसागर सूरिये सरल संस्कृत टीका रची छे ते एटलाज हेतुथी के, भविप्यमा थनारी प्रजा थोडं सं- स्कृत जाणनारी होय तो पण तेनो लाम लइ शके. परंतु हालमां काल महात्म्यने लीधे संस्कृतनो परिचय श्रोछो थर जवाथी आवा रसदायक सरल ग्रंथनो लाभ लेवाने हालनी प्रजा अशक्त था प- दी छे. माटेप अंथनो हालनी मजा पण लाम लइ सके एवा है- तुथी अमे तेनुं सरल गुजराती भाषांतर करी मूल, टीका सने गुजराती भाषांतर सहित ते पुस्तक छपायो यहार पाडयुं छे.चली संस्थत चांचनारोओने सुगमता थवा माटे टीकामां बहु सरल श- ग्दो यापस्या छे. ई आशा राखू छु के, सजनो आ ग्रंथनो भादियो अंत सुधी यांचयानो लाम ला महान पुरुषे करेलो उपकार भूलशे नहीं. आ मंथनुं गुजराती भाषांतर करती चखते टोफानी प्रण प- रतो पकी करी हती, परंतु ते प्रण केटलेक ठेकाणे अशुद्ध तेम्ज संबंध घिनानी हती; तेने सुधारी लेयामां आयी है. तो पण कोइ ठेकाणे दृष्टिदोपथी अशुद्ध रही गयुं हाय तो ते सजन पुरुषांप सुधारी लेवू ल. प्रसिद्धकर्ता.

No text on this page.

જ્ઞાન ભંડાર || ग्रंथकर्ता एक काव्यधी आशियात्रा ॥ श्री सर्वज्ञाय नमा गा. ॥कर्परप्रकर । (शार्दूलविक्रीडिवरतम्) करप्रकरः शमामृतरसे व–दुचंद्रातपः, शुक्लध्यानतरुपसूननिचयः पुण्याब्धिफेनोदयः॥ मुक्तिश्रीकरपीडनेऽच्छसिचयो वाकामधेनोः पयो, व्याख्यालक्ष्यजिनेशपेशलरदज्योतिश्चयःपातु वः॥१॥ कर्पूरेति।व्याख्याव्याख्यानंतर लक्ष्योदृश्यमानो यो जिनेशो जिनेश्वरस्तस्य पेशलाचते रदाश्च पेशलरदास्तेषां ज्योतिः कांति स्तस्य चयः समूहो वो युप्मान् पातु रक्षतु । कथंभूतः क्योतिश्चयः। शामामृतरसे शमः शमनमक्रमः सएवामृतरसः पीयूपच्छटानिर्या सस्तत्र कर्पूरस्य प्रकर इव कर्पूरप्रकरः घनसारराशिरित्यर्थः॥ पु नः किंभूतः । वक्रमेव मुखमेवेंदुश्चंद्रस्तस्य चंद्रातप इस चंद्रातपः। मुखचंद्रकौमुदीसदृशः यथा चंद्रे कौमुदी भवति जिनेशमुखदंत कांतिकौमुदीव शुभ्रत्वात् । पुनः किंविशिष्टः । शुक्लध्यानमेव केव लज्ञानमेव तरुः सच्छायत्वाक्षस्तस्य प्रसुनानां निचय, इव प्रसू १

(२)
कर्पूरमकर.
ननिचयः कुमुमसमूहः। पुनः किंभूतः । पुण्यमेव धर्मएवाब्धिः
समुद्रस्तस्य फेनोदय इव डिंडीरपिंडोच्छाय इव पुण्याब्धिफेनो
दयः॥ पुनः किंभूतः । मुक्तिरेव श्रीः मुक्तिश्रीः सिद्धिलक्ष्मीस्त
स्याः करपीडने विवाहेऽच्छो निर्मळ सिचयइव वस्त्रमिवाच्छसिच
यः। पुनः किंविशिष्टः वाग् वाणी सैव कामधेनुः कामदुधा तस्याः
पय इव दुग्धमिवषयः ॥ एतावता कपूरचंद्रातपप्रमूननिचयफे
नोदयाच्छसिचयप्रयासमानोज्वलो जिनदंतकातिसमूहो वो र
क्षतु ॥ १॥
शांतिरूप अमृतजलने विपे फपूरना समूह समान, मुखरूप
चंद्रमानी ज्योत्स्ना ('चांदणी) समान, फेयरशान रूपी वृक्षना पु
प्पना समूह समान, पुण्यरुप समुंद्रना फीणना उदय समान, मुक्ति
रूप श्री (वधु)ना वियाहने विषे निर्मल यत्र समान अने पाणीरूप
कामधेनुना दूध समान पयो जे जिनेश्वर भगवानको व्याख्यान समये
देवातो मनोहर दांतनी कांतिनो
समूह, ते तमारू रक्षण करो. ॥१॥
ये ग्रंथने विपेकयानां द्वारनां नामो-पक काय्यथी कहेछ.
(स्रग्धरावृत्तम्.)
भव्या लब्ध्वायदेशं कथमपि नृभवं सत्कुल साधुसंग,
बोध देवांदिशक्तीः कुरुत शमयतिश्रावकत्यव्रतानि ॥
सप्तक्षेत्रींजिना नयविनयसुवैराग्यदानादिपुष्टि,
शब्दद्यूतक्रुधादेर्जयमपि सुकताहेषु सत्कर्म मुक्त्यै ॥२॥

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. • भव्यति ॥ भो भव्या भाविकाः ! आर्यदेशं पुण्यवान्नगमं '१ कथमपि महता कष्टेनापि २ नृभवं मनुष्यजन्म ३ सत्कुलं प्रधान वंश ४ साधुसंग सत्पुरुपसंगति ५योधं उपकारकार्युपदेशवचनं ६ दे वादिदेवःसर्वज्ञ आदिर्यस्य तत् आदिशब्दात् सम्यक्त्वगुरुधर्माणां प्रयाणांग्रहणं१० शक्ति शरीरसामर्थ्य १ लन्भ्वा पाप्याकिं कुरुते त्याह ।। शमं उपशमं १२ यतित्वं साधुत्वं १३ श्रावकत्वं श्राद्धत्वं १४ व्रतानि द्वादशव्रतानि २६ कुरुत विधत्त ॥ पुनः किं कुरुते त्याह ॥ सप्तक्षेत्रीः जिनभवनर्विवपुस्तकादिकाः ३३ जिनाचा दे वपूजां ३४ नयं न्याय ३५ विनयमभ्युत्थानादिकं ३६. मुवैराग्यं विरागतासिद्धितंत्र ३७ दानादि दानमादिर्यस्य तत् । आदि शब्दा च्छीलं तपो भावना च तेषां पुष्टिं पोपणं कुरुत ॥ पुनः किं० । शब्दद्यूतक्रुधादेः (आदि शब्दग्रहणाद रूपरसगंघस्पर्शानां। मांस मुरापानवेश्यापापदिस्तैयपरस्त्रीणां । क्रोधमानमायालाभानां च । शब्दद्यूतक्रुधादेरित्पत्रादिशब्देन प्रतिपदमैतेऽनुक्रमेण ग्राद्या) जयं कुरुत ॥ भूयः किंकुरुतेत्याहे ॥ मुकृताहेषु मुकृतस्य पुण्य स्याहानि दिवसानि तेषु सत्कर्म मुक्त्यै सिद्धये कुरुत ॥ इति दा रकाव्यं व्याख्यातं ॥२॥ - हे भव्यजनो! महाकष्टथी प्राप्त थयेला कोइ पुण्यना उदयची 'आयंदेशने, सारा कुलने, मनुष्य जन्मने अने साधु पुरूपना संगने पामीने मुक्तिने माटे सम्यक्त्वने; देव, गुरु अने धर्मने विषे शक्तिने उपशमपणु, यतिपणु, श्रावकपणुं अने श्रावकना वारमत तेना आराध नने सातक्षेत्र, जिनपूजन, न्याय, विनय, वैराग्य, दान, शील, तप बने.. ।

कर्पूरमकर. भावनीना पुष्टिने; शम्द, रुप, रस, गंध, स्पर्श, घृत, मांस मुरापान, घेश्यागमन, पापसंपनि, चोरी, परस्त्रीगमन, क्रोध, मान, माया, लोम एविगेरेना जयमे अने पुण्यना दिवसने यिपे सारा कार्यने कगे. ॥२॥ इथे ये काय्यथी आर्यदेश स्वरूप कहे छे. ( शार्दूलविक्रीडितहतम्) कोऽपि स्याल्लघुकर्मकः सुकृतधीदेशेऽप्यनार्ये स्वत- स्तस्याप्याकुमारवद्गुणचयः कित्वार्यदेशाश्रयात् ।। क्षाराब्धौ शाशिनोऽथ कौस्तुभमणेःसाश्रीकुतोयाऽभवत्, गंगाशालिनि शंभुमूर्षि कमलागारे हरेश्वोरसि ॥३॥ कोऽपीति । कोऽपि कश्चिदनार्येपिदेशे म्लेच्छमंडलेऽपि स्वतः स्वयमेव लघुकर्मको लघु कर्म यस्येति सुकृतबुद्धिः पुण्यबुद्धिः स्यात् भवेद ॥ तस्य लघुकर्मकस्यापि कित्वार्यदेशाश्रयात् पुण्य युक्तदेशाश्रयणाद्गुणचयो गुणसमूहः स्यात् । किंवत् । आईकमा रवत् । यथार्द्रकुमारो लघुकर्मकोऽनार्यऽपि देशे पुण्यबुद्धिरभूत् । तद्वदन्यस्यापिजीवस्यार्पदेशाश्रयात् सम्यक्त्वादि लाभो भवति ॥ अत्र लौकिकदष्टांतमाह ।। शशिनश्चंद्रस्य सा श्रीः शोभा क्षाराब्धी क्षारसमुद्रे कुतः। या श्रीगंगाशालिनि जाहवीमनोहरे शंभुमूनि ह रमस्तकेऽभवत् । अथ शब्दश्चशब्दार्पः। कौस्तुभमणेश्च साश्रीः शो मा क्षीरसमुद्रे कुतोऽभूत् । या श्रीहरेहरसि नारायणस्य हृदयेऽभ वत् । किंभृते हृदये । कमलागारे कमलाया आगारं कमलागारं तस्मिन् लक्ष्मीग्रहे ||31) JY . मूल, टीका अने भाषांतर सहित. कोई लघुकर्मि जीव अनार्य देशने विपे उत्पन्न थहने पोतानी मेळे धर्मवुद्धिचालो थाय छे, तो तेने पण आईकुमारनी पेठे आ यदेशना आश्रयी गुणसमूह प्राप्त थाय छे. इहां दृष्टांत कहेछे. गंगाधी शोमता एवा शंफरना मस्तकने विचंद्रनी अने लक्ष्मीना निवास स्थान एका कृष्णना हृदयने विपे कौस्तुभमणिनी जेवी शोमा छे, तेवी सारा समुद्रमा चंदनी अने फौस्तुभमणिनी शोभा क्याथी होय ? अर्थात् नज होय. ॥३॥ आय देशमवाप्य धर्मरहितोऽप्यन्यस्य धर्मक्रियां, धर्मस्थानमहांश्च वीक्ष्य सुगुरोःश्रुत्वा चधम कचित् ।। योधं याति कुलोत्यनास्तिकमतोभूपःप्रदेशी यथा, सत्यं चंदनसंगिनःक्षितिरुहो नान्येऽपि किं चंदनाः ॥४॥ आर्यमिति-। धर्मेणरहितो धर्मरहितः कोऽपि प्राणी | आर्य दे शमुवाप्य माप्य योधं याति उपदेशं गच्छति । किं कृत्वा । अन्यस्या न्यूनुजस्य धमकियां पुण्यकर्तव्यं वीक्ष्य दृष्ट्वा । च पुनः धर्मस्थान महान धर्मस्य स्थानं तस्य महांस्तान पुण्यस्थानमहोत्सवानवलोक्य ॥ पुनः किं कृत्वा । कचित् कदाचित मुगुरोः सकाशात् धर्म श्रु त्वाकर्ण्य ।। कः इव योधं याति ॥ प्रदेशी भूप इव यया मदेशी नाम राजाऽऽय देश लब्ध्वा धर्मरहितोऽप्यन्यस्य सुबुद्धिमत्रिणो धर्मकार्य दृष्ट्वा सुगुरोः कोशिगणधरात् धर्म श्रुत्वा वोधं गतवान् तथाऽन्योऽ पि ॥ किंभूतः प्रदेशी । कुलोत्यं नास्तिकमतं यस्यसः कुलोत्थना स्तिकमतः कुलक्रमागतचार्वाकधर्म इत्यर्थः .एवं विघोऽपि ॥ दृष्टां तमाह ॥ पूर्वोक्तस्वरुपं ससं .। चंदनसंगिनश्चंदनरक्षालेपवंतः सं

(६)
कर्पूरमकर.
तोऽपि क्षितिरुहो वृक्षाः किं चंदना नस्युश्चंदनक्षाः किं न भवं
ति ? अपि तु भवत्येवोति ॥ ४॥
धर्मरहित प्राणी पण आर्यदेश पामीने, यीजाओनी धर्मफ्रिया
तेमज धर्मना स्थानोनामहोत्सयोनेजोइने अने कोह रखत सुगुरुथकी
धर्म सांभलौने कुलपरंपरायी नास्तिक मतयाला प्रदेशी राजानी
पेठे योध पामे छे ए सत्य छे. दृष्टांत कहछे के, चंदनवृक्षना सं
गपालां योजां वृक्षो पण गुं चंदन नथी थतां ? अर्थात् थाय छे. ॥४॥
हवे बे काव्ये करीने कथमपि द्वार कहे छे.
उत्सर्पिण्यवसर्पिणीः क्षितिमरुत्तेजोप्स्वसंख्या वने-
ऽनंतास्ता विकले गणेयशरदो जात्याविपत्या नयेत् ॥
सप्ताष्टौ तु भवास्तिरश्चिमनुजे जीवोंऽतरेत्रास्य चे-
धर्मस्तद्धरणद्रवत्स सुगति प्राप्नोति तिर्यापि ॥ ५॥
॥ उत्सपीति ।। जीवः प्राणी क्षितिमरुत्तेजोऽग्मुः क्षितिश्चम
रुच तेजश्चापश्च क्षितिमरुत्तेजोपस्तेषु पृथ्वीवायुवन्हिपानीयकाये
पसंख्या उत्सपिण्यवसप्पिणीनयेत् प्रापयेत् भ्राम्यतीत्यर्थः ।।
वने वनस्पतिकायेऽनंता उत्सप्पिण्यवसापिणीनयेत् ॥ विकले वि
कलेंद्रिये गणेयशरदो गणनीयवाणि नयेत् । कया। जात्या-जन्म
ना विपत्या मरणेन । तिरश्चि तिर्ययोनौ मनुजे मानुप्यभवे सप्ता
धौ वा भवान नयेत् ॥ अत्रांतरेऽस्मिन् समयेऽस्य जीवस्य चेद्यदि
धर्मं पुण्यं स्यात् । तदा तिर्यपि जीवः सुगति प्राप्नोति ॥ किंव
धरणेद्रवत् ॥ यथा धरणेद्रः श्रीपार्श्वनाथदत्तनमस्कारश्रद्वधानो
धर्मतो हिंस्रोअप मुगति पाप तथाऽन्येऽपि ॥५॥

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. या जीच पृथ्वीकाय, घाउकाय, तेउफाय अने: अपफायने चिये असंख्य उत्सर्पिणी अने अयसर्पिणी काल निर्गमन करे, धनस्पतिफायने विषे अनंत उत्सर्पिणी अने अवसर्पिणी कालपर्यंत रहे. चिकलेंद्रिय (इंद्रिय, तेरिद्रिय अने चौरंद्रिय) ने विषे जन्म मरणे करीने संख्याता वर्ष रहे अने तियेच तथा मनुप्यने विषे सात अथया आठ भव करे. म मा छेल्ला गणावेला भयने विपे जो ते जीपने धर्म प्राप्त थाय, तो ते भलेने तिर्यंच होय, तो पण ते धरणेद्रनी पेठे उत्तमगति मेळवे छे.॥५॥ कालमाणिभवा अनादिनिधनास्तत्सर्वजातौ सदा, जीवन भ्रमता मुहूर्त्तमपि हि प्राप्तं न किंचिद्वितम् ।। मुक्तासुक्तिकयेव वारिमणिकवाडौं वाचवित- स्तत्याप्याथ सकंवलेन शवलेनोक्ष्णेव धार्य थिय।। - - कालेति । कालपाणिभवाः कालश्च प्राणी च भवश्व कालमा भिवा' अनादिनिधना आदिश्चनिघनश्चादिनिधनो नास्त्यादिनि धनौ येति तथा अजन्ममरणा वर्तते । तत्तस्मादेतोः सर्वजातीस मस्तयोनी सदा सर्वदा भ्रमता पर्यटता जीवन प्राणिना मुहूर्तमपि घाटकाद्वयमपि किंचिदल्पं हितं धर्मलक्षणं सुखं न मार्स नोपल ब्धं ॥ अथ कांचन : कापिप्रस्तावे- दैवतोऽनुकूलदेववंशात् तद्धितं धर्म प्राप्य लब्ध्वा जीवन श्रिये लक्ष्क्षय धार्य धेयं ॥ किंवत् । मुक्ता मुक्तिकयेव मुक्तायाः मुक्तिका तयेव । यथा मुक्तासुक्तिकया वा दो समुद्रे : कचिदैववशामणिकद्वारे मौक्तिककारि जलं लक्ष्म्यै प्रियते तथा ॥ दांतमाह ॥ शबलेनोषणेव शवल नान्ना पेणेव ।

RAM कर्पूरमकर. किंभूतेनोक्ष्णा ॥ मकंबलेन कंबलसहितेन । यथा पुरा शंवलकंव लौ धौ पभावभूनां । स्वामिमित्रेण कदाचिन्निर्दयं वाहिती स्वामि माप्तजिनधर्मी धर्मध्यानात्स्वर्ग जग्मतुस्ताभ्यामिव जीवनापि ॥६॥ फाळ, जीय अने संसार ए प्रण आदि अने अंत रहित हे, परंतु निरंतर सर्व योनिने विषे ममता पया जीवे ये घडी मात्र पण कांड हित मेळव्युं नहीं; पण जो जम समुद्रमा मोतीनी छीपने क्यारेक दैवयोगे मोती बनायनार पाणी मळी आय छ, तेम जीयने ए पुण्यरूप हित प्राप्त थर गयुं, तो तेणे ते पकडी राखीने कयल अने शयल नामना यळदनी पेठे मोक्ष लक्ष्मीने अर्थे धारण फरपुं.॥६॥ हये ये काव्ये करीने नृभवद्यार कहे छे. क्षेत्रे नामलवालुके च लवणाकीणे च रोहेद्यथा, बीजं किंचिदिहाखिले च फलति क्षात्रे च नानाफलैः।। देवे नैरयिके तिरश्चि मनुजे श्रेयःप्रसूतिस्तथा, तस्मान्मघकुमारवन्नरभवेऽनतश्रिये त्वर्यताम् ॥७॥ ॥क्षेत्रे नेति॥यथा अमलबालुकेऽमला वालुका यस्मिन् तत्तस्मिन् निर्मलवालुकायुक्त क्षेत्रे वीजं न रोहेन्नमादुर्भवेत् । च पुनः लषणा कीर्ण लवणेनाकीर्ण लवणाकीर्ण तस्मिन् क्षारयुक्त क्षेत्रेऽपि वीज न रोहेदखिलेऽकृष्ट क्षेत्रे किंचिद्वाज रोहेत् । च पुनः क्षात्रे कृष्ट क्षेत्रे ना नाफलैवाज फलति ॥ तथा देवे मुरभवे नैरपिके नरकगतौ तिरश्चि पशुयोनौ मनुजे मनुष्यभवे श्रेयसामसूतिः श्रेयःप्रसूतिधर्मोत्पत्तिः स्यात् ॥ तस्माद्धेतोधकुमारवत् गृहीतवतश्रेणिकमुतवन्नरभवेऽनं नाश्रय मोक्षश्रिये श्रेयाप्रमतिर्यतांशिघ्रं क्रियतां जीवैरिति शेष:७ -- मूल, टीका अने भाषांतर सहित. जेम आ लोकने विषे वीज निर्मल रेतीयाला खेतरमां उगतुं मी; खारवाला खेतरने विपे उगतुं नथी; नहि खेडेला खेतरमा कां इक उगे छ भने खेडेला सेतरने विषे तो नाना प्रकारना फलोए, करीने फले छे. तेयी रीते देवना, नारकीना तिर्यंचना अने मनुष्यना भयने विषे धर्मनी उत्पत्ति जाणयी. माटे हे जनो तमे आ मनुष्य भवने विपे मेघकुमारनी पेठे मोक्ष लक्ष्मीने अर्थे उतावल फरो.॥७॥ (मंदाक्रांतावृतम्.) वेलाकूले महति नृभवे प्राकूमस–दुवत्त- जिवा मूढलथदृढधियः क्रीणते कर्मवस्तु ।। क्रूरा गुप्तिः कुगतियुगलीवर्णकः स्वर्दुरंतो, येनांते स्याच्छिवपुरमुरुस्फूर्ति तेपां क्रमेण ॥८॥ ॥ वेलाकुल इति ॥ जीवाः प्राणिनः कर्मवस्तु कर्म एव वस्तु कर्मवस्तु तत् क्रीणत उपायति । कथंभूता जीवाः ॥ मूढश्लथदृढधि यः संतः । मूढाश्च श्लथाश्चदृढधियश्च मूढश्लथवधियः वा मूढा श्लथा दृढा धीर्येषांते । कर्मवस्तु क क्रीणते ॥ नृभवे मनुष्यभवे ।क थंभूते नृभवः । वेलाकुले महति मुविस्तीर्णे ॥ किंवत् । प्रसनेंदु वत् (मसन्नचंद्रराजवत् ।। तेषां मूढश्लयद्रहाधियां जीवानां क्रमेणेति। मूढधियां जीवानां कुगतियुगलीवर्णकः एवं क्रूरागुमिर्गानिग्रहं । श्लयधियां च स्वः स्वर्गो दुरंतो भवेत् । दृढधियां चांते शिवपुरं मोक्षपुरं स्यात् ॥ येन कारणभूतेन वस्तुनेति सर्वत्र योज्यम् ॥ किंभूतं शिवपुरं । उरुःस्फूर्तिस्मितदुरुस्फूर्ति महत्मकाशमियर्थः।८। समुद्र समान विस्तीर्ण एषा गरभवने विपे मूढ, शिथिल अने .

(१०) कर्पूरप्रकर. दृढ बुद्धिवाला एम प्रण प्रकारना प्राणीमओ, पूर्ये थइ गयला प्रसन चंद्रराजर्पिनी पेठे तेते कर्मरूप वस्तुने खरीद करे छे के, जे फर्मरुप घस्तुथी तेयो प्रणे अनुक्रमे नरक तिर्यक रूप घे दुर्गतिनो वर्ण छे जेमां एवी दुःखरुप गति (९) दुःखथी पण स्वर्ग न पामधा रूप गति (२) अमे अत्यंत प्रकाशमय मोक्ष गति (३) प्राप्त करेछे. ॥८॥ हवे वे काव्ये करीने सत्युलद्वार कहे छे. (इन्द्रवज्रावृत्तम्.) तत्तादृशाभव्यपितुः सुतोऽपि, धर्मालसो यः सुलसोऽभवन्न । स किं विपाहेर्विपहन्मणिस्त- त्पंकान वा श्रीसदनं सरोजम् ॥ ९ ॥ तत्ताशेति ॥ यः मुलसो धर्मालसः पुण्यालस्ययुक्तो नाभवन्न बभूव ॥ किंलक्षणः मुलसः । तत्तादृशो महापापकारी अभव्यः सं सारी अमोक्षगामी एवंविधः पिता कालिकसौरीकस्तस्य मुतोऽपि तदंगजोऽपि ॥ दृष्टांतमाह। सः विषयहृद्विपविनाशी मणिर्षिपाइर्षिप सात् किं न स्यादपि तु स्यादेव । चा पुनस्तत्मसिद्धं श्रीसदनं लक्ष्मीस्थानं सरोज कमलं पंकात् कर्दमात् किं नम्यादपि तु स्यादेव ॥९॥ जे पुन होया छता पण धर्मन विपे आलसयालो थयो नथी. दृष्टांत कहे छ के, वि पवाला सर्प विषने हरनारं मणि गुंनी उत्पन्न थतुं ? अथवा सुलस नामको पुरुष एक अभव्य पितानो - मूल, टीका अने भाषांतर माहित. तो कादयमांधी लक्ष्मीनुं गृह ए फमल गुं नयी उत्पन्न थतुं ? अर्थात् थाय छे. ॥ ९ ॥ बोधाय सद्धर्मकुलोद्भवाः स्त्रियो- ऽप्युदायनस्येव पुरा प्रभावती ॥ सत्तीर्थता किं जलधेन गंगया, सदृत्तता वा शशिनो न राकया ॥१०॥ योधायेति ॥ त्रियोऽपि वोधाय म्युः॥ कथंभूताः खियः । सद्धर्मः प्रधानधर्मस्तेनमाहितं कुलं तत्रोद्भव उत्पत्तिर्यासांताः सद्धर्मकु लोद्भवाः कव प्रभावतीव। यथा सा पुरा पूर्वमुदायनस्य राज्ञो बोधा य वभूव तथा । द्रष्टांतमाह । जलधेः समुद्रस्य गंगया जाहव्या कृत्या सत्तार्थना पूज्यता किनस्यादपितु स्यादेव । वा पुनः शशिनश्चंद्रम सो राकया पूर्णमासीराध्या सवृत्तता सुष्टुवर्तुलता किं न स्यादपि तु स्थादेव ॥१०॥ पूर्वे थइ गयेला उदायन राजानी राणी प्रभावतीनी पेठे, सद्ध- मंयाला कुलने विपे उत्पन्न थयेली स्त्रीयो पण धोधन भय धाय छे. अर्थात् वोधर्नु कारण थाय छे. दृष्धांत कहे छ के, समुद्रनु र त्तम तीर्थपणुं गंगाबहे गु नयी चतुं ? अथवा तो चंद्रमाणु गाला कारपणु पूनमण्डे नयी बनतुं ? अर्थात् गंगाथी समुद्रमा ती थपणु अने पूनमयी चंद्रमाने विपे गोलाकारपणुं थाय छे. ॥१०॥ हवे चे कान्यथी साधुसंग द्वार कहे छे. ( वसंततिलकात्तम्.) जीवादितत्त्वविकलैविपुलैस्तपोभि-

----- AAD~-
(१२)
कर्पूरमकर.
मुक्तो न तामलिरजातसुसाधुसंगः॥
कः स्वर्णसिद्धिमधिगच्छति कूटकल्पैः,
कोवांबुषि तरति जर्जरयानपात्रः॥ ११ ॥
जीवादीति ॥ तामलिस्तामीलनामा ऋपिस्तपाभिमुक्तो न
सिद्धो न जातः॥ किंविशिष्टस्तपोभिः॥जीवादितत्त्वविकलैः जी-
व आदिर्येषु नानि जीवादिनि तत्वानि तेर्विकलानि रहितानि
तैः॥ किंभूतस्तामलिः । अजातः मुसाधुसंगो यस्य सः अनुत्प-
नमुविहितसंगमः । दृष्टांतमाह । कूटकल्पमिथ्योपधैः स्वसिद्धि
कोऽधिगच्छति ? अपि तु न कोऽपि प्राप्नोति । जर्जरपानपा-
जीर्णभवहणैरंबुद्धि समुद्रं कस्तरति ? अपि तु न कोऽपि ॥ ११ ॥
उत्तम सुगुरुना संग रहित तामलि तापस जीयादि तत्त्वे रहित
एघा महा तपी पण मुक्ति पाम्यो नहीं. दृष्टांत काहे छ फे, गोटा
औषधी प्रयोगथी कोने सुवर्णसिद्धि प्राप्त थाय? अने जीर्ण पदा.
णी कोण समुद्र तरी सके ? ॥ ११ ॥
(औपच्छंदसिकत्तम्.)
गिरिपुष्पशुकाविचामलोंगी,
गुणनाशोदयभाग जडनसंगात् ।।
जलदांबु विपं सुधा च न स्यात्,
कनकद्रौ च किमिक्षुकानने च ॥१२॥

rama kare. AN मूल, टीका अने भापांतर साहित. गिरिपुष्पेति ।। अमलेंगी निर्मलः प्राणी जडज्ञसंगात् जड़- श्वज्ञश्च जज्ञौ तयोः संगस्तस्मात् मूर्खपंडितसंयोगात् गुणनाशो दयभाग गुणानामुदयवान् भवति गुणानां हानिवानपि स्यात् ॥ एतायता जडसंयोगात् प्राणी विद्यमानानापि गुणान् मुंचति पं- डितमंसर्गाच असतोप दाक्षिण्यादीन गुणानाश्रयति ॥ किंव- त् ।। गिरिपुप्पशुकाविव गिरिशुकपुप्पशुकनामानौ पक्षिणाविय ।। यथागिरिशुको भिग्लशुको जहानां भिल्लानां संसर्गानिर्गुणो जा- तस्तथाच पुप्पशुकस्तापसशुका पंडितानां तापसानां संपर्कान्निर्ग- णोऽपि गुणी जातः । तथाचोक्तं ॥ माताप्येका पिताप्येको, मम तस्य च पक्षिणः ॥ अहं मुनिभिरानितः, स च नीतो गवाशिभिः ॥१॥ गवाशनानां स गिरः श्रृणोति, अहं तु राजन मुनिपुंग- वानाम् ।। प्रत्यक्षमेतद्भवता च दृष्टं, संसर्गजा दोपगुणा भवंति ॥२॥ लौकिक दृष्टांतमाह। जलदायु मेघनलं कनकद्रौ धत्तुरके वृष्टं सद्रिपं किं न स्पाचेक्षुपने पतितममृतं किं न स्यादपि तु स्यादपृतमेव ॥१२॥ निर्मल प्राणी गिरिशुक अने पुप्पशुक नामना वे पोपटनी • पेठे मूर्ख अने शानीनी संगतिथी अनुक्रमे निर्गुणी अने सद्गुणी थाय छ. दृष्टांत कहे छे के, मेघर्नु जल धंतुराना वृक्षने विप विप अने शेरीना बनने विपे अमृत गुंथतुं नथी ? अर्थात् थाय छे. ॥१२॥ हये ये काव्ये करीने योधद्वार कहे छे. (वसंततिलकारत्तम.) प्राप्याल्पमप्यमलबोधवचश्चिलाती- - ~-~- -- Ar-rnvir कर्पूरमकर. पुत्रो यथाधमलिनोऽपि विभर्ति शुद्धिम् ।। कि कोटिवेधिरसचंदनरत्नबिंदु- 2. स्पर्शेऽपि हेमशिशिरं च न तप्तलोहम् ॥१४॥ प्राप्येति ॥ अपं पापं तेन मलिनः माणी अल्पमपि स्तोकम- पि अमलयोधवचः अमलो निर्मलो वोधो यस्मिन् तदमलवोध तथा तद्वचनंच तत् लब्ध्वा शुद्धिं नैर्मल्यं धत्ते ॥ क इव । चिलातीपुत्र इन । यथा चिलातीपुनः पापीयान मुनेरुपदेशं लब्ध्वा शुद्धि नर्मल्यं नि:पापता वभार दधार ॥ दृष्टांतमाह । तप्तलोहं अग्निना संतप्तं लोहं हेम सुवर्णरूपं शिशिरं शीतलं च किं न भवति ! आप तु भवसेव ।। क सति ।। कोटिममाणं लोहं विध्यतीति मुवर्ण क- रोतीति कोटिवेधी एवं विधो रसो यस्यसः कोटिविधिरसः एवं विधं चंदनरत्नं गोशीपचंदनं तस्य विंदुस्तस्य स्पर्शेऽपि ॥ १४ ॥ पापथी मलीन एवाय पण चिलातो पुत्रे अल्प पण निर्मर ए. या बोधकारी पचन सांभलो निर्मलपणुं धारण करयं. दृष्टांत कहे छ के, तपावलुं लोढुं कोटिवेधीरस ( फोडो मण लोढानं सुवर्ण घ. नाचनार रस) रुप गोशोर्य चंदनरत्नना टीपाना स्पर्शधी गुं शीतल मुवर्ण नथी थतुं ? अर्थात् थाय छे. ॥ १४ ॥ द्वेपेऽपि बोधकवचःश्रवणं विधाय, स्याद्रौदिणेय इव जंतुरुदारलाभः ।। कायोऽप्रियोऽपि सरुजां सुखदो रविर्वा, संतापकोऽपि जगदंगभृतां हिताय ॥ १५ ॥ 1- मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (१५) द्वेपेऽपीति ।। जंतुः पाणी द्वेषेऽपि योधकवच श्रवणं बोधका- री वचनाकर्णनं कर्णाभ्यां विधाय कृत्वा रोहिणेयश्चौर इब उदा- स्लाभो भवति ॥ लौकिक दृष्टांतनैतदेव दृढयति ॥ काथोऽप्रियो पि कटुकोऽपि सरूजां सव्याधीनां रोगिणां नराणां सुखदः मुख- दाता नीरोगताकारी स्यात् । वा पुनर्द्रितीय दृष्टांते । रविः सूर्य: संतापकोऽपि जगदंगभूतां भूलोकप्राणिनां हिताय हाय भव- अरुचि छतां पण योधकारी वचन सांभलवाथी प्राणी, रोहिणेय चोरनी पैठे अत्यंत लाभ संपादन करे छे. अहिं दृष्टांत कहे छ के, अप्रिय ( फडयो) एचोय पण क्वाथ रोगी माणसने सुखकारी छ अने ताप आपनारोपयोयपणसूर्य जगत्नाप्राणीयोनहितकारी है. ॥२५॥ हवे ये काव्यथी सम्यक्त्व द्वार कहे छे. कोऽप्यन्य एव महिमा ननु शुद्वदृष्टे- र्यच्छोणको ह्यविरतोऽपि जिनोऽत्र भावी ।। पुण्यार्गलः किमितरोऽपि न सार्वभौमो, रूपच्युतोऽप्यधिगुणस्त्रिजगनतश्च ॥ १६ ॥ कोऽप्यन्यत्ति !! शुद्धदृष्टेः शुद्धा दृष्टिर्यस्य मस्तस्य निर्मलस- म्यक्तस्य नरस्य ननु निश्चितं कोऽपि अन्यैर महिमा प्रभावः स्या त् ॥ यद्यस्माच्छेणिको नाम भूपतिरविरतोऽपि विरतिरहितोऽप्यत्र भरतक्षेत्रे जिनः पानामनामा तीर्थकरो भावी भविप्यति ॥ एता- वता श्रेणिकराजा सम्यक्तेनैव तीर्थकरनामगोत्रमुपार्जयामास । दृष्टांतमाह ।। इतरोऽपि सामान्योऽपि जन: पुण्यार्गल, पुण्याधिक . कपरपकर. सन् कि सार्वभौम समस्तगृथ्वीसाम्राज्यसहितो न स्यादपि तु सा र्वभौमो भवति । रूपच्युतो रूपरहितोऽप्यधिगुणोऽधिकगुणवान पु- रुपखिजगता त्रैलोक्येन नतो नमस्कृतः किं न स्यादपि तु स्या- देव ॥ १६॥ निश्चे सम्यक्तवंत प्राणीनो कोइ विलक्षण प्रभाय होय छे. का. रणके, अविरति (विरति नहिं पामेली) एवो पण श्रेणिक राजा आ भरतक्षेत्रने विपे तीर्थकर थशे. दृष्टांत फहेछे के, सामान्य ए. योय पण कोइ महा पुण्यवंते पुरुप शुं सर्व पृथ्वीना राज्यने भोग- बनारो न थाय ? अथवा तो रूपरहित एवाय पण गुणवान् पुरुष शुं प्रण लोकने नमस्कार करया योग्य नथी थतो ? अर्थात् थाय तदर्शनं किमपि सा सुलसाप येन, प्रादाजिनोऽपि महिमानममानमस्यै ॥ नैर्मल्यतः शशिकला न च केतकीत्वं, मालातुलां च हरमूर्ध्नि वभार गंगा ।। १ ।। तर्दशनमिति ॥ सा मुलसा तत् किमप्यपूर्व दर्शनमाप लेभे । येन सम्यक्तदर्शनेन जिनोऽपि वीरोऽपि, अस्यै मुलसायै अमानं गरिष्ठं महिमानं माहात्म्यं मादात् ॥ एतावता वीरः मुलसाया व्याख्यानं सम्यक्तेनैव चकार ।तत्प्रमाणं सम्यक्तस्यैवेत्यर्थः। दृष्टां तमाह। शशिकला चंद्रकला हरमूनि शंकरमस्तके तिलकरूपत्वात् केतकीत्वं केतकीरूपनां न यभार न दधार ! अपितु भारैव । च मूल, टीका अने भाषांतर साहित. पुनहरमूर्टिन शंकरमस्तके गंगा मालातुला मालारूपत्वं न वभार अपि तु भारैव ॥ १७ ॥ ते सुलसा थायिका कोइ पण अपूर्व श्वा सम्यक्त्व दर्शनने पामी हती के. जे सम्यक्त्वने लीधे श्रीजिनराज एवा श्रीवारप्रभुए एनी (सुलसानी) बहुज प्रशंसा फरी.दृष्टांत कहछे के निर्मलपणा- ने लीधे शशिकलाये शंकरना मस्तक उपर तिलकपणाथी फेतफी- पणुं अने गंगाये पुष्पमालाना समानपणुं शुं धारण करधु नथी ? अर्थात् धारण फरयुं छे. ॥ १७ ॥ हवे ये काव्यधी देवद्वार कहेड़े. दूरेऽहतोऽस्तु महनादि नतीच्छयाऽपि, श्रेयःसुरोऽजनि न सेडुकदर्दुरः किम् ।। कल्पद्रुमः स्मरणतोऽपि न किं फलाय, पार्थेऽपि वा मृगमदो न हि सौरभाय ॥११॥ दूर इति॥ अईतो जिनस्य महनादि पूजादिकं रेऽस्तु ।नती छयापि नमस्कारकरणयांच्छयाऽपि सेडुकनामा ब्राह्मणजीवो दुर्दर सन् श्रेयःमुरः प्रधानदेवः किं नाजनि नाभूदपि तु जात एय।। दृष्टांतमाह ॥ कल्पवृक्षः स्मरणतोऽपि स्मरणमात्रेणापि कि फलाय न स्यादापे तु वाञ्छापुरकोऽपि भवत्येव ॥ द्वितीयदृष्टांतमाह ॥ मृगमदः कस्तूरिका पाऽपि समापेऽपि कि सौरभाय सौरभ्य- करमाय न स्यादपि तु परिमलाय भवत्येव ॥ १८ ॥ श्री अरिहंत प्रभु पूजनादिक तो दूर रहूं, परंतु तेमने नमः स्कार करवानी इच्छाथी सेडुक नामना ब्राह्मणनो.जीव के है. २ .

(१८)
कर्पूरमकर.
रको थयो हतो, ते पण शें उत्तम देयता नी ययो? दृष्टांत कहे
छे के, कल्पवृक्ष फक्त स्मरण करयाथी गुं इष्टफल नयी आपतुं !
अथवा तो समीपे पडेली फस्तुरी मुं सुगंध नी भापती ! अर्थात्
भाप के. ॥१८॥
(इन्द्रवजाहत्तम्)
ध्यातः परोऽक्षेऽपि जिनस्त्रिशुद्धचा,
जीर्णाभिधश्रेप्टिवदिष्टसिद्दयै ।।
सिंधुप्रवृदय कुमुदोघलक्ष्म्यै,
चकोरतुष्टचै विधुरभ्रगोऽपि ॥ १६ ॥
ध्यातरिति ॥ जिनः परोऽक्षेऽपि अमत्यक्षेऽपि ध्यातः स्मृतः
सन् इष्टगिद्धयै वांछितामद्वये स्यात् ॥ कया ध्यातः॥ विशुद्धया
त्रयाणां मनोवाक्कायानां शुद्धि मल्यं तया ॥ कस्येव ॥ जीर्णाभि
धश्रेष्टिन इव ॥ दृष्टांतमाह ।। अभ्रग आकाशस्थो विधुश्चंद्रः सिंधु
प्रवृद्धये ममुद्रवृद्धये कुमुदानां कमलविशेपाणामोघस्य समूहस्य
शोभायै च चकोराणां चकोरपक्षिणां हाय च भवति ॥ १९ ॥
जिनेश्वर प्रभु प्रत्यक्ष न होय तोपण त्रिकरण शुद्धिवडे ध्यान
करवार्थी जेम जीर्ण शेठने आपी तेम सर्व माणसोने घांछित सिद्धि
मापे छे. दृष्टांत कहे छे के, आकारामां रहेलो एवोय पण चंद्र स.
मुदनी वृद्धिने माटे, कमलना समूहनी शोभाने माटे अने चोर
ना दर्शने भर्थे थाय से. ॥१९॥

मूल, टीका.अने भापांतर सहित. हये ये काव्यथी गुरुद्वार कहे छे. (वसंततिलकाहत्तम् ) नव्यो गुरुः सुरतरुर्विहितामितद्धि- यत्केवलाय कवलार्थिपु गौतमोऽभूत् ॥ तापातुरेऽमृतरसः किमु शैत्यमेव, नाप्रार्थितोऽपि वितरत्यजरामरत्वम् ॥ २४ ॥ नव्यरिति ! गुरुर्नव्यो नवीनः सुरतरुः कल्पक्षः ॥ किंभूतः ॥ विहिता कृता आमिता अप्रमाणा ऋद्धिः श्रीर्येन सस्तथा ॥ यस्मात्क- वलार्थिपु पारणार्थिपु तापसेपु केवलाय केवलज्ञानाय गौतमः समभूत् ॥ एतावता वांछितादप्यधिकं दते गुरुः । अतएव नवीनः कल्पद्रुः । कल्पद्रुमो वांछितं दत्ते नावाछितं दत्ते न वांछितादधिक। दृष्टांतमाह ॥ अमार्थितोऽपि अयाचितोऽपि अमृतरसः तापातुरे तापाक्रांते नरे किं शैत्यमेव वितरति करोति । किमु अजरामरन्वं न वितरति ? अपि तु वितरत्येव ॥ २० ॥ प्रमाण विनानी ऋद्धि ओपनारा गुरु नवीन कल्पवृक्ष ममान छ; कारण के, गौतम ऋषि कवलनी 'अन्ननो' याचना करनारा (ता. पमो) ने केवलझानने अर्थे धया. दृष्टांत कहे छे के, प्रार्थना नहि फरलो पयोय पण अमृतरस, तापी आकुल थयेलाने फक्त शीतल- ताज पे छे, गु अजरामरपणुं नथी आपतो? ॥ २० ॥ (पृथ्वीहत्तम.) कुबोधमतयोऽभितः कुगुरवो जमाल्यादिवत्, पुनः कचन वजवत्सुगुरवोऽमला जन्मतः ।। ।

(१८)
कर्पूरमकर.
रको थयो हतो, ते पण मुं उत्तम देवता नर्थी थयो? दृष्टांत कहे
छे के, कल्पवृक्ष फक्त स्मरण करवाथी गुं इष्टफल नयी आपतुं ?
अथवा तो समीपे पडेली फस्तुरी सुगंध नधी भापती अपात्
यापे छे. ॥ १८ ॥
(इन्द्रवजावृत्तम्)
ध्यातः परोऽक्षेऽपि जिनस्त्रिशुद्ध्या,
जीर्णाभिधश्रेष्टिवदिष्टसियै ।।
सिंधुप्रवृद्ध्यै कुमुदोघलक्ष्म्यै,
चकोरतुष्ट्यै विधुर-गोऽपि ।।१६।।
ध्यातरिति । जिनः परोऽक्षेऽपि अमत्यक्षेपि ध्यातः स्मृतः
सन् इष्टसिद्धथै वांछितासिद्धये स्यात् ॥ कया ध्यातः ॥ त्रिशुद्धया
प्रयाणां मनोवाकायानां शुद्धि मल्यं तया ॥ कस्येव ॥ जीर्णाभि
धश्रेष्टिन इव ॥ दृष्टांतमाह ॥ अभ्रग आकाशस्थो विधुश्चंद्रः सिंधु
प्रद्धय समुद्रवृद्धये कुमुदानां कमलविशेपाणामोघस्य समूहस्य
शोभायै च चकोराणां चकोरपक्षिणां हर्षाय च भवति ॥ १९॥
जिनेश्वर प्रभु प्रत्यक्ष न होय तोपण त्रिकरण शुद्धियडे ध्यान
करवाथी जेम जीर्ण शेठने आपी तेम सर्व माणसोने घांछित सिद्धि
भाप छे. दृष्टांत कहे छे के, आकाशमा रहेलो एवाय पण चंद्र स.
मुदनी बुद्धिने माटे, कमलना समूहनी शोभाने माटे मने चोर
पक्षीना हर्पने अधैं थाय छे. ॥ १९ ॥

- 2८ मूल, टीका.अने भाषांतर साहित. हवे ये काव्यथी गुरुद्धार कहे छे. ( वसंततिलकाहत्तम् ) नव्यो गुरुः सुरतरुर्विहितामितद्धि- यत्केवलाय कवलार्थिपु गौतमोऽभूत् ।। तापातुरेऽमृतरसः किमु शैत्यमेव, नाप्रार्थितोऽपि वितरत्यजरामरत्वम् ॥ २४ ॥ नव्यारेति ! गुरुर्नव्यो नवीनः सुरतरुः कल्पक्षः॥ किंभूतः ॥ विहिता कृता आमता अममाणाझद्धिः श्रीर्येनसस्तथा। यस्माक- बलाधेिपु पारणार्थिषु तापसेपु केवलाप केवलज्ञानाय गौतमः समभूत् ।। एतावता वांछितादप्यधिकं दते गुरुः । अतएव नवीनः कल्पद्रुः । कल्पद्रुमो वांछितं दचे नावाछितंदत्ते न वांछितादधिक। दृष्टांतमाह ।। अमाथितोऽपि अयाचितोऽपि अमृतरसः तापातुरे तापाक्रांते नरे कि शैत्यमेव वितरति करोति । किमु अजरामरत्वं न वितरति ? अपि तु वितरत्येव ॥२०॥ प्रमाण विनानी ऋद्धि ऑपनारा गुरु नवीन कल्पवृक्ष समान के कारण के, गौतम ऋषि कवलनी 'अन्ननो' याचना करनारा (ता. पसो) ने फेवलमानने अर्थे थया. दृष्टांत कहे छे के, प्रार्थना नहि करेलो एवोय पण अमृतरस, तापयी आकुल धयेलाने फक्त शीतल- ताज आपे छे, शु अजरामरपणुं नयी आपतो? ॥ २० ॥ (पृथ्वीम.) कुवोधमतयोऽभितः कुगुरचो जमाल्यादिवत्, पुनः क्कचन वववत्सुगुरवोऽमला जन्मतः ।।

(२०) कर्पूरमकर. करीरापचुमंदवन धनसारसचंदनाः, घना न च खरोष्ट्रवजयतुंरंगभद्रद्विपाः ॥२२॥ कुबोधति ॥ कुगुरवो जमाल्यादिवत् जमाल्यादिसदृशाः अभितः सामस्त्येन भवंति॥ किंभूताः ॥ कुवोधे कुत्सितज्ञाने मतिर्ये- पांते तथा कुत्सितज्ञानवंत इत्यर्थः ॥ पुनः कचन कापिस्थाने वज- वत् वनस्वामिसदृशाः मुगुरवः स्युः ॥ किंम्पाः ॥ जन्मतः जन्मन आरभ्यामला नि:पापा: दृष्टांतमाह ॥ धनसारः कर्पूरः सचंदना: श्रेष्ठगोशीपचंदनवृक्षाः धनाः प्रचुरा न भवति ॥ किंवत् ॥ करीर- पिचुमंदवत् ॥ करीरनिववृक्षा यथा घना भवंति तथा कर्पूरचंदन वृक्षा घना न भवति ॥ च पुनः खरोवत् ॥ यथा गर्दभक्रमेलका घना भवंति तथा जपतुरंगा उच्चैःश्रवाः भद्रद्विपा भद्रहस्तिनः स्तोका एव स्युः । एतावता खरोष्ट्रवत् कुगुरवो बहवो जयतुरंगभद्र द्विपा इव मुगुरवोऽल्पा एव ॥२१॥ जमालि विगैरेनी पेठे कुझानने विषे धुद्धिवाला कुगुरुओ समीपे रहेला देखाय छ, अर्थात् बहु छे; परंतु वज्रस्वामीनी पेटे जन्मधी मारंभाने निर्मल एया सुगुरूओ कोइकज स्थानके जोवामां आवे छे. न फहे छे फे, केरडा अने लीबडानी पेठे कपूर अने चंदनना उत्तम वृक्षो घणां होतां नथी,तेमज गधेडा अने उंटनी पेठे उच्चश्रिया यने भद्रजातिना हाथीओ पण घणां होतां नी. ॥ २१ ॥ हचे वे काव्यथी धर्मद्वार कहे छे. (इन्द्रवजावृत्तम्.) विज्ञाय धन्या जिनधर्ममर्म, मूल, टीका अने भाषांतर सहित. रज्यंति शय्यंभववन्न जाडये ॥ पीत्वा सिताभाचितधेनुग्धं, को वाम्लतकार्कपयांसि पश्येत् ॥२॥ विज्ञायेति ॥ धन्याः मुभाग्याः जिनधर्ममर्म विज्ञाय झात्वा जाडये मुर्खत्वे न रज्यति न रागं कुरुते ॥ किंवत् ॥ शय्यंभववत् यया शय्यंभवो ब्राह्मणः “अहोकष्टं तवं न जायते क्वचित्" इति साधुवचनं श्रुत्वा गुरोस्तत्वमापृछ्य मिथ्यात्वाद्यागादविरक्त : सन् मयज्यां ट्रहित्वा संमातोभयशिक्षः सय्यंभवनामा आचार्योऽभूत् ।। दृष्टांतमाह ॥ सिता शर्करा तया भावितं मिश्रितं धेनुदुग्धं पीत्वा आसाय को वा क इव पुरुषः आम्लतकं अर्कपयांसि अर्कदुग्धान पश्येत् विलोकयेत् । अपि तु न कोऽपि गवेपयेत् ।। २ ।। धन्य पुरुषो जिनधर्मना ममने जाणीने शय्यंभवनी पेठे मूढ- ताने विषे राग करता नी. दृष्टांत कहे छ के, साकरथो मिश्रित एवा गायना दूधने पीधा पछी फयो पुरुष खाटी छाश अथवा आ- कडाना दुध सामु जूए ? अर्थात् कोई न जूए. ॥ २२॥ लब्धे जंडः कोऽपि हितेऽपि धर्म, स्तोत्यक्षसौख्यानि शशीव राजा ॥ न पंकजं भेक उपैति पंकं क्रमेलको नाम्रमियति निंवम् ॥ २२ ॥ लन्ध इति ॥ कोऽपि जडः हितेऽपि हितकारेण्यपि धर्मे लब्धे माप्ते सति अक्षसौख्यानि इन्द्रियमुखानि स्तौति वर्णयति ॥क इव ।। प (२२) कर्पूरमकर. दाशीराजेव ॥ यया शशी राजा जिनधर्म प्राप्तेऽपि इंद्रियमुखार्थी बभूव ।। तद्वत्सोऽपि जडएव ॥ दृष्टांतमाह ॥ भेको द१रो पंकज कमलं नोपैति न याति किंतु पंकं कर्दमें याति॥ क्रमेलक उष्ट्र:आनं नेयति न याति परं नियं याति । नीचो नीचस्थानंयातीयर्थः॥२२॥ हितकारक एवा धर्म प्राप्त करया छता कोइफज मूर्ख पुरुप शशी राजानी पेठे इंद्रिीना सुखने घखाणे छे. दृष्टांत कहे छ के, देडको, कमल प्रत्ये न सता कादय प्रत्ये जाय छे अने उंट या समीपे न जता लीवडा पासे जाय छे. अर्थात् नीच पुरूप नीच स्थानके जाय छे. ॥ २२ ॥ हये ये काम्यथी शक्तिद्वार कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) अष्टाब्दोऽपि तथाविधव्रततपःस्वाध्यायकृत्यासहोऽ- प्युञ्चानबलेन कर्मरिपुभिर्मुक्तोऽतिमुक्तो मुनिः॥ शक्त्या गच्छत तन्न किं हितपथं मुक्त्वा प्रमादोत्तरं। श्रूयंतेच मदालसातनुभुवो वाल्येऽपि योगोज्वलाः॥२३॥ अष्टाब्दोऽपीति ।। अष्टान्दोऽपि अष्टवार्पिकोऽपि तथाविधानां तादृशानां दुष्कराणां व्रतानामहिसादीनां तपसां द्वादशविधानां स्वाध्यायानां च कृत्येपु करणीयविधिपु असहोऽसमर्थो लघुत्वात्।। एवं विधोऽपि उच्चैानवलेन करिपुभिर्मुक्तो राहतो पभूव ॥कः।। अतिमुक्तकऋपिस्तत्तस्माद करणाद शत्स्या अंतरंगमनोवलेन हित- प्रथं धर्ममार्ग किन गच्छत ॥ किंकृत्वा ॥ प्रमाद एवोत्तरं उत्कटा- मूल, टीका अने भाषांतर सहित. लस्यं मुक्त्वा ॥ दृष्टांतमाह ॥ मदालसापुत्रा पाल्येऽपि योगो- ज्वला ध्याननिर्मलाः श्रूयंते आकण्यते ॥ २३ आद पर्पनी ययना अने तेवी बाल्यावस्थाने लीधेज ते ते प्रकारना अहिंसादि प्रत, मासक्षपणादि सप बने स्वाध्याय करवाने यसत्तः पया अतिमुक्त मुनि पोताना उत्कृष्ट एवा ध्यान बलवटे फर्मरूपी शत्रुथी मुक्त थया. माटे हे भव्यजनो ! तमे महा प्रमाद- ने त्यजी शक्तिये करीने हितकारी पपा मार्ग प्रत्ये केम जतानी? कारण के, मदालासाना पुत्रो बाल्यावस्थाने विष पण ध्यानमा 'निर्मल थयेला संभलाय छे. ॥ २३ ॥ (वसंततिलकारत्तम.) शीलं तपश्च वलदेवमुनिश्चरित्वा, दानं प्रदाय रथकृत्रितयेऽप्यशक्तः॥ एणो मुदा तदनुमोदनया सुरोऽभू- योगाद्धि सिद्धिमगमचतुरंगितांहिः॥ २४ ॥ शीलमिति ।। पलदेवमुनिपलदेवः कृष्णस्य वृहद्भाता शीलं तपश्च परिता आचर्य रथकृद्रयकारकश्च बलदेवमुनये इति शेष: दानं प्रदाय दत्वा मुरोऽभूत् देवोजातः । एणो मृगो मुदा हण तदनुमोदनया तस्य अनुमोदना तदनुमोदना तया वलदेवशील तपाकरणस्पानुमोदनया रयकारकदानमदानानुमोदनया च दे- बोऽभूत् । कयंभूतः एणः त्रितये. शीलतपोदानेशप अशक्तः असमर्थ: । दृष्टांतमाह हि यस्माचतुरंगितांहि:श्चतरंगपादपायो (२४) कपूरमकर, योगाद समाधेर्यलात् सिद्धिमगमद सिद्धि जगाम ॥२४॥ कृष्णना म्होटामा एलदेपमुनि शील अने तप आचरण क- री देवता थया, रथकार (सुधार) दान आपीने देवपदाव पाम्यो यने हरिण शील, सप भने दानमां असमर्थ छना तेभोनी अनुमोदनाथी देवता थयो. उपर कहेल सर्व योग्य छे. फारण के, चतुरंगी पुर- प समाधिना पलथी सिद्धिादन पाम्यो छे. ॥ २४ ॥ हय ये काव्यथी शमदार कद्दे छे. (उपेंद्रवनावृत्तम् ) शमेन सिद्ध्यति मतानि कृष्णा- नुजवित्तीव्रतपोऽस्तु वा मा । दिनाधिनाथेन कृतेऽनपाके, संधुक्षणं कः कुरुतेऽनलस्य ॥ २५॥ शमेनेति ॥ शमेन क्षमया मतानि वांछितानि सिद्धपति सिदि याति । तीच तपोऽस्तु भवतु वाऽथवा मा भवतु 'तपोविनेच शमेन मनोवांछितानि सिद्धयंतीयर्थः । किंवत् । कृष्णानुनविद । कृष्ण महाराजलघुभ्राता• गनसुकुमालस्तस्येव । यथा गनमुकुमाल: तपोविनव चमुरदत्तासिकष्टं सहमानः शमेनैव सिद्धयतिस्म । - टांतमाह । दिनाधिनायेन मर्येण अन्नपाके धान्यपचने कृते मति कापूमाननलस्याग्नेः संधुक्षणं कुरुते ? न कोपीत्यर्थः॥ २५ ॥ तोय तपश्चर्या करो अथवा न करो; परंतु मननी ममिलापाओ तो कृष्ण महाराजना नाना मार गजसुकुमालनी पेठे शमताज मूल, भाषांतर अने टीका सहित. सिद्ध थाय छे. दृष्टांत कहे छे के, स्पंथी अन्न पाके छते कयो पुरुष मरिने सळगाये ? अर्थात् कोई न सलगावे. ॥ २५ ॥ (वसंततिलकावृत्तम्) प्रीत्यै शमी स्वपरयोरपि चंडरुद्र- शिष्यो यथात्मनि गुरावपि केवलढ्या ।। सप्तर्षिसंगतिमवाप्य विशाखनामा, चौरोऽप्यभूद्विलसदुज्वलदिव्यशक्तिः ॥२६॥ मोत्याइति ॥ शमी क्षमावानरः स्वपरयोरपि आत्मनः परस्या- पिच मीत्यै हर्षाय भवति । कइच । चंडरुद्रशिप्य इव । यथा चंड- रुद्रशिष्य आत्मनि गुरावपि चंडरुद्रनामनि आचार्येऽपि केवल दर्या केवलज्ञानेन प्रीतये बभूव । दृष्टांतमाह ॥ विशाखनामा चौरः समर्पिसंगति चित्राशेखंडितसंयोगं प्राप्य विलसदुज्वलदिव्यशक्ति- र्यस्य स तथा एवविधोऽभूत् ॥ २६ ॥ जेम शमतावाली चंडरद्राचार्यनो शिष्य, केवल झाननी समृ- द्धिये करीने पोताने विष तथा गुरुने विपे मातिघालो थयो. तेम बोजो शमतावालो प्राणी पण पोताने तथा परने विष प्रतियालो थाय छे. दृष्टांत कहे डे. के, विशाख नामनो चोर पण सप्तपिना संगने पामीने प्रकाशित उज्यल दिव्य शक्तिवाली थयो. ॥ २६ ॥ इथे ये कान्ये फरीने यतिद्वार कहे छ. (मालिनीवृत्तम् ) व्रतमपिबदचीर्ण सातिचारं कुगत्यै, कपूरमकर. दिनमपि शुचि मुक्त्यै कुंडरीकादिवत्नत् ॥ अहह दहति चित्रावारिपूरोऽपि शस्यं । भृशमपि कशपाथः स्वातिजं पाति जंतून ॥२७॥ व्रतमपीति। व्रतमपि बहुकालचीणं कृतं सत् सातिचारं अति- चारसहितं कुगत्यै नरकाय भवति । तदवतं शुचि निर्मलं दिनमपि एकदिनमपि पालितं मत् मुक्त्यै सिद्धये स्यात् । किंवद । कुंडरि- कादिवत् । कुंडरिक पुंडरिकवत् । यथा कुंडरिकस्य यहुकालं ची- णमपि सातिचारं मदव्रतं नरकायाऽभूत् । पुंडरिकस्य चैकदिनमपि पालितं व्रतं निर्मलं सत् मुक्त्यै बभूव । तथाऽन्यस्यापि। दृष्टांतमाह । अहह इति खेदे चित्रानक्षत्रवारिपूरोऽपि शस्यं धान्यं दहति भस्मी करोति । भृशमपि अत्यर्थमपिकृशपाथः स्तोकजलं स्वातिज स्वाति- नक्षत्रोत्पन्न सत् जंतून पाणिनः पाति पालयति रक्षतीसर्थः ॥२७॥ चिरकाल पर्यंत पण अतिचार युक्त पालेलुं प्रत कुगतिने अर्थ थाय छे अने तेज प्रत एक दिवस पण निरतिचारपणे पाल्यु होय तो पुंडरिकादिकनी पेठे मुक्तिदाता थाय छे. ते उपर दृष्टांत कहे छे. ए खेदनी घात छ के, चित्रा नक्षत्रमा घरसेलो बहु मेघ पण धा- न्यने याळी नाखे छ भने स्वाति नक्षत्रमा घरसेलो अल्पमेघ सर्प प्राणीओनुं रक्षण करे छे. ॥ २७॥ (पृथ्वीवृत्तम्) व्रतेन शुचिनापि किं किमथ समुरुपासनै- रुदायिनृपमारकश्रमणवत्सपापात्मनः ।।

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. "शिरस्थविपहन्मणिः फणिगणः किमानंदनः, स चंदनवनस्थितः किमथवा जगतापहृत् ॥२८॥ व्रतेनेति । सपापः पापान्वित आत्मा जीवो यस्य स सपापा- स्मा तस्य पापपुरुषस्य शुचिनापि निर्मलेनापि व्रतेन किं । अथवा सारूपासनः सुगुरुसेवाभिरपि कि नकिचित्तलमित्यर्थः । किंवत् । उदायिनृपमारकश्रमणवत् । यथा उदायराजा कौणिकपुप्रस्तस्य मारको विनाशकारी श्रमणो मुनिस्तस्य निर्मलेनापि व्रतेन फलं किमपि न जातं । दृष्टांतमाह । शिरस्थो मस्तके वर्तमानो विपहृत् विपापहारी मणिर्यस्य स तथा एवं विधोऽपि फणिगणः सर्पसमूहः किमानंदनः किं इर्पकारी स्यादपि तु न प्रत्युत विध्वंसको भवति । अथवा स सर्पसमूहः चंदनवनस्थितः चंदनवनचेष्टनकारकोऽपि जगतापत् जगत्तापहारी विश्वसंतापनिवारकः किं स्यादपि तु न॥ उदायि राजाने मारनार साधुनी पेठे पापयुक्त छे मने जेर्नु र घा पुरुपने पवित्र व्रते करीने शुं ? अथवा तो सद्गुरुनी उपास- ना पड़े करीने पण शुं ? अर्थात् कांड नहीं. हष्टांत कहे छे के, म- स्तक उपर विपापहारी मणिने धारण करनारो सर्पसमूह शुं या- नंद आपनारो छे? अथवा तो चंदनना धनने विष प्राडा करना तेज सर्पसमूह शुं जगत्ना तापने दूर करनारो छे? अर्थात्' नधी. ॥ २८॥ हये प्रण काव्ये फरीने श्रावकद्वारा कहछे. (स्रग्धरावृत्तम् ) साधोरन्हाय सिद्धिःसचरणकरणैःश्रावकस्यापि हिस्या -- (२८) कर्पूरमकर. न्मध्येऽष्टानां भवानां शशिविपदगुणानंदना नंदवृत्नैः ।। चेन्नौमिः शीघ्रगाभिर्जलधिजलपथैस्तीरदेशेषु पांथाः । केचिद्यात्याशु नान्ये हयकरभरथैर्भूपधैः किं क्रमेण ॥२९॥ साधोरन्हायति ॥ साधोमुनिराजस्य सुचरणकरणैः मुष्टुचारि- प्रविधिविशेषैरन्हाय शीघ्रं सिद्धिर्मोक्षः स्यात् हि निश्चितं । अष्ट- नां भवानां मध्ये श्रावकस्यापि सिद्धिर्भवति । कि कृला श्रावक- स्यााप सिद्धिर्भवतीत्याह । शशिविपदगुणानंदनानंदवृत्तैः शशिव- द्विशदा निर्मला ये गुणास्तैरानंदनो हर्पकारी योऽसो आनंदनामा श्रावकस्तस्यैव वृत्तराचरणैः कृत्वा । अथ दृष्टांतमाह । चेयदि के- चित् पायाः पथिकाः शीघ्रगाभिः शीघ्रगतिकाभिनभिडिभिः कृत्वा जलाधजलपथैः समुद्रस्य जलमार्गस्तीरदेशेषु समुद्रतटाप- रदेशेषु आशु शीघं यांति गच्छति तत् तहि क्रमात् क्रमेण शनैः निरन्ये स्थलचारिणः पुरुपाः हया अश्वाः करमा उष्ट्रा रथा स्पंदना एतैःकृन्वा भूपयैः स्थलमार्गः किं न यांति? अपि तु शनैः शनैस्तीर देशेषु यांति । एतावता साधुः कृतसर्वसंगपरित्यागः शीघं सि- दयति श्रावकस्तु शनैः शनैः सदाचारः सिद्धयतीतिभावः ॥२९॥ रुई चारित्रपाळवायी साधुनी शीघ्र सिद्धि थाय छे श्रायकनी पण चंद्र समान निर्मल गुणथी आनंदकारी आनंद नामना श्रावक- ना सरखा आचरणे करीने आठ भवमां सिद्धि थाय छे. दृष्टांत क- हेछ के, जो केटलाक मुसाफरो शोनजनारा यहाणथी जलमार्ग करीने सामातोरे जलदी पहोचे छे तो वीजा मुसाफरों अश्व उंट -~ मूल, टीका अने भाषांतर साहित. मने रथोये करीने भूमिमार्गे थइ मनुग्रमे ते स्थानफेj मधी अ. ता! अर्थात् जाय छे. ॥ २९ ॥ सम्यक्त्वोदारतेजा नवनवफलदावर्नरुपव्रतालिः, सिद्धांतोतकविशत्यमलगुणगतिःश्राद्धधर्मस्तुरंगः ।। प्रापय्यांतं भवाब्धेनयति शिवपुरं कामदेवादिवत्नत, मिथ्यात्वाधीशशंकादिकहयहरतोयत्नतोरक्षणीयः३०॥ सम्यक्त्यति । श्राद्धधर्मस्तुरंगः श्रावकधोऽधः भवान्धेः मं- सारसमुद्रस्यांतं मापय्य पारं नीत्वा शिवपुरं मोक्षनगरं मापयति । किंवत् । कामदेवममुखश्रावकयत् । यथा श्राद्धर्मस्तुरंगः संसार समुद्रस्य पारं गत्वा कामदेवप्रमुखश्रावकं शिवपुरं प्रापयामाम । किम्पः श्राद्धधर्मस्तुरंगः । सम्यक्त्वमेवोदारतेनो यस्य स तथा। पुनःकिरूपः । नव नव फलदायिनी आवरुपा तालिर्वत परंपरा यत्र स तथा । पुनःकिरूपः । सिद्धांतोक्ता एकविंशतिसंख्याका अ- मला गुणा एव गतिर्यस्य स तथा एवं विधःश्राद्धधर्मस्तुरंगो यत्नतः आदरतो रमणीयः पालनीयः॥ कस्मात् पालनीयः। मिथ्या- त्वाधीशा ब्रह्मादयस्तेपां शंकादिकं संदेहममुखमेव इयहरः अश्व- तस्करस्तस्मात् । अन्योऽप्यश्वश्वौराद्रस्यते पाल्यते च ॥३०॥ सम्यक्रय रूप उदार तेजवालो, नवीन नवीन फलदायक कुं. सलारूप पार प्रतनी पंक्तियालो मने सिंगांनमां कहेला एकावित गुण रूप गति छ जेनी एयो प्रावकधर्माप अभ्व, कामदेवादि धा. पकानी पेठे संसारसमुद्रना अंतने पमाही मोक्ष नगर, गत्ये पहाँ.

-------- कर्पूरमकर. चाडे छ; माटे मिथ्यात्य रूप राज्ञाना शंका कांक्षादिक अश्वचारो- थी र श्रावकधर्मरूप अश्य यत्नेकरी रक्षण करवा योग्य छे. ॥३०॥ अक्षुद्रो रुपसौम्यो विनयनययुतः क्रूरताशव्यमुक्तो, मध्यस्थो दीर्घदर्शी परहितानरतो लब्धलक्षः कृतज्ञः।। सद्दाक्षिण्यो विशेपी सदयगुणरुचि:सत्कथ: पक्षयुक्तो, वृक्षोलजनोयःशुभजनदयितोधर्मरत्नस्य योग्य:३॥ श्रावकाणां गुणानाह । अक्षुद्रोति । एवंविधः श्रावकः सद्धर्म एव रत्नं तस्य योग्यः कथ्यते।अक्षुद्रोऽपछिद्रान्वेपीर रूपेण सौम्यः रूपसौम्यः सभामंडनवाद्गुणद्वयं रुपवान् २ सौम्यश्च ३ विनयों गुरुजनादीनां नम्रीभावः नयः न्यायमार्गः ताभ्यां युत सहितः विनयी ४ नयी ५ क्रूरता रौद्राकारता शव्यं मायायित्वं ताभ्यां मुक्तः रहितः क्रूरतामुक्तः ६ मायारहितः ७ मध्यस्थो न कदाग्रही ८ दीर्घदर्शी अग्रेतनशुभचिंतक: ९ परहितनिरतः अन्यवात्सल्प तत्परः १० लन्धलक्षः अवसरवाता ११ कृतज्ञः कृतं कार्य जाना- तीति कृतज्ञः कार्यज्ञः १२ सदाक्षिण्यः सत्मधानं दाक्षिण्यं अनुकुल स्वं यस्यसतथा श्रेष्टमरलभाववान् १३ विशेपी विशेपो विद्यते य- स्मिन्म विशेपी विशेषज्ञ इसर्थः १४ सदयो दयावान १५ गुणरुचिः मुणेरुचिर्यस्यस गुणरचिः गुणानुरागीत्यर्थः १६ सत्कथः सती म- धाना कथा वार्ता यस्य स मत्कथः स्वीकथा भक्तकथा देशकथा रा- जकथा भेदाचविना कथा तया रहित इत्यर्थः१७ पक्षयुक्तः उभय पक्षविशुद्धः १८ वृद्राईः स्पष्टमेव १९ लज्जनो लजावान् २० * X मूल, टीका अने भाषांतर सहित. । (३१) शुभजनदायितः शुभजनानां सत्पुरुषाणां दयितो वालमो लोकमिप, इत्यर्थः २१ या एकविंशतिगुणवान् स्यात् स धर्मरत्नस्य योग्यः३१ पोजाना छिद्रने नहिं शोधनागे, रूपवालो, सौम्य, गुरु वि- गरे म्होटा पुरुषोनो विनय करनारो, नीतिवालो, फ्रूरपणाथी अने मायार्यापणाथी रहित, कदाग्रह नहिं करनारो, भविष्यमा सारंय. पानो विचार करनारो, यीजामोनुं सार करवामां तत्पर, अवसरनी जाण, कायनो जाण, सारा सरळ स्वभाववालो, विशेष जाण, द. यावालो, गुणने विषे प्रीति धरनारो, सारी पाती करनारो, घने पक्षवालो, वृद्धपुरुपने योग्य, लज्जावालो मने साप माणसाने प्रीय ए एकविंश गुणवालो जे पुरुप होय ते धर्मरत्नने योग्य छे. ॥ ३१ ॥ हवे ये कान्यथी प्रायातिपातविरमण द्वार कहेछे. ( शार्दूलविक्रीडितसत्तम.) धर्माणां गुरुरेव जंतुपु दयाधर्मस्ततो संस्थितः, श्रीवजायुद्धचक्रवर्तिसदृशां नो संगमादेहदि ।। चूलयां कनकाचलस्य रमते कल्पद्रुमो नो मरों। किं चैरावणवारण कुनृपतेढीरेऽस्ति य: स्व:पतेः॥३२॥ धर्माणामिति । जंतुपु माणिपु दयाधर्मः धर्माणां धर्ममध्ये गुरुरेव गरिष्ट एव ततस्तस्मात्कारणात् श्रीवायुद्धचक्रपत्र्तिस- दृशां पुरुषाणां हदि मनसि स दयामूलधर्मः संस्थितः । संगमादेः संगमोऽभन्यदेवः श्री वीरोपसर्गकर्ता । संगमममुखस्य पुरुषस्य ह. दि धर्मो न:.. न.चकारेत्यर्थः। दृष्टांतमाह । कले।

कर्पूरप्रकर.
द्रुमः कल्पक्षः कनकाचलस्य मेरोः चूलायां चूलिकायां रमते ति.
पति मरौ मरुस्थल्या न रमत एव । यः स्वःपतेरिंद्रस्य द्वारेऽस्ति
स चैरावणोः हस्ती कुनृपतिद्वारे किं स्यादपि तु न ॥ ३२ ॥
माणीभोने विषे या धर्मरूप धर्म सर्व धर्मोमां श्रेए छे अने
तेज कारणधी ते दयाधर्म श्री चन्नायुद्धचक्रवर्ती जेया पुरुपोना -
दयमा रहेलो छे. संगमदेव प्रमुखना हृदयमा रहेलो नी. दृष्टांत
फहे छे के, कल्पवृक्ष भेर पर्वतनी चूलिका उपर होयछे; परंतु मर
भूमिने विपे होतुं नथी. पली इंद्रना द्वारने विप रहेनाये ऐरावण हस्ती
बीजा तुच्छ राजाने त्यां शुं होय खरो ? अर्थात् नज होय.॥३२॥
एका जीवदयैव नित्यसुखदा तन्नेमिना स्वामिना,
कन्याराज्यधनादि फल्गुतृणवत् संत्यज्य सैवाहता ॥
सोऽईन्वास्य किमुच्यते निजहितेनान्योऽपि मंदायते,
किंकस्याप्यजरामरत्वमथवा नेष्टं सुखं शाश्वतम् ॥३३॥
एकति । एका अद्वितीया जीवदयैव निसं सुखंददातीति नि-
त्यसुखदा शाश्वतमुखदा । ततस्माद कारणात् श्रीनेमिना श्रीने-
मिनाथेन स्वामिना फल्गुणवनिरर्थकतृणवत् । कन्या राजीमती
राज्यं पृथ्वीसाम्राज्यं धनं द्रव्यं तत्मभृति सत्यज्य मुक्त्वा सर्वसुख-
दायिनी सैव जीवदयैव आहता अंगीकृता । स श्रीनेमिनायोऽईन्
तीर्थकरस्तस्य किमुच्यते किं कथ्यते । अन्योऽपि सामान्योऽपि
जनः आत्मीयाहेते स्वेटसाधने न मंदायते न आलस्यवान् भवति ।
कस्य पुरुषस्य अजरामरत्वमथवा शाश्वतं सुखं कि नेष्टं ? अपितु
सर्वस्यापीठम् ॥ ३३ ॥

मूल, टीका अने भापांतर माहित. एकली जीवदयाज नित्यमुख आपनारी छे, माटे श्री नेमिनाथ प्रभुए राजीमती कन्या, म्होर्से राज्य अने धन विगैरेनो तुच्छ तृण- नी पेठे त्याग करीने ए जीवदयानो अंगीकार करयो हतो. अरे! ए. श्रीनेमिनाथ तो तीर्थकर हता पटले एमनी तो शो चात फरवी ? परतु कोह चीजो साधारण माणस होय तो ते पण पोताना हितने विष मंद आचरण करतो नथी अथवा तो शु कोइ जीवने अजग. मरपणुं के शाश्वतसुख इष्ट नथी लागतुं ? अथात् सर्वने अजराम- रपणुं अने शाश्वतमुख इष्ट छे. ॥ ३३ ॥ हवे चे काव्यथो मृपावाद विरमणद्वार फेहछे. ( रथोद्धतावृत्तम्.) संकटेऽपि न महान् मृपा वदे- दत्तमातुलककालिकार्यवत् ॥ चंदनः सुरभिरश्मघर्पणेऽ- पीक्षुरद्भुतरसोऽपि पीलने ॥ ३४ ॥ संकट इति । महान् उत्तम पुरुषः संकटेऽपि विपद्यपि मृपा कूटं न वदेत् न घूयात् । किंवत् । इत्तस्य मातुलकः स चासौ का- लिकार्यश्च तद्वत् । कालिकार्यः संकटेऽपि कूटं न वदतिस्म । दृ- शांतमाह । चंदनः अम्मान पापाणे घर्षणेऽपि सति सुरभिः परिम- लाहयो भवति । इक्षुः पीलनेऽपि अद्भुतरसः अत्यंतरसादयः भवाते. ५ महान् पुरुप संकटने विपे पण दत्तपुरोहितना मामा कालिका. ३

कर्परमकर.
चायनी पेठे असत्य योले नहीं. दृष्टांत कहे छ के, चदन पापणनी
साथै घसाया छता सुगंध आपछे अने शेरडी पोलाया उता
अद्भुतरस आपे छे. ॥ ३४॥
(शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्.)
घोरां दुर्गतिमेत्यलीकलवमप्यभ्यर्थितोऽपि ब्रुवन् ,
वादे नारदपर्वताख्यसुहृदोर्यद्ववसुर्भूपतिः ।।
चक्रेऽ विधुरो विरंचिरनृतात् केतक्यनिष्टा मृपा-
साक्ष्याकिंनहरिभवन महितःसत्यात्परीक्षाक्षण।३५॥
घोरामिनि । यः पुरुषः अभ्यर्थिनोऽपि याचितोऽपि अली-
कळवं स्तोकमप्यमत्यं ग्रुपन् वदन्सन पोरां भयानकां दुर्गातिमेति
प्राप्नोति । यदन् यथा वमुर्भुपतिः नारदपर्वताख्यो एव मुहृदौ त-
योः परस्परं वादे कलहे जाते मति पर्वतमित्रेण प्रार्थिनः अलीकलवं
बदनुमन रौद्रां दुर्गति नरकगति गच्छतिस्म । दृष्टांतमाह ! भवेन
ईश्वरेण विरंचित्रमा अनृतादलीकभाषणात् अर्चाविधुरः किं न कृ-
तः अपितु कृतः । अद्यापि ब्रह्मा लोके न पूज्यते । केतकी मृपा-
साक्ष्यात कृटमाक्षिदानान ईश्वरेणानिष्टा अवांछनीया किं न कृता ।
आप तु कृता । अद्यापि हरमस्तके केतकी न भवति अलीकत्वात् ।
हरिः कृष्णः परीक्षाक्षणे परीक्षामस्ताये मत्यात सत्यवचनभापणा-
द भवेन किं न महितश्चक्रे पूज्यो नाकारि। अपि तु कृतः। अद्या-
पि कृष्णः पूज्यने मत्यभाषणप्रभावात् ॥५॥

मूल, टीका अने भाषांतर साहत. अन्य माणसे प्रार्थना करया छता पण जो कोह प्राणी लेशमात्र पण जूठं योले तो ते भयंकर दुर्गति पामे छे. जेम नारद अने प. पंत प चे मित्रोना विवादमा यसु राजा असत्य बोली दुर्गति पा. म्यो. दृष्टांत कहे छ के, मुंमहादेये ब्रह्माने जूटुं बोलवाथी अपूज्य फरखा नथी ! केतकीने जूठी साक्षिथी अनिष्ट फरी नथी ? अने प. रीक्षाने अवसरे सत्य वचन बोलयाथी विष्णुने पूज्य फरया नथी ? अर्थात् करया छे. ॥ ३५॥ हये ये श्लोकथी अदत्तादान विरतिद्वार कहे छे (वसंततिलकावृत्तम्.) वैराग्यशत्रहतमोहतमोऽमलांत- ईष्ट्यापदिष्टपरिदृष्टहिताहितार्थः॥ चौरोऽपि शुद्ध्यति शमेन दृढपहारी- वापैति वा दवजवो जलदेन किं न ॥३६॥ वैराग्यति । चौरोऽपि शमेन क्षात्वा शुद्रयति पापान्मुक्तो भ- वति । किरूपश्चौरः । वैराग्यं संसारविरागभावः तदेव शस्त्रं तेन हतं मोइतमः रागांधकारं यस्याःसा तथा सा बासौ अमला निर्म- लाऽतदृष्टिरंतरंगलोचनं तयापदिष्टाः दर्शिताः परिदृष्टाः अवलो- किता हिता आदेया अहिता अनादेया अर्थाः पदार्था येनमात- था । क इव । दृढमहावि। यथा दृढमहारी चौरः शमेन शुद्धयति- स्म । दष्टांनमाह । दयनवः दावानलवेगः जलदेन मेधेन किन अ पैति न नाशं याति । अपि तु क्षयं यात्येव ।। ३०॥ . .

कर्पूरमकर. वैराग्य रूप शस्त्री हणायुं छै मोह रुपी भज्ञान जेतुं एवी पोतनी निर्मल अंतर्दृष्टिथी देखाड्या छे अने जाण्या छे हित अने अ. हित (उपादेय अने हेय) पदार्थो जेणे एवो चोर पण दृदप्रहारी चोरनी पेठे शमताये फरीने शुद्ध थाय छे. दृष्टांत कहे छे के, दाया- नलनो पेग मुं मेघना जळथी शांत नथी थतो अर्थात् थाय छ.३६ नानाकलाविदपि लाघवमेति चौर्या- विद्यानताम्रफलचौर श्च प्रियार्थे ।। दोपो महानधिगुणेऽपि हि लांछनाय, रत्नाकरे कुजलवच्छशवत् सुद्धांशौ ।। ३७ ।। नानेति । नानाकलां वेत्तीति ईदृशोऽपि पुरुषः चौर्यात्तस्क- रताश्रयणात् लाघवं तुच्छत्वं एति गच्छति । क इव । मिया क- लनार्थे विद्यया नता नम्रीभूताश्चते आम्राः सहकारास्तेपां फला- नि नेपां चौरस्तस्कर इव । दृष्टांतमाह ॥ हि यस्मात् अघिगुणे गु- णाधिके पुरुपे महान् दोपः लांछनाय कलंकाय स्यात् । कस्मि- निव किं । रत्नाकरे समुद्रे कुजलवत् क्षारजलबत् । यथा समुद्रे क्षारं जलं लांछनाय जातं । पुनः कस्मिन्निव कः । मुद्धांशी चंद्र शशवत् यथा चंद्रे शशः लांछनाय जातः ॥ ३७॥ पोतनी प्रियाने अर्थे विद्याना बलथी नमावला आम्रवृक्षना फर लना चोरनी पेठे नाना प्रकारनी कलाने जाणनारो पुरुष पण चो. रीना कृत्यधी लघुताने पामे छ. दृष्टांत कहेछ के, अधिक.गुणवालाने विषे पण म्होटो दोष फलंकने अर्थे थाय छे. जेम समुद्रने विपे खाई जल अने चंद्रने विषे हरिण कलंक रूप थया. ॥ ३७ ।।

मूल, दीका अने भाषांतर सहित. हवे वे काव्यथी मैथुन विरमणद्वार कहेछे. स्युब्रह्मणा नृसुरमोक्षसुखानि किं तु, जंबूमुनेः सुभगताभिनवैव काचित् ।। भेजुव॑तं सममनेन मुदा प्रियास्ता, अन्यारता सह जगाम च केवलश्रीः॥३८॥ स्युरिति । ब्रह्मणा मैथुनपरित्यागरूपेण व्रतेन नृदेवमोक्षम- खानि मनुष्यदेवसिद्धिसौख्यानि स्युर्भवति । किंतु जंयूमुने बुस्वा- मिनः सुभगता सुभगत्वं काचिदभिनवैव नवीनैव अभूत् । ताः मिया अष्टौ कलत्राणि अनेन जंयूना सह मुदा व्रतं भेजुः दीक्षां जग्रहः इति मुभगता । च पुनः केवलश्रीः केवलज्ञानलक्ष्मीः सह सार्द्ध जंयूना जगाम । किं रूपा केवलश्रीः । अन्यस्मिन् अरता असक्तासती अन्यं पुरुष नैव मृणुतेस्म, अतः एवं मन्ये । जंबूस्वा- मिना सहैव केवलश्रीः मोक्षं जगाम । यतः जंबूस्वामिनोऽनंतरं के- चलं नोत्पन्नं इत्यपि सुभगता का यस्यात्तं तं सौभाग्यं स्यात्तस्यानु- गामिनी सहचरी अपि भवति ताई मुभगता अन्येन सह केनापि के- वलश्री जगाम अनेनसहवागादिति आभनवैव काचित्सुभगता.३८ जोके घणा जणने ब्रह्मचर्य पालयाथी मनुप्य, देव बने मोक्ष- ना सुखो प्राप्त थाय छे; तो पण ते (ब्रह्मचर्य) थी जंयूस्वामीने तो कोई नयीनज सौभाग्यत्व प्राप्त थयु; कारण के, जंबूस्वामीनी स्त्रीयोए पण तेमनीज साथे हर्पथी दीक्षा लीधी अने' कैवलमान (३८) कर्पूरमकर. रूपी लक्ष्मी पण योजा कोइ उपर आसक्त नहिं थता तमीज साथे मोक्षगति पामी. ॥ ३८॥ न ब्रह्मतः सकलशर्मकृतश्चलंति, धीराः सुदर्शन श्च व्यसने घनेऽपि ॥ शेपोऽब्धिवृद्धलदरीचलौलवल्ग- दूभुग्नमौलिरपि विश्वभरं विभर्ति ॥ ३९ ॥ नेति । धीरा धैर्यवंतःपुरुपाः ब्रह्मतश्चतुर्थवतरूपात् मैथुनात् मुदर्शन इव घनेऽपि व्यसने कष्टे सति न चलति चतुर्थवतं न त्य- जंतीसर्थः । किं रूपाद्रमतः । सकलशर्मकृतः सकलमुखकारकात्। दृष्टांतमाह । शेपः शेपराजः विश्वभरं पृथ्वीभारं विभत्ति । कि ल- क्षणः शेपः। अब्धिः समुद्रः तस्य वृद्धलहरी महाकल्लोलश्रेणिः त. या चलंतः कंपमानाः शैलाः पर्वताः तैल्गती मघाना भूः पृ- ध्वी तया भुमो वक्रीभूतो मौलिः किरीटो यस्य स तया । अं- गीकृतदुःकरमपि धीरा न मुंचंतीत्यर्थः ॥ ३९ ॥ धैर्यवंत पुरुषो गहन दुःखमा आवी पडया छतां पण मुदर्शन शेठनी पेठे ब्रह्मचर्यग्रती चलित थता नथी. दृष्टांत कहे छ के, समुदना म्होटा तरंगोथी फपता एवा पर्यतोने लीधे ध्रुजती एपी पृथ्वीथी नमी गयो छ मुकुट जेनो एचोय पण शेप विश्वना भारने धारण करे छे. ॥ ३९ ॥ हवे चे काव्यथी परिग्रहपरीमाणद्वार कहे छे. विश्वोपकारि धनमल्पमपि प्रशस्य, मूल, टीका अने भापतिर साहेत. किं नंदवत फलममानपरिग्रहेण ॥ प्रित्यै यथा हिमरुचिर्न तथा हिमोघः, स्यादा यथाऽत्र जलदो जलधिस्तथा न॥४०॥ विश्वति ॥ अल्पमपि स्तोकमपि धनं विन्धोपकारि सर्वलोक- कार्यसाधकं सत् प्रशस्यं वर्णनीयं भवति । अमानपरिग्रहेण परिग्रह- प्रमाणरहितेन नंदवत् नंदभूपतेरिव पुरुपस्य किं फलं, अपि तु न किंचित्फलमित्यर्थः । दृष्टांतमाह । हिमरुचिश्चंद्रो यथाभीत्यै हर्पाय भवति तथा हिमोयो हिमसमूहो न स्यात् । अथवा च पुनः जल- दो मेयो यथा मीत्यै तथा जलधिः समुद्रो न । एतावता चंद्रमेघौ यथा लघीयांसावपि हर्याय भवतः तथा हिमसमूहजलधी महचरा- चाप हाय न स्याताम् ॥ ४० ॥ थोडे एघे पण विश्वने उपकार करवायालुं धन प्रसंसा फरवा योग्य छे. परंतु नंदराजानी पेठे प्रमाण रहित एवा परिग्रहे फरीने {? अर्थात् कांड नहीं. दृष्टांत कहे छ के, हिमरुचि पटले शीतल किरणोयालो चंद्रमा, लोकने जेवी प्रीति उत्पन्न करेछे. तेवो मनो समूह लोकने प्रीति उत्पन्न करी शकतो नथी. तमज वली मेघ जेवी प्रीति उत्पन्न करे छे तेवी समुद्र (खारो समुद्र) प्रति उत्पन्न करतो नथी. अर्थात् चंद्र. अने मेघ न्हाना छे. तो पण ते लोकने उपकार करनार होवाथी वखणाय छे अने हिम तथा समुद्र बहु म्होटा छता लोकने उपकार करनार न होपाधी वखाणाता नथी.४० धन्यः परिग्रहमितैः सुखभाग न पापी, प्राङ्ममणो वणिगिवैधहदीश्वरोऽपि ॥ .

त . (४०) कर्परमकर. .......... वैद्यः कृतादरमही जगतो मितश्रीः, पश्याविकाधिकवसुः शशभृत् कलंकी ॥ ११॥ धन्यति ।। धन्यो भाग्यवान् पुरुषः परिग्रहमितेः परिग्रहम- माणः मुखी स्यात् पापी सपापपुरुषो न । माक् पूर्व मम्मणो व- णिक् मम्मणनामा श्रेष्टी ईश्वरोऽपि कोटीश्वरोऽपि एंधहृत् काष्ट- हारक आमीत् ।। दृष्टांतमाह । अहो इत्याश्चर्ये शशभृश्चंद्रः मितश्री: स्तोकलक्ष्मीकः सन् द्विकलः सन् जगतो विश्वस्य कृतादरं आदर- पूर्वकं यथा स्यात्तथा वंद्यो भवति । पश्य विलोकय अभिकं अधि- कं वसु कांति र्वा द्रव्यं यस्य स तथा एवंविधश्चंद्र कलंकी स्यात्।४।। भाग्यवंत पुरुष परिग्रहना परिमाणी सुखी थाय है. पण कोटी धनपालो छता लाकडाना भारने लावनार मम्मण शेटनी पेठे लोभी पुरूप सुखी नथी. दृष्टांत कहेछ. जूओ के चंद्रमा परि मित लक्ष्मीवालो ( पोजनो चंद्रमा थोडी कलावालो) हाय छे त्यारे लोको तेने आदरथी वंदन करे , परंतु ज्यारे तेज चंद्रमा अधिक अधिक किरणवालो थाय छे त्यारे कलंकयुक्त थाय ? ॥४१॥ हवे ये काव्ये करोने दिग्विरतिद्वार कहे छे. सीमस्थिते जलनिधी निजकालमाने, शीतातपांभसि च जीवति जीवलोकः॥ दिग्यानमानमपि जंतुहिताय तद्वत, स्पाञ्चारुदत्तवदिहाप्रयतोऽतिदुःखी ॥ १२ ॥ .

मूल, टीका अने भापांतर सहित. सीमति ।। जलनिधी समुद्रे सीमस्थिते मर्यादावर्तमाने सति जीवलोको जीवति । च पुनः शीतातपांभमि शीतकाले उष्णकाले वर्षाकाले निजकालमाने निजमस्ताववर्तमाने सात जीचलोका मु- खं जीवति । दिग्यानं दिग्गमनं तस्य मानं प्रमाणं जंतुहिताय प्रा- णिहिनाय भवति । तथा अपयतः अममाणीकृतदिग्गमनः मन् चारुदत्तः श्रेष्ठिपुत्रस्तद्वत् इहलोकेऽतिदुःखी स्यात् । तयाऽन्योऽपि अकृतदिग्गमनप्रमाणो दुःखपात्रं स्यात् ॥ ४२ ॥ समुद्र पातानी मर्यादामा रहे छते तथा शीयाळो, उनाळो मने चौमासु पोतपोतानी कालमर्यादामां रहे उसे था जीवलोक सुखे जीव छे. तेवी रीते दिशाना परिणाममुं मत पण जीवोना क- ल्याणने अर्थे याय छे; परंतु मा यतनो अनादर करनार पुरुष चा. रदत्तनी पेठे बहु दुःखी थाय छे. ॥ ४२ ॥ (शिखरिणीरत्तम.) न गम्यं नागम्यं क्वचिदकृतदिग्यानविरतेः, कथं वा स्याद्विश्वे सततगतिरेकरवसतिः॥ द्वितीयद्वीपांतर्गतभरतमाकांतजलधि- नं किं द्रौपद्यर्थे हरिरमरकंकापुरमगात् ॥ १३ ॥ नेति ॥ अकृता दिग्यानस्य दिग्गमनस्य विरतिः प्रमाणं गेन- सः तथा तस्य पुरुषस्य कचिदपि कापिस्यानं गम्यं न कांदापे अगम्यं न अगमनीयं न । किंतु सर्वत्र गम्यागम्यत्त्वमेव न । वाया - (४२) कर्पूरमकर. 'विश्वे त्रैलोक्ये सततगतिर्वायुरेकरवसतिः एकस्थानककृतावस्थान कथं स्यात् । अपि तु एकस्थानावस्थायी न स्यात् ॥ दष्टां- तमाह ॥ हरिः श्रीकृष्णः द्रौपद्यर्थे द्रौपद्याः पांडवपल्या अर्थे हेतवे अमरकंकापुरं किं नागात् अपि तु जगामैव । कथंभूत हरिः। आक्रांतजलधिः आक्रांतो जलधिर्येन स तथा समुद्रमुग्लंध्येत्यर्थः । किं रूपं अमरकंकापुरं । द्वितीयद्वीपः धातकीखंडः तनांतर्गतभरतं भरनक्षेत्रांतर्गत प्राप्तं वर्तमानं । एतावता घातकीखंडमध्ये भरतक्षेत्रे अमरकंकानगरं।नारायणो द्रौपद्यानयनाथ जलधि तीर्त्वा तत्र जगा- मेति भावः ॥४३॥ जेणे दिग्विरमण प्रत अंगीकार करयुं नथी, तेने कोर पण स्थान जया योग्य अथवा न जया योग्य नयो. अथवा तो विश्वने विषे निरंतर गति करनार एवो जे वायु ते एक स्थानके निघास करनारो फेची रीते थाय ? दृष्टांत कहछेके, श्रीकृष्ण वासुदेव द्रो. पदीने अर्थ समुद्ने उलंघाने धातको नामना चीजा समां हेला भरत क्षेत्रमा अमरकंका नगरी प्रत्ये गुं नहोता गया ? अर्थात् गया हता. ॥४३॥ हये ये काव्यथी भोगोपभोगचिरमणद्वार कहेछे.' (वसंततिलकावृत्तम.) भोगोपभोगनियमोऽपि शिवाय चेन्न, स्याईकचूल इच देवपदप्रदस्तु । मीणाति चातकमनन्यरतिं पयोद- - मूल, टीका अने भाषांतर सहित. 'थूताशनैकरसमन्यभृतं वसंतः ॥ ४ ॥ भोगति । भोगोपभोगनियमो चेद्याद शिवाय मोक्षाय न स्या न् । यत्तदोरेकसंबंधः । ताह तु पुनः वंकचूल इव देवपदं प्रददा- तीति तथा देवपदप्रदायको भवसेव ।। दृष्टांतमाह ॥ पयोदो मेघ- थातकं प्रीणति संतोपयति । किंभूतं चातकं । अनन्यरति न अ- न्यस्मिन् रतिर्यस्येति तथातं नान्यासक्तमित्यर्थः । वसंतः अन्यभृ- तं कोकिलं मीणाति। किंरूपं अन्यभृतं । चूतं सहकारफलं तस्याशने भक्षणे एको रसो यस्य स तथा तं ॥ ४४ ।। जो भौगोपभोगनो नियम मोक्ष आपनारोथतो नी; तो पण ते घेकचूलने थयो तेम ( अन्यजनोने) देवपदची आपनारो तो थायज छ. दृष्टांत कहे छे के, मेघ, योजा कोइ उपर नथी प्रीति जेने एवा चातक पक्षीने संतोष आपे छ; अने वसत, आम्रफल (फेरी) ने खायामां प्रीतियाला फोकिलने संतोष पमाडे छे. ॥ ४४ ॥ भोगादिलोलुपतया लघुता न शर्म, श्री ब्रह्मदत्तसखिविप्रकुटुंबवत् स्यात् ।। पीताधिकेंदुरुचिरुझति सीम सिधुः, शकोऽपि गौतमकलत्ररतश्च शप्तः॥१५॥ भोगति । भोगादेः लोलुपता तया लघुता लाघवत्वं स्यात् भ- पति शर्म सुखं न । किंवत् । श्री ब्रह्मदत्तस्य चक्रिणः सखा म. चासौ.... तद्वत् । दृष्टांताबाह । सिंधुः समुद्रः

(४४)
कर्पूरमकर,
मर्यादा उझाते त्यजति । कथंभूतः सिंधुः । पीता अधिकेंदुरुचिः
कांतिर्येन स तथा। शक्रोऽपि इंद्रोऽपि गौतमऋपिकलत्रेऽहल्यायां
शक्तः सन् शप्तः गौतमेन ऋपिणा सहसभगोभवेति शप्तः ॥४॥
ब्रह्मदत्त चक्रवर्तीना मित्र ब्राह्मणना फुटुंयनी पेठे भोगादिकनी
लोलुपताने लीधे माणसने लघुता प्राप्त थाय छे, परंतु सुख यतुं
नथी. दृष्टांत कहेछ. समुदे चंद्रमानी फलानुं पान फरथु तो ते म.
यादानो त्याग करे छ अने इंद्र, गौतम ऋीपना स्त्रीने विपे आस-
क्त थयो तो सेने शाप मल्यो छे. ॥ ४५ ॥
हवे वे काव्यथी यनर्थदंडविरमणद्वार कहे छे.
नानर्थदंडमघदं दधते महांत,
एकेपुमात्रविजयीव स चेटभूपः ।।
लोकस्य जाड्यहतये तरणेःप्रभान्दि,
तापच्छिदे च शशिनो निशिनो तदत्यै ॥४॥
नानथेति । महांतः सत्पुरुपाः अघदं पापदायकं अनर्थदंडं
न दधते न धारयति । स प्रसिद्धः चेदभूपतिः चेटकनृपः एकेषु-
मात्र विजयी एकेन इपुमात्रेण वाणमात्रेण विजयत इत्येवं शील:
स इव । दृष्टाताबाह । तरणेः प्रभा सूर्यस्य कांतिः अन्हि दिवसे
जाड्यहृतये शीतापनोदाय भवति । च पुनः शशिनश्चंद्रस्य प्रभा
निशि रात्री तापच्छिदे भवति । तदत्य लोकपीडायै न भवति
किं तु लोकानां हायैव भवति ॥ ४६॥

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. फक्त एफज याणथी विजयी थयेला चेडा राजानी पेटे महांत पुरुषो पापदायक पवा अनर्थदंडने धारण करता नी. दृष्टांत कहे छे के, दिवसे सूर्यना किरणो लोकनी टाढ दूर करवाने माटे छे अने रात्रीप चंद्रना किरणो तापने दूर करवा माटे छे; परंतु एके लोकांने पीडा करवाने अर्थे नी थता. ॥ ४६ ॥ मूढो मुधेति कुगतिं धिगनर्थदंडात्, • चक्रित्वमिच्छुरिव भूभृदशोकचंद्रः॥ किं नांगभंगमयते शरभोऽन्दशब्द- मभ्युत्पतन परिणमंश्च गजोऽनुशैलम् ॥१७॥ मूढति ॥ मूढो मूर्व अनर्थदंडात् कुगति नरकादिगति मुधैव नि:फलमेव एति याति । अतस्तमनर्थदंड धिक् कब । अशोक चंद्रो भूभृदिव श्रेणिकराजमुतः कोणक इच । कथंभूतः अशोकचंद्रः । चक्रिलमिच्छुः । स चक्रवर्तित्वं वांछन् नरकं जगाम । दृष्टांतमाह । शरभः पंचभद्रः अन्दशब्द मेघध्वनिमभ्युत्पतन् उबै संमुखं ग- छन् अंगभंग शरीरविध्वंसं किं न अयते किं न गच्छति अपि तु देहभंग यात्येव । च पुनर्गन: अनुशलं प्रतिपर्वत परिणमन् दंत- महारं कुर्वन् अंगभंग किं न अयते न गच्छति अपि तु यात्येव.४७ चक्रवर्ती यवानी इच्छावाला अशोकचंद्र राजानी पेठे, मूढ- पुरुष अनर्थदंडयो नरकादि कुगति पामे छ, माटे ते अनर्थदंडने धिकार छे. दृष्टांत कहे छ के, मेघना शब्द सामे उच्छलतो एयो AN- ---."-Rumar कर्पूरमकर. थष्टापद प्राणी अने दरेफ पर्वतपर दंतप्रहार करतो एवो हाथी ए वन्ने जणार्नु नारीर शुं भांगी जतु नथी? अर्थात् भांगी जाय छे ॥४॥ हवं काव्यधी सामायिकद्वार कहे छे. सामायिक विघटिकं चिरकर्मन्नेदि, चंद्रावतंसकयदुच्चधियोऽत्र किं तु ॥ स्पर्शेऽपि सत्यमुदकं मलिनत्वनाशि, घोरं तमो दरति वा कृत एव दीपः ॥४८॥ मामायिकमिति । द्वेघाटके अवधिर्यत्र तत् द्विघाटेकं सामापि- के चिरकर्मभेदि चिरकालोपार्जितानि कर्माणि भिन्नतीति चिर- कर्मभेदि स्यात् । क इव । चंद्रावतंसकराजवत् । तु पुनः अत्र सा- मायिके उच्चा उत्कृष्टधीर्यस्य स उचघीः तस्य उच्चधियः पुरुष स्येव किं । दृष्टांताबाह । उदकं जलं स्पर्शऽपि सत्यं मलिनत्वनाशि मलिनत्वनाशकं भवति ॥ वा अथवा कृत एव दीपः घोरं रौद्रं शू- चिभेद्यं निविडं तमोंधकारं हरति स्फेटयति ॥ ४८॥ चंद्रावतंसक राजानी पेठे ये घडी पालंखें सामायिक पण लां. या बखतना कर्मनो नाश करे है, तो पछी ए सामायिफ उश यु. विधाला पुरुषना फर्मने नाश फर तनी तो नातज शो करवा ! ए यात सत्य छे. जल फक्त स्पर्शोज मलिनतानो नाश करे के अने प्रगट थयेलो दोयो तुरत घोर अंधकारनो नाश करे छे.॥४८॥ सामायिक समतयारिमुहृत्सुसिहये, -

-
मृल, टीका अने भापतिर साहित. (४७)
प्रद्योतमुक्तिकदुदायिनराजवत् स्यात् ।।
सचंदनांशुकमिवास्फुटकुष्टनाज-
स्तत्कुर्वतः कपटतो बहिरंगशुद्धयै ॥ ४९ ।।
सामायिकामति । रिमुहृत्सु समतया शत्रुमित्रेषु ममभावेन
मामायिक सिद्धय मुक्त्यै भवति । किंवत् । प्रद्योतमुक्तिकृदुदा-
यिनराजवत् चंडमद्योतमुक्तकारिणः उदापनराजस्येव । दृष्टांतमा-
। तत्सामायिकं कपटतोऽपि छमतोऽपि कुर्वतः पुरुपस्य बाहेरंग
शुद्रय शारीरनैर्मल्याय भवति । किमिव । अस्फुटकुष्टभाजः पुरु-
पस्य मञ्चंदनांशुकमिव । यथा सचंदनं गौशीर्पचंदनं अंशुकं वयं
वा पहिरंगशुद्धये भवति । तथैव सामायिकं स्यादिति ॥ ४२ ॥
पने मित्रने विषे शमभाव राखीने सामायिक करयु हो.
य तो ते, प्रद्योतन राजाने छोडी मूकनारा उदायन राजाने थयु
तैम मुक्तिन गये थाय छे; परंतु जो ते कपटी करयुं होय तो
पण ते जेने कोहनी रोग स्पष्ठ प्रगट ययो नथी पवा माणसे चं.
दननो लेप तथा यत्र ओदाइयानी पेठे फक्त यहारनी संग शुदिने
यधे थाय छ॥४९॥
हवे ये कान्यी देशायकाशिद्वार कहे छे.
देशावकाशिकमपास्य सकाकजंघ-
कोकाशवद्विपदमति जनः प्रमादी ।
धत्ते प्रभां दिनचरो न निशाकरोऽपि,
न स्तूयतेऽपि च पयोभृदकालवृष्टः ॥ ५० ॥

--. रूर पुण्याचारकाले । जीवः । कथंभूनो जीवस्तरतीत्या शेरचाह र रूपयोगस्तस्मात् आचार्यवचनराहित्यात (४८) कपरमकर. mins देशति । जनः मनुष्यः देशावकाशिकं अपास्य त्यक्ता विपर्द एनि गनि । कथंभूतः जनः । प्रमादी प्रमत्तः । किंवत् । संका- फोकाशयत काकजंघनृपमाहितकोकाशमूत्रधारवंत् । अध लौकिकरष्टांताबाट । निशाकरश्चंद्रो दिनचरो दिवसे उदितः सन् पुति न धने न धारयति । च पुनः पयोभृन्मेयोऽकाले वृष्टः सन लोमन स्तूपते ॥ ५० ॥ प्रमादरी माणस, देशाधकाशिकयतने त्यजी दइने काजघरा मा भने फोकार सुधारनी पेठे विपत्ति पामे छ. रष्टांत कहे हे के, दिपसे उदय पामेलो चंद्र कानिने धारण करतो नथी अने थकाले परसेला मेघ लोशोधी घरवणातो नी. ॥ ५० ॥ (मान्टिनीवृत्तम.) गुरुवचनवियोगाज्ञातदेशावकाशो, विपदि तरति पुण्याचेद्यया लोहजंधः॥ रुपमयवृषभा वा स्वामिना वाहामानाः, सततममितगत्या किं हितं स्वस्यं कुर्युः॥५१॥ पुरुषपना दे पुण्यं स्वाना विपदि आपाद पतितः - न म देशमाशय में पेन स तथा परा र सानिमाको 'L 'लोहयो- किमु निर्द्धनस्य मणिनेप्टदायिना, : शुचीति । शुचिपापन निर्मलपोपंचाननेने मुनितुल्यता, निसादृश्यं भवतीति किं वास हमादनुक्रमेण जिनतापि तीकर- मूल, टीको यने भाषांतर सहिन... (४१) वकाशस्यरुपा पुण्याद्धर्मादेवं आपादे सत्यं तनिस्म वीर्णवान क- टमिति शेषः । दृष्टांतपाइ । यमपटपमा अश्वोष्टकुकुझंतः स्वामि- ना धनिकेन सततं निरंतर औषतगत्या अत्रमाणगमनेन वाद्यमानाः खेड्यमानाः संतः सस्य आत्मनः हितं किं कुर्युः अपि तु आत्मनः किमपि हितं धमै न कुवति ॥५३॥ गुरुनां वचनना यियोगने लीये नयी जाण्यु देशायकाशिक यत जेणे पयो पुरुष विपत्तिने विरें पक्ष्या उता पण लोहजंधनी पेठे पुण्यथी फटने तरे छ, दृष्टांत फेह छ के, स्थामीए निरंतर अप्रमा- पप गतिघडे पहन करेला अन्व, दंट अने थलद | पोता हितं क रे ! अर्थात् नज फेर. ३.५. हये ये काव्यथी पायधवतद्वार कहे छ.. ( उत्तम.). शुचिपौपधेन मुनितुल्यतेति किं । "जिनतापि मेघरबद्भवेत् कमात् ।। धनितुल्यतैय नृपतुल्यता न किम् ॥ ५२ " त्वमपि स्यात् । किंवत् । मेघरयत् । गया मेघरया और नायजीवः तस्य क्रमेण शुचिपापन नीर्थकरत्वमपि तमाह निई.. दाय મનોવાં ४ कर्पूरमकर. चिंतामाणिना घनित्तुल्पता लक्ष्मीवत्सादृश्यं स्यादेव इति किं वाच्यं नृपतुल्यता किं न स्यादपि तु भूपतिसादृश्यमापि भूयादिति ॥५२॥ पवित्र एवा पफ्धि यते करीने गृहस्थने पण मुनिनी तुल्यता प्राप्त थाय छे तेमां शुं नवाइ ? परंतु ते पौषधवतथी अनुक्रमे मेघ- रथनी पेठे तीर्थकर पद पण प्राप्त थाय छे. दृष्टांत कहे छे के, नि. धन पुरुपने, राच्छित अर्थ आपनारा चिंतामणिरत्नथी शुं धनवा- न्नी तुल्यताथाय छे अने राजानी तुल्यता शुं नथी थती ? ॥ ५२ ॥ (वसंततिलकात्तम्.) सत्पौषधं विविधसिदिमौषधं य- नद्भावनासमरसाईहृदग्निलीढः ।। स्वः सागरेंदुरजनि स्फुटहेममूर्ति- रौर्वाग्नितप्तविमलोऽतिरिवाब्धिमंथाः॥५३॥ सत्पोपामिति ॥ यत् सत्पौषधं विविधसिद्धिदमौषधं वर्तते । तत्तस्य पौपधस्य भावना तत्र शमरूपो रसश्च समरसस्तेन आईम-- कठोरं हत् हृदयं तदेवाग्निस्ते। लीद: अस्वादितः। न सागरचंद्र:: स्वः स्वर्गे फुटहेममूर्ति प्रकटसुवर्णदेहोऽजनि नातः । अन्यदपि वस्तु भावनया मुवर्णसिद्धिदायकरससंयोगेन अग्निना लीढं हेम भवति । यया अधिमंथा. अदिमरुपर्वतः और्वाग्नितप्तो वाडवान- सतसो अतएव विमलो निर्मलो जातः ॥५३॥ विविध सिद्धिने मापयामां औपधरूप जे पौपधनत छ, तेनी मूल, टीका अने भाषांतर सहित. भावनामां शमतारूप रसे करीने मिजायलं जे हृदय ते रूप अ. मिथी स्पर्शित थपेलो सागरचंद्र राजा, वाडवानल अग्निना तापी निर्मल थला मेस पर्वतनी पेठे स्फुट सुवर्ण समान देह छ जेनो पवो छतो स्वर्गने विषे गयो छे. ॥ ५३ ॥ हवे ये फाय्यथी अतिथीसंविभागद्वार कहे छे. (मालिनीत्तम.) किमपि फलमपूर्वं संविभागस्य साधो- यदभिलपितसिद्ध्यै मूलदेवेऽपि मापाः ॥ कामपि हि सुपात्रे न्यस्तमुच्चैः फलस्य, ननु तृणमपि धेनोर्दुग्धपीयूपवृष्टये ॥५४॥ किमपीति । साधोः मुनिराजस्य संविभागस्य पात्रदानस्य फलं किमपि अपूर्व भवति । यद्यस्मात् मूलदेवे मापा अपि अभिल- पितसिद्वथै मनोवांछितसिद्धयेऽभूवन् । मापाः सुपात्राय दत्ताः • संत इति शेपः । हि निश्चितं कृपमपि स्तोकमपि पाने न्यस्तं सद उचैः फलद्भधै उत्कृष्टफलसमृद्धये भवति । दृष्टांतमाह । ननु निश्चितं घेनोः तृणमपि न्यस्तं सत दुग्धपीयूपदृष्टयै दुग्धामृतवर्ष- णाय भवति । स्तोकं सुपात्रे दीयते बहुफलं लभ्यते इति भावः॥५४॥ मुनिराजने पायदान काई अपूर्वज फल छे. कारण साधु मु- निराजने यहोरापेला माप अहद-पण मूलदेयने इच्छितवस्तुनो सि. दि आपनारा थया छ. निधे थोड़े पण सुपात्रने विषे आपलं हो. य तो ते उत्कृष्ट फलनी सिद्धिने माटे थाय छे. दृष्टांत कहे छ गायने झापलं पास. पण दुध रूप अमृतनी वृद्धिने मारे थार थे। .

कर्पूरमकर. यदसदपि ददौ प्राक् शालिभद्रोऽतिथेः स्वं, तदसदपि स लेभे कामरहिः क मर्त्यः ॥ क नुवि जलधिरिंदुः कांवरे ते स पुप्णा- त्यमृतभृतपयोदं शोपणेऽप्यर्विचन्हेः॥५५॥ यदिति । शालिभद्रः अतिथेः मुनिराजस्य स्वं यत् असदापि अविद्यमानमपि परमानरूपं पाक् पूर्वजन्मनि ददौ दत्तवान् । तत्तस्मात् स शालिभद्रः असदापि मर्त्यलोके अविद्यमानमपि लेभे माप्तवान् । मुखमितिशेषः । अन्यथा अमद्धिः क देवसमृद्धिः क मर्पः क मनुष्यः क । दृष्टांतमाह । भूवि पृथिव्यां जलधिः समुद्रः क अंबरे आकाशे इंदुश्चंद्रः क । म इंदुः तं जलधि पुष्णाति शुद्धिं नयति । किंरूपं तं समुद्रं । और्ववन्हेः शोपणेऽपि अमृतभृ- तपयोदं । अमृतेन पानीयेन भृतः पोपितः पयोदो मेघो येन स तया तं अमृतभृतपयोदं ॥५५॥ पूर्वभये शालिमद्रे, जे परमान रुप पोतानी यस्तु नहिं छतां पण मुनिराजने वहोरावी; तेथी सेणे मनुष्यलोकमां नहि मली के तेयु मुख प्राप्त करघु. नहिं तो देवसमृद्धि क्या अमे मनुष्यपणुं क्या ? दृष्टांत कहे छ के, समुद्र पृथ्वी उपर छे अने चंद्रमा था, काशामा छ तो पण ते चंद्रमा, यड्यानल अग्निथी शोषण थया उतां पण जलयहे मेघनी पुष्टी करनारा समुद्रनुं पोपण करेछे.॥५५॥ हवे ये फाव्यथी सात क्षेत्रद्वार कद्दे (इन्द्रवंशात्तम्.) क्षेत्रेपुसप्तस्वपि पुण्यवृद्धये, + मूल, टीका अने भाषांतर सहित. वपेडनं संप्रतिराजवदनी ॥ कृपीवलः केवलशालितंदुलान्, . वत्स किं योऽखिलशस्यलालसः॥५६॥ क्षेत्रेष्विति । धनी लक्ष्मीवान पुरुषः पुण्यद्धये धर्मपोपणाय जिनभुवनादिपु सप्तमु क्षेत्रेपु धनं द्रव्यं चपेत् । किंवत्। संपतिराज- वत्। दृष्टांतमाह । यः कृषीवलः कर्पकः अखिलशस्यलालसः समस्त- धान्यरमिको भवति सः कृपीवलः केवलशालितंडुलान् किं वपेत् ? अपि तु अन्यान्यपि धान्यानि वपतीत्यर्थः ॥ ५६ ॥ धनवान् माणसे संप्रति राजानी पेठे पुण्यनी वृद्धिने अर्थे साते क्षेत्रोमा धन वाय. दृष्टांत कहे छ के, सर्व प्रकारना धान्यनी इ. च्छाचालो खेडुत फक्त शालना चोखानेज वाये ? अर्थात् सर्व धान्यने चाचे छ. ॥ ५६ ॥ (इन्द्रवजारत्तम्) क्षेत्राणि सप्तापि फलंति सर्व- मप्येककं कल्किजवत् सुजुष्टम् ॥ यत्पुण्यमारार्तिकसप्तदीपै- रेकेनतन्मंगलदीपकेन ॥ ५७ ।। क्षेत्राणीति । सप्तापि क्षेत्राणि सर्व फलांत । परं एकर मपि मुजुएं म मल-मूर्व फलति । किंवत । कालिक न . कर्पूरमकर. ल्किपुत्रवत् । दृष्टांतमाह । आरात्र्तिकसप्तदीपैर्यत्पुण्यं भवाति त- स्पुण्यं एकेन मंगलदीपकेन भवति ॥५७ ॥ सात क्षेत्रो तो सर्व प्रकारना फलदायी थाय; परंतु सारीरी- से सेवन करेलु एक क्षेत्र पण कल्किपुत्रने थयुं तेम सर्व प्रकारना फल आपना थाय छे. दृष्टांत कहे छेके, आरतीना सात दीवा.. यो जे पुण्य थाय छे ते पुण्य एक मंगल दीवाथी पण थाय छे.॥५७।' हवे ये काव्यर्थी जिनवियद्वार कहे छे. (वसंततिलकाहत्तम.) विवं महलघु च कारितमत्र विद्यु- न्माल्यादिवत् परभवेऽपि शुभाय जैनम् ॥ ध्यातुर्गुरुलघुरपीप्सितदायिमंत्रः, प्राग्दौस्थ्यभाविधनविघ्नभिदेन किं स्यात्॥५८|| विवमिति । अत्र इहलोके जैनं विवं महल्लघु च कारितं सद परभवेऽपि शुभाय श्रेयसे भवति । किंवद । विद्युन्माल्यादिवत् । दृष्टांतमाह । ईप्सितदायिमंत्र: मनोवांछितदायको मंत्रः ध्यातुः पु- रुपस्य प्राक् पुरातनं दौस्थ्यं दरिद्रता तेन भवतीति एवंविधं धनं निविडं विघ्नं अंतरायः तस्य भिदे छेदनाय किं न स्यात् अपि तु पुरातनं दौस्थ्यविघ्नं स्फेटयसेव मंत्रः । कथंभूतः मंत्रः । गुरुरथवा सघुः यह्वसरो वा अल्पाक्षरः ॥५८ ॥ आ लोफमा एक पण म्होर्ट के न्हानुं जिनविय कराव्यु होय तो ते विद्युन्मालिने थयुं तेम परभवने विपे पण श्रेयने माटे थाय मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (५५) छे. दृष्नांत कहे छे के, म्होटो के नहानो एवो पण इष्टफल देनारो मंत्र, प्यान धरनाराना पूर्वभवना दुष्टकर्मयो थयेला दारिद्धपणारूप भयंकर विघ्नने भेदवाने माटेरों नी थतो! अर्थात् थाय छे.५८ (शार्दूलविक्रीडितहत्तम.) निर्मायाहतविमाईतपदस्थानाग्रिम धार्मिकः, स्वात्मानं च परं च निर्मलयति स्तुत्यर्चनावंदनैः ।। मंत्री श्रेणिकसूरिवाकसुतं मोहांधकारे स्थितं, दीपः पुष्यति कस्य कस्य न मुदं श्रेयःश्रियामास्पदम् निर्मायति । धार्मिकः धाष्टिः आईतर्विवं जिनमत्तिमा निर्मा- य फूखा स्वात्मानं स्वं परमन्यं च निर्मलयति पवित्रयति । किं कृत्वा स्तुत्यावंदनैः वर्णनापूजानमस्करणैः । कि रूपं आई तर्विवं । आईतपदस्थानाग्निमं मुक्तिपदस्थानमधान । क इव के निर्मलयति । श्रेणिकमूः मंत्री आईकम्मुनं इव । यथा श्रेणिकराजपुत्रोऽभय- कुमारो मंत्री आईतर्विवं कृत्वा आत्मानं निर्मलयतिस्म परं च आ- ईककुमारं निर्मलयतिस्म । किंभूतं आईकमुतं । मोहोऽज्ञानं स ए- बांधकारः तत्र स्थितं वर्तमानं । दृष्टांतमाह ।दीपः कस्य कस्य पुरुषस्य मुदं हर्ष न पुप्यति । कथंभूतः दीपः । श्रेयाश्रियां प्रधान लक्ष्मीणां आस्पदं आश्रयो निवासः । अपि तु सर्वेपामपि हप करोति ॥५१॥ धार्मिक युरूप, मोक्षमागना प्रधान स्थान पया थरिहंतना प्र- तियिषने निर्माण करीने तथा तेनी स्तुति, पूजा अने पंदना करीने .

. कर्पूरभकर. सेम अभयकुमार पोताने तथा मोहांधकारमा रहेला आद्रककु- मारने निर्मल करतो तेम पोताना तथा परना आत्माने निर्मल करें से. इष्टांत कहे छ के, कल्याणनी लक्ष्मीना स्थानफरूप एघो जे दीपक ते कोना हर्षने पुष्ट करतो नथी ? ॥ ५९ ॥ हवेचे काव्यर्थी चैत्यद्वार कहे छे. (वसंततिलकाहत्तम्.) तीर्थ मुदे स्वपरयोरपि कीर्तिपाल- भूपालकारिततुरंगमवोधवत् स्यात् ।। उद्यानसारसहकारवनं फल, किं वप्तुरेव न पुनस्तदुपासकानाम् ॥६० ।। तीर्थमिति । तीर्थ चैत्यं स्वपरयोरपि मुदे हाय स्यात् । कि वत् । कीर्तिपालभूपालकारिततुरंगमबोधवत् कीर्तिपालनृपेण का- रिताश्वाववोधकतीर्थवत् तद्भृगुक्षेत्रे प्रसिद्धं । दृष्टांतमाह । उद्याने सारं यत् सहकारवनं तत् किं वमुरेव विजादिवापकस्यैव फल- दशैं भवति पुनस्तदुपासकानां तत्सेवकानां फलद्धचैं न भवति । अपि तु वमुस्तरसेवकानामपि च फलसमृद्धये भवति ॥६० ॥ कार्तिपाल राजाए भृगुक्षेत्रने विषे करावेला अश्वावबोधक चै- त्यनी पेठे सर्व चैत्यो, यनायनारने तथा योजामोन हर्ष उत्पन्न करे छे. दृष्टांत कहे छे, उत्तम आम्रपक्षोनुं वन, गु तेना घावनारनेज फल. रिद्धि मापे छे अने सेचनारने नथी आपतुं ? अर्थात् वनेने आपे छे. वित्तं स्थिरं सुकृतकीर्तिकरं च बाहु-:

-
मूल, टीका अने भाषांतर सहित.
वल्यादिवविविधतीर्थनिवेशकानाम् ।।
केतूल्लसद्भरतपुण्ययशोऽर्थवाद-
मष्टापदंक व नानमद्ययावत् ॥६१ ।।
वित्तमिति । विविधतीर्थनिवेशकानां बहुविधचैत्यस्थापकानां
पुरुपाणां वित्तं द्रव्यं स्यिरं मुकृतकीर्तिकरं च पुण्ययशःकारक
भवति । किंवत् । पाहुवल्यादिवर बाहुबलिप्रमुखवत् । अद्यया-
वत् अद्यापि क इव पुरुपोऽष्टापदतीर्थ नानमत् ? अद्यापि तु सर्वोs
पि लोकोऽष्टापदमनंसीन् । किं विशिष्टमष्टापदं । केतुना वजेन
उल्लसत् देदीप्यमानः भरतचक्रवर्तिपुण्ययशोऽर्थवादः कथनं यत्र
स तथा तं ॥६१॥
या वालनी पेठे विविध तीर्थनी स्थापना करानारामोनुं द्रव्य
स्थिर थाय छ अने सुकृत-पुण्य तथा कीर्तिने करनारं पण थायछे.
दृष्टांत कहे छ के, ध्वजावडे करीने देदीप्यमान एवा भरत चक्रव.
तीना पुण्य भने यशनी प्रशंसा फरनार अप्टापद तीर्थने आजपर्यंत
कोणे नमस्कार नथी फयो ?॥ ६१॥
हवे घे काव्यथी शानद्वार कहे छे.
ज्ञानं जगत्रयहितं पुनरप्यधीते,
ज्ञोऽप्यार्यरक्षित इतरशास्त्रपाठः ।।
ये स्वर्णधीकनककाचकृतादरास्ते,
हेमैव सत्यमधिगम्य किमु त्यति ॥२॥

कर्पूरमकर. ज्ञानमिति । ज्ञानं चतुर्दशपूर्वरूपं यज्जगत्रयहितं त्रैलोक्यवा- स्मल्यकारि वर्तते । एवंविधं ज्ञानं यः पुरुषः पुनरप्यधीते पठति । कैः कृत्वा । इतरशासपाहैः अन्यग्रंथपठनैः । किशः पुरुषः । ज्ञोऽपि विद्वानपि । क इव । आर्यरक्षित इव । यथार्यरक्षि- ता झोऽपि विद्वानपि अन्यशासपठनैः कृत्वा ज्ञानं अधीतेस्म तथा न्योऽपि ज्ञानं अधीते । दृष्टांतमाह । ये पुरुपाः स्वर्णधिया कनक सदृशा ये काचास्तेषु कृतादराः स्युस्ते पुरुषाः सत्यमेव हेम सुवर्ण मधिगत्य प्राप्य किमु त्यजति ? अपि तु न त्यजति गृहंत्येव ६२ आर्यरक्षितनी पेठे अन्यशास्त्रनो अभ्यास करीने विद्वान् थये- लो पचो पण पुरुष, प्रण लोकने हितकारी एया झाननी फरी अ. भ्यास करे छे. दृष्टांत कहे छे के, जे पुरुषोए गुवर्ण सरपा फा. चना फकसाने सुवर्ण मान्यु छ, तेओ साचा सुवर्णने प्राप्त कसा पछी शुं तेने त्यजीदे सरा? अर्थात् न त्यजी दे. ॥ ६२ ॥ (मालिनीरत्तम्.) पठ पठति यतस्वान्नादिना लेखय वैः, स्मर वितर च साधौ ज्ञानमेतदि तत्वम् ।। श्रुतलवमपि पुत्रे पक्ष्य शयंभवोऽदा- जगति दिन सुधायाः पानतः पेयमन्यत् ६३ पठेति । पठ ज्ञानं ज्ञानं भण । पठति पुरुषऽनादिना भो- जनादिना यतस्त्र यनं कुरु । स्वैर्देव्यैर्लेखय ज्ञानं । ज्ञानं स्पर - मूल, टीका अने भाषांतर सहित. स्मरणं कुरु । च सायौ मुनी ज्ञानं वितर विस्तारय । हि निश्चित एतत्तत्वं । पश्य विलोकय । शय्यंभवः पुत्रे मणके श्रुतलवमपि अदाद ददौ । दृष्टांतमाह । हि यस्मात्सुधायाः पानतः अमृतपान- तः जगति अन्यत् पेयं न नास्ति ॥६३ ॥ तमे पोते शाननो अभ्यास करो अने अभ्यास करनारामोने य. सादिकपडे सहाय फरो. द्रव्यथी शान लखायो, ते शान- स्मरण करो अने ते साधुओने आपो. कारण के, एज तत्वं छे. जूओ, वा- व्यंभय मुनिये पोताना पुत्र मणकने अल्प ज्ञान पण याव्यं. दृष्टांत कहे छ के, आ जगत्मा अमृतना पानी या कांड अधिक पान करया लायक नधी. ॥ ६३॥ हये थे काव्यथी संघद्वार फहे छ. (शार्दूलविक्रीडितहतम.) लोकेभ्यो नृपतिस्ततोऽपि हि वरश्चक्री ततो वासवः, सर्वेन्योऽपि जिनेश्वरः समधिको विश्वत्रयोनायकः। सोऽपि ज्ञानमदोदधिः प्रतिदिनं संघं नमस्यत्यहो, वैरस्वामिवदुन्नति नयति तं यः स प्रशस्यः क्षितौ ६४ लोकेभ्य इति । लोकभ्यो नृपतिर्वरः श्रेष्टः ततोऽपि नृपति- भ्योऽपि हि चक्री वरः प्रधानः ततश्चक्रवर्तिभ्यो वासव इंनो वरः 'प्रधानः सर्वेभ्योऽपि जिनेश्वरः समधिक: उत्कृष्टतरः । कयंमृतः जिनेश्वरः । विषत्रयांनायका लोकत्रयाधिश्वरः । सोऽपि सर्वज्ञो . --- (६०) कर्पूरप्रकर. nibhaaree ज्ञानमहोदधिनिसमुद्रः प्रतिदिनमहर्निशं संघ चतुर्विध अहो इ- स्याश्चर्य नमस्यति नमस्करोति । यः पुरुपो भैरस्वामिवत्तं संघ उन्नति नयति स पुरुपः क्षिती पृथिव्यां मशस्यो वर्णनीयः ॥१४॥ सर्व लोमाथी राजा श्रेष्ट छ, राजाथी चप्रपती अने चव. तीथी इंद्र श्रेष्ट छे. वली ए सर्वधी पण जगत्ना नायक पवा जि. नेश्वर श्रेष्ट छै. आश्चर्य छ के, ज्ञानना महासागर ते जिनेश्वर पण थो संघने प्रतिदिन नमस्कार करे छ; माटे ते संघने जे वर स्वामीनी पेठे उन्नति पमाडे छे, तेने धन्य छ. ॥ ६ ॥ कोऽप्यन्यो महिमास्त्यहो भगवतः संघस्य यस्य स्फुर- कायोत्सर्गवलेन शासनसुरी सीमंधरस्वामिनम् ।। नित्वा तत्कृतदोपशुद्धिमुदितां यक्षार्यिकां चानयत् , किं चैतन्ननु तत्प्रभावविभवस्तीर्थंकरत्वं भवेत् ॥६५॥ कोऽप्यन्य इति । भगवतः संघस्य कोऽप्यन्यो महिमा प्रभा- योऽस्ति । अहो इत्याश्चर्ये यस्य संघस्य स्फुरत्कायोत्सर्गवलेन शा- सनमुरी शासनदेवता यक्षार्यिकां यक्षासाची श्री सिमंधरस्वामि- नं नीत्वा च पुनः पश्चादानयत् ।। किंभूनां यक्षार्थिकां । तत्कृत- दोपशुद्धिमुदितां तेन कृलया सीमंधरस्वामिना कृतया दोपशुद्धया दोपाभावेन मुदिनां हृष्टां । च पुनरेतत् कि । ननु निश्चिते तत्म- भावविभवैः संघप्रभावमहिमाभिः तीर्थकरतं जिनत्वं भवेत् स्यात्. अहो! ५ समर्थ एचा संघनो फोर नवीनज महिमा देखाय छै! कारण के, ए संघना कायोत्सर्ग चले करीने शासनदेवी यक्षा मूल, टीका अने मापांतर सहित. सायीने श्रीसीमधर स्वामी पासे लेह गह अने त्यां सीमंधरस्था- मीए तेनी ( यक्षासायीनी ) करेली दोष शुद्धिी हर्ष पामेली ते यक्षासाध्याने पाडी ला मायी, माटे सरेपर एसंघना माया प्रमा- धना विभवी तीर्थकरपणुं थाय छे. ॥ ६५ ॥ हवे घे कान्यी साधुधार कहे छे. (मालिनीरत्तम् ) भवति हि भवपारः शुद्धया साधुभत्तया, धनगृहपतिजीवानंदवेद्येशवत् प्राक् ।। पृथुरपि हि पयोधिस्तीर्य ते चारुतर्या, तिमिरतरभृतोऽध्वा दीप्रया दीपयष्टया ॥१६ भवतीति । शुद्धया निर्मलया साधुभत्या मुनिसेवया हि नि- श्चितं भवपारो भवति संसारममुद्रतरणं स्यात् । किंवत् । माक् पूर्व धनगृहपतिजीवानंदवैद्येशयत् धननामा गृहपाते श्रेष्टी जीवानं- दनामा च वैद्येशो वैद्यराज स्नयोर्द्वयोः पूर्वजन्मनि मुनिरोगनिग़- करणरूपया भत्तया भवपारोऽभूत् । दृष्टांताबाह । पृथुरपि वि- स्तीणोऽपि पयोधिः समुद्रः चारुतर्या प्रधाननौविशेषेण तीयते पा- र माप्यते । दीया देदीप्यमानया दीपयष्टयाऽध्या तीर्यते । कि भूनोऽध्या । तिमिरतरभृनः अंधकारममुहपूर्णः ।। ६६ ॥ शुद्ध साधुभक्तिथी, धनसार्थयाहनी पेठे तथा जीवानंद वैद्यनी पेटे, संसारनो पार पमाय छे. वे दृष्टांतो कहे छ के, म्होटो पयो (६२) कर्पूरप्रकर. पण समुद्र मनोहर यहाणी तयय छै अने प्रकाशीत पवा दीपाए करीने अंधकारमय रस्ते जर शकाय छे. ॥ ६६ ।। (शार्दलविक्रीडितहत्तम्.) दानैः प्रासुकन्नक्तपानवसनावासौपधानां मुने- वैयावृत्त्यकृतेश्च विस्मपकरा भोगा वलं चाप्यते ।। श्रीमदाहुसुवाहुवत्परभवे सा कामगव्यप्यहो, सच्चारीजलदानकोमलकरस्परलं तुष्यति ॥६॥ दारित।मुनेः साधो मामुकभक्तपानवसनावासोपधानां नि दोपभक्तपानवस्त्रनिवासभेपजानां दानषितरणैः कृत्वा भोगाः माप्यते। कथंभूताःभोगाः। विस्मयकराः आश्चर्यकारकाः॥चपुनः मुनेः साधोः वैयाटसकृतेः सेवाकरणाव वलं प्राप्यते । किंवत् । परभवे श्री वाहुमुवाहुवत् । यथा पश्चागवे श्री बाहुः मामुकम- तपानवसनवासौपधानां दानैः कृत्वा भरतचक्रवत्तिभवे चक्रवत्ति- भोगान लेभे । मुवाहुश्च मुनेवैयारत्यं विश्रामणादिकं चक्रे तेन स पश्चाद बाहुबलिभवे तादृशं वलं लेभे । येन क्लेन भरतचक्रवर्तिन- मपि जिगाय । दृष्टांतमाह । अहो इत्याश्चर्ये सा कामगव्यापि अ- लगतिशयेन तुप्यति दृष्टा भवति । कैः कृत्वा हृा भवतीत्याह । मचारीजलदानकोमलकरस्पशैंः प्रधानतृणपानीपदानमुकोमलहस्त कंपनैः । एतैः प्रकारैः तुप्यति ॥ ६७ ॥ भामुक मनपाणी, पस्त्र, निवास भने औषध ५ सर्व मुनिने मूल, टीका अने भाषांतर सहित. देवाथी तथा तेमनो धैयापच फरवाथो, पाहु अने सुपाहुनी पेठे परभयने विषे विस्मयकारक भोग अने यल प्राप्त थाय है. इप्टांत कहे छे फे, कामधेनु सारो चारो, जलपान अने कोमल हस्तमा स्पर्शथी यह संतुष्ट थाय छे. ॥ ६७ ॥ इवे घे फाव्यथो साध्वीद्वार कहे छ. धर्मः पुंप्रभवो यदेतदिदमेवार्यापि पूज्या पुन- र्यस्या धर्मसद्भवा गुरुजनेप्वप्युन्नतिर्यत्पुरा ।। सौनेदयनृपेऽनिकासुतगुरो श्रीचंदनायां न किं, ब्राह्मी पुष्यवतीसुता किल मृगायत्यप्यभून्मुक्तये६८ धमरिति । धर्मः पुंमभवः पुंसः पुरुपात् प्रभवतीति घुमंभव: पुरुषोत्यायः । यद् एवं एतदननं इदृशं इदमेव सत्यं वचनं । पुन- स्तथापि आर्यापि महासत्यपि पूज्यैव । यस्या आर्याया धर्मसमु- द्भवा पुण्योन्पन्ना उन्नतिः स्यात् । केपु । गुरुजनेषु । यत यस्मात् पुरा पूर्व वाली श्री ऋषभपुत्री सुनंदाया अपत्यं सौनंदेयो पाहुब- लिः स चासो नृपश्च तस्मिन् पाहुबली मुक्तये सिदिहेतवेऽभूत् । पुष्पवतीसुता पुष्यचूला समासती अनिकामुतगुरौ मुक्तयेऽभूत् । च पुनः किल निश्चयेन मृगावती श्री चंदनायां महासत्यां कि मुक्तये नाभूदितेि । अपि तु मुक्तये बभूव ॥ ६८॥ 'धर्म पुरुषको उत्पन्न थयेलो डे' पम कहे छे, हे खरं छे, तोपण तपोधना-साध्वी स्नो पण पूज्य छे. कारण के, धर्मथकी 3 त्पन्न ययेलो एयो जन्ते श्रीनी उन्नति ते गुरुजनने विषे पण म कर्पूरमकर. तिने माटे थाय छे. जूओ! श्री प्रपभप्रभुनी पुत्री ब्राह्मी बाहुबलिनी मुक्तिने माटे थइ, तेमज पूष्पचूला अनिकापुत्रनी मुक्किने माटे थर. वली मृगावती श्रीचंदनवालानी मुक्तिने माटे शुं नथी थइ? अर्थात् ते पण तेनी मुक्तिने माटेज थइ छे, ॥ ६८ ॥ किं पूज्या श्रमणी न साश्रुतरसा दुर्वाधहन्मोदहत्, मात्रासक्तकुबेरदत्तदयिता साध्वीव जातांवधिः॥ धन्या एव चिरंतना व्रतधना अप्याधुनिक्यः शुभा, याकिन्या हरिभद्रवादिमुकुटः सोऽबोधिवानतः ६० किमिति । सा श्रमणी साधी किं पूज्या न अपि तु पूज्यै- व । सा का । या श्रुतरसा भवति श्रुते सिद्धांते रस आदरो यस्या सा तथा । पुनः किंभूता। दुर्योधहृत् कुत्सितज्ञानही । मोहोऽज्ञा- नं तं हरतीति मोहहृत् । केच । मातार आसक्तस्य कुबेरदत्तस्य द- यिता कुबेरदत्तदयिता कुबेरदत्ता साध्वीव । यथा सा तस्य कु- त्सितज्ञानहारिणी मोहहरी वाऽभूत् । किं भूता कुवेरदत्तदयिता। जातोऽवधिर्यस्या सा जातावधिः । चिरंतनाः माचिना । व्रत एष धनं यस्या सा व्रतधना महासत्यो धन्या एव । आधुनिक्योऽपि महासत्यः शुभा । दृष्टांतमाह। याकिन्या महत्ता हरिभद्रो नाम प्रा- ह्मणो वादीद्राणां मुकुटः श्रेष्टः सोऽवोधि प्रतियोधितः । कस्मात् चामतः । “चकिदुगं हरिपणगं चक्कियकेसको चक्की" इत्यादे वचनमात्रतः पश्चारिभद्राचार्यों जातः ॥ ६९ ॥ भाताने विषे आसक्त एया कुबेरदत्तनी वो कुवेरदत्ता के जेने अवधिज्ञान उत्पन्न थयु हतुं ते साध्योनी पेठे शास्त्रमा प्रतिवाली,

मूल, टीका अने भापांतर सहित.
दुष्ट योधने हरण करनारी यने यशानने दूर करनारी साध्वी मुं
पूज्य नथी ? अर्थात् पूज्य छे. पूर्वकालनी साध्योभोने तो धन्य छे
परंतु आधुनिक कालनी माध्यायी पण कल्याणकारी छै. जूओं या.
किनी नामनी साध्वीये वादी शिरोमणी एवा हरिभद्रसूरिने फेवल
यचनमाने फरीने बोध पमाड्यो हतो. ॥ ६९ ॥
हवे च काव्यधी धायकद्वार कहे .
(मालिनीत्तम्)
अकृत भरतचक्री विश्वसाधर्मिकाचा,
कुरुत तदनुमानाच्छेयसेऽत्रोद्यमं तत् ।।
यदि सकलधरित्री प्रीणयत्यंबुवादः,
किमु न तदरघट्टः क्षेत्रमात्रं पृणातु ॥ ७० ॥
अकृतेति । यदि भदतचक्री विश्वसापार्मिकाची जगत्सामि
'कंवात्सल्यं अकृत अकापीत् । तत्ताह तदनुमानात् भरतानुमानात
अत्र माधर्मिकमनायां श्रेयमे पुण्याय उद्यमं प्रयत्नं कुरुत । ननु
भरतचक्री नवनिधिचर्तुदशरत्नस्वामी देवतानां सामध्यन मर्व
कर्तु समर्थः परं तदनुसारेण श्रावका अपि मार्मियात्सल्यं कुर्वत्वि-
'ति कथं युक्तं सामर्थ्याभवात् इति शंका निरस्पन्नत्र दृष्टांतमाह ।
'अंबुवाहो मेयो यदि सकलधरित्री सकलपृथ्वी प्राणयाते तोपयति
तहि अरघट्टा क्षेत्रमा किमु न पृणातु न तर्पयतु ? अपि तु त-
र्पयतु । नवनिधिचतुर्दशरत्नस्वामी भरतचक्री मेघमशः श्रावका
'भरंपरसदृशाः ॥ ७० ॥

1 कर्पूरप्रकर. जो के भरतचक्रवर्ती पण विश्वमा रहेला साधर्मिक भाइओनीः पूजा सत्कार करता हता, तो पछी हे श्रापको! तमे पण तेमना अनुमानधी पुण्यने माटे सार्मिक प्रजा उपर उद्यम करो. आ है. काणे कोई शंका फरे के, भरततो नयनिधि अने चौदरत्नना स्वामी हता, तथा ते देवताना सामयंधी तेम करता, पण तेमना अनुमा- ननी श्रायफोए शोरीते करघु ? ते शंकाने दृष्टांती नाश करता छता कहे छ के, मेघर्नु जल जो सर्व पृथ्याने तृप्त करे छे तो अरघट्ट (रेहेट) फक्त एक क्षेत्रने गुं नयी तृप्त करतो? अर्थात् भरत मेघ सरखा अने श्रायक रेहेंट सरखा जाणवा ॥ ७० ॥ (शार्दूलविक्रीडितटत्तम्.) श्राद्वानां सदुपासका बहुमता एवैकधर्मत्वतः, साधूनामपि जातु गौरवपदं वीतस्पृहाणाममी ।। रुग्नाशादुपसर्गहृत्स्तवनतः श्रीभद्रवाहोर्यथा, चंद्राब्दिवदुत्तमेषु सहजं विश्वोपकारि व्रतम् ॥७॥ 4 श्राद्धानामिति । श्राद्वानां आपकाणां सदुपासकाः प्रधान श्रावका बहुमता बहुमान्या एव । कस्मात् । एकधर्मत्वतः एकः स- मानो धर्मो येषां ते एकथर्माणस्तेपां भाव एकधर्मत्वं तस्मात् एक धर्मत्वतः । जातु कदाचित् साधुनामाप मुनीनामपि अमी श्राव- का गौरवपदं आदरस्थानं भवति । किंभूतानां साधूनां । वीतस्प हाणां वीता गता स्पृहा वांच्छा येपांते वीतस्पृहास्तेषां नीरागाणा- मित्यर्थः । कस्येव । श्री भद्रवाहोरिव । श्री.भद्रवाहोर्यथा सदुपा- . मूल, टीका अने भाषांतर सहित. सकाः श्रावकाः गौरवपदं आदरस्थानं अभूवन् । कस्मात् । उप- सहस्तवनतः 'उपसरगइरंपास' इतिस्तवनदानात् । किंभूता- त् । रुग्नाशात् रुजां रोगाणां नाशो यस्मात् म रुग्नाशस्तस्मादा ननु बीतस्पृहाः श्रावकान् कयं बहुमान्यते । नैवं । उत्तमानां उप- कारिस्वभावाद । दृष्टांतमाह । उत्तमेषु सत्पुरुपेषु सहज स्वभाविकं विश्वोपकार व्रतं समस्तोपकारकं व्रतं नियमो यस्मिन् कणि यथा तथा । किंवत् । चंद्रार्कान्दवत् चंद्रसूर्यमेघवत् । यथा चंद्रसूर्यमेधेपु सहज विश्वोपकारकं व्रतं भवाते ।। ७१ ।। साधर्मिपणाने लीधे अति श्रेष्ट उपासना करनारा श्रायको धायकोने तो यहुमान्य होय, परंतु तेओ कोर यखत नारागी पया साधुभोना पण भद्रयाहु स्थामांनी पेठे गौरवना स्थान रूप थाय छे. कोर शंका करे के, रागरहित साधुमोने श्रावको यदुमान्य क. रया योग्य केम होय ? त्यां समाधान करे छे के, उत्तम पुरुषोनो उपकारी स्यमावज होय छे. दृष्टांत कहे छे के, उत्तम पुरुषमा चंद्र, सूर्य अने मेघ विगैरेनी पेठे सर्व उपर उपकार फरवार्नु स्या- भाविक यत होय है. ॥ ७१ ॥ इये ये काव्यथी याविकाद्वार कहे हे. स्त्री पुंसोप्यधिका त्रिपक्षविपदा पुरत्नखानिर्यतः, स्वामिन्या मरुदेवया तु सहशीभूता न भाविन्यपि ॥ विश्वायौँ जिनचक्रिणो प्रयमतो यत्पुत्रपौत्रावहो, याप्रागेवशुभेक्ष्यभूच्छिवपुरप्रस्थानकस्था प्रभोः।।७२॥ सापुंसति । सी-नारी पुंसोज पुरुषादापे अधिका उत्कृष्टा ।

(६८) कपूरपकर. किंभूता स्त्री । त्रिपतविपदा त्रिपक्षातृपितृस्वमुरपक्षरूपैर्निर्मला यतो यस्मादेतोः पुरत्नखानिः पुरुपरत्ननिधानरूपा । अतोऽयिका पुरुषात् । तु पुनर्मरुदेवया स्वामिन्या सदृशी तुल्या न भूता न जाता न भाविन्यपि न भविष्यति निश्चयेन । पत्पुत्रपौत्री यस्या मरुदे वायाः पुत्रपौत्री अहो इत्याश्च विधायौं त्रैलोक्यपूज्यौ जिनच- क्रिणी अईचक्रवर्तिनी प्रथमतः पूर्व अभूतां।या मरुदेवा मभोः श्री आदिनाथस्य मागेच पूर्वमेव शुभेति शुभदिवसे शिवपुरमस्थानक- स्थामोसनगरमस्थानवर्तमानाभूजाता ।। ७२ ॥ पितृपक्ष, मातृपक्ष अने ध्वमुरपक्ष एम त्रणे पक्षे निर्मल एपी स्त्री, पुरुषथकी पण अधिक छ. कारण के, ते पुरुषरूप रत्ननी खाण छे. पली मरुदेवी माता समान तो कोह स्त्री था नयी अने थवानी पण नथी. कारण कं, तेमना पुत्र अपभदेव भने पौत्र (पुत्रनो पुत्र) भरत सर्व विश्वने विपे पूज्य तीर्थकर तथा चक्रवर्ती थया छे. पली जे मरुदेयी माता पोते श्री आदिनाथ प्रभुनी पईलाज शियपुरप्रत्ये १ . प्रस्थान करनारा थया. ॥ ७२ ॥ (वसंततिलकात्तम्.) या श्राविकाप्यमलशीलपवित्रितांगी, सा श्लाध्यते त्रिभुवनेऽपि यथा सभद्रा ।। यस्यास्त्रिवारिचुलकाहितलोकतुष्टेः, स्रोतःसहस्त्रकृतमुत् सदृशी क गंगा ॥७३॥ येति । या अमलं च तच्छीलनतं च अमलशीलव्रतं निर्मल- मूल, टीका अने भाषांतर सहित. शीलनतं तेन पवित्रितं पवित्रीकृतं अंगं यया सा श्राविकापि स- ती सा स्त्री त्रिभुवने लोकत्रये श्लाघ्यते वर्ण्यते । केव। यथा मुभ- द्रा । यस्याः सुभद्रायाः सदृशी गंगा फ। किंरूपा गंगा । स्रोत:- सहस्रेण प्रवाइसहस्त्रेण कृता मुद् इपो यया सा तथा। किंरूपाया: मुभद्रायाः। विभिरिचुलकैर्जलांजलिभिराहिता आरोपिता कृता लोकानां तुष्टिः यया सा तथा ॥ ७३ ॥ निर्मल शीलपडे पवित्र के अंग जेनुं एपी श्राविका पण सुभद्रानी पेठे प्रण भुवनने विषे प्रशंसा पामे छे. दृष्टांत कहे छ के, हजारो प्रवाहोवडे हर्ष करनारी गंगा, फक्त पण अंजलीथी लो. कोने संतुष्ट करनारी सुभद्राना समानपणाने क्यांथी पामे? ॥७३॥ हवे ये फाव्यथी पूजाद्वार फहे छे. पुष्पाक्षतांबुफलचंदनदीपधूप- नैवेद्यतः प्रतिदिनं जिनपादपूजा। श्री श्रेणिकादिजनवजिनतादि दत्ते, चक्रादयः कलशतामिवमृद्दलस्य ॥ ७ ॥ पुप्पति । पुष्पं १ अक्षताः २ अंबु ३ फलं'४ चंदनं ५ दीपः ६ धूप नैवेद्यतः ८ इत्येतैः कृता मतिदिनं नित्यं जिनपादपूजा जि- नेश्वरचरणसेवा श्री श्रेणिकादिजनवच्छेणिकनृपादिमनुजवजिन- नादि तीर्थकरत्वादिकं दचे । कस्येव के कां दत्ते । चनादयः ܪ̈ J । (७२) कर्पूरमकर. (मालिनीरत्तम्.): मनसि वसति शश्वभ्याय एवोत्तमानां, यदमरवरलब्ध्या पारदारिक्यचौर्ये ॥ अनुविषयमरौत्सीचक्रभृद्ब्रह्मदत्तः, क सुरसरिति पंकः केशचंद्रे कलंकः ॥७७ ।। मनसीति । उत्तमानां श्रेष्ठपुरुपाणां मनास शश्वनिरंतरं न्याय एव वसति । यदस्मात् कारणात् ब्रह्मदत्तश्चक्रभृत् अमरवरल- ध्या देवमसादमास्या पारदारिक्यं च चौर्य च पारदारिक्यचौर्य परस्त्रीलंपटताचौर्ये अनुविपयं अनुदेशं अरोत्सीवरुरोध निवार- यामास । दृष्टांतावाह । सुरसरिति गंगानद्यां पंकः क । अपि तु गंगायां कर्दमो न स्यात् । ईशचंद्रे ईश्वरमस्तकस्थितचंद्रे कलंको लां- च्छनं क । अपि तु न स्यात् ।। ७७ ।। उत्तम पुरुषोनां मनने विपे निरंतर न्यायज बसे छे. कारण के, ब्रह्मदत्त चक्रवर्तीए पण पोताना प्रत्येक देशमा देवतानां घरदा नथी परदारागमन अने चोरी ए बने कार्यने निवारण करयुं हतु, दृष्टांत कहे छ के, स्वर्गगंगाना जलने विष कादव फ्यांथी होय? अने शंकरना मस्तक उपर रहेला चंद्रने विपे कलंक क्याथो होय?७७ (वसंततिलकाहत्तम्.) विद्याविभूतिमहिमव्रतधर्ममोक्ष- संपत्तये विनय एव विभुः किमन्यैः ।। - मूल, टीका अने पापांतर सहित. (७३ ) किं किं नमिः सविनमिर्जिनतो न लेभे, पूज्यांघिरेणुरपि पश्य नमस्य एव ।। ७८ ॥ विद्यति । विद्याविभूतिमहिमवतधर्ममोक्षसंपत्तये ज्ञानलक्ष्मी- मभावनियमपुण्यनिश्रेयसानां समाप्तये विनय एव विभुः समर्थः । अन्यैः प्रकारः किं । विनय एव कार्यः। दृष्टांतमाह । नमिः सवि- नमिः विनामिसाहतः विनयतत्परः सन् जिनतः श्री आदिनाथतः कि किन लेभे।अपितु राज्यादिकं सर्व प्राप्तवान् । पश्य विलोकय । "पूज्यांघिरेणुरपि नमस्य एव गुरुजनपादलिपिनमस्करणीया.५८ विद्या, समृद्धि, यश, प्रत, धर्म अने कल्याण पटलावाना मे. लपवाने विनयज समर्थ छ. योजी वस्तुओए करीने Y? दृष्टांत कहे छे के, विनयमां तत्पर एवा विनाम सहित नमिए श्रीआदिनाथ प्रभुपासेथी शुं शु मेलव्युं नयी ? जूओ ! पूज्यना चरणनौ रज पण नमन करया योग्य छे. ॥ ७८ ॥ (शार्दूलविक्रीडितम्.) किंमप॑स्त्रिदशोऽप्यपास्तविनयोम्लानेः सदानेः पद, यक्षो वृद्धकरः किमार्यखपटाचार्येण नाशिक्षितः ॥ किं वा विष्णुकुमारतो न नमुचिम॒त्वाऽगमदुर्गतिं, नद्योघस्तरुमुन्नतंरुजतिवाननं तु नोवेतसम् ॥७९॥ किमिति । निर्बलवान्मर्त्यः किं मनुप्यः किं । सबलाख ----- . (७४) कर्पूरभकर. दशोऽपि देवोऽपि अपास्तविनयः त्यक्तविनयगुणः सन् : सहानेः हानिसहिताया म्लानः पराभवस्य पदं स्थानं स्यात् । आर्यसप- राचार्येण हद्ध करनामा यक्षः किं नाशिक्षितः अपि तु शिक्षित ए.. व का अथवा नमुचिः प्रधानो विष्णुकुमारनामतो मुनितो मृत्वा माणांस्तता दुर्गतिं नरकं किं नागमत् न जगाम अपि तु जगाम। दृष्टांतमाह । नधोपः नदीमवाह उन्नतं तरं रक्ष रुजति पातयति वा पुनः ननं वेतसं वेतसनामानं वृक्षं नो रुजति न पातयति. ७९ निर्वल माणसनी तो यातजशी करयो; परंतु यलवंत पया. देवता पण विनयने त्यजीदेवार्थी हानिसहित पराभव पामे हे. j (यविनयी) वृद्धकर नामना यक्षने आर्यखपटाचायें शिक्षा नथी करी? अथवा तो नमुचि प्रधान, विष्णुकुमारथी मृत्यु पामीने दु. गतिप्रत्ये नथी गयो ? हटांत कहे छे के, नदीना जलनो प्रयाह् उ. चा पया वृक्षने पाडी नाखे छ भने नन एवा नेताना वृक्षने उ. खास नासतो नधी. ॥ ७९ ॥ हवे वे काव्ययी पैराग्यद्वार कहे छे. राज्यं शक्रकृताभिपेचनमहो रूपं त्रिलोकेऽप्यस- त्सारुप्यं च सनत्कुमारनृपतेः सोऽप्यंगवैराग्यतः। चक्रे चारुतपः सलधिरपि तत्स्वं नाचिकित्सत्पुना, रज्येहाप्रतिकर्मनिर्मलरुचौकःकुप्यपात्रे सुधीः॥८॥ राज्यमिति । सनत्कुमारनृपतेः सनत्कुमारनाम्नश्चतुर्थचक्रव- निनो राज्यं शक इंद्रस्तेन कृतं अभिपेचनं पट्टाभिपेको यत्र तत् h- मूल, टीका अने भापतिर सहित. एवंविधमासीत् । अहो इत्याश्चर्ये रूपं एवविधं बभूव । त्रिलोकेऽपि असत्सारूप्यं असदाविद्यमानं सारूप्यं सादृश्यं यस्य तद । सोऽपि सनत्कुमारचक्रवर्ती अंगवैराग्यतः शरीरविरागतश्चारुतपः प्रधान- तपश्चक्रे चकार । पुनर्भूयोऽपि स चक्रवत्तों सनत्कुमारो मुनिः स- लन्धिरपि लब्धिमानपि तत् स्वं स्वकीयं अंग न अचिकित्सत चिकित्सां न कारयामास ॥ दृष्टातमाह । का मुधी विद्वान् पुरुषः मतिकर्मणा उदर्तनेन निर्मला कांतिर्यस्य स तया एवंविथे कुप्य- पात्रे रज्येद रागं कुर्याद । अपि तु न कोऽपि ।। ८०॥ इंद्रे अभिषेक करेलुं राज्य मने प्रण लोकने विषे असमान पy रूप ए बग्ने जेने हतां एवा सनत्कुमार चक्रवर्तीए पण शरीर उपर धैराग्य उत्पन्न पयाथी महातप करयु. यली तेज मुनिए लब्धि छतां पण शरीरनी चिकित्सा करी नहीं. इष्टांत कहे छ के, मांजवाथी उज्वल थयेला पीतलना पात्रने विषे कयो डाह्यो पुरष आसक्त था- य! अर्थात् कोर थाय नहीं. ॥ ८०॥ आजन्मांतमनंतदुर्मतिभवे वैराग्यमस्त्येव त- व्यक्तं हेतुषु सत्सु किंतु भवति प्रत्येकबुद्धेष्विव ।। सूर्याश्यन्यनलं पयः शशिमणी स्वर्ण सुवर्णावनी, कोऽद्राक्षात् पुनरर्कचंद्रहुतभुग्योंगात्कुतोऽप्येति वार . आजन्मांतमिति । अनंता दुर्मतिर्दुष्याद्धर्यत्र स अनंतदुतिः 'सचासौ मवंश्च तस्मिन् संसारेआजन्मांत उत्पत्तिमारभ्य मरणं यावत् जीवानां वैराग्यमस्त्येव । किंतु परंतु हेतुपुकारणेषु सत्सु तदैवायं 1 कर्पूरमकर. व्यक्तं प्रकटं भवति । केषु इव । मत्येक युद्धोष्विव । यथा करकं- इवादिषु चतुर्पु प्रत्येकबुद्धषु हेतुपु पभादिकारणेषु विद्यमानेषु वैराग्यं व्यक्तं बभूव ॥ दृष्टांतानाह ॥ को नरः सूर्याश्मनि सूर्यकां- तो अनलं वैश्वानरमद्रासीत् । अपि तु न कोऽपि ददर्श । पुनरर्क संयोगादग्निः कुतःस्थानादेति आगच्छति शशिमणी चंद्रकांतम- णी पयः सुधां कोऽद्राक्षीत् अपितु न कोऽपि । पुनश्चंद्रयोगात्पयः कुतोऽप्यागच्छति । मुवर्णावनौ स्वर्ण कोऽद्राक्षीत् न कोऽपि। पुन- रग्निसंयोगात्स्त्रण कुतोऽप्यागच्छति । ॥ ८ ॥ जन्मथी आरंभीने मृत्यु पर्यंत अनंतदुःखथी भरेला एवा आ संसारने विपे पैराग्य तो छे; परंतु ते वैराग्य चार प्रत्येक युदने प्रगट थयो तेम हेतु प्राप्त थये छते सर्वने प्रगट थाय छे. दृष्टांत कहेछे के, सूर्यकांत मणिने विषे अग्नि, चंद्रकांत मणिने विषे जल अने सुवर्ण पृथ्वीने विपे सुवर्ण ए सर्व कोहए जोया छ ? ए तो सू. ये, चंद्र अने अग्निनायोगने लीधेज कोई स्थानकथी आवे छे. ॥ ८१॥ हवे ये काव्यथी दानद्वार कहेछे. (स्रग्धराटचम्.) सुप्रापंशुद्धपात्रं धनमपि विपदं किं तु निःपुण्यकानां, नोचित पात्रदानं प्रतिभवति मतिर्यत्र शुद्धाशनाद्यैः ।। आद्योऽर्हन् वर्षमेकं प्रतिदिनमगमच्छुद्धभक्षेऽपि देशे, श्रेयांसस्त्वेक आयं सुकृतिषु कृतवान् स्वंप्रभोःपारणेना' मुमापमिति ॥ शुद्धपात्रं निर्मलपात्रं मुमा मुखलभ्यं । विषदं । मूल, टीका अने भापतिर सहित. (७७) धनमापे मुमापं मुलभं । किंतु निःपुण्यकानी पुण्यरहितानां पात्र- दानं प्रति चित्तं मनो नो भवति । यंत्र चित्ते शुद्धाशनायैःनिर्दोपा- त्रादिभिः कृत्वा मातः स्यात् । तादृशं चित्रं पात्रदान प्रति न स्यात् । दृष्टांतमाह । आयोऽईन् श्रीआदिनायः एक वप यावत् प्रतिदिनं शुद्धीक्षेऽपि देशे प्रचुरनिप्पन्नधान्यादौ देशमध्येऽगम- जगाम । तु पुनः श्रेयांमः श्रेयांसकुमारः एक स्वमात्मानं मुकृति- पु पुण्यवत्सु आद्यं मयमं कृतवान् अकार्षीत् । केन कृत्वा । प्रभोः श्रीआदिनाथस्य पारणेन ॥ ८२॥ शुद्ध पात्र मळे, धन पण शुद्ध होय; एतां पुण्यरहित जनार्नु चित्त पात्रदान प्रत्ये यतुं नथी के, जे चित्तने विपे शुद्ध एयां अ. शन, पान, पादिम, स्वादिम विगैरेनी बुद्धि होय. दृष्टांत कहेछ फे, प्रथम तीर्थंकर श्री ऋषभदेव शुद्ध एवा अभथी भरपूर एया देशने विषेपक वर्षपयत प्रतिदियस विचस्या छतां पण फक्त एक ग्रे. यांस कुमारेज प्रभुने पारणुं कपयाने पुण्यवंत पुरुषांनी मध्ये पो. ताना यात्माने अंग्रेसर फरथो. ॥ ८२॥ (मालिनीटत्तम्.) यदपि तदपि शुई चंदनावत्प्रदत्तं, झटिति फलति पात्रेऽन्यत्र नो चार्वपि स्वम्।। जलघिजलमसारं वारिवाहेऽमृतीस्यात् , मधुरमपिदि दुग्धं पन्नगास्ये विपस्यात् ।। ८३|| -यदपीति । यदपि तदपि यादृशमाप तादृशमपि शुद्धं अन्ना (७८) कर्पूरमकर. . दिकं पात्रे शुद्धपात्रे प्रदत्तं सत् चंदनावत् चंदनाया इव ज्ञटिति शीघ्र फलति सफलीभवति। अन्यत्र पात्रादन्यत्रस्थानेऽपाने चार्व पि मनोहरमपि स्वं द्रव्यं दत्तं सन्नो न फलति । अत्र दृष्टांतद्वयमाह। हि असारं साररहित जलधिजलं समुद्रपानीयं वारिवाहे मेये अ. मृतीस्यात् मुधारूपं भवति । मधुरमपि आस्वाद्यमपि दुग्धं पन्नगास्ये सर्पमुखे विपं स्यात् ॥ ८३ ॥ जेवू तेवू पण शुद्ध अनादिक जो पात्रने विपे आप्यु होय तो ते चंदनवालाने फल्युं तेम तत्काल फले छे; पण अपात्रने विष आपेलं सारं द्रव्य फलतुं नथी, पण विपरीत रूपे परणमें छे. दृ- प्रांत कहे छ के, खारं एj पण समुद्रनुं जल मेघने विपे अमृत समान थाय छे अने मधुर एयुं पण दुध सर्पना मुखने विपे विष थाय छे.॥ ८३॥ हवे थे काव्यथी शोलद्वार कहे छे. (वसंततिलकारत्तम्.) स्त्रीविधमेश्वलति लोलमना न धीरः, श्रीस्थूलभद्र इव ताशसंकटेऽपि ॥ चूर्णीभवेदपदयोऽपि विलियते च, वैदुर्यमेति विकृति ज्वलनात्पुनर्न ॥ ८ ॥ । स्त्रीविभ्रमैरिति । लोलमनाश्चपलचितः, स्त्रीणां हितमावैश्चलति चपलचित्तो भवति । धीरो न न चलती त्यर्थः क इव । तादृशसंकटेपि कोशाविश्याहावभावेऽपि श्री स्थू- + पुरुषः स्त्रीविभ्रमः मूल, टीका मने भापांतर साहेत. लभद्र इव । यया स्थूलभद्रो धीरत्वान्न चलतिस्म चलधारयोर्दष्टां- ताबाह । उपत् पापाणः ज्वलनादग्नेः चूर्णीभवेन चूर्णतां याती- त्यर्थः । अयोऽपि लोहमापे ज्वलनाद्विलीयते द्रवीभवति । पुनक्डू- यं वैडुमणि ज्वलनादिकृति विकारं न गच्छति न प्राप्नोति ॥ ८४॥ चंचल मनयालो पुरुपज मीना कटाक्षथी चले छे; परंतु स्थूल भद्र यो धीर पुरुष तेवा सेवा कोशाये करेला महा संकटोने विपे पण चलतो नी. जूयो दृष्टांत कहे छ के, अग्नि थकी पाषाण चूर्ण थाय छ, लोटुंगळी जाय छे; परंतु पैडूर्य रत्न विकार पामतुंनी. १८४॥ सद्रूपयौवनगुणागतसानुराग- विनेशदनतनयानयनेप्वभेदात् ।। वजेण वधमुनिना स्वयशोर्णसाऽसतु- संगाशुचि क्वचिदपूयत शीलमेव ॥ ८५॥ सद्रूपेति । वज्रमुनिना स्वयशोर्णसा स्वकीयकीर्तिजलेन - वा कचित् कापिस्थाने मत्युत शीलमेव अपूपत पवित्रीचक्रे । प- वित्रीकरणे हेतुमाइ । असत्संगाशुचि असतां कुशीलानां संगः असत्संगः नीचसंगः तेन अशुचि अपवित्रं । कि रूपेण वनमुनिना। वजेण वज्रवदर्भधेन । कस्मादभेघेन । सत् प्रधानं रूपं यस्याःसा सद्पा रूपवतीत्यर्थः । यौवनगुणेन लावण्यादिगुणेन आगता समीपमागता । सानुरागा प्रेमवती । एतादृशी विनेशदत्ततनया वित्तेशस्य दत्तनाम्नः श्रेष्ठिनः पुत्री । सद्रूपाचासौ यौवनगुणागता धातुपु विशिष्टतां प्रधानतां न याति अपि तु यासेव।.च पुन ; पतेौलितां न एति न याति अपि तु राजमुकुटतां गच्छति ।।।। रूपं कांचनं । कृशानुरग्निस्तस्य अकृशतापनः महातापस्तेन उद्ध कर्पूरमकर. च मानुरागा चासौ वित्तेशदत्ततनया चेति कर्मधारयः समासः । तस्या नयनान्येव इपवो वाणास्नाभिरभेदात् अवेधनात् वजेण वनरूपेण । यथा वनं वाणन भियते ॥ ८५ ॥ सारा रूपयाली, यौवनना गुणधी समीप आवेली यने प्रेम, घालो धनदत्त शेठनी कन्याना फटाक्षोथी नहिं भेदाता वज्रं समान वज्र मुनिए असत्पुरुषोना संगी अपवित्र थयेला शीलेने पोताना, यशरूपी जलथी पवित्र करयु. ॥ ८५ ॥ हो ये काव्यथी तपोद्वार कहे छ.. (पृथ्वीवृत्तम्.) तपः शिवकुमारवञ्चरति मंदिरस्थोऽपि यः स देवपरिपद्यपि द्युतिमहत्त्वविस्फूर्तिभृत् ॥ कृशान्वकृशतापनोल्लसितवर्णकं कांचनं, न धातुयु विशिष्टतां नृपतिमौलितामेति च। तपसिति । यः पुरुषः मंदिरस्थोऽपि गृहे वर्तमानोऽपि शिष कुमारवत्तपश्चरति तपः करोति । सः पुरुपो देवपरिपद्यपि देवमा यामपि द्युतिमहत्वावस्फूत्तिभृत द्युतिः कांतिः। महत्तं ख्याति स्कृत्तिः मूर्नेरुत्कृष्टता । ता विभौति । दृष्टांतमाह । कांचनं । . सिददाणिकं प्रकाशितवर्णो यस्य तत् ॥ ८६ ।।

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (८१) से पुरुष शिवकुमारनी पेटे पोताना मंदिरने विषे रह्यो छतो पण तपश्चर्या करे छ, ते देच सभामां तेजने, महत्त्वने भने उत्तम भूर्तिने धारण करनारो थाय छे. इप्टांत कहे छ के, अग्निना अत्यंत तापथी प्रकाशित छे वर्ण जेनो एवं सुवर्ण सर्व धातुओमां शिरोम- णिपणाने अने राजाना मुफुटपणाने मुनथी पामतुं ? अर्थात् पामेछे. तपः सकलकर्मभिद्विविधलब्धिकनिश्चितं, गृहे पुरि च दुर्भगोऽप्यहह नंदिपेणो द्विजः ॥ व्रते शमतपःपरः सुरनरैकवंद्योऽभव- द्रविज्वलनतापितः श्रयति दीप्तिमामो घटः॥८॥ तपसिति ॥ तपो द्वादशावघं सकलकर्मभिद् समग्रकर्मभेदकं निधितं निश्चयेन विविधलब्धिकृत् नानालब्धिकारकं च भवति । अहदेति खेदे। नंदिपेणो नाम द्विजो ब्राह्मणः गृहे पुरि नगरे च दुर्भगोऽपिदौर्भाग्ययानाप व्रते शमतपःपरः सन् सुरनरैकवंद्यः दे- वमनुष्याणां एक एव बंद्यो वंदनियोऽभवत् बभूव । दृष्टांतमाह। आमोऽपकः कञ्च इति यावत् एवंविधो घटः कुंभारावः मूर्यः ज्य- रनो वैश्वानरस्ताभ्यां तापिता सन् दीप्ति कांतिमाश्रयति ॥८॥ निश्चे तपश्चर्या सकल कर्मने भेदनारी अने विविधलब्धि क. रनारी छे. जूमो धरने विपे तेमज नगरने विपे दुर्भागी एयो पण मंदिपेण ब्राह्मण प्रतने विषे, शमताने विष तथा तपश्चर्याने विषे तत्पर थयो छतो मनुष्यने तथा देवताने चंदन करवा योग्य थयो. दृष्टांत कहे छ के, मृतिकानो काचो घडो सूर्य अने अग्निना ताप करीने तेजवंत धाय छे. ८७ ॥

. (८२) कर्पूरप्रकर. हवे ये कान्यथी मावनाद्वार कहे छे. (स्रग्धरावृत्तम्.) दानं वित्तव्ययेनापरयुवतिरतित्यागतः शीललीला, नानाहाराप्रचारानप इह तदहो हृद्यपध्यानहीनाः ॥ भावं कुर्वंतु येनाप्यखिलसुखभृतां वल्कलस्पेच मुक्तिः, मिष्टास्वादैर्यदि स्याननुतनुपटुताकोन तांकारयेत्तत् ८८ दानामेति । वित्तव्ययेन द्रन्यव्ययेन दानं भवति । शीलली- सा अपरयुवतिःपरस्त्रीस्तस्यां रतित्यागतः संभोगमोचनात् भवति। इह जगति नानाहारामचारात् नानाविधाहारमोचनातपो भवति । तत्तस्मात् कारणात् अहो इत्याश्चर्ये । हदि मनसि अपध्यानहीनाः • दुष्टध्यानरहिताः संतो भावं कुर्वतु । येनभावन अखिलमुखभृतां समस्तसौख्यधारकाणां माणिनां वल्कलस्येव वल्कलचीरिवालतप- स्विवत् मुक्तिर्भवति ।। दृष्टांतमाह ॥ ननु निश्चितं यदि तनुपटुता शरीरनिरामयता मिष्टास्वादैः शर्करादिभिः स्यात् तर्हि तां तनुप- टुतां को न कारयेत् अपि तु सर्वोऽपि लोकः कारयति॥ ८८॥ या लोकोने विष द्रव्यनो व्यय करवाथी दान थाय छे, पर- सोन विषे प्रोतिनो त्याग करयाथी शील कहेवाय छे अने नाना प्रकारना आहारना परित्यागथी तपश्चर्या थाय छ: मारे हे भव्यज- नो! तमे इदयमाथी दुष्ट ध्यानने दूर करीने ते दान, ब्रह्मचर्य थने तप विगैरेने विये भाव करो के, जेथी सर्व प्रकारना सुखने धारण करनाराओनी मध्ये वल्कलचीरिनी पेठे तमारी पण मुक्ति थाय. र मूल, टीका अने मापांतर सहित. (८३) रष्टांत कहे छे के, जो मिष्ट भोजन विगेरेथी शरीर निरोगी रहेतुं होय तो पड़ी ते कयो पुरुष न फरे? ॥ ८ ॥ (शार्दूलविक्रीडितटत्तम्.) यो दानं न ददौ कथैव न तपःशीलाहदर्चागमे, यस्पानार्ययुजोऽत्र केवलमभूद्भावादिलानंदने ।। स्वर्णादो ज्वलनेन वहिपदोढं मिथो घटने- रादर्शे रविणा महापधिवने किंतुस्वभावेन भा॥८९॥ परिति । य इलानंदनी दानं न ददौ । अनार्ययुजोऽनार्य- युक्तस्य यस्येलानंदनस्य तपशीलाईदर्चागमे तपाशीलजिनपू- जासिद्धांतविपये कथैव वाव नासीत् । यचदौरेक संबंधः । अत्र लोक भावात्तस्मिन्निलानंदने केवलं केवलज्ञानमभूत् । दृष्टांतमाह। ज्वलनेनाग्निना स्वर्णादी भा कोतिर्भवति । गाहं तीनं मियः पर- स्परं घट्टनैरास्फालनैः कृत्वा वाहिरपदोरग्निपापाणयोर्भा भव- ति । आदर्श दर्पणे रविणा भा कांतिर्भवति । पुनः महोपाधवने या कांतिः स्यात् मा कि ज्वलनादिना स्यात् । आप तु स्वभावन सहजेन एक स्यात् ॥ ८९॥ जेगे नथी आप्यु दान, अनार्य लोक साथे जोडावाने ली. धे नथी फरी तपश्चर्या, नया पाल्यु शोल, नयी करी जिनेश्वरनी पूजा फे नयी करघु शास्त्रश्रयण एवा पण इलायुयगे आ लोक- मां फक भावांज केवलशान उत्पन्न थयु. दृष्टांत कहे छे के, सुपर्णादिकने चिपे ममियी फांति उत्पन्न धाय छ, परस्पर घसारा.

(1) करणकर. थौ अग्निना पापाणमां कांति प्रगट धाय छे, दपर्णमां सूर्यनी का तिथी प्रकाश थाय छे; परंतु म्होटा अवा औषधीओना बनने धिपे जे कांति होय छ तेतो निश्चे स्वभाविकज होय छे. ॥ ८९ ॥ हवे वे कान्यधी धर्मद्वार कहे छे. (घग्घराहत्तम्) मातुर्गर्भावतारे चतुरधिकदशस्वप्नसंसूचितौ प्राक- जातौ यावेकरात्रौत्वजितसगरयोःपुण्ययोःपश्य जातिम् आगर्भोत्पादमिट्टैरसुरसुरनरैः सेवनीयस्त्रिलोकी. नाथोऽहनेक आसीद्भरतनृपनतोऽन्यश्च चकी द्वितीयः ९० मातुरिति । यो अजितमगरी एकरात्री एकस्मिन् रात्री जाती उत्पन्नौ । किंभूतौ । मातुर्गभावतारे जनन्याः कुश्यवतारे चतुरधि- कदशस्वप्नैश्चतुर्दशस्वनैः संचित्तौ प्रख्यापितमभाग्यौ । पुण्ययोः पवित्रयोः तयोरजितसगरयोरजितनाथसगरचक्रवर्तीनोः जाति पश्य । हे भाविक इतिशेपः । तयोरुत्पत्तिमाह । एकः श्री अ. जितनायः आगोसाद गर्मोत्पत्तियावत् गर्भोत्पतिमारभ्येत्यर्थः इद्रैः मुराधिपैः अमुरमुरनरैः दैत्यदेवमनुष्यैः सेवनीयः पूजनी- यः । अईन किं रूपः । त्रिलोकीनाथः लोकत्रयपतिः । अन्यश्च द्वितीयश्चक्री सगरचक्रवर्ती वभूव । किं रूपः। भरतनृपनतः भरत- क्षेत्रस्प राजमिनमस्कृतः ॥९०॥ जेमो पहेला चौद स्यानोभे सूचित होई माताना गर्भावतारने मूल, टीका अने मापांतर सहित. विषे एक रात्रीमा उत्पन्न या पुण्यशाली एवा अजितनाथ अने सगर चक्रवर्ती थया, तेमनी जाति ओ. तेमनामांथी एक गर्ममा रह्या त्यारथीज इंद्र, देव, भवनवासी सने मनुष्योए सेवा करवा योग्य एवा त्रिलोकीनाथ धीतीर्थकर थया. अने बीजा भरतखंडना राजा- मोए नमस्कार करेला चक्रवर्ती थया. ॥१०॥ तुल्यं तीर्थाधिपत्यं बलमपि सदृशं सर्वतीर्थकराणां, किं तु श्रीमल्लिनाथःप्रथयति सुकृतैः किंचिदाश्चर्यमुचैः पूर्वाह्ने यस्य जज्ञे व्रतमपि सुलभं केवलं चापराह्ने, ज्ञानं नाभेयवीरप्रभृतिजिनपत्तरप्यभूयचिरेण ॥११॥ तुल्यमिति । सर्वतीर्थकराणां समस्ताईतां तीर्थाधिपत्यं तुल्य मेव । पलं शक्तिस्तदपिसदृशमेव । किं तु पुनः श्रीमल्लिनाथ: मु- कृतेः पुण्यैः कृत्वा उचैरतिशयेन किंचिदाश्चर्य प्रथयति विस्तार- यति । यस्य श्रीमल्लिनाथस्य पूर्वाह्ने पूर्वदिवसे व्रतमापि सुलभं जज्ञे च पुनरपराहे पाश्चात्यदिने केवलं केवलज्ञानं जज्ञे जातं । यद्यस्मा चकेवलं नाभेयवीरमभृतिजिनपतेरपि ऋपभवीरादिजिनानां ची- रेण दीक्षाग्रहणानंतरं बहुभिर्दिनैर्वभूवेति विस्मयः ॥ ९१ ।। सर्व तीर्थकरोने विषे तीर्थाधिपणुं तथा घल ए ये समान छे, तोपण श्रीमल्लिनाथ प्रभु पुण्यने लोधे अतिशयबडे कांइक आ- अयं उत्पन्न करे छे. कारणके, जेमने दिवसना पहला प्रहरने विषे व्रत प्राप्त थयुं बने (तेज दिवसना) छल्ला प्रहरने विप केवल ज्ञान प्रगट भयुके, जे केवलझान श्री आदिनाथ भने महावीर, प्रभु विगैरेने तो दीक्षा लाछी यहु काले प्राप्त थयुं हतं. ॥९११ कर्पूरमकर. हवे ये काव्यथी विषयद्वार कहे छे. श्रुत्वाहानं स्त्रियस्तामनुसरति रसो हंसकोनादपादे- नाशोकस्पृष्टमात्रस्तिलककुरुवको चुंबनालिंगनाभ्याम् पुष्येदाब्जवासाधिकरससुरया केसरश्चेद्विकारोऽ. प्येषां तत्सत्यकीवाधिकविषयरतिर्यातु किं नोभवार्निम् श्रुत्वेति । रसः पारदः स्त्रिय आह्वानं आमंत्रणं श्रुत्वा आ- कण्य तां स्त्रियमनुसरात अनुयाति । अशोको वृक्षः स्त्रिया हंस कोन्नादपादेन हंसकेन नूपुरेण उन्नदतीति शब्दायत इति हंसको- बादश्चासौ पादश्चेति कर्मधारयः तेनस्पृष्टमात्रः सन् पुप्येत् । वि- लककुरवको नामानौ वृक्षी स्त्रियश्चुंबनालिंगनाभ्यां कृत्वा पुप्ये- वां। केसरः केसरनामा रक्षः खियो वकालवासाधिकरसमुरयामु- खकमलााधिकरसमदिरया कृत्वा पुप्येत् । एपामेकेद्रियाणां पा- रदादीनां चेद्विकारो मदनविक्रिया वर्तते तर्हि सत्यकीय सत्यकी- नामा विद्याधर इव अधिकविपपरतिः अधिका विषयरतिर्यस्य स एतादशः पुरुषः भवाति संसारपीहां किं नो यातु नो गच्छतु अपि- तु यात्वेव ॥ ९२॥ पारो खोना आमंत्रणने सांभली ते स्त्रीनी पाडल जाय छे; अशोक वृक्ष खोना झांझरथी शब्दित थता पगवडे स्पति थयो छतो प्रफुल्लित थाय छ तिलक अने कुरयक वृक्ष नीना चुंबन अने यालिंगन एम अनुक्रमथो प्रमोदित थाय रे अने केशर वृक्ष स्त्रीना मुखकमलथी अधिक सुवासित मदिराथी प्रफुल्लित थाय छे.

मूल, टीका अने भाषांतर साहित. (८७) मा प्रमाणे जो मा पॉद्रिय वृक्षोमां पण विकार रहेलो छ तो सत्यको विद्याधरनी पेठे विषयमा यधिक प्रीतियालो माणस संसा. रनी पीडाने फेम न पामे! अर्थात् पामेज. ॥ ९२ ॥ संसारारण्यमध्ये मधुरमुखकटुमांतनृत्कामधूर्ती, दक्षान्मूढांश्च तनत्सुखलवभजनैः प्राणिनो विप्रतार्य। हत्या तत्पुण्यवित्तं गमयति कुगतिं ब्रह्मदत्तं यथा तत्- पूर्वभ्रातेव धीरः शिवमटति पुनस्तं तपोऽस्त्रेण भित्वा९३ संसारेति । कामपूर्तः कामोऽनंगः स एव धूर्तः तत्पुण्यं धर्म एव वित्तं हत्या गृहीत्वा आदाप ब्रह्मदत्तं यथा ब्रह्मदत्तचारणमिव कुगति नरकं गमयति मापयति । किं कृत्वा । दक्षान निपुणान् मृ- दान्मूखश्चि पाणिनो जीवान् तनत्मुशलबभजनैः तत्तत्सुग्वकण- सेवनवियतार्य वंचयित्वा। किरूपः सन् माणिनो विप्रतारयतीसाह । संसारारण्यमध्ये भवाटवीमध्ये मधुरं मुखे कटु प्रांते विभ्रतीति म- धुरमुखकटुमांतभृत् । ततस्मात्कारणात् तत्पूर्वभ्रातेव पूर्वजन्मांतर ब्रह्मदत्तचक्रवर्तिभ्राना मुनिरिव धीरो दृढः पुरुषः शिवं मोक्षं अ. टाते गच्छति । किं कृत्वा । पुनस्तं कामधूत तप एव अस्त्रं तपोऽखं तेन तपोऽत्रेण भित्या प्रच्छेद्य ॥ १३ ॥ संसाररूपी अरण्यने विषे प्रथम मधुर अने यंते कडयो पवो कामदेव रूपी धूर्त, डाहा भने मूर्ख पवा सर्व प्राणीमोने ते ते यरूप सुखना भोग मापी उतरीने, तेमना पुण्यरूप द्रव्यने हरि ला प्र. सदत्तनी पेठे नरकगतिमा पहोचाडे छे.पण जे ब्रह्मदत्तना पूर्व जा.

(८८) कर्पूरमकर. ग्मना माइना जेवो धीर पुरुष होय छे ते, ते फामरूपी धूर्तमे तप रूपी शरवडे भेदी नाखी मोक्ष मेलये छ. ॥ ९३ ॥ हवे वे काव्यथी शब्दद्वार कहे छे. (वसंततिलकाहत्तम्.) गीतामृतातिरतिकर्णपुटस्त्रिपृष्ट- पर्यंकपाल इव कप्टमुपैति घोरम् ।। सछद्मलुब्धककृताद्भुतगीतलुब्धं, वई विलोकय मृगं भयवितलांगम्॥ ९४ ।। गीतेति । गीतमेव अमृतं तत्र अतिरतिः असाशक्तिययोस्तो गीतामृतातिरसौ एवं विधौ कर्णपुटौ यस्य स तथा । यस्यासंतं कर्णरसो भवति सः पुरुषः घोरं भयानक कष्टमुपति मानोति कथमिव । त्रिपृष्टपर्यंकपाल इव विपृष्टवासुदेवस्य शय्यापालक इव 1 दृष्टांतमा । मृगं एवविधं विलोकय पदय । किदृशं । भयेन विह्वलं कातरं अंग अस्य स तं । पुनः किदृशं । समभिः संकपटैलुन्ध- कैरापेटकैः कृतं अद्भुतगीतं गानं तत्र लुब्धं लोलुपं अत एव रज्वा- दिना बद्धम् ॥ ९४ ॥ गीतरूप अमृतन विषे अति थासक्त हे कान जेना एपो पुरुष, प्रिपृष्ट घासुदेवना शय्यापालकनी पेठे घोर दुःख पामे छे. दृष्टांत कहे छ के, कपटी पारधीप करेला अद्भुत गीतमां लुब्ध ययेला अने तेथीज पासमां पडी पंधन पामेला. तेमज भयी वि. इल अंगंवाला मृगने जूओ. ॥ ९४ ।' ।

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. स्यात् क्षुल्लकाभिधकुमारपदस्थिरेषु- स्थैर्याय गीतमपि वोधकरं कदाचित् ॥ वालोऽपिनिवृतिमुपैति निशम्य सम्यक् मात्रोदितानि कलमन्मथगीतकानि ॥९५॥ स्यादिति । गीतमाप कदाचित् अस्थिरेषु पुरुषेषु स्थैर्याय निश्चलाय भवति वोधकरं झानकारकच स्यात् । किंवत् । हुम्ल- काभिधकुमारवत् यथा शुलकनाम्नि राजकुमारे मुनौ आस्थरे गीत स्थैर्याय जातं । बहुगाइयं मुठ्ठ निवाइयमितिगीतं ॥ दृष्टांतमाह । वालोऽपि शिशुरापे मात्रा जनन्या उदितानि कार्यतानि कलमन्म. यगीतकानि कलानि मधुराणि मन्मयानि प्रीयाणि गीतकानि गीतानि सम्यक् निशम्य श्रुत्वा नित्ति मुखमुपैति गच्छति॥१६॥ गीत पण क्यारेफ क्षुल्लक कुमारने ययुं तेम अस्थिरने स्थिर करनारं यने योध करनारं पण थाय छे. दृष्टांत कहे छे के, यालक पण माताये कहेला मधुर प्रीय गीतोने सारी ते सांमलाने मुख पामे छे. ९५ ॥ ५ हवे के काव्ययी रूपद्वार कहे छे. (स्रग्धराहत्तम.).. नोविंदत्युष्णशीताद्यपि न सदसदप्युक्तमाविष्करोति, दुःसहंधान वेति प्रथयात नरसान रूपनिर्मग्नदृष्टिः।।

कर्पूरणकर. तहष्टयेद्रियेऽस्मिन्नहितहितमतिः का कुमारामनंदी, चंपापूःस्वर्णकारे विवशशि यथा पंचशैलेशदेव्योः नोविंदतीति । रूपे निर्मग्ना दृष्टिर्यस्य स रूपनिर्मग्नाष्टः पुरुषः उष्णशीताद्यपि नो विदति न जानाति । सत् मघानं अस- व विरूपमपि कर्म उक्तं भापितं न आविःकरोति न भकटीकरो- ति । दुःसद्धान् दुर्गेधान् सद्धान् न वेति न जानाति । रसान् *- गारादीन् न प्रथयति न विस्तारयति। तत्तस्मात् कारणाव अस्मि- न दृष्टयेकेंद्रिये दृष्टिरेव एकं इंद्रियं यस्य स तस्मिन् अहितहित- मतिः का स्यात् अहिते सर्पादौ हिते मातृधर्मादौ किदृशी बुद्धिः स्यात् । अपि तु न किशी अपि । कस्मिन्निव । यथा कुमारान- नंदी नाम्याप चंपापूस्वर्णकारे चंपापुरिसक्ते स्वर्णकारे रूपनिर्मग्न दृष्टी सति किदृशी मतिरासीत् । अपि तु न काप्यासीत् । किवि- शिष्टे स्वर्णकारे।पंचशैलेशदेव्योः पंचशैलपर्वतस्वामिन्योर्हासामहा- सानाम्न्योर्दैव्योर्विवशदाशे विह्वला दृष्टिर्यस्य स तथा तस्मिन् ९६ पंचशैल पर्वत उपर निवास करनारी हासा प्रहासा देखायो उपर अनुरागयंत ययेला चंपानगरीना सोनी कुमाराम नंदानी पेठे फक्त रूपने विपे यासक्त छे दृष्टि जेनी एचो पुरुष, नथी जाणतो उना टाढाने के, नथी सांभलतो सारा खोटा कहेला पचनने, नधी ओलखी शकतो सुगंधने के दुर्गधने के, नथी पारखी शकतो रसो. माटे ते एकेंद्रियवाला पुरुषने सादिकमां खोटी अथवा माताना धर्मादिकमा सारी बुद्धि क्याथी होय ? अर्थात् नज होय. (शालिनीत्तम्.) आस्तां सत्यं रूपमालेख्यविव- । - . मूल, टीका अने भाषांतर सहितः स्यालोकेऽपि क्लेश एवातिरागात्।। सुज्येष्टा श्रीश्रेणिकक्ष्मापवत्स्यात्, नैणश्रांतिभ्रीतिवारीक्षणात्किम् ।। ९७ ॥ आस्तामिति । सत्यं रूपं आस्तां तिष्टतु । स्त्रियः ससरूपवि- लोकनान्मनोविकारकरणे का वार्ता । परंतु आलेख्याविवस्य चि- श्रीतरूपस्य आलोकेऽपि दर्शनेऽपि सति अतिरागात् अतिरागदर्श- नाद क्लेश एव स्यात् । किमिव । मुज्येष्टा श्रीश्रेणिकक्ष्मापवत् । यया मुज्येष्टा चेटकरानपुत्री श्रीणिकराजस्यालेख्यचित्रपटस- पावलोकेऽपि अतिरागात् क्लेशभागेव आसीत् ॥ दृष्टांतमाह । भ्रां. तिवारीक्षणाव व्यलीकपानीयदर्शनात् एणस्य मृगस्य श्रांतिः श्रमो एणश्रांतिः मृगश्रमः किं न स्यात् । अपि तु श्रम एव स्यात् ९७ सत्य रूप तो दूर रहो, परंतु यालेषेलु रुप जोवाथी पण अत्यंत अनुरागने लीधै सुज्येष्टाने श्रेणिकपजानु रूप जोवायो थयो तेमक्लेशज थाय छे. दृष्टांत कहे छे के, झांझवानां जल जोवाने लीधे भमवाथी शुं हरिणने याक नयी लागतो ? अर्थात् लागे छ. ॥१७॥ हवे थे काव्यथी रसद्वार कहे छे. (शार्दलविक्रीडितसचम्.) रूकू पथ्यं च रसैर्यथा बहुतया संसेवितैर्लोलुपै- धीरैर्यविधिना भवेदपि तथा संसारमोक्षावपि ।। यन्नानारसलालसः स मथुरामंगुर्भवं भ्रांतवान्, : कर्पूरसकर. यत्तीर्णश्च स ढंढणःसममधैः संन्मोदकक्षोदकः॥९८॥ सांगति । लोलुपैः अतितृष्णाशीले पुरुपैः बहुतया प्राचुर्येण संसेवितः भक्षितैः रसः कृत्वा यया रुक् व्याधिः भवेत् । च धीरैः यद्यस्मात्कारणात् विधिना संसेवितैः रसर्यया पथ्यं हितं भवेत् तया संसारमोती भवेताम् । दृष्टांतव्यमाह । यद्यस्मात्कारणात् नानार- मलालसः नानाविधरसलोलुपः सः प्रसिद्धः मथुरामंगुनामाचार्यो भनं संसारं भ्रांतवान् वभ्राम । च अधैः पापैः समं सार्दै सन्मो- दकक्षोदकः प्रधानमोदाकानां चूर्णकर्ता स प्रसिद्धः दंदणः भवं संसारं तीर्णः ततार ॥ ९८ ॥ लोलुपी पुरुषोए बहु रोते सेवन करेला रसथी जेम रोग याय छे अने धीर पुरपार विधि प्रमाणे सेवन करेला रसयो जेम पथ्य थाय छे. तेवी रोते संसार अने मोक्षर्नु पण जाणवू. जूओ, नाना प्रकारना रसमां प्रीतिवाला मथुरामंगु आचार्ये संसारने पिपे भ्रमण करयुं अने पापसहित उत्तम एवा मोदकनुं चूर्ण करनार दंदण मुनि संसारने तरी गया ॥ ९८॥ किं जेयो रसनेंद्रियेण स महान् यः सत्वरक्षारुचि- र्यदःमरुचिः कुतुंबकमपि पक्काम्रवद्भक्षयन् । किं वा विश्वहिताय नोदरगतं सिंधुर्दघौ वाडवं, सारग्राहिसुरास्तमाशु न विपं किं नीलकंठः पपौ९९ किमिाते । स महान पुरुषः रसनाद्रयेण कृत्वा किंजेयः स्या- त् अपि तु न जीयते । स कः । यः सत्वरमारुचिः सत्वानां माणि-.

मूल, टीका भने भाषांतर साहित. (९३) नां रक्षायां पालने रुचिर्यस्य स तथा । यद्वत् यथा धर्मरुचिमहा- त्मा पकामवत्पकाम्रफलबत् कुतुंबकमपि कटुतुंबकमपि भक्षयन् सन कि रसनेंद्रियेण जेय आसीत् अपि तु न जेयो बभूव । दृष्टांतमाह। सिंधुः समुद्रः विश्वहिताय त्रैलोक्यमंगलाय उदरगतं जठरमध्यस्थीत वाडवं वडवानलं किं न दधौ न धारयामास अपि तु दधावेव । सारग्राहिमुराः सारग्राहिणश्च ते मुराश्च तथा देवाः सारग्राहिणः जाताः नीलकंर ईश्वरस्तं विपं आशु शीघ्रं किं न पपौ अपि तु विश्वहिताय विपमा पपावेव ॥ ९९ ।। जीवरक्षा उपर रुचि छ जेनी एवो महापुरुष शुं जीव्हा इंद्रि- ययी जाताय सरो! जूओ, जीवरक्षा उपर सचि धरनारा धर्मरचे मुनि कढया तुंबडाने पण पाकेला आम्रफलनी पेठे भक्षण करी गया. दृष्टांत फहे छे के, विश्वना हितने यर्थे शुं समुद्रे घडवाग्मिने पोताना उदरमां नथी राख्यो ? अथवा सार वस्तुने ग्रहण करनारा देवताओए त्यजी दीधेलुं विप गुं शिये नयी पान करयुं ! अर्थात् जगत्ना हितने माटे समुद्रे वस्याग्निने धारण कस्यो छे अने. करे विपर्नु पान पण करयुं छे. ॥ ९९ ॥ हवे ये काव्यथी गंधद्वार कहे छे. स्याङ्कंधोऽपि यतस्ततोऽप्यधिगतः क्लेशाय नाशाय वा, तचाणाक्यधियातुरः श्रुतिमगान्मंत्री सुर्वधुन किम्॥ पश्य क्लिश्यति पुप्पसौरभहृतःसर्पः सदोऽपि सन् , सायं चांबुजकोशबंधनमलिः प्राप्नोति गंधातिनंट कर्पूरप्रकर. स्यादिति । गंयोऽपि यतस्ततोऽपि स्यानात् अधिगतः माप्तः सन् क्लेशाय नाशाय वा स्यात् ।तत्तस्मात् मुबंधुमंत्री चाणाक्यधि- यातुरः चाणाक्ययुद्धथा पीडितः सन् श्रुतं कर्णगोचरं किं न अगाव अपि तु श्रुत एव । दृष्टांतमाह । यश्य विलोकय सदोऽपि सगर्वोऽपि सर्पः पुप्पसौरभहृतः पुष्पपरिमलगतः सन् लिश्यति क्लेशं मामोति मारुहिकबंधनं लभते, अलिभ्रमरश्च गंधातिवृद् परिमललोभी सन् सायं संध्यायां अंबुजकोशवंधनं कमलकोशबंधन मामाते॥१०॥ ज्यां त्यांथी आवेलो एपोय पण गंध, दुःख तथा नाशने माटे थाय छे. चाणाक्यनी बुद्धियडे क्लेश पामेलो मंत्री सुषंधु झुं तमा- रा सांभलवामां नथी आन्यो ? पृष्टांत कहे छ के, ओ, अहंकार युक्त एवो सर्प पण पुष्पना सुगंधने विपे आशक्ति करपाथी गारू- डीथी बंधन पामी क्लेश पामे छे अने सुगंधनी अति तृष्णायालो भ्रमर सायंकाले कमलकोशरूप बंधनमां पडे छे.॥ १००n विस्वैर्धातुभिरंगमेतदघटि प्रागेव तत्राप्यहो, दुर्गंधः प्रतिकर्मणापि दि वहिः प्राधर्मतः केचन।। दुर्गधेव मृगातनुजवदतः सौरभ्ययत्नोऽत्र को, गंधद्रव्यचयैर्निबोधशुचिता का नीलिकाभाजने१०१ विरिति । मागेव पूर्वमेव विसर्दुगंधैर्मजास्तिरुपिरशुक्रादि- भिः समभिर्धातुभिः कृला एतदंग शरीरमघरि घटितं । तत्रापि शरीरे अहो इत्याश्चर्ये वहिः प्रतिकर्मणापि उद्वर्तनमंडनादिप्रकारे- णापि के च न पाकर्मतः पूर्वभवोपार्जितकर्मणा दुर्गंधः स्यात्। काम- मूल, टीका अने भाषांतर सहित. व । दुर्गधेव मृगातनुजवञ्च, यथा तयोः बहितिकर्मणापि दुर्गंधी बभूव । अतः कारणात् अत्र शरीरे का सौरभ्ययत्नः कः कृत्वा। गंधद्रव्यचर्यः कर्पूरकस्तारकादिमुगंधद्रव्यवस्तुसमूहैः ॥ दृष्टांत- माह ।। नीलिकाभाजने गुलिकाभांडे नियोधचिता स्वभाविकोप- वित्रता का स्यात् अपितु न ॥१०॥ प्रथम या शरीरज दुर्गधि धातुओयी यनेलुं छ. माधय छ के ते शरीरने विप यहार धोयु फस्तुरि विगरे अंगराग लगापर्यु विगेरे, प्रतिकर्म करता छता पण कोर पूर्व कर्मने लांघे दुर्गधा अने मृगापुनी पेठे नहि दूर था शके एयो दुर्गंधज रहेलो माटे एया शरीरने सुगंधी पदार्थोथी मुगंधीवालुं करवानो शो प्र. यल करयो ? रांत कहे छ के, गलांना पारने विष स्यमाविकी पवित्रता क्याथी होप? ॥ १०१। हये ये काव्यची स्पर्शद्वार कहे छे. (वसंततिलकावृत्तम.) स्पर्शातिगृधुरति वल्यपि याति दुःखं, प्रद्योतभूप इव मंत्र्यभयेन बद्धः ।। को वाग्रहीप्यदिभमेव न चेत्करेणु- स्पशधिधीः स्थगितगर्तगतोऽभविष्यत् ॥१०२॥ स्पर्शति । अतिबल्यपि अति बलवानापे पुम्पः स्पातिगृधुः सीस्पर्शेऽत्यनलोलुपः सन् दुःखं याति । क इव । मध्यभयेन अभ- यकुमारमंत्रिणा बद्धो स्त्रीस्पर्शलोलुपो मालवदेशाधिपनिड

कर्पूरमकर.
प्रद्योतभूप इव स्पर्शलोलुपः चंडमधोतभूपतिः यया । दृष्टांतमाह ।
चेयदि भो हस्ती करेणुस्पषिधीः हस्तिनीस्पर्शाधबुद्धिः सन्
स्थागतगर्तगतः प्रच्छन्नगर्चप्राप्तो नाभविष्यत् तहि इमं हस्तिनं
कोऽहीप्यत् अपि तु न कोऽपि. ॥ १०२॥
अत्यंत बलवान् एवो पण माणी स्पर्श इंद्रियने विषे घणो
इच्छातुर थयो छतो अभय कुमारे यंधनमा नासेला चंमद्योतन
राजानी पेठे दुःखी थाय छे. दृष्टांत को छे के, हाथणीनो स्पर्श
फरवामां आंधली बुद्धिवाळो हाथी जो ढांकी राखेला साटाने विपे
न पडतो होय तो तेने कोण पकडी शके ? ॥ १०२॥
यः स्पर्शसोख्यलवमिच्छति मूढबुद्धिः।
सिहिप्रदेन तपसा सुकुमालिकेव ।।
चिंतामणेः सकलभूतलराज्यदातु-
ालः स भृष्टचणकान् वृणुते क्षुधातः ॥१०॥
यः स्पर्शेति । यो मूहबुद्धिः स्यात् स पुरुषः सिद्धिपदेन सि-
दिदायकेन तपसा कृत्या स्पर्शसौख्यलवं स्पर्शमुखलेशं इच्छति ना-
न्यः । केव । मुकुमालिका इव । यथा तया वहुविटभुज्यमानवेश्या-
दर्शनात् सिद्धिदायकेन तपसा कृत्वा द्रौपदीभवसंबंधिनिदानं व-
दं । दृष्टांत माह । यः क्षुधातः सकलभूतलराज्यदातुः सर्वपृथ्वी-
साम्राज्यदायकाचिंतामणेः सकाशात् भृष्टचणकान् पृणुते याचते
सवाल:स्यात् ॥ १०३ ॥

मूल, टीका अने भाषांतर साहित. जे मूढयुद्धि पुरुष, सिद्धिने मापनारी पची तपश्चर्याये करीने कुमारीकानी पेठे अल्प एया पण स्पर्शना सुखनी इच्छा करे छे , सकल पृथ्वीना राज्यनी संपत्ति आपनार चिंतामणि पासथी शे. ला चणाने मागनार भूख्या बालक जेवो छ ॥ १०३ ॥ हवे ये काव्यधी सात व्यसनमार कहे . (स्रग्धरात्तम्.) सत्वं निर्दयत्वं विविधविनटनाशौचनाशात्महानी, स्वास्थ्य वैरवृद्धिर्व्यसनफलमिहामुत्रदुर्गत्यवाप्तिः लुक्यक्षमापवतयसनविरमणे किंन दक्षा यतध्वं, नंतो मांधकूपे पतत चलतमा दृग्विपाहेः पयादे॥ निःसत्वमिति । १ चूनरमणव्यसनात निःसत्वं दारिद्रधं स्यात् १ मांसभक्षणात् निर्दयत्वं निःकरुणवं। ३ मद्यपानात विविधा नटना विटंबना उपहास्यं दुर्गंधादिका स्यात् । ४ वेश्याभोगात् चस्प पवित्रताया नाशः स्यात् अपवित्रता भवतीत्यर्थः।५ आ- आत्महानिः ६ चौर्यात अस्वास्यं व्याकुलवं विश्वास तत्वं च । ७ परदारसेवातो वैरद्धिर्भवति । इह लोके इशं सनफलं भवति । अमुत्र च परलोके दुर्गत्ययाति नरकमाप्तिः । ग्रंथकर्ताए दरेक द्वारना बये कान्य करयां छे'पण सात व्य. नमारना मा बीजाये काव्य प्रक्षेप होयाथी हिदाखल करयां छे. चूतं च मांस च मुरा च घेश्या, पादिचायें परदारया ॥ एतानि सप्त व्यसनानि कात् (१००) कर्पूरप्रकर. मुहत्साघूपासनधर्मचिंतनगुणाः द्रव्यकीर्तिकुलकमागतकलासौंद- र्यकांतिमित्रमुनिसेवाधर्माचतनादिगुणाः हि निश्चितं संतोऽपि विद्यमाना अपि नश्यति नाशं यांति । यदद यथा पांडुमुतेषु पांडवेषु तस्युतमुधीषु तेन छूतेन गतबुद्धिषु सत्म विद्या- गमादिगुणा अपि नष्टाः। दृष्टांतमाह । आदित्यभावर्जिते . यकातिरहित विश्वे जगति तमसा अंधकारेण घटपटस्तंभादि कि म्फुट मक लक्ष्यते ज्ञायते अपि तु न ॥ १०६॥ धूत रमवाने लीधेज द्रव्य, यश, कुळाचारकला, सौंदर्य, तेज, सुमित्र, गुरुपासना अने धर्मचिंता विगैरे विद्यमान पवा पण गुणों नाश पामेछ. जूओ, द्यूतीज बुद्धि भ्रष्ट यह जवाने लीधे पांदबोना पण गुणो नाश पाम्या हता. दृष्टांत कहे ले के, सूर्यनी कांती रहित पवा या विश्वने यि अंधकरने लीधे घट, पट, स्थम विगेरेशु स्प- एदेखायछे खरा ॥१०६॥ (वसंततिलकावृत्तम.) द्यूतं न किं त्यजत किं दहत स्वगेहें, छागं च मूत्रयसि किं वदने स्वकीये ।। तनाशीप्रियतमासहितो नलोऽपि, जानीत रोर इव राज्यसुखानिरस्तः ।। १०७ ॥ धूतमिति । धूतं किं न त्यनत । स्वगेहं निजगृहं किं दहतं च स्वकीये वदने निजमुखे छागं अजं कि मूत्रयसि ॥ तचस्मार कशात् तादृशीमियतया दमयंती तया सहितो नलोऽपि नलन मूल, टीका अने भाषांतर सहित. पोऽपिराज्यमुखानिरस्तो भ्रयासन रोर इव दरिद्र इव जानीत.१०७ हे प्राणीयो! तमे घूत केम त्यजता नथी ? पोताना घरने शा माटे यालो लो? अने पोताना मुखमां यकराने शा माटे मूतरायो छो? कारण तमे आणो छो के, ए द्यूतने लोधेज नलराजा तेयो पोतानी निया दमयंती सहित राज्यधीभ्रष्ट था दरिदीसरखो थयो.१०७ हये वे कान्यथी मांसदार कहे छे. मांसाशनान्नरक एव ततः स देव- स्तल्लोलुपं हरिनपं कृतवान् सरोपः ।। किं पाकपेशलतराशनदत्ततृष्णे, किंपाकमोजिनि मृतेरपि संशयोऽस्ति ॥१०॥ मांसेति । मांसस्य अशनं भक्षणं तस्मात् नरक एव स्यात् त.. तः स देवः तल्लोलुपं मांसलोभिनं हरिनृपं हरिवंशकर्तारं राजानं कृतवान् चकाराकथंभूतः देवः। सरोकापूर्वभववद्धवैः। दृष्टांतमाह। किपाकं विपरसफलं तदाक्षितुं इत्येवं शीलं यस्येति किंपाकमोजी तस्मिन् पुरुषे मृतेरापि मरणादपि कि संशयोऽस्ति अपि तु न कि- तु म्रियते एव । किं रूपे किंपाकमोजिनि । पाकेन परिपकतया पेशलतरं मनोज्ञतमं यदशनं भोजनं तत्र दत्तवृष्णे कृतलोभे । यथा परिपकफलं भुक्ते तथा विपक्षफलं यदि मुंक्त तहिं तस्य पुरुपस्य मरणादपि कि संशयः अपि तु न ॥ १०८ ॥ मांस भक्षण करवाथी नरकज मले छे? अने तेटलाज माटे

कर्पूरमकर.
पूर्वना पैरनेलौधे रोषयुक्त एया देवताए हरि नृपतिने ते मांसमालो.
लुप करयो हतो. दृष्टांत कहेछे के, पक्वपणाथी मनोहर भक्ष्य घ.
स्तुने विषे अति लालचु यनेला एवा किंपालफलतुं भोजन फर-
नाराने विषे शुं मरणनो संशय रहे छ ? अर्थात् नी रहेतो ॥ १०८॥
स्नेहो दयापि हृदि कामिपलोलुपानां,
किं चिल्लणापि पतिमांसदलानि नैच्छत् ।।
नाभाति किं निजकुटुंबमपि द्विजिह्वी,
स्थानं स्वमन्यदपिकिंदहतीह नाग्निः ॥ १०९।।
स्नेह इति। स्नेहः प्रेम दयापि च आमिपलोलुपानां मांसखा-
दकानां नराणां हृदि चित्ते का किदशी स्यात् । चिल्लणापि चि-
लगानाम्नि पट्टराज्ञी अपि पतिमांसदलानि श्रेणिकमांसखंडा-
नि कि नैच्छत किं न वांच्छ अपि तुवांच्छैव । दृष्टांतावाह । द्वि-
जिह्वी सप्पिणी निनकुटुंबमपि स्वापत्यमपि किं नानाति किं न
भापति अपि तु खादत्येव । अग्निश्च स्वं स्थानं अन्यदपि परकी-
यमपि स्थानं किं न दहति अपि तु ज्वालत्येव ॥ १०९ ॥
मांसने विषे लोलुप पत्रा प्राणोभोना हृदयने विषे स्नेह के
दया क्यांधी? चिल्लणाये पण पोताना पतिना मांसनी इच्छा
नहोती करी? इशांत कहेछ के, सापण गु पोताना कुटुंबने नथी
मक्षण फरती ? अथवा तो अग्नि मुं पोताना अने परना स्थानने
नधी चालतो? अर्थात् सापण पोताना कुटुचने भक्षण करछे अने
अग्नि पोताना तथा परना स्थानने बाले छे ॥ १०९ ॥

न मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (१०३) हये ये कान्यधी मधद्वार कहे छे. नांकृत्पकृत्यविदलं मधुपातमचो- भूताभिभूत इव शून्यमनोवांगः॥ किं देवकीपरिणये मदपारवश्या- नाश्लेपि जीवयशसाप्यतिमुक्तकर्पिः ॥११॥ नेति । मधुपानमत्तः पुरुषो भुताभिभुनः पुरुष इव अकृत्यं कृसं वा घेत्तीते ईदृशोऽलमसर्थ न स्यादेवे। किरूपः । शून्यमनो- वोंगः शून्पानि मनोवचोंगानि यस्य स तथा । दृष्टांतमाह । अहो इसाश्चर्ये देवकीपरिणये देवकीवियाहावसरे मदपारवश्यात् मध- पानमदोन्मत्ततया जीवयशसा अतिमुक्तका अतिमुक्तकनामा ऋ- पिरापे कि नाश्लोप किं नालिंगितः । अपि तु आलिंगित एव म- दपारवश्यत्वात् ।। ११.० ।। मद्यपानथी मत्त थयेलो पुरुष मन, पचन भने फायावालो छ तां शून्य थइ जाणे भूत प्रेतादिकथी पराभव पाम्यो होय नी ! तेम हत्य अकृत्यने जाणतो नथी. इशांत कहे छे फे, देवीना यि याप्रसंगे मद्यपानथी परवश ययेली जीवयशाये Y अतिमुक्त मु. निने आलिंगन नहोता फस्या ॥ ११०॥ (मालिनीटत्तम.) मधु मधुरवचोभिः प्रेयसोप्रेरितो यः, पिबति निजकुलोत्यां चारुचिंतां विमुञ्य ।।.

(१०४) कर्पूरमकर. वररुचिवदिहापि प्रेक्षते दुर्गतिं सः, क च तनुदृढता स्याद्रोगिभुक्ताज्यभोगैः।।१११॥ मधु इति । मधुरवचोभिः मिष्टवचनैः कृत्वा मेयसीमेरित क- लवनोदितः सन् यः पुरुपो मधु मद्यं पियति आस्वादीत । कि कृत्वा । निनकुलोत्थां निजकुलोत्पन्नां चारुचिंता प्रधानविचार विमुच्य संत्यज्य । स पुरुपो वररुचवत् वररुचिपंडित इव इहापि इहलोकेऽपि दुर्गति नरकं प्रेक्षते पश्यति । अत्र दृष्टांतमाह । भो- गिभुक्ताज्यभोगैः सर्पखादितधृतभोजनः तनुदृढता शरीरदृढिमा क च स्यात् अपि तु न ॥ १११ ॥ मधुर वचनोप करीने प्रियाय प्रेरेलोजे पुरुष पोताना कुलाचारनी उत्तम चिताने त्यजी दइने मद्यपान करे छे ते पुरुष, पररुचिनी पेटे आ लोकमां पण दुर्गतिने जूए छे. दांत कहछे के, सर्पे वो रेला एया घीने खावाथी शरीरनी दृढता फ्यांधी थाय? ॥११२॥ घे ये काव्यथी वेश्याद्वार कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितहत्तम.) वेश्या विश्वकलत्रमत्र तदहो पानीयशालाजले, यद्वकांदविकाशने च शुचिता का प्रायशस्तादृशी तस्मात्सा कृतपुण्यवत् कृतकमुच्छोकोदया कि प्रिय पूर्णेऽलं विशदा स्वभावकलुपा दोपापि नेदी कशे।

मूल, टीका अने भापांतर सहित. वेश्यति । वेश्या गणिका विश्वकल समस्तपली तत्तस्मात् . कारणात् अत्र वेश्यायां मायशो वाहुल्येन तादृशी शुचिता पावि- यं का । अपि तु न कापि । अहो इत्याश्चर्ये पानीयशालाजले सर्वसत्कजले यत् यथा मुचिता न भवति यथा च कांदवि- कस्याशने भोजने मायः तादृशी पवित्रता न स्यात् । तस्माद का. रणात् सा वेश्या पुरुषस्य किं प्रिया वालमा स्याद। अपि तु पिया न स्यात् । किं विशिष्टा सा वेश्या ॥ कृतकमुच्छोकोदया कृतकः कृतो मुदो हर्पस्य शोकस्य च उदयो रद्धिर्ययासा तथा । किंवत् । कृतपुण्यवद यथा कृतपुण्यस्य वेश्या प्रिया नासीत् । बहुकालं भु- का दत्तप्रचुरद्रव्यापि वेश्या वलभा न भवतीत्यर्थः । दृष्टांतमाह । पूर्ण पोडशकलासंपूर्णे वा कृपे दुर्वले न्यूने इंदौ चंद्रमसि सति दोपापि रात्रिरपि अलं अत्यर्थं विपदा निर्मला न भवति । अनै- मल्ये हेतुगतिविशेषणमाह । स्वभावकलुपा स्वभावेनैव सहजे- नैव कलुपा सकश्मला समालना । यथा रात्रिः संपूर्णेऽपि कृपेऽपि च चंद्रमसि वर्तमाने सति विपदा नैव भवाते । किंतु कलुपैव भव- ति तथैव वेश्यापि बहुकालं सेवितापि नानाविषद्रव्यादिना तो- पितापि मिया नैव स्यादिति ॥ ११२॥ घेश्या सकल विश्वनी स्त्री छे तो परवना जल समान अने फंदोइना भोजन समान ए येदयामां प्राये पवित्रता क्याथोज होय? तो जेणे बहु धन थाप्या छतां कृतपुण्य शेठने प्रथम हर्ष अने पाछलथी शोक उत्पन्न करयो हतो पची ते वेश्या प्रिय केम होय? दृष्टांत कहे छ के, चंद्रमा पूर्णकलायालो होय अथवा तो ओछी का

----
,
कर्पूरप्रकर.
लाचालो होय तो पण स्वभाषथीज मलीन एवी रात्री झुं अत्यंत
E.निर्मल थाय खरी ? अर्थात् नज थाय । ११२ ।।
(मालिनीत्तम.)
क लघुनि गणिकानां हृद्यनेके गवाक्षा
दधति यदनुवेलं ता रसं नव्यनव्यम् ॥
तदजनि हृतवृनः कूलवालोऽपि ताभि-
मैलति हिमगिरिर्वा भानुभाभिदृढाभिः॥१३॥
केति । गणिकानां वेश्यानां लघुनि तुच्छे हृदि हृदये अनेक
गवाक्षाः छिद्राः । लोकभापया गोखला इति । क कुतः अभूवन्
यद्यस्मात्कारणात् ता गणिका अनुवेलं वेलां अनु लक्षीकृत्य न-
व्यनव्यं नवीनं नवीनं रसं शृंगारं दयति धारयति । तत्तस्माद्धेतोः
कूलबालो मुनिरपि मासक्षपणादिमहातपःकर्तापि ताभिर्गणिकाभि-
हूंततः चौरिताचारो भ्रष्टचारित्रोजनि जातः । अस्यां वार्तायां
दृष्टांतमाह । वा दृष्टांतदर्शने । हिमगिरि हिमाचलो हताभिस्तीत्राभिः
भानुभाभिः सूर्यकांतिभिः गलति द्रवीभवति । तथा वेश्यानां हा-
वभावमोहितचितः पुरुषः कृत्याकृत्यं न वेत्तीत्यर्थः ॥ ११३ ॥
घेश्याओना हलका हृदयने विपे अनेक छिद्रो क्याथी थया' का
रण के,ते दरेक वखते नवनवा रसने धारण करेछे. पी श्यामो.
पीम मासक्षमणादि महातप करनारा कुलयालक मुनि प्रतम्राट
थया. दृष्टांत कहे छ के, सूर्यनी तीक्ष्ण कांतिथी हिमाचल पर्वत
पण गले छे. अर्थात् वैश्याना हावभावथी सोह पामेलो पुरुष छ
स्य सने थत्यने जाणतो नथी ॥ १३ ॥

H-~ मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (१०७) हवे ये काव्यथी पापद्धिद्वार कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितटत्तम.) व्याघो नान्यहिताय सत्यमसकृतिश्वस्तजंतूंस्तुदन्, न स्वस्मिन्नपि तुष्टये व्युतशरक्रोडादितोतं ब्रजन् ।। मृत्यौ दुर्गतिमाप्तवांश्च मृगया लोकद्वयात्यै ततो, गांगेयेन स शांतनुक्षितिपतिस्तस्या निपिद्धस्ततः११४ व्याधरिति । व्याधः आखेटकी अन्यहिताय न स्यादिति ससं । स्वस्मिन्नपि आत्मन्यपि तुष्टये संतोपाय न भवतीत्यर्थः । किं कुर्वन् । असकद्वारं वारं विश्वस्तनंदून विश्वासपासनीवान् सुदन मारयन् । घ्युतशरक्रोडादितः लक्षभ्रष्टशूकरादितः अंतं मिनाशं प्रजन गच्छन् । पुनः किं कुर्वन् । मृसौ मरणे सति दुर्गति नरकं परलोके आप्तयांश्च प्राप्नुवंश्वा परहिताय स्वहिताय च न स्या- दित्यर्थः । ततः कारणात् मृगया आखेटको लोकद्वये इहलोकपर- लोकयोः अर्स पीडत्यै स्यात् । ततः हेतो स प्रसिद्धः शांतनुक्षिति पतिः शांतनुनृपः गांगेयेन तस्याः मृगयायाः सकाशात निशिदो निवारित इति ।। १.१४॥ ए सत्य के के, विभ्यास पमाडेला प्राणीऔने पारंवार मारी नासतो एयो पारधी अन्यना हितने अर्थे नधी। एटटुंज नहि पण पाणना प्रहार बची गयेला स्वरादि प्राणाओथी मृत्यु पामतो ते पारधी पोते पोतानी तुष्टिने अथे पण थतो नी. कारण के, मृत्यु थवाथी ते, पोते पण दुर्गतिने पामे छ. भा प्रमाणे मृगया पन्ने - * (१०८) कर्पूरमकर. लोकने विषे दुःख आपनारी छे तेटलाज माटे गांगेये शांतनु रा. जाने ए मृगयाथी निवारयो हतो ॥ ११४ ॥ पापडौं तनुमघोझितघृणः पुत्रेऽपि दुष्टाशय- चंडः खांवपावकादपि मुधा कंकं न हन्याजडः ॥ किं वाणेन जरासुतो वनगतो विव्याध नो वांधवं, प्रापोर्मुनिघातपातकभरं किं नाजराजांगजः।११५॥ पापर्द्धाविति । पापद्धौं मृगयायां तनुमतां जीवानां वधे उ- झिना सक्ता घृणा दया येनस तथा तनुमद्वधोझितघृणः पुत्रेऽपि दुष्टाशयः विरुद्धाध्यवसायः एतादृशो जडो मुर्खः पुरुषः कं कं जीवं मुवा वृथा न हन्यात् न मारयेत् । किं रूपः जडा। खांडव- पावकादपि ईश्वरसंधिवैश्वानरादपि चंडो रौद्रः । दृष्टांतावाह । वनगतः वनवासी जरासुतः जराकुमारः वाणेन शरघातेन वांधवं कृष्णं किं न विव्याध किं न जघान अपि तु मारयामासैव । वा पुनः अजराजांगजो दशरयो मुनिघातपातकभरं मुनिघातेन ऋपि- पुत्रशरवणमुनिमारणेन पापसमूहं उच्चैरतिशयेन किं न माप किं न लेभे अपि तु मापैव ॥ ११५ ॥ मृगयाने विषे जीवोनो यध करवामां निर्दय अने खांडवनने याली नाखनारा अग्नि थको कर एवो जड पुरुष पुत्रने विषे पण दुष्ट परिणामवालो छतो कया कया जीवोने नथी हणतो! दृष्टांत कहे छ के, वनमां गयेला पवा पण जरासुते पोताना बांधव पवा कृष्णने गुं यागवडे नथी हण्या? यथया तो दशरथ राजा मुनि हत्याना म्होटा पापने मुं नयी पाम्या? अर्थात् पाम्या छे ।। ११५॥

मूल, टीका अने भाषांतर साहित. (१०९) इवे वे काव्यथी चौर्यद्वार कहे छे. चौरो दुःखमुपैति नारकसमं सत्योऽपि तत्संनिधेः, शुप्के प्रज्वलिते हि सामपि किं नो वन्हिना दह्यते।। संघोल्लंटनसजदग्धचरटयामेऽग्नितप्तमजा- मध्योत्पत्तिभवे समं सगरजैःकिं किं न लेभे तदा।११क्षा चौर इति । चौरस्तस्करः नारकसमं नारकीयसमा दुःख वधनमारणछेदनभेदनादि कष्टमुपैति याति । सत्योऽपि अचा- रोऽपि तत्सनिधेः चौरसंसर्गात दुःखं गच्छति चौरोऽपि चौरसंस- र्गकर्ताऽपि च द्वावपि दुःखं गच्छत इत्यर्थः । हि यस्मात् शुप्के प्रज्वलिते सति इह जगति सामपि नीलमापे अग्निना बहिना कि नो दह्यते । अपि तु ज्वाल्पत एव ! तदा तस्मिन् प्रस्तावे अष्टापद- परिवासनने सगरजः सगरपक्रवत्तिपुत्रैः किं किं दुखं न लेभे अपि तु सर्वमपि दुःखं भासमेव । कथं । समं सयकालं । मासं । अग्नितप्तमजामध्योसतिभवे अग्नितामना तासां मध्योसत्तिरूपे जन्मनि । किं रुपे । संघोल्लुंटनसज्जैरत एवं पूर्वभवे दग्धो ज्वा- लितः चरटनामा ग्रामो यत्र तथा तस्मिन् ॥ ११६ ।। - चोर पुरुष नरकसमान दुम्न पामेछे पटलुंज नहीं परंतु ते. भी पासे रहेनारो अचोर पण दुःख पामे छे. जूओ, अग्निथी सूफ घले छते तेनी साथे लीलु पण शुं नयी पलतुं ? दृष्टांत कहे के के. अष्टापद पर्वतना फरती खाई करवाने अवसरे संघने लुटया यार थवाने लोधेज पूर्वभये पाली मूकेला चरट नामना कर्पूरमकर. अग्निथी तप्त थयेलो प्रजानी मध्ये उत्पत्तियाला भयन विषे सगर चक्रवर्तीना पुत्रोjj दुःख नथी पाम्या ? ॥ ११६ ॥ चार्य स्वेन च वर्णके न च कृतं मूढा दुरंतं भवे. द्राज्ञामंडिकशालकोऽपि न इतः किं मूलदेवेन सः॥ किं चैतनिजगत्प्रियोऽपि मदनस्तचित्तचौर्योद्यतः, शापं प्राप न कि प्रजापतिगिरा दाहं च रौद्रामिना।। चौमिति । हे मूढाः । चौर्य तस्करता स्वेन चात्मना वर्णन च स्वजनेन च कृतं तच्च दुरंत दुर्दुःखं अंते यस्य तत् दुरतं दुःखं भवेत् स्यात् । मूलदेवेन राज्ञा साप्रसिद्धोऽत्यंतराज्यमान्यो मंडिक- नामा शालकोऽपि कि न हतः किं न विध्वंसितः। अपि तु हत एव । एतदनंतरोक्तं किं । प्रिजगत्मियोऽपि लोकत्रयवल्लभोऽपि मदनः कामः तचित्तचौर्योद्यतस्तयोर्ब्रह्मण ईश्वरस्य च मानसचौं- यसावधानः सन प्रजापतिगिरा ब्रह्मणो वाण्या शापं कि न भाप । अपि तु लेभे । पुना रौद्राग्निना ईश्वरतृतीयलोचनवहिना दाई किन माप अपि तु प्राप्तकानेव. ॥ ११७ ॥ है भूड पुरुषो! पोते अथवा पोतानी जातीना पुरुष करेली चोरी अंते दुःखदायक थाय छे. जूओ. मुलदेव राजाए पोताना शा. ला मंडिकने पण चोरी करवाना यांकथी नथी हण्यो ? दृष्टांत कहे छ के, आ णे जगत्ने प्रिय एवो कामदेव पण ब्रह्मा अने शं. करतुं चित्त चोरवाने उद्यमयंत थयो छतो शुं ब्रह्माथी थापने नधी पायो ? अने शंकरना त्रीजा नेवना आग्निथी दहन नथीथयो? ११७ मूल, टीका अने भापांतर साहित. (११) हये ये काव्यथी परस्त्रीद्वार कहे छे. पुण्यापुण्यचयेन बुद्धिरमला स्यात् कश्मलाप्यगिनां, वातेनेव युगंधरी सदसता मुक्ताफलांगारभा ॥ लंकेशो नलकूबरप्रियतमा नाम्नोपरंभां रता- मत्याक्षीदरतां च रामवनितां सीतां जहाराशु यत् ।। पुण्यति । अंगिनां प्राणिनां बुद्धिः पुण्यापुण्यचयेन धर्माधर्म यो:द्धिमकारेण पुण्यचयेन अमला निर्मला अपुण्यचयन कप्मला कलुपी स्यात् । किशी स्यादित्याह । युगंधरी सदसता शो- भनाशोभनेन वातेन वायुना मुक्काफलांगारमा मुक्ताफलांगार- समानकातिरिव । यथा शोभनेन वायुना युगंधरी मुक्ताफलाभा स्थात् असता विरुपकेन वायुना युगंधरी अंगारसदृशा स्यात् ।। - शांतमार। लंकेशो रावणो रतां सानुरागां नलकूबरमियतमां नल- कूवरकलत्रं नाम्ना अभिधानेन उपरंभां अत्याक्षीत् । तत्र धर्मोदयेन रावणस्य निर्मला बुद्धि रासीत् । च पुनः स एव लंकेशोऽरतां नीरागां यद्यस्मात्कारणात् पापोदयात् रामवनितां श्रीरामकलत्रं सीतामाशु शीघ्र जहार अहरत् ॥ ११८ ।। पुण्यना संचयथी प्राणोनी बुद्धि निर्मल थाय छे अने पापना संचपयो मलीन थाय छे. जूमो के, युगंधरी-जार सारा वायुए करीने मुक्ताफल सरखी कांतियालो थाय छै अने नठारा यायुथी अंगाराना सरली कांतिवाली थाय छे. दृप्रांत कहे छ के, रावण पोताने विये आसक्त एवो नल कूवरंनी प्रियाने धर्मना उदयथा त्यजी दोधी अने रक्त नहि एवी सीताने पापना उदयथी शीघ्र हरण करी.

(११२) कर्पूरभकर. (वसंततिलकारत्तम.) मूढः परस्त्रियमुपेत्य कुवाक्यबंध- घातापकीर्तिमृतिदुर्गतिदुःखपात्रम् ।। स्या मदारचुलनीरतदीर्घवत्किं, लक्ष्मक्षयादि न विधोगुरुतल्पगस्य ॥ ११९॥ मूद इति । मूढः परखियं परनारी उपेत्य माप्य ईदृशः दुःख- पात्रं स्यात् । कुवाक्यं कुवचनं । पंधः रज्यादिना बंधनं । घातः दं- डादिना ताडनं । अपकीतिः अपयशः । मृतिः मरणं । दु. गतिः नरकं । इत्यादि दुःपभाजनं परस्त्रीलंपटः पुरुपो भवती- ति संबंधः । किंवत् । ब्रह्मदारचुलनीरतदीर्घवत् । यथा ब्रह्मभूप कलने चुलनीनामान रत आशक्तः दीर्घनामा मंत्रीश्वरो मरणपात्रं. मभूत् । दृष्टांतमाह । गुरुतल्पास्य गुरोर्वृहस्पतेः शय्यां गतस्प वि- घोश्चंद्रस्य लक्ष्मक्षयादि कलंकयक्ष्मरोगादिकं च किं नाभूत् ११९ भूर्य माणस परस्त्री गभनयी ब्रह्मदत्त राजानी स्त्री चूलनीने विषे आसक्त एया दीर्घ प्रधाननी पेठे, फुयाश्य, बंध, घात, अपकीर्ति मृत्यु, दुर्गति आदि दुःखोर्नु पात्र थायछे. इप्टांत कद्दे छे के, यह स्पतिनी स्त्री साथे व्यभिचार फरनारा चंद्रने फलाना क्षप रूप कलंक अने क्षय रोग विगेरे नथी ययु? ॥ ११९ ॥ इथे ये फायथी कपायद्वार कहे छे. (पृथ्वीरत्तम्.)। सुभूमजमदग्निजप्रतिमद्रुमाघर्पजे, - । मूल, टीका अने भाषांतर सहित. कपायदवपावके विपयवात्ययादीपिते ॥ महद्गुणवनं दहत्यहह पुण्यकल्पद्रुम- स्ततोऽस्ति यदि देवतः शमघनाघनोवपति१२० मुमूमेति । अहहेति खेदै । महद्गुणवनं महतां गुणा एव वनं दहति भस्मीभवति । क । मुभूमनामा चक्रवर्ती जमदानिजः परशुरामः तयोः प्रतिमाः समाः पुंद्रुमाः पुरुपक्षास्तेपामापर्पः संघट्टस्त- स्माजातस्तस्मिन् । कपाय एव दवपावको दावानलस्तत्र । किरूपौविपया शब्दरूपरसगंधस्पर्शाः पंच त एव वासया वात- समूहस्तया उद्दीपिते प्रज्वालिते । ततः तस्मिन्पो महद्गुणवने य- दि दैवतो भाग्यवशात् शम उपशम क्षमा स एव घनाघनो मेघो व- पति दृष्टिं करोति तोह पुष्पकल्पद्रुमोऽस्ति वर्तते ।। १२० ॥ आठमा सुभूम चक्रवर्ती तथा परशुराम जेवा पुरुष रूप . क्षाना प्रसाराथी उत्पन्न थयेला अने पंच विषय रूपी वायुए प्रदी- त करेला एया काय रूपी दवाग्निने विषे महा गुण रूपी चन य. ली जाय छे, ते यखते जो देवयोगे शमता रूप मेध घरसे, तो पुण्यरूप कल्पवृक्ष त्यां रहे ॥ १२० ॥ जीवाः कपायविवशा न विचारयंति, चाणाक्यवत्किमपि कृत्यमकृत्यमत्र ॥ कल्पांतवातविततिक्षभितस्य पूर्ण- रोदोतरस्य.. को विवेकः ॥१२१ । - E . (११४ ) कर्पूरमकर. जीवा इति । जीवाः कपायविवशाः कपायाः क्रोधमानमाया लोभरूपाश्चत्वारः तैर्विवशा विह्वलाः संतः चाणाक्यनाममंत्रियत् ; अत्र कर्तव्यविधौ किमपि किंचिदपि कृत्यमकृत्यं करणीयाकर- णीयं न विचारयति न जानति ॥ दृष्टांतमाह । ईदृशस्य जलधेः -- मुद्रस्य ननु निश्चितं को विवेको विचारः स्यात् । अपि तु न को- ऽपि विचारः कीदृशस्य जलधेः। कल्पांतकालस्य वातवितत्या वायु समूद्देन क्षुभितस्य क्षोभं प्रापितस्य । पुनः किशस्य । पूर्ण रोदों-' तरं पृथिव्याकाशयोर्मध्यं येन स तथा तस्य । द्यावापृथिव्यो तु द्यावाभूमौ द्यावा तु रोदसीति वचनात् ॥ १२१ ॥ क्रोध, मान, माया अने लोभ ए चार कपायधी विव्हल थये- जीयो चाणाक्यनी पेठे कृत्य अथवा अकृत्यमे जाणता नथी... शांत कहे छ के, कल्पांतकालना पयनना समूहथी क्षोम पामेला अने पृथ्वी तथा आकाशना अंतरने पूर्ण करनारा समुद्रने शुं वि. चेक होय खरो? अर्थात् न होय. ॥ १२१ ।। इये ये काव्यथी शोधद्वार कहे छे. (सग्धरावृत्तम्.) मिष्टानं क्ष्व हृद्यपिवजलमपि तान् पडूसान माचरुद्धि, कायक्लेशं त्यजांग विमलय सुकरः क्रूरकुंभर्पिणोक्तः ॥ मोक्षोपायोऽस्ति कोपंजयभज शिवजंशर्मसाधो निवोध, द्राक्षेक्षुक्षीरखंडप्रनृतिरसवलासंनिपातेऽप्यदुष्टम् ॥१२२॥ मिष्टान्नामिति । हे साधो। नियोध जानीहि । मिष्टान्नं मुखम- , मूल, टीका अने भाषांतर साहित. ( ११५) धुरं मोदकादिकं सरसमाहारं भुत्व भक्षयाहृद्यं मनोज्ञंकपूरएलावा- सितं जलमपि पानीयमपि पिव । च पुनः तान् प्रसिद्धान् सादि- मादि पडूसान मा रुद्धि । कायक्लेशं शरीरकष्टं त्यज मुंच । अंग शरीरं विमलय प्रक्षालय जलादिना । क्रूरकुंभापर्णोक्तः क्रूरकुंभ- पिणा प्रोक्तः मोक्षोपायः मोक्षगमनमकार: मुकरः सुखेनकर्तुं श- क्योऽस्ति । उपायं दर्शयति । कोपं जय शिवजं मोक्षोत्पन्नं शर्म मु- खं भज आश्रय । दृष्टांतमाह । द्राक्षा हारहरा । इक्षुः प्रसिद्धः। क्षीरं पयः । खंडः शर्करा प्रभृतिरसबलात् प्रमुखरससामर्थ्यात् अदुष्टं यथा स्यात् तथा संनिपातोऽमलो भवति ॥ १२२ ॥ हे साधु ! मनोहर पवा मिष्टांन- भोजन कर, जलपान कर. छ प्रकारना रसनो अनुभव ले, कालक्लेशनो त्याग कर, अंग नि. मल कर. परंतु करकुंभ मुनिए मोक्षनो सहेलो उपाय बताव्यो छ ते ए जागजे के, फक्त शोधनो पराजय फर एटले मोक्षसुख प्राप्त थयु. शांत कहे ले के, द्राख, शेरडीमो रस, दुध अने साफर ए सर्व रसवलने लोधे एकहुं थाय तो पण खराय थतुं नथी. १२२ ( मालिनीवृत्तम्.) यदि शिवगतिरिष्टा सार्यमेतार्यवत्त- जय रुपमुपसर्गेऽपीप्सिता दुर्गतिश्चेत् ॥ करडकुरमवत्तकोषमुर्विधेहि, सुरतरुकनकहोर्यों मतस्तं भजस्व ॥ १२३ ॥ यदीति । यदि सा प्रसिद्धा शिवगतिः मोक्षगतिः इष्टा बल्ल- " - (११६) कर्पूरमकर. min भास्ति तत्तहि आर्यः सरलः मेतार्यनामा मुनिस्तद्वन् उपसर्गेऽपि कटेऽपि रूपं कोपं जय क्षमा कुरु.यदि दुर्गतिरीप्सिता चेचाह करड- कुरडमुनिवत् उचैरतिशयेन शोध विधेहि कुरु । मुरतरुकंनकट्ठो: कल्पक्षधतूरकयोमध्ये यो मतोऽभीष्टस्तं कल्पद्रुमं धतूरकं वा भजस्व आश्रय ।। १२३ ।। मोतु मोक्षगतिमे इच्छतो होय तो मेतार्य मुनिनी पेठे उपसर्गने विषे पण क्रोधनो पराजय कर भने जो दुर्गतिने तो होय तो करडकुरड मुनिनी पेठे अतिशय क्रोध कर. एक कल्प क्ष छे भने वीजुं धंतुरानुं साड छे ते बन्नेमांधी से तन गमे तेनो स्वीकार कर ॥ १२३ ॥ हो वे काव्यथी मानद्वार कहे छे. (वसंततिलकाहसम्.) मानी तपःश्रुतशमव्रतधर्महीनः, स्यानंदिपण इव पण्यवधूपहासे ॥ किं तारकः कमलभूवरदुःईरोऽपि, नाकारि शंभुशिशुना हतसर्वगः ॥ १२४ ॥ पानीति । मानी अहंकारी पुरुषः । तपसा श्रुतेन शमेन व्रतेन धर्मेण च दीनो राहतः स्यात् । यथा नंदिपेणः परपवधूपहासे वेश्याहासे सति तपाश्रुतादिना रहितो जातः । दृष्टांतमाह । कम- लभूर्मला तस्य वरेण प्रसादेन दुर्दरोऽपि अजय्योऽपि तारकः य मूल, टीका अने भाषांतर सहित.. (११७) तारकनामा दैत्यः शंभुशिशुना कार्तिकेयेन हृतसर्वगर्वः हृतोऽपहृतः सर्वः समस्तो गर्वोऽहंकारो यस्य स तथा ईदृशः किं नाकारि अपि तु कृत एव ।। १२४ ।। जेम येइयाये करेला उपहासने लोधे नंदिपेण मुनि तप श्रुता. दिकथा भ्रष्ट थया तेम अभिमानी माणस तप, श्रुत, शम, मतम. में धर्म रहित थाय छे. दृष्टांत कहे छे के, ब्रह्माना वरदानयो दुर्जय एवा तारकासुरने मुं शंभुपुत्र कार्तिकस्वामीये गवरहित नथी कसो ? स्वस्यापरस्य च वलान्यविचिंत्यमानः, शक्राभ्यमित्रचर्मरेंद्रवदापदे स्यात् ॥ शुक्रःकदाचिदिह चेत्तनुते प्रकाश- लेशं ततः स्थगयतींदुमहो महत्किम् ॥१२५॥ स्वस्येति । स्वस्य आत्मीयस्य अपरस्य च पलानि अविचि- स्यमानः अनवधारयमानः सन् आपदे कष्टाय स्पात् । किंवद । श- काभ्पमित्रचमरेंद्रचन् । शक इंद्रस्तं प्रति मस्थितशत्रुचमरेंद्रवत् । दृष्टांतमाह । चयदि शुक्रो दैत्यगुरुरिह जगति कदाचित प्रकाश- लेशं कांतिलयं तनुते विस्तारयति ततस्तहिं महद गरिष्टमिदुमहः चंद्रकातिः किंस्थगयति किं आच्छादयति अपितु नस्थगयति १२५ पोताना अने परना यलनो विचार नहि करनारो माणस श. केंद्रनो सामा युद्ध करया गयेला शत्रु चमेदनी पेठे दुःखी थाय... छ. दृष्टांत कहे छे के, शुक्रनो तारो आ लोकमां कई प्रकाश करें तो तेथी ते शुद्रनारोदा तेशने दांकी शके खरो? ॥१२७ m (११८) कर्पूरमकर. हचे चे काव्यर्थी मायाद्वार कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितहत्तम.) मायादुर्गतिकृद्भवेत् परभवे क्लेशाय वास्मिन् पुनः श्रीवारेण सुरोऽपि कैतवसखा कुजिकृतो मुष्ठिना ॥ किंकर्णस्य ननिष्फला युधि कला विप्रच्छलात्ताऽनवता किं श्रीशोन जगाम वामनतनुदैन्यं बलेबैधनम्॥१२६॥ मायेति । माया कपटं परभवे परलोके दुर्गतिकृत् नरककारिणी भवेत् स्यात् । वास्मिन् भवे इहलोके पुन:शाय पीडायै स्यात् । श्रीवीरेण कैतवेन कपटेन सखा कैतवसखा सुरोऽपि माया- मनुष्यरूपधारी देवोऽपि मुष्ठिना मुष्ठिप्रहारेण कुलीकृतो पाम. नीचके । दृष्टांतद्वयमाह । कर्णस्य कला युधि संग्रामे कि निष्फला फलरहिता न अभवत् न बभूव । कथं भूता कला । विमच्छलेन ब्राह्मणवेशेन आत्ता स्वीकृता । श्रीशः श्रीकृष्णः क्ले दैन्यं याव- कत्वं वा बंधनं किं न जगाम न प्राप अपि तु जगामेव । कथंभूतः श्रीशः । वामनतनुः हस्तशरीरः ॥ १२६ ॥ माया मा भवने विपे दुःखदायी अने परभवने विषे नरकग- ति आफ्नारी छे. कपटथी मित्र धयेला देवताने पण · श्रीवीर. प्रमुए मुष्टिथी कुब्ज फरी नाख्यो हतो. दृष्टांत कहे छ के, परशु. राम पासेथी ग्राह्मणर्नु छल फरीने अभ्यास करेली, करणनी कला गुं युद्धने यिपे निष्फल नथी थइ ? अथवा तो यामनरूप धारण करनारा श्रीविष्णु यलिनां पंधनने भने याचकपणाने नथी पाम्या!.

, मूल, टीका अने मापांतर साहित. (११९) (स्रग्धरारत्तम.) सर्वेऽप्येते कपायाःशहसवलभृतः किं तु तीनैव माया, जित्वा याऽऽपाढभूति नटमिव नटयामास गौरीव रुद्रम् ॥ स्त्रीत्वं स्त्रीलिंगभावादिह नूपुन ददौ मल्लिमुख्येपुथा किं, सत्यं दुतिदैत्यं कपटसुरमणीरूपविष्णुर्जधान ॥१२७॥ सर्व इति । एते सर्वेऽपि चत्वारोऽपि कपायाः सहशं समानं वलं सामर्थ्य विभ्रतीति सदृशयलभृतः समानवलधारिणः संति । किं तु पुनर्माया तीव उत्कटैवास्ति । या माया आपाढभूतिना- मानं मुनि जित्वा स्वरशमानीय नटामव नटयामास विड़वयामास । केवगौरी पार्वती रुद्रामिव । यया पार्वती ईश्वरं नर्तयति । इह जगति या माया मल्लिमुख्येपु मल्लिनाथतीर्थंकरादिपु नृषु मनुष्यपु स्त्रीलिं. गभावात स्त्रीवेदसद्भावात् त्रीत्वं किं न ददौ आपेतु स्त्रीवेदमदात् । दृष्टांतमाह । एतत्पूर्वोक्तं सत्यमेव । कपटमुरमणीरूपविष्णुः कित- वमृगशीरूपनारायणः दुर्दातदेयं प्रोद्धोद्धतं दैत्यं जपान हतवान् या सर्वे कपायो समान बलयाला छे, परंतु तेमां माया स. पंथी मयंफर छे. कारण के, जेम पार्वतीये शायने नवान्याते प्र- माणे ते मायाये थापाडभूतिने जीतीने नटनी पेठे नचाच्या छे. व. ली जे मायाये पोते स्त्रीजाति होचाधी आ लोकमां मल्लिनाथ आ- दिने पण शुं स्त्रीपणुं नयी आप्यु ? ए सत्यज छ के, कपटथी सुं. दर स्त्रीचं रूप लइने विष्णुए दुदीत एका दैत्यने हण्यो छे ११२७१ । (१२०) कर्पूरमकर, हये ये काव्यथी लोभद्वार कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितमत्तम्.) लोभी तृप्यति नो घनैरपि धनैरिच्छन्नवं खं नवा- दप्याद्यः पितृकल्पितानुजपदं किं वार्पनिर्नाच्छिदत् ।। अश्रांतं सरितां शतैरपि भृतः किं वांबुधिः पूर्यते, किं वा शाम्यति काप्टकोटिभिरपि ज्वालाकरालोऽनल: लोभीति । लोभी लोभवान् पुरुषः घनैरपि धनैर्यद्दुभिरपि द्रव्यैः । कृत्वा न तृप्यति न संतोपं याति । किं कुर्वन् । नवानवं स्वं द्रव्यं इच्छन् वांच्छन् । आयः प्रथमः वार्षभिः तृपभस्यापत्यं श्रीआ- दिनाथस्य पुत्रोः भरतः पितृकल्पितानुजपदं पित्रा श्रीआदिनाथेन कल्पितं दत्तं अनुमानां लघुभ्रातृणां बाहुवल्यादीनां पदं राज्यं कि न आच्छिदत् किं न जग्राह । अपि तु आछिददेव । लौकिकदृष्टां तव्यमाह । अबुधिः समुद्रः अश्रांतं निरंतरं सरितां शतैः नदीनां शतसंख्याभिः भृतः परितः सन् कि पूर्यते अपि तु न पूर्यते । चा पुनः ज्वालाभिः करालो रौद्रोऽनलोऽग्निः काष्टकोटिभिरपि किं शाम्यति उपशमं गच्छति अपि तु न शाम्यति ॥ १२८ ॥ नेया नया द्रध्यनी इच्छा करतो एयो लोभी पुरुष यहु द्रव्य थी पण तृप्ति पामतो नथी. पिताए भाषेला न्हानामाइ बाहुबलि विगेरेना राज्यने { भरत चक्रवतीए नयी छिनायी लोया यांत काहे छ के, निरंतर शेकडो नदीयोथी पूरातो एवो पण समुद्र J मूल, टीका अने भाषांतर सहित. ( १२१) पूर्ण थाय छ ? अथया तो फोटोध लाकडां नाखवाथी पण ज्यालाची विकराल एवो आग्नि शुं शांत थाय छे ! ।। १२८ ॥ (स्रग्धरात्तम.) चित्तावन्यां जननां कपिलसमधियां वित्तलेशाप्तिमूलः, प्रत्याशावारिसितो धनिविविधधनप्रार्थनाभोगवलगुः।। भूपेंद्रत्वादिसंपन्मतिकुसुमतति गचिंताफलईि- लोभोधृत्याश्रवत्या व्रजतु कलितरुप्तुरप्यतिहेतुः।१२९। चिति । लोभस्तृप्या स एव कलितरुः क्लेशरक्षः प्रजतु ग- च्छतु नाशं यात्वीत्यर्थः । कया नाशं यातु धृति संतोपः सेवाश्र- वंती नदी तया। किं रूपः । कपिलब्राह्मणस्य समा सप्तशा धीवु- दिउँपांते कपिलसमधियः तेपां जनानां चित्त एवावनिः पृथ्वी तस्या वित्तलेशस्य द्रव्यांशस्य आप्तिः प्राप्तिरेव मूलं यस्य स तथा। पुन: किं भूतः। प्रत्याशावारिसिक्तः प्रत्यासयैव वारिणा जलेन सिक्तः सिंचितः । पुनः किं विथः । धनिनां लक्ष्मीवतां विविधधनप्रार्थना बहुविधद्रव्ययांचा तद्रूपो यो भोगोविस्तारस्तेन घल्गुःप्रधानःपुन: कि विधः। भूपत्वं नृपत्वं । इंद्रत्वं देवाधीशत्वं । इत्यादि संपन्मति- रेच कुसुमततिः पुप्पणियंत्र स तथा । पुनः किं विधः । भोग- चिता विषयविचार एव .फद्धिः फलसंपत्तिर्यत्र स । पुन: कि विधः । याः कर्तुरपि अतिहेतुः पीडाकारणमिति ॥ १२९ ।। कपिल समान युद्धिवाला माणसोनां हृदयरूप पृथ्याने विषद्रं-

(१२२)
कर्पूरमकर.
व्यना लेशनी प्राप्तिरूप मूल छ जर्नु एयु, आशारूप जलथी सिचिंत
थयेखें, धनयंतोनी विविध प्राधना रूप जे थड सेणे करीने ममोहर,
नृप अने इंद्रादिकनी संपचि रूप पुप्पनी पंक्तियालु, भोगनी चिंता
रूप फलसमृद्धिकालु, अने वाचनारने पण पीडा, कारण एy जे,
लोभरूप क्लेशवृक्ष ते संतोष रूप नदीथी तणाद जायो. १२९
अहिंथी सुकृतना दिवसने विपे सत्कर्मना वीश द्वार कहेछ.
हवे वे काव्यधी वर्पाक्षमाथमणद्वार कहे छे.
स्वर्भूमेर्मातृगर्भऽगमदुदयमहो यः सुरैर्मेरुशेले,
सिक्तस्तातालयेऽगादुपचयमनिशं छायया क्रांतविश्वः
पादोपांते च नम्रत्रिभुवनजनतास्वीकृतोचर्फलद्धिः,
श्रीवीरो वोऽस्तु चिंताधिकतरवरदः कल्पदाखी नवीनः
स्वर्भूमेरिति । श्रीवीर श्रीवीरमभुर्नवीनः कल्पशाखी कल्प-
वृक्षो वो युप्माकं चिंताया अधिकतरं बरंददातीति एवंविधोऽस्तु ।
कीदृशः कल्पशाखी । यः स्वर्भूमे देवलोकसकाशात् मातृगर्भे त्रि-
शलाजननीकुक्षौ उदयं द्धिमगमज्जगाम! अहो इत्याश्चयें । मुरैर्दै-
वैर्मेशले मेरुपर्वते सिक्तः स्नापितः अभिसिक्तासन् तातालये
सिद्धार्थभूपतिगृहे अनिशं निरंतरमुपच पोपमगाद पुष्टिं जगाम ।'
किरूपः। छायया लक्ष्म्या क्रांतविश्वं येन स तथा ! पुनः किरूपः ।
पादोपांते पादतलममीपेऽधनम्रायै नमनशीलायै त्रिभुवनजनतायै
स्वीकृतांगीकृता उच्चरतिशयेन फलदिः फललक्ष्मीर्यन स तथा ।
श्रीवीरस्य कल्परक्षण साई किंचित्सादृश्य किविदाधिकता च ।
अती नवीनः कल्पक्षो वीर इति ॥ १३०॥

मूल, दीका अने भाषांतर सहित. (१२३ ) जे स्वर्गथी आचीने माताना गर्भने विपे वृद्धि पामेल छ; जे. मने देवताऔर मेरुपर्वत उपर अभिपक करेलो छ जेमनां तेजयी प्रण लोक व्याप्त थइ रहां छे, जे पिताने घेर निरंतर वृद्धि पाम्या के जमणे पोताना चरणनी पासे नमन करता प्रण लोकनां प्राणी ना समूहने माटे उंची फल समृद्धि मेलयी छे ते श्री वीरप्रभुरूप नवीन कल्पवृक्ष अमने इच्छाथी अधिक पर आपनारा थायो. १३० स्युत्रिंशत्सहस्त्रा भरतजनपदाः साईपंचायविश- त्यार्येष्वहत्प्रवोधः सुगुरुभिरधुना पंचपेप्वस्ति धर्मः॥ सत्क्षेत्रं तत्रचाल्पं लवणभुवि यथा पल्वले ग्रीप्मतुच्छे, पद्मं हंसस्य तुष्टय तदिह बहुगुणे सञ्चतुर्मासकं नः १३१ स्युरिति । भरतस्य भरतक्षेत्रस्य जनपदा देशा द्वात्रिंशत्सहस्त्राः संति । तेषु सार्धपंचाग्रविशसार्यदेशेषु अर्हत्यवोधो जिनमतियो- धोऽस्ति । अधुना सांमतं तेषां साईपंचविंशतिदेशानां मध्ये पंच- पेषु पंचपरकेपु प्रमाणेपु देशेषु मुगुरुभिः मुविहिताचार्यः कृता धर्मोऽस्ति धर्मो विद्यते । तत्र पंच पदकेषु देशेषु सत्क्षेत्रं प्रधानग्रा- मनगरादिकं अल्पं स्तोकं वर्तते । कस्मिन्निव किं । लवणभुवि लव- णभूमिकायां ग्रीप्मतुच्छे उष्णकालेन स्तोकीभूतजले पल्यले स- रोवरे पद्मं कमलं यथा । तत्तस्मादिह बहुगुणे नानाधर्मादिगुणो- त्पादके क्षेत्रे सचतुर्मासकं नोऽस्माकं हंसस्य जीवस्य हंसराजस्य तुष्टय संतोपायास्तु । सरासि पयथा हंसस्य तुष्टयै भवति तथा १३१ - (१२४) कर्पूरभकर. डीपचिस हजार आर्यदेशोमां शरिहंतनो प्रतियोध छे. तेगी अंदर पांच छ देशोने विपेज हालमां सुविहित गुरो धर्मश्रयण फरार्ये छे. ते पांच छ देशोनी अंदर पण, यारी भूमिमा उनालाने लोधे यांडा जलयाला बनी गयेला तलावन चिपे फमलनी पेठे सरक्षेत्र (प्रधान गाम नगरादिक) बहु थोडं छे. माटे भा यह गुणधाला क्षेत्रने विष प्रधान ए चोमासु अमारा अपनी तुहिन मारे थामी. हवे ये काव्यर्थी माधुर्णकयंदनद्वार कहे छे. (आर्याहत्तम.) यनश्चिरं विहाराजिननतिपुण्यं तदाशु वोऽत्राभूत ॥ कर्पुकशालेयत्नाईकिशाले तं तु फलम् ॥१३२॥ यदिति । माधुर्णकवंदनकोधतानां लोकानां पुरतो गुरव उप. दिशति । हे उत्तमलोका ! यन्नोऽस्माकं चिरं विहारात् चिरकाल- विहारक्रमणाद जिननतिपुण्यं जिननमस्कारपुण्यं जातमिति शेषः। तत्पुण्यं अत्र पार्णकवंदनके दीयमाने सति यो युप्माकं आशु शीनं अभूजातं ।। अत्र दृष्टांतमाह । कर्युकस्य कपिकारकस्प शालिर्धान्य तस्य यत्नात् वपनादिप्रकाराचरं फलं स्यात् । तु पुनः पकि- नामा चक्रवत्तिसूत्रधाररत्नं तस्य शालेवीहेः फलं द्रुतं शीघ्रमेव य. पनकालमुहूर्तादेव फलं भवति ॥ १३२ ॥ हे भव्यजनो! पृथ्यो उपर विहार करता जिनेश्वरन नमस्कार करवायो जे पुण्य अमे पहुकाले भेलव्युं ते पुण्य तमे (सायुभोने वंदन करता) शोध मेलम्यु, दृष्टांत कहे है - मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (१२५) फल वापधुं विगेरे करवाथी बहुकाले मले छे अने वर्दको रत्नना धाम्यनुं फल तुरत मले छे. ॥ १३२ ॥ ऊतकर्म कर्ममर्मच्छिदे भवेद्भावतोऽन्यथा श्रांत्य ॥ पुण्याधिकनिःपुण्यककृतकामदमंत्रसाधनवत् १३३ कृतकर्मइति । कृतकर्म वंदनकं भावत एव गुरुणां पादे दत्तं- सर कर्मममच्छिदे अष्टविधकर्ममर्मच्छेदनाय भवेद । अन्यथा माचं विना वंदनकं दत्तं सत् श्रात्यै श्रमाय भवति ।कियत् । पुण्याधि- कनिःपुण्यककृतकामदमंत्रसाधनवत् । पुण्याधिकश्च नि:पुण्यकश्च पुण्याधिकनिःपुण्यको ताभ्यां कृतं कापदमंत्र साधनं तद्वत् । यथा पुण्याधिकेन पुरुषेण कृतं कामदस्य मनोमीष्टदायकस्य मंत्रस्य साधने भावतो दारिद्रविध्वंसायाभवत् । यथा च नि:पुण्यकेन भावं विनय कृतं मंत्रसाधनं तस्यैव श्रमायाभवद दारिदं न गतं श्रम एव जातः जेम पुण्यवंत पुरुष भापथी करेलु इच्छापुरक मंत्रनुं साधन दारिद्रनो नाश करनार थाय छे अने अपुण्यवंत पुरुष भाव विना करेलु इच्छापुरफ मंरतुं साधन श्रमने माटे धाय छे तेम मावी करेलु वंदनादिक कर्म थाट प्रकारना कर्मना मर्मने छेदनाएं थाय छे अने भाप विना करेलुं चंदनादि कर्म केवल श्रमने माटे थाय छे. १३३ (हवे ये काव्यथी आगढचतुर्मासद्वार कहे छे.) (सार्दूलविक्रीडितवृत्तम.) राजा विश्वहितो जिनो नयपरा व्यापारिणः श्रावकाः, स्थाने सर्वगणोज्वलेऽत्रशमिनः कौटुंबिकास्ते 1 (१२६ ) कर्पूरमकर. जैनाज्ञागुणपत्रदत्तविधिना वर्षासु तेन स्थिता, ज्ञानक्षेत्रमुपास्महे वहुमिधःस्यायेन पुण्यं धनम् १३६ राजेति । अत्र सर्वगुणोज्यले समस्तगुणनिर्मले स्थाने क्षेत्रे विश्वाहतो विश्ववात्सल्यकारी जिनो राजा । नयपरा न्यायकनिष्टाः श्रावका व्यापारिणो मंत्रीश्वरादयः। शमिन उपशमवंतो महात्मनः कौटविका मुनिरूपाः कर्पकलोकास्ते वयं राजपुरुषाश्च । तेन कारणेन जैनाज्ञागुण एव पत्रं विष्टपं तत्र दत्तविधिना कृत्वा वर्षासु वर्षाकाले स्थिताः संत ज्ञानमेव क्षेत्रं उपास्महे सेवामहे । येन ज्ञान क्षेत्रेण मिथः परस्परं अस्माकं लोकानां च पुण्यं पवित्रं वा पुण्य मेव धनं द्रव्यं बहु प्रचुर स्यात् ॥ १३४॥ आ सर्व गुणथी उज्यल एवा क्षेत्रने चिपे विश्वने हितकारी पवा जिनेश्वररूप राजा, न्यायमां तत्पर एवा श्रावकोरूप मंत्री विगेरे अने उपशम धारी एवा अमे खेडुत लोको (राजपुरपो) छीए, पज कारणथी जिनामा गुणरूप पत्रमा कहेली आधाररूप विधिये । करी वर्षाकालने विपे अमे परस्पर ज्ञानरूप खेतरने खेडीये डीए के, जेथी पुण्यरूप पुष्कल द्रव्य प्राप्त थाय ॥ १३४ ॥ फुल्लक्रोधविपद्रुमं वहुरजो मानप्रचंडानिलं, मायोद्यन्मृगतृष्णिकं परिलसल्लोभाब्धिमापनिषिम्।। भिंदन्मोहनिदाधकालमभितः सय भ्रांतिश्रांतिभिदेऽस्तु पोनक फुल्लोति ॥ नवधनो नयी मूल, टीका अने भाषांतर सहित, (१२७) तुर्मासकं सद्ध्यानमेव वृष्टिवर्पण तया वो युप्माकं भवे संसारे भ्रां- तिभ्रमणं तया श्रांतिः श्रमस्तस्य भिदे छेदनायास्तु भवतु । अ- न्योऽपि मेघो दृष्टया तापश्रांतिच्छेदको भवति । किं कुर्वन् । अभि- तः सामस्सेन मोह एवं निदाधकाल उष्णकालस्तं भिंदन दिन् । कीदृशं मोहनिदायकालं । फुल्लत् पुष्यत् क्रोध एव विपद्रुमो धत्तू- रको यत्र तं। अत्र तु मोहे सति क्रोधों वर्तते निदाघे च धत्तूरकः। पुनः कीदृशं मोहनिदायकालं । वहुरजः पापरूपधूलिश्च यत्र स तं। मानो गर्चः स एव प्रचंडो महान् अनिलो यत्र तं । मोहे वहु पापं मानश्च भवति । निदाघे च महाधूलिसहितोऽसंतवायुः स्फुरति । पुनः कीदृशं । मायैवोद्यती मृगतृष्णिका मरुमरीचिका यत्र स तं। पुनः किंभूतं । परेिलसल्लोभ एव अब्धिः समुद्रो यत्र स तं । पुन: कीदृशं । आपदां संतापादीनां निधिः स्थानं । निदाघे मरुमरीचि- काज्ञानं स्यात् वायुना च रज उड्डीयते समुद्रश्च वर्द्धते । मोहे तु कपायाश्चत्वारोऽपि पते ॥ १३५ ॥ प्रफुाल्लत थयां के मोधरूपी धंतुराना झाडी जेमां, बहु पाप- रूप उडती छे धूळ जेमां, मानरूप प्रचंड पवनयाला, मायारूप प्र. गट थइ छे मृगतृष्णा जमा, उच्छली रह्यो छ लोमरूप समुद्र मां अने आपत्तिओना भंडार एया मोहरूप उनालाना समयने उत्तम ध्यानरूप वृष्टिथी भेदी नाखतुं एj नवीन मेघरूप आषाढ चोमासु, तमारा संसारमा भ्रमण करारूप श्रमने दूर करो ॥ १३५ ॥ हये ये फाव्यर्थी पारणकद्वार कहे छे. (मालिनीत्तम्.) प्रतिदिनमपिदानं पुण्यसंपनिदानं, १२८ F 1 कर्पूरमकर. पुनरधिकफलं स्यात्पारणाहोत्तराहे ॥ दिशति जलभृदन्नं कृतिकादौ सुवृष्टः, पुनरमलमनयँ मौक्तिकं स्वातियोगे ॥ १३६ ॥ प्रतिदिन मिति । दानं प्रतिदिनं सर्वदा पुण्यसंपनिदानं ध- मलक्ष्मीकारणं भवति । पुनरपि पारणाहोत्तराहे उत्तरपारणकदिने दानं अधिकफलं स्यात् । दृष्टांनमाह । जलभृन्मेषः कृत्तिकादौ नक्षत्रे मुदृष्टः सन् अन्नं शाल्यादिधान्यं दिशति ददाति । पुनरपि स्वातियोगे स्वातिनक्षत्रे [ मुक्षेत्रे शुक्लादौ ] मुवृष्टः सनमलं न- मलं अनय मौक्तिकं अमूल्यं मुक्ताफलं दिशति ददाति ॥१३६॥ निरंतर यापलुं दान धर्म लक्ष्मान कारण छे, परंतु उत्तर पा रणाने दिवसे आपलं दान आधिक फलयालुं होय छे दृष्टांत काहे छ के, कृतिका नक्षत्रने विये परसेलो मेघ शाली विगेरे धान्य भा.' पेशे; परंतु स्वाति नक्षत्रमा यरसेलो मेघ तो निर्मल एवा अमूल्य मुक्ताफल आपे छे ॥ १३६ । जित्तभवदकपायः पाक्षिकादेर्दिनोऽग्यो, वितरणकरणैः प्रापश्चिमावप्युदारौ ॥ विहितभुवनमुक्तिः पार्वणश्चंद्र एकः तदितरशशिनौ किं नो मुहुर्ताप्रकाशौ ॥१३७॥ जितेनि । पक्षे निवृत्तं भयं वा पाक्षिकं तदादेदिनो दिवसोऽऽयः भधान एव । किंरूपो दिनः । जितो भवदः संसारदायकःकपाय: . * +11-1 मूल, टीका अने भाषांतर माहेत. (१२९) क्रोधादिर्येन म तया । यदुक्तं । "अष्टमी अष्टकर्म नासिनी सिद्धि- लामा चतुर्दशी" इत्यादिकः कृत्वा वित्तरणं विधिविधानं पु- पदानं तस्य करणः कर्तव्यैः पापश्चिमी अग्रेननपाश्चासौ द्वाव- पिदिनी उदारी प्रशस्यफलदायिनी भवतः । पारणकदिनोत्तर- पारणकदिनत्वात् । एतदेव दृष्टांतेन दृढयति । पर्वणि भवः पार्वणः पार्वणश्चंद्रमाः किं एक एव विदितभुवनमुक्ति विहितः कृतो मुव- नस्य मुद् हो पेन स एतादशः स्यात् । तदितरशशिनी पार्वणचं- द्वादन्यी शुरूचतुर्दशीचंद्रः मतिपचंद्र तौ द्वी चंद्रो मुहुर्चे पान न विद्यते प्रकाशो ययोस्तों तथाभूती विहितभुवनमुदी कि नो भवतः अपि तु हर्षदी भवनः । एतावता शुरुचतुर्दशीचंद्रपार्वण चंद्रमतिपचंद्रास्त्रयोऽपि हर्षदाः स्युः तधोत्तरपारणकदिनपाक्षिक दिनपारणकदिनानि मिण्यपि पापविध्वंसकानि स्युः ॥ १७ ॥ जीत्यो छ संसारदायक प्रोधादि कपाय पसे पवो पगरी (माटम अथवा चौदा विगेरे) नो दिवस भ्रष्ट छ. चली पारणानो भने उत्तरपारणानो दिवस विधिविधानना करवावंडे करीने (ते पस्तानो प्रयमनो अने पछीनो एम बने दियमो) पण उत्तम फल थापनारा ले. दृष्टांत कहे छ फे, पणि-पुनमना चंद्रमा एज मण लोकने हर्ष फरनाये थे. तेना (पंणिना चंद्र) बिना फक पेज घडीना भमकारा पाटो शुक्ल चौदशनी चंद्रमा अघया तो कृष्ण पडवेनी चंद्रमा एम बने चंद्रो प्रगलांको इप परनारा थता नयी शु? अर्थात् तेसो पण हर्षकारी थाय. धे ये कान्यथी पाल्यारंग कार यछ. (शार्दूलविक्रीडितसत्तम.) व्याख्यानश्रवणं सदेव हि मुदे पीयूयपानं यथा, T कर्पूरमकर. वस्विस्य पुनर्विशेषमहिमा यद्वन्मयूरध्वनेः॥. : तद्गव्या इह कुत्रिकापणनिभे पूज्यप्रसादोदयात् , ' दानायं गणिमादिवस्तुवदलं गृहंतु पुण्यईये ॥१३॥ व्याख्यानेति । हि निश्चितं व्याख्यानश्रवणं सदैव मुदे - पीय मवति । पीयुपं अमृतं तस्य पानं यथा सदैव क्रियमाणं . पीय स्यात् । वर्षामु वर्षाकालेपु अस्य व्याख्यानश्रवणस्य पुन- विशेषेण महिमा भवति । कस्येव । मयूरध्वनेर्यद्वव हिंशब्दस्येव । यथा वर्षाकाले मयूरशब्दस्प विशेपमभावो माधुर्यं च स्यात् । य- दुक्तं । समय एवं करोति पलावलं, मणिगदंत इतीय शरीरिणां । शरदि इंससखा परुषीकृतस्वरमयूरमयूरमणीयतां ॥१॥ तत्त- स्मात कारणात् हे भव्याः। कुत्रिकापणनिभे क्रयाणकटसदृश इह व्याख्यानश्रवणे पूज्यप्रसादोदयात् देवगुर्वादिमसादद्धितः पुण्यर्द्धये धर्मसमृद्धये दानाचं दानशीलतपोभायरूपं । गणिमादि वस्तुवत् पूगीफलादिद्रव्यवत् अलमसर्थ गृहंतु अंगीकुर्वतु भवंत- रिति शेपः ॥ १३८॥ मेची रीते अमृतनु पान हर्पने माटे छे तेघौ रीते निरंतर घ्या ख्याननुं सांभलघु पण निश्चे हर्पने माटे हे. पली जेधी रीते वर्षा, ऋतुमा मयूरमो शब्द पिशेपे यानंद आपनारो छे तेथी रीते वर्मा ऋतुमा व्याख्यानतुं सांभलघु पण विशेष प्रभावयालू ; माटे हे भयजनो! तम क्रय विक्रय करयाना हाट समान ते घ्याण्यानने सांमस्यामा देघगुरुनी प्रसन्नताधी धर्मरूप समृद्धिने मारे दान, तप भने भाषनाने सोपारांप्रमुख पस्तुनी पेठे खरीद फरो ११३८॥

मूल, टीका अने भाषांतर साहित. वातर्वहुवर्टिनो नवरसैर्जाड्यक्रुधौर्वच्छिदः, शश्वच्छ्रीजिनसन्निधरभिनवाड्याख्यानरत्नाकरात् ॥ मादृग्वाग्लहरीस्फुटं शमसुधासम्यक्त्वचिंतामणि- श्रेयःस्वस्तरुमुख्यरत्ननिवहं गृह्णत्वनायासतः ।१३९। वपांतरिति ।। हे भव्याः। व्याख्यानरत्नाकरात् च्यारूपान मेवरत्नाकरः समुद्रस्तस्मात् । शमः क्षमा स एव सुधारल। सम्यक्त मेव चितामाणिरत्नं । श्रेयो मोसस्तदेव स्वस्तरुः कर पद्रुस्तन्मुख्य रत्ननिवहं तत्मभूतिरत्नसमूह अनायासतो मयनादिमयासं- नैव गृहंतु अंगीकुर्वतु भवंत इति शेपः । कि रूपं रत्नसगृह । मा- हग्यारहरीस्फुटं मादृशो जनस्य वायाणी सैव लहरी तया स्फुटं प्रकटीभूतं अन्यदपि समुद्रस्य रत्न लहरू स्फुटीभवति । किंम्पाद्वयाप्यानरत्नाकरात् । अभिनन् नीनाद । यस्यापिन चत्वमाह । किं रूपावा वपीतः वाकालमध्ये बहुवर्दिनः बहुवर्द्धन शीलात् । के नवरसैः भंगारादिनवसप्पैः सः पानीयश्च । पुनः कि पात् । जाडचं मौप्य कुषः कोपस्तायेनौ वडवानलं छिमतीति जाडययोधच्छिचस्मात् ! पुनः किं स्पात् । शव- निरंतर श्रीजिनः श्रीवीतरागः सनियः समीपो यस्य स तस्मान् । अन्य समुद्रः वर्षाकाले जलने पढ़ते बडवानलं च निति मत्युन पढयानलेन सीयते । सदा श्री जिनौ लक्ष्मीनारायणी ममुद्रेन भवतः किंतु यस्त्रिय श्री जिनो समुद्र तिष्टनः भयं तु सर्वदवार अगाभिनव पाण्यानं समद्रस्य ।

uni (१३२) कर्पूरमकर. हे मन्यजनो! वर्षाकालने पिये भंगारादि नब रसोथी यह वृद्धि पामता, मूखाइ भने क्रोध रूप घडयानलने उदन करता ते. मज जेनी पासे निरंतर श्री जिनराज निवास कर छ एका नवीन व्याख्यान रूप समुद्रथी म्हारा सरखा पुरुषोनी याणीयदे प्रगट थयेला (उपशमरूप यमृत, समरित रूप चिंतामणि यन मोक्षरूप कल्पवृक्ष विगरे) रतना समूहोने तमे मथन करवाना प्रयाम वि. नाज गृहण करो. मा काव्यने विष समुदने अभिनय विशेषण आप्यु छ; तेनुं कारण ए के, जे पीजो समुद्र ते चपी प्रातुमा यह वृद्धि पामतो नधी अने वडवानलने छदे के तमज पोते घड धानलथी झोपाय छ भने व्याख्यानरूप समुद्र घी प्रातुमा वृद्धि पामे छ, तथा क्रोध अने भूपरिरुप पण्यानलन यूझवी नागे. यलो था यीजा समुन्द्र पाने लक्ष्मीनारायण रूप जिनम्बर. फक वर्षाऋतुमा रहे छ अने व्याख्यानरूप समुद्र पासे निरंतर से है. एज हेतु छ. ॥ १३९ ॥ हये ये काव्यथी पुण्यतिथीद्वार, कई है. ( अनुप्पटतम्.) साटमी व्यभिचाराय, श्रेयःकर्मणि किं यया ॥ तुल्यः पक्षद्वयेऽपीदुर्धतः पक्षांतरस्थया ॥१४० ॥ सेति । सा अष्टमी तिथी श्रेयाकर्मणि पुण्यकर्तव्ये किं व्य- भिचाराय विनाशहेन स्यात् अपि तु मोक्षकार्यायव भवति । सा. का । यया अष्टम्या । पक्षद्वयेऽपि इंदुश्चंद्रस्तुल्प धृतः । कि भूतया अष्टम्या। पक्षांतरस्थया पक्ष्योरंतरं पक्षांतरं तस्मिन् तितीति तया । पक्षद्वयमध्यवर्चमानया ॥ १४०॥ .

KA मूल, टीका अने भाषांतर सहित. गुल्ल भने कृष्ण एवा ये पक्षना मध्य भागने विप रहेली एयो जे आठमे चंद्रने सरखो रोते धारण करयो छे ते आठमशु पु. पयनां कार्यनो नाश करवानुं फारण थाय छ ? अर्थात् नी थती. एकैकापि हि पुण्याय, भूतेष्टापि तदतिके।। योगे किं त्वब्धिवेलायां, गंगायमुनयोरिव ॥१४॥ एकैकेति । भूनेष्टा चतुर्दशी हि निश्चितं एकैकापि पुण्याय स्यात् । किं तु तदंतिकेऽपि पूर्णिमामावास्येऽपि पुण्याय भवतः । एतदेव दृष्टांतेन दृढयन्नाह । गंगायमुनयोोंगे अधिवेलायामिव । यथा गंगायमुनयोोंगे समुद्रस्य वेलायां तीर्थत्वं भवति तथा|१४१ गंगा अने जमुना ए ये नदीयोज तीर्थ छे पटलुंज नाहे पण ते थे नदीयोना योगयो जेम समुदनी येला तीर्थपणुं पामे छ तेम फक्त एक चोदशज पूण्यने यथें नथी, परंतु तेनी पासे रहेली पूनम अने अमास ते पण पुण्यने अर्थेज छ॥ १४१ हये एक काव्यथी रक्षाद्वार कहे छे. (स्रग्धरात्तम.) अर्हश्चिंतामणित्वं कनककुसुमतां पंच यद्रूपणानि, यस्यां सत्कंकणत्वं दधतिच सततं पंच यल्लक्षणानि। धर्मः सिद्धार्थसार्थः सगुरुपदरजो दोरकस्तद्गुणाली, धार्या सम्यक्त्वरयाकगतिभयभिदे सद्गतिश्रेयसेच।

(१३४) कर्पूरप्रकर. अईश्चितेति । हे भव्या: । सम्यक्त्वरक्षा धार्या धारणीया कुतः। कुगतिरेव भयंतस्य भिदे विनाशाय ।पुनः किमर्थ । सद्गतिरेव- श्रेयो मंगलं तस्मै । यस्यां सम्यक्त्वरक्षायां अईः श्रीतार्थंकरो देव चिंतामणितं दधति धारयति । पंच पंचसंख्यानि यद्भूपणानि यस्य सम्यक्त्वस्य भूपणानि । यस्यां सम्यक्त्वरक्षायां कनककुमुमतां मु- वर्णपुप्पत्वं दधति धारयति । च पंच पंचसंख्यानि यालक्षणानि यस्य सम्यक्त्वस्य चिन्हानि यस्यां सम्यक्त्वरक्षायां सत्कंकणलं दधतिधारयति । धर्मः सिद्धार्थसार्थः सर्पपसमूह । तद्गुणाली सम्य- स्वगुणावली सगुरुपदरजो दोरकः गुरुपदरजसा सहितः सगुरुप- दरजो दोरको दवरको यस्यां सम्यक्त्वरक्षायां समभूदिति ॥१४२।। हे भन्यलोको! जमां अरिहंत प्रभु चिंतामणि रखपणाने, पांच आभूषणो सुवर्णनां पुष्पपणाने अने पांच लक्षणो उत्तम कंकणपणाने' पामेहां छे. चली धर्मरूप संर्पयनो ढगलो, जेना गुणोना समूहरूप उत्तमगुरुना चरणनी रस सहित दोरो यनेलो छ, ते सम्यक्त्वनी रक्षा तमे कुगतिने दुर करवा माटे तथा सद्गति रूप फल्याणन माटे धारण करो. ॥१४२॥ हवे ये काव्यथी पयूषणद्वार कहे छ. (शार्दूलविक्रीडितहत्तम.) कल्पाख्यानकपंचदिव्यनिहितः लसाभिपेकोत्सवो, भव्यैः पर्युपणामहःक्षितिपतिमिथ्यात्वकोपादिकम् ॥ कृष्ट्वा पंच कुलं जनेऽतिविपमं भव्यं नवं स्थापयता : .

मूल, टीका अने भापांतर सांइत. सम्यक्त्वंशममार्दवार्जवनिरीदत्वं शिवायास्तु वः१४३ कल्पेति । पर्युपंणामहः पर्युपणापर्बोत्सवस्तदेव क्षितिप- तिः नृपो वो युप्माकं शिवाय मंगलाय मोक्षाय वास्तु भवतु । कि कुर्वन् । जने लोकेऽतिविपमं दुष्ट पिथ्यात्वकोपादिकं आदिभ- दाद मानमायालोभरूपं पंचकुलं कृष्ट्वा निकाश्य नवं नवीनं भ- व्यं प्रधान पंचकुलं स्थापयन् स्थापनां कुर्वन् । किं तव भव्यं पंच- कुलं । 2. सम्यक्त्वं, २ शमः क्षमा, ३ मार्दवं मृदुत्वं, ४ आर्जवं सरलत्वं, ५ निरीहत्वं निर्लोभत्वं । किं रूपः क्षितिपत्तिः । कल्पा- ख्यानकैः कल्पसिद्धांतव्याख्यानरेव पंचदिव्यैर्हस्यादिभिनिहितः राज्ये स्थापितः । पुनः किरूपः । भव्यर्भविकलोकैः कृतः कृतोऽ भिपेकोत्सवः पट्टाभिपेको यस्य स तथा ॥ १४३ ॥ हे भव्यजनो! कल्पसुचना व्याख्यानरूप पंचदिव्य-हस्ति पि. गेरेथो राज्य उपर स्थापन फरलो अने भविकजनोए फरयो छे प. शाभिषेक जेने एयो पर्युषणपर्वोत्सव रूप राजा, लोकने विप अति विषम एवा मिथ्यात्व, फ्रोध, मान, माया अने लोभरूप पंचकुलमे दूर 'फरी सम्यक्त्व, क्षमा, कोमलपणुं, सरलपणुं, अने निर्लोभापणु परूप उत्तम नवीन पंचकुलर्नु स्थापन करतो छतो तमारा फल्या. णने अर्थे थाओ॥१४३॥ (स्रग्धरात्तम् ) चेतःस्थालं विशालं कलमकणगणःश्रावकाणां गुणाली, शम्यक्त्वं सहुकूलत्रितयमनुपमं नालिकेर विवेकः॥

सौख्यं शाश्वतमेक एव हि जिनः कुर्यात्तु शेपैः सरैः कपूरमकर. जैनाज्ञा मूधि दूर्वा मलयजघुसृणे जावलोकानुरागौ, सत्कीर्तिः पुण्यवपिनमिति भवतादांतरविड्जये वः। चेतासति । इति ईदृशं । पुण्यमेव वपिनं यो युप्माकं आ तरद्विट्जये आभ्यंतरवैरिजयहेती भवत्तात् भवतु । इतीति कि । चैत एव विशालं विस्तीर्ण स्थालं भाजनं । श्रायकाणां श्राद्धानां गुणाली एकविंशति गुणणिरेव कलमकणगणः शालिकण समूहः । सम्यक्त्वमेव सदुकूलत्रितयं श्रेष्टपटकुलत्रयं । विवेकः ध- यिर्मविवेचनं स एव अनुपमं निःसमानं नालिकरें । जैनामा जै- नशासन भेव मूभि मस्तके दुर्वा । भावलोकानुरागी मलयजघुमणे भाव एव मलयजं चंदनं लोकानुराग एव घुमृणं कुंकुम । ततः स कीतिरेव भवति । ईदृशं पर्युपणपर्वपुण्यमेव पर्दापनं जयायास्तु । जेमां चित्तरूप म्होटुं पात्र, श्रावकोना गुण समूहरूप चोया. नो समूह, सम्यक्त्यरूप प्रण रेशमी वस्त्र, धर्माधर्मना विवेकरूप उत्तम नालीयेर उपर जिनशासनरूप दूर्या, भावरूप चंदन, लोकना अनुरागरूप कुंकुम शोभी रह्यां छे एj पर्युषणपर्वना पुण्यरूप वर्धा पन के जनार्थी उत्तम कीर्ति थाय छते तमाग अंतरना शत्रुने जीतनारुं थायी ॥ १४४॥ हवे नय काव्यधी अष्टाहिकाद्वार कहे छे. ( शार्दूलविक्रीडितहत्तम् )

No text on this page.

(१३८ ) कर्पूरमकर. दकर्णहितीयेन रूपगुणभृच्चेहापि तोषं परं, घंटाचामरचेष्टितेन विवृणोत्यष्टाहिकैकोत्तरा ॥१४॥ रागद्वेपेति । एकस्या उत्तरा अग्रेतना एकाचराद्वितीयाप्टाहि. का घंटाचामरचेष्टितेन विलसितेन एवं विष्णोति ईदृशं प्रकाश- यति । किं विटणोतीसाह । रागद्वेपो जयतीति रागद्वेषजित त-'. स्प वीतरागस्याहतो जिनराजस्यांघ्रियुगलं पादद्वयं पाणिद्वयन इ- स्तयुग्मेन अर्चयन पूजयन् सन् साधुश्रावकधर्म भजतीति साधु- श्रावकधर्मभाक् जनः परभवे परलोके स्वर्गापवर्गों भजेत् देवलो- कमौक्षी आश्रयति । च पुनः दृगद्वितीयेन लोचनयुगलेन रूपभृत् मिनरूपं पश्यन् सन् च पुनः कर्णद्वितीयेन गुणभृत् गुणाकर्ण- नसावधानः पुरुषः इहापि इहलोकेऽपि परं उत्कृष्टं तोपं संतोष हईं भजेदिति पूर्वमेव क्रियापदं । घटाद्वयी चामरद्धयी च स्यात्त-. न्मिपादेवं ज्ञापयतीति ।। १४६ ॥ पीजी थट्टाइ घंटा अने चामरना चेष्टितथी एम प्रगट कहे छे के, रागदेपरहित एया जिनराजना ये चरणकमलने ये हाथथी पूजन सायु धावकना धर्मने सेवनारी थह परभवे स्वर्ग अने मोक्षने पामे छे. पली ये नेत्रथी श्री जिनेश्वरना स्वरूपने निरखनारो अने वे कानथी जिनराजना गुणोने सांभलनारो ते माणस मा लेोकने विषे पण उत्कृष्ट पचा संतोपने पामे छ. ॥ १४६॥ त्रैलोक्पं त्रिपदीतनुत्रिपथगा प्रीणाति यस्यान्वहं, कालेपु त्रिपु तं त्रिकालविदुरं देवं त्रिशुद्धया मह । करनारो माणस, .

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. स्वच्छत्रत्रयसंपदे दिशति वो येनैप रत्नत्रयं, त्रिःपुष्पांजलिसंज्ञया ज्ञपयतीत्यष्टाहिका व्युत्तरा ।। त्रैलोक्यमिति । ट्युत्तरा तृतीयाप्टाहका त्रिः त्रिवारं पुष्पांज लिसंज्ञया कृत्वा इसेवं ज्ञापयति । इतीति किं । यस्य देवस्य त्रया- णां पादानां समाहारत्रिपदी (उपन्नेवा विगमेवा धुवेवा) इति लक्षणा तनुः शरीरं यस्या मा त्रिपदीतनुः त्रिपदीशरीररूपा त्रि पयगा गंगानदी अन्वहमहनिशं त्रैलोक्यं स्वर्गमृत्युपाताललक्षणं मीणाति पवित्रयति संतोषयति वा। तं त्रिकालावदुरं अतीतानाग- तवर्तमानकालत्रयवर्तमानवस्तुशातारं देवं त्रिपु कालेषु प्रभात म- ध्यान्दसंध्यालक्षुणेपु त्रिशुद्धद्या मनोवाकायनैर्मल्येन स्वच्छत्रत्रयस- पदे निजच्छत्रनिकलक्ष्मीनिमीत्ताय मह पूजय । हे भव्य इति शेपः । येन कारणेन एपो चीतरागो देवः स्वच्छत्रत्रयसंपदे स्वकीय- छत्रत्रयलक्ष्मीनिमीताय रत्नत्रयं ज्ञानदर्शनचारित्ररूपं दिशति ददाति । इति त्रिः कुसुमांनलिसंज्ञामिपात् कथयति ॥ १४७ ।। प्रोजी बढाइ, प्रण पुष्पांजलिनी संज्ञाथी एम समजाये है के, हे भव्यजन! जेनी 'उपन्नेवा, विगमेवा, धुवेना' रूप प्रणपदना शरीरयाली गंगा प्रणलोकने निरंतर पवित्र करे छे एया त्रिकालना जाण थी अरिहंत देयने प्रमात, मध्यान्ह यने सायंकालने विष मन, बचन अन कायानी शुद्धिये फरीने पूजन कर के, जेथी करी. ने ते देव, पोताना छत्रत्रयरूप संपत्तिने अर्थे रत्नत्रय (शान, द. शंन भने चारित्र यापे छे।। १४७ ॥'

4 (१४०) कर्पूरमकर. व्याख्यासद्म चतुर्विधामरकृतं प्राप्यावदद्यचतु- मूनिस्तीर्थपति श्चतुर्गतिहितं धर्म चतुर्दा बुधाः ॥ तं कुवैतु चतुःकपायरहितास्तूर्ये पुमर्थे रताः ब्रूते संघकृतस्तुतिप्रतिरवैस्तूर्येयमष्टाहिका ॥१८॥ च्यायेति । इयं तूर्या चतुर्थी अष्टाहिका चतुर्विधर्मधेन कृता या स्तुतिः स्तवनं तस्याः प्रतिरवैः मतिशब्दैः कृत्वा एवं ब्रूते कथयति । यः चतस्त्रो मूर्तयः शरीराणि यस्य म चतुर्मुतिस्तीर्थ- पतिस्तीर्थनाथः चतुविधैर्भुवनपतिव्यंतरेंद्रज्योतिप्कवैमानिकलक्ष- गैरमरैर्देवैः कृतं चतुबिधामरकृतं व्याल्यासम समवसरणं माय चतुर्गीतहितं चतुगीननां देवमनुष्यतिर्यगनारकसंबंधिनीनां हितं मुखकारिणं धर्म चतुर्दा चतुःप्रकारं दानशीलतपोभावलक्षणं अवदत् वदतिस्म । हे बुधाः पंडिताः! चतु:कपायरहिताः क्रोध मानमायालोभरूपैश्चतुभिः कपायजिताः सूर्ये चतुर्थे पुमर्थे पु. रुपार्थे मोक्षरुपे रताः साभिलापाश्च संतः तं जिनोक्तं धर्म कुबैतु रचयंनु भवंत इति शेषः ॥ १४८॥ आ चोधी अट्टाइ, चारप्रसारना संघे करेली स्तुतिना पडछं- दायी एम कहे छ के, जे चार मूर्तिवाला श्री तीर्थकर प्रमुए, मु. वनपति, ध्यंतर, ज्योतिष्य अने चैमानिक एम चार प्रकारना देव ताओए रचला समवसरण प्रत्ये विराजित थइ देव, मनुष्य, तिर्यंच अने नरक ए चारप्रकारनी गतिने सुखकारी एवा दान, शोल, तप, र रूप जे चार प्रकारनो धर्म फही छे ते धर्मने पंहि.

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (१४१) त.लोको! तमे काम, क्रोध, माया अने लोभरूप चार कपायधी रहित थइने भने मोक्ष नामना पुरुषार्थने विषे प्रीतियाला थइने मादरो. किं पंचेंद्रियशर्म पंचविपयैर्मूढा मितं वाछतो- दंचंत्यश्च सुभावनानि दधतां पंचव्रतान्युच्चकैः ॥ पंचज्ञानवतां यथा वहुसुखा वः स्याजतिः पंचमी, स्पष्टं जल्पति पंचशब्दनिनदैरटाहिका पंचमी।१४९। किमिति । पंचमी अष्टाहिका पंचशब्दनिनदैर्मृदंगादिवादि- शनैः स्पष्ट प्रकटं एवं जल्पति । किं जल्पतीत्याह । हे मूढा मूर्खः । पंचेंद्रियाणां स्पर्शरसघ्राणचक्षुःश्रोत्ररूपाणां शर्म मुखं पंचविपयैः शब्दरूपरसगंधस्पशैंः कृत्वा किं वांछत अभिलपत यू- यमिति शेषः । किं रूपं शर्म । मितं प्रमाणयुक्तं । उचकैरतिशयेन उदंचंसः स्फुरंत्यः सुष्टु प्रधाना भावना एपा तानि ईदशानि पं- चव्रतानि अहिंसामन्तास्तेयाब्रह्माकिंचनरूपाणि दधतां धा- रयतां भवंत इति शेषः । यथा पंचज्ञानवतां मतिश्रुतापषिमनःपर्यव केवलम्पाणि पंचज्ञानानि विद्यते येषां ते तथा तेषां वो युप्माकं बहुमुखा नित्यमौख्यदा पंचमी मोक्षम्पा गतिः स्यात् ॥ १४१ ।। पांचमी अट्टाइ वाजीयोना शम्दथी एम प्रकट कहे 'छे के, हे मूर्मजनो ! तमे स्पर्श, रस, प्राण, चक्षु अगे श्रोत्र 'इंद्रियना परिणामवाला अल्प सुसने शामाटे इच्छो छो? यतिशये स्फुरायमान एयी उत्तम भावनावाला पांच महावतो धारण करो के, जेथी मति, यत यावधि, मनापर्यच अने केयल मानवतायें فيل (१४२) कर्पूरमकर. तमने नित्यमुख आपनारी मोक्ष रूप पांचमी गती थाय ॥१४९॥', जित्वा पड्विकृतिस्पृहां पडपि तान् मुक्त्वारसानाक्तितः। पड्जीवावनतस्तपः कुरुत पभेदं वहि चावहिः॥ द्विड्पड़र्गजयो मतः पद्धृतुजा पूजा च चेन्मानसे, भट्टोन्नादितपट्पध्वनिरुवाचाप्ताहिका पष्टिका।१५०॥ जिवेति । पष्टिका पटा अष्टाहिका भटोन्नादितो भट्टलपितो पदपदानां ध्वनिर्यत्र सा एवं उवाच ॥ किमित्याह ॥ मानसे चित्ते द्विदपवर्गस्य शत्रुपवर्गस्य जयो मतोऽभीएश्चेत् । च पुनः पट्टतुजा पद्मख्यऋतूत्पन्ना पूजा मानसे मतास्ति । यत्तदोरेक संबंधांताई पद्जीवानां पृथ्वीजलाग्निवायुवनस्पतित्रसभूतानां अवनतो रसात: तपः कुरुन यूयमितिशेपः । किंरूपं तपः । पहिर्याय पभेदं पट्- प्रकारं अबहिश्च पभेदं पट्सख्यं । किं कृत्वा तपः कुरुतेसाह । पट्टिकृतिमृहां पड्कृितयः तैलवृतगुइदुग्धदधिपकानानि चेति तासा स्पृहां वांछा लॉल्यं जिला निराकृत्य । पुनः तान् प्रसिद्धान् म- धुरतिक्तकटुकपायाम्ललवणभेदात् पद्दिधान् रसान् शक्तितो मनोदाचतो मुक्त्वा सत्त्वा ॥ १५० ॥ सुभदोए. वगाडेला पट्दना शब्द रूप छठी अट्टाइ एम कहे के के, हे मव्यजनो ! जो तमारा चित्तने विपे छ शत्रुओथी विजय करयो मान्य होय अने छ ऋतुमा उत्पन्न थयेलो पूजा मान्य होय तो तमे तेल, घी, गोल, दुध, दहीं मने पक्वान्न रूप छ विकृतिनी' मूल, टीका अने भाषांतर माहित. स्पृहा त्यजी दर तथा मीठा, तीखा, कसया, कहेला, बाटा अने सारा पम छ प्रफारना रसने पण मनना दृढपणाथी त्यजी दइ पृ. थ्वी, जल, अग्नि, वायु, घनस्पति अने प्रस जीवोने रक्षण करवा- थी छ अंतरना अने छ बाहाना एम बार भेदवालुंतप करो॥१५॥ सप्तापि व्यसनानि सप्तनरकहाराण्यहो सप्तभी- हेतूनि त्यजताशु पुण्यनृपतेः क्षेत्राणि राज्यांगवत् । सप्ताप्याप्नुत सप्तभूमिकगृहे तत्वे वसंतु स्वयं, सत्सप्तस्वरगीतकैतवमुवाचाष्टाहिका सप्तमी।१५१ ॥ सप्तापीति । सप्तमी अष्टाहिका सत्सप्तस्वरस्य प्रधानसप्तसंण्य- स्वरसहितस्य गीतस्य कैतवं कपटं यया स्यात्तथोवाचावादीत् । खरजऋषभगांधारमध्यमाः पंचमम्तथा ॥ धैवतो निपधः सप्तमंत्री कोठाद्भवाः स्वराः ॥ १॥ इत्येते सप्तस्वराः किमुपाचेत्याइ ॥ हे घा! अहो इस्याश्च । सप्तापि व्यमनानि त्यजत मुंचत । द्यूत- मद्यमांसवैश्यापापर्द्धिचोरीपरदारमेवालक्षणानि सप्तव्यसनानि । किं रूपाणि सप्तव्यसनानि। सप्तनरकाणां रत्नमभावालुकप्रभाशर्कर- प्रभापंकमभाधूमप्रभातमःमभातमस्तमःमभानाम्नां द्वाराणि । यथा द्वारैः कृत्वा गृहं प्रविशति लोकास्नथा सप्तव्यसनैः कृत्वा मूढा नरकं प्रविशनि।पुनः किं रूपाणि । सप्तमीदेतान सप्तभयंकारणानि च । आशु शीघ्रं पुण्यनृपतेः धर्मभूपस्प सप्तापि जिनमुवनर्विवपु- स्तकसाधुसाध्वीश्राद्धश्राद्धीनामानि क्षेत्राणि राज्यांगना कर्पूरमकर. प्नुत व्याप्नुत । यूयमिति शेपः । सप्तभूमिकगृहे सप्तभूमिकगृहसमाने. तले च स्वयमात्मना वसंतु वासं कुवैतु भयंत इति शेषः ॥१५॥ सातमी यहाइ उत्तम एया सात स्वरवाला गीतना फपटने जेम होय तेम कहे छे के, हे भव्यजनो! तमे, सात नरफना भने सान भयना कारण एवा सात ध्यसनने त्यजी घो अने पुण्य रूप भूपतिना जिनभुवनादि सात क्षेत्रीने गज्यांगनी पेठे शीन मेलयो. तथा सात मालना महल समान सात तत्वने विप नियास फरो मुत्त्वाटो मदकारणान्यविरतं सत्यातिहार्याटकं, दैवं पूजय पूजयाप्टविधया येनैप तुष्टः पदम् ॥ तो यच्छति यत्र नास्ति पतनं दुष्टाष्टकर्मापदा, चष्टे मांगलिकाप्टदीपकमिपादृष्टाहिकाप्यष्टमी।१५२। भुक्त्वेति । अष्टमी अष्टाहिकापि मांगलिकाप्टदीपकम्पिादेवमा- चष्टे कथयति ! हे भव्य ! जातिकुलरूपयलश्रुततपोलामश्रीरूपाणि अष्टौ मदकारणानि मुक्त्वा अविरतं निरंतरं अष्टविधया पुप्पाक्ष- तांबुकलचंदनधूपदीपनैवेद्यभेदादएप्रकारया पूजया देवपूजय सम- चय। कि रूपं देवं । ममातिहार्याष्टकं अष्टमातिहार्यसहितं । पूजन- फलमाह । येन कारणेन एप देवो तुष्टः प्रसन्नः सन् यो युप्मभ्य तत्पदं स्थानकं यच्छति। यत्र पदे दुष्टाष्टकर्मापदा कृत्या पतनं भ्रंशनं संसारागमनं नास्ति ।। १५२ ।। भारमी अट्टाइ अष्टगंगलिक दीयाधी एम कहे जे के, है भ. व्यजगो ! तेम जाति, फुल, रूप, बल, श्रुत, तप, लाभ, संपत्ति रूप मदना आठ फारणाने त्यजी दइ उत्तम प्रकारनी फुल, चोखा, ज- .

~~ मूल, टीका ने भाषांतर सहित. (१४५) ल, फल, चंदन, दोयो, नैवेद्य ए विगैरेयी आठ प्रकारी पूजाये फरीने ते देवनी पूजा करो फे, जे देव ते पूजाथी प्रसभ यह त मने तेयु पद बापशे फे, जे पदधी दुए आट फर्मरूप. आपत्तिये फरीने पण संसारमा पष्ठयापणुं नहि थाय. ॥ १५२॥ नतेऽप्येत इयोपमानविगमादष्टाहिका वासरा, एकैकोचकला इतींदुसदृशाः किंचित्त्वभूचन्विमे ॥ श्राइस्वांतपयोधिनेत्रकुमुदश्रेणीचकोरेक्षणो- ल्लासाय स्मरतापमोदतिमिरोच्छित्यै यतोऽहनिशम् ॥ नैत इति । एतेऽपि पूर्वोक्ता अष्टाहिका वासरा एते इव अष्टा- हिका दिना इव न विद्यते । कुतः । उपमानविगमात् अन्योन्यौप- मानराहिसात् । इमे अष्टाहिका वासरा एकस्मादेकस्मादुचाधिका कला महिमा येषु ते एकैकोचकलाः तथा एवं विधाः संति । इति हेतोरिमा अष्टाहिका वासराः किंचित् स्तोकं इंदुसदृशाश्चंद्रसमाना अभूवन भवंतिस्म । चंद्रा अपि एकस्मादेकस्मादपिककलाः स्युः। यतो यस्मात् कारणात् अहनिशं निरंतरं श्राद्धस्त्रातं श्रावकचित्त- मेव पयोधिः समुद्रः तस्योल्लासाय इमे स्युः । पुनः श्राद्धनेत्राण्येव कुमुदश्रेणी कुवलयावली तस्या उल्लासाय स्युः । पुनः श्राद्ध एव चकोरास्तेपामिक्षणानि नेत्राणि तासामप्युल्लासाय स्युः पुनः स्मरस्य तापः स्मरतापः मोह एष तिमिरं मोहतिमिरं स्मरतापश्च मोहतिमिरं च स्मरतापमोहतिमिरे नयोरुच्छिौ पिनाशाय स्युः कंदर्पतापविनाशाय मोहांधकारावनावाय च स्युः ॥ १५३ ।। १० -- (१४६ ) कपरमकर। ए पूर्वे कहेला मट्टाइना दिवसो उपमारहित होचाधी ते पोते. न होय तेवा देखाय छे. यली तेमो एक एफयी अधिक महिमा- घाला होवाने लोधे कांदक चंद्रसमान छे. से कारणमाटे ते दियसो श्रावकनां चित्तरूप समुद्रमा उल्लासने माटे, श्रावफनां नेत्र रूप कु. मुदनी पंक्तिमा हर्पने माटे अने श्रावक रूप चकोरमां नेत्रना आनं- दने माटे हो. यली कामदेवना तापना नाशने भर्थे अने मोह रूप अंधकारमा क्षयमे माटे पण हो. ॥ १५३ ॥ हये ये काग्यी दीपोत्सयद्वार कहे डे. (वसंततिलकाहत्तम.) कल्याणकं भगवतां धुरि यत्र चाभूत , श्रेयः स एव दिवसः पुनरागतोऽद्यः ॥ श्रीवीरमोक्षदिवसोद्भवदीपपर्व, यदत्ततः सुकृतिनोऽत्र महोऽनुवर्पम् ।। १५४ ।। कल्याणकमिति । यत्र यस्मिन् दिवसे भगवतां तीर्थकराणां धुरि मुख्यं कल्याणकं अभूत् । स एव श्रेष्टः दिवसोऽद्य पुनरा- गतः माप्तः । श्रीवीरमोक्षदिवसोद्भवदीपपर्व यद्वन् श्रीवीरमभुनिर्वा- दिवसोद्भुतदीपोत्सवपर्व यथा । ततः तस्मात्कारण मुकृतिनः पुण्यवंतः पुरुपा अनुवर्षे वर्ष वर्षे अनु इति अनुवर्षे प्रतिवर्षे अत्र दिवसे महः उत्सवं कुर्वतु इति शेषः ।। १५४ ।। जे दिपसे श्री वरिप्रभुना निवाण कल्याणथी उत्पन्न धयेला मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (१४७ ) दोघालीना पर्वनी पेठे थी तीर्थंकरोतुं धुरंधर कल्याणक छ, ते मति उत्तम एवो दियस वली भजे प्राप्त ययो; माटे पुण्ययंत मा. पसोए दरेक वर्षमा या कल्याणकना दिषसने विषे उत्सव करचोर (शार्दूलविक्रीडितहतम्.) सध्यानोज्वलदीपकः प्रविलसत्स्वाध्यायमेरात्रिका, कल्पाचारसुभोजनः सुगुणवाक्तांबुलशोभाशुभः ॥ अश्रीनिर्गमलक्ष्म्युपागमजयज्येष्टावनामोत्तरः, शीलालंकृतिभाग मुदे भवतु वोऽहद्धर्मदीपोत्सवः१५५ सद्धयानेति । अईद्धर्म एवं दीपोत्सवो दीपालिकापर्व को यु- प्माकं मुदे हर्षाय भवतु । किं भूतो दीपोत्सवः । सयानानि प्रधा- नध्यानान्येव उज्वला दीपका यत्र स तथा । पुनः किंरूपः । प्र- विलसंतो देदीप्यमानाः स्वाध्याया एवं मेरात्रिकाणि यत्र स तथा पुनः किं रूपः । कल्पाचारस्तस्य सुभोजनं प्रधानमोजनं यत्र स । पुनः किं रूपः। मुगुणानां प्रधानगुणानां वागेव वाण्येव तांबुलशोभा तया शुभी मनोहरः । पुनः किंरूपः । अश्रीनिर्गमनेन अलक्ष्मीनिर्ग- च्छनेन लक्ष्म्युपागमेन लक्ष्मीसमागमनेन जयेन विजयेन ज्येष्टावना. मेन गुर्वादिमणामेन च उत्तरः उत्कृष्टः। पुनः कि रूपः । शीलमेव अलंकृतीस्तां भजतीति स तथा ॥ १५५ ।। उत्तम ध्यान रूप आज्वल्यमान दीवावालो, देदीप्यमान स्था. कल्पाचार रूप उत्तम भोजन । च्याय रूप , (१४८) कपूरणकर. ........ एवो, उत्तम गुणोनी वाणी रूप तांयुलमी शोमाधी मनोहर, अल-- क्ष्मीना जयाथी, लक्ष्मीना भाववाथी, जयथी अने गुपादि जमाने । प्रणाम करवाथी उत्कृष्ट तथा शील रूप अलंकार धारण करनारी एवो जे दीवालीनो उत्सव ते तमारा हर्पने भय थामो. ॥ १५५॥ हये ये काव्यथी व्याख्यासमर्थनद्वार कहे थे. व्याख्यानं श्रुतदुग्धसारमधिकं स्निग्धं निपीयादरा- न्मात्यातू रसिता मुधा शमदधिश्रेयोघृतोच्छ्रायकत् अस्मात्तस्य समर्थनायतदिदं कालेन भव्यैः पुनः, सम्यक्त्वांगविवृद्धिकहहुतृपा पेयं तमस्तापभित्!१५ व्याख्यानमिति । हे लोका । श्रुतं सिद्धांत एव दुग्धं क्षी तद्वत्सारं प्रधानं । अधिकं स्निग्धं स्नेहदं च व्याख्यानं आ: दराव बहुमानात् निपीय पीत्वा रसितास्तृप्ताः संतो मुधा निःफलं तदेव व्याख्यानदुग्धं मा साक्षुः मा मुंचेयुः । किं रूपं व्याख्यान- दुग्धं । शम एव दधि श्रेयो मोक्षो मंगलं वा तदेव घृतं तयोरुच्याय वृद्धि करोतीति तथा । व्याख्यानं शमश्रेयसोरुच्छायकृत् । दुग्धं तु दधिवृतयोर्टद्धिकृत् । अतो दुग्धतुल्यं व्याख्यानं । अस्मात् कारणात तस्य व्याख्यानदुग्धस्यायाधुनैव समर्थना याचा विधियते ।। तदिदं व्याख्यानदुग्धं कालेन प्रस्तावेन भव्यैः पुरुपैर्भवाददुपा बहुलोभेन पुनः पेयं श्राव्यं । किंगुणं व्याख्यानं । सम्यक्त्वांगाव- वृद्धिमत् सम्यक्त्वमेवांगं शरीरं तस्य वृद्धि करोतीति तथा । पुनः किंगुणं । तमोऽज्ञानं तदेव तापः तं भिनत्तीति । व्याख्यान सम्य- ।

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. तवं वर्द्धयति अज्ञानं चापाकरोति । दुग्धमापे शरीरं वर्द्धपति तापं व निराकरोतीति, श्राव्यं ॥ १५६॥ हे भन्यजनो! उपशम रूप दही अने मोक्ष रूप घांनी वृद्धि करना एवं जे सिद्धांत रूप 'दुध तेना समान सारभूत एघा घ्या. ख्यानने घाटु आदरथी सांमलोने तृप्त धया छता तेने (व्याख्यानरूप दुधने) त्यजी देशो नहि. कारण ते व्याख्यान रूप दुधनी हवणां पण पाचना फराय छ अने तेथीज सम्यक्त्य रूप शरीरनी वृद्धि करना तथा ज्ञान रूप तापने भेदी नाखनारं ते व्याख्यान रूप दुध अवसरे तमारा सरखा भव्यजनोए बहु तृपाथी पान फरपा योग्य छे. ॥ १५६ ॥ सिद्धांतांबुधिसंभवेऽद्य विरते व्याख्याघने सदसै- दृष्टांतैः सकपायतापजनहृभूमि शमित्वाभितः॥ सप्तक्षेत्रधरासु वित्तवपनं कुर्वतु वः पुण्यतो- निःसप्तव्यसनेतिभीति विविध शस्यं यथा स्याजनाः।। सिद्धांतेति । हे सजनाः । सप्तक्षेत्रधरासु ससक्षेत्राणि जिन- भुवनादीनि तान्येव धराः पृथिव्यस्ता वित्तवपनं कुर्वतु । किं सति वित्तवपनं कुर्वतु । व्याख्याघने व्याख्यानमेऽद्य विरते सति । कि कृत्वा । सदसै प्रधानरसैदृष्टांतैः कृता । कपायतापेन सह वर्तते ये ते तया ईदशा जनास्नेपा हत् हृदयं तदेव भूमि पृथ्वीमभितः शामिला सिक्त्वा । किं रूपे व्याख्याधने । सिद्धांतांबुधिसंभवे सि- द्धांतसमुद्रोत्पन्ने ! पुण्यतः पुण्यात् वो युप्माकं विविधं बहुविधं शस्पं यान्य स्यात् । कीदर्श धान्यं । निर्गतासप्तव्यसनानां सप्लैव इतीनां :

(१५०) कर्पूरमकर. भीतिर्यत्र । अन्यस्मिनाप मेघे जलभूमि सिक्त्वा विरते सति लोकाः क्षेत्रेषु धान्यं वपंति तहिं धान्यं अतिदृष्टयादिइतिसप्तकभयरहितं सद विविध स्यात् ॥ १५७ ।। हे सज्जन पुरुषो! सिद्धांत रूप समुद्री उत्पन्न ययेलो व्या. ख्यान रूप मेघ, दृष्टांत रूप उत्तमजले करीमे कपायना तापयाला. जनोनां हृदय रूप पृथ्वीने सिंचन करीने विराम पामे रते तमे सातक्षेत्र रूप पृथ्वोने विषे चित्तर्नु पाएं करो के, जेथी पुण्यने. लोधे सात व्यसन रूप सात इतौना भय रहित एवं पहु प्रकार धान्य तमने प्राप्त थाय.॥ १५७ । हवे एफ काग्यथी कार्तिक चातुर्मासहार कहे छे. व्याख्यानांबुधरोपदेशसलिलैः सुश्राद्धचेतः सरः- पूर्तिः कीर्तिनदीततिर्मलरजछिनिश्च यत्राभवत्॥ . बालश्रावकभेककेकिपठनस्वाध्यायकोलाहलं, सत्कृत्यानफलाय वो भवतु तद्वर्षाचतुर्मासकम् ।१५८। व्याख्यानेति । यत्र वाचतुर्मासके व्याख्यनमेव अंबुधरो मेघ- स्तस्योपदेशैरव सलिलै लैः कृत्वा मुश्रावकचेतस एच सरसः स- रोवरस्य पूर्तिः पोपणमभवत् । यत्र च तैः कीतिरेव नदी तस्याः ततिः श्रेणि: प्रवाहोऽभवत् । पलरजच्छित्तिश्च पापरजःस्फेटन- मभवत् । तद्वर्षाचतुर्मासकं काचिकचतुर्मासकं वो युप्माकं सत्कृस- मेवान्न धान्यं तस्य फलाय भवतु । अत्र तु मधानकरणीयं फलति । ३ कार्तिके मासे तु धान्यं फलतीति । किं रूपं तचतुर्मासकं । वाल- H मूल, टीका अने भाषांतर सहित, श्रावका एष भेका दर्दुराः केकिनो मयूरास्तेपां पठनं स्वाध्यायश्च तयोः कोलाहलो यत्र तत्तथा ॥ १५८ ॥ जे कार्तिक चोमासाने विपे व्याख्यान रूप मेघना उपदेशरूप जलव सुधायकना चित्त रूप तलायो भरपूर थाय छे. कीर्तिरूप नदीनो प्रयाह रहे छे अने पाप रूप रजनो नाश थाय ले. ते बा- लथायक 'रूप देखका भने मोरना अभ्यासनो छे शब्द ने विपे एयूं कार्तिक चौमामु तमारा सत्कृत्य रूप धान्यनां फलने अर्थे याओ. हवे एक काव्यथी विहारद्वार कहे रे. (स्रग्धरात्तम.) घस्ने शीतोष्णकाले प्रथमवयसि तत्कर्म कुर्वीत विद्वान्, येनांते स्यात्सुखीतोवयमपि तदहोऽवेत्यकुमो विहारम् नानाईतीर्थयात्रा श्रुतधरनमनं संशयांतः श्रुतायः, शुद्धानोपध्यवाप्तिः प्रवचनमहिमा मूढवोधाद्यतो यत्॥ घस्र इति । धस्त्रे दिवसे शीतोष्णकाले शीतकाले उष्णकाले च प्रथमवयसि यौवनावस्थायां तत्कर्म कार्य विद्वान् पंडितः कुर्वीत विदधीत । येन कर्मणा कर्तव्येन अंते रात्रौ वर्षाकाले वृद्धावस्था- यां च विद्वान् मुखी भवति । इतोऽस्मात् स्थानात अहो इसाश्चर्ये तत्कर्म अवेत्य ज्ञात्वा वयमपि विहारं कुर्मो विदध्महे । यद्यस्मात् कारणाद्यतो विहारकरणान्नानाईनीर्थयात्रा भवति । श्रुतधरस्य सिद्धांताधिकस्य गुर्वादेर्जनस्य नमनं नमस्करणं भवति । अत एव ( १५२) कर्पूरमकर. संशयांतः संदेहापोहः स्यात् । अत एव च श्रुनायः सिद्धांतलाभ: गुद्धं निर्दोपं अन्नं आहारः उपधिरूपकरणं तयोरवाप्तिः प्राप्तिः स्यात् । मूहबोधात् मूर्खस्य प्रतियोधात् प्रवचनमहिमा प्रवचनस्य जिनशासनस्य जिनसिद्धांतस्य या महिमाऽतिशयः स्यात् । एते विहारकर्मतो जायते यतो विहरामः ॥ १५९ ॥ विद्वान् माणसे दिवसे, शियालामां, उनालामां अने युवावस्था मां ते कार्य कर जोहए के, जेथी रानीमां, घर्षाकालमा भने वृद्धावस्थामा सुखी थवाय. एज कारणथी ममे पण ते कार्यने जा. णी विहार करीप छीए के, जेथी नाना प्रकारना अहेतना तीर्थनी यात्रा, सिद्धांतना जाग या गुर्यादिने ममस्कार, शास्त्रना संशय नो नाश, शुद्ध एवा आहार भने उपधिनी लाभ तेमज भूर्खजनने प्रतियोध करवाथी जिनशासननी उन्नति ए सघलु थाय छे. आषां कारणथी अमे विहार फरोप छीए. ॥ १५९ ॥ हवे एक काव्यथी कार्तिकपारणक कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितटत्तम.) चातुर्मासिकमेकपारणदिनं नूनं फलं प्राप्नुयात्, भर्तुर्वार्पिकमप्यवाप न कथं श्रेयांस एकात्यपि ॥ स्थानस्थाननिखातकोटिविभवः कोटीश्वरः किं भवेत्, कोटिमूल्यमहामाण करतले किं खेलयन्नापरः॥१६०॥ चातुर्मासिकमिति । नूनं निश्चितं एकमेव पारणादनं चतु- मासेषु भवं चातुर्मासिकं तपःफलं प्राप्नुयात् लभते । अप्रार्थे जैन .

मूल, टीका अने भाषांतर साहित. दृष्टांतमाह । श्रेयांसः श्रेयांसकुमारः एकाइयपि एकस्मिन् दिव- सेऽपि भर्तुः श्रीआदिनाथस्य वापिकं पारणकं कारयनिति शेष: वार्षिक वर्पोत्पन्नं तपःफलं कयं कि नावाप ! अपि तु श्रेयांस एकदिनेऽपि वार्षिकमपिफलं भाव । अमुमेवाय लोकदृष्टांते न ह- दयति ॥ स्थाने स्थाने निस्वातो भूमौ सानता स्थापितः कोटिस- ख्या विभयो द्रव्यं येन स तया एवंविधः पुरुषः कि कोटीश्वरो भवेद । अपरोऽन्यः करतले हस्तमध्ये कोटिमूल्यमहामणि खेलपन् कि कोटीश्वरो न भवेत् अपि तु द्वावपि कोटीश्वरो भवतः ॥१६०।। एक परिणाना दिवसमत्ये चौमासानु फल प्राप्त थाय छे. जू ओ के, धेयांसकुमारे एफज दिवसे श्री आदिनाथने पारणु करावी झुं पर्पचं फल नथी मेलव्यु ! दृष्टांत कहे के के स्थान स्थान को- टीसंख्यायालुं द्रव्य भूमिमां डाटी राखनारो माणस '{ कोटीश्वर कहेवाय ! यने योजो फोटोमूल्यना रतने हायमा पेलावनारो शुं कोटीश्वर न कहेयाय, अर्थात् पग्ने कोटीश्वर कद्देवाय छे. ॥१६०॥ इये ये फाययी संघाचायद्वार कहे . तीर्थेशेव्रतधर्मपोषणपुरस्कारात्परामुन्नति, नीतं यच्च ददाति भूतिमतुलां श्रीशालिभद्रादिवत् ॥ तन्निःसत्वतिरस्क्रियालघु कलौ दानं त्वयोल्लासितं, कैः कैर्भद्र पुनः फलिप्यति फलैस्तत्वर्जिनो वेनि तत् ।। तीपैशेरिति । व्रतेपु आचं अनुकंपादानं चतुर्विधधर्मेषु चाचं वर्तते । अतःकारणात् यदानं तीर्थेशः तीर्थकरर्वतधर्मयोः पोपणे १ (१५४ ) कर्पूरमकर. पुरस्कारादग्रेकरणात्परां उत्कृष्टां उन्नति नीतं । यच दानं श्री शा. लिभद्रादिवत् श्रीशालिभद्रादिपुरुपेभ्य इव अतुलां नि:समानां ले- क्ष्मी ददाति । तत् दानं कलौ कलिकालमध्ये निःसत्वतिरस्क्रिया निकारणलोकनिराकरणं तया लघु सदानं त्वया उन्लासितं प्र- कटितं । हे भद्र पुण्यहृदय! ते तब तत् दानं कैः कैः फलैः पुनः फलिष्यति । यत्तदोरेक संबंधात् । यदि वेति तत्तहिं जिन एव तत् दानं तत्वैवेति ॥ १६॥ यतने चिपे अने चार प्रकारना धर्मने विषे अनुकंपादान मुख्य छे. ए कारणथी ए अनुकंपादानने तीर्थंकरोए व्रत धर्मना पोपणने विषे अग्रेसर करवाथी म्होटी उन्नतिने पमाडधु छे. ते दान शाली. भद्रने आपी तेम योजाओने पण यहु लक्ष्मी आपनारं थाय छे. हे पुण्यवंत जीव ! ते तेया दानने आ कलियुगने विपे दरिद्री लोकोने कादी मूकयाथी लघुपणा रूप प्रकट करघु, तो ते दान तने कयां केवां फलोथी फलाभूत थशे. ते जो जाणी शके तो तत्वथी जिनेश्वरज जाणी शके तेम छे, पण बीजाची जाणी शफाय तेथु नथी ।। १६१॥' मान्यस्तीर्थपतेः परिग्रह इव क्ष्मापस्य संघो ध्रुवं, धन्यो यस्य गृहांगणं स चरणांभोजैः पुनीतेतराम् ।। किं ब्रूमः फलमस्य तद्भरतवद्योऽर्चत्यमुं संमदात्, श्रीरप्यस्य ग्रहे स्थिराः प्रतिभुवः श्रीजेनपादा इमे१६२ मान्यरिति । मापस्य राज्ञः परिग्रहः परिकर इव तीर्यपतेः तीर्थकरस्य ध्रुवं निश्चितं संघो मान्यः । यथा राज्ञः परिवारो मं- मूल, टीका अने भाषांतर सहित. स्पादिन्यिो भवति तथा । स संघः स्वचरणांभोजै निजपदकमलै- र्यस्य पुरुपस्य गृहांगणं पुनीतेतरां अतिशयेन पवित्रयति स पुरुपो धन्यः कृतपुण्यः । अस्य संघाकस्य पुरुषस्य किं फलं ब्रूमः । तत्तस्मात् कारणात् यः पुरुषोऽमुं संघं अति पूजयति । किंवत् । भरतवत् । यथा भरतचक्रवर्ती संघ यूजयामास । कस्मात् । संग- दार हदि । अस्य संघार्चकस्य गृहे मंदिरे श्रीरपि लक्ष्मीरपि स्थिरा निसा भवति । तत्र लभ्या निश्चलनायां इमे मत्यक्षा श्री- मैनपादाः प्रतिभुवः साक्षिणः पट इति लोकोतया ॥ १२ ॥ जेवी रीते राजाने पोतानो मंत्री विगेरे परिवार मान्यकारी होय छ तेवीरीते श्रीतीर्थकरने निश्चे संच मान्यकारी छे. माटे ते संघ पोताना चरणकमले करीने जे पुरुपना धरने पवित्र करे छे, ते पुरुषने धन्य जाणवो. ए संघर्नु पूजन करनारने फल तो j कहीये ? परंतु जे पुरुष भरतराजाना पेठे यति हर्पथी ए संघ पूजन करेछे तेना घरने विषे लक्ष्मी निश्चलपणे निवास करे छ ते. मां आ प्रत्यक्ष जिनेश्वरना चरणोज साक्षरुप छ ॥ १६२ ॥ एक काव्यधी फाग्लुन चातुमासदार कहे छे. नीरवा क्षेत्र पवित्रे घनसमयममी संयता राजहंसा- स्तत्तत्स्थाने विजहुःसुकृतिभिरनिशं जाड्यशीतं च भिन्नम् शीलक्षोमैस्तपोग्निव्रतनियमगृहैर्भावनागंधतेलै- यत्राचार्यार्कगोभिर्हिमसमयचतुर्मासकं तुन्मुदे स्तात् ॥ नीति । अमी संपताः साधवस्ते एव राजहंसाः पवित्र क्षेत्रे कर्पूरमकर. घनसमयं वर्षाकालं नीत्वातिवाह्य तत्तत्स्थाने तस्मिन् तस्मिन् देशे विज विहारचक्रुः । यत्र हिमसमयचतुर्मासके सुकृतिभिः पुण्यवद्भिः अनिशं निरंतरं जाव्यमेव शीतं भिन्नं । कैः । तत्र हिमसमयचतुर्मा- सके शीलमेव क्षौमानि पदुकुलानि तैर्नाड्यशीतं भिन्नं । प्रतानिच नियमास्त एव गृहाणि तैः कृत्वा जाड्यशीतं भिन्नं । भावना एव गंधतैलं तेन कृत्वा जाड्यशीतं भिन्नं । आचार्या गुरव एव अर्कगो- भिः सूर्यकांतिभिः कृत्वा च जाड्यशीतं भिन्नं । यथा हिमसमये क्षौ- मैरग्निना गृहेण सुगंधद्रव्यमिश्रिततैलैश्च सूर्यकांतिभिश्च कृत्वा शीतं हियते तथा फाल्गुनचतुर्मासके शीलेन तपोभिश्च प्रतेच नियमैश्च भावनाभिश्चाचार्यवाणीभिश्च जाव्यं मूर्खत्वमपहियत इति भावः । तद्धिमसमयचतुर्मासकं मुदे हाय स्तात् भवतु ॥ १६३ ॥ मा साधुरूप राजहंसो पवित्र क्षेत्रने विषे वर्षाकालने निवृत्त फरी ते ते देशमा विहार करे छे के, जे देशमां शियालाना चार मासने विपे पुण्यवंत माणसो शीलरूप वस्त्र, तपरूप भाग्नि, प्रत अने नियमरूप घर, भावनारूप सुगंधी तेल अने आचार्यरूप सूर्य- नो ताप इत्यादिवडे मूर्खपणारूप तादने दूर करे छे ते फालगुन चोमासु हर्पने अथें थाओ ॥ १६३ । एक काव्यथी रजापर्व कहे छे. चातुर्मासिकपर्वसंभवतपोवह्निस्तदावश्यक-, भ्रश्यत्कर्मदलोछूितस्थगणकस्तोमेऽत्र भस्मीकृते ॥ प्रातवेदनके मुखांशुकविधिव्याजाद्विकीर्णेऽभितः, .

- मूल, टीका अने भाषांतर सहित. (१५७) धन्योऽर्हद्गुणफाल्गुनोऽमलरजाः स्यादागमांनःप्टवैः१६८ चातुर्मासिकेति । धन्योऽईगुणा एवं फाल्गुनो मास आ- गमाभाल्पवैः सिद्धांतनलस्नानरमलरजा निःपापः स्यात् । कि स- ति । चातुर्मासिकपर्वसंभवं तप एव बहिरमिरमानौ तदावश्यकेन चातुर्मासपर्वमतिक्रमणेन भ्रश्यति पतंति कर्मणां दलानि खंडानि तान्येवोड्रितानि स्थगणकानि गोमयानि तेषां स्तोमे समूहे भस्मी- कृते सति । किं भूते! मानवंदनके मुखांशुकविधेर्मुखवस्तिकाकर्त- व्यस्य व्यानात् कपटात् । अभितःसर्वामुदिक्षु विकीर्णेविक्षिप्तसति। चातुर्मास पर्वथी उत्पन्न ययेला तपरूप अग्निमां चार्तुमास प. चना प्रतिक्रमणवडे पडतां एयां कर्मना दलरूप उच्छलतां छाणा. मो समूह भस्म थये छते भने ते भस्म प्रातःकालना चंदनने विप मुखपत्रिकाना मोपथी चारे तरफ उडी गये छते अरिहंतना गु. रूप धन्य एवो फाल्गुन मास आगमरूप जलना स्नानधी पाप. रहित थाय छे ॥ १६४॥ ये काम्यधी द्र महोत्सव द्वार कहे छे. स्पर्धा महत्सु नरवाक् शुकवत् लमाय, सत्यं पुनः पदमुपैति जनः समर्थः ।। : मां हि पंचमगुणस्थितिमुक्तियोग्याः, श्राद्धेषु तजिममहेऽनुचितेंद्रताऽपि ॥१६५।।

। (१५८) कर्पूरमकर. स्पति ! महत्सु महापुरुषेषु स्पर्द्धा अहंकारः लमाय श्रमाय स्यात् । यथा नराणां मनुष्याणां वाक् नरचाक् शुकवत् शुकेप्विव । इति ससमेव । समर्थो जनः पुनः पदं स्थानमुपैति मानोति ॥ हि यस्मात्कारणात् मर्साः पंचमगुणस्थितिमुक्तियोग्या वर्तते । तत्त- स्मा तोजिनमहे तीर्थकरकल्याणके श्राद्धेपु श्रावकेपु इंद्रतापि अयोग्या । देवेंद्रस्य चतुर्थगुणस्थानस्थायित्वात् ॥ १६५ ॥ जेवी रीते माणसनी भापा पोपटने श्रम माटे थाय छे तेम म्होटा पुरुपने विपे स्पर्धा करयी ए पण श्रमने माटेज थाय छे. ए सत्य छे. माणसो पांचमी गुणस्थिति अने मुक्तिने योग्य छे. तो जिनेश्वरना कल्याणकने विपे श्रावकोने इंद्रपणुं पण अयोग्य छे. कारण के, इंद्रने पण चोथी गुणस्थितिये रहेवापणुं छे. ॥ १६५ ।। . देवैजिनस्य यदि जन्ममहादि चके, न श्रावकैरनुकृतिः क्रियतां तदेपाम् ।। स्वः शक्रदंतिमदतुंबरुगानरंभा- नृत्यादि चेद्भुवि न कोऽपि ततः करोतु ॥ १६६ ।। देवैरति । पदि जिनस्य रागद्वेपादिजेतुर्जन्ममहादि जन्मम- होत्सवादि चक्रेऽअकारि । कैः । देवैः। तहि श्रावफेरेपां जिन- जन्ममहोत्सवादिनां अनुकृतिरनुकारो न क्रियतामपि तु क्रियता- मेव ॥ दृष्टांतमाह ।।यदि स्वः स्वर्ग शादंतिमदश्च तुंवरूगानंच रंभ नृत्यं च तदादि इंद्रगजमददेवंगधर्वगीतरंभातृसादि अस्ति चेत्त- । - मूल, टीका अने भाषांतर सहित. तस्साई भुवि पृथिव्यां मदं गानं नृसादिकं च कोऽपि कश्चिन्न करोतु । अपि तु मदगाननृत्यादीनि करोतु तदनुकारमात्रमेव.१६६ जो देवताए जिनराजना जन्म महोत्सवादि कयों छे, तो श्रा- घकोए ते प्रमाणे गुन कर जोइए ? अर्थात् कर जोइए, दृष्यां- ते कहे छे के, जो स्वर्गमा ऐरावत हार्थानो मद, तुंगुरु नामना गंधर्व गान अने रंभा अप्सराचें नृत्य इत्यादि छे तो पछी पृथ्वी. ने विपे मद, गान अने नृत्यादि कोई गुंन करे? अर्थात् फरे. १६६ हवे घे काव्यथी महापूजाद्वार कहे छे. जैनाचर्यापि नवभिः कुसुमैरशोक उच्चोचसंपदभवन्नवसेवधीशः॥ लक्षार्चनेन तु फलं जिन एव वेत्ति, सद्भस्थकालघनसिक्तसुवीजवत्नत् ॥ १६७ ।। जैनेति । अशोकः अशोकनामा मालिको नवभिः कुसमैनव- संख्यैः पुप्पैरपि कृत्वा जैनार्चया वीतरागपूजया हेतुभूतया उच्चो- चाधिकाधिकसंपदो लक्ष्मीर्यस्य स इदृशः सन् नवसेयधीशः नवसं- ख्यानां सेवधीनां निधानां ईशः स्वामी अभवत् । तु पुनः ल- क्षार्चनेन लक्षद्रव्येन जिनपूजया यत्फलं स्यात् तत्फलं जिन एव वेति जानाति केवलज्ञानभावात् । किंवत् । सद्भूस्थं मधानभूमिवर्तमान वर्षाकालमेघेन सिक्तं प्रधानवीजं तद्वत् ॥ १६७ ।। अशोक नामनो.माली नव 'पुप्पोवहे करली जिनराजनी ।

----- (१६०) कर्पूरमकर. थी अधिक संपत्तियालो थइ नवनिधाननी अधिपति थयो. तो प. छी लक्ष द्रव्य खरचीने फरेली जिनराजनी पूजानुं फल तो उत्तम भूमिमा रहेलां अने वर्षाकालना मेघथी सिंचन थयेला श्रेष्ट पोज- नी पेठे फेवली एवा जिनराज पोतेज जाणे छे. ॥ १६७ ॥ . आश्चर्यकारि फलमप्यतुलं प्रदास्य त्याश्चर्यभंगिभिरियं विहिता जिनार्चा । कार्यं हि कारणगुणेन भवेत्तु चित्रं, पुष्पैरिमस्त्रिदशवृक्षफलप्रसूतिः ॥१६॥ आश्चर्येति । आश्चर्यभंगिभिविस्मयकारिणीभविच्छित्ति- भिहिता कृता इयं प्रत्यक्षा जिनार्चा जिनपूजा आश्चर्यकारि आ- श्चर्यकारकं अतुलं निःसमान फलमपि समृद्धयादिकमपि प्रदास्यति एवं कथं ज्ञायते । हियस्मात् कारणगुणेन कार्य भवेत् समवायका- रणभूतैस्तंभिः पटकायें स्यात् । अत्र तु चित्रतत् । इमैः पार्थिवैः पुप्पैखिदशरक्षफलममूतिजातेत्यांश्चर्यम् ॥ १६८ ॥ आश्चर्यकारक रचनावडे करेली जिनराजनी पूजा निश्चे आ. शर्यकारी बहु समृद्धि विगेरे ते पूजानुं फल आपे छे. कारण के, कारणना गुणी पटळे एफटा ययेला कारणरूप तंतू (तागहा) थी पद (पत्र) रूप कार्य थाय छे. अहिं याश्चर्य एज छ के, आ पृ. वामां उत्पन्न थयेला पुप्पी फल्पवृक्ष जे फल भाप छ ते फल मले छे, 1 मूल, टीका अने भापांतर सहित. ( १६१) हये थे काग्यथी चैत्यपरिपाटी द्वार कहे के. अप्येकजैनभवनस्नपनादिना य- दावादुपार्जि सुकृतं शिवछद्भवद्भिः॥ स्थान क चैत्यपरिपाटिकयार्जितस्य, ज्ञातं महत्स्तुतिकृतां हृदयानि संति ।। १६९ ।। अप्येकोति । भाषादंतरंगमीसा एकस्य जिनभुवनस्य स्नपना- दिनापि स्नात्रविलेपनपूजादिनापि यद शिवछत् कल्याणकार- कं मुकृतं पुण्यं भवद्भिर्युप्माभिरुपार्जितं । चैत्यपरिपाटिकयाजि तस्य पुण्यस्य बहुचैत्यजिनपूनयोपार्जितस्य धर्मस्य स्थानं क । तस्य पुण्यस्प स्थानं न ज्ञायते । अथ ज्ञातं । महत्स्तुतिकृतां महोत्सव- वर्णनकारकाणां हृदयानि चैत्पपरिपाटिकयाजितस्य मुकृतस्प स्थानानि सति ।। १६९ ।। तमे भायथी एफ जिनपजनी पूजापडे मोक्ष थापनाएं पुण्य मेलव्यु, तो पड़ी चैत्यपरिपाटीथी मेलवेला पुण्यनु स्थान क्यों ? हा मे जाण्यु ? महोत्सवने विषे स्तुति करनाराओनां हृदयो चैत्यपरिपाटीथी मेलबेला पुण्यनां स्थान होय छे ॥ १६९ ॥ अद्योदियाय सुदिनो भवतां कला का, जजे यदल्पवसुनापि हि भूरिलाभः ॥

N
(१६२)
कपूरमकर.
भक्त्या सुलभ्यदलपुप्पफलोपहारैः ॥ १७० ॥
अद्यति ॥ हे भव्याः । अध भवतां युष्माकं मुदिनो मनोज्ञ-..
दिवस उदियाय उदयं पाप । वा पुनः कला, विज्ञानं उदिसाय
जझे । ययस्मादस्पक्छना स्तोकद्रव्येणापि हि निश्चितं भरिलाभः
प्रचुरलाभों जज्ञे चभूव स च कथं ज्ञायते भवद्भिासुलभ्यः मुखेनल-
पैदलानां पत्राणां पुप्पाणां कुमुमानां फलानां चौपहारैः उपटो-
कनैः कृत्वा चैत्गवली जिनमासादश्रेणीपु पूजया यत्पुण्यं भ.
त्या मनोहर्पण उपाजि तत्पुण्यं शिवायं मोसायाभूत् । इति है-
तोःस्तोकद्रव्येण बहुलाभोऽभदिति भावः ॥ १७ ॥
थाजे तमारो मनोहर दियस उग्यो अधया तो तमा उत्तम
विशान उदय पाम्यु. कारण के, तमने घोसा धनी म्होटो लाम
मल्यो. ते लाभ एक, सुपे मेलची शकाय एयां पत्र, पुष्प अने फलो
अर्पण करयारूप जिनमंदिरोमा फरेली भक्तिपूर्वक पूजाथी तमे जे
पुण्य मेलद्यु ते पुण्य मोक्षने माटे थयु. आज कारणथी तमने
थोडा धगवडे म्होटो लाभ थयो ॥ १७०॥
हवे प्रण काव्यथी उद्यापन द्वार कहे छे.
(इंद्रवज्रारतम्)
शुद्धं तपः केवलमप्युदारं,
सोद्यापनस्यास्य पुनः स्तुमः किम् ।।
हृद्यं पयो धेनुगुणेन तत्तु,
द्राक्षासिताक्षोंदयुतं सुधैव ॥ १७ ॥

३ कारक पाय छे तो पो दान पातु एषां ते तपन तो शं वर्णन करोय ? दृष्टांत कहे र मापना गुणधीज पुष्टि देतो पछी दाम मम मार महितपणे ते दुध खरेखरं अमृ. तदद्य तस्मिन् अनुगनिवेशो, सिंहति । किराना मूल, टीका अने भाषांतर सहित. शुद्धामनि है भयो निलं उधापनादिना विनापि शुद्धं निदा तपः उदार बहुलाटदार स्वाद । पुनरस्य तपसः सो. धापनस्य उद्यापनमस्तिस्य माना कि फलं स्नुमो वर्णयामः । अ- प्रार्थे दृष्टांतमाह । पयो दुग्य, अनुनिने हुये पुष्ठिकारकं मधुरं च भवाते । पुनस्तद् दुग्यं प्रधानापोट्युत गोस्तनीशर्कराचूर्ण महिद सद मुथैव पीयूमापन भवति ॥ १७ ॥ उद्यापनादि पिना पत्र कोर्नु मुद्ध तप, बहु फल आपना नज थाय छ.॥ नावत्तपःमक्रम एव नि प्रक्रम एव सिंहः माप साकारणादय गर्य प्रत्यक्षोपलभ्पमान शनिवेशो यद्वयथा . सिंहस्तपःप्रश्न न तावत, दुःकर्मदतावनमानीलाम् ॥ . यद्वद्यदुद्यापनमस्ताऽयम् ।। १७२ ॥ दृष्टाष्टकर्महस्ति मिसन स्ति ॥१ प्रथम बाट रे -- (१६४) कर्पूरमकर. तपक्रम सिंह . कारणथी आजे ते तपक्रमने बिपेज जेम सिंह उत्कर निवेशरूप में तेपो मा प्रत्यक्ष उद्यापननो विस्तार . ।। १७२ ॥ वृक्षो यथा दोहदपूरणेन, कायो यथा सद्रसभोजनेन । विशेपशोभा लभते यथोक्त- नोद्यापनेनैव तथा तपोऽपि ।। १७३ ।। क्षेति॥ यथा दक्षो दोहदपूरणेन यांञ्छापूरणेन विशेषशोमां लभते । यथा च कायः शरीरं सद्रसमोजनेन फुत्ता विशेपशोमां लभते । तथा तपोऽपि यथोक्तेन सिद्धांतमपितेन उद्यापनेन - ला विशेपशोभां लभते ॥ १७३ ।। मेम शाड इच्छा पूरफ फल आपयाची पधारे शोमा पामे अमे जेम शरीर उत्तम भोजन करपाथी पधारे शोमा पामे तेम तप पण शासमां फहेली विधि प्रमाणे उद्यापन करयाची पधारे शोमा पामे छे. ॥ १७३॥ पफ फायधी ध्वजारोप कहे . भूपच्छत्रगुरुदरावृतिरथायेपूपयोगान्मया, वंशत्वे कटसुंडकादिषु जनाचाराधिता भूरिशः॥ नैतकापि महत्वमापि विलसत्कत्वग्रहस्तो रणत्- घंटावाग्भिरिति ध्वजस्त्वरयते वो देवताराधने॥ 441 मूल, टीका अने भाषांतर सहित. ( १६५) 'भूपति ॥ हे लोकाः । वंशमयों धनः केतुनिनदेवताराधने रणच्छदायमानघंटावाग्मिः कृत्वा इति पूर्वोक्तमकारेण वो यु- हमान स्वरयते । कि रूपो ध्वजः । विलसचालयत् केतुरेव पता केवाग्रहस्तो यस्य सतथा|अन्योऽपिहस्तं चालपन कार्ये जन स्वरय ते । घंटागदेन यत्कथयति तदेवाह । हे लोका: । एतदीशं महत्वं कापि स्थाने न मापि न लेभे । मयावंशत्वे भूपच्छत्र गुरुदरातिरथाघेपु कटमुंडकादिषु च भूरिशो जना उपयोगादा- राधिताः परमेतदिदृशं महत्तं कापि स्याने न मापि न लभे॥१७४!! हे लोको ! जिनेभ्यरना प्रासाद उपर रहेलो यांसरूप ध्वज उडता लुगडा रूप हाधने लांघो करीने पागति एपी घुघरीयोना शब्दयी पम कहे ले के, में राजाओगा छत्रमा, रथनी धमामा, पासीमा ते. मज सादडी अने सुंखलादिकमां उपयोगयी पहु माणसोणे सध्या छे, तो पण आईं म्होदाइपणुं पाभ्यो नयी ॥ १४ ॥ हये एक फान्यथी अष्टविध पूजा कहे छे. नैवेद्यः सजलैः शिवाध्यसुखदं स्पटं समं शंवलं, धूपेनोर्ध्वगतिःसुगंधितदिशावासेन शुभ्रं यशः॥ नृस्वर्गादिफलं फलैश्च कलमैजैनाटका_त्मनः, पुष्पर्लोकशिरःस्थितिः शिवतनुःपैजिनाचफिलम् नैवेद्यरिति । सजलै पानीयसहितनैवेयैः कृत्वा शिवाध्वंस: खदं मोक्षमार्गमुखदायक म्प प्रकटं ममं मार्ट शंबलव भनि .

( १६६) कर्पूरमकर. धूपेन धूपपूनया ऊर्द्रगतिर्भयति । मुगंधितदिशाकासेन मुरभीकृत दशदिशावासेन एवंविधेन चंदनकर्पूरादिलक्षणेन वासेन गुभ्रं धवल यशो भवति । फलैः फलपूजया नृस्वर्गादि मनुष्यस्वर्गलों कसंबंधि फलं स्यात् । कलमैरसतपूजया आत्मनः स्वस्य जना टकारी स्याव अक्षतत्वं भवतीसर्यः पुप्पैः पुप्पपूजया लोकशिर स्थितिः लोकशिरोवस्थानं भवति । दीपंदीपपूजया शिवतनुमोस शरीरं भवतीति पूर्वोक्तकृताया जिनार्चाया जिनपूनायाः फ- लम् । याजिनोऽयते तादृश लभ्यते फल । कारणानुरूपत्वाद कार्य स्यात् ॥ १७ ॥ जल सहित नैवेद्ययडे जिनराजनी पूजा करवाथी मोक्षमार्गने विपे सुख आपनाएं प्रगट भायं मले छ. धूपबडे पूजा करयार्थी उंची गति, सुगंधि दिशा करपाधी उज्वल यश, फलपडे पूजा क रवाथी मनुष्य अने देवादि फल अने चोखापडे पूजा करपाधी सक्षतपणुं (नहिं क्षय थवापj) प्राप्त पाय छ. चली पुष्पवढे जि- नराजनी पूजा फरवाथी सर्व लोक उपर निवास अने दीपयडे पू- जा करवाथी मोक्षशरीर भावी मले छे; माटे जेयो रीते पूजा क- रीए तेवू फल प्राप्त थाय छे. । १७५ ॥ हवे एक कान्यथी यएमंगल कहे छे. आदशोदितकेवलहिरसमैश्वर्यश्च भद्रासना- ब्रह्मांडस्य शरावसंपुटतनार्यः कामकुंभः पुरः। श्रीवत्सांगमिवस्फुटश्च तनुते नित्योत्सवःस्वस्तिका- ra 1 मूल, टीका अने भाषांतर सहित... ( १६७ ) नंदावर्तवदद्भुताकृतिकृतानंदः सवोऽन्याजिनः ।। आदर्शति । स जिनो वो युष्मानव्यात् रक्षतात् । किंभूतः । आदर्शवदुदिता केवलाद्ध केवलज्ञानलक्ष्मीर्यस्य-स तथा । भद्रास- नादसममैश्चर्य यस्य स तथा । शरावसंपुटतनोब्रह्मांडस्य पुरो- ग्रे यो जिनः कामकुंभः पूर्णकलशः । स्वस्तिकात श्रीवत्सांग मित्र स्फुटो प्रसशो नित्यं सर्वदा, उत्सवो यस्य स तथा ! नंदा- वित् अद्भुतया आश्चर्यकारिण्या आकृत्य आकारेण कृत', आ- दो येन स तथा ॥ १७६ ॥ जेमने दर्पणनी पेठे केवल प्राप्त थयुं छे. भद्रासनी जेमने, म्होटुं मैश्यर्य प्राप्त थयु छ. पात्रना संपुट समान शरीरयाला भ्र. झांदनी भागल जे पूर्णकलश रूप छे. स्वस्तिकथी जेमने श्रीवत्सां- गनी पेठे प्रत्यक्ष' हमेशा उत्सव छे. नंदायर्तनी पेठे जमणे अद्भुत आ. कृतीथी यानंद उपजात्यो छ एवा ते सिमराज तमारं रक्षण फरो. हवे ये काव्यथी मुक्तिद्वार कहे छे. मुक्तःसौख्यप्रमाणंभवतु सुरगिरिःसोऽस्ति वायोजनानां लक्षवाहिःस्वयंभूरमण इति पुनःसोऽस्ति रज्जुममाणः। 'लोकातीतं तदेतजिनपतिरपि वा नोपमा प्रगल्भो, भूभृद्भोगानुभूति स्वजनमनुवदन् यदज्ञःपुलिंदः।१७७॥ मुक्तरिति । मुरगिरिमरुपर्वतो मुक्तमोक्षस्य सौख्यप्रमाणं 1 (१६८) कर्पूरमकर. सौख्यममाणरुपो भवतु । परं स मेरुयोजनानां लक्षमस्ति । अथवा स्वयंभूरमणो वादिः समुद्र इति प्रमाणं भवतु। परं सोऽपि स्वयंभू- 'रमणः समुद्रः रज्जुममाणोऽस्ति । एतयोः ममाणं ज्ञायते लोक मध्यत्वाद । तन्मुक्तेः सौख्यप्रमाणं लोकातीतमस्ति । अतो - यमेतत्सौख्यं जिनयिते परं जिनैरपि उपमानेन दृढीकर्तुं न शक्य ते इत्येवाह ॥ जिनपतिरपि एतन्मुक्तेः सौख्यममाणमुपमातुमुप- माने सदृशीक न प्रगल्भो न चतुरो न बुद्धिमानिति यावद - तिमाह । पुलिंद्रो भिलपतिर्भूभृद्भोगानुभूति राजेंद्रभोगलक्ष्म्या अनुभवं जानन्नपि स्वजनं प्रति वदनसन् यद्दशो यथा मूर्को जातः मोक्षसुखनुं प्रमाण मेरुपर्वत जेटलं म्होर्ट कहीये तो ते घट- तु नथी. 'फारण के, मेरुपर्वत लाख योजमनो छ भने मुक्तिसुण पहु म्होर्ट छे. पली मोक्षसुखनुं प्रमाण स्वयंभूरमण समुद्र जेटलुं कहीये तो से पण घटतुं नथी, कारण ते पण रज्जुममाण पटले दो रडीपती मापी शकाय तेटलो छे. अर्थात् मेरुपर्वत अने स्वयंमूर मणसमुद्र ए. यग्ने लोकमां छे मारे तेमनुं प्रमाण जाणी शकायले मने मोक्षसुखनुं प्रमाण जाणी शकातुं नयी. ते मोक्षसुख तो लो. फनी यहार छे; माटे ते सुख जिनेश्वरो आणी शकता हशे; परंतु मिनेश्वरो पण रामामी भोगलक्ष्मीना अनुमयने जाणता छता पण पोताना कुटुंयीने फहेवा समर्थ नहि ययेला भीलनी पेठे ते मोक्ष- सुखले उपमापी दृढ करपाले समई पता नथी. ॥ १७ यत्पादांबुज गतामविरतं भेजुत्रिलोकोजना, यश्चिंतामणिवत्तदीयरुदयाभीष्टार्थसंपादकः ।।

मूल, टीका अने भाषांतर सहित. गोप्यहन्महितो यदर्थमतिशं तत्तत्तपस्तप्तवा- माभिष्टं हदि कस्पकस्य तदहो नैःश्रेयसं मंगलम्१७८ यत्पादेति । त्रिलोकीजना लोकमयलोका यस्याईतः पादांधु- शृंगतां भृमरम्पत्वमविरतं निरंतरं भेजुराश्रितवान् । यश्च जश्चितामणिवत् तदीयहृदयाभीष्टार्थसंपादकत्रिलोकीजनमनो- संछित्तार्थदायकोऽस्ति । सोऽपि महितो पूजितोऽईन देवो पदर्थ मुत्पर्यमनिशं सदा मुदितो हृष्टःसन् तत्तत्मसिद्धं तपस्तप्तवान् पे । अहो आश्चर्ये तनश्रेयसं मोक्षो मंगलं मांगलिक्यं कस्य क- स्य पुरुपस्पाभीष्टं न अपि तु सर्वस्यापि ॥ १७८ ॥ प्रणलोकना प्राणीयो जेमना चरणकमरने भमरानी पेटे सेय न करे छ अने जे चिंतामणि रत्मनी पेठे से सेवा करनाराने मनो धांछित थापछे ते पूज्य श्री अरिहंत प्रभुए मुक्तिने मादे निरंतर से ने तप करघु, थहो! आश्चर्य छ के, फोना कोना मृदयने विष मोक्षरूप मांगलिक इष्ट नथी ? अर्थात् सर्वने इष्ट छे. ॥ १७८ ॥ हये एक काव्ययी ग्रंथकर्ता पोतानुं नाम दावे छे. श्री वचसेनस्य गुरोविपष्टि- सारप्रवंधस्फुटसद्गुणस्य ।। शिष्येण चक्रे हरिणयमिटा, सूक्तावली नेमिचरित्रका ।। १७९ ॥

(१७०) कर्पूरप्रकर. श्रीवजनिति । इयं मत्यक्षेष्टा मूक्तापली मुभाषितावली - रिणा हरिनाम्ना पंडितेन चक्रे कृता । किंभृतेन हरिणा । श्री व- जसेनस्य गुरोः श्री पनसेननामाचार्यस्य शिष्येण विनयेन । कि भूतस्य श्रीवसेनाचार्यस्य । त्रिपष्टिशिलाकापुरुपचरित्र एव प्रबंधस्तेन कृत्या स्फुटः प्रकटः प्रधानगुणो यस्य स तथा तस्य । पुनः किं विशिष्टेन हरिणा । नेमिचरित्रका नेमिचरित्रकारकेन । येन नेमिचरित्रकारकेन हरिकवीश्वरेणेयं मुभाषितावली कृता ॥ १७२ ॥ त्रिशस्टेिशलाका पुरुष चरित्रना कर्ता श्री यज्ञसेन गुरुना शिष्य एवा हरि नामना फीवर के, जेमणे श्री नेमिनाथनु चरित्र रच्युं छे ते कवीश्वरे था सूक्तमुक्तावली (कर्पूरमकर) नामनो ग्रंथ रच्यो छे. १७९ . ॥इति कर्पूरप्रकर समाप्तम् ॥

No text on this page.

Shri Karpoorprakar

Author
Hari Shankar
Title
Shri Karpoorprakar
File name
Shri Karpoorprakar
Text
OCR done
Citation
1901
Published
2011/03
Publisher
Nirmal Prakashan
Language
Sanskrit
Pages
174
Library
Shri Abhaya Jain Granthalaya, Bikaner
Classification
Devotional
DLI number
551968
Barcode
4990010032657.00
Scanning centre
C-DAK, Kolkata
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
xhyTOJdvW4L
Download PDF

Shri Karpoorprakar