·मधिन्ना विद्यापारमन्यमाला
प्राचीनाचायंग्रन्थावलो
तृतीयं पुष्पम्
a
चोक
चित्रा सिनेमा
प्राण

·PÄRIJATAHARANAM
A MAHAKAVYA
OF
KAVIKARNAPŪRA
EDITED BY
Prof. Anantalal Thakur
Mithila Institute of Post-Graduate Studies and Research
in Sanskrit Learning
DARBHANGA
1956
परिग्रहण सं
8148
9724173,. 3. fa. fy. Fira
सारनाथ ॥५॥णसी

·कविकर्णपूरविरचितं
पारिजातहरणं महाकाव्यम्
मिथिलाविद्यापीठप्राध्यापकेन ठक्कुरोपावन
श्रीमदनन्तलालदेवशर्मणा उपस्कृतम्
मिथिलाविद्यापोठप्रधानेन प्रकाशतां नोतम्
शकाब्दः १८७७, विक्रमाब्दः २०१२ ऐशवीयाब्दः १६५६
-

·Capies of thus Volume, pustenza perde
con la fiad of the
Director, Tithelu Jasialute, Durbhurja, ieceset of
Rs 8/- by M 0. Portal za ci Cush,
Printed by Suryyanarain Jha for Darbhanga Press Company (Pri.) Limited,
Darbhanga, and Published by Dr. P. L. Vaidya, Director, Mithila
Institute of Post-Graduate Studies and Research in Sanskrit Learning,
Darbhanga.

·មចមន COS THE GOVERNAEVT ON BIHAR established the Mithila Institute of Post-Graduate Studies and Research in Sanskrit Learning at Darbhanga in 1931 with the object, inter-alra, to promote advanced studies and research in Sanskrit learning, to bring together the traditional Pandits with their profound learning and the modern scholars with their technique of research and investigations, to publish works of permanent value to scholars. This Institute is one of the five others planned by this Government as a token of their homage to the tradition of learning and scholarship for which ancient Bihar was noted Apart from the Mithila Institute, three others have been established and have been doing useful work during the last three or four years— Nalanda Institute of Research and Post-Graduate Studies in Buddhist learning and Pali at Nalanda, K. P. Jayaswal Research Institute at Patna, and the Bihar Rashtra Bhasha Parishad for research and advanced studies in Hindi at Patna. In the establishment of the Mithila Institute the State Government received a generous donation from the Maharajadhiraja of Darbhanga for construction of the building on a plot of land also donated by him. 2. As part of this programme of rehabilitating and re-orientation of ancient learning and scholarship, the editing and publication of this Volume has been undertaken with co-operation of scholars in Bihar and outside. The Government of Bihar hope to continue to sponsor such projects and trust that this humble service to the world of scholarship and learning would bear fruit in the fulness of time.

·No text on this page.

·INTRODUCTION The Manuscript. The Pārijātaharana, a Mahākāvya of Kavi Karnapūra is now presented to the world of scholars for the first time from a single and incomplete plam-leaf manuscript in Maithili script. This is Mithila Institute MS. No. 580 490. Out of 95 folia, 13) by 1) inches, only seventythree are preserved. Each folio has got four to five lines to a page and each line contains 60-68 syllables Out of the first fifteen folia only three unmarked ones covering a portion of canto I are available. Then there is a long gap which covers portions of cantos I and III and the whole of canto II. Again folia 25-31 covering a few verses of canto IV and almost the whole of canto V are lost. Similarly folia 46-48 covering portions of cantos VIII & IX (?) are wanting. The MS breaks after the 48th verse of canto XVIII. Judging from the change of metre in the last available verse and the slackness of the scribe in the last folio ( the action also being complete there ) one may conclude that not more than a few verses are lost at the end of this canto and that the poem originally consisted of eighteen cantos only. The available folia are also damaged in various ways and rats, insects, damp and age took their respective share in making it defective. The available portion presented some peculiarities which are generally found in the Maithil MSS: a) and a are interchanged. h) a signs are rarely used. c) is replaced by . d) No 's' ( avagraha ) is used. e) 1, 2 and a have rarely been distinguished from one another.

·( 6 ) Because of the fragmentary character of the MS, we had to take some freedom in preparing the text a) A few folia are broken in the right-hand side and the page-marks, thus are lost. We arranged them following the thread of the subject-matter, sense and metre. b) The verses in the incomplete cantos have been numbered as they were found without any consideration for those totally lost. c) Lacunae are numerous as will be evident by the use of box-brackets. We could not help filling them up as otherwise the pages would be spotted with innumerable dots. The lecunae were of different length. They cxtended from a single syllable to even a half-verse. In filling up of the short ones where one or a few syllables are lost, the sense, the metre and the context were our guide and they were less difticult. In the bigger ones we had to depend upon the sense and the style of our poet following, of course, the thread of the story d) Spelling has been simplified wherever permitted by grammar and convention. Authorship Due to the fragmentary character of the MS and want of any particular reference to this work by others as well as by this author to anybody else, the question of authorship cannot be settled. The author's name, however, is Kavikarnapūra as is shown by the concluding verses of the available cantos in the same fashion as we find in the Naişadhiyacarita of Sriharşa. The name tempts one to identify him with the famous poet, dramatist and rhetorician of that name in the Gaudiya Vaişnava school. But there are serious difficulties which preclude this identification. About his works, date etc. vide Dr. Sushilkumar De's Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Bengal 1 ·( 9 ) The Gaudiya Vaisnavas are fond of the early life of Lord Śrikſsna at Gokula and Vịndāvana and His later life does not generally feature in their works. Even if they refer to His life at Dvārakā at all, they do so to establish the superiority of the Vrajalīlā to the Dvārakālīla. Important figures associated with Lord Śrīkļşņa’s Dvārakālīlā are presented as re-incarnation of His associates at Vịndāvana. This is what we find in the Lalitamādhava of Rūpa Gosvāmin. In the Pārijātaharana we do not find any reference to the Vrajalīlā and there is only a reference to the Lord's slaying of Kamsa at Mathurā. Had our poet been identical with Paramānanda Sena of Bengal who happens to be the son of Śivānanda Sena, a close associate of Śricaitanya and who himself received Śrīcaitanya’s blessings, it would have been impossible for the poet to refrain from making a notice of Vịndāvana, so near to Mathurā and so beloved a place to the Bengal Vaisnavas. The work hardly presents anything which may connect the author with the Vaisnavas. We miss here the sweet traits of Srikrşņa's character as is well-known to the Vaişnavas. On the other hand the hero has been painted here as a sturdy statesman as we find him in the Purānas. Further, there are references to Lord śiva, mother goddess Kāli and places sacred to them pointing out that author whoever he may be, or whatever part of the country he may belong to, was liberal in his religious outlook which though not absent in early Bengal Vaisnavism is rare in its later phase. phase. Again, our poet's obeisance to Lord Ganeśa-- navajavāsindūrasāndram mahaḥ in the concluding verse of each canto should be specially considered in the above connection. Against this, one may point out that the use of the expression 'Siva Siva' for filling up the gaps in the verses are often met with in the works of Kavikarņapūra of Bengal. Our author has once used this expression (XII. 22). Again there is a numerous ·( 10 ) reference to the midanga which is a favourite musical instrument of the Bengal Vaisnavas. The expression "Siva Siva' though peculiar, is by no means a characteristic of this l'aisnava poet alone. This has been found in another poem - the Bhặngadūta of Gangānanda, a Maithil poet of Seventee: th ce-tury 1.D. As regards the mydanga, it is common to other parts of India also. The name Kavihaiņapūra, though a peculiar one having a history behind it in the case of Paramānanda, is by no means rare in the History of Literature. Prof. Chintaharan Chakravarti refers to one Kavitarnapūra of Kāmarūpa who wrote the Pūrusipaduprakasa under orders of Jehangir. Two Kavikarnapūras, one the son of Viśārada & a' other, the father of Kavicandra have been mentioned in the Catalogue of Sanskrit MSS-India Office Library ( 1. 958b, 374b). Dr. Hrishikesh Goswami-Vedāntaśāstri has brought to our notice two more scholars of this name. (a) Kainapūra kavirāja was one of the well-known eight kavirājas, all disciples of Srinivāsa Ācārya. He was either a junior contemporary or a bit later than the famous Kavikarnapūra" (b) One Kavikaranapūra of the Village Khandaghoșa, Dt. Burdwan (West 2. In Mithila mrdanga has often been mentioned in Songs and theie is a dance called mrdangiyā nautch. I am indebted to my student, Sii Mahinath Jha, M. A. for this information, 3. Cf, Dr. De's Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Bengal, p. 32 4. Year Book, Royal Asiatic Society of Bengal, Vol IV, 1933, P. 12, and his paper entitled 'Muslim Patronage to Sanskrit Learning-Bc Law Volume II, p 180. 5. श्रीरामचन्द्रगोविन्दकर्णपूरनृसिंहकाः । भगवान् वल्लवीदामो गोपीरमणगोकुतौ ।। कविराजा इमे ख्याता जयन्त्यष्टौ महीतले । Premavılasa 2nd Edn. Berhampur, wyprndis.

·p. clii ) ( 11 ) Bengal ) is said to have translated the Gitagovinda of Jayadeva in Bengali under one Sheikh Farid MM Haraprasāda Shāstri refers to still another Kavikarņapūra who wrote the Varņaprakāśa for the use of Rājadhara, son of king Amaramāņikya of Tripura ( Intro. Cat. ASB, Vol. VI. The theme The theme of the Pārijātaharana is famous. The Harivanrśapurāņa gives two different stories side by side. In the first, Śrīkſsna with Satyabhāmā goes to heaven on the Garuda, is received by Indra and blessed by Aditi to whom he gives back her car-rings which he recovered after killing Naraka, king of Prāgjyotiņa, at the request of Indra. On his way back he found the Pārijāta tree, a rare possession of Indra, became enamoured of it and took it with him to Dvārakā." The second story brings Nārada to Dvārakā who offers a Pārijāta flower, received from Indra to Krsna who, in his turn, presents the same to Rukmini, his chief consort. This enrages Satyabhāmā, Krişna's most beloved wife. To appease her anger, Śrikſsna promises her the Pārijāta-tree itself and sends Nārada to Indra with a prayer for it with which Indra could not comply and a fight was inevitable. Śríkſsna with Sātyaki, Pradyumna and Satyabhāmā reaches Indra's citadel. The fight follows and is brought to an end through the intervention of Kaśyapa. The Pārijāta tree ultimately comes to śríkļşna's possession. Both the stories are populai. The first has been given with minor changes here and there in the Vişnus and Bhāgavata purānas." The second story however, is very favourite to the poets in comparatively modern times and a host of them Harnamapur īna, II TX 7 Harivamśapurāna, II. lxv-lxw. 8. Visnu V. XXX-xxxi. 9. Bhāgavata X. lix. 6 ·( 12 ) selected it as the theme of their poems, dramas and even canpūs. Over and above the Mahākārja under considerati n which has not been traced anyu here else so far, the following works on this theme have been senticned by Ni Krishnanachariar in his History of classical Sanskırit Literature. 1) Pārijātaharana-mahākāıya in ten cantcs by Kavnāja 2) Pārijātaharana refried to ty Bhoja in his singāraprakāśa 3) Pārijātaharana, a jamala som by Nārāyana. (printed, Poona) 4) Pārijātaharana by Raghunātha, the Nāyaka king of Tanjore ( 17th century A. D ) 5) Pārijātaharana, a drama by Gopāladāsa lather of Gangādāsa author of the Chandomanjari 6) Pārijātaharana a drama by Kavicandra rāya or Divākara ( 16th century A. D. ) 7) Pārijātaharana a drama in five acts by Kumāratātyācārya of Kanchi ( 17th century) 8) Pārijātaharana, a drama by Umāpati Upādhyāya of Mithila, a court poet of Hindupati Harihara (1304-1324 A. D.) and 9) Pārijātaharaṇa, a campū by Sesakrsna (Printed, Kāvyamālā Series No 14) It may be mentioned in this connection that these two stories are equally popular in the regional languages. Our poet has taken up the second story of the Harivamśapurāna with of course, some changes that were necessary to fulfil the requirements of a Mahākāvya as prescribed by the rhetoricians. Fresh characters and incidents have been introduced with scme modifications here and there as well. Thus Nārada has his companion in Parvata on his way to Heaven and Arjuna takes actual part in the battle with Indra.

·( 13 ) Instead of sending Srikrsna with Sātyaki, Pradyumna and Satyabhāmā on the Garuda, our poet makes him march towards Heaven with all the paraphernalias of a human militant monarch. This gnes him an opportunity to describe the march, the season, the rising of the moon etc. But introducing watersports with damsels on the way may be considered as incongruous to the taste. Here aswell as in other cases of seeming incongruity one should keep in mind that in the age to which our foet belongs, the precepts of the Alamkāraśāstra reigned susıcme and every other consideration in a poem was subservient to it. Though subjet to rigid poetic conventions and eager to show his skill in the use of Sabdālamkāras, our rcet has ghen us a room which makes a very pleasant reading throughout. No doubt, he has been influenced by Māgha and Sriharşa. But happily enough, he has never been tedious even in his use of yamakas. The use of long compounds covering more than one verse-foot and want of cesura at the end of the first and third verse feet are often met with. Nevertheless our poet is judicious and evinces great skill in his choice of words and imageries which attract even a cursory reader. Imageries like सन्ध्यारणाम्बरमनोहरकान्तिमच्चैराविबभूव वलदिन्दुमुखी सखीव । IV. 58 and simple verses like विमलं वियदुज्वलः शशी विशदं वारि विकासि पङ्कजम् । HET: परितः पतत्रिणः शरदकारि जगन्मुदावृतम् ।। IX. 14 are not rare. Aerial Journey The most interesting innovation in the poem is the aerial Journey of Lord Śrikſsna and Satyabhāmā from Heaven to Dvārakā in canto XVII. The earlier part of the description vaguely touches the celestial river ( Gangā), the Himalayā, the abode of the seven Rsis and the ocean. The next part gives descriptions of places traversed with details and accuracy.

·( 14 ) Kāmarūpa is the place with cultural importance that comes first. An ornament to the earth, it produces the essence of Aguru which is an object of enjoyment to all the three worlds. The Nilakūta mountain, the permanent abode of Goddess Pārvati and Lord Sankara is situated in it (54-5). Kāmarūpa is famous for its Aguru from time immemorial. The Mahābhārata ( Sabhā XXX. 28 ), the Arthaśāstra of Kautilya P. 87) and the Raghuvaṁsa of Kālidāsa (IV) mention it. Kāmarūpa was an important Kingdom from the epic age. Its capital was Prāgjyotişa ( Kālikā XXXVIII) which has been idetified with Gauhati (JRAS 1900, P. 25 ). Kāmakhyā is one of the fifty one Tāntrika pithasthānas containing the temple of the celebrated mother goddess Kamakhyā on the Nila hill or Nilakūtaparvata. It is two miles from Gauhati.10 The Lohita river with its pure waters and widespread sandy beach comes next and not far from it lives Lord Mādhava on the Maniparrata ( 56 ). The Lohita is called the Brahmaputra in the Mahābhārata ( Bhisma IX ) and the Raghuvamsa ( IV. 81). The Kālikāpurāņa (LXXXII ) gives the story of the birth of Lohita, the son of Brahmā. The axe, stuck to Parasurāma's hand owing to the sin of killing his mother, fell from it when he took a bath in this sacred river. According to Kālidāsa the river formed the boundary of Prāgjyotişa or Gauhati in Assam (Raghu IV. 81). The Inscriptions of Varņapāla and Indrapāla mention the Brahmaputra as 'Lohita' ( Kāmarūpaśāsanāvali). The Kālikāpurāņa mentions one Manikūta towards the north east of Bhasmakūta, famous for the Śiva image called Manikarna. 10 योनिपीठं कामगिरी कामाख्या यत्र देवता। Tantracūdamani and कामाख्या प्रोच्यते देवी नीलकूटे रहोगता। Kālikāpurāņa.

·( 15 ) HEHEECET STIFTİ HIPUEDET HETFOTFE: 1 मणिकर्णो नाम हरस्तत्र तिष्ठति लिङ्गकः ।। Kālikāpurāņa. But this is different from the Maniparrata referred to. Our Maniparrata is said to be the beloved abode of Mādhava and is situated to the north-west of the Nilakūta. cf. योऽनन्तरूपः शैलस्तु वायव्यां समवस्थितः । मणिपर्वतसंज्ञोऽसौ पर्वतो माधवप्रियः॥ The Hayagrira-madhara Temple at Hazo is situated on a hillock, called in the local dialect Dueni-mueni 11 We think that this is the place referred to in our text. Needless to point out that 'Mani' is either the Sanskritised form or the source of Mueni. The modern Madhava temple at Hazo is within a short distance of five miles from the Brahmaputra. Our text seems to attest the same The poet next describes Kamatā embraced by the stream of white waters, another permanent abode of mother Kālikā, the protector of the universe. The city of Kamatā became the capital of the once famous kingdom of that name at the time of king Niladhvaja. It has been identified with the modern Kāmtāpur in Cooch Behar. 29 The temple of Tamreśvari or the copper temple, called by Buchanan, the eastern Kāmakhyā on the river Dhalpāni is situated near the North-eastern boundary of the ancient Kāmarūpa ( JASB XVII, p. 462 ). It should be noted that this Dhalpāni has been referred to by our poet as Dharalāmbudhāru. 11. I am indebted to my friend, Prof. Binodebehari Datta, M. A. who has supplied this modern name and drawn our attention to the following verse supporting the above identification, मणिकूटे हयग्रीवो वराहो बिन्दुपर्वते । जटाधरस्तु गोदन्ते गोमन्ते जगलेश्वरः॥ Yoginitantra 12. Imperial Gazetteer, S. V. Rangpur District.

·( 10 ) Thence the aerial car brings Srikşşņa and Satyabhāmā to the Gaudadeśa, bedecked with coconut groves and ſāla forests (Verse 58 ). The whole of Bengal was called 'Gauda' from its capital of the same name. The ruins of this city are still visible in the District of Malda. The city is said to have been founded in 648 A.D. when Bengal became independent of the Magadha Kingdom. It is mentioned by Bana in the Harşacarita. The ancient land of Mithila or Videha finds its mead of devotion as the birth place of Sítā. At the time of our poet it was famous for its wide spread learning ( verse :19; The origin of Mithila has been given in the Vişnupurāna IV. v. The Mithilāmāhātmya describes it in details. According to the Saktisangamatantra it extended from the Gandaki up to Campāraña. It is called Tirabhukti owing to its position along the Ganges.14 Kāsi, the city of Lord Sankara in the shape of a bow, 15 the bestower of emancipation, on the Ganges with gentle ripples, next comes to the view, A short stay in this sacred city fulfils the fourfold human desire ( verses 60-61 ). The Kāśikhanda of the Skandapurāna, the Kūrmapurāna (ch. xxviii) and the Kālikāpurāņa (ch L) describe it in details. It is called avimuktakşetra a place never forsaken by Lord Sankara and Mother Pārvati. cf. विमुक्तं न शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः । Kaśikhanda It is said to be one of the seven cities that bestow final emancipation. 14. गण्डकातीरमारभ्य चम्पारणान्तकं शिवे। विदेहभूः समाख्याता तैरभुक्ताभिधः स तु ॥ Śaktisangamatantra VII. 15. वाराणसी नाम पुरी गङ्गातीरे मनोहरे । वरणायास्तथा चासेमध्ये चापाकृतिः सदा ॥ Kālikāpurāņa.

·( 17 ) cf. अयोध्या मथुरा माया काशी काश्ची अवन्तिका। पुरी द्वारवती चैव सप्तता मोक्षदायिकाः ।। Gradually they come to the confluence of the Ganges with the Yumna at Prayāga the greatest place of pilgrimage where the secred cața tree spreads itself just like an umbrella. A deep into the confluence makes one immune from rebirth 18 ( Verses 62-64 ). Prayāga has been described in the Padma ( Bhūmi ch. xxvii and Uttara. ch. xxiii ) and Kūrma ( ch. xxxiii) purānas. The shining city of Mathurā, the place of activities of Śrikrsna in his early life where Kaṁsa was slain comes next ( verse 66). Vāraṇāvata, the cite of the Rājasūya sacrifice of Yudhişthira 17 ( verse 67 ) and Kuruksetra the field of the Mahābhārata war where the thighs of Duryodhana were broken by Bhima, 18 The Dvaipāyana lake, in which Duryodhana took shelter at the conclusion of the war is situated in Thaneswara, called the Samantapañcaka or Sthānutirtha in ancient works are then described ( verses 67-68 ) The Deccan which witnessed the sad plights of Ramacandra while in separation, ( Verse 69 ) the land of Mahārāstra with the sweet Prakrit language, dancing eyes of the beautiful maidens and the Brahmins well-versed in the Vedic lore ( verses 70-71 ) and the kingdom of Vidarbha ( modern Berar ) deserving comparison with Indra's capital and famous for its poetic style ( Vese 72 ) are viewed one by one. Now the ocean, the seat of Vişnu in meditation lying on the serpent, with all its grandeur presents itself to the eye 16. यत्र स्नावा दिवं यान्ति ये मृतास्तेपुनर्भवाः Kūrmapurāņa 17. Modern Barnawa, nineteen miles to the north-west of Meerut. 18. Thaneswar and places around it were the field of the Kuru battle.

·( 18 ) ( Verses 73-74 ) and last of all they reach Dvārakā, their destination. Thus we get a fair geographical account of the Aryāvarta from Kāmarūpa to Dvārakā with glimpses at important places like the Mahārāștra and Vidarbha in the Deccan. We may reasonably inſer that our poet had personal knowledge of at least the eastern provinces of India. The mention of Kamatā points out to the age of our author. He must have flourished after the city came into prominence during the reign of king Vitahvale und not long after its destruction by Husain Shah in 1.198 AD. Its very mention in this work shows that the memory of this once important city was still fresh in the mind of the cultured people. In conclusion, I am glad to add that in this hwytisk I have been fortunate enough in getting immense help from personages like 1) Dr. Parasurama Laksmana Vaidya, M. A. ( Cal. ), D.Litt. ( Paris ), the Director of the Tnstit'ite, who included this volume in the Mithilavidyāpithagranthmālā, tricd his hest to secure some other MS of the work, had extensive correspondance with scholars in various parts of the country for the same and spared no pains in materially helping me at every stage of the work. 2) Kaviſekhara Pandit Badrinātha Jhā, the famous poet and rhetorician of Mithila who out of love for this work went through the press copy and suggested certain important emendations. His poetic genius is responsible for filling up the bigger lacunae. 3) My Guru Prof. Saccidananda Bhattacharya, M.A., now Head of the Department of History, Gauhati University, who supplied some valuable informations regarding Ancient Kāmarūpa and Kamatā.

·( 19 ) 4) Sri L. C. Sharma of Mathura who tried to secure a second MS of the work from the Gaudiya Ācāryas of Vịndāvana and first explained to us the difficulties in accepting it as a work of Kavikarnpūra of the Gaudiya school. and; 5) Prof. Ramanatha Jha, Kavyatirtha who first discovered the MS and helped the Institute to secure it. Sri Bhavadeva Jha, M. A., a research scholar -in the Institute prepared the verse-index and Pt. Dhiranand Misra of the MS Dept. of the Institute occasionally helped me in deciphering the MS. I take the opportunity to offer my sincerest thanks to all of them along with those whose help has been acknowledged in the body of the introduction. The authorities and workers of the Darbhanga Press Company, Ltd., have acquitted themselves creditably from this tedious task in a very short time and I thank them all for their ungrudging help to me. I beg to add that much of the Geographical information given in the introduction is derived from the Geographical Dictionary of Ancient and Mediaeval India by Nando Lal De, 1927. Mithila Institute DARBHANGA Ramanavami 1878 Saka Anantalal Thakur ।

·No text on this page.

·भूमिका इदमत्र प्रथमतया समुपहियते विद्वद्भयः सहृदयेभ्यश्च कविकर्णपूरविरचितं पारिजातहरणं महाकाव्यम् । ग्रन्थस्यास्य एकैव मातृका मिथिलाक्षरमयी समासादिता। सापि खण्डिता, कीटमूपिकदष्टा मृष्टाक्षरा च। येन कुत्रचित् कृत्स्नः सर्गः कुत्रचिच्च बहवः श्लोकाः प्रनष्टाः। अत्राष्टादशसर्गपर्यन्तमुपलब्धम् । तत्रैव महाकाव्यस्यास्य विश्रान्तिरिति विभाव्यते काव्यवस्तुनस्तत्रैवोपसंहारात् । मातृकायाः सुतरां खण्डित- तया बहुत्र पत्राणां निरङ्कतया च तेषां क्रमविन्यासे, असम्पूर्णश्लोकानां सम्पूरणे ग्वण्डितसर्गेषु श्लोकसंख्यानिर्णये चास्माभिर्बाहुल्येन स्वातन्त्र्यमुररीकृतम् । श्लोक- त्रुटिसम्पूरणं सर्वत्र बन्धन्या प्रदर्शितम् । खण्डिततया ग्रन्थस्य ग्रन्थकारस्य च विशिष्टपरिचयाभावात् ग्रन्थकारस्य कालादिनिर्णयस्तु न शक्यक्रियः । सर्गान्तश्लोकेषु श्रीहर्षदिशा कविकर्णपूरकृतिना कौतूहलानिर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे इत्यादौ कवेर्नामोल्लेखात् कश्चित् कविकर्णपूरोऽत्र कर्तेति ज्ञायते। परं तु कविकर्ण- पूरनाम्ना परिचितेषु बहुषु ग्रन्थकर्तृषु कतमोऽयमिति अपरिचितचरो वाऽपर इति निर्णयोऽपि मानाभावाद्दुःशक एव । तत्र तावत् श्रीचैतन्यमहाप्रभोः शिष्येष्वन्यतमः चैतन्यचन्द्रोदयादिग्रन्थप्रणेता शिवानन्दतनयः परमानन्दसेनः एकतरः। बाल्य एव वयसि यन्मुखात् श्रवसोः कुवलयमक्षणोरञ्जनमुरसो महेन्द्रमणिदाम । वृन्दावनरमणीनां मण्डनमखिलं हरिर्जयति ॥ इति श्रीहरिस्तुतिं श्रुत्वा 'एतेन मे श्रुतिः परिपूर्णा सञ्जाता। अतएव कर्णपूरोऽसीति विरुदं परमानन्दाय दत्तवान् महाप्रभुरिति श्रूयते । किंतु महाकाव्यमिदं तस्यैवेति न निर्णेतुं शक्यते, अत्र गौडीयवैष्णवमतानु- पोद्वलनात् श्रीकृष्णास्य मधुरभावस्यापोषकत्वात् वीरभावस्य च प्रदर्शनात् वृन्दावन- गोकुलादीनां विशिष्यानुल्लेखात् द्वारकालीलायाश्च प्रधानतया स्वीकारात् ।

·( २२ ) चैतन्यचन्द्रोदयादावसकृद्दृष्टस्य 'शिव शिव' इति श्लोकपूरकशब्दद्वितयम्या- त्राप्येकधा सद्भावात् गौडीयवैष्णवाणां प्रियस्य वाद्ययन्त्रस्य मृदङ्गस्य चैकत्रोल्लेखान अयमेव स इति विप्रतिपत्तिरपि समुदेति । शिव शिव इत्यस्य तु व्यवहारोऽन्यत्रापि गङ्गानन्दकृतभृङ्गदूतादौ दर्शनात् मृदङ्गस्य च वङ्गातिरिक्तेषु मण्डलेष्ववैष्णवेष्वपि प्रचारबाहुल्यात् शङ्कापिशाची लब्धप्रसरैवात्र निर्णयं निरुणद्धि । आसीदपरः कविकर्णपूरः कामरूपनिवासी जहाङ्गीरानुगृहीतः पारसीपद- प्रकाशकर्ता । इतरश्च कर्णपूरः गौडीयवैष्णवाचार्यश्रीनिवासशिष्येष्वन्यतमः 'कवि- राज'पदभागिति श्रूयते। अन्यश्च कविकर्णपूरः वङ्गपु वर्धमानान्तःपातिखण्डघोप- ग्रामनिवासी जयदेवकृतस्य गीतगोविन्दस्य वङ्गभाषामयमनुवादं विदधे । विशारद- पुत्रः कविकर्णपूरः, कविचन्द्रजनकश्च कविकर्णपूरः तथा वर्णप्रकाशकारः कविकर्ण- पूरश्च एतेभ्यः परस्परतश्च स्वतन्त्रा इति प्रतिभाति । ईदृश्यां स्थितौ महाकाव्यम्यास्य कर्तृनिरूपणं दृढतया प्रमाणान्तरमपेक्षते । तदासादनं च भूयोगवेषणासापेक्षम् । पारिजातहरणस्य कथावस्तु पुराणप्रसिद्धम् । एतस्मिन् विषये हरिवंशपुराणे 'कथाद्वयी दृश्यते । इन्द्रेण प्रचोदितो भगवान् श्रीकृष्णो नरकासुरं हत्वा अदितेः कुण्डलयुगलं समुद्दधार । तत्प्रत्यर्पणानन्तरं सत्यभामया सह स्वर्गाद् भूमण्डलं प्रति प्रस्थितस्य भगवतः दृष्टिपथमापतितः पारिजातद्रुमः समुद्धृत्य तेन द्वारकायां समानीत इत्येका। अपरत्र च श्रीकृष्णसन्दर्शनार्थ समागतेन नारदेनोपायनीकृतं पारिजात- कुसुमं श्रीकृष्णेन रुक्मिण्यै प्रदत्तमिति सुतरां मानवती सञ्जाता सत्यभामा। मान- भङ्गार्थ च तस्याः भगवता पारिजाततरुप्रदानमेव प्रतिज्ञातम् । दूतमुखादिन्द्रो न दित्सति पारिजातमित्याकर्ण्य भगवान् सात्यकिप्रद्युम्नाभ्यां सत्यया च सह गरुडमा- रुह्यामरावतीं गतवान् । घोरं च युद्धं प्रवृत्तम् । कश्यपमाध्यस्थ्येन शमं गते संपराये पारिजाततरुः श्रीकृष्णायोपायनीकृत इति दृश्यते । एतयोः प्रथमा कथा विष्णुपुराणे श्रीमद्भागवते चाङ्गीकृता। द्वितीया तु दृश्यश्रव्यकाव्येषु बहुत्र समुपात्ता । प्रस्तुते पारिजातहरणेऽपि द्वितीयैव कथा समायाता । इतस्ततः स्वल्पं यतः परिवर्तनं दृश्यते तत्तु अलंकारशास्रोदितमहाकाव्यप्रयोजन- पूरणव्यपदेशेनैवेति ध्येयम् । तथा च नारदेन सह पर्वतस्य स्वर्गगमनम्, लौकिक- वीरवत् अर्जुनादिभिः सह चतुरङ्गबलेन प्रस्थानं चशैलतुचन्द्रोदययाननगरावरोधनादि- वर्णनावसरसंग्रहायैव । पथि स्त्रीभिः सह जलक्रीडादिकमपि महाकाव्यलक्षणपूर्ति- मपेक्ष्यैवेति द्रष्टव्यम् । श्रासीदत्र पञ्चमे सर्गे मन्त्रणासभावर्णनमपीति ·( २३ ) मंतोषं गमयन् मनः ग्वनु नृणामापात्रमापामरं म्मेरास्यो विससर्ज संसदमतिप्राप्तोत्सवः केशवः ।। इति शिष्टश्लोकभागदर्शनादनुमीयते । पारिजातहरणकथामवलम्ब्य बहवो दृश्यश्रव्यकाव्यग्रन्था विरचिता इति मुविदितम। तत्र श्रव्येपु भोजकृते शृङ्गारप्रकारो समुल्लिखितमेकं पारिजातहरणं काव्यम् । द्वितीयं तु पारिजातहरणं महाकाव्यं दशसर्गनिबद्धं कविराजकृतम् । तृतीयं पारि- जातहरगं यमकका-यं नागयगाकृतं पुण्यनगरे प्राकाश्यं नीतम् । तुरीयं च पारिजात- हरणकाव्यं तञ्जावुरभूपतिना नायकेन रघुनाथेन विनिर्मितम् । शेषकृष्णकृता पारिजातहरणचम्पूः काव्यमालायां प्रकाशिता । दृश्यकाव्येषु छन्दोमञ्जरीकर्तुर्गङ्गादासजनकेन गोपालदासेन निर्मितं पारि- जानहरणमेकम । दिवाकरापरनाम्ना कविचन्द्रेन निमितमपरम्। काञ्चीवास्तव्येन कुमारतात्याचार्येण निर्मितं पञ्चाङ्कात्मकमितरत् । हिन्दुपतिहरिहरसभाकविना मैथिलेनोमापत्युपाध्यायेन विरचितं च परं प्रकाशतां नीतम् । महाकाव्येऽत्र कालिदासस्य माघस्य श्रीहर्षस्य च प्रभावो दरीदृश्यते । शब्दालङ्कारप्राबल्यं दीर्घसमासबाहुल्यं च दृष्टिपथमवतरतः । किं तु तथापि सुपाठय सुखबोध्यं चैतदित्यत्र नास्ति सन्देहावसरः । प्रथमतृतीयपादयोरन्ते यतिभ्रंशः कविना स्वीकृतः । किं तु भापायां छन्दोबन्धे सुपमभावप्रकटने च प्रावीण्यं सुतरां प्रदर्शितम्। सप्तदशे सर्गे गृहीतपारिजातस्य सत्यासखस्य श्रीकृष्णस्य स्वर्गात् कामरूप- मार्गेण द्वारावतीगमनं रघुवंशे सीताद्वितीयस्य रामचन्द्रस्य लङ्काद्वीपादयोध्यागमनं मेघदूते च रामगिरितोऽलकापर्यन्तवर्णनं स्मारयति । अत्र कृत्स्नमार्यावर्त चित्रितम् । सहैव दाक्षिणात्ये महाराष्ट्रदेश तथा विदर्भनगरं प्रति विहङ्गावलोकनमपि कृतम् । महाभारतार्थशास्त्ररघुवंशादिप्रसिद्धमगुरूत्पादकं कामरूपम्-यत्र नीलकूटे शिवयोर्नित्याधिष्ठानम्-ब्रह्मपुत्रापराभिधो लोहितो नदः-यत्सन्निधौ मणिमहीधरो- परि निवसति हयग्रीवो माधवः-धवलाम्बुधारावेष्टिता कमतानगरी-नारिकेल- कुञ्जशोभितो वरणमौलिमण्डलो गौड़देशः-जानकीजन्मपूता पण्डितभूयिष्ठा च मिथिला-गङ्गातीरन्यस्ता अविमुक्तपुरी मोक्षदायिका वाराणसी-अक्षयवटशोभित- ·( २४ ) स्तीर्थराजः प्रयागः-समुज्ज्वला मथुरा यत्र बाल्यक्रोडाशतमनुष्ठितं कंसश्च निहतो श्रीकृष्णेन-युधिष्ठिरस्य राजसूययज्ञक्षेत्रं वारणावतम्-कुरुपाण्डवसंमर्दभूमिः कुरु- क्षेत्रम्-श्रीरामचन्द्रविप्रलम्भसाक्षिभूतं दाक्षिणात्यम्-मधुरप्राकृतभापासमृद्धः वेद- विद्भिश्च समलङ्कृतो महाराष्ट्रदेशः-रुचिरवैदर्भरीतिशालिनी विदर्भनगरी च एकैकशः कृष्णमुखेन वर्णितानि । क्रमशः पश्चिमसमुद्रो दृष्टिपथमापतितः, द्वारावती च स्वनगरी। भृङ्गदूते गङ्गानन्देनाप्ययमेव मार्गः स्वीकृतः, तत्र तु कामरूपात् मथुरापर्यन्ता भृङ्गस्य गतिरिति विनिवेद्य अन्ततः विद्यापीठग्रन्थमालायां सन्निवेशपूर्वकं प्रतिपदमपेक्षितसाह्यप्रदात्रे मातृकान्तर- संग्रहार्थं बहुलायासस्वीकत्रे च पीठप्रधानाय वैद्योपाहश्रीपरशुरामशर्मणे वस्तुगौरवाद् प्रेम्णा च खण्डितश्लोकानां प्रपूरकायापेक्षितसंशोधनं कृतवते च कविशेखरोपाध्यायश्रीमद्वदरीनाथशर्मणे भूमिकानिर्माणेऽपेक्षितसाहाय्यप्रदातृभ्यो गौहाटीविश्वविद्यालयाध्यापकाय गुरवे श्रीमत्सच्चिदानन्दभट्टाचार्यशर्मणे, चन्द्रधारिमिथिलामहाविद्यालयाध्यापकाय वेदान्तशस्त्रिणे श्रीमते हषोकेश- गोस्वामिने मथुरावास्तव्याय महानुभावाय श्रीमते लक्ष्मी चन्द्र शर्मणे च एकामेव मातृकामाविष्कुर्वते विद्यापीठप्राध्यापकचराय चन्द्रधारिमिथिला- महाविद्यालयाध्यापकायोपाध्यायाय श्रीमते रमानाथशर्मणे अन्येभ्यश्च कल्याणमित्रेभ्यः सप्रश्रयं सविनयं च कृतवेदितां विज्ञाप्य ऋण- भारं लघूकर्तुमीहते रामनवम्या १८७८ शकवत्सरे विदुषां विधेयः श्रीमदनन्तलालदेवशर्मा मिथिलाविद्यापीठस्थः ·कविकर्णपूरविरचितं ॥ पारिजात-हरणम् ॥ 2016 [ प्रथमः सर्गः] [क a] .. 'निनिन्दुरिन्दीवरबान्धवं न के ॥१॥ समन्ततो हीरकहर्म्यभित्तिषु प्रतायमानप्रतिबिम्बसंपदम् । नितम्बिनीं स्वामपि केलिकौतुकी विवेद विद्वानपि यत्र न प्रियः ।।२॥ हरिन्मणिश्यामलमन्दिरे [स्फुरन्मृदङ्गधीरध्व] निभिविनोदितः। सदैव यत्राविरकारि कौतुकात् शिखण्डिभिस्ताण्डवडम्बरोत्सवः ॥२॥ समुल्लसत्फेनसमानकान्तिभिस्तरङ्गित्तै/रसमीरसङ्गमात् । [अवापि] यत्रोपरि वेश्मचामरैः सुरापगातुङ्गतरङ्गभङ्गिमा ॥४॥ सदा शिवावस्थितिसौख्यशालिनी कुमारसंचारविराजितद्युतिः । मुदा सदा नन्दिगणैर्विभूषिता पुरी पु[रारेरिव या बभौ भुवि ॥५॥ अतिस्फुटस्फाटिककुट्टिमोपरि प्रकामविन्यस्तसमस्तवस्तुभिः। यदापणैश्चेतसि मौक्तिकार्थिनामकारि काचैरपि मौक्तिकभ्रमः॥६॥ वणिग्वधूनां मधुराधरस्फुरन्मनो हरेष्वी] [क]क्षितभाषितादिषु । दृढ़ समुत्कण्ठितचित्तवृत्तयो विदुर्जना यत्र न कृत्यमात्मनः ॥७॥ महामहार्घानतिरम्यरूपिणो मणीननेकान् विनिधाय संहितान् । विलोकयन्तो वणिजो यदापणे [चिरेण रत्नाकर मोहमूहिरे ॥८॥ सुधोपमप्राज्यनवाज्यसौरभैर्घरदृसंघट्टनघोषणैरपि । क्षुधाभृतामध्वनि रुद्धचेतसां यया समाश्वासितमास मानसम् ॥धा , A few folia are lost in the beginning. २ यत्राधि Ms.

·। पारिजातहरणे विचित्रचामीकर[चारुशृङ्गकैर् ] विराजमानैर्भवनैर्बलत्त्विषः। अवापि न क्वापि यदीयसम्पदस्तुला[नु]लापोऽपि सुवर्णभूभृता ॥१०॥ जगत्त्रयीभूषणतामुपागतां विधातुमुत्को भुवि यां स [ लोककृत् ] । [चका]र पूर्व निजशिल्पकल्पनाविलोकनायेव सुरेन्द्रपत्तनम् ॥११॥ शिरोविभूषा भुवनस्य सम्पदा निधानमुद्दामनिकेतनं श्रियः । यशो नवं शिल्पकलासु वेधसो विलोक्य या[ऽमन्यत विज्ञ(ख)मान] वैः॥१२॥ समुल्लसल्लोचनचारुषट्पदाः पदारविन्दाश्रितचित्रहंसकाः । श्रियं दधुः केशकलापशैवलाः सरोजिनीनामपि यन्मृगीदृश ॥१३॥ कुतूहलं तन्न बभूव कुत्रचिद् यदाविरासी[नगरे मधु]द्विषः । न सम्पदस्ता जगतीतलेऽभवन् विलोकितास्तत्र [तु] या गृहे गृहे ॥१४॥ यदिन्द्रनीलामलमन्दिरोदरे विराजमाना वरकाश्चनत्विपः । 'विडम्बयामासुरजस्रमङ्गना घनावलीसक्ततडिल्लताशतम् ॥१५॥ सुवर्णसोपानशतेन सङ्गतैर्विराजितैः सारसहंसकूजितः। सरोरुहोद्भासितचारुवारिभिः सरोवरैर्दूरितवै कृता च या] ॥१६॥ द्विषन्मनोनिर्भरभीतिवर्धनैः स्फुरत्प्रतापैरिव शार्ङ्गधन्वनः । विराजमानैर्वरणैः समावृता चिरादजेया किल या सुरैरपि ॥१७॥ सदोन्मदाभिः प्रमदाभि[रञ्जसा (ख) सुविभ्रमैरा हृतचित्तवृत्तयः । गुणानुरुद्धा इव यत्र नागरा विषेहिरे जातु न हातुमन्तिकम् ॥१८॥ न गन्धवत्या न पुरा पुरद्विषो न राजधान्या सुरभूपतेरपि । अकारि यत्साम्यकथा [ कथं भवेत् क्षितौ पुनर्यत्तुलनाऽपि ] कर्हिचित् ॥१६॥ मुदा विनिर्माय जगत्रयीमिमामुदारचेताः सरसीरुहासनः । अशेषसौन्दर्य विशेषशालिनी शिरोविभूषामिव यामकल्पयत् ॥२०॥ आदिकुलकम् । , विखम्ब......Ms. वरुणपुर्या।

·प्रथमः सर्गः
। वसन् पुराऽसाविह ] पार्वतीपतिप्रभः प्रभावातिशयैर्महायशाः।
निहत्य दैत्यान् लघयन धराभरानकल्पयद्देवकुलं निराकुलम् ॥२१॥
सह्य भूपालगणान् रणाङ्गणे विजित्य [वीरो लघु विष्ट]रश्रवाः ।
अवाप पूर्णेन्दुमुखीं प्रियामसौ विदर्भजामम्बुधिनन्दिनीमिव ॥२२॥
श्रियेव विष्णुः शिवयेव शंकरः पतिः पुलोमात्मजयेव नाकिनाम् ।
समं तया केलिकलासु कौतुकात्(ग )सदाऽनुकूलानि सुखानि लब्धवान् ॥२३॥
मनस्विनीमम्बुजलोललोचनामुदारशीतद्युतिसन्निभाननाम् ।
सुखेन सत्राजितराजनन्दिनीमथोपयेमे जगतामधीश्वरः ॥२४
परस्परालोकनकेलिकौतुके निमेषलेशोऽपि बभूव यस्तदा ।
अनल्पकल्पायिततत्तणस्तयोः स एव जातो विरहो[ऽतिदुःसहः ] ॥२५॥
तृणीकृतारातिगणो [रणाङ्गणे मनांसि दैत्यद्विषतां विनोदयन् ।
प्रभुः प्रभूणामपि नाकवासिनां विभूतये भूतलमध्युवास सः ॥२६॥
अथारविन्दाक्षमुखेन्दुमीक्षितुं समुत्सुकान्तःकरणेन [ सर्वदा] ।
चकोरवत्संचरता विहायसा सुरर्षिणा प्रापि मुरद्विषः [पुरम् ] ॥२७॥
ततस्तमाकर्ण्य निकेतमागतं महामतिः सत्वरमुत्कमानसः।
तदोदतिष्ठद् वरकाश्चनासना[न्मुनि मुकुन्दो विनयात् कृतार्थयन् ॥२८॥
[ससम्भ्रमः फुल्लविलोचनाम्बुजः प्रहृष्टलोमा मुकुलीकृताञ्जलिः।
हरिस्तदा] तस्य पपात पादयो[गुरौ] प्रणामो हि शिवाय जायते ॥२६॥
मुकुन्दमुत्थाप्य करेण सादरं विधाय वेदोदितमङ्गलाशिषः ।
निमज्जयन् मोदमहोदधौ वपुर्भुजोपपोडं परिषस्वजे मुनिः ॥३०॥
प्रमोदबाष्पा[श्चितचारु(ग)]लोचनो मनोज्ञहासोल्लसदाननो मुनिम् ।
पथः प्रतीहार इव स्वयं दिशन प्रवेशयामास निवेशमात्मनः ॥३१॥
समं महिष्या सहसाथ शाङ्गिणा स्वयं समानीय मुदा निवेदिते ।
[अथोप] विष्टो वरकाञ्चनासने रराज राजेव स मेरुमूर्धनि ॥३२॥

·पारिजातहरणे प्रणुद्य पाद्यादिभिरध्वनः श्रमाननामयं पुण्यमच्छि तेन सः। अथातिथेयं मधुपर्कपूर्वकं महर्षये [ हर्षवशो] न्यवेदयत् ॥३३॥ अथाभिरामस्मितभासिताननः समुल्लसद्वाष्पकलाविलेक्षणः । प्रमोदयन् मानसमञ्जसा मुनर्मुदा तदानीमिदमाह माधवः ॥३४॥ भवाम्बुधौ [घोर]तरे निमज्जतामिदं जगत्यामवलम्बनं महत् । महामुने ! यद् भवनेषु सज्जते भवत्पदाम्भोजरजोऽपि किञ्चन ॥३५॥ अहं तु सर्वार्थकृतार्थताश्रयः कृतस्त्वयोदारदयोदयेन यत् । [मुने ! महामोहमलीमसं मनो विभासितं साम्प्रतमेव दर्शनात् ] ॥३६॥' [तृतीयः सर्गः] ..... [विलो]( 16 ) क्यते वत जीवव्ययतोऽपि किं शुचा ॥१॥ नलिन[क्षि ! शुचा नि]पीडिता वत सीदन्ति सदैव दुधियः। अविवेकमपास्य भुञ्जते सुधियो मोदमनन्तरं पुनः] ॥२॥ रमणी सुभगाशिरोमणिः प्रथिता बुद्धिविवेकवैभवैः। इदमम्ब ! कदापि नोचितं यदविज्ञेव चिरं विषीदसि ॥३॥ भव भ[विनि ! धैर्यधारिणी त्वरितं रोषमपास्य निष्फलम् । कुरु यलमभीष्टसिद्धये मतमार्ये ! ] मम बुद्धिवैभवैः ॥४॥ विजहीहि रुषं न हीदृशो भविता कोपपरिश्रमः फली। [अपथेन चिरप्रधावनैरपि लभ्यं किमभीप्सितं स्थलम् ॥५॥ दनुजापनयादुपागतां भुवमालोक्य दयार्द्रमानसः। नरवेशधरः परः पुमानवतीरें वसुदेवसद्मनि ॥६॥ 9 Some slokas of the concluding portion of Canto I and the wholo of Canto II are lost. Some slokas in the beginning of Oanto III are lost.

·तृतीयः सर्गः
५
विहरत्ययमात्तविग्रहो भवतीभिः सह निर्गुणः प्रभुः ।
अनुरागिजनेषु ( 16 b) सर्वथा विदिता वत्सलता न किं] हरेः ।।७।।
रचितेऽपि तनुव्यये त्वया परिपूर्णस्य किमस्य हीयते ।
समुदेति समुद्धृते पय पृषते शोषविधिः किमम्बुधेः ।।८।।
त[नुशोषणकारिणा भृशं व्यवसायेन दुरन्तदायिना ।
वत सङ्कट]मम्बुजानने ! किमनेनैव तवापसर्पति ॥६॥
तदिमं व्यवसायमञ्जसा सरसाम्भोजदलाक्षि ! दूरय ।
न हि [ साहसमीहितप्रदं महिलानां नयविद्भिरीरितम् ॥१०॥
कृतवत्यपराधमुल्बणं दयिते दोषदृशां मृगीदृशाम् ।
मृदुभाषिणि ! नान्यदीक्ष्यते खलु मानान्निजसिद्धिसाधकम् ॥११॥
[अवधृत्य विधेयमात्मनः कुरु मानं हितसाधकं शुभे!
दयितस्य वृथावमानना ललनानां न] शिवाय जायते ॥१२।।
अनुनेष्यति दूनमानसो [भवतीं] मानवती शुभे! हरिः।
अथ तत्र वशत्वमाग[ते न किमप्यस्ति मृगाक्षि ! दुर्लभम् ] ॥१३॥
( 17 a).[ललनासु हरेविमोहिनी प्रणयेनाहितमौलि] रुच्चकैः।
कुलशीलवयः कलावती भवतीवास्ति किमम्ब ! काचन ॥१४॥
[भवतीम] नुनेतुमागतो न च वाच्यः किमपि त्वया हरिः।
मृदुभाषिणि ! मानशाखिना[मवलम्बः खलु ] मौनमुच्यते ॥१५॥
तव मौनमुदीक्ष्य माधवो भविता काकुवचःपरायणः ।
कमलाक्षि! तदैव सस्पृहं दयितं प्रार्थय कल्पपादपम् ।।१६।।
अनुरागरसामानसो [भव] दुक्तं प्रतिपत्स्यते हरिः।
प्रतिपन्नमतौ जगत्पतौ सुरशाखी भवनाम एव ते ॥१७॥
भविता न हरेरपि क्वचित् सुरवृक्षाहरणे परिश्रमः।
'अधिगत्य तदीयमीप्सितं [ मघवा] तं स्वयमेव दास्यति ॥१८॥

·६ पारिजातहरणे सुरपुष्पभवापमाननामियतैव त्वमपाकुरु द्रुतम् । स्फुरति प्रखरे दिवाकरे क्रियते किं तमसा पदं कचित् ॥१६॥ घनमानतरङ्गिणीपयःप्रकरः क्रोधपयोदवर्धितः। (17 b) [अव] 'माननपङ्कदूषितां सुमुखि ! क्षालय कीर्तिमात्मनः ॥२०॥ अयमम्ब ! मया निवेदितो भवदानन्दविधायको नयः। हृदयं विनिधेहि सिद्धये तव सिध्यन्तु शुभे! मनोरथाः ॥२१॥ वियदङ्गनमध्यमाश्रितस्तप[से देवनदीं व्रजाम्यहम् । समुदीर्य तदेति सादरं तरसा तत्र तिरोहितो मुनिः ॥२२॥ वलितः स्वयमेव तद्रुषः प्रथिमानं मुनिभाषितैर्ययुः । प्रबलेन नभस्वता भृशं भजते भीषणतां [हुताशनः] ॥२३।। अथ सा सहसा मनस्विनी सकलां हन्त मनस्वितां जहौ। प्रबलाधिविधूतचेतसो न भवेत् क्वापि कदापि निवृतिः ॥२४॥ अपहृत्य मनस्विनी तदा शयनीयं शरदिन्दुसुन्दरम् । परिहीणविभूषणा रुषा] निषसाद प्रसभं महीतले ॥२१॥ अतिकोपपरीतचेतसो दलदम्भोज[दृशो] मुखेन्दुना। उदितारुणरोचिरूर्जिता विजिता शोणसरोरुहद्युतिः ॥२६॥ अधरेण ( 18 a) तदा मृगीडशो वत निःश्वासविशेषकम्पि[ना] ' समलम्भि तुलानिलाहतिः स्फुरता चारुदलेन वीरुधाम् ॥२७॥ [अथ यत्र] विलोललोचना निदघे सा सहसा दृगश्चलम् । प्रथिता इव तत्र रेजिरे परितः [शोण] सरोजराजयः ॥२८॥ अतिनिर्भरमन्तरुल्लसद्गुरुकोपानलताप्यमानया । विहिताः श्वसितानिलोमिभिर्घनधूमोत्करधूसरा दिशः ॥२६॥ क्वचिदुद्धततापतापिता क्वचिदासादितमोहमूछिवा । विषवेगवशीकृतेव सा सहसा संस्मृतिमाप च क्वचित् ॥३०॥ १ मानसपङ्गभूषितां Ms.

·तृतीयः सर्गः अधिकं कृशतामुपागतां शशिलेखामिव तामनिन्दिताम् । सहसा स्वगताः समन्ततः] सहचर्यः सहसा इव द्विषः ॥३॥ प्रतिकारपरायणास्तदा हृदि दाहोपशमाय सुभ्रवः। घनचन्दनसङ्गशीतलं नलिनीकोमलपल्लवं दधुः ॥३२॥ कदलीदलचारुमारुतैर्नलिनीपल्लवसं चयै(18 b)]रपि । न शशाम तथा मृगीदृशः परिपूर्णः परितापपावकः ॥३३॥ गुरुकोपभरारुणाकृतिः परितापेन मुहुः प्रसर्पता । अबलाभिरमानि मानिनी ज्वलमानेव शिखा शिखावतः ॥३४॥ परि[तापभरो वरोष्मणा कुपितं लोहितलोचनविपा। सुदृशश्चतुरैः सखीशतैः श्वसितेनानुमितं च जीवितम् ।।३५॥ रुजमजदृशो व्यपोहितुं नियतिं दैवविनिर्मिता[मिव । अशकन्न तदा सखीगणा घटमाना इव हन्त नीतयः॥३६॥ आलीभिः सरसं सरोरुहदलं हृद्यर्पितं सुभ्रवः सन्तापेन समुद्धतेन तरसा तद् भस्मसान्निर्मितम् । [तद्भस्म [श्व] सितोर्मिभिर्वरतनोदूंरीकृतं तत्क्षणात् किन्त्वेतस्य विचार एव सुदृशां बाधामगाधामधात् ॥३७॥ इति विविधविधानव्यापूतानां तदानीं सरसिजनयनानां वा[ग]भिरत्याकुलाभिः। रुदित(19 a)[मधुरधीरास्तत्र सख्यः समस्ता व्यथ] यति नहि कं वा सज्जनानां विपत्तिः ॥३८॥ स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किश्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः । धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना [ कौतूहलान् ]निर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गस्तृतीयो ययौ ॥३६॥ ------ १ वाच्छील्ये चानश ।

·पारिजातहरणे [चतुर्थः सर्गः] तामिन्दुसुन्दरमुखीमतिखिन्नरूपां दावादितामिव लतामवलोकयन्त्यः । बाष्पाम्बुपूर्णनयनाः सुदृशस्तदानीं शोकाम्बुधौ निरवधौ सहसा ममज्जुः ॥१॥ कर्पूरपूरपरिपूर्णमुदारयत्ने- नानीय वक्षसि निवेशितमम्बुजाच्या.। देहोष्मभिद्रुतम[वाप्य] करीषभावं श्रीखण्डपकमपि तापमदात्तदानीम् ॥२॥ तेने तुषारघनसारकरम्बितेन पाथोजिनीनवदलेन शनैः समीरः। तेनापि नाप तनुतापभरः प्रशान्ति सिध्यन्ति देवविरसा[नि न चेष्टि(19b)]तानि ।।३ काचिद्ददौ वपुषि कोमलपल्लवानि काचिन्मृणालवलयावलिमाबबन्ध । काचिञ्चकार तरसा घनसारसार- धूलीभरेण परिपूरितमङ्गमस्याः ॥४॥ धारागृहेषु नलिनीदलसंस्तरेषु सा[न्द्रेषु चन्दन]रसेषु सुधासरस्सु । कुत्रापि निर्वृतिमवाप न सत्यभामा कामानिव प्रबलदैवपरो दरिद्रः ॥१॥ एवंविघे विपुलतापशते तदानी तस्याः सरोरुहदृशो भृशमुजि हाने । वक्तुं द्रुतं तदविलम्बितमुत्कचित्ता काचित् सखी मुरभिदः सविधं प्रतस्थे ॥

·चतुर्थः सर्गः ह माणिक्यमेदुरितमन्दिरमध्यदेश- संसक्तचारुशयनीयसुखोपविष्टम् । त्रैलोक्यमोहन[मनङ्गदुरापरूपं निघ्नस्तमः प्रसृत] कान्तिभरैरुदारैः ॥७॥ आकुञ्चितेक्षणदले दरहासभासि स्विद्यत्कपोलफलके चलितालकान्ते । कस्याश्चिदाननसुधाकिरणेऽनुरागा- दानन्दकन्दलितमक्षि (20a) निवेशयन्तम् ॥८॥ आलोक्य तं नवतमालविशालभासं विभ्राजमानशतपत्रसमाननेत्रम् । साष्टाङ्गपातमवनौ प्रणिपत्य वक्तु- माचक्रमे किमपि सा वचसामभिज्ञा ॥६॥ या मौलिभूषणमशेषनितम्बिनीनां निर्माणकर्मणि विधेरपि कीर्तिलक्ष्मीः । संमोहनायुधमुदारमपि स्मरस्य सा नः सखी बत विषीदति देव ! किं स्यात् ॥१०॥ आहर्तुमस्त्रमुचितं रतिनायकस्य सौन्दर्यसारसरसी परिशोषितुं वा। आलोकितुं भुवनमुज्झितभूषणं वा संचेष्टतेऽद्य सहसा विधिम्यरूपः॥१२॥ सद्यस्तुषारघनसारपटीरप?- रासेविता सततमेव सखीसमूहैः । सा दुर्निवारविपवेगवशीकृतेव न क्वापि निर्वृतिमुरीकुरुते कृशाङ्गी ॥१२॥ आकर्ण्य तत्सहचरीसमुदीरितानि गाढानुरागरससङ्गतचित्तवृत्तिः ।

·पारिजातहरणे
श्रीमानुदारशयनीयतलान्मुकुन्दो
गन्तुं प्रियास(20)विधमाशु नदोदतिष्ठन् ॥१३॥
आकर्णिते खलु तदीयदशाविशेष
शोकाभिभृतमनसो मधुसूदनस्य ।
यः संभ्रमोऽभवदुदारतरः स एव
सर्वोपरि प्रणयमाशु शशंस तम्य ॥१४॥
सद्यः श्रुतप्रियतमापरमाहिनेन
तेनाथ मंभ्रमभगतिवीकृतेन ।
तद्वेश्मनः स्मृतिविधौ पदवी तदानों
ज्ञाता मुहुः परिचितापि चिरेण चिह्नः ॥१॥
आपादपद्मलिताम्बग्वैजयन्ती-
मुद्दामधारितविबोधितया तदानीम् ।
अंसे निवेशयति शाहिणि शीर्णसूत्र-
स्तस्थौ चिरंक्षितितले किल कौस्तुभोऽपि ।।१६।।
क्लिश्यत्पदं गलदशेपविभूपमुच्चैः
स्विद्यत्कपोलदलमुद्यदुदारवेगम् ।
तृष्यन्मुखाम्बुजमथ स्रवदीक्षणान्तं
तत्राततान गतमाकुलितं मुकुन्दः ॥१७॥
दूरावलोकितसखीगणसंविधान-
संसूचितप्रियतमापरमाभितापम् ।
सोत्कण्ठमुल्लसितनेत्रसरोजपत्रः
स (218) प्रेयसीसदनमाशु समाससाद ॥१७॥
आसाद्य तत्सदनमुत्कमनास्तदानीं
श्रीमानलक्षित इव प्रसभं विवेश ।
ऊचे तथा सहचरीनिभृतं मुकुन्दो
नास्यै कदापि भवतीभिरहं निवेद्यः ॥१॥

·चतुर्थः सर्गः
[ लावण्यनिर्मलविकास] विशेषशेषां
संबिभ्रती तनुलतां ललितां कथञ्चित् ।
रज्यन्मनोरमकपोलदलाभिराम-
सौन्दर्यनिर्जितनवोद्गतचन्द्रलक्ष्मीम् ॥२०॥
उज्जृम्भमाणधनकोपसमुद्भवेन
कम्पेन वेपितपयोधरभूधरेण ।
शोणेन लोचनयुगेन च सूचयन्ती-
माकस्मिकं कमपि दुर्विनयं मुरारेः ॥२१॥
श्राकुञ्चिताङ्गुलिदलेन पदाम्बुजस्य
भूमीतले किमपि निर्भरमालिखन्तीम् ।
तामुद्गतश्वसितनिर्भरधूमधारा-
सम्भारशुष्यदधरां मुरजिद्ददर्श ॥२२॥
कुलकम् ।
निर्णीयमानमनुमानपरम्पराभि(21 b)-
लावण्यशेषमपि वीक्ष्य वपुः प्रियायाः।
दोधूयमानमनसा मधुसूदनेन
दधे भयं करुणया स्वगतं तदानीम् ॥२३॥
पश्चादुपेत्य निभृतं व्यसनं तदानी-
मानीय तत्सहचरीकरतः कश्चित् ।
तत्राततान तनुतापशमाय तस्याः
स्वैरं समीरणमुदारमना मुकुन्दः ॥२४॥
अत्रान्तरे रुचिरदेवतरुप्रसून-
संसर्गवासिततनोर्मधुसूदनस्य ।
तत्राध्युवास नवनिर्भरसौरभश्रीः
कीर्तिमनोरमगुणादिव सज्जनस्य ॥२॥

·१२ पारिजातहरणे आमोदमुद्गतममानुपमन्युदारं संसारसारमुपलभ्य सरोमहाक्षी। चित्तेन निर्वृतिमवाप मना क् तदानी- मालम्बते जगति को न मुदं गुणेन ॥२६॥ सौरभ्यमेतदुदियाय कुतः समन्ता- दित्यादरात् सहचरोगणमन्यपृच्छत् । ऊचुन किञ्चिदपि वामदृशम्तदानी भ्रङ्गिभिर्मुरभिदा बहुधा निषिद्धाः ॥२७॥ मौनावलम्बिनि सम्बीनिवहेऽम्बुजाक्षी वीक्षां चकार परितो हरितोऽनुवेलम् । मन्दायमान मनसि प्रणयोपसन्न सद्यः पपात वनमालिनि दृष्टिरस्याः ॥२८॥ आलोकिते मुररिपौ नयनं तदानी- मेणीदृशो द्विगुणशोणिमसान्द्रमासीत् । प्रायोऽपराधियु विलोचनगोचरेपु तेजस्विनामतिघना हि रुपो [भवन्ति ॥२॥ [प्रेयोऽपमानघ]नकोपपरीतचित्ता निःश्वासशोपितवराधरपल्लवश्रीः । व्यावर्त्य तद्वदनतो नयनारविन्दं नम्रानना सततमेव भुवं लिलेख ॥३०॥ मानातिरेककलुषायित चित्तवृति- मालोक्य शोणनयनां] दयितां मुकुन्दः। निस्यन्दमानमकरन्दसुधासमान- मानन्दनं वचनमिन्दुमुखो जगाद ॥३१॥ तल्पं सुकोमलदुकूलमनोऽनुकूल- मुद्दामशारदसुधा करसन्निकाशम्] ।

·चतुर्थः सर्गः
१३
[उत्सृज्य सूनसुकुमारशरीरवल्लि !
भूमीतले बत निषीदसि कस्य हेतोः ॥३२॥
यस्याभिरामतमधामजितः कलङ्क-
मथेन सुन्दरतरोऽपि विधुर्दधाति ।
सौन्दर्यसारसदनं वदनं भवत्या-
[स्तच्चाधुना बत (22b) रुपाकलुषं विभा]ति ॥३३॥
इन्दीवरद्युतिविलोलविलोकितेन
यत् सौख्यसागरमुदारतरं ततान ।
शोणायमानमधुनाक्षियुगं तदेव
कान्ते ! कथं मम दुनोति मनोऽनुवेलम् ॥३४।।
आनन्दिनद्युतिसुधानिधिरप्यकाण्डे
कान्ते ! भवद्वदन]पार्वणशर्वरीशः ।
धत्ते तुलां तुहिनसङ्गमदूषितस्य
किं देवि ! संप्रति सरोरुहकोरकस्य ॥३५।।
यत्संगमादयि समिद्धसुधासमुद्र-
सन्द्रिावगाहनसुखानि ममोल्ल]सन्ति ।
तत्रैव सर्पति तनौ तव तन्वि! तापो
वामस्य कि बत विधेरविधेयमस्ति ॥३६॥
संसूचयन्निव निरन्तरसंभृतानि
कल्याणवाणि ! घनकोपविजम्भि[तानि ।
[मध्यं शिरीषमृदुलाङ्गि] कृशं कथं ते
कम्पः पयोधरमहीधरयोर्दधाति ॥३७॥
प्राणाधिकप्रियतमे ! न हि तावकीनं
स्वप्नेऽपि विप्रियमकारि मया कदापि ।
तत् कि शुभे ! शशकशोणितशोणिमान-
(28a)मालम्बते सपदि ते नयनारविन्दम् ॥३८॥

·पारिजातहरणे दासोऽहमब्जनयने ! निबिडानुराग- मुल्लासय स्मितसुधामधुरं मुखेन्दुम् । आनन्दवारिधिरुदेतु चिरं समन्ता- दालोकवान् भवतु भाविनि ! जीवलोकः ॥३॥ सद्यो निवेदय दयामयि ! किं निमित्त- मुज्जम्भते सपदि तापभरो भवत्याः। त्वामीहशीं यदवलोकयतोऽनुवेल- मुद्वल्लिता मदसवः सततं भवन्ति ॥४०॥ एवंविधानि विविधानि निशम्य पत्यु- मुग्धानि वाग्विलसितानि विनिःश्वसन्ती । नम्नानना निबिडबाष्पभरं निरुभ्य तन्वी चिरादिदमुवाच वचस्तदानीम् ॥४१॥ शीलोच्चयेन विमलेन नवैश्चरित्र- मान्याः समस्तभुवनेषु भवन्त एव । श्रीवत्सलाञ्छन ! कदापिभवादृशेष्व- विज्ञा किमाचरति कोपविजृम्भितानि ॥४२॥ गोपीपते ! प्रबलदैववशाद् भवन्त- मासादयन्ति दयितं खलु वामनेत्राः। शीलं मनोज्ञमवलोक्य च ते न यु(23b)क्तं मानाभिधानमपि हन्त मनस्विनीनाम् ॥४३॥ हे नन्दनन्दन ! न कोपकषायिताहं नाथानुनाथनशतेन वृथा प्रयासः । मद्देववैभवमिदं त्वयि जीवनाथे यज्जायते वत मनागपि चित्तखेदः ॥४४॥ इत्थं निशम्य सुदृशः समुदीरितानि श्रीमन्मुरारिरपि खिन्नमना बभूव ।

·चतुर्थः सर्गः आगत्य नीतिनिपुणाथ सखी तदीया काचित्तदा सपदि माधवमाबभाषे ॥४॥ एणीदृशः कुपितकारणमत्युदारं नाथावधेहि निभृतं विनिवेदयामि । अज्ञातहेतुगहना हि नृणां विकाराः प्रायः प्रभो ! दुरुपचर्यतमा भवन्ति ॥४६॥ गीर्वाणसंसदि सुपर्वपतेः प्रसाद- मासाद्य हृद्यतरदेवतरुप्रसूनम् । [आगत्य भक्तिभरभावितमानसेन दत्तं मुकुन्द ! भवते खलु नारदेन ॥४७॥ तद्देव । देवकुसुमं सविधस्थितायै दत्तं तदेव भवतापि विदर्भजाय । प्रायः प्रसादमधिकं हि महानुभावाः सेव्याः सदा सविधवतिषु वर्तयन्ति ॥४८॥ तन्नाथ ! कल्पविटपिप्रसवप्रदानं श्रुत्वा समुन्नतिविधायि विदर्भजायाः। सद्यः समुल्लसदसीममनोभिताप- वारांनिधौ निरवधौ सुमुखी ममज ॥४॥ तन्नाकनायकमिदं त्वनुना[थ्य मन्युः] शक्योऽपनेतुमरविन्ददृशः कदापि । वक्रायितं हृदयमब्जदृशां प्रविश्य किं नाथ ! निःसरति रोषरसः सुखेन ॥५०॥ काकूक्तिभिः समनुनीय भृशं कृशाङ्गी- मङ्गीकुरु त्वमिह कल्पतरूप[दानम् ] । १ तक्षाय नायक Ms

·पारिजातहरणे
एतावता प्रमुदिता भविता सखी मे
नो चेन्मुकुन्द ! भवितात्र महाननर्थः ॥५१॥
अत्यादरादिदमुदीर्य हरेः पुरस्ता-
न्मौनं सरोमहमुखी चिरमावभार ।
श्रद्धासमृद्धह[दयाभिहितं तदीयं
मेने विशिष्य बहु] चेतसि केशवोऽपि ॥५२॥
श्रीमानथ स्मितमनोज्ञमुग्यारविन्द-
विद्योतमानदरदन्तमनोहरश्रीः ।
मानापनोदनमुद्रारमनाम्तदानी-
मानन्दनं वचनमिन्दुमुवीमुवाच ।।३।।
(245) [क्षान्तास्त्वया कति न कारुणिकप्रवृत्त्या
कान्ते ! मया] विरचिता विविधापराधाः ।
दीर्घादरं यदि न पश्यसि पङ्कजाक्षि !
प्रागेव तन्मदसवः खलु
निःसरन्ति ॥५४॥
गत्वाथ पङ्कजसरःसविधं कथञ्चि-
दाकुञ्चितस्तिमितशोणि तलोचनायाः] ।
दोधूयमानशतपत्रसमानशोभं
जग्राह पाणिमनुरागपरो मुकुन्दः ॥५॥
साशङ्कमङ्कमधिरोप्य हरिस्तदानी
सद्यस्तदीयवदनं चतुरश्चुचुम्ब।
आलिङ्गथ तामथ मनोज्ञरुचिर्नताङ्गी-
मङ्गीचकार सुरराजतरुप्रदानम् ॥५६॥
विद्राव्य देवनिवहानवहेलयैव
निर्जित्य शौर्यविभवेन सुराधिराजम् ।
यद्यानयामि न नितम्बिनि ! पारिजातं
भूयास्तदासुमुखि ! मे विमुखी त्वमेव ॥७॥

·षष्ठः सर्गः एवं गिरा रुचिरया शपथैरनेकै- र्माने घने मुरभिदा सुदृशोऽपनीते । सन्ध्यारुणाम्बरमनोहरकान्तिरुच्चै- राविर्बभूव वलदिन्दुमुखी सखीव ॥५८।। एणीहश' सपदि लोचन].. .॥५॥ [ पञ्चमः सर्गः] (82)....... नैः समानैरपि । सन्तोषं गमयन् मनः खलु नृणामापात्रमापामरं स्मेरास्यो विससर्ज संसदमतिप्राप्तोत्सवः केशवः ॥१॥ स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किञ्चन हृद्तं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः । धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलान्निर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सो ययौ पञ्चमः ॥२॥ [ षष्ठः सर्गः] नारदं नयदयाविशारदं शारदं विधुमिवातिसुन्दरम् । आजहार मनसा नवादराद्वादरायणिसमानमच्युतः ॥१॥ सोऽधिगत्य हृदयं जगद्गरोराजगाम सहसा महामुनिः । ज्ञातनाथमनसो विलम्बितुं नालमुज्ज्वलधियः कथञ्चन ।।२।। द्रष्टुमुत्सुकमना मुखं हरे राजहंस इव मानसं सरः । संचरन्नभसि निर्मलद्युतिर्लोकलोचनमनन्दयन्मुनिः ॥३॥ शीतदीधितिकराभिरामया भासमानतनुकान्तिधा(32b)रया। स्वर्णदीमभिनवामिवोच्चकैराततान गगनाङ्गने मुनिः ॥४॥ ff 25-31 covering a portion of canto IV and almost the whole of canto V are lost.

·१८
पारिजातहरणे
चारुचन्दनतुपारमुन्दरं कायकान्तिभरभासिताम्बरम् ।
लोकलोचनविनोदिनं जना मेनिरे तमखिलाः कलानिधि[B] ||५||
कामिनीललितभापिताधिकं रामणीयकमुदारमागतैः ।
उद्गिरन्निव सुधारसानसौ वल्लकीयनिनदैर्व्यराजत ।।६।।
सन्तस्मितमयूखमेदुरैः शान्तभाववलितैगश्चलैः ।
अम्बुजासनसुनो नभस्तलं पुण्डरीकमयमाततान सः ॥७॥
उन्नतानि मनमोऽपि मानिनां स व्यतीत्य भुवनानि नाकिनाम् ।
अाससाद सविधं जगद्गुरोः किं करोति न समाचितं तपः ।।८।।
वीक्षितो वलितनेत्रमासनादुत्थितेन सगणेन शाङ्गिणा ।
पर्वतेन सहितस्तदादरादम्बरादवततार नारदः ।।६।।
संनिवेद्य कनकासनं ततः स्वागतं च परिपृच्छच सर्वतः ।
(33a) पर्वतेन सहितं विधेः सुतं पर्यतू तुषदसो सपर्यया ॥१०॥
अचिंतो भगवता सपर्वतः सर्वतः स खलु संमदं धौ।
स्वामिना हि सदयेन सत्कृताः प्राप्नुवन्ति सुधियः कृतार्थताम् ॥११॥
सादरेण हरिणा विनिर्मितां प्राप्य सत्कृतिमतीव हर्षितः।
नारदः सविनयो नयोज्ज्वलां निर्मला सपदि वाचमाद ॥१२॥
अद्य मे मनसि संमदो महानद्य मे नयनयोः कृतार्थता।
अद्य मे जनुरभून्महोज्ज्वलं यद्वयलोकि पदपङ्कजं तव ॥१३॥
किं न सन्ति भुवने महर्षयः किं न ते भवति भक्तिभाविताः।
यत्तथापि मयि तेऽधिका दया तत्कृपाभरविजृम्भितं तव ॥१४॥
श्रीपते !] समुदिता प्रसन्नता यागुल्लसति सन्निधौ तव ।
स्यन्दमानकिरणे हिमद्युतौ तादृशी किमु कदापि जायते ॥१५॥
अम्बुजाक्ष ! जगतो मुहुर्मुहुर्निर्मितिस्थितिविनाशकारकः।
तावकीनमहि(33b)मा महामते ! पारमेति न गिरां कदाचन ॥१६॥

·षष्ठः सर्गः
१६
संस्मृतिभंगवता कृताऽद्य या सा मदीयसुकृतैर्विनिर्मिता ।
चापलात् सहजतस्तथापि मे तत्र कारणमुदीक्षते मनः ॥१७||
जातिमात्रविहितादरादहो मादृशाद्यदुपते ! द्विजन्मनः ।
जायते यदि विधेयमीश ! ते तत्तवैव महिमा महाद्भुतः ॥१८॥
एतदप्यनुचितं निवेदितं तावकीनपुरतो जगत्पते ।
यद्भवञ्चरणपद्मसेविना क्वापि नाञ्चति जगत्यसाध्यता ॥१॥
तन्निदेशय निदेशकारिणं मां मुकुन्द ! करवाणि किं तव ।
ज्ञातनाथहृदयोऽपि सेवकः कृत्यवस्तुनि निदेशमीक्ष]ते ॥२०॥
किं व्रजामि सविधं महेशितुः किं विरिञ्चिपुरमुत्पतामि वा ।
माधव ! ज्वलनसारथेरिव क्वापि नापि मम कुण्ठिता गतिः॥२१॥
देव ! तावकमुदे मुदा निधिं देवराजतरुमानयामि किम् ।
त्वत्प्रसादपरिपूर्णमुच्चकैः पश्य नाथ ! (84a) तपसो बलं मम ॥२२॥
न प्रमाणमसमीहितार्पकं कोमलाङ्गुलिदलामलद्युति ।
ध्यायतस्तव पदाम्बुजद्वयं कापि नैव मम कुण्ठितं मनः ॥२३॥
एवमुक्तवति नारदे मुहुः पर्वतोऽपि विकसन्मुखाम्बुजः ।
मौलिचालनमुदीरयन् परं गौरवं विनिदधे तदुक्तिषु ॥२४॥
हृद्यकानि मकरन्दसारतो निर्मलानि मनसः सतामपि ।
नारदेन गदितानि सादरं सोऽधिगत्य मुमुदेतरां हरिः ॥२५॥
उल्लसन्नयनपत्रशोभिना भासितेन वलितस्मितश्रिया।
आननेन लघयन् सरोरुहं म[1]धवो मधुरया गिरावदत् ॥२६॥
दुनिमित्तविनिवृत्तिकारकं तावकं पदमपश्यतो मम ।
भानुमन्तमिव वारिजन्मनः कापि न व्रजति सम्मदं मनः ॥२७॥
सुप्रसन्नहृदये त्वयि प्रभो! वाब्छितं जगति किं न लभ्यते ।
उ[]ते शशिनि संभृतद्युतौ दुर्लभाः किमिति शीतला रुचः ॥२८॥

·पारिजातहरणे
हंसयान(84b)सुत ! मादृशामिदं श्रृयतामुपचितं निवेदितम् ।
त्वय्यशेषविपयोपदेशके नाथ ! किं न कथनीयमस्ति नः ॥२६॥
नाकनाथमनुनाथ्य मत्कृते पारिजातकुसुमं समाहृतम् ।
अर्पितं च भवता मयि द्रुतं तद्विदर्भनृपनन्दिनीपुरः ।।३।।
पारिजातकुसुमं तदा मुने ! मामयाचत विदर्भनन्दिनी ।
निर्भरप्रणयभङ्गभीरुणा तन्मयापि सुदृशे समर्पितम् ॥३१॥
तत्कुतोऽपि बत दुर्जनाननात् संश्रुतं सपदि सत्यभामया ।
मोदमेति हि मनः सदा सुहृज्दवस्नुनि मलीमसात्मनाम् ॥३२।।
तद्विदर्भतनयोन्नतिप्रदं संनिशम्य कुसुमार्पणं तदा ।
द्रागनुनयनिविष्टमानसा मानसागरजले ममज सा ॥३३॥
तत्सखीपरिकरैरुदीरितं दुविधेयमधिगत्य सुभ्रवः ।
तद्गताधिशतविद्धचेतसा यातमाशु च मया तदन्तिकम् ।।४४||
बिभ्रती च रुचिशेषमङ्गकं (35a) पोडशीमिव कलां कलानिधेः।
पश्यतः प्रणयिनी म[मो]च्चकैः शङ्कयाऽऽकुलितमास मानसम् ॥३॥
सत्वरं विरस[भाव सादितः किं करोमि भवदीप्सितं प्रिये।
एवमुक्तवति मय्ययाचत द्रागसौ सुरमहीरहं तदा ॥३६।।
।
स्वीकृतं बत मयापि तन्मुदे पारिजाततरुदानमञ्जसा ।
निर्भयप्रणयमन्द्रितात्मनः किं विचारमवगाहते मनः ।।३७।।
याचितुं सुरतरं तदञ्जसा देवराजनगरी गरीयसी।
अम्बुजासनतनूज ! गम्यतां गम्यता न तव कुत्र जम्भते ॥३८॥
आशिषः स्वयमुदीर्य सादरं मादृशामथ नतिनिवेद्यताम् ।
देवराजमनुपृच्छथ मङ्गलं मामकीनकुशलं च कथ्यताम् ।।३।।
सर्वमेतदुचितादनुक्रमात् स्वीकृतं खलु निवेद्य मामकम् ।
उच्यतां मम गिरा चिरादिदं नारद ! प्रसभमेव वासवः ॥४०॥

·षष्ठः सर्गः २१ कारणादुपचितान्महामतिर्याचते सुरतरुं तवानुजः । (35b) तत्त्वदीयकरुणा विजृम्भतां दीयतां विबुधनाथ ! स द्रुमः ॥४१॥ संस्मृतोऽपि भगवन् ! समीहितं पूरयत्यविरतं भवान् नृणाम् । माधवाय सततं नतात्मने भूरुहः खलु कथं न दीयताम् ।।४२॥ सर्वदाखिलनिदेशकारिणे लालनीयमनसेऽनुजन्मने । भूरुहोऽपि यदि नैव दीयते तत्कमञ्चतु विचारचातुरी ॥४३॥ इत्थमर्थिवदुदारचेतसा याचितोऽपि भवता सुरद्रुमम् । यद्यसौ नहि ददाति दुर्मदस्तन्निगद्यमिद[मृ]र्जितं वचः ॥४४॥ त्वां मुरारिरपि गौरवादहो याचतेऽतुलयशाः शचीपते ! चेत् तथापि न तनोपि मार्दवं तद्वयं सपदि वीतदूषणाः ॥४५॥ याचितो यदि मयापि पादपं देवराज ! न ददासि दर्पितः । तन्निधेहि विबुधाङ्गनावलत्पत्र[लोपि]नि करे निजायुधम् ॥४६॥ मामकीनगदद्या विदारिते वारणेन्द्रगुरुगण्डमण्डले । वासरे]ऽपि निखिलै(36a)विलोक्यतां तारकोत्करकरम्बितं नभः ॥४७॥ एतदेव समुदीरितं मया यत्त्वया निखिलमेव [विद्यते । आर्यकार्यविदुषां भवादृशां नोपदेशदिशमीक्षते मनः । ४८|| तन्ममाभिमतसिद्धयेऽधुना साधयन्तु सहसा भवादृशः। वर्ततां भवभङ्गमङ्गलं शीघ्रमस्तु च पुनः समागमः ।।४।। इत्युदीर्य नयवीर्यसम्पदः सूचकं वचनमूर्जितं तदा । आननं सपदि मौनमुद्रया संयुयोज जगतामधीश्वरः ॥५०॥ भाषितामृतरसं मधुद्विषः सन्निपीय परिपूर्णमानसः । सादरः सरसिजासनात्मजो वाचमुज्ज्वल[म]तिस्तदावदत् ॥५॥ श्रीपते ! तव निदेशलाभतो मानसं मम मुदा समावृतम् । यत्तथापि विनिवेदयाम्यहं सर्वथा तदवधेयमेव हि ।।५२।।

·२२ पारिजातहरणे याचितो न कतिधा भवत्कृते स्वर्दुमं प्रति मयैव वासवः । सन्ददौ तदपि दर्पमाश्रितस्तत्प्र(36b)सूनमपि नैव कर्हि चित् ॥५३॥ सर्वलोकहृदयाधिवासिनः श्रीपते ! विदितमेव तेऽखिलम्।। मन्यसे तदपि याचितं हितं वेद कोऽपि न तवेश ! मानसम् ॥५४॥ निर्भरैर्भुजभुजङ्गविक्रमैराक्रमे त्रिजगतोऽपि शक्तिमान् । त्वादृशोऽपि यदि याचते परं तत्प्रयातु कमयाचितव॒तम् ।।५।। याचितोऽपि मधवा मयोच्चकैदास्यति क्षितिरुहं न कहिंचित । गम्यते तदपि देव ! न प्रभो पितं समुचितं हि लयितुम् ।।५६|| स्वस्ति तेऽस्तु सुखमास्यतां विभो ! तन्नभोगहनमुत्यताम्यहम् । सज्जतां नररथेभवाहिनी वाहिनी यदुपते ! तवोच्चकैः ।।५७।। इत्युदीर्यवचनं महामना माधवाय वितरञ्छुभाशिपः । अम्बुजासनतनूद्भवस्तदा गन्तुमुत्सुकमतिर्मुदाऽभवत् ॥५८|| सन्निवार्य शपथैरुदारधीरम्बुजाक्षमनुयान्तमादरात् । मानसं मुनिरुवाह दुःखितं कः सतां विरहतो (37a) न दूयते ॥५६|| श्रीपतेर्गुणगणानुवादिनीमादरेण परिवादिनी मुहुः । वादयन्मुदितमानसो मुनिः पर्वतेन सहितोऽथ निर्ययौ ॥६०|| उल्लसन्मणिमयूखधारिणी हारिनीरजविलोललोचनाम् । बिभ्रती कनककुम्भमम्भसा पूरितं पथि ददर्श नारदः ॥६१।। स्पन्दमानमधिगम्य दक्षिणं लोचनं स्वकमकारणादपि । आशशंस विधिसम्भवस्तदा सन्निकृष्टगमभीष्टमात्मनः ॥६२।। अर्चितो नगरवासिभिर्जनैरादरान्नयनपङ्कजस्रजा । कौतुकोत्तरलितः शनैः शनैर्नारदो नगरतोऽथ निर्ययौ ॥६३॥ गच्छतो विधिसुतस्य दूरतोऽप्यागतानि पतिताः प्रदक्षिणम् । मङ्गलानि श[कुना]नि सर्वतः कूजितैः शकुनयो वितेनिरे ॥६४॥'

·षष्ठः सर्गः २३ उल्लसत्फलभरानताश्चलच्चारुमारुतविलोलपल्लवाः। आदरादिव महीरुहास्तदा तं प्रसूननिकरैरवाकिरन् ।।६।। पल्वलेषु परिपीय पङ्कजस्यन्दमा नमकरन्दमादरात् । मन्दमन्दगतिना नभस्वता सेवितो मुनिरवाप संमदम् ॥६६॥ सारसारवविराजिताश्च सच्चक्रवाकचयचारुतां गताः । उल्लसन्न[लिन] रेणुरञ्जिता[:] सन्निरीक्ष्य सरसीः स हर्षितः ॥६७॥ कापि माधवगुणान्मनोरमान् पर्वताय सुहृदे निवेदयन् । वर्त्म दूरमपि लवितं जवान्मोदवान्नहि विवेद नारदः ॥८॥ देवराजनगरी गरीयसी नन्दनन्दननि दे]शतो ब्रजन् । काननाचलसरस्तरङ्गिणीरत्ततार तरसा स नारदः॥६॥ काप्यभ्रंलिहसौधशेखरमहीमध्यास्य विश्रान्तये काप्यारुह्य रथानिवातिविततानम्भोधरानुच्चकैः। [रा]जन् कापि च भानुमानिव [निरालम्बे वियन्मण्डले देवाधीशपुरं प्रति प्रमुदितो धातुस्तनूजो ययौ ॥७०॥ विविधनगरदेशग्रामशैलस्रवन्ती- द्रुतमथ समतीत्य स्वीयसिद्धिप्रभावात् । कमलभवतनूजः पर्वतेनानुयातः सपदि तुहिनशैलाभ्याशमभ्याससाद ॥७१॥ (38a) स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः । धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलान्निर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गस्तु षष्ठो ययौ ॥७२।।

·२४
पारिजातहरणे
[ सप्तमः सर्गः]
अथ कान्तिशतेन शोभमानं विधिसू नुस्तुहिनाचलं विलोक्य ।
हृदि मोदमुदारमादधानो विबुधाधीशपुरी प्रति प्रतस्थे ॥१॥
कचिदुल्लसदिन्द्रनीलकान्त्या वलितानां वरहीरकावलीनाम् ।
स निरीक्ष्य रुचिं सुरस्रवन्तीयमुनासङ्गममोहमाबभार ॥२॥
कचिदिद्धसुधाकरानुकारा रुचिधारा शिखरात् समुल्लसन्ती ।
सममानि मुनीश्वरेण सद्यः सुरगङ्गव नभोङ्गनात्पतन्ती । ।।
कचिदुच्चरवैर्निनाद्यमानाः सरसैः सारसहंसचक्रवाकैः ।
सरसीः सरसोरुहाभिरामा मुनिरालोक्य मुदं तदा ततान ॥४॥
विलसद्वनराजिराजितानां रुचिमालोक्य मनोज्ञमेखलानाम् ।
अवलेपमधान्मु(38b)निस्तदानीमतिमात्रं नवनीरदोत्करेऽपि ॥५॥
अतिनूतनमालतीलतानां कुसुमान्युच्छितभृङ्गसङ्गतानि ।
कमलासनसम्भवोऽवलोक्य स्फुटतारानिकरभ्रमं बभार ॥६॥
कचिदाकुलितान्मृगेन्द्रनादैर्भयविभ्रान्तविलोचनान्मुनीन्द्रः ।
हरिणानवलोक्य धावमानान् करुणाकोमलचित्तवृत्तिरासीत् ॥७॥
सरसीषु सरोरुहावलीनां मकरन्दासवमुच्चकैर्निपीय ।
मृदुना पवनेन सेव्यमानो मुदमुद्दामतमां मुनिः प्रपेदे ॥८॥
नखदारितदाडिमीफलोद्यवलोभेन मुहुः करं लिहन्तः ।
कपयो वलदङ्गभङ्गिभाजो विधिसूनोर्मुदमुत्तमा वितेनुः ॥६॥
सविकासपलाशभूरुहस्य स्तवकस्तेन तदा मुदा व्यलोकि ।
दहनाय मुहुर्वियोगभाजामुदितः कामशिखीव काननेषु ॥१०॥
नवकेसरकानने विकीर्णा कुसुमालीमवलोकयाञ्चकार ।
विषदिग्धमुखीमुदार(39a)मालां शरधारामिव मन्मथस्य राज्ञः॥११॥

·सप्तमः सर्गः
विलसद्विमलेन्द्रनीलकान्तीञ्जलदानत्यनुरागमाकलय्य ।
मदमेदुरमानसा मुनीन्द्रं शिखिनस्तं खलु तोपयाम्बभूवुः ॥१२॥
दधतोऽपि महोन्नति समन्तात् पवनान्दोलनलोलचारुशाखाः ।
कुसुमैस्तमवाकिरन्नशोका वलते कुत्र न मानमुन्नतानाम् ॥१३॥
विहगारवरम्यव[1]ग्विलासो विलसत्पल्लवकल्पिताञ्जलिश्रीः ।
गिरिरानतवृक्षमौलिरुच्चैर्विधिसूनुं प्रणयादिव प्रणेमे ॥१४॥
क्वचिदुज्ज्वलितं हुतैर्हताशै रुचिरं चारुतरोटजावलीभिः ।
मुमुदेऽतितगं विरिश्चिमू नुर्यमिनामाश्रममण्डलं विलोक्य ।।१५॥
अतिनूतनभूम्हाननेकान् स्नपयन्तीः कलशाम्भसां समूहैः ।
नववल्कलवाससः समन्तान्मुनिकन्या स विलोक्य हर्षितोऽभूत् ।।१६।।
गुरुकार्यपरोऽपि पुण्यचित्तैर्विहितातिथ्यविधिस्तपोधनौधैः ।
क्षणमाश्रममण्डले स तस्थौ न महान्तो (39b)हि कदापि लङ्घनीयाः॥१७॥
मरुतापहृता नभोऽन्तराले ददृशे तेन सरोजरेणुराजी ।
घनमानविमर्दनाय यूनोर्मदनस्येव चमूसमूहरेणुः । १८।।
अपि कौतुकलक्षमीक्षमाणो न विलम्ब विधिसूनुराललम्बे ।
अकृतार्थितभर्तृशासनानां वलते कापि न धीमतां प्रमोदः ॥१६॥
गततृष्ण इवोच्चकर्ममत्वं द्रुतमुत्तीर्य हिमाचलं विशालम् ।
कृतयोग इवाशु मोक्षलक्ष्मी विधिसूनुर्दिविषत्पुरीमवाप ॥२०॥
अथ लोचनगोचरस्तदानीमभवद्देवपुरी विरिञ्चिसूनोः ।
अतिनिर्मलमुग्धसौधमालाविलसत्कान्तितरङ्गसङ्गतश्रीः ॥२१॥
द्युतिभिर्यदुदारमन्दिराणां परमालोक्य मयूखमेदुराणाम् ।
अरुणत्वमवाप यद् विवस्वानरुणस्तेन जनैनिंगद्यतेऽसौ ॥२२॥
किरणैर्वरहीरनिर्मितानां भवनानामनुवेलमुल्लसद्भिः ।
रुचिरत्वम[धा]दुदारकान्तिर्विहसन्तीव निरन्तरं जगन्ति ॥२३॥

·पारिजातहरणे
वरहारलता(40a)वदातदेहैः स्फुटतारेव वराप्सरः समूहैः ।
रुचिवञ्चितवारिजातगबहुचन्द्रेव मुखैविलासिनीनाम् । २४ ।
कुलकम्।
अथ देवपुरीमुदाररूपां तरसोत्कण्ठितमानसो विलोक्य ।
कमलासनसम्भवस्तदानीमिदमूचेऽनुगतेन पर्वतेन ॥२५॥
ससर्ज।
निजशिल्पकलाविलोकनोत्को भुवनान्यम्बुजसम्भवः
तदुपर्युचितां यशःपताकामिव देवेन्द्रपुरीमिमामकार्षीत् ।।२६।।
इह सौधशते निवेशितानां विशदानां शशिकान्तधोरणीनाम् ।
अधियामिनि कान्तयः समन्तादपि गङ्गाभ्रममावहन्ति नित्यम् ॥२७॥
अवलम्ब्य चिराय नमहर्ये त्रिदशाः पार्वणशर्वरीशबिम्बम् ।
समतां दयितास्यमण्डलानामिह कौतूहलतो विलोकयन्ति ॥२८॥
पवनाः परितोऽपि कल्पवल्लीप्रसवामोदमुदारमुत्किरन्तः।
श्लथयन्ति सदैव गाढबद्धामपि नीवीमिह कामिनोजनानाम् ॥२६॥
इह पश्य वयस्य ! कौ(40b)तुकानि स्फुटमालोक्य मुखं मृगेक्षणानाम् ।
रचयन्ति चिराय झङ्कृतानि प्रथयन्तो मुदमुत्तमां चकोराः ॥३०॥
मदमेदुरवारणेन्द्रदानप्रसरत्सौरभमुग्धमानसानाम् ।
पटलान्यलिना नभोवकाशे ददते जङ्गमकुञ्जपुञ्जशङ्काम् ॥३१।।
परितः पुरवासिनो दिगीशा विटपी कल्पतरुः सरिच गङ्गा ।
अधिपः खलु यत्र वृत्रहन्ता कथमेषा वचसां च गोचरः स्यात् ॥३२॥
नियमैर्बहुभिस्तपोभिरुणैर्वसुसङ्घरसुभिश्च मुच्यमानः ।
यतते यदवाप्तुमत्र लोकस्तदिदं पत्तनमैन्द्रमुज्जिहीते ॥३३॥
स्मितमञ्जमुखैः सखीसमूहैः सह केलीविपिनेषु सञ्चरन्ती।
गजराजगतिविलोकितेन व्यथमानं युवचित्तमातनोति ॥३४॥

·सप्तमः सर्गः
विलसद्वनमालयातिरम्यं कलितश्रि द्विजराजिसेव्यमानम् ।
दनुजारिशरीरवद्विनोदं तनुते नन्दनकाननं मदक्ष्णोः ॥३५॥
(41a) इति वादिनि पर्वते समन्तात् कुतुकोत्फुल्लविलोचनो मुनीन्द्रः।
दुरवापमनर्जितोरुपुण्यैत्रिदशाधीशसदः समाससाद ॥३६।।
अव[ग]त्य समागतं मुनीन्द्रं वलदानन्दपयःप्रवाहपूरैः ।
जलयन्त्रनिभानि सन्दधानो नयनानि द्रुतमागमन्महेन्द्रः॥३७॥
उपसृत्य विधेयकोविदोऽसौ प्रणनाम प्रसभं मुनि महेन्द्रः।
अथ तं च शुभाशिषां समूहैः स समन्तादभिनन्दयाम्बभूव ।।३८।।
अथ कारणमागमस्य वेत्तुं विधिसूनुः समवादि वासवेन ।
द्रुतमप्युपचक्रमे स वक्तुं नहि जल्पावसरे हिताय मौनम् ॥३॥
विबुधेश ! निदेशहा[रका]णां परुषं चेदपि जायतेऽभिधानम् ।
क्षमणीयमिदं तदा महद्भिर्न हि सन्देशहरा मृषा वदन्ति ॥४०॥
चतुरश्चतुरब्धिमेखलायाः पतिरुयाः प्रसरगुजप्रतापः ।
यदुवाच मुरान्तको (41b)[भवन्तं तदुदन्तं शृणु शक्र ! सावधानः॥४१॥
घनमानपिनद्धमानसायाः प्रणयिन्याः प्रसभं विनोदनाय ।
अचिरेण सुरद्रुमं प्रदातुं स्फुटमङ्गीकृतवानहं सभायाम् ॥४२॥
तदुदारमते ! नतैकचित्ते मयि देवेश ! योदयस्तवास्ताम् ।
यशसे सुकृतात्मनां प्रभूणां प्रणतेषु प्रणयादृते न पन्थाः ॥४३॥
किमयमुदेति पण्डितानां त्रिजगत्यामपि याचकाय जिष्णो !।
निजमस्थिचयं च याच्यमानो न दधीचिः किमदान्मुदा भवद्भयः॥४४॥
किमवेक्ष्य फलं पयोधराली परितो यच्छति जीवनानि भूयः
परमानसपूरणाय नित्यं सरसानामघृणा हि हृद्विलासाः ॥४॥
त्वयि निर्मलमानसेऽग्रजन्मन्यमराधी[श ! परिस्फुरत्प्रतापे।
न ममापि समीहितं यदि स्यात् कथमन्ये स्पृहयन्तु बान्धवेभ्यः॥४६॥

·पारिजातहरणे (42a) विबुधेन्द्र ! विलोक्य लोकवृत्तं विशदं वीक्ष्य यशम्नथात्मनीनम् । करुणावरुणालयैर्भवद्भिर्विनिधेयो मयि पादपप्रसादः !!४७|| इदमाह मुरारिरत्युदारो विबुवाधीश ! भवन्तमादरेण । अथ यच्च भुजप्रतापदादयमुचे तदपि स्फुटं वदामि ॥४८॥ विनयेन मयापि याच्यमानो यदि दर्पान्न ददासि पारिजातम् । असुरेन्द्रविमर्ददृष्टसारा तदुदाराशनिरर्म्यतां म्वपाणौ ॥४६॥ मखभङ्गभवापमाननायां यदभूः कोपकपायिनस्त्वमुच्चैः । विदितो न जनैतिदेव किं ते भुजयोग्यतरः पुरः प्रतापः ॥५०॥ विनयोज्ज्वलमुज्ज्वलं प्रतापैरिदमूचे सुरराज ! मां मुरारिः। निखिलं च मया निवेदितं ते सुमते ! कृत्यविधौ भवान् प्रमाणम् ।।५१॥ इति वादिनि हंसयानसूनौ प्रसरत्कोपभरारुणाननेन्दुः । (42b) घनशोणिमसम्मृतं तदानीमवहल्लोचनपद्मवृन्दमिन्द्रः ॥५२॥ अथ कोपमनर्गलं कथञ्चिन्मदमत्तेभमिव क्षणं निगृह्य । सृणिनेव नयेन गर्वगर्भ विबुधेशो विधिसूनुमाबभाषे ॥५३।। विनयोल्लसितापि वाङ् मुरारेः परुपत्वं समुपैत्यहङ्कतेन । विशदाम्बुरपि स्फुटं स्रवन्ती भजते भीषणता हि नक्रचः ॥५४॥ प्रणयेन यदाह मां मुकुन्दस्तदशेषं खलु मे विधेयमेव । परमस्य वचोभिरत्युदणैः कठिनत्वं समुपैति मानसं नः ॥५५ । प्रथयन् बहिरार्जवं समन्तान्मलिनं सन्ततमन्तरादधानः । मधुदिग्धमुखो विषावसक्तः पिशुनः कुम्भ इवानिशं विशङ्कयः ॥५६॥ प्रणयाद्यदि याचते मुकुन्दस्तदलं तस्य समुद्धतर्वचोभिः । अथ शक्तिरुदेति चेत्तदानीं विफलं याचनयानयाच्युतस्य ॥५७ । उदयं समवाप्य मूढचेता महतां न्यकृतिमु(43a)च्चकैः करोति । स्पृशति प्रसभं समुज्जिहानो निजपादैरपि कं न वा मृगाङ्कः ।।५।।

·सप्तमः सर्गः
२६
गिरिराजसुतापि यत्प्रसूनं लभते याचनया चिरात्कथञ्चित् ।
तमसौ तरुमीहतेऽपहर्तुं किमसाध्यं समुदेति धृष्टतायाः॥५६॥
तनुते निजगौरवं मुकुन्दो विविधानुग्रहलालितो मयैव ।
बत विस्मरति स्म तुच्छचेताः श्रियमासाद्य नितान्तमात्मनोऽपि ॥६॥
वद नारद ! मद्राि मुरारि स्वयमायातु स यो मुद्धतश्रीः ।
ज्वलिते मम वज्रवाडवाग्नौ नरवीराः शलभा भवन्तु सर्वे ॥६१॥
आगत्याभिमुखं कथञ्चिदपि मे सन्नद्धसैन्यो भयात्
त्वं गन्तासि न चेन्ममाशनिघनज्वालावलोकाकुलः।
सन्दास्यन्ति तदासुरेभदलनव्यापारपञ्चानना
गर्वाखर्वसुपर्वयोधनिवहाः कोदण्डदण्डे दृशः ॥६२।।
निगदितमनुरुपं शौर्यधैर्योच्चलक्ष्म्याः
स(43b)पदि कुलिशपाणेः सम्मदादाकलय्य ।
समुचितमिदमुच्चस्त्वादृशस्येति जल्प-
न्मुनिरपि बहु मेने मौलिनान्दोलितेन ॥६३।।
अथ कथमपि रम्यैर्वाग्विलासैस्तदानी
सुरपतिमनुयान्तं सन्निवार्योरु[शातः] ।
अतनुतनुमयूखै?तयन् दिग्विभागा-
नलभत विधिसूनुः सन्निधिं माधवस्य ॥६४
युद्धालोकरसा[त्] परस्परमहादुर्वारवैरानलं
वाग्व्यापारसमीरणैरुरुतरेरुदाममुद्दीपयन् ।
ऊचे सर्वमनुक्रमेण स मुनि. कंसद्विष सन्निधौ
को वात्मीयसमीहितोदयविधौ नानन्दमाविन्दति ॥६॥
स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता
धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः ।
धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलान्निमिते
काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सोऽगमत्सप्तमः ॥६६॥

·पारिजातहरणे
[अष्टमः सर्गः ।
आकर्ण्य कर्णविरसानि विरिञ्चिसूनो-
रास्यान्मुहुर्निगदितानि पुर(44a)न्दरस्य ।
रोषारुणस्त्रिदशराजतरं हठेन
हर्तुं तदा मतिमधान्मधुसूदनोऽ[पि ॥१॥
संमन्त्र्य मन्त्रनिपुणैरथ मन्त्रिमुख्यैः
कार्य विचार्य च मुहुर्मुहुरात्मबुद्धया ।
सम्पूर्णशक्तिरनुरक्तसमस्तलोकः
प्रस्थानमेव मुरजिद्विजयाय मेने ॥२॥
गम्या सुराधिपपुरी वियति प्रचारो
हार्यस्तरुर्दिविषदां बलभिद्विजेयः ।
सोल्लासमास तदपीह मनो मुरारेः
पारे गिरा जयति साहसिनां हि तेजः ॥३॥
उद्दीप्तचारुकनकासनसन्निविष्टो
हृष्टो वलन्मधुरहासलसन्मुखेन्दुः।
गन्तुं सुराधिपपुरी परिपूर्णकामो
दामोदरो निजबलानि समादिदेश ॥४॥
आज्ञामवाप्य महतीं मधुसूदनस्य
सेनापतिर्मधुरवाक् प्रसरत्प्रतापः ।
आनन्दतुन्दिलमनाः पृतनां तदैव
सज्जीचकार नरनागरथाश्वपूर्णाम् ॥५॥
आकर्ण्य दुन्दुभिरवं तरसा मुरारे-
विनिदेशयति सैन्यपतिः समन्तात् ।
उद्वेलितोदधिसमः किल तावदेव
संव्यानशे दश दिशोऽपि चमूसमूहः ॥६॥

·अष्टमः सर्गः रिङ्गत्तुरङ्गचयचारुचलत्पदाति गर्जद्गजावलि वलद्रथयूथमुच्चैः। आलोक(44b)यन् बलमनर्गलमुद्गतश्री- मैने हरि. करगतं किल पारिजातम् ॥७॥ उद्भासितः स्फुरदमन्दतनुप्रभाभि- रालोकितस्मितरसैरमृतोपमानैः । तां वाहिनी कुमुदिनीमिव रम्यरूपा- माह्नादयन् हरिरमानि जनैः कलावान् ॥८॥ अत्रान्तरे चतुरगैस्तुरगैरुपेतः केतुस्फुरद्विहगराजिविराजमानः। सज्जो जगद्विजयसिद्धिरिव न्यवेदि कंसद्विषे रथवरः किल दारुकेण ॥धा उन्मीलदिन्दुकरचारुशरीरशोभै- वेगाधरीकृतसमीररयैरुदारैः। [गर्ज]द्भिरभ्रवनसङ्गरसेन सम्यग् विभ्राजमानमतितुङ्गतरैस्तुरङ्गैः॥१०॥ : दीर्घादरादधिगतेन शिखण्डिवगैः कल्पान्तमेघरवकोटिसमुत्कटेन । उद्दामचक्रनिनदेन विदीर्यमाण- मन्तः सदा विरचयन्तमरिव्रजानाम् ।।११।। वित्रासितारिनिवहन महोग्रवेग- प्राग्भारकम्पितसमस्तकुलाचलेन । उज्जम्भमाणरुचिरध्वजवंशमुच्चै- विभ्राजमानमहसा पतगाधिपेन ॥१२॥ रिहत्तुरङ्गनिखिलाङ्गनिवेशितस्य श्रीमन्महामणिगणस्य [महोच](45a)भासः ।

·३२
पारिजातहरणे
अत्यन्तमुल्लसितकान्तिशतैः समन्ता-
न्मार्तण्डमण्डलमिवोज्ज्वलमुजिहानम् ॥१३॥
दर्प सविग्रहमिवोरुतरैस्तुरङ्ग-
मूर्त जगज्जयमिवायुधधोरणीभिः ।
आलोक्य तं रथमतिस्फुरदाननेन्दु-
रानन्दतुन्दिलमना मधुसूदनोऽभूत् ॥१४||
कुलकम्।
आवद्धतीक्षणतरवारिरुग्ररूपः
श्रीमान् महोज्ज्वलशरासनमादधानः।
विन्यस्य दारुककरे करमेकमुच्चैः
सोल्लासमाशु मुरजिद्रथमाझरोह ।।१।।
आरोहति प्रसभमेव रथं रथाङ्ग-
पाणौ वलद्विनयनम्रशरीरभाजः।
हषारवैर्मुदिरमेदुरनादसान्द्र-
र्वाहा महाविजयमङ्गलामाश शं]सुः॥१६॥
पारुह्य निर्मलमणिव्रजराजमान-
मत्युच्छ्रितं रथमुदारमपारतेजाः ।
चामीकराचलशिरः समुपाश्रितस्य
चण्डद्युतेरपि निनिन्द रुचं मुकुन्दः ।।१७।।
आकृष्टरश्मिरपि [मांसलवेगदर्पाद्
वलात्खुरे]क्षणमनुक्षणमावजन्ती] ।
हर्षोदयादिव सुरेशजयाय तेने
वाहावली मुरहरस्य पुरः प्रयाणम् ॥१८॥
आत्तायुधान् प्रमनसः प्रसरत्प्रतापा-
नुग्रत्विषः प्रबलवीर(45b)[वरान् विधेयान् ।
आरोहणाय धुरि सजितवाहनानां]
भ्रूसंज्ञया मुररिपुः स्फुटमादिदेश ॥१॥

·अष्टमः सर्गः my उद्यन्मनोरममणिव्रजराजमाना- नत्युच्छितान् प्रबलदर्पभृतः प्रवीराः। पश्चाननाः क्षितिधरानिव साव[धाना दन्तावलान् त्वरितमारुरुहुः प्लुतेन ॥२०॥ वल्गायुतान् सरभसं विनिधाय हस्तान् ग्रीवासु गाढमतिचञ्चलतामुपेतान् । शान्तान् कथञ्चिदनुलालनया तुरङ्गान् सोल्लासमारुरुहुरुग्ररुचोऽश्ववाराः ॥२१॥ आरोहणावसर एव कृतप्लुतोऽपि वाहस्तदा झटिति केनचियरोहि । तत्कौशलं सपदि संप्रशशंसुरन्ये मन्ये गुणे महति नैव यशो दुरापम् ॥२२॥ संवेशितोऽपि चिरलालनया कथश्चि- निस्पन्दकर्णयुगलः समुदग्रमौलिः । वेगादुपेत्य पदघातभिया प्लुतेन दुष्टो गजः सपदि केनचिदध्यरोहि ॥२३॥ आरुह्य कश्चन करेगुमथ प्लुतेन द्रागारुरोह मदमत्तमपि द्विपेन्द्रम् । हीनः स्वशक्तिविभवैरपि सत्सहाय- मासाद्य साधयति को न सुखादभीष्टम् ॥२४॥ प्रासोल्लसत्करतलाः स्फुरदुग्रभास- स्तुङ्गा ॥२५॥ Folios 46-48 covering portions of cantos VIII and IX are lost.

·पारिजातहरणे
[ नवमः सर्गः]
(49a)[अथाश्लथोत्साहचलद्वरूथिनी-
गजाश्वपत्तिध्वनिभि] निनादितः।
व्यलोकि लोकत्रितयैकमण्डनं
मुरारिणा वर्त्मनि काञ्चनाचलः ||१||
रणोद्धुरासु ध्वजिनीषु शाङ्गिणो
निशम्य माद्यद्गजगर्जमूर्जितम् ।
द्रुतं समुन्मुच्य निजान् गुहागृहा-
नखर्वगर्वा हरयो विदुद्रुवुः ।।२।।
कचिन्महापादपपल्लवावली-
निषक्तहस्तान् समुदश्चिताननान् ।
निहत्य गाढं सृणिभिनिषादिन-
श्चिरेण निन्युन]दतो मतङ्गजान् ॥३॥
वनद्विपानां मदगन्धमुल्बणं
हठादुपालभ्य रुषा प्रधावतः ।
शिताङ्कुशाघातशतैर्महागजान्
निषादिनः संरुरुधुः कथश्वन ॥४॥
खुरैरुदारैर्दलितापि वाजिनां
गिरेविरेजे वरविद्रुमस्थली ।
स एव धन्यः सहजो गुणो न यः
पराभिभूतोऽपि बिभर्ति विक्रियाम् ॥५॥
समुच्छितं सानुगणं महागिरे-
रुदश्चितोर्ध्वाङ्गभृतश्चलाननाः ।
विना समुत्तेजनमप्यधीशितु-
द्रुतं जवादारुरुङस्तुरङ्गमाः॥६॥

·नवमः सर्गः पदातिपादाभिहतस्य यद्रजो गिरेस्तदा गैरिकरक्तमुत्थितम् । विलिप्तदेहः किल तेन भानुमान् सदैव लोकैररुणो निगद्यते ॥७॥ क्वचिन्महोच्चानि शिरांसि भूभृतो द्रुतं [व्रजन्ती हयराजिरुज्ज्वला । अमानि सिद्धैरधिकादरा(49b)दसौ नभःपतन्तीव नदी दिवौकसः ।।८।। महीभृतः शृङ्गशतान्युपेयुषां मुहुर्भटानां मुकुटालिमुज्ज्वलाम् । विलोक्य साशङ्कमुदञ्चितेक्षणै- रधारि तारामतिरञ्जसा जनैः ॥ प्रतिप्रसूनप्रसरन्मधुद्रवा विहाय वल्लीरपि चारुसौरभाः । निपेतुरानन्दभृतो मधुव्रताः कटेषु सन्नद्धमदेषु दन्तिनाम् ॥१०॥ कचिल्लतानां कुसुमैविभूषितो महागजः पेचकमेचकच्छविः। उदारतारानिकरैः करम्बितो रराज जीमूत इवोत्तमद्युतिः ॥११॥ भरं वहन्तोऽपि महान्तमुच्चकै- जवेन जग्मुर्बलदर्पिणो वृषाः। समुत्कटे कार्यविधावपि स्फुटं न कुण्ठितं मानसमुग्रतेजसाम् ॥१२॥ श्रमोल्लसत्फेनमुखेषु निर्भर- प्रवृद्धनिःश्वासविशुष्कतालुषु ।

·पारिजातहरणे
गतेषु मान्द्यं महिपेषु वर्मनि
त्वरावरोधाश्चुकुपुर्भृशं जनाः ।।१३।।
विदूरिताशेषनरे समन्ततः
पथि व्रजन्त्यः करिणीरधिश्रिताः ।
विलोकयन्त्यो रुचिरं महीधरं
नरेन्द्रदारा [मु]दमुत्तमां दधुः ॥१४॥
निवार्यमाणोऽपि रुपारुणेक्षणैः
कशाकरैः कञ्चकिभिर्जनब्रजः।
पलायमानोऽपि विवर्तिता(50a)ननं
विलोकयामास मुहुर्नृपाङ्गनाः ॥१शा
नृपाङ्गनाग्रेसरकञ्चकिब्रज-
प्रहारभीत्या द्रुतगामिनो जनाः।
विलोकयन्तोऽथ पुरो मदद्विपं
विहाय वापि वनान्तराविशन् ॥१६॥
कचित्समुन्मूलितपाद[पो द्विपः
कचित्समारुढशिराः पदातिभिः ।
कचित् समाकृष्टमणिबजो जनै-
द्विषद्दशामाप हरेर्बलागिरिः ।।१७||
अधिष्ठितः केशवसैन्यराजिभि-
र्भयादिव व्याकुलपत्रिनादवान् ।
समुन्नयन्निझरधर्ममुच्चकै-
मुहुर्मुहुः कम्पमवाप पर्वतः ॥१८॥
पदातिपादाहति[मर्दितौ]षधी-
रसप्रवाहानवहन्महीधरः।
मुरारिमातङ्गभराभिघातज-
वणव्यथाशान्तिमुपानयन्निव ॥१॥

·नवमः सर्गः ३७ दलावनद्धाञ्जलयो मुहुर्मुहुः प्रसूनवर्ष रचयन्त उच्चकैः। समीरणासङ्गविनम्रमौलयः प्रणेमुरेनं प्रणयादिव द्रुमाः ॥२०॥ उक्षुरुद्वासितनि:रम्भसा समुल्लसन्निर्मलकाशहासभृत् । समन्ततश्चारुविहङ्गभाषितै- मुदेव पप्रच्छ हरिं महीधरः ॥२१॥ रणोद्धराभिर्ध्वजिनीभिरन्वितः परिस्फुरदर्पहरः सुरद्विषाम् । प्रकाशयन् भानुरिव (50b) स्वतेजसा सुवर्णशैलं मुदमाप माधवः ।।२२।। अथामृतोद्यद्दवदीर्घिकादृशो- जगन्मनस्तोषणसिद्धिरुद्धता । स्फुरन्महापातकपादपाशनि- य॑लोकि लोकैर्दिविषत्तरङ्गिणी ॥२३।। निषेव्यमाणा विमलैर्द्विजवजै- विशुद्धवर्णा शमिनी महैनसाम् । पवित्रयन्ती सततं जगत्तयों त्रयीव पुण्या द्रवतामुपागता ॥२४॥ पयोभिरुद्भासिसुधारसोपमै- विवर्द्धयन्ती सततं जगत्तयीम् । अनन्तसन्तापसमृद्धिनाशिनी महोदयं या जननीव यच्छति ॥२॥ तिमिङ्गिलास्फालसमुत्थितर्मुहु- विभूषिता नित्यमुदारशीकरैः।

·३८
पारिजातहरणे
समय॑मानेव सुरैर्दृढादरा-
दिवश्चयुतैर्निर्मलमल्लिकाशतैः ॥२६॥
निजेन नैर्मल्यमदेन निर्भरं
प्रकाशयन्ती मुखपङ्कजं मुहुः।
समुल्लसत्फेनपरंपरामिषात्
सदा हसन्तीव शरत्सुधा[निधिम् ] ॥२७॥
परिस्फुरच्चारुदलान्तरुल्लस-
प्रवालवल्लीनिकरच्छलान्मुहुः ।
अजस्रसञ्चारनिकारशान्तये
निपेव्यमाणे]व सहस्रभानुना ।।२८।।
कचिन्मनोहारिहरिन्म(51)णिब्रज-
स्फुरन्मरीचिप्रकरैः करम्बिता ।
निरीक्षमाणे]क्षणसौख्यदायिनी
दिवाकरस्यात्मजयेव सङ्गता ।।२६||
समुद्यदिन्दीवरचारुसौरभै-
मनोरमैर्विद्रुमदीपमण्डलैः।
तटोल्लसन्निर्मलकाशचामरै-
रुपास्यमानेव दिवानिशं द्विजैः ॥३०॥
वियन्मनोहारिमरालमण्डली
महीमहामण्डलमौक्तिकावली।
भुजङ्गमावासविलासदीपिका
जगन्महामोहतमःप्रदीपिका ॥३१॥
पयोभिरुद्यद्विषवेगसम्भृतै-
रुदारफूत्कारपराहतैरपि।
निवेदयन्ती भुजगं जलस्थित
कुचेष्टितेनेव मलीमसं मनः ॥३२॥

·नवमः सर्गः
समीरसंसर्गविशेषसञ्चर-
त्पयःपरीवर्तविवर्तिताम्बुजा ।
विलोकितुं माधवमुद्रतद्युतिं
मुहुः परावृत्तमुखीव कौतुकात् ॥३३॥
उदारवर्णा सुगुणैरलंकृता
महोज्ज्वलोदाररसेन रञ्जिता ।
विनोदयन्ती हृदयं वलद्ध्वनि-
महाकवे व्यतरेव भारतो ॥३४॥
कुलकम् ।
मनोनुकूलामतिनिर्मलोदकां
विकासिभिः पद्मवनैविराजिताम् ।
विलोक्य तां नेत्रमनोविनोदिनी
द्रुतं स संमोदमुदारमाप्तवान् ॥३५॥
(51b) स्फुरन्मनोहारिसरोरुहावली-
वि[धून यञ्छीकरसङ्गशीतलः ।
सुरस्रवन्त्येव मुदोपढौकितः
प्रभञ्जनः स्वान्तमतोषयद् [भृशम् ] ॥३६॥
अथावतीर्याशु रथाद्विदूरतो
विवर्धमानाधिकभक्तिभावितः ।
ननाम लोकत्रितयैकपावनी
विनीतमूर्तिर्मुरजित् सुरापगाम् ॥३७॥
समागता शीघ्रतया वलद्ध्वनि-
महोग्रवेगापि मुरारिवाहिनी ।
'बभार मान्द्यं त्रिदशापगान्तिके
कराः खरांशोरिव विन्ध्यमूर्द्धनि ॥३८॥

·पारिजातहरणे मुहुः कशाघातशतैस्तुरङ्गमान प्रवर्तयन्तः सलिलेषु सादिनः । द्रुतं समुत्तेरुरुदाररंहसो महौजसां कापि न कुण्ठितं मनः ॥३॥ नियोजितोऽपि प्रबलेन सादिना मुहुर्मुहुस्तीरमगात्तुरङ्गमः। विनीयमानोऽपि खलः सुबुद्धिना जहाति न कापि कदापि वक्रताम् ।।४०॥ दृढामुदारां गुणराजिराजितां समाश्रिताः केचन नावमञ्जसा। कृपामिवासाद्य विभोर्भवार्णवं सुखेन तेरुर्दिविषत्तरङ्गिणीम् ॥४१॥ स्फुरन्महादुर्वहदेहभारतो निमजतो वारिणि वेगवत्तरे। प्रवृद्धफूत्कारकरैः करैर्गजा- नलक्षयन् सन्तरतस्तट(52a)स्थिताः॥४२॥ सुरापगावारिणि वेगभगुरे समुत्प्लवन्तो वृषभाः सहस्रशः। सुनीतिभाजो विपदीव भूभुजः कथञ्चिदुत्थानमवापुराकुलाः ॥४॥ अधिष्ठिताः प्राणसमैः प्रियाजनै- नं यावदापुस्तरयस्तटस्थलीम् । उदञ्चिताक्षः किल तावदुच्चकै- र्दधार शङ्का सुजनो निरन्तरम् ।।४४ निषिद्धयमानोऽपि करेण सन्तर- न्छमोदयाद्वारिणि कोऽपि संश्लथः ।

·नवमः सर्गः
४१
समुद्धतोऽपि [स्वजनैः कृतत्वरै-
रुदश्चयामास भृशानतं शिरः ॥४शा
मुरद्विषस्तुङ्गतुरङ्गधोरणी-
मदान्धगन्धद्विपसङ्घसंग[ता] ।
सुरापगा धीरतरङ्गकम्पिनी
भियेव भेजे कलुषत्वमुच्चकैः ।।४६।।
अनीकिनीभिः [परि]वारितोऽभितो
द्रुतं समुत्तीर्य तरङ्गिणी दिवः ।
मनोरमे मेरुशिरस्युदारधी-
बैलं निवासाय दिदेश केशवः ॥४७॥
अभीप्सितां वासमहीमनुत्तमा
जवादहपूविकया प्रधावताम् ।
हरेभंटानां परमोत्कटत्विषां
त्वराविरासीन्महती समन्ततः॥४८।।
हिरण्मयस्तम्भशतेषु सम्भृता-
श्चिरं विरेजुः पटमन्दिरबजाः।
समुद्गता मेरुशिरःसु शा( : b)रदाः
सितांशुबिम्बा इव निर्मलत्विषः । ४६॥
वितन्यमानैः पटमन्दिरबजै-
नियम्यमानस्तुरगैर्गजैरपि।
प्रसार्यमाणैविविधापणोत्करै-
मुरद्विषः सा शुशुभे वरूथिनी ॥५०॥
अथोपवेश्य प्रसभं करेणुका
करावलम्बैरवतार्य
सादरम्।
विदूरयन्तोऽथ नरान् स्वमन्दिरा-
नजीगमन् कञ्चकिनो नृपाङ्गनाः ॥५१॥

·४२ पारिजातहरणे विहाय तल्पान्यपि संस्थिताः सुखा- दुदारदूर्वादलकोमलस्थले । उदश्चयन्त्यः पटवेश्म सस्पृहं समीरणासङ्गमवापुरङ्गनाः ॥५२॥ बलेन विद्राव्य हरीन् मदोद्धतान् प्रसक्तमुक्ताफलपूरपूरिताः। मनोरमोदामलतासमावृता [गिरेर् ]गुहा भूमिभुजः समाश्रिताः ।।५।। निषेव्य शीतं सलिलं समुत्थितान मुहुस्तटाघातसुखोपबृंहितान् । वितर्य दीर्घद्रुमसंगतान् गजान् सदन्नपानैस्तुतुषुर्निषादिनः ॥५४॥ निवासहेतोरपि कल्पितं स्थलं ददुर्भटा विश्रमणाय वाजिनाम् । विलोकयन्ति स्वशरीरतोऽधिकं यशस्करं साधनमेव साधवः ॥५॥ अथोपवेश्याशु विमोचयन् गुणा- बिभर्ति गोणी न हि यावदीशिता । [दुरु]त्थि(53a)तस्तावद्धावदुष्ट्रको द्धाति किं स्थैर्यगुणं गुणोज्झितः ॥५६॥ कचित् समाकल्पितपाकमुच्चकैः कचित् समारब्धमनोज्ञताण्डवम् । कचित् समासादितवल्पकल्पनं चिरं विरेजे बलमुद्धतं हरेः॥५७॥ फलैर्विशालैरतिनिर्मलै लैः समुल्लसत्पल्लवसंस्थितैरपि ।

·नवमः सर्गः स्फुरन्मनोहारिमणिप्रदीपकै- महीभृतातिथ्यमकारि सर्वतः ॥८॥ वृक्षावसक्तवरभूषणभूषितेन शृङ्गापितप्रचुरवस्त्रगृहोज्ज्वलेन । अभ्यागते मुररिपावचलेन लक्ष्मी- रुच्चैरवापि किमुदेति न सत्सकाशात् ॥५॥ मत्तेभवजगर्जितैरुपचितैhषारवैर्वाजिना- मुद्यन्मङ्गलसन्मृदङ्गनिनदै रुष्ट्रावलीनर्दितैः । गङ्गावारिविराजिताश्रुरकरोदाक्रन्दमत्युच्चकैः श्रीभर्तुर्बलभारभङ्गुरतनुर्दुःखादिव क्ष्माधरः ॥६०॥ श्रीरु[हातमा मनोरममहारत्नप्रदीपावली पीयूषद्रवदर्पहारि सलिलं लोला लतामण्डपाः । आया ते]ऽन्तिकमुज्ज्वले यदुपतौ जग्मुगिरैः सार्थतां यत्राभ्येति महाजनस्त्रिभुवने तद्धन्यमन्यद् वृथा ।।६।। स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता (+ b) धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः । धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलान्निर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सोऽङ्कसंख्यो गतः॥६॥ [ दशमः सर्गः] अथ हरिः परितः परिवारितः सहचरैरमरैरिव वासवः। कनकशैलमुदै क्ष]त कौतुकी सुरुचिरं रुचिरञ्जितपादपम् ॥१॥ नवतमालविशालतरत्विषां ललितनिर्मलनीलमहात्मनाम् ।

·पारिजातहरणे स्फुरितकान्तिकदम्बकडम्बरः सतमसं तमसंग्व्यलतावृतम् ॥२॥ नखविदारणकारणतोऽभितो भयमुदारतरं दधुमञ्चकैः। प्रतिदिनं खलु यत्र मृगेन्द्रतो मदयुतादयुतान्यपि दन्तिनाम् ॥३॥ सुरतकेलिपु यत्र समुल्लम- द्परिश्रमग्विन्नहदा मदा। अपहृता पवनेन लतागृहे विलसताऽलसता मुरमुभ्रुवाम् ।।४।। नवहरिन्मणिमेदुरकान्तिम- द्धनदलावलिसपिहिताम्बरैः। सततमेव लतानिकरवर- ललितनीलितनीपवनावृतम् ॥५॥ निबिडपल्लवराजितिरोहित- द्युमणितापमुदार ल]ताशतम् । दधतमुद्धतपुष्पभरैर्मनो- हरतमं रतमन्दिरसन्निभम् ॥६॥ अति विजृम्भितपी](148)नमणिब्रज- स्फुरितकान्तिभरेण विसर्पता। भवति वासर एव चिराय यो घनतमोनतमोहविवर्धनः ॥७॥ शशिकराचितशीतकरोपल- द्रवदमन्दपयःस्नपिता सदा। वहति यत्र कदाचिदपि स्फुर- द्वनलता[ऽनलताप]कथामपि ।।।।

·दशमः सर्गः रुचिरहीरकराजिविराजिते शिरसि यस्य महोज्ज्वलतां गते] । ५ समुदितोऽपि विधुर्न विभाव्यते सकलया कलयापि समन्वितः॥ll सुरभिसुन्दरकुन्दलतावल- त्कुसुमसङ्गतभृङ्गनिनादितम् । चकितचारुचमृरुचयाचितं सुविपिनं विपिनद्धमहीरुहम् ॥१०॥ शिखिगणेन मनोरमकेकया मदयता हृदयान्यपि योगिनाम् । प्रतिपलं किल यत्र निपेव्यते घनवनी नवनीरदमेघया ॥११॥ सुरभिशीततमेन नभस्वता मृदुलयापि च पल्लवशय्यया । वपुषि येन चिराय निधीयते रुचिरता चिरतापभृतामपि ॥१२॥ दलितमत्तमतङ्गजशोणित- प्रकरपूर्णमृगेन्द्रनखद्युतिः । दिशति यत्र पलाशमहीरुहां मुकुलताऽऽकुलतां गजमानसे ॥१३।। मसृणमञ्जहरिन्मणिमेदुर- स्थलपरिस्खलदंघ्रिचयान् मृगान् । (54b) दधति यत्र सुखेन तरक्षवो द्रुततया ततयापि समुन्नतान् ॥१४॥ आदिकुलकर ·४६ पारिजातहरणे अथ पृथातनयो विनयोज्ज्वलो नगविलोकिनमाह मुरद्विषम् । विमलयन् गगनं हसितामृतो- ल्लसितया सितया दशनश्रिया ।।१।। इह नवोद्गतशोणमणित्विपां ततिषु संवलिताः खलु भास्वतः । दधति निष्कलतां रुचिराजयो हरिपुरो रिपुरोपचया इव ॥१६॥ ललितपल्लविताखिलपादपे मृदुचलन्मलयानिलशोभिनि । सततमत्र समुद्यति माधवे वलति का लतिका न घनद्युतिः ॥१७॥ इममुदारतरं मुदमुत्तमां विरचयन्तमवाप्य महीधरम् । अभिलषन्ति कदापि हृदाप्यहो न विबुधा विबुधालयसंस्थितिम् ॥१८॥ ललितगीतिषु तालविलासत- श्चलितबाहुमृणालसमुद्गतैः। इह पतत्रिकुलानि चलीकृता- न्यबलया वलयावलिशिञ्जितः ॥१॥ ज्वलदमन्ददिनेशमणिधुति- स्तपितशाखमवेक्ष्य महीरहम् । इह वहन्ति भयानि पतत्रिणो भुजगराजगरानलशङ्कया ॥२०॥ इति विलोकय कौतुकमुश्चकै- रनुसरन्छनकैरिह शौनिकः।

·दशमः सर्गः
समधिगत्य वना(55a)न्तलतान्तरे
शशवरं शबरः समुदीक्षते ।।२।।
मृदुमनोज्ञलतावरमन्दिरे
मलयमारुतसङ्गमशीतले ।
प्रणयिनीमिह मानविनोदिनी
सविनयं विनयन्ति विलासिनः ॥२२॥
सुरतकेलिकलासु कलावती
ललितहासरसादिभिरुच्चकैः ।
मुदमुदश्चयतीह सदा स्मरो-
झुरतरा रतरागिणि वल्लभे ॥२३॥
अयमुदारतरो गिरिरुच्चकैः
सरससारसनादितयानिशम् ।
वहति मेखलया द्युतिमुत्तमा
घनवितानवितायितशोभया ॥२४॥
हरिमिवोल्लसितं वनमालया
हरमिवोदितभूतिविभूषितम्।
श्रयति सौख्यममुं जनता श्रिता
विकलिता कलितापशतैरपि ॥२५॥
दयितयानुगतेन विलासिना
ललितरङ्गतरङ्गवतानिशम् ।
सुरगणेन मुर्देष निषेव्यते
समदनो मदनोदितचेतसा ॥२६॥
मृगहशामपराधपरायणे
प्रिय[त] मे बत कोपकथामपि ।
अपनयन्ति रुतैरिह कोकिलाः
किल रसालरसादनदर्पिताः॥२७॥

·पारिजातहरणे इह समुच्छ्रितशृङ्गपरम्परा विकटसङ्कटकोटिपु भास्वनः । वहति हन्त रथं कथमप्यसौ चतुरगा तुरगावलिरन्वहम् ।।२।। विहरदम्भसि पल्वलसम्भवे चलपि स्थलनिर्मल(55)वन्निए । चपलचिल्लकपातविशङ्कितं विकुलमाकुलमाशु निलीयते ||२|| धुमणितप्ततनुः करशीकरः सततमेव शिशुं परिपिश्चनी। गजवधूरिह वारिणि वीक्ष्यते सकलभा कलभापिणि सारसे ॥३०॥ मुखरकिङ्किणिकारवबोधित- श्चकितचाविलोलविलोचनः । रुचिमयं रथमाकुलमीक्षते मृगगणो गगनोदरगं रवेः ।।३।। नवहरिन्मणिकान्तिकरम्बिते निवसतां वरकन्दरसीमनि । समुदितोऽपि च पेचकपक्षिणां दिनकरो न करोति मनोभयम् ॥३२॥ इह मनोज्ञतमेन नभस्वता शबरराजबधूरनुरञ्जयते । विशदवंशवनानि शनैः शनै- नयता [नयताऽऽननविश्रमम् ] ॥३३॥ इह लताभवनेऽतिसुशीतले मणिशिलातलतल्पनिषादिनी ।

·दशमः सर्गः
स्वपिति कामवती श्रममन्थरा
विगतरागतराधरपल्लवा ॥३४||
इह विकासितकिंशुकपादपो
ललितकोकिलनादविनोदवान् ।
सततमेव वनानि विभूषयन्
सुमधुरा मधुरातनुते लताः ॥३॥
भ्रमति चार करोति कलध्वनि
विशति पत्रचये द्रुतमश्चति ।
इति निजप्रियया सह संचर(56a)-
नविरलं विरलंकुरुते लताः ॥३६॥
मुदितमत्तमधुव्रतमण्डली
मधुरकाकलिकाभिरलंकृता।
इह सदैव विभाति लतावली
सकुसुमा कुसुमाकरसङ्गमात् ॥३७॥
नवविकस्वरनिर्मलमल्लिका-
कुसुमसौरभसेव्यसमीरणः।
इह तपतुरुदश्चिततारकं
सुखमयं खमयं कुरुते सदा ॥३॥
निविडपल्लवभाजि लतागृहे
दयितया सह केलिपराः सुराः।
अपि तपर्तुदिने न विदन्त्यमी
सुखरताःखरतास्तपनत्विषः ॥३॥
सुरभिधीरसमीरतरङ्गिते
विकसदम्बुजराजिविराजिते ।
इह विहारसुखं दयितासखः
सरसि को रसिको न विगाहते ॥४०॥

·५० पारिजातहरणे व्यपगतालसतास्तुहिनोदया- दतिसुशीतलहैमनमारुतैः। प्रमुदिताः परिरभ्य चिरं स्मरो- दुरजनी रजनीषु विलासिनः ॥४१॥ स्फुरति कुन्दलता कुसुमान्विता वहति शीततमश्च समीरणः । शिशिरसङ्गमतोऽत्र सदा गिरौ रसमयः समयः समुञ्चति ॥४२॥ विशदकाशविकासिदुकूलिनी समदहंसवतंसविभूपिता। विकसदब्जमुखीह विलासिनां रसमुदे समुदेति शरद्वधूः ॥४॥ अतिसमुच्छितशृङ्गस(56b)मुद्गत- त्रिदशराजवधूमुखवीक्षणात् । इह दिनेऽपि विधूदयशकिनी कमलिनी मलिनीभवति क्षणम् ॥४४॥ मृगपतावपि विश्रुतविक्रमे मदभरादवलेपपरा द्विपाः। अनुभवन्ति सुखं सकरेणवः समकरा मकराकुलितेऽम्भसि ॥४॥ वलितलोहितलोचनभीषणा विपुलशृङ्गधरा वनसैरिभाः। दधति भीतिमुदारतरां सदा रणरवेण रवेरपि वाजिनाम् ॥४६॥ निबिडपङ्ककदम्बकरम्बिता जलदजालसमानतनुत्विषः ।

·दशमः सर्गः विरचयन्ति च दुर्दिनदुर्दशा- मिह वराहवरा वनसीमनि ॥४७॥ अयमुपैति रुचिं धरणीधरो विलसता निकरेण महीरुहाम् । सुरभिशीतसमीरणसङ्गतेः प्रचलता च लतामृगशालिना ॥४॥ विशदशीतलवारिविराजिताः सरससारसहंसनिनादिताः। इह सदा विलसन्ति सरोवराः कमलकोमलकोकनदान्विताः॥४॥ सततमस्य गिरीन्द्रशिरोमणे- मसृणमञ्जमणिव्रजकान्तयः। शिखरतः प्रसरन्ति सहस्रशो मदपरादपराधगणा इव ॥५०॥ निवसता नलिनोदरमन्दिरे मृदुमृणाललतादलमोदिना । (57a) विशदहंसगणेन निधीयते सरसता रसता सरसामिह ॥५॥ -- हुतहुताशनधूमपरम्परा- सुरभिताखिलकाननुराजयः। इह वसन्ति सदैव तपस्विनो जपरताः परतापपराङ्मुखाः ॥५२॥ विकसितं किरणैरमृतद्युतेः कुमुदकाननमुद्गतसौरभम्। विहरतीह समं दयिताशतै- रलिनि केलिनिकेतमिहेक्ष्यते ॥५३।।

·५२ पारिजातहरणे किरणभिन्नदरीतमसः सदा वलदमन्दमहौषधिवल्लयः। इह रुचिप्रकरण समन्विता रुरुचिरे रुचिरेण दिवानिशम् ।।५।। विधुरिवातिमनोरमतां गतो ललितकान्तिकलः कनकाचलः। सुमनसामयमाननुतेतरां चिरमुदारमुदानुगतं मनः ।।५।। प्रबलमत्तमतङ्गजसेवितो वहति भूधरराजपदं सदा। कनकभूभृदसौ परिपेवित- श्वमरचामरचारुसमीरणैः ॥६॥ तरलतारलतावरमन्दिरे सरससारससान्द्रनिनादिते। विहरतीह रतीश इवानिशं सरमणी रमणीयगुणो जनः ॥७॥ कामिनीमिह सुचारूहारिणी हारिणी मदनतापसंपदाम् । 'कामयन्त्यनुगता विभा[व]री भावरीतिचतुरा विलासिनः॥४॥ (57b) स्वेदबिन्दुनिचयाद् घनालका सालकाननतिरोहितातपे। अत्र संचरति सार्वकामिके कामिकेलिनिपुणा सुराङ्गना ॥धा सदुज्ज्वलश्रीरयमिन्दुसुन्दरो बिभर्ति मेरुः शिखरैरनुत्तमैः। १ कामयमानं प्रेरयन्ति ।

·दशमः सर्गः विलासिनः कुण्डलिनः सुभोगिनो विलासिनः कुण्डलिनः सुभोगिनः॥६०॥ हरिचरणविराजमानमौलि बहुवयसानुगतं सुवंशजातम् । अमुमृषिमुपमानयन्ति लोका बहुवयसानुगतं सुवंशजातम् ॥६१।। इति निगदति पार्थे वीक्ष्य मेरुं नमेरु- ब्रजरुचिरमुदारं स्फीतमालेस्तमालैः। मुररिपुरपि मोदं प्राप दुष्प्रापमुच्चै- दधति मुदमुदारां कौ तु के कौतुके न ॥६२।। स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः। धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलान्निर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गोऽगमदिक्समः ॥६॥ - [ एकादशः सर्गः] अथ वीक्ष्य सुवर्णभूधरं रुचिरं दिव्यमुदारसम्पदा । नववारिविहारकौतुके तरसा चित्तमधात्ततो हरिः ॥१॥ रुचिरा रुचिरूर्जितं यशो विमलं यौवनमुन्नतं मनः । अनुरागपरा मृगीदृशो न किमुद्दीपनकारणं हरेः ॥२॥ कृतभूरिविभूषणाः समं हरिणा (58a) केलिकलाविलासिना । करिणीरधिरुह्य सादरं ललनाः काननमुज्ज्वलं ययुः ॥३॥ शरदिन्दुसमाननत्विषां नवकौसुम्भमनोज्ञवाससाम् । सुदृशां तनुकान्तिधारया रुचिराकारमकारि काननम् ।।४॥

·पारिजातहरणे धृतकचुकिपाणयः शनैरवतीर्याथ करेगुमंघतः । सह केलिविदा मुरद्विपा विविशुः काननमम्बुजेक्षणाः ||५|| घटमानकटाक्षसायका कुटिलभूधनुरुल्लसद्गुणा । शुशुभे ललनावली तदा मदनस्येव घना वरूथिनी ।।६।। दयिताभिरुदारमानसे विशति श्रीमति काननं हरौ। ऋतवो निजसम्पदूर्जिता युगपत्काननमासिपेविरे ॥णा विकसत्सहकारपल्लवैललितैः कोकिलकूजितैरपि । मधुना समकारि कानने रुचिरा काचन कान्तिम्चकैः ॥६॥ श्रमखेदहरः समीरणो ललितं कोकिलकाकलीशतम् । विकसत्कुसुमानता लताः सुरभिः किं न चकार तन्मुदे ॥६॥ स्तवकेषु विरेजुरुश्चकैरलयः सम्यगशोकशाखिनाम् । जगदुन्मथितुं हुतास्तिला मधुनाग्नाविव कामसाधकाः ॥१०॥ अतिनिर्मल(58b)मल्लिकावलकुसुमामोदमुदारमुगिरन् । मरुदुष्मणि मानसे हरेर्मुदमुद्दामतमामकल्पयत् ॥११॥ विचकासः कदम्बडम्बरो व्यनदन् प्रावृषि मत्तबहिणः । त्रिजगन्मथनाय निर्भरं समनान् मुदितोऽथ मन्मथः ।।१२।। नवव[1]रिदगर्जमूर्जितं निनदं कौतुकिनां च केकिनाम् । उपलभ्य न का नितम्बिनी कृतकोपापि ययौ प्रियान्तिकम् ॥१३॥ विमलं वियदुज्ज्वलः शशी विशदं वारि विकासि पङ्कजम् । समदाः परितः पतत्रिणः शरदाकारि जगन्मुदावृतम् ॥१४॥ मदमांसलहंसनादिता विकसत्पङ्कजरेणुरञ्जिताः । रुचिरा वनराजयस्तदा मदयन्ति स्म मनो विनोदिनाम् ॥१॥ हिमसङ्गमशीतमारुतो विकसकुन्दमरन्दमेदुरः । रचयन् परिणाहिनीनिशाः शिशिरः सौख्यमधान्मुरद्विषः ।।१६।।

·एकादशः सर्गः ५५ शरदिन्दुमुखीशतैः समं रममाणस्य हरेः परिश्रमम् । शमयन्ननिशं शनैः शनैर्विववौ हैमनमारुतस्तदा ॥१७॥ परपुष्टकुटुम्बिनीरुतैः सहिता मत्तमयूरनिःस्वनाः। अधिकं रुचिरत्वमूहिरे गुणयोगो हि गुणा(59a)य भूयसे ॥१८॥ अधिकोकिलकेलिकूजितं रमणीनामपि चारुभाषितम् । उदियाय समन्ततस्तदा तुमुलो नाद इव स्मराहवे ॥१॥ अथ मन्मथकोटिसुन्दरे सविधं श्रीदयिते समीयुषि । प्रमदासु तदा समुद्गताः प्रसभं भावतरङ्गराजयः ॥२०॥ प्रियमानसमोहनेच्छया स्फुटयन्ती कुचकाञ्चनाचलौ । परिवृत्तमुखी मुहुर्मुहुः कबरीमुद्गतबाहुरस्पृशत् ॥२१॥ अवलम्ब्य करेण नीविकां घनधर्मस्तिमितस्तनाम्बरा। मुरजिद्वदनार्पितेक्षणा ललना काचन मोहभूरभूत् ।।२२।। कुपितेव जवादुपागता भ्रमयन्ती नवनीपकोरकम् । हरिहासविलासमोहिता तरुणी चित्रंगतेव काप्यभूत् ॥२३॥ अतिनिश्चललोचना वलद्घनघर्मप्रकरैः करम्बिता । अवलम्ब्य सखी स्थिता चिरं शरविद्धव दृढं मनोभुवा ॥२४॥ मुरजिद्वदनावलोकिनी तरुणी काचन चञ्चलेक्षणा । स्खलति स्तनशैलतोऽम्बरे कबरीमेव मुहुः परामृशत् ॥२५॥ इति मुग्धमना नितम्बिनीनिकरः कौतुकभाजि कानने । वनमालिमयं समन्ततो जगदेव प्रसभं व्यलोकयत् ॥२६॥ (59b) रमणीगणचित्तपूर्तये रुचिरश्रीरनुरागकर्षितः भगवानपि योगमायया शतशः स्वीयतनूरकल्पयत् ॥२७॥ चतुरैर्दयिताशतैः समं रममाणे मुदिते रमापतौ । कुसुमेषुरजस्रमर्जयन निजसाम्राज्यभरानजम्भत ।।२८॥

·५६
पारिजातहरणे
कुसुमानि निजैः कराम्बुजर्मुहुरादाय जवादुपागताः ।
कुतुकेन मुरारिमस्तके व्यकिरन् सादरमजलोचनाः ॥२६॥
सुदृशः कुसुमानि कौतुका[] द्रुतमादातुमुदीर्णबाहवः ।
रचिताः स्तनवस्त्रहारिणा हरिणा कोपवलत्रपालसाः॥३०॥
कनकाभकदम्बकोरको [गुलिका] स्त्ररिव कामधन्विनः ।
विधुः कपटाहवं तदा कुतुकोत्फुल्लविलोचनाः स्त्रियः ॥३१॥
अधरं [भ्रमरेण खण्डितं] दयित ! द्रागवशोच्यतामिह ।
गदितः प्रिययेति सादरं हरिरालिङ्गध चिरं चुचुम्ब ताम् ॥३२।।
दयितो नवपल्लवभ्रमात् प्रणयिन्याः करमग्रहीन्मुहुः ।
हसितोऽपि चिरं सखीजनैनधर्माम्बुभिरेव बोधितः ।।३३।।
1
दयितेन भृशं कुतूहलात् स्थलपद्माहतया मृगीदृशा।
तरसा यदकारि सीत्कृतं मदनस्तेन कृतार्थतामगात् ॥३४॥
धनधर्मकरम्बिताम्बरे (608) कुचशैले स्फुटतामुपेयुषि ।
सुदृशा नवकेसरावलीरजसाकारि चिरं निगृहनम् ।।३।।
अवधूय रसालमञ्जरीधनमादाय परागमञ्जसा ।
व्यकिरन् कुतुकात् परस्परं निभृतं नेत्रदलेषु सुभ्रवः ॥३६॥
नवनीपपरागशङ्कया।प्रणयिन्या नयने निमीलिते।
दयितोऽथ चुचुम्ब सादरं चतुरश्चारुतरं तदाननम् ॥३७॥
अतिकोमलमल्लिमालया दयितेन प्रसभं समाहता।
कुपितेव शनैरताडयत् सुमुखी तं च पलाशपल्लवैः ॥३८॥
कुसुमप्रकरैः करम्बितां कबरीमब्जदृशो-निमालयन् ।
अवलेपमधाचदा [भृशं] रसिकः केलि[कि?]कलापकेष्वपि ॥३६॥
निभृतं कुतुकेन कामिनं निवसन्तं गहने लतागृहे ।
अवलोक्य चिरान्मृगीदृशः करतालोत्तरले मुदाहसन् ॥४०॥

·एकादशः सर्गः
रुचिराणि सुचारुसौरभैरधरोदारमधूर्जितानि च ।
मुखवारिरुहा[णि] सुभ्रुवां भ्रमरा निर्भरमासिषेविरे ॥४१॥
प्रमदातनुविच्युतैर्वनं रुचिराकारमभूद्विभूषणैः ।
हरिकेलिविलोकनोत्सवाद्वरतारानिकरैरिवा[चितम् ॥४२॥
स्खलिता कबरी
च्युताः स्रजो गलितं पत्रमभूषणा तनुः ।
(60b) पुपुषुस्तदपि श्रियं परां प्रमदाः किं रुचिरस्य भूषणैः ॥४३॥
घनधर्मकरम्बिता तनुर्विततश्वासविशुष्कमाननम् ।
सुदृशां स्तनभारमन्थरा गतिरासीदलसं च मानसम् ॥४४॥
हृतचम्पकचारुसौरभो विकसत्कुन्दमरन्दतुन्दिलः ।
श्रमवारि विहारसम्भवं ललनानां मृदुमारुतोऽहरत् ॥४५॥
धनचन्दनसेकसङ्गिनां व्यजनानामनिलेन वीजिताः।
विजहुः श्रममम्बुजेक्षणा नवताम्बूलनिषेवणादिभिः ॥४६॥
विहरत्नपि कानने घने दयिताभिः सममब्जलोचनः ।
जलकेलिषु चित्तमादधे विविधेष्टं हि मनो विनोदिनाम् ॥४७॥
करिणीभिरिवोन्मदद्विपाः सुरनारीभिरिवेश्वरा दिशाम् ।
सहिता दयिताभिरादराद्यदुवीरा दिविषन्नदीं ययुः।।४।।
वरसारसहंसनिःस्वनैर्विकसञ्चारुसरोरुहानना।
धुनदी जगदीशमाह्वयत् प्रणयेनेव तरङ्गपाणिभिः ॥४६॥
मृदुशीकरिभिः समीरणैर्वलदम्भोरुहचारुसौरभैः।
सुरराजनदी [मृ]गीदृशां मुदमुद्दामतमामकल्पयत् ॥५०॥
अथ वारिविहारकौतुकप्रसरनिर्भरमोदमेदुराः ।
सलिलं विविशुम॑गीदृशो (61a)द्रुतमन्योन्यकरावलम्बितैः ॥५१॥
परिपीनपयोधराचलैनिहताः सर्वत एव सुभ्रुवाम् ।
सभया इव वारिभङ्गयस्तरसैवापरतीरमाश्रिताः ॥५२॥

·५८
पारिजातहरगो
पुलिनानि नितम्बडम्बरैः स्फुरदम्भोजकुलानि लोचनः ।
अलिकेलिरुतानि भाषितैर्विजितानि प्रमदाभिरक्षसा ॥५३॥
कृतकोप इवाम्बुना मुहुर्दयितेनाभिहता मनस्विनी ।
कुचशैलयुगेन कामिनी कुटिलभृढमाजघान तम् ॥५४॥
कुतुकोल्लसिता मृगीदृशः प्रसरत्कोपकपायिता इव ।
सिषिचु सलिलः परस्परं वलयध्वानमनोहरैः करैः॥५४॥
सुदृशः परिवार्य सर्वतः मिपिचुः कापि केलिगविताम् ।
अथ मापि मि[पंच] ताम्तदा नतवक्त्रंब भिया न निर्ययौ ॥५६||
नवनीरजकानने धने निवसन्त्याः कुतुकान्मृगीदृशः।
मुखमन्जधिया परामशन हसितः कश्चन कामिनीगणः ॥७॥
जलसिक्तमुखी यदञ्जसा ललना चार चकार सीत्कृतम् ।
अतनोरपि तत्तदाभवत् त्रिजगन्मोहनसिद्धिरुद्धता १.५८ ।
अतिगर्ववशादुपागता तरुणी कापि समीपमञ्जसा ।
वरबाहुयुगेन निदयं दयि(b)तेन द्रुतमेव सस्वजे ॥५६॥
चलितोऽपि जवेन [वल्लभो द्रुतमादाय सनालमम्बुजम् ।
अथ वीक्ष्य मुखं मृगीदशो हतचेता इव तस्थिवांश्विरम् ॥६॥
कुतुकोत्तरलेन केनचित् कुचशैलादपसारितेऽम्बरे ।
अरुणानतलोचना तदा चिरमाकण्ठममज्जदम्भसि ॥६॥
जलकेलिपराङ्मुखों कषा तरुणी कामपि तीरचारिणीम् ।
उपगृह्य तदानयद्वलादबला वारि गभीरमासा । ६२॥
परितः परिवार्य सुभ्रवः प्रणयक्रोधभरारुणाननाः।
करवारिजवारिशीकरैः सिषिचुर्माधवमानताननम् ।।६३॥
अध[रश्चयु]तरागभूषणोऽरुणमतिद्वयमाकुलाः कचाः।
मुखमुञ्चमुदारसीत्कृतं सुदृशां नीरनिषेवणादभूत् ॥६४॥

·एकादशः सर्गः
सभयेव निमज्जती जले कपटात् काचन चञ्चलेक्षणा ।
सविधेऽपि समस्तसुध्रुवां प्रियकराठग्रहसौख्यमन्वभूत् ॥६५॥
निभृतं समुपेत्य कौतुकात् कुचशैलेऽर्पयति प्रिये करम् ।
चकितानतभङ्गुरध्रुवा सुदृशाकारि भृशानतं शिरः॥६६।।
प्रमदा मदमेदुरान्तरा रुचिरोदारविहारमन्त[रा] ।
अतिकम्पकरम्बिता गिरः प्रवदन्त्यो युवचित्तमा हरन्] ॥६॥
हरतापि विभूषणश्रियं घनकम्पप्रसरप्रदायिना ।
अधिकः समकारि वारिणा रमणीनां रमणीयतामदः ॥८॥
दलदब्जदृशां चकाशिरे कुचशैलेषु नखक्षतस्रजः ।
त्रिजगद्विजयोर्जितौजसो मदनस्येव यशःप्रशस्तयः॥६॥
घनकम्पभृतो मृगीदृशामधरा वागमृतैः करम्बिताः ।
तुहिनस्तिमितैर्दधुस्तुलामनिलान्दोलितवल्लिपल्लवैः ॥७०॥
कुचकुकुमकर्दमोत्करैर्नवकौसुम्भरसैश्च वाससाम् ।
अनुरागवतीव माधवे धुनदी द्रागरुणां रुचिं दधौ ॥७१।।
हरिवारिविहारकौतुकं ललितं वीक्षितुमुत्कचित्तया ।
सुदृशेव घनाम्बराशया विचकाशेऽम्बरसीम्नि सन्ध्यया ॥७२॥
चरमाचलबन्धुजीवकस्तबकस्तोमरुचौ दिवाकरे ।
हृदयानि रथाङ्गपक्षिणामदुनोद् भाविवियोगवेदना ॥७३॥
द्ता करमम्बरान्तरे स्फुरदस्ताचलकुञ्जचारिणा ।
दयितेव चिरानुरागिणा चरमाचुम्बि दिगुष्णभानुना ॥७४||
वियदङ्गनविद्रुमस्थली दिवसाशोकविलोलपल्लवम् ।
चरमाचलकुम्भिकम्बलो विमलोऽलक्ष्यत भा(62b)नुमण्डलः ।।७।।
नयनं जगतामधीशितुर्विमलानामवलम्बनं रुचाम् ।
निपपात तथापि भास्करो विधियोगः किल केन वार्यताम् ॥७६॥

·६० पारिजातहरणे मिहिरेऽस्तगते निमीलिता नलिनी विष्णुपदं मलीमसम् । विरहाकुलिता च चक्रिणी तनुते किं न विपन्महौजसाम् ।।७७॥ अथ धीरतरः समीरणः कुसुमामोदमुदारमुद्गिरन् । हिमशीकरसङ्गशीतलो मदयामास मनो विनोदिनाम् ।।७८|| अथ वदनविसारिसीत्कृताभि- घंनतरकम्पतरङ्गितस्तनीभिः । मममखिलकलाविलासिनीभिः प्रभुरपि तीरमगात्तदाम्बुनद्याः ॥७८६|| ल]सन्नितम्बस्तनभारमन्थर- विमुच्यमानं प्रमदाकदम्बकैः । वियोगदुःखादिव लोलतां गतं सुरापगावारितटान्तमुद्ययो। मुकुलितनलिनानि प्रोल्लसत्कैरवाणि प्रमृमरतिमिराणि ध्वस्तसूर्यातपानि । मदमुदितचकोरीनादसान्द्राणि कामं दधुरधिकमनोज्ञां कान्तिमाशामुखानि ।।१।। प्रत्यङ्गसङ्गतकुरङ्गमदं मनोझं वैदूर्यहारमपि नीलनिचोलमुच्चैः। एणीशां रमणवेश्मविनिःसृताना- मुक्तार्थ(63a)यन्निव रराज घनान्धकारः।।२।। आलिम्पन्निव निर्भरं दशदिशः कालागुरूणां रसै- रातन्वन्निव भूषणं त्रिजगतां सान्द्रेन्द्रनीलोत्पलैः । तल्पं संपरिकल्पयन्निव दिवस्तापिच्छवल्लीदलैः प्रत्याशं च समुल्ललास तरसा गाढान्धकारोत्करः ।।३।। स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दुरसान्द्रं महः ।

·एकादशः सर्गः ६१ पूर्णः श्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलानिर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गोऽयमेकादशः ॥४! [ द्वादशः सगः] उद्भासयन्नथ नभः कनकावदाते- स्तेजोभि[२]जविनिमीलनसिद्धमन्त्रः । आनन्दयन् कुमुदकाननमुद्धतश्री: शीतद्युतिः कनकशैलमलंचकार ॥१॥ उज्जम्भमानघनभासि तुषारभानौ स्फीता दिशो दश विनोदपराश्चकोराः। आनन्दिनी कुमुदिनी विमलं विहायः को वा बिभर्ति न सतामुदयेन मोदम् ॥२॥ सञ्चारयन् मृदुकरान् ] परितः प्रजाना- मासञ्जयन् मुदमुदारतराननश्रीः । स्फीताम्बरप्रचुरकान्तिभराभिरामो राजा जगद्वलयमुज्ज्वलयांचकार ॥३॥ (63b)चामीकराचलशिरोविशदातपत्रं पौरन्दरोज्ज्वलहरिद्वदनारविन्दम् । व्योमाङ्गनारुचिरदर्पणबिम्बमारात् सौधाकरं सपदि मण्डलमुल्ललास ॥४॥ आरोपितो वियदनर्गलवेदिकायां पीयूषपूरहविरुद्गतकान्तिबिन्दुः। चेतोऽनिशं वशयितुं रसिकस्य काल- होत्रा हुतो मदनवह्निरिवाविरासीत् ॥५॥ उद्यत्तमालदलभासिनभोवकाशे रेजुर्निशाकरकरप्रकरास्तदानीम् ।

·६२ पारिजातहरणे विस्तारिता इव हरिन्मणिवेदिकाया- मुद्दामकुङ्कुमरसाः कुसुमायुधेन ॥६|| शोणाम्बुजैरिव वियद्वरुणालयस्य रक्तांशुकैरिव निशामणिमेचलायाः । काश्मीरपकनिकरैरिव दिग्वधूना- मुद्भासितं भुवनमिन्दुमहा प्रतानः ।।७। ताराभिरामगजमौक्तिकपंक्तिहार- हृद्येन निर्मलगुणात्करगुम्फितेन । वक्षस्थले ललितभासि निशाग्मण्या माणिक्यनायकदशापि सुधाकरेण ॥८॥ विभ्राजमानधनकान्तिसमुजिहान- ज्वालाशतो वितततीव्रकलङ्कधूमः । आदीपयन् वियदुदारवनीमनकां दावानलो विधुरमानि वियोगिनीभिः ।।६।। सङ्गार्थिनी ललितमन्मथव(64a)लभस्य रात्रिवियद्विमलतल्पतले निषण्णा । संवीक्षितुं मुखमुदारतरं दद्धार प्रोदामदर्पणमिषेण शशाङ्कबिम्बम् ॥१०॥ विभ्राजमानवदनानि हरिद्वधूना- मामोदयन् कुमुदकाननसौरभेण । शीतो मुहुस्तुहिननीरनिषेवणेन सायन्तनो हृदि मुद पवनस्ततान ॥११॥ तिग्मद्युतौ विरतिभाजि यदन्धकार- वारांनिधौ निरवधौ जगदाममज्ज । द्रागुद्यता तदुदधारि करोत्करेण शीतांशुना किमुरुधामभृतामशक्यम् । २२।।

·द्वादशः सर्गः शीतद्युतिद्युतिनिरस्तसमस्तशोभा- सर्वस्वमम्बुजवनं तरसा विहाय । श्रीरध्युवास कुमुदेषु मुदा तदानीं निःस्वेषु कः प्रणयमर्हितमादधाति ॥१३॥ पीयूषनिर्मलजलप्रकरेण पूर्णः कान्तिप्रवालपटलं सकलं दधानः। कन्दर्पमङ्गलमहाकलशः सितांशु- रुद्यनभःस्थलमलङ्कृतमाततान ॥१४॥ श्रीमान् वियद्विपिनसीम्नि यथायथाव- त्तारापतिः करमुदारतरं ततान। दिक्चक्रवालभुजगप्रकरस्तथैव सद्यो जरत्तिमिरकञ्चकमुन्मुमोच ॥१५॥ स्फीताम्बरा चलचकोरविशालनेत्रा तारोल्लसद्विमलभूषणसंहितश्रीः । चन्द्रानना कुमुदसौरभसम्भृताङ्गी सं(64b)मोदमाशु रजनीरमणी वितेने ॥१६॥ आलम्ब्य निर्मलकरैः स्फुरदम्बरान्तं कान्ते मुदान्तिकमुपेयुषि शीतभानौ । ध्वान्तांशुकं तुहिनधर्मकरम्बिताया द्रागापपात रजनीनलिनेक्षणायाः॥१७॥ शुभ्रे निशाकरकरगंगनेऽतिमन्द- मावाति कैरववनीपवनेऽतिशीते । आनन्दितैर्यदुगणैः सह कामिनीभि- रारेभिरे सपदि कामकलाविलासाः ॥१८॥ संकेतकेतकनिकुञ्जगतागताभ्या- माकल्पतल्पपरिकल्पनया च भूयः ।

·पारिजातहरणे
दौत्यैः परस्परकृतैरनुरागभाजां
सा यामिनी पदमभूत्कमनीयतायाः ॥१६॥
उत्फुल्लकैरववनीकमनीयसान्द्र-
सौरभ्यसारसुभगेन समीरणेन ।
स्वैरं चकोरचरितैरपि मानिनीनां
मानापनोदनविधि विधुराततान ॥२०॥
उद्दामकामहिमधामसमीरणादि-
संतप्यमानमनसः सुचिरं युवानः ।
एणीशां चरितचारुसुधासमुद्र-
संगाहनान्मुमुदारतरामवापुः ॥२१॥
केचित् समुत्सुकहृदो निबिडानुरागा
द्रागागता ललितकेलिनिकुञ्जगेहम् ।
तत्रासमीक्ष्य दयितामतितापभाज-
स्तद्वर्त्मदत्तनयना मु(58)मुहुर्युवानः ॥२२॥
अङ्गेषु चन्दनरसं मृगनाभिबुद्धया
वासः सितं मलिनचोलधियार्पयन्ती।
मंप्रस्थिता रमणवेश्म मुदा तदानी
काचिद् न्यषेधि सहसैव सखीजनेन ॥२३॥
संप्रस्थिता तमसि सान्द्रमसीसमाने
स्वैरं सरीसृपपरीतपथा कथञ्चित् ।
काचित्तदा कुलकलङ्कभयप्रदत्त-
तोयाञ्जलिः प्रणयमुज्ज्वलयांचकार ॥२४॥
दूतीकराप्तिकरा दलदिन्द्रनील-
सान्द्रद्युतौ तमसि काश्चन मोहवत्यः ।
एणीदृशः फरिणफणामणिरश्मिजाले-
रालोक्य केलिवनवम॑ दधुः प्रमोदम् ॥२५॥

·द्वादशः सर्गः [शून्या दिशो दश विषं विषयामिलाषा कामो यमस्तुहिनभानुरसौ कृशानुः । प्राणैः शपे सुमुखि ! संप्रति संप्रतीहि जीवोऽपि मे खलु दुनोति मनोऽनुवेलम् ॥२६॥ इत्यादिवाग्विलसितैरनुमीयमान- मानातिरेकवलितापि चिरं प्रियेण । अश्रणि काचन तदा प्रमदा मुमोच तन्नास्ति यच्चतुरचारुगिरामसाध्यम् ॥२७॥ कुलकम्। कामोपमाः सुरतकेलिविलासभाजी राजोचितप्रचुरभूषणभूषिताङ्गाः। साधं प्रियाभिरनुरागरसाचित्ताः स्वैरं पपुमधु मनोज्ञगुणं युवानः ॥२८॥ एणीदृशां वदन(65b)वारिरुहाणि रेजु- रुज्जम्भमाणमधुकाश्चनभाजनेषु । आसेवितुं हृदयमाशु विलासभाजा- मभ्यागता इव विमोहकरा विकाराः ॥२६॥ आपीय सीधु मधुरं सुचिरं विमूढा शोणाननाम्बुजरुचिस्तरसालसाङ्गी । व्याघूर्णमाननयना मदनानुविद्धा सुष्वाप कापि रसिकोरसि कोपनापि ॥३०॥ सद्योऽधरद्युतिरहारि हठादपूरि लीलागतिद्वैतमकारि विकारि चेतः । 'एणीशस्तदपि सीधुनि सानुरागाः को वेद वामनयनाहृदयं द्रढीयः ॥३१॥ कान्तैः समं सुरतकेलिरसोऽनुवेल- मेणीदृशां गलितलज्जमसनदुच्चैः।

·६६
पारिजातहरणे
आसेविते मधुनि मुग्धशामुदार-
व्याघूर्णमाननयनाम्बुजशोणभासाम् ॥३२॥
स्वेदाम्बुहारिणि मनोहरवारुणीना-
मामोदमुद्विरति धीरतरे समीरे।
दीर्घादरं सुरतरङ्गविधौ तदानी-
मेणीदृशो नवनवत्वमियाय चेतः ॥३३।।
दीर्घादरं मधुमदारुणलोचनाभि-
विस्तारिते धनगन्तशते तदानीम् ।
साम्राज्यमूर्जितमवाप्य मनोभवेन
नारोपितः किल करोऽपि धनुर्लतायाम् ॥३४||
स्वेदाम्बुसंवलितमुद्रतलोमहर्ष
पीयूषपूरघनसारतुषारशीतम् ।
कामी करं हृदि (668)[निधाय सुलोचनाया-]
स्तत्याज शम्बररिपोरपि बाणभीतिम् ॥३५॥
आलिङ्गति द्रुतमतिप्रणयेन कान्ते
सद्यःस्फुरद्विपुलकम्पकरम्बितायाः ।
आलीव धर्मपयसा घनतामुपेता
काञ्ची कथञ्चन निचोलमुवाह तन्व्याः ॥३॥
कान्तेन कौतुकसमाहृतमानसेन
किश्चिन्मुदा गदितया परिहासपूर्वम् ।
सान्तःस्मितं ललनया यदद्वादि सद्य-
स्तत्कस्य वा वचनगोचरतामुपेतु ॥३७॥
स्वेदाम्बुसंवलितचारुकुचामुदार-
कम्पालसा रतपरिश्रमनिःसहाङ्गीम् ।
कान्तामसीममदमेदुरलोचनान्ता-
मालिङ्गध कामपि युवा मुदमाततान ॥३८॥

·द्वादशः सगः ६७ स्वैरं समर्पयति कामिनि कौतुकेन पाणिं पयोधरमहीधरयोनताङ्गथाः । -सञ्जीवयन्निव मनोभवमञ्जसैव मुग्धो न कामिनिकरः स्फुटमुल्ललास ॥३६॥ लोलालकं चलकुचाचलयुग्ममुच्चैः शिञ्जानकिङ्किणि रणद्घनधर्मजालम् । विस्तार्य चार पुरुषायितमायताक्षी यूनो मनोमुदमुदारतरां वितेने ॥४०॥ अस्तो महान्धतमसा सहसा सुधांशु- रुच्चैर्मुहुर्मुहुरकम्पि कुलाचलाभ्याम् । तारावली प्रसभमेव पपा(66b)त सद्यः को वा [दशां वदतु] काममहीधरस्य ॥४१॥ आस्यानि चश्चदलकानि विलासिनीनां स्वेदाम्बुभिः परिवृतानि चिरं निनिन्दुः। 'निस्यन्दमानमकरन्दरसालसानि शैवालजालजटिलानि सरोरुहाणि ॥४२॥ [उद्दाम] कामकुतुकाहृतमानसाना-. मेसीदृशां रतपरिश्रमनिःसहानाम् । आलिङ्ग तुङ्गकुचशैलतटी पटीर- पङ्काङ्किताः प्रतिपलं मुदिता युवानः ॥४३॥ अतिलकमलकं च्युताधरश्री- नखरनखक्षतदन्तुरौ स्तनाद्री । तदपि मृगहशो रतेऽनुरक्ताः . शिव शिव किं न मनोभवस्तनोति ॥४४|| अलिभिरधिकमाद्यन्मानसैः सेव्यमानो लुलितकुसुमतल्पामोदसम्भारगर्भः ।

·६८ पारिजातहरणे श्रमजलमबलानामाचचाम प्रकामं रजनिविरतिशवाधीरधीरः समारः ॥४५॥ प्रियकण्ठनिषक्तबाहुमूला प्रबलप्रेमभृतो विलासवत्यः । अधिगत्य निशावसानमुच्चः सहसोद्वेगमहोदधो ममज्जुः ।।४।। निद्रालसामेव शनस्तदाना- मानाय वक्षः प्रिय श्रादरेण । आलिङ्गथ कश्चिद् दयितां विलासी दीर्घ मुहुनिःश्वसितं ततान ॥४७॥ चिरेण हित्वा बत बाहुबन्ध- मन्योऽन्यमा[लिङ्गय हद च शश्वत्] | [उद्वेल] (57a)तोनिःश्वसतोस्तदानीं यूनोर्मनो मन्थरमाविरासीत् ।।४८ । बिभ्राणाः श्लथमंशुकं मधुमदाद्भूय स्खलन्त्यो वलद्- धर्माम्भःस्नपिताः सखोकरतटीविन्यस्त हस्ताम्बुजाः] । उधज्जागररागमेदुरदृशः प्रातः शनैर्निर्ययुः केलीमन्दिर तो] रतोत्सवभरायासालसाः सुभ्रवः ॥४॥ उपचितदशनक्षताधरौष्ठं वलदलकाकुलमुद्रतश्रमाम्भः । मदमुदितहशो मुखारविन्दं मनसि न कस्य महोत्सवं ततान ॥५०॥ स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किञ्चन हद्वं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः । धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतुहलानिर्मिते काव्ये चारुणि पारिजावहरणे सर्गोऽगमद् द्वादशः ॥५१॥ Kamma |

·त्रयोदशः सर्गः
[त्रयोदशः सर्गः]
अथ निर्भरभूभारहारिणा नरकारिणा ।
प्रेषितःप्राप तरसा सात्यकिः सुरपत्तनम् ।।१।।
आसाद्य त्रिदशाधीशसंसद शिनिपुङ्गवः ।
उवाच तरसाखर्वगर्वगर्भाः पुरो गिरः ॥ २॥
विक्रमाक्रान्तदिक्चक्रचश्चत्कीर्तिहिमयुतेः ।
दूतोऽहं यदुवीरस्य सात्यकिस्त्वामुपस्थितः ।।३।।
चतुरश्चतुरम्भो(57b)धिमेखलाक्षितिनायकः ।
यदुवाच मुरारातिः सुराधीशावधेहि तत् ॥४॥
याचितः कतिधा नैव भवान देवद्रुमं मया ।
न तथापि त्वयाकारि मयि सानुग्रहं मनः ॥५॥
तदायतोऽस्मि रभसादद्याहमतिथिस्तव ।
समालोच्य समं स्वीयैरत्र युक्तं विधीयताम् ॥६॥
आवयोः सहशी तृष्णा जिष्णो ! देवद्रुमं प्रति ।
विना पौरुषमेतस्य कोऽपि नातः परं प्रभुः ॥७॥
इत्यालोच्य वचोऽस्माकं स्मृत्वा स्वीयं च भाषितम् ।
संग्रामाङ्गणसीमानमलंकुरु बलान्तक !॥4॥
मद्दोर्दण्डमहोद्दण्डशरधारापराजितः ।
स्वां दिशं च न वेत्स्यन्ति कान्दिशीका दिवौकसः ॥६
विद्राव्य भवदुद्दामवाहिनीगणमोजसा ।
पदकारिन केनापि तद्विधाताहमाहवे ॥१०॥
मदुद्दामगदाघातविदलगण्डमण्डलः ।
मदोन्म[1]दोऽपि ते हस्ती न स्थिरीभावमेष्यति ॥११॥

·पारिजातहरणे स्वर्गिणां जीवनं सद्यः कृत्वाहिविशिखानने । मयाशयाम्बुजक्रोडे कृतं देवद्रुमः फलम् ॥१२॥ कुण्डलीकृतकोदण्डो यमदण्डोपमैः शरैः। अद्य सद्यो विधास्यामि निर्देवतमिदं जगत् ॥१३॥ मद्वाहिनीगणान्दो(67b)[लालोलचेतास्तदप्रियम् । विदधातु विधातापि कथमत्यन्तशङ्कितः ॥१४॥ मयि बिभ्रति कोदण्डे के वराका दिवौकसः। किमुदेति तमः कापि प्रखरे भाति भास्करे ॥१॥ अञ्जसा शिञ्जिनी शाळें यावदासआयाम्यहम् । विलासः सुरनारीभिस्तावदेवानुभूयताम् ॥१६॥ [आकर्णयन्ती सेनायाः सिंहनादं ममोर्जितम्] । सुपर्ववाहिनी नूनं मूकतामेष्यति क्षणात् ॥१७॥ स्थितोऽसि यदि संग्रामे वीरवतमनुस्मरन् । तद् द्रक्ष्यसि मदुरण्डदोर्दण्डद्वयजृम्भितम् ॥१८॥ देहि देवद्रुमं शक्र ! वक्रता मयि का तव । प्रणयो वर्धतामुखैरावयोरावयोरिव ॥१धा इत्यवेत्यामराधीश ! मयि देहि सुरद्रुमम् । सीमन्तेषु सुरस्त्रीणां सन्तु सिन्दूरबिन्दवः ॥२०॥ इति व्याख्यातमखिलं भाषितं दनुजद्विषः । अथ यच्च मयेदानीमुच्यते तन्निशम्यताम् ।।२।। कः सहेत जगज्जैत्रं तेजो दनुजविद्विषः। वेगं विहगराजस्य किं रुणद्धि सरीसृपः ।।२२।। दरादपि समाकर्ण्य धनुर्वानं मधुद्विषः। कस्तथास्ति महावीरो यो धीरो भवति क्षणम ।।२३।।

·त्रयोदशः सर्गः
लीलया छिन्दतानेन बाणबाहुमहावनम् ।
रणे न गणिता रुद्राः केऽन्ये क्षुद्रा दिवौकसः ॥२४॥
अस्ति कस्तादृशो लोके श्रीमानुपपराक्रमः।
युधि यः स्पर्धतामद्धा शाङ्गिणा रणरङ्गिणा ॥२५॥
तजहीहि रणारम्भदम्भसम्भारमञ्जसा ।
भ[वेदे](68a)व तथा वह्नौ शलभस्येव ते गतिः ॥२६॥
बलफाल्गुनकामाद्याः सन्तु वीरा मधुद्विषः।
अहमेव क्षमो हतुमेकः सुरमहीरुहम् ॥२७॥
इत्युच्यमाने वचने मुहुः सत्यकसू नुना ।
तरसैव सुरेशस्य शोणत्वं दधिरे दृशः ॥२८॥
पराहतोऽपि दूतोक्तैस्तरङ्गरिव वारिधेः ।
तत्याज न हरिः स्थैर्य शिलोञ्चय इवोचकैः ॥२६॥
अथ रोषारुणीभूतलोललोचनरोचिषा ।
शोणयन संसदागारमवदत्पाकशासनः ॥३०॥
पुरैव श्रुतमस्माभिर्नारदात्तदुदीरितम् ।
शैनेय ! नाधिक किश्चित् त्वयाद्य विनिवेद्यते ॥३१॥
परंतु यदि संग्रामकामस्ते यदुनन्दनः।
तदायातु समं स्वीयैरशनेरस्य संमुखम् ॥३२॥
गाढाहङ्कारझङ्कारक्ररा यदुपतेगिरः।
यास्यन्ति व्यर्थतां सद्यः शरद्घनरवा इव ॥३३॥
मौनमाश्रयते सूखिलोकी तापयन्नपि ।
न प्रायः [शक्तिमन्तो हि वृथावाग्जाल]कल्गिनः ॥३४॥
लालितोऽपि मया कृष्णः प्रकाशयति वक्रताम् ।
सुधासिक्तोऽपि सन्तापमातनोति हुताशनः ॥३५॥

·७२
पारिजातहरणे
वर्धितस्तापयत्युच्चव्हत्याशु स्वमाश्रयम् ।
स्वभावः (598) कोऽपि दुर्जेयः ग्वलस्य ज्वलनस्य च ॥३६॥
स्नेहैः संवय॑मानोऽपि मालिन्यं तनुतेऽधिकम् ।
न मुश्चति च कौटिल्यं पिशुनः केशपाशवत् ॥३७॥
समुदेति प्रदोषेषु न तेजः सहते कचित् ।
अन्धकार इव क्रूरः सदा जति दुर्जनः ॥३८||
तिरस्करोति गर्वान्धो गुरूपि गतत्रपः ।
आन्दोलयति किं मेशिरवरं चश्नलोऽनिलः ||३||
यदवादि मुकुन्देन निजवीर्यमदीष्मणा।
तद् युक्तमेव वीराणां यदि स्थाता स सङ्गरे ॥४०॥
क तेजः सुरवीराणां जगद्विजयजाविकम् ।
क मानवगणयुद्धं विदधाति न किं विधिः ॥४१||
मन्महाशनिसम्भूतज्वालाजालमहानलः ।
भूलोकं भस्मसात् कर्ता [वीक्षमाणे] मधुद्विषि ॥४२॥
क्षान्तमेव मया सर्व यदवादि मधुद्विषा ।
दुषणेऽपि यदज्ञानामज्ञतैव समर्थनम् ॥४३॥
यातु सत्वरमद्यापि निवृत्य यदुनन्दनः ।
न सन्तु यदुवीराणां दारा हारावकर्षिताः ॥४४॥
इतिवादिनि सक्रोधं पुरुहूते मुहुर्मुहुः ।
प्रत्युवाच शिनेनता सप्ताचिरिव संज्वलन् ॥शा
उक्तमुक्तं हरेरद्य तवापि श्रुतमीरितम् ।
कलहे युवयोरिन्द्र ! भद्रं नाकलयाम्यहम् ॥४६॥
परं त्वहमिदं मन्ये दृष्टतद्वीर्यवैभवः।
हस्त एवास्ति विन्यस्तः कंसारेदेवतद्रुमः ॥४७॥

·त्रयोदशः सर्गः
७३
विक्रमाक्रान्तदिक्चक्रे धृतचक्रे मुरद्विषि ।
पुरुहूतादयो देवाः के वा सङ्गरसीमनि ॥४८॥
तदुपेहि सगीर्वाणगणो मानोन्नतो रणम् ।
केसरीव करीन्द्रं त्वां लक्ष्मीशश्चिरमीक्षते ॥४॥
इति सात्यकिरत्युग्रगर्वगर्भमुदीरयन् ।
जगाम तदनुज्ञातः सविधं मधुवैरिणः ॥५०॥
प्रयातेऽथ मुकुन्दस्य दूते रोषारुणेक्षणे ।
चकार स्वबलं सज्जमूर्जितश्रीः पुरन्दरः ॥५१।।
तर्जयन् जगतीमुच्चैरूर्जितैर्गजगर्जितैः ।
प्रतस्थे समरारम्भदम्भो दम्भोलिभृत्स्वयम् ॥५२॥
अर्थरावणमुद्दाममारोहति पुरन्दरे ।
द्रुतमारुहुहुर्देवाः स्वानि यानानि सर्वतः ॥५३॥
समीक्ष्य समरोद्योगमपर्वणि सुपर्वणाम् ।
असुरत्राससंमूढा मुमुहुः सुरसुध्रुवः ॥५४॥
सम्भाव्यविरहव्याधिमुग्धा यदमरस्त्रियः ।
ब्रजतां सुरसङ्घानां तदेवासीदमङ्गलम् ।।५।।
उद्धतध्वजिनीनादैर्धनुर्ध्वानैश्च सर्वतः ।
नादयन्तो दिशः सर्वाः सुपर्वाणः प्रतस्थिरे ॥५६॥
विभूषणगणोद्दथोतविद्योतितनभस्थलाः।
ध्वजि(70a)नी भूषयामासुः कुञ्जरा मदमेदुराः ॥५॥
दन्तिदन्तसमोद्दामबाहुमण्डलमण्डिताः ।
ययुः समरसंरम्भदम्भपूर्णाः पदातयः ॥८॥
नर्तयन्तस्तुरङ्गालीः प्रासोल्लासितपाणयः ।
अश्ववारवराश्वेरुर्दा इव शरीरिणः ॥५॥

·पारिजातहरणे अन्वीयमानस्तरसा सुपर्वभिरखर्वधीः । जगाम समरारम्भदम्भो दम्भोलिभृत् स्वयम् ॥६०॥ धूमधूम्रच्छवीः कुर्वन् परितो हरितोऽनिशम् । उद्धतं प्रययौ योद्धं प्रज्वलन् ज्वलनः स्वयम् ।।६१॥ महोदण्डेन दण्डेन ब्रह्माण्डं दण्डयन्निव । प्रययौ शमनः शीघ्रमरातिशमनाशया ||२|| प्रज्वलज्ज्वलनाकारा महोदारापाण्यः । लक्षशो राक्षसा जग्मुर्यो मुद्धतचेतसः ॥६॥ कल्पयन् प्रलयाशङ्कामकालेऽपि जलोत्करैः। जगाम समराशंसी पाशी पाशयितुं द्विषः ॥६॥ कम्पयन् प्रबलैवेगः सर्वतः कुलपर्वतान् । आन्दोलयामास महीमञ्जसैव प्रभञ्जनः ॥६॥ गलहालाहलज्वालाजदालैर्लोचनानिलैः । रुद्रा विद्रावयामासुर्दिशामाशु प्रसन्नताम् ।।६६॥ उद्दामसमरारम्भदम्भसम्भारसम्भृतः। गदापाणिरुदारश्रीयक्षेशोऽपि क्षणाद् ययौ ॥६७॥ आजगाम न यच्छेषः प्रयात्यपि दिवस्पतौ। (70b) तेनैव प्राप स प्रौढां पीडां भुवि भरादितः ॥६॥ किरणैः क्रोधपूर्णानामचिरेण सुपर्वणाम् । कोटिसूर्योर्जितद्योतिविद्योतितमभूनमः ॥६॥ निनदेन महोदामवरूथिन्या बलद्विषः। भुवनानि महोत्पातवातेनेव चकम्पिरे ॥७०॥ हरिरैरावतस्कन्धनिषण्णः क्षितिमण्डले । अर्पयामास दर्पण दृशः कोपकषायिताः ॥७शा

·त्रयोदशः सर्गः
कलयन्निव संग्रामे सुरराजपराजयम् ।
बलधूलीभरव्याजान्मन्दतामाप भानुमान ॥७२॥
सर्पतां परितः प्रौढगजानामूर्जितत्विषाम् ।
निपेतुर्मुशलाकारा मद्धारा महीतले ॥७३॥
आपतन्ती जवाद् वाजिराजिरत्युज्वल[1] कृतिः ।
व्यलोकि कुतुकोत्फुल्लैः सुरगङ्गेव गां गतैः ।।७४॥
वैमानिकविमानौघज्योतिर्मण्डलमण्डिते ।
व्योम्नि व्याजृम्भमाणोऽपि न दिदीपे दिवाकरः ॥७॥
यावदाकर्णयन्नादमुत्पश्यति वियजनः ।
तावदेव सुराधीशध्वजिनी मेदिनीमगात् ।।७६।।
अथ देवबलोदामवेगवायुपराहता ।
चकम्पे मृदुशम्पेव मेरोः शिखरसंहतिः ॥७७।।
तुरङ्गमरवैरुप्रैसर्जितैर्गजगर्जितैः।
वसुधा ब(7la)हुधा कम्पमाबभार भयादिव ॥७॥
नलिनान्दोलिना चारुशीकरोत्करशालिना।
रचिता विहितायासाः समीरेण दिवौकसः ॥७॥
भथ विविधविनोदानाद्धानो निकामं
रुचिरकनकशैलाभ्यासमासाद्य सद्यः ।
द्रविणमिव दरिद्रः काङ्खमाणो मुकुन्दं
सुरपतिरमितश्रीर्यामिनी तामनैषीत् ॥८॥
स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता
धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः ।
पूर्णः श्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलानिर्मिते
काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सोऽग्निचन्द्राङ्कितः ॥१॥

·७६
पारिजातहरणे
[चतुर्दशः सर्गः]
अथोद्धतैर्देवपतेर्वचोभिनिवेद्यमानैः शिनिपुङ्गवेन ।
समीरवेगैरिव रोहिताश्वो हरिस्तदानीमधिकं दिदीपे ॥१॥
अखर्वगर्व बहलं बलारेर्यथा यथा सात्यकिराशशंस ।
तथा तथा कोपकपायितश्रीददौ दृशं चक्रधरः स्वचक्रे ॥२॥
अथोग्ररोषारुणभीषणश्रीललाटबद्धभृकुटीतरङ्गः ।
निर्यातुमत्यूर्जितबाहुवीर्यो बलानुजः स्वं बलमादिदेश ॥३॥
गुणान्मनोशादिव कीर्तिधारास्त्रिनेत्रनेत्रादिव वहिभासः ।
अपामधीशा(b)दिव भङ्गसजा गिरेनिरीयुर्मुरजिवजिन्यः ||४||
उदग्रवेगातुलदर्पभाजस्तुरङ्गमानध्वनि नर्तयन्तः ।
सुवर्णसन्नाभृतोऽश्ववाराः प्रासोल्लसत्पाणितला निरीयुः ॥५॥
आयोधनारम्भधृतोरुदम्भाः सम्भावयन्तो विजितं महेन्द्रम् ।
वीराः परामर्दनवर्धमानरुषो हृदा मोदमुदारमापुः ॥६॥
प्रचण्डतुण्डाः समुदनशुण्डा हिरण्मयोहामकुथावनद्धाः।
ययुर्जवैर्जङ्गमशैलकल्पाः कल्पान्तपाथोदसमाः करोन्द्राः ॥७॥
फुरन्महोत्तुङ्गतुरङ्गनादमुद्दामचक्राक्रमितारिचक्रम् ।
सुवर्णसन्नाहभूदुधमानी रथाङ्गपाणी रथमारुरोह ॥८॥
अथान्तकं वैरिमहीपतीनां प्रयान्तमुद्वीक्ष्य रथाङ्गपाणिम् ।
सर्वे सुपर्वेशमहेशतुल्यास्तमन्वधावन् बलफाल्गुनाद्याः ॥l
धनाभिलाषीव वदान्यमुञ्चरुचैःश्रवःस्वामिनमीक्षमाणः ।
अतिष्ठदाकृष्टसुरारिमानोऽनुगम्यमानो ध्वजिनीभिरीशः॥१०॥
अथोद्धतैर्माधवसैनिकानामुद्दण्डकोदण्डरवैरतीव ।
फणीव पादाहतिभिस्तदानी महोग्रमानी हरिराप रोषम् ॥११॥

·चतुर्दशः सर्गः
सुपर्वसङ्घः परितः परीतो मुदोपनीतोज्ज्वलमङ्गलश्रीः ।
(72a)[दम्भोलिपाणिः प्रखर प्रतापसन्तापितारिः समरं जगाम ॥१२॥
ततः प्रवृद्धोद्धतयुद्धरङ्गी प्रतापतुङ्गीकृतबाहुवीर्यः ।
सुपर्वसैन्यैः परितः परीतः पुरन्दरः प्राप हरेः समीपम् ॥१३॥
जवात्पतन्तावतिवीर्यवन्तौ तरङ्गसंघाविव सागरस्य ।
समीयतुः सङ्गरभृभिभागानुपेन्द्रदेवेन्द्रचमृसमूहौ ॥१४॥
अनल्पकल्पान्तसमीरसङ्गात् समुत्पतन्ताविव वारिवाहौ।
बलोत्करावेत्य तयोः समन्ताद्वितेनतुर्दागतिसान्द्रनादान् ॥१५॥
पदातिपादोद्धतधूतिजालमहान्धकारे ग्रसति त्रिलोकीम्
मुहुर्महावीरपरम्पराणा तनुप्रभवोद्भटभानुभासः॥१६॥
निजप्रभो म समुद्रिरन्तो रणोग्र[विक्रान्ति पराः प्रवीराः।
मिथः शरानुग्रतरान वितेनुः पयःप्रवाहानिव वारिवाहाः ॥१७॥
यशो हिमांशुप्रतिमं समन्तादसुव्ययेनापि समीहमानाः।
परस्परस्पर्द्धितया तदानीमस्त्रप्रहारान्विदधुः प्रवीराः॥१८॥
समित्समारम्भधृतोरुदम्भाः सम्भावयन्तो विजयं स्वकीयम् ।
निपातयामासुरपारसाराः प्रहारधारावलिभिर्विपक्षान् ॥१६॥
ललाटबद्धभृकुटीतरङ्गाः सगर्वमागत्य पदाति(72b)संघाः।
निपातयामासुरसिप्रहारैरुद्ग्रदन्तावलदन्तकुन्तान् ॥२०॥
मुहुर्महोत्साहनियोज्यमानैरथाशु दूनैद्विषदाशुगेन ।
समीहितार्थैरिव दुर्णयानां शिलीमुखैरर्द्धपथे निपेते ॥२१॥
अपि प्र[कामा] जितवीर्यभाजाममून् हरन्तस्तरसानुवेलम् ।
तदान्तकस्येव कटाक्षधारा महोग्रसारा विशिखा निपेतुः ॥२२॥
विभिन्नवक्षाः क्षतजोक्षिताङ्गो रेजे तुरङ्गोपरि कोऽपि वीरः।
रणश्रिया दीर्घतरानुरागं सभाजितः शोणमणिस्रजेव ॥२३॥

·पारिजातहरणे
मुहुर्मुहुः स्वामिसमर्प्यमाणसम्मानदानप्रणयादिकानाम् ।
विधातुमानृण्यमिवेहमाना महोग्रमाना युयुधुर्युवानः ॥२४॥
निषदिताधोरणयोर्विपर्द्विपेन्द्रयोरुन्मदयोस्तदानीम् ।
महोग्रसंग्रामविलोकनोत्कैरकारि वीरैः क्षणमाजिमान्यम् ।।२।।
सुचारुचामीकरपूर्ण'खैः पतद्भिद्भासिपतत्रिपक्षः ।
[अमृ]ष्यतां बाणगणैरनेकैविकीर्यमाणं वियदावभासे ॥२६॥
मुहुर्महावीरगणैर्विभिन्नमहोग्रकुम्भाः समराजिरेषु ।
युगान्तवातैरिव पात्यमाना महीधरा दन्तिवरा निपेतुः ॥२७॥
समीर(738)वेगाविव वावदूकवचाप्रपश्वाविव चाव्यवस्थम् ।
मुहुर्मुहुर्भङ्गजयौ तदानीं समापतुर्माधवदेवसैन्ये ॥२८॥
संभिद्यमानेषु निजाङ्गकेषु विच्छिद्यमानेष्वपि वाहनेषु ।
द्विषत्प्रवाहस्फुरदुअरोषरकारि वीरैर्न मनोऽपि दूनम् ॥२६॥
उदनयन्तश्चलचामराणि चर्माणि चारुणि पदातिसहाः ।
प्ररोहयामासुरसिप्रहारैरुषर्बुधं वारणदन्तकुन्तात् ॥३०॥
वीरप्रहारोत्करमूछितानां महागजानां रुधिरप्रवाहाः ।
उद्दामभूमीधरनिर्मगणामवापुरुषां रुचिमाहवेषु ॥३१॥
विभूतिभारैरिव रोहिताश्वो मदैरुदारैरिव सद्गुणोघः ।
विनिर्जितो माधववीरवगैश्चमूसमूहो न हरेविरेजे ॥३२॥
विलोकयन्तः स्वबलं दिगिन्द्रा विद्रावितं माधववाहिनीभिः ।
विस्तारयन्तः शितशस्त्रधारा रणाङ्गणं कोपपराः समीयुः ॥३३॥
उषर्बुधः कोपभरैः परीतः समुज्ज्वलन्ती तनुमादधानः ।
धृतायुधः प्रोद्धतयुद्धरङ्गी ज्वालाजटालः स्फुटमाविरासीत् ॥३४॥
प्रकम्पयन्तं श्वसितेन शैलानुदाशृिङ्ग]क्षतभानुबिम्बम् ।
अधिष्ठितः कासरमुग्ररूपं ययौ यमो योद्धुमथोद्धतश्रीः ॥३॥

·चतुर्दशः सर्गः
७६
(73b)धृतायुधैर्विग्रहवद्भिरुग्रैः पाथोधिभिर्द्राक् परितः परीतः ।
जगाम संग्राममहीमहीनतेजाः प्रजानामधिपः प्रचेताः ॥३६॥
महीधराणामपि शृङ्गसंघानान्दोलयन् वेगभरैरुदारैः।
उद्वेल्लयन् वारिधिवारिपूरान् प्रभञ्जनोऽहंयुरथ प्रतस्थे ॥३७॥
स पुष्पकं कामगमं विमानमारुह्य यतैरनुगम्यमानः।
दधगदामुग्रमदारुणश्रीर्धनाधिनाथस्त्वरितः प्रतस्थे ॥३८॥
विभ्राजमानः स्वमहोभिरुच्चैरुच्चैःश्रवःपृष्ठगतो गरिष्ठः ।
अवार्यवीर्य[:] प्रययौ जयन्तो विस्तारयंस्तोषभरं मघोनः ॥३६॥
द्रुतं समारुह्य निजानि यानान्युदीरयन्तोऽथ गिरः सगर्वाः ।
सर्वे सुपर्वेशनिदेशभीता दिवौकसः सङ्गरभूमिमीयुः ॥४०॥
सुपर्वणां दुर्विषहैमहोभिरापूर्यमाणेषु हरिन्मुखेषु ।
बलं बलाद्यैरभिपाल्यमानं विभीषितप्रायमभून्मुरारेः ॥४१॥
भयाकुलं स्वं बलमीक्षमाणा महोग्रमानाधिकदर्पभाजः।
बलादयः प्रौढभुजप्रतापाः संग्रामसीमानमथाभिजग्मुः ॥४२॥
यमं बलः पाशकरं किरीटी गदोऽनिलं सात्यकिरग्निमुग्रम् ।
मुदा(74a)[श्रयं तं च जवाजयन्तं जगाम कामः स]मराभिरामः ॥४॥
बिभ्रद्गदामुग्रमदारुणश्रीः क्रोधोद्धतो युद्धमहीमुपेतः ।
विलोकितो निर्भरभीतलोकैर्यमो यमस्यापि स सीरपाणिः॥४४॥
रणाङ्गणे नि[स्तुललाङ्गलाः कालं विनिर्जित्य जगर्ज भूयः।
करीव वल्लीमथ कामपालो विलोकयामास सुपर्वसेनाम् ॥४॥
अथागतः प्रौढबलैरुपेतः क्रोधोद्धतः पाशयितुं विपक्षान् ।
निरुद्धवेगः शरवर्षपाशैरकारि पाशी किल फाल्गुनेन ॥४६॥
विद्येव दारिद्यूमरैरुदारैस्तुषारपूरैरिव पक्कजश्रीः ।
पराहतः फाल्गुनबाणवरपां पतिर्निष्प्रभतामुवाह ॥४॥

·पारिजातहरणे गदोमबाणब्रजदीर्यमाणो यदाप मान्धं समरे समीरः । वसन्नपि श्रीमति चन्दनाद्री जहाति नाद्यापि तदेव नूनम् ।।४।। अनल्पकल्पान्तहुताशनश्रीः समुज्ज्वलज्वालजटालदेहः । दहन दवप्रायमरातिसैन्यमग्निययौ सात्यकिमत्युदनः ।।४।। विनिर्दहन्तं ध्वजिनी मुरारेः स्पृशन्तमुद्दामशिखाभिरग्रयान् । उषर्बुध वारुणबाणवः शिनिप्रवी(746)रः शमयांबभूव ॥५०॥ अथाकिरन बाणतरङ्गसङ्कान् ययौ जयन्तो जलधिप्रकाशः। असह्मतेजाः किल तं विषा बभौ तदा सह्य इवाशु कामः ॥५१॥ क्रमेण] बाणग्रहणेन योगेनाकपणेनैव विमोक्षणेन । प्रलक्षि शिक्षावशतस्तदानीं तयोः करः कापि युधि प्रवीरः॥२॥ हेन्द्रसूनुस्तरसा शरोधैर्जघान वाहान् युधि शंबरारेः। छत्त्वा स तूणं च धनुस्तदानीमथोर्जितश्रीः प्रसभं जगर्ज ॥५३।। समृष्यमाणः किल तस्य नादान फणीव पादाइतिमुग्रवीर्यः । दामुपादाय ललाटपट्टे जयन्तवाहस्य जघान कामः ॥५४॥ रजराजस्तदुरुप्रहारमासाद्य सद्यो विकलीकृताङ्गः । वषादयन्निन्द्रमनस्तदानीमुदारनादान सुचिरं मुमोच ।।५।। प्राकृष्य रश्मीनतियत्नभाजा निवारितोऽपीन्द्रसुतेन गाढम् । उवाह वाहः स्थिरतां न किं वा चला चलत्वं न भयार्दितानाम् ] ॥५६॥ महोप्रवेगैर्धनबाणवर्यदुप्रवीरैरभिहन्यमानाः । अकर्णधारेव तरिस्तदानीं बभ्राम देवध्वजिनी निकामम् ॥५७|| अथोचरजः स्फुरदुमकुम्भीकुम्भीरभीमः समरः प्र(74a)वीरः। [उदीर्णशस्त्राहिरपूर्वभा]भिरवाप कल्पान्तपयोधिलक्ष्मीम् ॥५८।। करीन्द्रदन्ताप्तिकर्णभूषाः कृतास्महाराः क्षतजाङ्गरागाः । मदोन्मदाः शोणितसीधुधाराः कपालपात्रैरपिवन पिशाच्यः ॥५६।।

·चतुर्दशः सर्गः
[क्षतक्षरद्वीरशरीर]मुच्चैरादाय दर्पात् परिचर्चयन्तः ।
उत्तालतालोत्तरलं तदानीं पिशाचसंघा ननृतुः समन्तात् ॥६०।।
शिवारवैर्भूरितरैगंभीरैर्महोगनादैरपि कौणपानाम् ।
विदीर्यमाणेव शरैरुदारैर्मही महाक्रन्दितमाततान ॥६१।।
शूलेन विद्धः कुपितेन यन्त्रा संचूय॑मानोऽपि पदा गजेन ।
सहैव संरम्भमहोग्रदम्भैर्मुमोच कश्चिद् युधि जीवितानि ॥६२।।
धन्यं विमानमधिरुह्य सुराङ्गनानां
स्वीयं वपुः समरसीम्नि समीक्षसाणाः ।
आनन्दतुन्दिलहृदः स्फुटमाशशंसु-
ीरान्वये निजजनुर्जननान्तरेऽपि ॥६३।।
मार्तण्डः कुमुदोत्करानिव गु(75b)णग्रामानिवोच्चैर्मदः
कालः प्राणिगणानिव स्फुरदनभ्यासोऽथ विद्यामिव ।
दौर्जन्यं प्रणयानिव स्फुटशिखो वह्निर्वनालीमिव
श्रीमानुग्रपराक्रमो रिपुचमू गाममर्दाच्युतः ॥६४॥
स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता
धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः ।
पूर्ण श्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलानिर्मिते
काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गोऽब्धिचन्द्राङ्कितः ॥६५
-
[ पञ्चदशः सर्गः]
देवसैन्यमथ दैन्यमुपेतं वीक्ष्य कोपभरभङ्गुरितभ्रूः ।
व्याकिरन्निशितसायकधारामाजगाम समरं सुरराजः ॥१॥
क्रोधविद्धहृदयस्य बला[रेः शोण]लोचनसहस्रमयूखैः ।
उल्लसच्छिखिशिखाभिरिवोच्चैः शोणिमानमवहन् घनमाशाः ॥२॥

·२
पारिजातहरगो
उग्रकान्तिरधिरूढकरीन्द्रः सङ्गरे सुरपतिः म विरेजे।
मेरुमूर्ध्नि धनराचिरुवा(ju) [भानुमानिव निदाघसमृद्धः] ॥३॥
[वीक्ष्य] कोयकलितनरवीरहन्यमानमपि दैवतसैन्यम् ।
अर्पयन्नपि करं शरपुझे लज्जते स्म बलवृत्रनिहन्ता ॥४॥
गण्डमण्डलगलन्मधारानिझरेपु दनुजारिगजेषु ।
[पर्वतेष्विव पुरा परमांजाः सं]मुमोच मघवा निजमन्त्रम ।।५।।
भज्यमानहदयत्रिकपृष्ठा भिन्ननत्रकरकर्णललाटाः।
पीडिता मघवता शरजालर्जीवितानि मुमुचुयुधि वागः ॥!
बाहुभिर्निपतितैस्तरुणानामुल्लसन्मणिमयूरविचित्रः ।
रेजिरे रणभुवः सुखसुप्रैर्दीममूर्धभिग्विारगराजैः ॥७॥
बिभ्रत्कोदण्डमुग्रं कुपितयममहोद्दण्डदण्डायमानः
काण्डबातैः प्रचण्डैः समिति विचरतां खण्डयन मुण्डग्वएडान् ।
क्रोधज्वालाजटाला नयनदशशतीमुद्गतामादधानो
मानोदामः सुरेन्द्रोऽनल इव निखिलैीरलोकैय॑लोकि ।
कुण्डलीकृतशरासनो मनोजा(76b)प्रदुअतरकोपपावकः ।
वीरनीरनिधिमन्थमन्दरः संचचार परितः पुरन्दरः ।।६।।
केसरीव करजैः करिसङ्घान् सायकैयुधि निहत्य नृवीरान् ।
मौक्तिकैरिव यशोभिरुदारैराततान विशदा हरिरुर्वीम् ॥१०॥
अथाकुलं स्वं बलमीक्षमाणो मानोन्नतो दर्पहरो रिपूणाम् ।
मुहुः प्रसन्नाननपुण्डरीको जगाम योद्धं जगतामधीशः ॥११॥
धन्यं धनुर्जयधुरन्धरमादधानो
दानोन्नतद्विरदराजसहस्रदर्पः।
सन्नाहवान समरसीम्नि हरिस्तदानों
वीरो रसः स्फुट इव त्रिदशैरमानि ॥१२॥

·पञ्चदशः सर्गः
८३
आकृष्य मौर्वी भुजगेन्द्रगुर्वी सदा रणोर्वीवलदुग्रगर्वः ।
स तीक्ष्णबाणैरशनिप्रमाणैः सन्तापयामास सुप[संघान्] ॥१३॥
[प्रसह्य विद्धाः] समरे सरोषं शरैरुदारैर्मधुसूदनेन ।
चक्राभिघातैरिव शैलकूटा समन्ततो देवभटा निपेतुः ॥१४॥
वितत्य कोदण्डमखण्डधामा कामाभिरामोऽपि यशायमानः ।
स कोटिमेको(77a) दशवेगकोट्या शरैस्तदैकं रिपुमाजघान ।।१५।।
शिक्षादक्षतया तदा मुररिपोरालोकितः कैरपि
ज्याबन्धेन शरः शरेण च करस्तत्रापि न स्पन्दनम् ।
किं त्वेतद् घटमानकारणशरासारैर्ययौ दृक्पथं
न द्यौर्नेव नभो न वा वसुमती नापि द्विपन्मण्डलम् ॥१६॥
दैत्यारयः स्फुरितरोपभरारुणाभि-
र्वाग्भिईशामरुणतामवतारयन्तः ।
नोहारनीरनिकरैरिव पर्वतेन्द्र
श्रीमन्मुकुन्दमकिरन्नुरुशस्त्रसंधैः ।।१७।।
सगर्वमुरुविक्रमर्दितिजवैरिवीरोत्करै-
विमुञ्चति समन्ततो निशितशस्त्रसंघान्मुहुः ।
अदीपि न दिवाकरो न विरराज दिङमण्डलं
व्यलोकि न नभस्तलं न गतिमाप्तवान् मारुतः ॥१८॥
निवारयन् वैरिसमीहितार्थान सुधीरिवोदामनयप्रयोगान् ।
विनाशयन् दैवतबाणवर्ष वायव्यमस्त्रं मुरजिन्मुमोच ॥१६॥
उन्मूलयन् गुरुतरानपि भूधरौघा-
नान्दोलय[न]पि शिरांसि कुलाचलानाम् ।
निर्दृय तत् त्रिदशवाणमहास्त्रवर्ष
विश्वं प्रकाशमयमाशु मरुचकार ॥२०॥
शरान्धकारे स्तिमिते जगत्यामादित्यबिम्बे च विराजमाने ।
सन्तापयामास शरैविपक्षानुद्दण्डको[दण्डधरो] मुरारिः ॥२१॥

·पारिजातहरगे जवादहपूर्विकया प्रधावत्तां सुपर्वणां वाहग्गभिघानजः । समुद्यदुद्दामरजोभिजितरकारि कासां न दिशां विवर्णना ॥२२॥ दादाह्वयता मिथः प्रसरतां धीरजानां मुहुः शस्त्राशस्त्रिः कचाकचि प्रविलमदोदगडचण्इद्विपाम । संरम्भादभिधावतां मदवतामत्यूजितं गर्जता दन्तादन्ति च दन्निनामपि महन्यामीदमायां ममिन् ॥२३॥ निपातयन्तः सदमिप्रहार- रगतिवांगनवहलया। अलातचऋप्रतिमाः ममन्नान् तुरङ्गिणः संगरसीम्नि चेरुः ।।२४।। २मंयुध्यतां समरसीमनि वैरिवार- प्रौढप्रहारभरनिर्भरमूञ्छितानाम । संजीवनौषधम(734)[भूद्धरिदृष्टिवृष्टि- रिष्टार्थकृत्सति] विधौ सदये न को वा ॥२॥ मुरद्विपद्वाणविभिद्यमान- सुपर्वसेनागणशोणितानाम् । सहस्रशः सङ्गरसीम्नि धारा नदानुकाराः सम्पुः समन्तात् ।।२६।। निजबलमवलोक्य [भीतिभुग्नं क्षतमभितो बत] दह्यमानचेताः। अथ समरमहीमहीनवीर्यो हरिमभि देवतनायक. प्रतस्थे ॥२७॥ महोदामसंग्रामसंभाव्यदम्भा जयं भावयन्तो निजं तोषवन्तः। the Rom , मात्मनेपदमुचितमू। २ क्यजन्तमिदम् ।

·पञ्चदशः सर्गः
८५
बलद्वर्णसौवर्णसन्नाहना
ययुर्यो मद्धा समृद्धाः सुरेन्द्राः ॥२८॥
ततःप्रेर्यमाणो मघोनानुवेलं
मुदा माद्यदैरावणः संगरेषु ।
समुदण्डशुण्डाप्रचण्डातिपातै-
रपारोग्रसारान ममर्दारिवीरान् ॥२६॥
मदोन्मादिना तेन गाढं गजेन
प्रवृद्धानि युद्धाङ्गणे सैनिकानि ।
वनानीव कल्पान्तवाताभिघाता-
चलच्छैलराजेन चूर्णीकृतानि ॥३०॥
गजं वीक्ष्य संख्योद्धतं पङ्कजाक्षी
ब(78b)लक्षोभमत्युद्भटं भावयित्वा ।
करे कार्मुकं बाणसन्धानबद्धं
तदोल्लासफुल्लाननश्रीश्चकार ।।३१।।
जवादापतन्तं बलं मर्दयन्तं
करीन्द्रं तमुद्दामदोन्नदन्तम् ।
बलद्दानदम्भे महोदारकुम्भ
शरेणोरुसारेण शौरिर्जधान ॥३२॥
अपारसारेण शरेण शौरेः
पराहतो मर्मणि वारणेन्द्रः।
धुन्वन मुहुर्मी लिमुदीर्णनादो
न्यषेधि शक्रेण पलायमानः ॥३३॥
मान्थयं गतवति वारणे समन्ता-
दत्यन्त सरदुदारकोपपूर्णः ।
सन्नद्धैः सुरनिकरैः समं समस्तै-
रस्त्राणि त्रिदशपतिस्तदा मुमोच ॥३४॥

·८६ पारिजातहरगो विमुञ्चतोणिमहास्त्रसङ्घा- नुदारदोन्नदतोः [प्रकामम] कल्पान्तमे]घप्रभयोस्तदानी युद्धं तयोरेव तयोरिवामृत ॥३५॥ इत्थं तयोर्वीर्यवतोम्तदानीं प्रवर्तमानेषु महाहवेषु । व्यलोकि लोकविततेऽवर्ष न द्यौनभी न(7)व [नवा धरित्री ॥३६॥ अथोद्यत्तदुद्दयोतविद्योतमाना महोदाममानाः क्रुधा युध्यमानाः । निजाननपूरानपारोग्रसागन् सुराः सङ्गरे शाहिणि दाग वितेनुः ॥३७॥ मरुद नलपरेतराजवास्तो- ष्पतिसुतपा] शिविशालशस्त्रसङ्घ । असति निजबलं बलानुजन्मा स्मितपरिपूर्णमुखो धनुर्दधार ॥३८॥ शरैः प्रतीकारपरैस्तदानी निहत्य तदैव त] शस्त्रसंघान् । संपीडयन्निर्भयमुग्रतेजाः संमोयामास सुरान मुरारि ॥३६॥ संमुग्धेषु सुरेषु शौरिविशिखैः सैन्ये च विद्राविते मान्थर्य गमिते च वारणपतौ वीरेषु गर्जत्सु च । वैरान्तं तरसा विधातुमधिकक्रोधोद्धतस्तत्क्षणाद् वज्रं जर्जरितारिपञ्जरमधात पाणौ पति किनाम ॥४०॥ उद्यज्ज्वालाजटालः सपदि दश दिशो धूमधूम्रा वितन्वन् कुर्वन् गोंद्धतानां समिति विचरतां मानसं मानशून्यम् ।

·पञ्चदशः सर्गः स्वैरारावैस्त्रिलो(79b)की सपदि बधिरतामानयन्नुग्ररूपो दम्भोलिदम्भभाजां त्रिदशपतिकरे प्रौढदीप्तिर्दिदीपे ॥४१॥ कल्पान्तसंततपयोधरघोरनाद- मुद्वीक्ष्य वज्रममरेशकरे मुरारिः । उद्दामदानवदवानलमुज्जिहान- ज्वालावितानघनमाशु दधार चक्रम् ।।४२।। निजैर्ध्वालाजालैः कवलयति दिक्चक्रमुदिते महाचक्रे कोटिस्फुरदुरुखरांशुप्रतिनिधौ । चकम्पे शम्पेव त्रिभुवनमभूद् व्यग्रमरुणं जजागार स्फारो मुरहरजयश्रीपरिकर ॥४३।। उद्भामयन् पाणितलेन यावत् स्वचक्रमुन्मुञ्चति चक्रपाणिः । शिवाय शक्रस्य तु तावदेव ब्रह्मादयो देवगणाः समीयु.॥४४ मुदा नमन्मौलिरुदारचेताः कृताञ्जलिः स्तोत्रशतं तदानीम् । स्वरेण धीरेण हरेः पुरस्तात् प्रपञ्चयामास चिरं विरिञ्चिः ।।४५|| यस्येहया जगदिदं समुदेति सद्यो यद् योगिनो विगतरागभया भजन्ते । वेदान्तवेद्य(80a)मनवद्यगुणाभिरामं तद्धाम संविदवलम्बितमाश्रयामः ॥४६॥ यद्धृविलासवलितेषु जगत्सु नित्यं लोकेशकेशवमहेशमुखा मखेशाः। . Ms विविधताम्। Ms भाजस्त्रि ·पारिजातहरणे निर्माणपालनविनाशकृताधिकारा- स्तस्मै पुराणपुरुपाय नमो नमस्ते ॥४॥ करुणावरुणालयाय नित्यं दलदिन्दीवरदामसुन्दराय । अनवद्यगुणेकमन्दिराय प्रणतत्राणविधायिने नमस्ते ॥४८॥ यो बित्ति भुवनानि नितान्तं शेषतामुपगतो गुरुमारः। तं रसातलनिवासिनमीशं सादरं नतदृशः प्रणमामः ||४|| वितत्य भूतानि जगद्विभूतये करोति यः सर्गमपाररूपिणम् । निलीयते यत्र च भूतसंहति- तिर्मनास्तो स परात्परः पुमान् ॥५०॥ निहत्य दैत्यानुरुभारभङ्गुरां महीमहीनां लघुमाशु कुर्वते । कृपावताराय मुहुर्महात्मने घनेन्द्रनीलद्युतये नमो नमः ॥५१|| आविर्भवन्ति विरमन्ति यतो (80b)जगन्ति यत्राविशन्ति न गिरोऽपि महामुनीनाम् । तद्धाम योगिजनचित्तनिवासि नित्यम् आनन्दमन्दिरमुदारतरं भजामः ।।५२॥ क्रोधं विभो ! संहर संहराशु पुरन्दरे मन्दमतौ मदान्धे। जरापराभूततनौ मुकुन्द ! तवायमाम्तां मयि सुप्रसादः ॥५३॥ -- ·पञ्चदशः सर्गः स्तुतिशतपरिणद्धं भक्तिनम्रस्य धातु- गदितमिदमुदारं गौरवादाकलय्य । हरिरतिकरुणावान् संजहाराशु चक्रं हृदुदयति न वक्रं मानिनामानतेषु ॥५४|| स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः । संपूर्णः कविकर्णपूरकृतिना कौतुहलानिर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गः शरेन्द्रङ्कितः ।।५।। [ षोडशः सर्गः] अथ स्तुतो वेदविदा विरिश्चिना कृतापराधेऽपि पुरन्दरे चिरम् । मुमोच रोषं मुरजिन्महामना क्षमा 'हि कीर्तिः प्रणतेषु मानिनाम् ॥१॥ (81a) ततो विधातारमपारविक्रमो विमोचयन भीतिभरात् पुरन्दरम् । स्मितद्युतिद्योतितसङ्गराङ्गणो विनोदयामास गिरा मुरान्तकः ॥२॥ त्वया सरोजासन ! हेलयैव किं विधातुमिन्द्रस्य शतं न शक्यते । [तथा]पि यन्मोचयसीन्द्रमुच्चकै- रिह त्वदीया करुणैव कारणम् ॥३॥ तपोभिरुचैः फलितं ममाधुना विधे ! सनाथस्य तवानुकम्पया। हकीर्ति Ms.

·पारिजातहरण
अहो महायोगिजनैरवीक्षितं
महस्तवोदाममि[६] यदीक्ष्यते ॥४॥
गुणान्मनोज्ञादिव चारकीर्तयो
मदादिवोदामविकारराजयः ।
विधे ! विनिर्यान्तु समन्ततः सदा
प्रजाः प्रजानाथ ! शरीरतम्तव ||५||
मुदा विनिर्मासि जगत्त्रीमिमां
दधासि विद्रावर्याम क्षग्गादपि ।
जगत्प्रसूतेमहिमानमद्भुतं
न वेद वेदोऽपि तवेश तत्त्वतः ॥६॥
विदूरिता दैवतनाथदुर्गतिः
कृतार्थिता मे च विलोचनत्विपि ।
इतः परं देव ! निदेशयाशु मां
निर्देशिकारी करवाणि किं तव ||७||
मुदा तदावादि हरिविरिञ्चिना
न नाथ ! वाच्यं भवतेति मत्सुरः ।
भवादयो देव ! वयं च तेऽवरा
न शासकः कोऽपि तवेश ! दृश्यते ॥८॥
विलोकितं तावकपादपङ्कजं
निपीतमेतत्तव भापितामृतम् ।
समुज्झिता पातकतापसंहतिः
किमन्यदस्ति स्पृहणीयमीश! नः ।।।
इदं तु देव! प्रणतोऽहमर्थये
भयेषु रक्ष्यो भवता शतक्रतुः।
वयं च चश्चत्करुणाकरम्बितै-
चिलोकनीया नलिनैगनलैः ॥१०॥

·षोडशः सर्गः ६१ सुरैः समन्तादभिवादितस्तदा मुदा मुकुन्देन च भक्तितोऽचितः । विलोचनासेचनकस्तिरोहितो विरिञ्चिपीयूषमयूखमण्डलः ॥११।। अथ द्विषन्निर्भरभीतिवर्धने निवारिते कंसजिता निजायुधे । हतत्विषां नाकनिवासिनां तदा विजृम्भितं चेतसि जीविताशया ॥१२॥ स्मितावलोकैरमृतद्रवोपमै- विनोदयन् मानसमाशु नाकिनाम् । [नवोन्नमद् (82a)]वारिधीरनिस्वनो मनोहरश्रीरिदमाह माधवः ॥१३॥ शुभाः शिखावन्त इव द्विजन्मनां सदैव नः पूज्यतमाः सुरोत्तमाः। भवत्सु मान्येष्वपि मेऽद्य दुर्णयो ददाति किं दुःसमयो न देहिनाम् ॥१४॥ फलार्थिभि[निर्भरभक्तिभावितैः समय॑ते यत्प्रतिमापि मानवैः मदोद्धतं युद्धमकारि तैरहो सदोन्मदान् मूढधियो धिगस्तु नः॥१५॥ अधीशितारो जगतां सुरोत्तमाः क्षमध्वमेतं मम दोषमुद्ध[तम्] । विधेविधानाद् विरुणद्धि कस्य वा न मानसं मोहमहातमास्थितिः॥१६॥ १बः प्रतिमा Ms.

·६२ पारिजातहरणे भयं न मत्ती भवतां भविष्यति वजन्तु सर्व समरं च मुश्चत । सुरद्रुमः किं तु किदिनं मयि प्रदीयतां चन् करुणा भवादृशाम् ॥१७॥ मुरारिरुद्यद्विनया नयोजित वचस्तदान मिदमाह वामवम । अथाललम्वे ग्बन्लु मौनमञ्जमा न साधुवृत्ता बहुभाषिणः क्वचिन ।।१८।। दयावता शाभृिता निवेदितं वचः सुधासारतुपारसुन्दरम् । (5) दुमान् प्रदग्धानिव वृष्टिरुचकै- विनोद या]मास तदा दिवौकसः ॥१६॥ कृतापराधेऽपि रणाद्यतायुधे दिवौकसां भर्तरि निजिते बलात् । हरेर्दयोदारमवेत्य भाषितं द्रुतं न केपां द्रवतामगान्मनः ॥२०॥ अथ त्रपासम्मदपूर्णमानसो यदा न शेके गदितुं शतक्रतुः ।। उवाच वाचस्पतिराशु माधवं तदेङ्गितज्ञो गुणगुम्फिता गिरः ॥२२॥ कृतापराधः प्रसरत्नपाभरो हरिन शक्नोति मुकुन्द ! भापितुम। अथास्य यच्चेतसि चित्रितं वच- स्तदिङ्गितज़न मया निवेद्यते ॥२२॥ विदन्ति यं वेदविदो न तत्त्वतो यतो जगन्मण्डलमाशु जम्भते।

·षोडशः सर्गः ६३ विशन्ति यं योगरता मुमुक्षवः प्रयातु [स] ज्ञानपथं कथं भवान् ।।२३।। वधाय देवद्विषतां परः पुमान् कृतावतारः क्षितिमण्डले भवान् । विदन्ति मोहान्धधियस्तु मादृशा न तावकं देव ! महत्त्वमुत्तमम् ॥२४॥ विहाय वैकुण्ठसुखान्यपि क्षितौ [कृतावता(83a)]रोऽसि हिताय नाकिनाम् । अतोऽभितो राजति ते दिवानिशं हरे ! नतत्राणसमुद्गतं यशः॥२५॥ कृतोऽपराधः सुमहान्मरुत्वता क्षमा च तस्मिन् भवता प्रकाशिता । न ते पुनः कापि तवापचीयते स्फुरत्कृपा[पालिक] रम्बितं मनः ।।२६।। सुरद्रुमो देव ! तवैव नीयता यथेच्छमिन्दीवरसुन्दर ! त्वया । तदस्ति किं वस्तु जगत्त्रयीगतं त्वमीश्वरो यस्य जनैन मन्यसे ॥२७॥ समुल्लसत्सम्मदनद्धमानसः समीहते [यत् खलु देव ! वासवः। निवेद्यते तच्च मया भवत्पुरो विधेयमेतद् भवता दयानिधे ! ॥२८॥ निजापराधान् परया सपर्यया हरे ! 'तिरोधातुमसौ शतक्रतुः । भवन्तमत्यन्तमनोविनोदितः समीहते नेतुमसौ स्वमालयम् ॥२६|| , अन्तर्भावितण्यर्थः।

·पारिजातहरगे भवत्पदाम्भोजरजोभिजिनः कुशम्थलीवानिपवित्रताश्रयः । सिन्नचित्त त्वयि माधव द्रुतं सुगधिगजस्य पुरी भविष्यति ॥३०॥ सुराङ्गना मङ्गलपाणयः स्थिताः 'शिवाध्यमा(-3)वानि शनैः समीरणः । अकुण्ठकण्ठीरवविक्रमाधुना त्वया सुनामीरपुरी निरीक्ष्यताम ॥३१॥ त्रपानतः सम्मदवाष्पधारया निरुद्धकएठो विकसन्मुखाम्बुजः । उदारमौनेन गुरोरुदीरितं चिरं चकारानुमतं पुरन्दरः ॥३२॥ निशम्य गीर्वाणगुरोगरीयसी गिरं तदानन्दमयो नयोज्ज्वलः । मनः सुराणां हसितामृतद्रवै- विनोदयन् वाचमवोचदच्युतः ।।३३।। वयं गुरो ! निर्भरभक्तिभाविताः सदा सुपर्वेशनिदेशकारिणः । असौ यदाज्ञापयति प्रसन्नधी- स्तदाशु धार्य शिरसैव मादृशैः॥३४॥ इति ब्रुवाणं यदुनन्दने तदा मुदा परीतः परया पुरन्दरः। सिषेच पीयूषरसेन सर्वतो रणस्थली मूच्छि[त]जीवहेतवे ॥३शा १ शिरोऽय Ms.

·षोडशः सर्गः प्रबोधितास्तल्पतलादिवोन्मदा मुदा तदानीमतिपूर्णमानसाः। सुधाभिषिक्ताः परितो रणाङ्गणात् परासवः सत्वरमुत्थिता बभुः ॥३६।। वनाग्निकल्पैर्विविधास्त्रसञ्चयै- विशोषिताना(84a)]मुरुवीरवीरुधाम् । नवाम्बुवषैरिव निर्भरं तदा नवीनताकारि भृशं सुधारसैः ॥३७॥ करैरुदारैरिव निर्भर हरेः पराहता वैरिवरूथिनीशतैः। चिरं रजन्यामिव तारकोत्करा रणाजिरे वा[सवसैनिका बभुः ॥३८।। [पुरा] सुरैः प्रापि वरा सुराङ्गना ततः सुधासेककृता नवीनता। अतः सुखावाप्तिविरोधि तत्क्षणं जितारयो जीवनमेव मेनिरे॥३॥ ततः सुधासङ्गमजातजीवितं विलोकयन् चारुबलं महोज्ज्वलम् । गजेन्द्रमारुह्य मुदा मदोन्मदं मुरारिणा सार्धमगात् पुरन्दरः॥४०॥ सुखोपविष्टाः स्फुरदुअरोचिषो महेन्द्रदत्तासु विमानराजिषु । प्रयान्तमिन्दीवरसुन्दरं हरिं मुदानुजग्मुर्यदवः समं सुरैः ॥४१|| तनुप्रभोद्भासितदिग्विहायसो विराजमाना वरवीरराजयः ।

·पारिजानहराणे मुदा तदालोकयतां समन्ततो वितेनिरे चेतसि भास्करभ्रमम् ॥४२॥ उदारसंमोदपरा दिवौकमः समुद्विग्न्तो मुरवैरिणो गुणान् । द्रुतं सुरा()धीशपुरीमुमश्रियं विलोकयामासुरविनमानसाः ॥४३॥ विलोक्य तां नेत्रमनोविनोदिनों मुगधिगजन्य पुरीमुर्माश्रयम । ननन्दुरानन्दसुधापयोनिधी 'निमज्जमाना इव माधवानुगाः॥४४॥ ततस्तरङ्गिण्य इवेशमम्भसा श्रियः समृद्धा इव नीतिशालिनम् । मरुत्वतस्ता नगरी गरीयसी यदुप्रवीरा विविशुः समं सुरैः ।।४।। विलोलिताभिर्मूदुना नभस्वता महागृहोद्दामदुकूलवल्लिभिः। समाह्वयामास मृदङ्गनादिनी करारविन्दैरिव सा पुरी सुरान् ॥४॥ अमन्दमन्दारसुचारुसौरभैः सुरापगाशीतलशीकरैरपि। विधूनयन् वारिरुहाणि मारुतो विनोदयामास मनो मधुद्विषः ॥४७॥ समुद्यदुद्दाममृदङ्गनिःस्वनः सुराङ्गनानामपि वल्गुगीतिभिः । , ताच्छील्ये चानश ।

·षोडशः सर्गः
अमन्दमानन्द[म]यीव सर्वतः
सुराधिराज[स्य पुरी तदाभवत् ॥४८॥
विराजमानो नवरोचिरुचकै-
घनस्वनस्यन्दनमध्यमास्थितः ।
हरिः सुराधीशपुरीनिवासिभि-
(85a)Hदा तदालोकि शशीव शारदः ।।४।।
अथ त्रिलोकीतिलकीभवद्युतौ
प्रयाति पूर्णेन्दुमुखे मुरद्विषि ।
समन्ततो देवपुरौकसामभू-
न्मनस्तदालोकनकौतुकोत्सुकम ॥५०॥
दिदृक्षया संचलितैरितस्ततो
[विलोकितो वर्त्मनि कैश्चिदच्युत. ।
अचिन्त्यचिन्तामणिलाभसंभव-
प्रमोदसंभारमपारमार्पयत् ।।५।।
मुकुन्दमालोकयितुं समागता
जवेन काचित् कमनीयलोचना।
अथैतदुद्दाममहाप्रमोहिता
हिताहितं किञ्चन तत्र नाविदत् ॥५२।।
मुद्विषद्वीक्षणजातकौतुकात्
प्रकाशयन्तीव मनः समुत्सुकम् ।
चकार काचिन्न करं'कलावती
नितम्बबिम्बस्खलितेऽपि वाससि ॥५३॥
समं सखीभिर्भवनादुपागता
मसास्थिता वर्त्मनि लोकसंगमे।
अधात् तदानीं हरिणीव संभ्रमात्
कुलाङ्गना काचन चञ्चले दृशौ ॥५४॥

·पारिजानहरो
मुहुर्वदन्त्यो मुरवारमद्रगान
घनानुगगा: म्बलदम्बरजः।
श्रमाम्बु भाग्करम्बि(1)ताननाः
सुगङ्गनाः संभ्रमर्मभृना ययुः ।।५।।
हरेर्मुग्यालोकनलालचनमा
विनियतीनां भवनानन वाम ।
निमेपन्यनयननभ म्पल
रगज गजीवमयं समन्ततः ।।
विलोकिनुं माधवमुगनानि
द्रुतं वजन्त्या भवनाननवः
उदारहारच्युतमतिकोन्कर
सीजनः पद्धनिमन्वमीयन ।।५७||
मृगीदशामाननविम्बकान्निमि-
विरजिरे चाम्गवाक्षराजयः ।
दलान्तगणीव सुमेरुकानने
समु वसञ्चन्द्रमसः करोत्करः ||५||
न सा सुपर्वशपुरे नितम्बिनी
यया न दृष्टो हरिरेत्य सादग्म ।
न तादृशः कोऽपि बभूव च स्फुटं
न यस्तदामोदमुद्रारमाप्रवान ||५६।।
निपीतपीताम्बरकान्तिकौमुदी-
सुधारसाः संमदपूर्णमानमाः ।
नितम्बवत्यः प्रतिवम नागरै-
विलोकिताश्चित्रगता इवानिशम ॥६०||
समागताःसादरमाशु सन्निधि
मुदा सुपर्वेशपुरे मृगीदृश

·षोडशः सर्गः
६६
मुकुन्दमानन्दमयैर्विलो(86b)चनै-
श्चिरं पिबन्त्योऽपि न तृप्तिमाययुः ६१॥
तमालनीलद्युतिरक्तलोचनो
मनोविनोदं जनयन् मृगीदृशाम् ।
क्षणं च यद्येष निरीक्ष्यते तदा
मुधा सुधापानकदर्थनाशतैः ॥६२॥
इति ब्रुवाणाः स्फुरदिन्दुसुन्दरे
मुखारविन्दे वनमालिनोऽबलाः ।
निमज्जयामासुरुदारमानसाः
समं हृदा नेत्रमधुव्रतावलीम ॥६३॥
सभाजितो देवनितम्बिनीगणै-
विलोचनोदारसरोजराजिभिः ।
मुदा तदानीमतिपूर्णमानसो-
ऽविशन् मुकुन्दोऽथ महेन्द्रमन्दिरम् ॥६४।।
सभागृहद्वारमवाप्य सादरं
मतङ्गजेन्द्रादवरुह्य वासवः ।
नियोजयन् भृत्यगणानितस्ततः
प्रकाशयामास निजां विनीतताम् ॥६॥
करावलम्बैरवतार्य वाहनात्
पुरःसरः संमदपूर्णमानसः।
विनीतमूर्तिमघवा मुरद्विषं
प्रवेशयामास निवेशमात्मनः ॥६६।।
स्वयं सुराणामधिपेन सादरं
सुवर्णसिंहासनसन्निवेशिताः।
विरेजिरे संसदि वीरराजयो
मखेषु वेदिज्वलिता इवाग्नयः ॥६॥

·पारिजातहरगो नमस्कृता सादरमाशु सत्यया चिरं परिष्वज्य पुलोमसंभवा । समं मम्बीभिः परया मुदान्विता निनाय तामाशु निजं निकेतनम् ॥६॥ पुलोमजार्धासनसंगतां नदा चिराय मत्रा]जितराजनन्दिनीम् । सभाजयामासुरदारमानमाः मुरस्त्रियः कुङ्कुमचन्दनादिभिः ।।६।। पुरन्दरोऽपि स्मितसुन्दराननः सभाजयित्वानुगतान ] मुरद्विषः । महर्टिसंभारभृतो निजालयान् निवेशयामास निवासहेतवे ॥७॥ विसृज्य भूमीपतिमण्डलं तदा सुरानपि स्मेरमुखो विसर्जयन् । समं मुकुन्देन मुदा करम्बितः पुरन्दरो मन्दिरमुज्ज्वलं ययौ ॥७१|| हर्येषु हेमखचितेसु तदा वसन्तः सन्तोषसन्ततिपराः सरसानपानः। तल्पैः सुकोमलदुकूलमनोनुकूलैः सर्वे क्षपां नृपतयः क्षपयांबभूवुः ॥७२॥ सविनयमनुवेलं लालितो वासवेन त्रिदशयुवति(87a)वृन्दैरादरादय॑मानः। सपदि मुदितचेताः किनरीचारुगीत- मुररिपुरपि रम्यां यामिनी तामनैषीत ॥७३॥ स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता धन्यं किञ्चन हृद्भतं नवजवासिन्दुरसान्द्रं महः ।

·सप्तदशः सर्गः १०१ धीरश्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतूहलानिर्मिते काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गो ययौ षोडशः ॥७४॥ -O [ सप्तदशः सर्गः] श्रीपतिः परमया मुदान्वितै- रचितः प्रणयनिर्भरैः सुरैः। नाकनाथनगरेऽति[सज्जिते सत्यया सममवाप संमदम् ।।१।। नाकनायकगणैः समचिंतः किन्नरीभिरुपवीणितो मुदा । सर्वतः सुरपुरे परिभ्रम- नुत्सवं हरिरपारमाप्तवान् ॥२॥ संविगाह्य [यदवो यदृच्छया स्वच्छशी]तलजलां सुरापगाम् । पारिजातपरिकल्पितस्रजो भूभुजो मुमुदिरे सुरा इव ॥३॥ वीक्ष्य लोचनमनोविनोदिनं पारिजातमुपजातकौतुकम्। बह्वमानि मनसैव सादरं [केशवेन सुरलोकवैभवम् ] ॥४॥ (87b) चन्दनानिलविलासलालिते सेविते सुरभिणा दिवानिशम् । संचरन् दयितया समं शनै- नन्दने मुदमवाप माधवः ।।।। नृत्यगीतगुणगर्वितात्मना- मुल्लसल्ललितकायरोचिषाम् । ....740 परिग्रहण सं. प्रन्थालय, के. उ. ति. शि. संस्थान सारनाथ, वाराणसी

·१०२
रजनहा
.
[नन्दनन्दनमनन्दयन भृशं
चेष्टिता]नि सुरराजमभ्रवाम ।।६।।
देवगजनगरीनिवामिनां
लोललोचनचकोरसंचयः ।
शारदेन्दुमममुन्दग्द्यतो
श्रीपती मुद्रमविन्ददुचकैः ॥७॥
कायकान्तिभरमजितान्तरं
मंप्रमूनकुन केन तेजमा।
लोचनम्तपिवन मुदान्विताः
शर्वरीशमिव सर्वतों जनाः ।।
ताण्डवैललितगीतनिस्वन-
हिनर्वसनभूपणैरपि ।
सप्रियं सुरपुरीनिवासिनो
माधवं प्रमुदिताः [सि]षविरे ||६||
शारदेन शशिनेव शर्वरी
कामिनेव ललिता कलावती ।
दवराजनगरी गरीयसी
माधवेन सह सा विभूषिता ॥१०॥
संततस्मितसुधालसन्मुख
नीलनीरदनि रमापतौ ।
लोचनै[रभिमृतस्य चेतसः
प्राभवन्न सुरलोकसुभ्रवः] ॥११॥
(58a) याभिरैक्षि नलिनेक्षणस्त]दा
शारदेन्दुरुचिरो रमापतिः।
ताभिरुल्लसितगर्वनिर्भर
द्रागमानि सफलं निजं जनुः ॥१२॥

·समदशः सर्गः अम्बराभरणपानभोजन- स्तोषिता मघवता निरन्तरम् । उल्लसत्कनकहर्म्यवासिनो भूभृतः सुरवधूरतो]षयन् ।।१३।। [पानभोजनविलासजस्तथा नैव भूमिवलये कदाचन] । अन्वभावि सहसैव तैर्यथा संमदो नवनवः प्रतिक्षणम् ॥१४॥ यद् यदिष्टमिह विष्टपत्रये वस्तु चारु ददृशुर्दिवौकसः । आदराद् ददुरुदारमानसा माधवाय [सबलाय तत्तदा ॥१॥ [बान्धवान् प्रणयसंभृतान् यदा स्वैरमस्मरदसौ सुपर्वभिः] । पूजितोऽपि मुर्राजनिजां पुरी गन्तुमुत्सुकमतिस्तदाभवत्॥१६॥ वीक्ष्य गन्तुमनसं मधुद्विषं वाष्पपूर्णनयनो [मरुत्पतिः] । [आलिलिङ्ग] मुहुरेनमुत्सुको वत्सलो विरहशङ्कया भृशम् ॥१७॥ माधवाय ददतस्तदादरात् [काममा] शिषमुदारमा[न साः । नारदप्रभृतयो मुनीश्वराः साम संभृतपदस्वरं जगुः ॥१८॥ तत्र पूर्णदधिपात्रपाणयो मङ्गलोल्लसितचारुगीतयः।

·१०४
पारिजातहरणे
[प्रस्थितस्य शकुनानि शाङ्गिणः
सर्वो व्यरचयन् सुराङ्गनाः ॥१६॥
(ISI) किन्नरीमधुरगीतनिस्वन-
रप्सरोललि]तभाषितैरपि ।
चारुतूनिनदश्च निर्भर
स क्षणो रसमयस्तदाभवन् ॥२०॥
तुङ्गमङ्गलमभङ्गमिच्छता
तत्र पुण्यजनुपां द्विजन्मना[म] ।
उल्ललास समयोचितोऽभितः
श्रौतमन्त्रनिनदः श्रुतिप्रियः ॥२१॥
ये सुरेन्द्रसदने द्विजास्तदा
[क्षेम्य] कृत्यभरयन्त्रिता भृशम् ।
प्रस्थिते यदुपतौ निजालयं
तेऽपि पुण्यजनुषः समाययुः ॥२२॥
भाविमाधववियोग[शङ्कया
म्लानमिन्द्रपुरसुध्रुवां मुखम् ।
अञ्जसा बतातदाजयत्तमा-
मुद्यदिन्दुरुचि]संभृताम्बुजम् ॥२३॥
आशिषा सममशेषसंपदः
प्रीतये मुररिपोरदाद् विधिः।
सिद्धयोऽथ सहसाणिमादय-
[स्तत्र सन्निचकृषुवशवदाः ॥२४॥
प्रत्यपादि हरयेद्भुता द्युतिः
प्राज्यसंमदधृ]ता शिखावता ।
आतपत्रमथ काश्चनप्रदं
पाथसां पतिरदान्मुदान्वितः ॥२॥

·सप्तदशः सर्गः माधवस्य वपुपि स्वकं तदा वीर्यजितमदान्मुदानिलः। यक्षभूभृदपि कोपमक्षयं [न ह्यवै]क्षत मुरारयेऽर्पयन् ॥२६॥ आहवे विजयसिद्धिमुद्धतां दीर्घमायुरपि संददौ यमः । नायकोऽथ फणिनामदान्मुदा रत्नराशिममितं मुरारये ॥२७॥ यद्यदिष्टमभवदिवौकसा वाहनं वसुविभूपणादिकम् । आदरादुपगत[ मुरार]ये तत्तदाशु ददुरुल्लसत्त्विषः ॥२८॥ सुप्रतीकसदृशा'नुरुत्विषो दन्तिनो मदभरेण मेदुरान् । वाजिनश्च तुरगेशसन्निभान् लक्षशः सुरपतिस्तदा ददौ ॥२६।। नृत्यगीतगुणकेलिकोविदा: का]मिनीललितकायरोचिषः। किन्नरैः सममदान्मुदान्वितो माधवाय सदयः शतक्रतुः ॥३०॥ भूषणं सुरपुरस्य पूरक याचकेहितभरस्य वासवः । देहविद्धमिव च स्वकं यशः पारिजातमदान्मुरारये ॥३१॥ १ दहशा Ms. २ ददता Ms, ·पारिजातहरणे आदरेगा परिरभ्य निर्भ वाष्पपूर्णनयना पुलोमजा! भूषणाम्बरविलेपनादिभि- माधवस्य दयितामनोपयत् ।।३।। उल्लसन्मणिमयं महाम्वनं म्यन्दनं हयसहस्रयोजितम। मातलिमघवनो नि(b)देशतो माधवस्य पुरतो न्यवेदयत् ॥३३॥ संविसृज्य विनयोजितस्तदा धातृशङ्करमुखा[] दिवौकसः । हीरहस्तियहाटकादिभि- र्याचका[न् ] द्रुतमतोषयद् विभुः ॥३४॥ अश्रुपूर्णनयनाजशोभिना वासवेन परिरभ्य निर्भरम् । सादरं शिरसि चुम्बितो मुदा सन्ननाम मुरजिदिवौकसः ॥३॥ सन्निवार्य शपथैरुदारधी- रश्रुपूर्णनयनं सुरेश्वरम् । आरुरोह दयितायुतो रथं मेरुमिन्दुरिव रोहिणीसखः ॥३६॥ ऊर्जितैर्द्विरदवृन्दगर्जितै- निभरैरपि च तूर्यनिस्वनैः। पूरयन् दश दिशः समन्ततो निर्जगाम सगणो यदूद्वहः ॥३७|| संमदोल्लसितयादवं तदा दूयमानसुरमैन्द्रपत्तनम्।

·सप्तदशः सर्गः अर्धनद्धनवचन्द्रमर्धतो वर्धमानतिमिरं नमोऽहसत् ॥३८।। कौतुकोत्तरलिताः समुल्लस- ल्लोललोचनसरोजराजिभिः । माधवं त्रिजगदय॑मार्चयन सादराः सुरपुरीनिवासिनः ॥३६॥ हासभासितमुखेन्दवस्तदा लोललोचनचकोरस[निभाः। प्रस्थितं हरिमवेत्य मेनिरे स्वस्थितिं त्रिदशसुभ्रुवो वृथा] ॥४०॥ (90a) [२]क्षिणः सुरपतेनिदेशतो माधवस्य पुरतो महाबलः। चन्दनेन विपिनेन संहतं कल्पवृक्षमवहन्मुदान्विताः ॥४१॥ कायकान्तिनिकरैरनर्गलै- र्भासयन् दश दिशोऽथ वृक्षराट]। [सञ्चरन् नभसि भानुमानिव संततं प्रतिपदं व्यराज]त ॥४२॥ दिग्विलोकनकुतूहलोल्लस- ल्लोचनः परमया मुदा वृतः । हासभासितमुखेन्दुरादरा- च्छीपतिः प्रियतमामभाषत ॥४३॥ [पारिजातविटपी सचन्दन- स्तन्वि ! याति गगने यथा यथा । १ मभाषयत् Ms ·- पारिजातहरो पश्य भान्ति परितम्ता तथा कौतुकादिव दिशः सकाननाः ।। इन्द्रनीलमणिनीलविग्रहा वारिदाः सलिलभारमन्थराः । सञ्चन्ति वि[यति] प्रसादिनः पश्य संयनि मतगजा इव ॥१५॥ प्रेयसि ! क्षणमवेक्ष्यतां पुर- [श्चन्द्र चन्दनसुधा समद्युनिः । हीरहाराचमम्बरश्रियः सन्तनाति दिविपत्तङ्गिणी ॥४६॥ दृश्यतामिदमुदारमम्बरे मण्डलं हिमकरस्य राजते । कामिनी[वदनतः पराजया- दजितं मलिनमङ्कमुबहत् ] ॥४७॥ (AUD) रत्नराशिरुचिभासितोऽभितः काञ्चनो विबुधवास]भूधरः। देवि ! सप्त मुनयो [नयो]ज्ज्वला- रुन्धती च सकलं निभालय ॥४८॥ - स्यन्दमानतुहिने हिमद्युतौ तन्वि ! भाति [सविशेषमुद्वती] । [अङ्गनेव सरसा पतिव्रता पश्य पद्मनयने ! कुमुद्वती] ||४|| [नीलनीरदमवेक्ष्य सर्वथा [मानसे सर]सि संभृतादरा । १ मन्तरा: Ms.

·सप्तदशः सर्गः
१०६
चारुमारुतरया नभस्तले
कुण्डलीयति मरालमण्डली ॥५०॥
भ्राजमानमणिराजिराजित-
श्वारुकाञ्चन[रुचा विजम्भितः]
[मेरुरेष विबुधालयः पुरो
वल्लभे ! गिरिगुरुर्निरीक्ष्यताम्] ॥५१॥
[अत्र] फुल्लशतपत्रलोचने !
कल्पपादपकृते सुरैः समम् ।
युद्धमुद्धतगुणं पणीकृत-
प्राणमुन्नतहृदां बभूव नः ॥५२॥
स्यन्दनेन ज[विनाऽऽत्तसन्निधिः
सारसाक्षि ! नवनीरदद्युतिः।
उल्लसल्लहरिभारभ[ङ्गुरः]
पूर्णवारिनिधिरेष सुन्दरि ॥५३॥
देश एष वरभूषणं भुवः
कामरूप इति विश्रुतः प्रिये ।
यद्भवैरगुरुसारसौरभै-
र्मोदमञ्चति चिरं जगत्त्रयी ॥५४॥
स(91a)[र्वदा] प्रचुरसिद्धिकारिणी
नीलशैलशिखरे विलासिनी ।
शङ्करेण सहिता गिरेः सुता
नैनमब्जनयने ! विमुञ्चति ॥५५॥
लोहितोऽयमतिनिर्मलोदको
दृश्यतां प्रचुरचारुसैकतः।
एष वामनयने ! प्रणम्यता
माधवो मणिमही[ध] रालयः ॥५६॥

·११० पारिजातहरण अम्बुजाक्षि ! धवलाम्बुधारया संगताथ कमता विलोक्यताम् । कालिका निखिललोकपालिका सर्वदा रमति यत्र सर्वदा ॥५७।। देवपत्तनमिवातिसुन्दरं नारिकेलवनराजिराजितम् । उल्लसद्वरण]मौलिमण्डलं गौडमण्डलमिदं विलोक्यताम ||५|| जानकीजननभूमिरीक्ष्यता- मम्बुजाक्षि ! मिथिलेयग्रतः । अत्र विज्ञवदनेषु दपिता नृत्यति प्रतिगृहं सरस्वती ॥५६॥ काशिका परपदप्रकाशिका कार्मुकाकृतिरियं विराजते। यत्र चारुगुणरोचिरुह्यते गङ्गया मृदुचलत्तरगया ॥६॥ ये मनागपि वसन्ति मानवाः पत्तनेऽत्र कुसुमाशुगद्विपः। तैरुदारचरितैः करे कृता हेलयैव पुरुषार्थसिद्धयः ॥३१॥ पातकाशनिरसौ सुरापगा सङ्ग(91b)ता यमुनयातिधन्यया। मजतामिह कदापि सज्जते नाम्बुजाक्षि ! जनिवेदना घना ॥६२।। जाह्नवीचलतरङ्गचामरं तीर्थराजमिममाहुरा[र्यकाः] ।

·सप्तदशः सर्गः
१११
आतपत्रमिव यत्र राजते
नीलनीरदनिभो महावटः ॥६३।।
सुन्दराङ्गि ! सरितौ सितासिते
संगते त्रिजगतां हितावहे।
व्याधिमाधिमथ जन्मयातना
ये हठेन हरतो विलोकिते ॥६४॥
दूरिता रथरयेण भूरिणा
जाह्नवी सयमुना यदीक्षणात् ।
प्राप्तविप्लुतनिधिव्यथेव मे
मानसं बत दुनोति निर्दयम् ॥६।।
अम्बुजाक्षि ! मथुरेयमुज्ज्वला
बाल्यकेलिशतसाक्षिणी मम ।
अत्र केनचिदुदारचेतसा-
घानि भोजपतिरोजसान्वितः ॥६६।।
पालितं सपदि [पाण्डु]जन्मना
वारणावतमिदं वरानने।
राजसूयसमयेऽत्र निर्जिताः
के न भूमिपतयः समागताः ॥६॥
दृष्टशक्रसुतविक्रमं कुरु-
क्षेत्रमेतदबले ! विलोक्यताम् ।
आममर्द तरसा सुयोधनं
दुर्धरोऽत्र गदया वृकोदरः ॥६८।।
श्रीरघूद्वहवियोगसाक्षिणी
दक्षिणा दिगियम(92b)क्षितोषिणी।
यद्विलोकनविनोदशालिना
भानुनापि बत मान्द्यमुह्यते ॥६॥

·पारिजातहरगे चारुवाग्विलसिनोचलं महा- राष्ट्रमण्डलमिदं मदालसे। नागरीनयनतुङ्गभगिभि- यंत्र याति मदनः कृतार्थताम् ॥७॥ अग्निहोत्रपरिचायकाश्चिरं वेदवादनिरना निरन्तरम। संवसन्ति तपनानलप्रमा यत्र शुद्धमनया डिजातयः ||७|| नाकनायकपुगेपमं पुरो भाति भाविनि ! विदर्भमण्डलम् । सद्गुणां प्रणयिनीमिव प्रियो यस्य रीतिमनुयाति सत्कविः ॥७२॥ सागरोऽयमुरुभङ्गिनिर्भरा- न्दोललोलजलजन्तुसन्ततिः । शीर्यमाणधनशुक्तिकापत- न्मौक्तिकोत्करकरम्वितान्तरः॥७३॥ संहृतत्रिभुवनो निजेया पन्नगेशफणमध्यमास्थितः । अत्र संस्वपिति योगनिद्रया मुद्रितश्विरतरं परः पुमान ॥७४|| केतकीकुसुमगन्धबान्धवो लालयन् मृदुतरङ्गसंहतिः। शीकरप्रकरसङ्गशीतलो मन्दमन्दमयमेति मारुतः ॥७॥ देहि देवि ! शमादरादितो द्वारकेयमुदिता गुणोत्करैः।

·सप्तदशः सर्गः
११३
यद्विलोकनकुतूहलान्मुहु-
मोदमेति मम मानसं प्रिये !॥७६॥
अत्र शोणमणिराजिराजिता
दृश्यतां सुदति ! सौधमण्डली ।
यत्प्रभाभिरभितो विभूषितो
भानुमानपि तिरीक्ष्यते नरैः ॥७७।।
अस्मदागमनसंश्रुतिस्रव-
न्मोदबाष्पभरभूषितेक्षणाः ।
संभ्रमादनधिरूढवाहना
निःसरन्ति नगरादितो जनाः ॥८॥
इत्थमालपति म[T]धवे मुदा
मातलिर्विदिततत्समीहितः ।
आनिनाय रथमञ्जसा महीं
ना[नुगाः प्रभुरुचौ विलम्बिनः ॥७॥
तत्रावतीर्य रथतोऽथ रथाङ्गपाणि:
प्रत्युन्मुखान् गुरुजनान् प्रणनाम नम्रः।
भक्त्यानतः शिशुभिरत्रकलाविलाक्ष-
स्तानालिलिङ्ग समुदीर्य सुमङ्गलानि ।।८०॥
सरभसमनुयातः स[म्मदा]दुत्तरङ्गैः
पथि पथि नगरीयैरादरादय॑मानः ।
जयजनितविशालोल्लासफुल्लाननश्रीः
पुरमविशदमन्दानन्दसान्द्रो मुकुन्दः ।।८१॥
स्वान्तध्वान्तविधूननं प्रणमतां दीर्घादरं ध्यायता
धन्यं किञ्चन हृद्गतं नवजवासिन्दूरसान्द्रं महः ।
पूर्णः श्रीकविकर्णपूरकृतिना कौतुहलानिर्मिते
काव्ये चारुणि पारिजातहरणे सर्गों मुनीन्द्वङ्कितः ॥२॥

·पारिजातहरगो [ अष्टादशः सर्गः] भुजभुजङ्गमराजविगजितो युधि वि[(5:3a)जित्य हरिदिशेश्वरम् । सुरतरं धरणीतलमानयन् मनसि कम्य ततान न विस्मयम् ||१|| मणिमयोत्तमकृत्रिमपर्वती- परि पग्रिफुग्दनतरद्युतिः। विनिहिती मुदितेन मधुद्विषा सुरतविंचकास सनन्दनः ॥२॥ रुचिरकाचनकुम्भसुसंभृत- ललितकलसर:सलिलोत्करैः । प्रमुदिताः सततं सह सत्यया सिपिचुरब्जदृशः सुरशाखिनम् ॥३॥ सुरभिगन्धभरः कुसुमोत्करैः प्रचुरचारुपरागविराजितैः । मृदुलयापि च पल्लवशय्यया तमुपसेव्य मुदं दधुरङ्गनाः ॥४॥ सुरपतिविजितः समराङ्गणे द्रुतमहारि तरुस्त्रिदिवौकसाम् । इदमुदारतरं परितः प्रजा मुरहरस्य यशोऽभिनवं [ज]गुः ॥५॥ भुजबलेन विजित्य शतक्रतुं सुरविभूषणवारणवाजिभिः। विनयनम्रमना मधुसूदनः सपदि बन्धुगणान् समतोषयत् ।।६।।

·अष्टादशः सर्गः ११५ विशदहासलसद्वद्नेन्दुना वचनचारुसुधारसवर्षिणा। मुरहरेण [म]नागपि वीक्षिता मुमुदिरे रिपवोऽपि निरन्तरम् ॥७॥ न तदवादि कदापि मधुद्विषा यदभवद् व्यथकं द्विषतामपि। व्यरचि तेन कदापि न तद् यतो मुदमुदारतरां न दधुर्जनाः ।। सदुदयेन [सदाम्बरशालिना त्रिजगतीगसेचनकत्विषा ।। मुरहरेण मनोज्ञकलावता मुदमवापुरुग्ररुचः प्रजाः ॥६॥ मुरहरेण मनोरमरूपिणा निखिललाकविलोचनराजिषु । क्षणविलोकनतोऽपि वितेनिरे द्रवदमन्दसुधारसवृष्टयः॥१०॥ ललितता[ललयेन] विचक्षणा मधुरगीतकलापकलाविदः । प्रतिसभं शुभशंसि हरेर्यशो जगुरुदारतरं हरिणेक्षणाः॥११॥ न वलितज्यमकारि धनुः क्वचिद् व्यरचि नैव रुषारुणमाननम् । तदपि वश्यमभून्मधुविद्विषो [गुणगणे]निखिलं जगदञ्जसा ॥१२॥ दश दिशोऽपि यशोभरभूषिता भुजबलेन विजित्य यदूद्वहः । -- ·पारिजातहरणे विविधदानकृतार्थितयाचक- श्चिरमयष्ट महटफलमखैः ।।१३।। विविधयागविशेषविनिर्मितः कनकयूपगणमुरवैरिणा। (9)[विशद कीतिभरैरिव भासिताः। सपदि वारिनिधेतटममयः ॥१४॥ उपहताभिरुदारतर्गन्वपा कनकगजिभिगशु मुगद्विपा । प्रतिवलीयकवेश्म विरेजिरे कति न वाभिनवा इव पर्वताः ॥१शा [विमलपर्वसुधानिधिमण्डलै-] रिव पुरैः परितः परिवारिताः। दश दिशोऽपि शशंसुरनुक्षणं जगति यस्य निरावरणं यशः ॥१६॥ तपति तस्य पराक्रमपावके रविरमानि हृदा न हि मानवैः। अथ विभाति तदीयमुखाम्बुजे सुखम]वापि न शीतरुचावपि ॥१७॥ अनुगतो मनुवर्त्म महामना विविधनीतिनियोगविचक्षणः। अनुशशास भुवं सपयोनिधिं सुजनरक्षणदक्षतमो हरिः ।।१८।। अपि जगद्विजयोर्जिततेजसो [विनयन] ब्रहृदो मुरवैरिणः। १ भाषिता Ms.

·अष्टादशः सर्गः
ललितकीर्तिसुधारसलेपनै-
विशदभावमगाज्जगदङ्गणम् ॥१॥
[अवति भूमि] मुदग्रतरे हरौ
गलितदस्युनिशाचरभीतयः ।
विविधयागतप कृतितर्पणै-
मुमुदिरे मुनयोऽपि वनस्थिताः ॥२०॥
सकलया कलया भुवि राजता
हिमरुचेव मनोरमरूपिणा ।
नवनवः समकारि मुरारिणा
निखिललोकमनाकुमुदवजः ।।२१।।
अथ निधाय महीपरिपालनो-
द्भटभरं नयशालिषु मन्त्रि(94b)षु ।
प्रमुदितप्रमदाभिरुदारधीः
सह विहारसुखं हरिरन्वभूत् ।।२२।।
ऋतुगणेन सदैव निषेविते
मलयधीरसमीरविराजिते ।
कुसुमसौरभशालिनि कानने
मुदमुदारतरां हरिराप्तवान् ॥२३॥
[कुटजकेतकमञ्जतरां]शुभि-
विशदयन् परितो हरितो भृशम् ।
विहरति स्मरकेलिपरे हरौ
प्रतिपलं विललास घनागमः ॥२४॥
घनतरोजितगजितशालिनो
नवहरिन्मणिमेदुरकान्तयः।
विदधुर[म्बुधराः परिवारिता]
वलदुदारतडित्तरला दिशः ॥२५॥

·११८ पारिजातहरणे प्रतिवनं वनवारिविराजिता रुचिरे वरकेतकराजयः । स्फुटजगद्विजयोजितनेजमो रतिपरिव कामचनशत्रिकाः ॥२६॥ तनुतरांशुकचन्दनसे [विनां ललित]मल्लिविकासविभृपया। दयितयेव विलामकलाविदा द्रुतमहारि मनः शुचिसंपदा ॥२७॥ सलिलमम्बुजगजिविगजिन विशदशीतकरोज्वलितं नमः। वनभुवः कलहंसविभूषित न शरदा] किमकारि मुद्रान्वितम् ॥२८॥ ललितकुन्दमरन्दभरालस- स्तुहिननीनिपेवणशीतलः । सुरतरङ्गतरङ्गितमानसं हरिमसेवत हैमनमारुतः ॥२॥ प्रतिवनं नवकिंशुकशाखिना मृदुपलाशशतानि चकाशि[रे] । (05a) सकुसुमप्रचयानि धना]टवी- समुपजातहुताशशिखा इव ॥३०॥ रसिकपाणिपराहतवल्लकी मृदुगुणस्वनतोऽपि मनोरमैः। जगदकारि मधौ वशमञ्जसा मुदितकोकिलकोमलकूजितैः ॥३१॥ [दिनतनूकरणादतनुप्रियो विपुलयन सहसैव विभावरीः।

·अष्टादशः सर्गः
११६ ।
कुसुमसंवलितो बत रागिणां
मुदमुदारतमां विदधे मधुः ॥३२॥
-नवरसालरसादनदर्पिताः
परभृता यदुदारतरं जगुः ।
तद्भवन्मदनस्य महोर्जितं
सपदि दग्धत[नोरनुजीवितम् ॥३३॥
बकुलकुञ्जविगुञ्जदलिब्रज-
प्रचुरनादविकासिनि कानने ।
नवनवत्वमियाय वनप्रिया-
रुतमुदारतरं बत रागिणाम् ॥३४॥
-अलिनि वल्गति वाति समीरणे
परभृते गिरमुद्रिति स्फुटम् ।
मकरकेतुरुदीर्ण]शरासनः
प्रसभमेव जिगाय जगत्त्रयम् ।।३।।
कुसुमसौरभसारसुसंभृते
मलयमारुतसङ्गमशीतले ।
नवलताभवने सह सत्यया
हरिरुदारतरं सुखमन्वभूत् ॥३६॥
सुरतरुप्रसवैरधिकादरा-
द्विहित[मण्डन]मेव नव प्रभैः] ।
प्रियतमाकुचमाशु विभूषयन्
मुरहरो मुमुदे कुमुदेक्षणः ॥३७॥
'विविधकेलिविलासविशारदो
हरिरुदैक्षत यां कुतुकादपि ।
मदनबाणविमोहितचेतसा
द्रुतममानि तया सफलं जनुः ॥३८॥

·१२० पारिजानहरणे कचिदुदारनर अम[निर्भर- श्लथतनुर्दरनिमीलिनलोचना] । [प्रियतमोरसि] कामवशंवदा हरिवधू रसिका महमापनत् ॥३६॥ स्मितविकाशितचामतरानना मधुमदारणलोलविलोचना। प्रणयिनं त्वनुरागरमा[लसा प्रियनमा] परिग्भ्य मुदं ददी ॥४॥ मृगदृशां स्तनशैलसमुद्गता रुचिरे नम्बरक्षतराजयः । वशयितुं युवमानसपन्नगान् मदनतान्त्रिकमन्त्रगगा इव ॥४१|| अधररागरसो नग मल्लवै. वरविभूपणभाः कुसुमोत्करैः। मधुरचारुगिरः पिकभाषितै- रपहृता विपिनेषु मृगीदृशाम् ॥४२॥ वलितधर्मघनस्तनमण्डले ददति पाणिपुटं यदुनन्दने। [दरनिमीलितग] विशदस्मितं मुखमकारि मृगेक्षणया नतम् ॥४३॥ सरभसं परिचुम्ब्य मुखाम्बुजं वसनसंग्रहणाय समुत्सुकः । अथ निरुद्धकरः प्रियया स ता- मनुनयेन मुरारिरतोषयत् ॥४४॥ दशति केलिपरेऽधरपल्लवं न [यदरोधि करेण मृगीशा।

·अष्टादशः सर्गः रसिकचित्तविमोहनहेतवे नदभवन्मदनस्य महौषधम ॥४॥ विविधकेलिकलासु विशारदा मृगहशः शरदिन्दुसमाननाः । कुसुमरागसमानतनुत्विषा मुरहरेण मुदं दधुरन्वहम ॥४६॥ इत्यं सुखान्यनुभवन सह का[मिनीभिः] [आहत्य वाम]नयनाः स धनानुगगः । लक्ष्मीपतिर्गतिरशेषमहाजनानां की. जगद्वलयमुज्ज्वलयांचकार ।।४।। हिमरुचिरुचिरश्री.कशोकापहारी दितिजगजसमूहोदारसंहारसिहः । प्रतिपलमतिपूर्णः स्फीतसंपत्त्रताने- रधिधरणि ननन्दानन्दकन्दो मुकुन्दः॥४॥' , The Ms breaks off here.

·No text on this page.

·श्लोकसूचिका संख्ये यथाक्रम सर्गश्लोकयोः परिचायिके १६ २१ ७ २५ १३ ७७ १६ १२ ११ १८ २२ O ११ २० ३ २५ १३ ३० अखर्वगर्व बहलं अग्निहोत्रपरिचायकाः अङ्गेषु चन्दनरसं अञ्जसा सिञ्जिनी शार्ले अतिकोपपरीतचेतसो अतिकोमलमल्लि- अतिगर्ववशादुपागता प्रतिनिर्भरमन्तरुल्लसत् अतिनिर्मलमल्लिका- अतिनिश्चललोचना अतिनूतनभूरुहान अतिनूतनमालती- अतिलकमलकं अतिविम्भितपीन- अतिसमुच्छितशृङ्ग- अतिस्फुटस्फाटिक- अत्यादरादिमुदीर्य अत्र फुल्लशतपत्र- अत्र शोणमणिराजि- अत्रान्तरे च तुरगैः अत्रान्तरे रुचिरदेव- अथ कथमपि रम्यैः अथ कान्तिशतेन अर्थ कारणमागमस्य अथ कोपमनर्गलं १४ २ अथ त्रपासम्मदपूर्ण- अथ त्रिलोकीतिलकी- १२ २३ अथ देवपुरीमुदाररूपां १३ १६ अथ देवबलोदाम- ३ २६ अथ द्विषनिर्भरभीति- ११ ३८ अथ धीरतरः समीरणः ११ ५६ अथ निधाय मही- ३ २६ अथ निर्भरभूभार- ११ ११ अथ पृथातनयो ११ २४ अथ मन्मथकोटिसुन्दरे १६ अथ यत्र विलोललोचना अथ रोषारुणीभूत- १२ ४४ अथ लोचनगोचरः १० अथ वदनविसारि- १० ४४ अथ वारिविहार- अथ विविधविनोदान ४ ५२ अथ वीक्ष्यसुवर्ण- अथ सा सहसा १७ ७७ अथ स्तुतो वेदविदा अथ हरिः परितः ४ २५ अथाकिरन् वाएतरङ्ग- ६४ अथाकुलं स्वं बलम् अथागतः प्रौढबलेः ३६ अथान्तकं वैरिमही- अथाभिरामस्मित- ७ २१ ७ ११ ७६ ११ ५१ १३ ० ११ १ wr ३ २४ १६ ६ १० १४ ५१ ७ १४ ४६ १४ है १ ३४ ·१० है ११ १८ १४ ६ १६ १७ १ ३१६ अथामृतोद्यद्दव- अधारविन्दातमुखेन्दुम अथावतीर्याशु ग्थात अथाश्लथोत्साहचलद्- अर्थरावणमुद्दामम अथीरोषारुण- अधोतरङ्गः स्फुरदुग्र- अथोद्धतैर्दवपतेः अथोद्धतेर्माधव- अथाद्यत्तदुद्योत- अथोपवेश्याशु अथोपवेश्य प्रसभं अदा मे मनस अधररागरसो नव- अधरेण तदा मृगीहशो अधरश्चयुतरागभूषणो अधरं भ्रमरेण खण्डितं अधिकोकिलकेलि. अधिकं कृशताभुपागता अधिष्ठितः केशवसैन्य- अधिष्ठिताः अधीशिनारो जगतां अनन्तकल्पान्तममीर- अनल्पकल्पान्तहुताशन- अनीकिनीभिपरिवारितः अनुगतो मनुवर्त्म अनुनष्यति दूनमा नसो अनुरागरसाद्रमानसो अन्वायमानम्तरसा अपहत्य मनस्विना १ २७ अपारसारण शरेण ३७ अपि कौतुकलक्षमीक्षमाणो अपि जगद्विजयोजित- १३ ५३ अपि प्रकामाजितवीर्य- ३ अभीप्सितां वासमहीम अमन्दमन्दारसुचारू- अम्बराभरणपान- अम्बुजाक्ष जगत: १५ ३७ अम्बुजाक्षि धवलाम्बु- ६ ५६ अम्बुजाक्षि मथुरेयम अमृष्यमानः किल अयसम्ब मया निवेदितो १८ ४२ अयमुदारतरी गिरिः ३ २७ अयमुपैति रुचिम् ११ ६४ चितोनगरवासिमिः ११ ३२ अचितो भगवता ११ १६ अलिनि वल्गति वाति ३ ३१ अलिभिरधिकमाधन अवगत्य समागत अवति भूमिमुदप्रतरे १६ १६ अवधूय रसालमञ्जरीः १४ १५ अववृत्य विधेयम अवलम्ब्य करेण ६ अवलम्ब्य चिराय १८ १८ अपूर्णनयनाब्ज- ३ १३ अम्ति कस्तादशो लोके ३ १७ अस्मदागमनसंश्रुति- अहं तु सर्वार्थकृतार्थता- १० १८ ३५ 8 प्राणसमैः है १८ २० ११ ३६ ३ १२ ७ ३६.

·१२५ १ ६ १३ ६ ३६ १३ २ १२ ४२ I श्राकर्णयन्ती सेनायाः आकर्णिते खलु तदीय- आकण्य कर्णविरसानि आकर्ण्य तत्सहचरी- आकर्य दुन्दुभिरवम अाकुञ्चिताङ्गुलिदलेन आकुश्चितेक्षणदले आकृष्टरश्मिरपि प्राकृष्य मौवीं भुजगेन्द्र- आकृष्य रश्मीनतियत्न- आगत्यामिमुखं कथश्चित् आजगाम न यच्छेषः आज्ञामवाप्य महतीं आत्तायुधान् प्रमनसः आदरेण परिरभ्य निभरं आनन्दनयुतिसुधा- आपतन्ती जवाद् वाजि- आपादपद्मवलिताम्बर- आपीय सीधु मधुरं आबद्धतीक्ष्णतरवारि- आमादमुद्रतममानुषम् पायाधनारम्भघृतोरुदम्माः आरुह्य कश्चन करेणुम् आरुनिमेलर्माण- प्रासापता वियदनगल- आरोहणावसर एव पाराहति प्रसभमेव आलम्ब्य निर्मलकरः आलिङ्गति द्रुतमतिप्रणयेन १३ १७ श्रालिम्पन्निव निर्भर आलाभिः सरसं सरारुह- आलोकिते मुररिपो आलोक्य तं नवतमाल- आवयाः सहशा तृष्णा ४ २२ आविर्भवन्ति विरमन्ति आशिषा सममशेष- १८ आशिषः स्वयमुदीये १५ १३ आसाद्य तत्सदनम् यासाद्य त्रिदशाधीश- ६२ आस्यानि चञ्चदलकानि ६८ आहतमस्त्रमुचितं ५ आहवे विजयसिद्धिमुद्वतां इति निगदति पार्थे १७ ३२ इति ब्रुवारणाः म्फुरदिन्दु- इति ब्रुवाणे यदुनन्दने १३ ७४ इति मुग्धमना नितम्बिना- ४ १६ इति वादिनि पर्वते १२ ३० इति वादिनि मक्रोधं ८ १५ इति वादिनि हंसयान- ४ २६ इति विलोकय कौतुकम् ६ इति विविधविधान- २४ इति व्याख्यातमखिलं १७ इति सात्यकिरत्युग्र- ५ इत्थथिवदुदारचेतता २२ इत्थमालपति माधवे ८ १६ इत्थं तयोर्वीर्यवतोः इत्थं निशम्य सुदृशः १२ ३६ इत्थं सुखान्यनुभवन १६ ६३ ३६ १३ ४५ ५२ १० २१ ३ ३८ १३ २१ १७ ७६ ·१२६ १३ ५६ १२ ६ १२ ४३ १२ २१ १३ ६७ १२ १ १५ ४४ ६ १० १५ २० इत्यवेत्यामराधीश इत्यादिवागविलसितैः इत्यालोच्य वचोऽस्माकम् इत्युच्यमाने वचने इत्युदीर्य नयवीर्यसम्पदः इत्युदीर्य वचनं इदमाह मुरारिरत्युदारो इदमुदारतरं मुदमुत्तमाम इदं तु देव प्रणतोऽहम् इन्दीवरद्युतिविलोल- इन्द्रनीलमणिनोल- इह नवोद्गतशोण- इह पश्य वयस्य इह मनोज्ञतमेन इह लताभवनेति- इह विकाशितकिंशुक- इह समुच्छ्रितभृङ्ग- इह सीधशते निवेशिताचा उक्तमुक्तं हरेरद्य उग्रकान्तिरविरूडकरीन्द्रः ज्उजम्भमाणवनकोप- उज्जृम्भमाणघनभासि उत्फुल्लकैरववनी- उदग्रवेगातुलदर्पभाजः उदश्चयन्तश्चलचामराणि उद्य समवाप्य मूढचेताः उजुरुद्भासितनिझर- उदारवर्णा सुगुणे उदारसंमोदपराः १३ २० उद्दीप्तचारुकनकासन १२ २७ उद्धतध्वजिनीनादैः १३ उद्भासितः स्फुरदमन्द- १३ २८ उद्यज्ज्वालाजटाल: ६ ५० उद्यत्तमालदलभासि उद्यन्मनोरममणि- उद्दामकामकुतुकाहत- १० १८ उद्दामकामहिमधाम- १६ १० उद्दामसमरारम्भ- उद्भासयन्नथनमः उद्भ्रामयन्पाणिवलेन १० १६ उन्नतानि मनसोऽपि ३० उन्मीलदिन्दुकरचारु- १० ३३ उन्मूलयन् गुरुतरानपि १० ३४ उपचिनदशनक्षत- उपमृत्य विधेयकाविदः १० २८ उपहृताभिरुदारतर- २७ उल्लसत्कलभरान्ताः १३ ४६ उल्लसन्नयनपत्र- उल्लसन्मणिमयूख- उल्लसन्मणिमयं ४ २१ १२ उषबुधः कापभरैः २ ऊर्जितद्विरदवृन्द- १२ २० १४ ५ ऋतुगणेन सदैव १४ ३० एणीदृशां वदनवारि- ५८ एणीदृशः कुपितकारणम् है २१ एणीदृशः सपदि लोचन- ६ ३४ एक्दप्यनुचितं निवेदित १६ ४३ एतदेव समुदीरितं मया १२ ५० ३८ ३ १७ ३३ १४ ३४ १७ ३७ १८ २३ १२ २६ ४ ४६ ·१२७ ४ ६ १८ २४ है एवमुक्तवति नारदे एवं गिरा रुचिरया एवंविधानि विविधानि एवंविवे विपुलतापशते कदलीदलचारुमारुतैः कनकामकदम्बकोरकैः कम्पयन् प्रबलैवेंगे: करावलम्बैरववार्य वाहनात करिणीभिरिवोन्मद- करीन्द्रदन्वार्पितकर्ण- करुणावरुणालयाय करदाररिव निर्भर कर्पूरपूरपरिपूर्णम् कलयन्निव संग्रामे कल्पयन् प्रलयाशङ्का- कल्पान्तसंवतपयोधर- काकूक्तिभिः समनुनाय काचिद्ददौ वपुषि कोमल- कान्तेन कौतुकसमाहृत- कान्तः समं सुरतकेलि- कामिनीमिह सुचारू कामिनीललिवमाषित- कामोपमाः सुरतकेलि- कायकान्तिनिकरः कायकान्तिभरमज्जित- कारणादुपचितान्महा- काशिका परपदप्रकाशिका किन्नरीमधुरगीत- किमदेयमुदेति परिडतानां ६ २४ किमवेक्ष्य फलं पयोधर- ४ ५८ किरणभिन्नदरीतमस ४ ४१ किरणे क्रोधपूर्णानाम् १३ ६६ ६ किरणैर्वरहीरनिर्मितानां ३ ३३ किं न सन्ति भुवने ११ ३१ किं व्रजामि सविधं १३ ६५ कुचकुङ्कुमकर्दमोत्करैः १६ ६६ कुटजकेवकमञ्जतर- ११ ४८ कुण्डलीकृतकोदण्डः १३ १३ १४ ५६ कुण्डलीकृतशरासनः १५ १५ ४८ कुतुकोत्तरलेन केनचित् ११ ६१ १६ ३८ कुतुकोल्लसिता मृगीहशः २ कुतूहलं तन्न बभूव १३ ७२ कुपितेव जवादुपागता ११ २३ १३ ६४ कुसुमप्रकरैः करम्बितां ११ ३६. १५ ४२ कुसुमसौरभसारसुसंभृते १८ ३६ ४ ५१ कुसुमानि निजैः कराम्बुजैः ११ २६ ४ कृतकोप इवाम्बुना मुहुः ११ ५४ १२ ३७ कृतभूरिविभूषणाः समं ११ ३ १२ ३२ कृतवत्यपराधमुल्बणं ३ ११ कृवापराधः प्रसरत्रपाभरः १६ २२ ६ ६ कृतापराधेऽपि रणोद्यत १६ २० १२ २८ कृतोऽपराधः सुमहान् १६ २६ १७ ४२ केचित् समुत्सुकहृदः १२ २२ ८ केतकीकुसुमगन्धबान्धवः ६ ४१ केशरीव करजैः करिसङ्घान् १५ १० १७ ६० कौतुकोत्तरलिताः १७ ३१ १७ २० कः सहेत जगज्जैनं १३ २२ ४४ क्रोधविद्धहृदयस्य १५ २ ·१२८ ४ ७ ४ ७ १७ ३० ३ क्रोधं विभो मंहर महर क्लिश्यत्सदं गलदशेष- कचित्समाकल्पित- कचित्समुन्मूलित- कचिदाकुलितान्मृगेन्द्र- कचिदिद्धसुधाकरानुकारा कचिदुपरवनिनाद्यमानः क्वचिदुज्ज्वलितं हुतैः क्वचिदुदारतरश्रम- कचिदुद्धततापतातिता कचिदुल्लमदिन्द्रनील- कचिन्मनाहारिहरिन्मणि क्वचिन्महापादपायल्लम- कचिन्महाचानि शिरांमि कचिल्लताना कुसुमः क तेज: सुरवीराणां कापि माधवगुरणान काप्यभ्रंलिह सौध- क्षतक्षरद्वारशरीरम क्षान्तमेव मया सर्न क्षान्तास्त्वया कति न खुरैरुदारैर्दलितापि गच्छतो विधिसुतस्य गजं वीक्ष्य संख्योद्धतं गएडमण्डलगलन्मद- गततृष्ण इवोच्चकैर्ममत्वं गत्वाथ पङ्कजसरःसविधं गदोग्रवाणब्रजदीर्यमानो गम्या सुराधिपपुरी १५ ५३ गलहालाहलज्ज्वाला- १३ गाढाहकारमकार- १३ ३३ १ ५७ गिरिराजसुतापि ६ १७ गीर्वाणसंसदि सुपर्व- गुणान्मनोज्ञादिव कीर्तिधारा १४ ३ गुणान्मनोज्ञादिव चारु- १६ * गुरुकार्यपरोऽपि पुण्यचित्तः १५ गुरुकोपभरामणाकृतिः ३ ३४ १८ ३६ गोपीपते ! प्रबलदेववशाद ग्रता महान्धतमसा घटमानकटाक्षसायका ११ २६ घनकम्पभूतो मृगीदृशाम ११ ३ घनघर्मकरम्बिता तनुः धनधर्मकरम्विताम्बरे ११ ३५ ११ घनचन्दनसेकसङ्गिनां १३ ४१ घनतरोर्जितगाजत- १८ २५ ६- · धनमानतरङ्गिणीपयः ३ २८ अनमानपिनमानसायाः १४ ६० चतुरश्चतुरधिमेखलायाः ५३ ४३ चतुरश्चतुरम्भोधि- १३ ५४ चतुर्रर्दयिताशतैः समं ११ २ ५ चन्दनानिलविलास- ६ ६४ चरमाचलबन्धुजीवकः चलितोपि जवेन वल्लभो चामीकराचलशिरी- १२ चारुचन्दनतुषारसुन्दरं ६ ४ ५५ चारुवाग्विलसितोज्ज्वलं चिरेण हित्वा बत बाहुबन्ध- १२ ४८ ३ जगत्त्रयीभूषणताम ६ ६ ७ ७ १७ ५.

·१२६ ३ है ४ ४३ ६ २० ६ ४६ १५ १७ १६ ६२ १३ ५२ २ ४ ३२ ३ १६ १७ है ४ १ जलकेलिपराङ्मुखी ११ ६२ तनुशोषणकारिणा भृशं जलसिक्तमुखी यदज्जता तन्नाथ! कल्पविटपि- जवात्ततन्तावतिवीर्यवन्तौ १४ १४ तन्नाकनायकमिदम् जवादहं पूविकया १५ २२ तनिदेशय निदेशकारिणम् जवादापतन्तं बलं १५ ३२ तन्ममाभिमतसिद्धये जातिमात्रविहितादरादहो ६ १८ ताति तस्याराक्रमपावके जानकीजननभूमिः १७ ५६ तमोभिरुचैः फलितं जाह्नवोचलतरङ्गवामरं १७ ६३ तमालनोलद्युतिरक्त ज्वलदमन्ददिनेशमणि १० २० तरलतारलतावरमन्दिरे तज्जहीहि रणारम्भ- १३ २६ तर्जयन जगतीमुच्चैः ततो विधातारमपारविक्रमः १६ तल्पं सुकोमलदुकूल- ततः प्रवृद्वोद्धतयुद्धरङ्गी १४ १३ तव मौनमुदीक्ष्य माधवः ततःप्रेयमाणो मघोना १५ २६ ताण्डवैललितगोतनिःस्वनैः ततः सुधासङ्गमजात १६ ४० तमिन्दुसुन्दरमुखोम् ततस्तमाकर्ण्य निकेतमागतं १ २८ ताराभिरामगजमौक्तिक- ततस्तरङ्गिण्य इवेशम् १६ ४५ तिग्मद्युतौ विरतिभाजि तत्कुताऽपि बत दुर्जनाननात् ६ ३२ तिमिङ्गिलास्फालसमुत्थितैः तत्र पूर्णदधिपात्रपाणयो १७ १६ तिरस्करोति गर्वान्धः तत्रावतीर्य रथतः १७ ८० तुङ्गमङ्गलमभङ्गमिच्छता तत्सखीपरिकरैरुदीरितं ६ ३४ तुरङ्गमरवैस्प्रैः तदायातोऽस्मि रभसाद् १३ ६ तुरङ्गराजस्तदुरुषहार- तदिमं व्यवसायमञ्जसा ३ १० तृणीकृतारातिगणो तदुदारसते नतैकचित्ते ४३ तेने तुषारघनसार- तदुपैहि सगीर्वाण- १३ ४६ त्रपानतः सम्मदवाष्प- तद्देव ! देवकुसुमं त्वया सरोजासन इलयैव तद्विदर्भतनयोन्नतिप्रदं ६ ३३ त्वयि निर्मलमानसे तनुतरांशुकचन्दन १८ २७ त्वां मुरारिरपि गौरवात् तनुते निजगौरवं मुकुन्दो ७ ६० ददता करमम्बरान्तरे सनु प्रभोद्भासितदिक १६ ४२ दधतोऽपि महोन्नति १२ १२ १२ १३ ३६ १७ २१ १३ ७८ ३ ३ ७ ४६ ६ ४५ ·१३० १७ ६ ६६ १३ १६ दनुजापनयादुपागतं दन्तिदन्तसमोद्दाम- दयावता शाझ्भृत दयितयानुगतेन दयिताभिरुदारमानसे दयितेन भृशं कुतूहलान् दयितो नवपल्लवनमान् दादाह्वयतां मिथः दर्प सविग्रहमिवोरुतरः दलदब्जदृशां चकाशिरे दलावनद्धाञ्जलयः दलितमत्तमतङ्गज- दशति केलिपरेऽधर- दशदिशोपि यशोभर- दासोऽहमब्जनयन दिग्विलोकनकुतूहल- दिदृक्षया संचलितः दिनतनुकरणादतनु- दीर्घादरादधिगतेन १० ३० ur ३ १४ ४० १ १७ ३ ६ देवपत्तनमिवातिसुन्दरं १३ ५८ देवराजनगरीनिवासिनां १६ १६ देवराजनगरी गरीयमी १० २६ देवसैन्यमथ दैन्यमुपेतम ११ ७ देश एप वरभूपणं भुवः ११ ३४ देहि देवद्रुमं शक्र ! ११ ३३ देहि देवि ! दशमादगदितो १५ २३ दैत्यारयः स्फुरितरोषभरा- १४ द्युतिभिर्यदुदारमन्दिगणां ११ ६६ धुमरिणतप्ततनुः कलशीकरें ६ २० द्रष्ठमुत्सुरुमना मुखं हरेः १० १३ द्रुतं समारुह्य निजानि १८ ४५ द्विषन्मनोनिर्भरभीतिवर्द्धनैः १८ १३ धनाभिलाषीव वदान्यमुच्चैः ४ ३६ धन्यं धनुर्जयधुरन्धरम् १७ ४३ धन्यं विमानमधिरुह्य १६ ५१ धारागृहेषु नलिनीदल- १८ ३२ धूमधूम्रच्छवीः कुर्वन ८ ११ धृतकञ्चकिपाणयः १२ ३४ धृतायुधैर्विग्रहवद्भिः १२ २५ नखदारितदाडिमीफल- १३ २३ नखविदारणकारणतः ४ १८ न गन्धवत्या न पुरा १७ ६५ न तवादि कदापि न प्रमाणमसमीहितार्पर्क नमस्कृता सादरमाशु १७ ४७ नयनं जगतामधीशितुः १७ ६८ नर्तयन्तस्तुरङ्गालीः ६ २२ नलिनाक्षि शुचा निपीडिता १५ १२ १४ ६३ ११ दीर्घादरं मधुमदmk ७ १० ३ १ १६ दुतीकराप्तिकरा दूरादपि समाकर्ण्य दूरावलोकितसखीगण- दूरिता रथरयेण भूरिणा दुनिमित्तविनिवृत्तिकारक दृढामुदारां गुणराजिराजितां दृश्यतामिदमुदारमम्बरे दृष्टशकसुतविक्रम देव तावकमुदे मुदां निधि ६ २३ १६ ६८ ११ ७६ १३ ५६ ३ २ ·१३१ w नलिनान्दोलिना चारु १३ ७६ निभृतं समुपेत्य कौतुकात् नवकेसरकानने विकीर्णा ७ ११ नियमैर्बहुभिस्तपोभिः नवतमालविशालतरत्विषां १० २ नियोजितोऽपि प्रबलेन ६ ४० नवनीपपरागशवन्या ११ ३७ निर्णीयमानमनुमान ४ २३ नवनीरजकानने घने ११ ५७ निर्भरैर्भुजभुजङ्ग- नवरसालरसादन- १८ ३३ निवसता नलिनोदर- न वलितज्यमकारि धनुः १८ १२ निवारयन् वैरिसमीहित १५ ११ नववारिदगर्जमूर्जितम् ११ १३ निवार्यमाणोपि रुषारुणेक्षणैः नवविकस्वरनिर्मल १० ३८ निवासहेतोरपि कल्पित ६ ५५ नवहरिन्मणिकान्ति १० ३२ निबिडपङ्ककदम्बकरम्बिता- नवहरिन्मणिमेदुर- १० ५ निबिडपल्लवभाजि १० ३३ न सा सुपर्वेश पुरे १६ ५६ निबिडपल्लवराजि- नाकनाथमनुनाथ्य ६ ३० निशम्य गीर्वाणगुरोः नाकनायकगणैः समर्चितः निषिद्धयमानोपि करेण २ ६ ४५ नाकनायकपुरोपमं पुरो १७ ७२ निषूदिताधोरणयोः १४ २५ नारदं नयदयाविशारदं निषेव्यमाणा विमलैः ६ ६ २४ निगदितमनुरूपं निषेव्य शीतं सलिलं ६३ निजप्रभो म समुद्रिन्तः निहत्य दैत्यानुरुभार- निजबलमवलोक्य नीलनीरदमवेक्ष्य सर्वथा १५ २७ निजशिल्पकलाविलोकन- नृत्यगीतगुणकेलिकोविदाः १७ ३० निजापराधान् परया १६ २६ नृत्यगीतगुणगवितात्मना निजेन नैर्मल्यमदेन निर्भर नृपाङ्गनाग्रेसरकञ्चकित्रज- निजैालाजालैः नैः समानैरपि १५ ४३ निद्रालसामेव शनैः १२ ४७ पदातिपादाभिहतस्य निनदेन महोदाम- १३ ७० ७० पदातिपादाहति- ६ १६ निनिन्दुरिन्दीवरबान्धवं १ पदातिपादोद्धतधूलि- निपातयन्तः सदसिप्रहारैः १५ २४ पयोभिरुद्भासिसुधारस ६ २५ निपीतपीताम्बरकान्तिकौमुदी १६ ६० पयोभिरुद्यद्विषवेग- निभृतं कुतुकेन कामिनम् ११ ४० परपुष्टकुटुम्बिनीस्तैः ११ १८ CH १ है ५४ w ५ M १ ·१३२ परितः परिवार्य सुभ्रवः ५६ परस्परालोकनकेलि- १ २५ प्रतिकारपरायणस्तदा ३ ३२ पराहतोपि दूतोक्तः १३ २६ प्रतिनसूनप्रसरन्मधुद्रवा परितापभरो वरीष्मणा ३ ३५ प्रतवनं नवकिंशुकशाखिना १८ ३० ११ ६३ प्रतिवनं वनवारि विराजिता १८ २६ परितः पुरवासिनः ७ ३२ प्रत्यङ्गसङ्गतकुरङ्गमदं ११ ८२ परिपीनपयोधराचले ११ ५२ प्रत्यादि हरयेद्भता द्युतिः १७ २५ परिपुरचारुदला.तः ६ २८ प्रथयन् बहिराजवं परंतु यदि संग्राम- १३ ३२ प्रबलमत्तमतङ्गज- परं त्वमिदं मन्ये १३ ४७ प्रबोधिताम्तल्पतलादिव पल्वलेपु परिपीय पङ्कज- ६ ६६ प्रमदातनुविच्युतर्वनं ११ ४२ पवनाः परितोपि कल्पवल्लि- प्रमदा मदमेदुरान्तरा ११ ६७ पश्चादुपेत्य निभृतं ४ २४ प्रमोदवाष्पाश्चित- पातका निरसौ सुरापगा १७ ६२ प्रयातेऽथ मुकुन्दस्य पानभोजनविलासजः प्रसह्य भूपालगणान् १ २२ पारिजातकुसुमं तदा मुने प्रसह्य विद्धाः समरे १५ १४ पारिजातविटपी सचन्दनः १७ ४४ प्राणाधिकप्रियतमे ४ ३८ पालितं सपदि पाण्डुजन्मना १७ ६७ प्रासोल्लसत्करतला: पीयूषनिर्मलजलप्रकरण १२ १४ प्रियकण्ठनिषक्तबाहुमूला १२ ४६ पुरन्दरोपि स्मितसुन्दराननः १६ ७० प्रियमानसमोहनेच्छया ११ २१ पुरा सुरैः प्रापि वरा सुराङ्गना १६ ३६ प्रेयसि ! क्षणमवेक्ष्यतां पुरैव श्रुतमस्माभिः १३ ३१ प्रेयोऽपमानघनकोप- ४ ३० पुलिनानि नितम्बडम्बरः ११ ५३ फलाथिभिनिर्भरभक्ति- पुलोमजार्धासनसंगतां १६ ६६ फलैविशालैरतिनिर्मल: प्रकम्पयन्तं श्वसितेन १४ ३५ बलफाल्गुनकामाद्याः १३ २७ प्रचण्डतुण्डाः समुदन १४ बलेन विद्राव्य हरीन् प्रज्ज्वलज्ज्वलनाकारा १३ ६३ बाहुर्भािनपतितस्तरुणानाम् प्रणयाद् यदि याचते बान्धवान् प्रणयसंभृतान प्रणयेन यदाह मां ५५ बिभ्रती च मचिशेषम् प्रणुद्य पाद्यादिभिरध्वनः १ ३३ बिभ्रत्कोदण्डमुग्रम् १५ ७ ७ ·१३३ १ १ ८ ६ ३ ७ ur बिभ्रद्गादामुग्रम् बिभ्राणः श्लथमंशुकम भज्यमानहृदयत्रिका भयाकुलं स्वं बलम् भयं न मत्तो भवतां भरं बहन्तोऽपिमहान्तम् भवतीमनुनेनुमागतः भवत्पदाम्भोजरजोभिः भव भाविनि धैर्याधरिणी भवाम्बुधौ घोरतरे भविता न हरेरपि कचित् भाविमाधववियोगराया भाषितामृतरसं मधुद्विषः भुजबलेन विजित्य भुजभुजङ्गमराजविराजितो भूषणं सुरपुरस्य पूरक भ्रमति चारु करोति भ्राजमानमणिराजि- मखभङ्गभवापमाननायो मणिमयोत्तमकृत्रिमपर्वतो मदमांसलहंसनादिता मदमेदुरवारणेन्द्र- मदुद्दामगदाघात- मदोन्मादिना तेन गाढं मद्दोर्दण्डमहोद्दण्ड- मद्वाहिनीगणान्दोला- मनस्विनीमम्बुजलोल- मनोनुकूलामतिनिर्मल- मन्महाशनिसम्भूत- १४ ४४ मरुतापहृता नभोऽन्तराले १८ १२ ४६ मरुदनलपरेतराज- १५ ३० १५ ६ मयि विभ्रति कोदण्डे १३ १५ १४ ४२ मसृणमञ्जहरिन्मणि- १६ १७ महामहा_नतिरम्य- ६ १२ महीधराणामपि शृङ्ग- १४ ३७ ३ १५ महीभृतः शृङ्गशतान्युपेयुगां ह १६ ३० महेन्द्रसूनुस्तरसा शरौघैः ४ महोग्रवेगेधनबाणवः १ ३५ महोइण्डेन दण्डेन १३ ६२ ३ १८ महोदामसंग्रामसंभाव्य १५ २८ १७ २३ माणिक्यमेदुरितमन्दिर ४ माधवस्य वपुषि स्वक १७ २६ माधवाय ददतस्तदा १७ १८ १८ १ मानातिरेककलुषायित- ४ ३१ १७ ३१ मान्थर्य गतवति वारणे १५ ३४ १० ३६ मामकीनगदया विदारिते ६ ४७ १७ ५१ मार्तण्डः कुमुदोत्करानिव १४ ६४ ५० मिहिरेऽस्तगते निमीलिता ११ १५ २ मुकुन्दमालोकयितुं १६ ५२ मुकुन्दमुत्थाप्य करेण १ ३० ७ ३१ मुकुलितनलिनानि १३ ११ 'मुखरकिङ्किणिकारव १० ३१ १५ ३० मुदा तदावादि हरिः १६ १३ ६ मुदा नमन्मौलिहदारचेताः १५ ४५ १३ १४ मुदा विनिर्माय जगत्त्रयोम् १ २० १ २४ मुदा विनिर्मासि जगत्त्रयोम् १६ ६. ३५ मुदितमत्तमधुव्रत- १० ३७ १३ ४२ मुरजिद्वदनावलोकिनी ११ २५ ७७ w ·१३४ ३ मुरद्रिपद्वाराविभिद्यमान १५ २६ याचितो यदि मचापि १३ मुरद्विपंद्वीक्षणजातकौतुकात् १६ ५३ याचितः कतिधा नव मुरद्विषस्तुङ्गतुरङ्गधोरणी ६ ४६ यातु सत्वरमद्यापि मुरहरेण मनोरमरूपिणा ११८ १० याभिरैक्षि नलिनेक्षण: १७ मुरारिरुद्यद्विनयः या मौलिभूषणमशेष- मुहुर्महावीरगणैः १४ २७ यावदाकर्णयन्नाद- मुहुर्महोत्साहनियोज्यमानः १४ २१ युद्धालोकरमान परस्परमहा मुहुर्मुहुः स्वामिसमर्प्यमाण १४ २४ ये मनाप वन्ति मानवाः १७ ६१ मुहुर्वदन्त्यो मुग्वैरिसद्गुणान् १६ ५५ ये सुरेन्दमदने द्विजाः मुहुः कशाघातशतैस्तुरङ्गमान् ६. ३६ यो बिभर्ति भुवनानि मृगशामपराधपरायणे १० २७ रक्षिणों सुरपनिदेशतो मृगहशा स्तनशैलसमुद्रता रचितेऽपि तनुन्यये त्वया मृगपतावपि विश्रुतविक्रमे १० ४५ रणाङ्गणे निम्तुल- मृगीदृशामाननबिम्बकान्तिभिः १६ ५८ रणोद्धराभिर्ध्वजिनीभिः ६ २२ मृदुमनोज्ञलतावरमन्दिरे १० २२ रणोद्धरासु स्वजिनीपु शाङ्गिणो ६ २ मृदुशीकरिभिः समीरणैः ११ ५० रत्नराशिमचिभासितः मौनमाश्रयते सूर्यः १३ ३४ रमणीगणचिनपूनये मौनावलम्बिनि सखोनिवहे ४ २८ रमणी सुभगाशिरोमणिः ३ यत्सङ्गमादयि समिद्ध ४ ३६ रसिकपाणिपगहतवल्लकी यदवादि मुकुन्देन १३ ४० रिङ्गत्तुरङ्गचयचार- यदिन्द्रनीलामलमन्दिरोदरे १ १५ रित्तुरङ्गनिग्वित्लाङ्ग- १३ यद्भूविलासवलितेषु १५ ४७ रुचिरकाश्चनकुम्भ- यद्यदिष्टमिहपिष्टपत्रये १७ १५ रुचिरहीरकराजि- १० यमं बलः पाशकरं किरीटी १४ ४३ रुचिराणि सुचारुसौरभैः ११ ४१ यस्यभिरामतमधामजितः ४ ३३ रुचिरा रुचिर्जितं यशः ११ यस्येह्या जगदिदं समुदेति १५ ४६ रुजमब्जदृशो व्यपोहितुम् याचितुं सुरतरं तदअसा ६ ३८ ललनासु हरेविमोहिनी याचितो न कतिधा ६ ५३ ललाटबभ्रुकुटीतरजाः १४ २० याचितोऽपि मघवा ६ ५६ ललितकुन्दमरन्दभरालसः १८ २६ ३ ७ १८ ६ २ ·५ ७ १ ६ ललितगीतिषु तालविलासतः १० १६ विचित्रचामीकरचार १ १० ललितताललयेन विचक्षणा १८ ११ विजहीहि रुषं न हीदृशः ३ ललितपल्लविताखिलपादपे १० १७ वितत्यकोदण्डमखण्डधामा १५ १५ लसन्निवम्बस्तनभार ११ ८० वितत्य भूतानि जगद्विभूतये १५ ५० लालितोपि मया कृष्णः १३ ३५ वितन्यमानैः पटमन्दिरबजैः लावण्यतिर्मलविकाश ४ २० वित्रासितारिनिवहेन ८ १२ लीलया छिन्दतानेन १३ २४ विदन्ति यं वेदविदो १६ २३ लोलालकं चलकुचाचल १२ ४० विदूरिता दैवतनाथ दुर्गतिः १६ लोहितोऽयमति निर्मलोदको १७ ५६ विदूरिताशेपनरे ६ १४ वकुलकुञ्जविगुञ्जदलिब्रज १८ ३४ विद्येव दारिभरैरुदारैः १४ ४७ वणिग्वधूनांमधुराधरस्फुरन् विद्राव्य देवनिवहानवहेलयैव ४ ५७ वद नारद मदिरा मुरारिम् ६१ विद्राव्य भवदुद्दाम- बधाय देवद्विषताम् १६ २४ विधुरिवातिमनोरमतां वनद्विपानां मदगन्धम् ४ विनयेन मयापि याच्यमानः ४६ वनाग्निकल्पैर्विविधाल १६ ३७ विनयोज्ज्वलमुज्ज्वलं प्रतापैः वलिताः स्वयमेवतद्रुषः ३ २३ विनयोल्लसितापि वाक् वयं गुरो निर्भरभक्तिभाविताः १६ ३४ विनिर्दहन्तं ध्वजिनी १४ ५० वरसारसहसनिःस्वनैः ११ ४६ विबुधेन्द्र विलोक्यलोकवृत्तं वरहारलतावदातदेहैः ७ २४ विबुधेश निदेशहारकाणां ४० वर्धितस्तापयत्युच्चैः १३ ३६ विभिन्नवक्षाः क्षतजोक्षिताङ्गो १४ २३ वलितधर्मघनस्तनमण्डले १८ ४३ विभूषणगणोद्योत- वलितलोहितलोचनभीषणाः १० ४६ विभूतिभारैरिव रोहिताश्वः १४ ३२ बल्गायुतान् सरभसम् ८ २१ विभ्राजमानघनकान्ति १२ वसन पुरासाविहपार्वतीपति १ २१ विभ्राजमानवदनानि १२ ११ विकसत्सहकारपल्लवैः ११ विभ्राजमानः स्वमहोभिः १४ ३६ विकसितं किरणैरमृतद्युतेः १० ५३ विमलपर्वसुधानिधि १८ १६ विक्रमाक्रान्तदिक्चक्र १३ ३ विमलं वियदुज्ज्वलः शशी विक्रमाक्रान्तदिकचके १३ ४८ विमुञ्चतोर्वाणमहास्त्रसंङ्घान् १५ ३५ विचकासकदम्बडम्बरः ११. १२ वियदङ्गनमध्यमाश्रितः ३ २२ ७ ७ ·१३६ ६ ६ ५ वियदङ्गनविद्रुमस्थली ११ ७५ वीक्षितो वलितनेत्रम् वियन्मनोहारिमरालमण्डली ६ ३१ वीरप्रवाहोकरमूच्छितानां विराजमानो नवरोचिः १६ ४६ वृक्षावसक्तवरभूषण- विलसद्वनमालया ७ ३५ वैमानिकांवमानौष- १३ ७५ विलसद्वनराजि- व्यपगतालसताः विलसद्विमलेन्द्रनील- १२ शरदिन्दुमुखीशतः विलोकयातः स्वबलं १४ ३३ शरदिन्दुसमाननत्विषां ११ विलोक्य तो नेत्रमनोविनोदिनी १६ ४४ शरान्धकारे स्तिमिते विलोकितं तावकपादपङ्क है शरैः प्रतीकारपरस्तदानी १५ ३६ विलोकितुं माधवमुद्रगतद्युति १६ ५७ शशिकराचितशोतकरोफ्ल- विलोक्यते बत ३ १ शारदेन शशिनेव शर्वरी विलोलिताभिर्मुदुना १६ ४६ शिक्षादक्षतया तदा मुररिपोः १५ १६ विविधकेलिकलासु १५ ४६ शिखिगणेन मनोरम- विविधकेलिविलास १८ ३८ शिरोविर्भूषा भुवनस्य विविधनगरदेशग्राम ६ ७१ शिवारवभूरितरैः विविधयागविशेष १८ १४ शीतदीधितिकराभिरामया विशदकाशविकासि १० ४३ शीतद्युतिद्युतिनिरस्तसमस्त- १२ १३ विशदीतलवारि १० ४६ शोलोचयेन विमलेन ४ ४२ विशदासलसद्वदने दुना शुभा शिखावन्त इव १६ १४ विसृज्य भूमीपतिमण्डलं १६ ७१ शुभ्रे निशाकरकरैगंगने १२ १८ विहगारवरम्यवाग्विलासो १४ शून्या दिशो दश विप १२ २६ विहरत्ययमात्तविग्रहः ७ शूलेन विद्धः कुपितेन यन्त्रा १४ ६२ विहरदम्भसि पल्बलसम्भवे १० २६ शोणाम्बुजैरिववियद् १२ विहरनपि कानने घने ११ ४७ श्रमखेदहरः समीरणः ११ विहाय तल्पानपि संस्थिताः ६ ५२ श्रमोल्लसत्फेनमुखेषु विहाय वैकुण्ठसुखानि १६ २५ श्रियव विष्णुः शिवयेव वीक्ष्य कोपकलितः १५ वीक्ष्य गन्तुमनसं मधुद्विषं १७ १७ श्रीपते तव निदेशलाभतः ६. ५२ वीक्ष्य लोचनमनोविनोदिनं १० ४ श्रीपतेः समुदिता प्रसादा ६ ७ ३ है ४ श्रीपतिः परमया मुदा- ·१३७ w है १ ४ १ श्रीपतेर्गुणगणानुवादिनी ६ ६० समित्समारम्भधृतोरुदम्भाः १४ ११ श्रीमानथ स्मितमनोज्ञ ४ ५३ समीक्ष्य समरोद्योग- श्रीमान् वियद्विपिनसीम्नि १२ १५ समीरवेगाविव वावदूक १४ २८ श्रीरघूद्वहवियोगसाक्षिणी १७ ६९ समीरसंसर्गविशेष- श्रीरुद्यामतमा मनोरम ६ ६१ समुच्छ्रितं सानुगतं सकलया कलया भुवि १८ २१ समुदेति प्रदोषेषु १३ ३८ सगर्वमुरुविक्रमः १५ १८ समुद्यदिन्दीवरचारु- सङ्गार्थिनी ललितमन्मथ १२ १० समुघदुद्दाममृदङ्ग- १६ ४८ सञ्चारयन् मृदुकरान् १२ ३ समुल्लसत्फेन समान- सततमस्य गिरीन्द्रशिरोमणेः १० ५० समुल्लसत्सम्मदनद्ध- १६ २८ सत्वरं विरसभावसादितः ६ ३६ समुल्लसलोचनचारु- सदाशिवास्थितिसौख्य- ५ समं महिष्या सहसाथ १ ३२ सदुज्ज्वलश्रीरयमिन्दुसुन्दरो १० ६० समं सखीभिर्भवनाद् सदुदयेन सदाम्बर १८ ६ सरभसमनुयातः सदोन्मदाभिः प्रमदाभिः १ १८ सरमसं परिचुम्ब्य १८ ४४ सद्यस्तुषारघनसार- ४ १२ सरसीषु सरोरुहावलीनां सद्योधरघुतिरहारि १२ ३१ सर्पतां परितः प्रौढ- १३ ७३ सद्यो निवेदय दयामयि ४ ४० सर्वदाखिलनिदेशकारिणे श्रुतः प्रियतमा ४ १५ सर्वदा प्रचुरसिद्धिकारिणी सन्ततस्मितमयूखमेदुरैः ६ ७ सर्वमेतदुचितादनुक्रमात् सन्निवार्य शपथैरुदारधीः ६ ५६ सर्वलोकहृदयाधिवासिनः सन्निवार्य शपथैरदारधीः १७ ३६ सलिलमम्बुजराजि- १८ २८ स पुष्पकं कामगमं विमानम् १४ ३८ सविकासपलाशभूरुहस्य सभयेव निमज्जती जले ११ ६५ सविनयमनुवेलं लालितो सभागृहद्वारमवाप्यसादरं १६ ६५ ससंभ्रमः फुल्लविलोचन- सभाजितो देवनितम्बिनी- १६ ६४ सागरोऽयमुरुभङ्गिनिर्भर- समागताः सादरमाशु सादरेण हरिणा विनिर्मितां समन्ततो हीरकहर्म्यभित्तिषु सारसारवविराजिताश्च २ ६ ६७ समागता शीघ्रतया वलद्ध्वनिः ६ ३८ साशङ्कमकमधिरोप्य ७ सद्यः १ ·२३८ सुदशः परिवार्य सर्वतः २ सुग्वोपविष्टाः स्फुरदुप्र- १६ ४१ संस्थिता तमसि सान्द्र १२ २४ सुचारुचामीकरपूर्ण'खैः १४ २६ संभाव्यविरहव्याधि- सुदृशः कुसुमानि कौतुकात ११ ३० संभिद्यमानेषु निजाङ्गकेषु ११ ५६ समदालसितयादवं मुधोपमप्राज्यनवाज्य- ६ संमन्त्र्य मन्त्रनिपुर्णः मुन्दराङ्गि सरितौ सितासिने १७ ६४ संमुग्धेषु सुरेयु सौरि- सुपर्वणां दुर्विषहैमहोभिः १४ ११ संयुध्यतां समरसीमनि सुपर्वसंघ परितः १४ १२ संविगाह यदवो यहच्छया ३ सुप्रतीकसदृशानुमत्वि १७ २६ मंविमृज्य विनयोर्जितः सुप्रसन्नहृदये त्वयि ६ २८ संवेशितोपि चिरलालनया सुरतकलिकलासु १० २३ मंसूचयन्निव निरन्तर- सुरतकलिषु यत्र ४ संस्मृतिभंगवता कृता सुरतम्प्रसवैरधिकादरात् १८ ३७ संस्मृतोऽपि भगवन समीहितम् ६ ४२ सुरद्रुमो देव तवैव १६ २७ संहतत्रिभुवनी निजेहया सुरपतिविजितः १८ ५ स्खलिता कवरी च्युताः सजो ११ ४३ सुरपुष्पभवापमाननाम ३ १६ स्तवकेषु विरेजुरुच्चकैः सुरभिगन्धभरैः ४ स्तुतिशतपरिणद्धम् सुरभिधीरसमीरतरङ्गितो १० ४० स्थितोसि यदि संग्रामे १३ १८ रभिशीततमेन १० १२ स्नेहैः संवद्धर्थमानोपि १३ ३७ सुरभिसुन्दरकुन्दलता १० १० स्पन्दमानमधिगम्य दक्षिणं सुरागना मङ्गलपाण्यः १६ ३१ स्फीताम्बरा चलचकोर- सुरापगावारिणि वेगभगुरे ६ ४३ स्फुरति कुन्दलता कुसमान्विता १० ४२ सुरैः समन्तादभिवादितस्तया १६ ११ स्फुरन्मनोहारिसरोरुहावली सुवर्णसोपानशतेनसङ्गतैः १ १६ स्फुरन्महादुर्वहदेह- सोऽधिगत्य हृदयं जगद्गुरोः २ स्फुरन्महोत्तुङ्गतरङ्ग- सौरम्यमेतदुदियाय २७ स्यन्दनेन जविनाऽऽत्त- संकेतकेतकनिकुञ्ज १२ १६ स्यन्दमानतुहिने हिम १७ ४६ संततस्मितसुधालसन् १७ ११ स्मितमञ्जमुखैः सखीसमूहै: संनिवेद्य कनकासनं ततः ६ १० स्मितावलोकैरमृतद्रव १६ १३ ६ ·१३६ १ स्वयं सुराणामधिपेन १६ ६७ हरिन्मणिश्यामलमन्दिरे ३ स्वर्गिणां जीवनं सद्यः १३ १२ हरिमिवोल्लसितं वन १० २५ स्वस्ति तेऽस्तु सुखमास्यतां ६ ५७ हरिरैरावतस्कन्ध- १३ ७१ स्वान्तध्वान्त विधूननं ३ ३६; हरिवारिविहारकौतुकं ११ ७२ ५ २, ६ ७२, ७ ६६, ६ ६२ हरेर्मुखालोकनलोल- १० ६३, ११ ८४, १२५१, १३ ८१ हर्येषु हेमखचितेषु १४ ६५, १५ ५५; १६ ७४, ७ ८२; हासभासितमुखेन्दवः १७ ४० म्वीकृतं बत मयापि तन्मुदे ६ ३७ हिमरुचिरुचिरश्रीः १८ ४८ स्वेदबिन्दुनिचयाघनालका १० ५६ हिमसङ्गमशीतमारुतो ११ १६ स्वेदाम्बुसंवलितचारु- हिरण्मयस्तम्भशतेषु ६ ४६ १२ ३८ म्वेदाम्बुसंवलितमुद्रत- १२ ३५ हुतहुताशनधूम- स्वेदाम्बुहारिणि मनोहर- हृतचम्पकचारुसौरभः ११ ४५ १२ ३३ म्वरंसमर्पयति कामिनि- हृद्यकानि मकरन्दसारतः ६ २५ १२ ३६ हरतापि विभूषणश्रियं कोपकषायिता ४ ४४ नन्दननन्दन ११ ६८ हरिचरणविराजमान- १० ६१ हंसयानसुत मादृशाम् हे ...... परिमा प्रस्था सारनाथ ... उति. शि. संस्थान णसी .