The Asiatic Society, Kolkata
Achararka
Front matter
slo
2945926
D 618 a
Slno. 80669
अथआचारार्कमारंभ
care
WERN
Wीगणेशायनमः। ॥म् जानकीनयनयुम्मगोचरंमानिनोनयनपोरगीचरंग नीलमेषकचिरससिदास्येमनासिरापस्य उमेरा वर्णागुखनंद्रपिरामर्शतंभिजपाणिपछुवैः॥ गंगाधरंनौमिमजंगराडपाष्टमीयानकितंमुहुर्मुडः॥२॥महादेवनगाभाराजले इस दिशाबरोरविनलाब्याचाराईतनोत्यसो ॥५॥तत्रादानु पोहातप्रकरणमारभ्यते॥हारीतः॥ अज्ञानतमसीधानांवामितानांकुर शिभिःधर्मशास्त्रपदीपोयंधार्यामार्गापदेशकः॥मनुः॥ आचारः परमोधर्मोनृणाश्रेयस्करोभवेत्रहलोफेपराकीर्तिः परत्रपरमंससं आचारात्यायनेयमाचारात्कर्मलत्यनेकर्मणाजायनेज्ञाज्ञानामोक्षमवाष्यते॥पराशरः॥आचार-परमोधर्मआचारस्परमंतपः आचारःपरमज्ञानयाचारालिंनसाध्यने यस्तागरविनोपिनियन्चेदपरायणः॥सर्वधर्मबहि: कार्योयथाशूद्रस्तयैवसः॥स्मृत्यंतरेलौ- किकाचारोप्यावश्यकबेनोक्तः॥किंपुनःशास्त्रीयः॥ नथा।यद्यपिस्यास्पयंब्रह्मात्रैलोक्याकर्पणक्षमः॥नयापिलौकिकाचारंमनसा पिनलंघयेत्॥ नयागसमयाचारिकोधर्मोजानिदेशकुलोद्भवः॥ग्रामाचारा:परियायाःसर्वत्रवययोदितं॥धर्ममूलमायाजाल्लयः श्रुतिःस्मृतिःसदाचारःवस्यचपियमात्मनः॥सम्यक्संकल्पजः कामोधर्ममूलमिदंस्वमितिपयपुराणेपिसबहुलादिहशास्त्राणांध ममूलं श्रुतिः स्मृतिः॥श्रुनिस्मृतिपुराणानांविरोधोयदिश्यते॥ीनंतत्रप्रमाणेस्याइयो पेशतिरा। ऋतिथंतुयत्रस्थानत्रधर्मानुषी स्पती स्मृतिनुविषयः कल्पनीयःपृयप यावेदपणिहितोधर्मात्यधर्मस्तहिपर्ययः॥वेदनारायण साक्षासनिक 2756 . योवेदिकमनारसकर्मस्पातेतिहासिकं ॥मोहात्ममाचरेटिपोनसपुण्येनलिष्यतइतिधर्मलक्षणमाहशंखादेशकालउपायेनद्रव्यंमधाम मनितंगपात्रपदीयतेयत्नत्सकलंधर्मलक्षणंगहेमाट्रॉविष्णुधर्मोनपि गगंगास्नानंशिवोदेवोपियपूजात्मचिंतनं ध्यानंनारायणसवत्स कलंधर्मलक्षणमिति गतवरहस्पनिः॥दयाक्षमानसूयाचशौचानायासमंगलं॥अकार्पण्यमस्पृहलंसर्वसाधारणानिमसर्वेषाम राजन्यविशूद्राणांधर्मलक्षणानीत्यर्थः गयादीनांलक्षणमाह॥सएव॥परेषाबंधुवर्गेनामित्र परिवासदा ॥ आपनेरक्षितव्यंतुदयैषा परिकीर्तिता॥बाह्येवाश्यंतरेवापिदुःखउत्पादितेपरैः ॥नकुप्यतिनवाहतिसाक्षमापरिकीर्तिता ॥गुणानगुणिनोहतिस्तोतिमंरराणान भगनान्यरेषेपरमतेसानसूयापकीर्तिताअमस्यपरिहारचसंसर्गश्नायनिंदितःस्वधर्मेचव्यवस्थानंशोचमेतन्यकार्तितं शरीरंपा ज्यतेयेनसशनापिकर्मणा ॥अत्यनमकुर्वीनअनायासःसउच्यते॥प्रशस्ताचरणनित्यमप्रशस्तविवर्जनं॥ एतरिमंगलंपोतंक पिभिस्तखदर्शिभिःगस्तोकादपिप्रदातव्यमदीननांतरात्मनामअहन्यहनियलिंचिदकापण्येहितस्पतंगययोत्पनेनसंतोषःकर्तव्योता ल्पवस्तापापरस्पनिंग्येनार्थसास्पृहापारकीर्तितेति ॥ कर्मकरणेदिडियमउक्तः कर्मपदीपेकात्यायनेन यत्रदिराडयमोनास्विजप होमादिकर्मस ॥ तिलस्तत्रदिशः पोकाऐंद्रीसोम्यापराजिनागौतमः॥ रामाबुङ्मुख कुर्यादेवकार्यसदेवहि ॥ शिवानंसाने चिमुनि कुर्यादुदारवः॥सदारानौरिवारविन्यारण्यातंगुसभिः कचित् ॥ विष्णुःविडियमाभावेप्राचीममुरुध्यवर्मकुर्यादापायु काचारमयूखेनवांतरेयोपभानुस्तरियमदेनिपाचीतुनावेदविदोपनि ततोपरांपूसकपूज्ययोभसागमज्ञाः परनिनांनुमरिनीया लागमोक्तशजायामेनिनवोर्क । कात्यायनः॥ यत्रोपदिश्यतेकर्मकर्तुरंगनतूच्यने दक्षिणस्तनविशेष कर्मणांपारगःकरः ॥आस लायनसूत्रंचे। दक्षिणंपतीयादनादेशति ॥वराहपुराणें ॥ नानपूजानर्पणादिजपहोमसरार्चनं ।उपचासवनाकार्यसायंसंध्याहुनी दिनाचतुर्विंशतिमते। इसनपः फलमूलंपयस्ताबुलमोषपं पक्षयित्वापिकर्तव्याः स्नानदानादिकाःक्रियाः॥कर्मपदीपेोपियमं भानुदवणेआत्मालंधमेक्षणे अधोपायुसमुत्सर्गप्रेहासेनृतभाषणे॥ मार्जारमूषकस्प आष्टेक्रोधसंभानिमिनेषत्र सर्वत्रक- मंडावपःस्पृशेत् ॥आत्मालंगोटदयस्पर्श: ॥हारीतः। आर्द्रवासाजलेकुर्यात्तपणाचमनंजपे। रापचासाः स्थलेकुर्यातर्पणाचमनंजय आपस्तवः॥संध्यार्येभोजनार्यवास्नानापिरकर्मणि शूद्रात्रतेननाचामेद्यागादिहवनेषुच॥यमः॥आप: करनसस्पृशःसमार मातयोरिजःसरांपिरतिसन्यतांयमस्ववचनंयया। बौधायनः॥ शधाभावभवेकिंचिदमौसवातुतज्जलंयोगयाज्ञवल्या आपउंदचरैवविनियोगंतयेवच ॥ नदिनयंप्रयत्लेनब्राह्मणेनविशेषतः॥उंयोगपरिशिष्टे । आसीनऊर्षःभव्होवानियमोयत्रनेर शतिदासीनेनकर्तयनप्रहेनननिष्ठता।सदोपवीतिनाभायंसराबद्धाशनच॥ विशिखोयुपीनश्चयत्करोनिननलतानचाचो नरार्धेनयज्ञोपवीतस्यकगिनोलेः कर्मकालानिरिककालेयज्ञोपवीनधारणमैडिसमितिवाच्यं ॥मलापकर्षणस्नानेगामाभ्यगेनथेष ॥ च॥उपवीतंपृथक्कुर्यादन्यत्रनरकंबजेटत्याश्वलायनोलेः॥मंत्रन्यस्तोपवीतंयरिनाभ्यंगनचोड़रेत्॥त्रुटितंगायदिनष्टपुनर्मनेणधा. रयेत् नवीनधारयहिमानजीर्णनपरे तमितिहारीतोक्नेश्व॥अथात्रप्रसंगायज्ञोपवीतनिष्पानिपकारंचपदामः॥प्रयोगपारिजानेवि ष्णुःकासक्षीमगोवालशलवल्कवणादिकं यथासंभवरोधार्यमुपवीतंद्विजातिभिः॥शचीदेशेशाचिःसूत्रसंहतांगुलिमूलके आयख्य पण्णवत्यानत्रिगुणीरुत्ययत्नतः अलिगकैश्चमस्त पक्षाल्पोर्भरतहतं॥पुनस्तत्रिगुणीहत्यनवमूत्रमधोतं॥अप्रदेशियामावन्तं साविन्यात्रिगुणीरुतं । सिधः॥त्रिरावस्यरटहलाहरिब्रह्मेश्वरानमेत् ॥एवंरुत्वोपनीतस्यात्तस्यैकाग्रथिरिष्यने देवलगंयेानना सूत्रस्यपक्ष्यतेदेवाःक्रमात् ॐकारोग्निस्तथानागसोमः पिरजापती वायु-सूर्यमशर्वश्वस्त्येनानवतंतवः॥रुद्रेणदीयनग्रंथि-सा वित्र्याचाभिमंत्रितं॥ नवार्यमुपनीनंस्थानातिलबंननोनिं । सावियादशकलोदिमत्रिनाभिस्तदुक्षयेत्॥ ब्रह्मचारिणएकस्पास्वास हेवहनिया।यज्ञोपवीतंपरममितिमंत्रेणधारयेत्॥बहूनांधारणेनत्रप्रत्येकमंत्रइष्यते॥ गुः॥ब्रह्मसूत्रंचसयसेस्थिनेयज्ञोपनी प्राचीना वीतितासव्यकंठस्थेतुनिवीतिना"मनुः ॥मेलामजिमंदंडमुपवीतंकमंडलंगअप्सपास्यनिशानिराहीलान्यानियंत्रनर- ति॥ इतिभारहाजमहादेव भात्मजदिवाकरहतेआचार्केउपोहानप्रकरणं॥ भूयासमपुंडरीकायताक्षेरामेनियमिजाप्राणनाये साराबिंदूपारंपन“यसानोकामारुरुक्षोःमणामाः॥१॥ आश्वलायनः॥ अयोअनेरहस्यस्पनिसकर्मययाविर्षियत्वलाम्ग:
आमामोतिदेवाफ्यिाचमानुपान् ।अयात्रबासमुहूर्तमारश्यासापकर्माण्युच्यते॥ब्राममुहर्तबधाअंत्ययामात्मकोरानेरूपांसमुहर्तम समाय:पितामहेनोकरावेतपश्चिमोयाममुहूर्तोबाझाच्यते॥रितीयस्तषयोगपारिजातसविगतमुहूर्तपंचदश कंपन्यबायोना- प्रसनवमुंडर्न प्रक्रमोनिशति ॥ मनुः॥ ब्राझैमुहर्सबुध्येतधर्मार्थावनुचितयेत्॥कायलेश्चतन्मूलादतखार्थमेवच ॥आगमे। बासेगहःचालायचिंतयेद्रघुनंदनं। श्रीपूर्वजयमध्येस्याहर्जयांतविचक्षणइत्यादिमातःस्मरणापतामहोतं ब्राह्ममहतमारण्यका मितिकचित्॥श्रीमातामहचरणास्तरितोयब्राह्ममुहूर्नमारभ्यपातःस्मरणकार्य।पितामहोतस्तावेदाभ्यासार्थमित्याहुम्यु चैतन॥रात्ररांतिमयामेतुहिजोवेटविचिंतयेत् ॥ इतिपरेशरामनिबंधकात्यायनोक्तः॥अनस्तापेमायश्चित्तमुहंस्पातिरलावल्या। बाहोमुहूर्वेयानिद्रासापुण्यक्षयकारिणी॥ तांकरोतिहिजोमोहात्यादरणसुध्यतीति ।अत्रस्मरणीयमाहव्यासः॥महर्षिभगवा: व्यास खेलेगांसहिनापुरा॥श्लोक अधिर्मात्मापुगमध्यापयछुकंगमातापितसहस्त्राणिपुत्रदारशनानिव।संसारेषनुह तानियांतियास्पतिवापरे हर्षस्थानसहस्त्राणिमयस्थानरातानिचा दिवसेदिवसेटमाविशंतिनपंडिताइवाइनिरौम्येषनचर श्चिणोतिमे।धर्मादर्थश्चकामश्वसकिमर्थनसेव्यते॥नजातुकामानभयानलोभाधर्मेसजेज्जीवितस्यापिहेतोः॥धनिसः सरवदुःरवेखनिजोयोनिसोहेतुरस्यत्खनित्यः इमाभारतसावित्रींप्रातरुत्याययः पठेत् ॥समारनफलंपाष्यपरंब्रह्मापिानि- धर्मा पानःस्परामिखलुतत्सवितुर्वरेण्यमहिमंडलमचोयनचर्यजूंषि । सामानियस्यकिरणाःः प्रभवादिहेतुंब्रह्मा हरात्मकमलपमचिंत्यरूपं ॥धाननमामितरणितनुवा नोभित्रौद्रपूर्वकसरैर्नुनमर्विसंचाराधिपमोचनविनियहहेतु वडोस्यपालनकरत्रिगुणात्मकंच ॥२॥पानर्भजामिसवितारमननशक्षिपापोपशत्रुभयरोगहरंपरच॥सर्वलोककलनात्मककालानि गोकंठबंधनविमोचनमादिदेवं ॥३॥श्लोस्त्रयमिदंभानोःपानःपातःपठेत्तुयः ॥ ससर्वव्याधिनिर्मुक्तः परंपरस्मनाप्नुयात् ॥ ४ामात स्मरामिगणनायमनायबंधुंसिंदूरपूरपरिशोभितर्गस्युग्मं । उइंडनिमपरिसंडनचंदंडमारवंडलादिसरनायकरंदवंगमाननमा मचतुराननवंद्यमानमिजानुकूलमासलंचपरदेधानं गतंतुंदिलंहिरसनप्रिययज्ञसूत्रपुत्रं विलासचतुरंशिवयोः शिवाय ॥२॥मातर्म जाम्यायदंवलमत्रशोकरावानलंगणविभंवरकुंजरास्य ॥अंजानकाननविनाशनहन्यवाहमुत्साहवर्धनमहंसनमीवरस्य॑ ॥३॥ गोकर प्रयमिदंपुष्यंसासाम्राज्यदायकं ॥ प्रातस्त्यायसततंपापठेत्ययनःपुमान्॥१० पानःस्मरामिशरदिदुसरोजलामांसदलवस्तार हारपूषांगदिया धोर्जनसनीलसहस्सहस्सारकोत्पलामचरणोभवतीपरेशां ॥१॥पातर्नमामिमहिषासरचंडमुंडशंगासरप्रमुसरैया चिनारोदक्षांमबसेंद्ररुद्रमुनिमोहनशीललोलांरंडीसमससरमूर्तिमनेकरूपां॥२॥पातजामिाजनामामलापदात्रीपात्रांसमस जगोदुरितापहेबी।संसारबंधनविमोनहेतुभूनांमायांपरांसपेधिगम्पपरस्यविष्णोः॥ोकत्रयमिदंदयाबारायाः पम्प अमर॥सर्वान्कामानवामोविविष्णुलोकेमहीयते॥४॥प्रातःसारामिभवभीतिहरंसरेशंगंगाधररपावाहनमंषिकेशंस्वागणूलपरदा ४ हस्तमीशंसंसाररोगहरगोषधमहिताय॥धातर्नमामिगिरिशंगिरिजादहंसर्मस्थिनियलयकारणमादिदेवें॥विखजिना विक्ष पिनोभिरामंसंसार ॥२॥प्रातजामिशिवमेकमनमायंवदानवेयमनघंपुरुषेमहांतं ॥नामादिभेदरहितंषरावशून्यंसं॥३॥प्रातःस मुत्यायशिवविचिसश्लोकत्रययेनुदिनं पठतितेदुःखजालंबहुजन्मसंचितहिलापदंयांतिन्दैवशमो॥ ४ ॥कादेपानःस्मरामिभवतीति महार्तिशास्सैनारायणंगरुड़वाहनमजनामंग्राहाभिभूतवरवारणमुक्तिहेतुंचायुधंतरुणारिजपत्रनेत्रं ॥१॥मातर्नमामिमनसावचसार मूर्भापायरविंदयुगुलंपरमस्यपुंसः॥नारायणस्पनरकार्णवतारणस्यपारायणप्रवणविपरायणस्य ॥२॥ मानर्भजामिाजतामभयंकरने मोइसर्वजन्मशतपापभयापहत्यायोग्राहपत्रपतिनांघ्रिगजेंद्रपोरशोकपणाशमकरोदतशंखचक्रः॥७॥श्लोकत्रयमिदंपुष्पंपातःकाले परतुयः।लोकत्रयगुरुस्तमेदवादात्मपदंहरिः॥४॥पातःस्मरामिरघुनाथमुखारविमरसिमतंमधुरभाषिविशालभालंकार- विचल स्लशोभिगंडंकातदीर्घनयननयनाभिरामंपातजामिरघुनायकरारचिदंरक्षोगणायभयवरदंनिजेभ्यः। यदाजसो सदिविमन्यमहेशचापंसीताकरयहणमंगलमापसद्यः॥२॥माननमामिरघुनाथपदारवंदंपयांशादिशभरेविससानहमेश्योगांद्रमा नसमधुबनसेव्यमानंशापापहंसपदिगौतमधर्मपत्याः ॥३॥मानदामिरचसारघुनायनामधारोषहारिसकलशमलनिहनिम यत्पा ४ तास्वपतिनासहमोसकामामीत्पासहलहरिनामसमंजजाम ॥४॥पातः श्रयेनिनुनारघुनायमूर्बिनीलांबुदोत्पलासनेतररत्ननालां मुस्तमौतिकविशेषविभूषणाव्यांध्येयांसमस्तमुनिमिर्निजमुत्तिहेतुं॥५॥यःश्लोकपंचकमिटयनः पठेननिसंमभानसमयेपुरुषःमनु ॥श्रीरामकिंकरजनेषुसएनमुख्योलापयातिहरिलोकमनन्यलाय॥६॥ब्रह्मामुरारिस्त्रिपुरांतकारीमानःशशीभूमिसनोप ॥ गुरुश्मशकःशनिराहुकेनय कुर्चेनुसर्वेममसमभातं ॥१॥गुर्वसिष्ठःअनुरंगिराश्चमनुः पुलस्स्थःपुलहश्चगौतमः गयोमन राविश्यवनश्रदक्षःकुर्नतुसर्वेग ॥२॥सनकुमारःसनकःसनंदनः सनातनोण्यासुरपिंगलोच ॥सनस्वराःसप्तरसातनानि । समार्णवाःसमकुलाचलाश्वसमर्षयोडीपवनानिसप्तः॥रादिकलावनानिसप्तकु०॥४॥ पृथ्वीसगंधासरसास्तथापरपचिरायुर्ज लितंचतेजःनसशदंगहनासहेबकुर्चेनुसर्वे ॥५॥इत्यंप्रभातेपरमंपवित्रंपत्स्मरेदाशृणुयाचतहत् दुःसप्ननाशस्विहसममा तं भवेचनित्यं भगवत्यसादात्॥६॥ पुण्यश्लोकोनलोरा जापुण्यश्लोकोजनार्दनः॥पुण्यश्लोकाचवैदेहीपुण्यश्लोकोयुधिष्ठिरः॥७॥ श्वत्थामावलिया॑सोहनुमाश्चविभीषणः। कृपःपरशरामश्चससेनेचिरजीचिनः ॥सप्तैता संस्मरेन्नित्यंमार्कंडेयनयाटमंजीवर्षशता सोपिसर्वव्याधिविवर्जितः॥९॥अहल्याद्रौपदीसीनातारामंदोदरीनया। पंचनास्मरेन्नित्यंमहापानकनाशनं ॥१०॥ इत्यादिपुराण मचान्यावसाग समुद्रवसनेदेखिपर्वतस्तनमंडलेषिष्णुपालनमस्तन्यपादस्पर्शसमसमे॥इनिपार्यो-स्थायराविंगुरुंचन मस्कत्यपानर प्राकामतिसमःसरंपरित्पम्बिधानेननोमूत्रपुरीपोत्सर्गकुर्यात्॥मत्रादौमूलवाक्यानिलिरयते॥पराशरः॥ततःपानः समुत्थायर्यादिम अमेवा नैर्ऋत्यामिविक्षेपमतीत्यात्यधिक सावदति अंगिराः। उत्यायपश्चिमेरात्रेस्तनाचम्यचोदकं ॥अंतर्धापरणेभूमिशिरमारन्यो वाससा। अयज्ञियैरना;श्चवणेःसंडायमेदिनी। कुर्यान्सूत्रपुरीपेनुशचोदेशेसमाहितः॥देवताऋषयःसर्वपिशाचोरगराक्षसाः॥इनोगतु भूतानियाहर्समिकरोम्यहं हत्वायज्ञोपवीनंतुष्टष्ठतः कंउलचितं । विषमूत्रनुराहीकुर्यायहाकणेसमाहितइनि॥अयंचव्यवस्थिनविकल्पः "य पिकवस्त्रोयलोपवीतंकणेलामूत्रपुरीपोत्सर्गकुर्यादितिशांखायनोने याज्ञवल्क्यः । दिवासंध्यासकर्णस्थब्रह्मसूत्रंउदरखा। कुर्यान्यू- अपुरीषेतुरात्रीचेदक्षिणामुरवः । कर्णेत्रिदक्षिणः कगानामनुक्तोतुदक्षिणागंभचेन्नदेनिस्पृत्सर्थसारेउत्तखान पवित्रदक्षिणेकर्णकलानि सूत्रमुत्सजेदितिलिंगाचारग्रजः ॥ अथापक्रष्यविण्मूत्रलोष्ठकाष्ठवणादिना ॥ याज्ञवल्क्यः॥ गृहीनशिभश्वोस्थायरा डर्ज लगंधलपक्षयकरंशोचंकुर्यादतंद्रितः यमः " आहरेनतिकाविषःकूलात्ससिकनांतथा॥वितुशहायात्योतारकाक्षाविधीयते॥ हरिद्रवर्णावश्येनुशूद्रेहष्णोतुनिर्टिशेन्गुनायस्पिन्देशेतुयत्नोपयाचयत्रैवभिका सेवतत्रमशस्तास्पातयाशौचविधीयते रोलिंगे सनिदेयेगदेवतकरदशगयोःसप्तरनव्यानिशीचेमतिका सना:शौनकः॥आद्रामलकमात्रास्तमूत्रशोचहिचिकाः॥दक्षः। तित्रोपानेदशैफस्पिनुभयोःसप्तमृतिकाः॥विष्णुः॥अर्थमसतिमात्रानुभयमागृनिकास्पता॥हितीयाचरतीयाचनर्धािपकीर्वि ताभ कासः॥एकालिंगेकरेतिस्रायोतिकाय । एकैकयामदापारीपक्षाल्यतुचिर्भवत् ॥मूत्रशोचंसमारव्यातंशक्रेतुरियणंभवेत् शरवः॥ तिस्त्रस्तपारयोगाःशौचकामस्परित्यशइतिगएनौचंगृहस्थानांहिगुणब्रह्मचारिणां त्रिगुणंस्थानस्यानांयनीनांस्याचतुर्गुण- पादशोपत्रमः स्त्रंनरे॥शौचारतेवामपादे पूर्वनक्षालनंभवेत् ॥शोचेतुवामपूर्व स्यादन्यत्रदक्षिणंसदाराव्यादौविशेषःस्मृत्यर्थसारे॥दिवाय- हिहिशोचतोष शिकार्तितंगतदर्थमातुरेपोतमातुरस्यार्थमध्वनिस्त्रीशद्रादरशकानांबालानांचोपचीनिनः॥गंधलेपक्षयकरंशोचंडी नसंख्यया।आश्वलायनः ॥लिंगशोचंपुरारुखागुदशोचंतनःपरं देवलः॥धर्मनिक्षिणहस्तमधाशोचेनयोजयेत् ॥ तथाचचामहस्ते नंगामेरुर्षेनशोधयेत् ॥ऋष्यश्रंगः ॥धाराशौचनकर्तव्यशोचशाहिमभीप्सना॥चुलकेनैवकर्तव्यंहस्तशदिविधानत: मनुः॥यानमा पैत्य- मेथ्यानोगंधोलेपश्चनहनः । तापगृहारिचादेयेसासद्रय शुद्धिषु अंगिराः॥संध्ययोरुभयोर्जाष्येभोजनेदंतधावने पिरकार्यदैवेन नथासूत्रपुरीषयोः॥गुरुणांसंनिधौदानेयोगेचैवविशेषतः॥एषुमौनंसदातिष्ठन्त्सर्गपामोतिमानवः॥आपस्तंबानचसोपानलोसूपपुरीपे कुर्यादति सारणीये। गृहोलाजलपात्रंतुषिण्मूलंकुस्नेयदि तज्जलंमूत्रसरशंपीलाचांद्रायणंचरेन। मलमूयजेहिमोविसासेयो पवीतधुइउपवीतंतदुमज्पगत्यादन्यनतदति गिराः॥मूनोत्सर्गरिजाउलानकुर्याडीचमात्मनः। मोहाड्नीमराणजलंपाला नराम्यति उत्रणेचावरणपायश्चित्तस्मृविरलावल्यां गायत्र्यष्टेशनवैरमाणायामत्रयतथतिजपदितिशेषःगवौधायनः देशंका ६ आ-क तथात्मानंद्रव्यंद्रव्यपयोजनं।उपपत्तिमरस्पांचज्ञाबाशीप्रकल्पयेत्॥न्यासः॥अपचित्र परिचोवासावस्यांगतोपिवायः स्परेवंतीका संसात्यायनरः शुचिः॥आश्वलायनः कुर्याादशगंडूषापुरीपोत्सर्जनेनतः॥सूमोत्सर्गतुरतुरोभोजनानेतुषोडशमध्यभोज्यानसाने सुगंडपाएकमाचरेत् ॥गंडपदेशःप्रयोगपारिजानेगपुरतःसर्वदेवाश्चरक्षिणेपिनरस्तथा।ऋषयःएष्ठनःसर्वेचामेगंडूषमाचरेत्॥अथम योगः॥पूतिघ्राह्ममुहर्तेउत्यायाचम्येष्टदेवनांनमस्कृत्यपानःस्परणंविधायरविंगुरूंनमस्रुत्यग्रामादहिनैऋत्यायिषुक्षेपात्ययेशुमृति काससिकतांजलपात्रंचादायकासादिरहितस्यलंगवामृज्जलपानिधायायलियेरनास्तृिणेमिमाछायपाहताशिराः पृष्ठतः कंठलंबित यज्ञोपवीतोयोकवस्त्रश्चेदक्षिणकर्णनिहितयज्ञोपवीतोमोनीघ्राणास्येपिधायदिवोदमुरवोरात्रोदक्षिणामुखोत्रपुरीपराज्यलोष्ठादि नागुदंपरिमृज्यगृहीतशिश्नउत्थायपूर्वगृहीतगज्जलपात्रगृहीलार्द्रामलकमात्रमृज्जलेर्दिवारलिंगशौचरुवार्थप्रतितर्मिज्जले- स्त्रिवारमपानशोध्यपुनर्जलेरेवलिंगगुदेप्रक्षाल्यशद्धतिकयैकवारंहस्तंपक्षाल्य शद्धभूमिमागत्यान्यमज्जलेशवारंवामकरंमसाल्यत तःकरयंसप्तवारतापाइरेखगन्जले प्रक्षाल्यवामदक्षिणपादीप्रत्येकंधिःपक्षाल्या यजलैनादशगंडूषान्वामभागेकलाजलपासंत्रिपूर स्पजलविंदूजलेशिक्षिष्योपवीतीदिराचामेन्ममूत्रमात्रोत्सर्गेनुपूर्ववदेकवारंलिंगप्रक्षाल्यवामकरंत्रिःप्रेक्षाल्पकरयहि प्रक्षाल्पैकेज यामृटीपादौ प्रेक्षाल्यगंडूषचनुष्यंविधायाचामेन इनिशीचप्रकरणं अचाचमनं एलपराशरः ॥ कृत्वाथशौचंपक्षाल्यहस्तीपारीच- .
सज्जाले निवरशिसकच्उस्ताहिजआचमनंचरेद।आचमननिमितान्याहहेमाद्रीमनुः ॥माणस्यायमनरुत्वाआचमेन्मयतोपिसन्। तरंरिचयतेयरमातस्मादाचमनंस्मृतं । रुबासूपुशपंचारवान्याचांतउपस्पृशेन वेदमध्येष्यमाणश्चाप्यनमभंश्चसर्वदा । खानींद्रियापिाधि द्राणिकोर्मे।चंडालम्लेजसंभाषेचारदोरिएभाषणे उशिष्टपुरुषंस्पृष्ठामोज्यचापितथाविधं आचमेदश्रपानेचलोहितस्यनयर विमः ।उत्तीर्योदकमाचम्य अवतीर्यतयेच एवंस्यात्तेजसायुक्तोवरुणेनापजितः।मार्कडेयपुराणे॥देवार्चनादिकर्माणितथागुवभि वादनं ।कुनिसम्पगाचम्पतहदेवजिक्रिया ॥ वसिष्ठः ॥क्षनिष्ठीवितेसोपरिधानेपानने॥पंचखेनेपुवाचामेट्रोत्रंबाक्षिणस्पुणे त्याचमननिमित्तानि अहिराचमननिमितान्याह। हेमाद्रीच्यासः॥दानेभोजनकालेचसंध्ययोरुभयोरपि॥आचांतःपुनराचामे- अपहीमानेषुच याज्ञवल्क्यः॥स्नालापाखाक्षससेफतेरथ्योपसर्पणे आचांनःपुनराचामेहासोधिपरिधायच॥को ओले क्लिोमकोस्पृष्ठावासोषिपरिधायचरतोमूत्रपुरीषाणामुत्सर्गशाइनापणे॥धीविखाध्ययनारंभेकासश्वासागमेक्याचलरंवारमशान नंगासमागम्पोरजोत्तमः॥संध्ययोरुभयोस्तहदानांनोथाचमत्पुनः॥वौधायनः॥ भोजनेहवनेदानेउपहारेपनिग्रहे॥हविर्भक्षणकाच- दिराचामेसर्वयाराहविर्भक्षणोत्तरमाचमननकार्यामपपिपक्षांतरमपरार्केस्पसंतरे द्राक्षादीनिफलानीन्पयोमूलं पृनंदधि नाबूलमोपपत्रंहनिर्मलापिनाचमेदिनि । आचमनविधिमाहयोगी अंतर्नानुगानोदेराउपविष्टउरमुखेः॥ माग्नबाणा नाइजोनित्यमुपस्पृशेत्॥विःपाश्यापोहिन्मृत्यरखान्यद्रिःसमुपस्पृरोत् गदरंचहिजातिविषपटतरतालुनाभिस्त यथासंग्यरिजालयः बुध्यरंस्त्रीचशूश्वसरुत्स्पृष्धाभिरंतनदतियानवल्क्पेनबारद्धयोः॥सकरिधानात् ॥उदासरवत्वादिनिस्मोपिरिजग्रहणातार पयएव जलग्रहणंगोकर्णाकातकरणकार्यमित्साहकण:आयतंपूर्वतःलागोकर्णाहतिवत्करसंहतांगुलिनातोपं पाणिना हिजः॥मकांगुष्ठकनिष्ठेनशेषणाचमनंचरेन्।अन्चारंभमायमः॥तावनोपस्पृशोहियान्यावामननस्पशेत् ॥तीर्थमाहयोगीपकनिष्ठाये शिन्यंगुष्ठमूलान्ययंकरस्पच प्रजापतिपिट ब्रह्मतीर्थदेवान्यनुक्रमानु गलपराशरः॥तीर्थानिपंचविपस्पकरेसनिचरक्षिणे ब्रह्म देवनयापेत्रप्राजापत्संचसोमिकं गब्रामंपनिमरेरमायादेवंत्यंगुष्ठमूनि ॥प्राजापसंकनिष्ठादीमध्येसोम्पविजानतः॥अंगुष्ठस्यपदोश न्यामध्येपेत्रपतिविनमिति॥करतलेखमितीर्थनेनपतियता कार्यः॥तयाचपचेनाः दक्षिणहस्तमध्येब्राह्मणस्यायनीर्थमागेयेन प्रतिरकीयादिति।आचमनीयार्येतोयमाह शंखः॥अद्विःसमुह, ताभि स्तहीनाभिः फेनबुढेदैः ॥ वृम्हिनानभितसाभिरक्षागणि रुपस्गत उपस्पृशेदाचामेत् ॥आतुराणामुष्णोदकमयविरुद्ध तयाआपस्तंबः उदकेनातुराणोचतयोणेनोष्णपाथिनामान अगस्त्यसाइनाया केरावारिवभिः पीत्वाहान्यापक्षालयेकरौहराया मोटौतुसमृज्यराश्यामुन्मार्जनंतथा एकलहस्तपक्षाल्य- पदावपिनयनः संपोयेकेनसूनंततःसंकर्षणादिभिः॥भास्पासाक्षिक}रनाभिटकमजोस्पृरोत एवगाचमनंकवासा क्षाचारायणोभवेत् ॥रांखावर्जन्यंगुष्ठयोगेनपुरोनासापुरद्वयं अगुष्ठानामिकाभ्यांचवक्षःप्रोन्पुनःपुनःक्रनिष्ठांगुष्ठयो भिंत दयंचतळेनातलेनपाणितलेन सर्वाभिरततनःशीर्षबाहुचायेणसंस्पृशेत अथपयोगः॥ शुचौदेवभूमिठपादानर्जानुहस्तः॥भा मुख उद्यखोवोपविश्यसंहतांगुलिनाभुशंजलंगृहीलोमुक्तांगुष्ठ कनिष्ठेनेवामेनाचारधेनपाणिनाब्रह्मनान केशवनारायणमा पोनिसंध्यतीस्त्रिमिनीमनिस्विःपिवेत्॥गोविंदविष्णुरनिहायांकरोषक्षा ल्पमधुसूदनत्रिविक्रमसिहाव्यासंगुष्ठमूलेनोष्ठीसं मज्य वामनभाधविहाम्यांतथैवमुखमुन्यापतषीकेशनिवामकरंपोक्ष्यपयनामेतिपादौसंपोक्ष्यदामोदरोतिमूर्धानंसमोत्यसंकर्षणे तिसंहतमध्यमांगुलित्रयेणास्यंसंस्पृश्य वासदेवमयुग्नेतिहाण्यांमंगततर्जनीभ्यांनासापुटसंस्पृश्यानिरुपुरुषोतमेतिहाभ्यामंगुण नामिकाभ्यांचशषीसंस्पृश्याधोक्षजनारसिंहतिहाश्यांतथैवश्नोत्रसंस्पृश्याच्यतिकनिष्ठांगष्ठाभ्यांनाभिसंस्पस्य जनार्दनौतपा- णितलेनट्यसंस्पृश्योपैट्रेतिशिर:संस्पृश्यहरेकृष्णेतिहाभ्यांदक्षिणवामबाहुमूलेस्पृशेत्॥एचमाचमनासंभावस्पत्यर्थसारे॥धि वालाहस्तमझाल्यश्रोत्रस्पृशेत् रसाचारार्के आचमनपकरणं अयदंतधावन । अधिः मुखेपर्युषितेनित्यं भवसायनोनर मन राईकाशकंवाभसयेरंतधावन कात्यायनोपि।उस्यायनेपक्षाल्पशाचिर्भूलासमाहितः॥परिजष्यचमणभक्षयेट्नधानमितिमा सनि लाविष्णूनोसर्गणविश्लेयर्थःगजपमंत्र प्रयोगेरस्यने अधिःण कनिष्णयसमंस्थूलंपायन भदनपावनमुरिय जहोल्लेखानकानया इनान्प्रक्षाल्यस्त्रावादितिउंदोगपरिशिशस्नानांगपिनिवेषिन्तनगमध्यान्हस्नानादावपिन मध्यान्हस्मानादातपितधापनमसंमा निगमपेशानिरितिराच्या अन्यादिवचनै मुखेपर्युषितसत्यवाचमनवत्स्वनंरस्यैवनस्पडिहेतुनयाभिधानात् ॥नहिमध्याहकालेर खिस्यपर्युपितवंसंभवति तस्मात्पृयगेवनादितिसिवं अतएवश्रीमातामहचरणादर्शपूर्णमासाच्यामिष्ठासोमेनपजेतेतियकालार्य संयोगरतायुक्तमुत्पश्यंतिनधावनेरिडियममाहगर्ग: पामर माननेसोरव्यशरीरारोग्यमेव दक्षिणेनतथाकष्टंपश्चिमेन पराजय उत्तरेणगवांनाशास्त्राणांपारिजनस्यति । अत्रकालादिनिषेधमाह व्यासः॥पतिपदर्शपष्ठीषुनरम्यांचे भारतानानांका एसंयोगेटहत्यासप्तमंडलं॥श्राद्धेचयनियमेनाद्यायोपितपर्वका दिनकाष्ठमितिशेषः ॥आचार्यः॥ अष्टम्योश्चचतुर्दश्योः पंचर श्यांत्रिजन्मकाव्यनापानेचसंकासातकाटनमक्षयेत् ॥ वसिष्ठः॥शन्यर्कशक्रवारे कुजाहेबतवासरे। जन्माहेश्राइदिवसेदेन काष्ठविर्जयेत्॥यमःमध्यान्हेप्राइवेलाययोभक्षेतधावन निराशाःस्तस्युगनिदेवाःपिरगणे:सहगतकाष्ठनिषेधव तिव्ययाह॥ व्यासः अलापोतकाष्ठानांनिषिद्यायोतिथौनया अपांगदशगंडपेदिध्यादंतधारनं तिथियणनिषिदकालो पलक्षणंगरंतकाष्ठालावपकालेचरणपणेहीदशगंडषैर्वामुखसंशोध्यजिहोल्लेख ः कार्यरच। तथाच व्यास: प्रतिपरर्शष पुनरम्पादमधापनापर्णरन्यत्रकाहस्तजिह्योल्लेखःसदेवतु॥स्मृत्यंतरोपि तृणपणे सदापुर्यादमामेकादशीबिनानिषि ॥ ॥ टिक्सेदुर्याज्जंदूपतापपर्णकारात कांदे गयंगेचोदधिमानेदंतधावनमेयने जातेपमरणेवतत्कालव्यापिनानियिःगतकापर माणावष्णराह दशांगुतिकविकाठमाहुर्मनीषिणः शूद्रविक्षत्रजातीनांनवषट्चतुरंगुलं अनोत्तरार्येव्यूकमेणान्चयोचोध्याग गिरतपरिमाणांतरमाह दिगांगुलंनुनिपाणांक्षत्रियाणांनांगुलं अष्टांगुलंनुवैश्यानांशूद्राणांसप्तसंपिनंगचतुरंगुलमानतुंगारी णां नारसंशयः॥सिंहपुराणे॥तित्तिणीवेणुष्ठनधास्त्रनिबौनयैवच॥अपामार्गश्चचिल्बश्रअर्कौटुंबरस्तथा। बदरीतिंदुकाखेने परास्तादंतधावनेनारदोपि ॥सर्वकंटकिनःपुण्या:क्षारिणश्चयशखिनः॥प्रशस्तारतिशेषः॥ Bथमनुरपि खदिरस्यकरंजस्यकदं स्पतयैवन।अस्यकरवारस्यकुटजस्थविशेपसरति ॥ इहेतेषांफलादिबह पिवक्तव्यं विस्तराळपत्यानमः॥अंगिराः॥प्रक्षाल्या क्षयेत्का;पक्षाल्यैवतुसंत्यजेत् आयुरित्यादिमंत्रोयमुक शाखाभियंत्रणे पैतानसिः॥वणपर्णोदकेनांगुल्यावादंताधावयपदे शिनीवनीमति शौनकः॥पश्चागदरागडूर्विध्यानधापनंगस्मृलोंकारंचगायत्रीनिषधीयाट्रिखाननरति अयंप्रयोगः।- तिपत्षयरमानवम्येकादशीचतुर्दशीपंचदेशीसंक्रांतिव्यतीपातब्रतापपासप्रारदिनार्कभीमशकमददिननिषिदिनातिरिमादिने पुबाह्मणोडादशांगुलपमाणेनदशांगुलप्रमाणेनवाकनिष्ठांगुलियस्यूलेनातंतिण्यादिविहितरक्षोद्भवेनचूर्णाकतायेणप्रसालितेनशुषे पाणवा प्रापर्वलंयसोतःप्रजाः परसातच समज्ञांचमैधाचवन्नोपहिवनस्पतेरतिमणाभिमंत्रितेनकाना मुखदुर्ग आविनाशायनानांचविशष्ट्ये॥ष्ठीवनायगात्राणांकुर्चेहदंतधावनमिति मंत्रमुकादं नाल्मंशोभ्यजिन्होलेसंझलाहट्रागंरूपांप्रक लाकारंगायत्रींचस्मृलाशिखांचनीयादितिदंत धावनमकरणं॥ प्रथमतःस्मानं हेमाद्रीयोगयाज्ञवल्क्यः॥अगम्यागमनात्या- पात्पापेभ्यश्चषतिग्रहगत् ॥ रहस्याचरितात्पापानमुच्यनेमानमाचरन् । प्रस्नात्वानाचरेकर्मजपहोमादिकमालालावेदसमाकार्ण: शयनादुसितापुमान् ॥हेमाद्रौरक्षः॥असंतमलिनःकायोनछिद्रसमन्वितःमत्रवत्येवदिवारात्रौपातःस्मानचिशोधनंगमाःग्यः।- अस्मातस्यक्रिया:सर्वाभवतित्यफलायतःपानःसमाचरेस्मानंतचनित्यमिनिस्मृतं गमानःस्वानंपरांसंतिदृष्टाएकरहितत्॥सर्चमई- तिरात्यात्मापातःस्नायीजपादिवंगुणादशस्नानपरस्यसाधोरुपंचनेजअवलंचशीचं॥आयुष्यमारोग्यमलोलुपबंदुः सपनासंश्चयरा- अमेधातचत्रिविधमाहहेमाद्रोदक्षः॥ नित्यनैमित्तिकाम्यंधिविधस्मानमुच्यनेनर्पणंतुभवेत्तस्यअंगत्वेनपकार्नितमिनिदर्भयुक्तंना नंप्रशस्त मित्याहहारीनः॥दर्भयुपशस्तस्यामानानजपारिकंस्पसंतरे॥मानहोमेजपेदानेवास्यायपितृकर्मणिकरोसदौ- विनितथासंख्याधिक्टनेहेमाट्रामिराः॥विनादर्भणपत्मानंयच्चदानविनोदकं असंन्यानंचयज्जयनत्सनिष्फलंभवेत्।दामोता: प्रयोगपारिजाने।कुराकाशायवादूर्वाउशीरानसकुंदकाः।गोधूमाबीहयोगुंजादशदसिबल्वजाःबल्जशुच्याईवणं कुशाभावेनुका शस्युः काशाः कुरासमाःस्मृ नाः॥ कुशाभागृहातव्याअन्यैर्भायथोचिनं व्यासः॥कुरौःपूतं भवेत्स्वानंकुशेनोपस्पृशोदिजः॥कुरोम ॥ ॥ 3755 •- चोइतंतोयं सोमपानेनसमिनं ॥शंखः। दकृिष्णाजिनंमंत्राब्राह्मणाहविरमयः॥अयानयामान्यनानिनियोज्यानिपुनः पुनः॥यान- यामाचरंतनकार्याक्षमंकुशग्रहणकालतः कात्यायनेन ।मासेनभस्यमावास्यात स्वाद चयोमतः॥ अयातयामास्तेदर्भाविनियो ज्या:पुनःपुनः॥अत्रदर्शपरंकुशपरमेवदशेश्रावणमासस्यसमंत्रोत्पारिताः कुशाइतिः विष्णूते स्पर्शगंकुराग्रहणाच॥आनयनप- कारमाहमार्कडेयः॥ शुतिलारुचौदेशस्थिबापूर्वोतरामुसः॥ ॐकारेणैवमंत्रणकुशान्स्पृष्टाहिजोत्तमः॥विरिचिनासहोत्पन्चपरमेषि निसर्गज दहस्वसर्वपापानिदर्भस्वस्तिकरोमवाफटकारेयादस्सिसकछिबासमुहरन् । कुशमहिमानगोपिल: । कुरामूलेस्थितो ब्रह्माकुरामध्येजनार्दनः ॥कुशाग्रेशंकरंविद्यासर्वदेवाःसमंतनति कुरापावित्र्यमाहकासायनः अननक्षिणंसायंकोशहिदलमेरचा पादेशमात्रविक्षयंपवित्रंयत्रकुत्रचित्॥मार्कडेयः॥चतुर्दिनपिंजूलैब्राह्मणस्यपवित्र एकैकंन्यूनमुहिष्वर्णवर्णयथाक्रमाहेमा दो अन्यान्यपिपवित्राणिकुशमियानिचाहेमात्मक पवित्रस्यकलौनाईतिपोशी काम्यंचोक्तंशोरदायों गताग्रतारसवर्णानाम षोडशंसेंदभिः कनात्रिरानिमुद्रेय तीब्रदरिग्रनाशिनी।पवित्रंतर्जन्याधारयतिसांप्रदायिका योगयाज्ञवल्क्यः॥अनामित्र तहमवर्जन्यारूप्यमेवच कनिष्ठिकाभृतंखईनेनपूसोभवेन्नरः ॥रोष्यधारणमिदंजीपस्पि नवभिन्न विषयं तयारपयोगपारिजा उत्तरीययोगपढेंतर्जन्यारजनंतथा मनजीवस्पिरीर्यज्येष्ठोवाविद्यतेयदिइत्यस्तमसंगागतं॥अथपरुनमनुसरामः ॥चौपा- ॥
आनयनः। संसाहंघातपायीसंध्याहीन स्मिामानी शहादशाहमननिःस्याहिजा शुद्रलगामुयात् ॥तरेपपरिहारार्थमानुपारेपिशस्पते। भानुवारेवपश्यंपातःस्नानंकार्यमित्यर्थःस्मानकाळमाइसएप अरुणकिरणयस्तापांची दिशमलोस्पस्त्रायादिति स्त्रानंनया- दिषुकार्यमित्याहहेमादोमनुः॥मरीषुदैवसातेपुतझगे सरसास्वानसमाचरेषिसंगर्नपत्रपणेषुच ॥उंदोगपरिशिष्टे ॥धनुःसह- स्त्राव्यशेचगतियासांनषियने।मनानीशब्दबहागतास्तेपरिकीर्तिताः॥धनुर्हस्तचतुष्टयंविनखान्। एकनःसर्वतीर्थानिजामव्यवसा न्यतः॥ब्रह्मलोंकेपिशिरसापतितायामहीतलं मरीचिः॥भूमिपमुस्तंचापिशीनमुष्णमयापियामगांगंपयःपुनात्येवपापमामरणंक तमिति अथवानविषिः॥भयोगपारिजानेगनपान निकासाननपुर्याहोमयनिशिापातासानंसदाकुर्याडोमयेनविपक्षणः॥यर्थ दिनमृदाखानसार्यकार्यजलेनवैगमनुः ॥खसंस्थंगो पयंगात्यंभूमोनिपवितेपिराउपर्यधश्वसंस्थाज्यसंपामध्यमहियन्। नाभिमान लगतांत्रिर्या गज्जनंनतः॥गावाणांक्षालनबासम्पनायोत्तनःपरंगसम्यग्गोमयादिविधिनेत्यर्थः॥ आदरयगोमयविपनाम पागीनिधायचगव्यावसातनिधाछनानिक्षिपसणवेनतुदक्षिणास्थिनागेनरक्षोहानायट्वियातीर्थीमसिक्षिपेशागमुचरंतार मत्रिनंगमानस्तोकेतिमंचेणमध्यवाभिमंत्रियेन।मूर्धारिपादपर्यनंहस्तान्यांससमाहितः गंधरारामित्यनयासर्वांगमनुलेपयेव पार्थमादिमंत्रांसपयोगेपक्ष्यामः पुराणे।ततःशिवांसपुरनः कलामज्जेचरमुखः॥विष्णुः॥स्त्रोनसोभिमुखस्त्रापानीपु- प्रबहज्जले स्थावरेचनरागेचरखेरभिमुरवंसर । वायवीये। संध्यामुखमासंध्यायांरात्रौपामुखएक्सन्लोससोनिमुखस्मानमान जनंचायमर्षणं ।अन्यत्रामुखोरात्रीपाड्यखोनिमुसोपिराकात्यायनः॥पुत्रजन्मनिमित्त'सर्वेषामुत्तेरामुखं गृहेण्डसुखंस्थान मार्जनादि तुनोभवेत्॥प्रयोगपारिजाते औरम्पपार्जनकुर्यादापोहिष्लेनिवारुणेः॥र्ममेगंगदत्यदकमालोपचापमपर्ण॥अंनर्जलेमुस रखाकुन्निासाग्रपीडनं।ऋतंचतित्यूचंचेचद्रुपदांचननोजपेत् ।अष्टाक्षरंचपणवस्परेहिष्णुमजूमझअशाक्षरमंत्रःशारदायांना रंनमः परंपश्चाचरोदीर्घसमन्निनौपवर्णोणा यमंत्रोयंपानोरक्षरात्मकरति शौनकः ॥कुर्याद्वादशाभिमाननामभिःशवादि- भराधन्ययशस्यमायुष्यमारोग्यंबुद्धिवर्धनंगहस्तापयांजलमादायसहदेवाभिमंत्रिनामस्तकेचमुखेबाहोंर्हदयेपपदेशकअभि पंचवमात्मागायत्र्यायोनिमुद्रया॥ सप्तजन्मरुपातक्षणादेवनश्यति॥कार्णाजिनः देवर्षि पितृणानेवएकाधिक्रमेणतु- जलेट्याज्जलंचात्रअसंस्कृतानटेतथा ॥असंस्कृतांस्तानामियर्थः ॥असंस्कृनप्रगीतानामेकएवतरेक्षिपेत्। इतिबौधायनाले । चतुर्विशतिमतेस्नानादनंतरंतारतर्पयोपिलदेवताः॥उत्तार्यपाडयांसंध्याकर्मननःपरं। व्यासः ।यज्ञोपवीतादेवानांभिवीना ऋषितर्पणेपाचीनाचीतीपिश्येतुस्वेनतीर्येनभावितः।उशनागडीहस्तौयुग्मनः कलापूरयेदुदकांजलिंगोलंगमात्रमुसनम प्येजलंक्षिपेत् महेमाद्रीजयवेव।नाधिमाजलेस्थित्वाकुर्यात्स्वानांगतर्पणं देवापानिपरगणान्सपिशानिये ॥भगवान आई खानांगतर्पणरुलायमणेजलमाहरेत्॥नदीसमापनकोर्मेभ ज्ञानतोज्ञानतोनापियन्मयादुष्प्रतंकतंमतत्समस्यारिलंदविजगन्माननमो स्तने।स्मृत्यंतरे।विकिरपिंडदानेचतर्पणेनानकमणि भाचांतःसन्धकुनिर्भसंन्यजनबुधः। मदनपारिजानेशानानपः॥अवमृज्या लचस्वातोगात्राण्यवरपाणिभिः॥नचापिभूतयेत्केशाचाससीनविधूनयेरितिशणतातपः॥बहिर्नयादिप्याचांतःसोदक किंचिदस्यमा नगरथ्यागतोपियलेनशचिरेवहिमानवति॥अथवस्त्रधारणंदेवलः॥वयंयौनकर्तव्याक्रियाधर्माविपश्चितानिनुनेजको नैननाहतेनरकहिचित्॥धीतवस्त्रशोषणभकारमाहशातातपः॥पागग्रमुद्गयंवाधोतवास प्रसारयेतूग दक्षिणायपश्चिमायं पुनःप्रक्षालनं भवेत्॥स्त्यंतरे॥ईषद्वीतं स्त्रियाधीनशूद्रधूतंतथैवच॥पासारितंयमदिशि गर्हितंसर्वकर्मसरतिदक्षस्तो प्रतिस्मृतिममाणेनग्रात्यंवरुपंचधारयेन् पट्कर्मनिरतोषिपायान्यवरुनधारयेत्॥षट्कर्माणिचोक्तानिस्मृत्यंतरे॥स्वानसंध्यांजपोहोम स्वाध्यायःपिरतर्पणं मनुः॥ ब्राह्मणस्पसितंवस्त्रंमांजिष्ट्रपतेःस्मृतं पातवैश्यस्पदस्पनीलंमलवरिष्यतेयाज्ञवल्ल्पः। प्रधहस्तंनवंवतंसदर्शनान्यधारित॥अहननदिजानीयात्सर्वकर्मरूपावन।यंत्रनिर्मुनमक्षालितमष्यहनमित्याह ॥धर्मप्रकाशेस सनपाः॥अहतंयंत्रनिर्मुनमुक्तवास स्वयंभवाशस्तंतन्मांगलिक्येषुतावत्कालंनसर्वदा॥मांगलिक्यंमंगलकर्माणिविवाहादीनि कस्थानान्याहयाज्ञवल्क्यः॥वामकुक्षौचनाभौचयष्ठेचेवयथाक्रमं॥त्रिकछेनसमायुक्तोहिजोसोमुभिरुच्यते॥विष्णुपुराणे। " .. होमदेवार्चनायासक्रियासपउनेतया।नैकवस्वःपर्नेतहिजोनाचमनेजपे॥तीयवस्त्राभापरिधानवस्त्रेयोत्तरीयंकाए चासोमवतितस्यैवोत्तरवर्गेणपञ्चादयीनेतिपारस्करगृहात उत्तर्याभावेवस्त्रस्योर्धभागउत्तर्यकुर्यादितियोगीश्वरवचनाचस्प संतरेभयतोपनीनेधार्येयौतेस्पा“चकर्मणि॥ तृतीयमुत्तरीयाफेवस्वाभावेचतुर्थक आचारमयूरवादियंथेषुतुवस्वाभावेन दिप्यतनिपाठः॥परशरामनिबंधेतु ॥ उपचस्प्रंयदानस्पानदाचत्वारिधारयेदितियतोपचीतपकरणेउकं। आईचस्वमूर्धमार्गेण निफाशनायमित्यतं॥पयोगपारिजाते॥स्नानरुलाईवस्तुऊर्ध्वमन्नारयेहिनः आईवस्त्रमधस्ताचेपुनःस्वानेनराध्यतिरंच गृहस्वानविषयंमलमुत्तारयेहरूनग्रहेनद्यामधस्त्यजेदित्याचाराचिौधायनोक्तेः॥अथपसंगाहस्वानविधिरुच्यतेच्यासाशी- नाखप्सनिषियोष्णामंत्रसंधारयोगनः॥गृहेपिशस्पतेस्नानंतडीनमफलंसतंयमः॥आपएचयदापूतास्तासांवन्हिर्षिशोधकः तस्मासर्वेषुकालेषुउष्णाभःपावनस्मृतंगपादोपक्षालयेत्पूर्वमुखंयज्ञोपवीतिकंदिराचम्पकरायांचटन्धिलाशिवांस्पशेवामा गायापंततः कुर्याकालज्ञानंययोदित आपोहिष्टेतिसूत्नेनइममेगंगदत्यय ॥अतोदेवेतिस्तेनसाविन्याचविशोधयेत्॥शीतोदकंतु दर्जेस्तपश्चादणोदकंक्षिपेत्॥अत्रमार्जननिषेधमाहबोधायनः ।गृहस्थानेनतुपोमार्जनंतर्पणादिकंगनांतराचमनंमोक्रपया विचम्यशुष्यति गसंग्रहे स्नानमध्येनाचमनंमार्जनंतपणनचावरुनस्पपीडननरसंकल्परहितंनयासंकल्परहितस्वानमध्ये १२ आ-क संकल्परहितनतुसर्वथासंकल्पवर्जितमित्यर्य:गगृहेगृहमुरंबनानंमध्येसंकल्पपर्जितमितिमयमोते. कैपिटगृहस्नामेसंका ल्पमेवनेडोनतदसत्संरल्पंचयथाकुर्यास्नानदानवतादिके।अन्यथापुण्यकर्माणिनिष्फलानिमचंतिनि।मार्कडेयवान्या संकल्पस्पचावश्यत्वोक्त.संकल्पमूल:कामोवेयज्ञाःसंकल्पसंभया बननियमधर्माश्वसःसंकल्पनाःस्पृसाइति मन्नेमा अष्टज्ञानताज्ञानसंकल्पः कथमिदमनेनसाधयामीए पाक: मंडनः ॥मुरव्यकालेयदावश्यकर्मवतु शक्यतेोगोणकाले पिकर्तव्यंगोणोष्यनेशोभवेत् ईरशोमुरव्यसमः अनविशेषस्तेनैवोक्तः॥गोणेषेनेषुकाले कर्मचोदिनमाचरन् प्रायश्चि तुपकरणभोक्तानिकृतिमाचरेत् इतिस्मानविधिः॥अथमयोगः॥अरुणोदयेंतरिक्षस्यगोमयंसंगत्पतदभारमियम चोपर्यधश्वसंयज्यमध्यस्थगृहोलान्यांस्नानसामग्रींचादरायगंगातीर्थमेसोमृतजलेनमुखंपाणिपादौंचपक्षाल्ये देवनां स्मृखानाभिमानजलंगलात्रिनिमज्यांगपक्षालनकबादेशकालौस्मृलाममकायबामना कृतकर्मदोषपरिहारहाराश्रीपरमे परप्रीत्यर्थप्रातःस्नानंकरिष्यरतिसंकल्यगोमयंसव्येपाणोरुवा भूर्भुवःस्वरितित्रेधावियपदक्षिणभागप्रणवनमाच्यांदिदि कनिक्षिष्योतरभागंचतथैवतीनिक्षिष्यमध्यमभागंमानतोकेरर्तिमंत्रेणाभिमंत्र्यगंधारांधुराधर्षानित्यपुष्टांकरीषिणीश्वरीस भूतानांनामिहोपहरोश्रियं।अग्रमयंचरंतीनामोषधीनांवनेने तासाम्पमपत्नीनांपवित्रकायशोधनं तन्मेरोगांवशोकांचन १२ दमयसवरेतिमंत्राभ्यामूर्धादिसर्वागमनुलिष्याहिरण्यगंवरुणप्रपद्येनार्यमोहयाचिनः॥यन्पयाकलमसाधूनांपापेभ्यश्चमनियहः यन्मेमनसावाचाकर्मणाचादुप्सतंहनंगनमारंट्रोवरुणोरहस्पनि:सविताचपुतुपुनः पुनरिनिहाभ्यांवरुणसंभार्येक्रशिखांपुरतःला पवहज्जलेपवाहाभिमुखरित्रवारमवगायशरीरंपक्षाल्य आपोहिलेनिनवर्चसूनेनमार्जनंविधायांगुष्ठमूलेनजलंपदाक्षिणमालोज्येत् । गंमेगगेरपस्पप्रेयमेधः सिंधुर्नयोजगतीजलालोउनेविनियोगः॥इसमेगंगेयमुनेसरस्पतिस्तुद्रिस्लोगसचनापरुण या असिक्योमा रुड़धचिनस्तया कायेशृणुयासपोमयागइत्यालीपजलेमुहलानासाग्रसंपीड्यापमर्षणकर्यानतंचकिचेन ननः॥ॐनमोनाराय णायेत्यशक्षरंमंत्र॥द्रुपदादिवेन्मुमुचानः॥ खिन्नःस्नात्वीमलादिवा पूर्वपवित्रणेवाज्यं । आप:शु/तुमेनसः॥निवजापखाविष्णुंच- स्मृबाकेशवाट्टिामोटांनैर्दिशनामभिदशरुत्वोआप्नुत्ययोनिमुद्रयाजलमादायमूर्धिमुरखेचाव्होर्तयेष्ठदेशे गायत्र्याभिष- यानंदिनीनलिनीमीतामालतीचमलापहा॥विष्णुपारजसंतागंगात्रिपथगामिनी॥ भागीरथीमोगवतीजान्हवी त्रिदशेखरी॥ दशैतानिनामानियत्रयजलाशये।स्नानयुकःसदाब्रूयात्रतत्रवसाम्यहंतिगंगावाक्यं पठिलानाभिमात्रजलंगनः स्नानांगतर्पणंड यदि तिचेयं ॥भामुखःसाताभिरभिरुपचीनीब्रह्मादयोयदेवास्तान्देवांस्तर्पयामि॥र्देवांतर्पयामि। भुर्देवांस्तर्पयामिम्म देवीस्तर्पयामि।घू नसांस्तर्पया . मोनिपंचगरेरैकमजलिंदेवतीर्येनदतानिचीतीउदगुरवःहष्णद्वैपायनादयोयेऋषयः॥
. प्रास्तानकषांत-भूषास्त ॥ सर्वपीलापास्त ॥भूर्भुवःससीस्तर्पयामीनिपंचभि हाजलासयनाभिरड़ि-पाजापरता निदलाचदक्षिणामुखःअपामीनापीतापिरतीर्थेनसतिलाभिरदिः सोमपिनमान्यमोंगिरस्वानागपाता कन्यवाहनादयोपितरस्वार पितॄनर्पयामि ॥भूः पिवंस्तर्पयामि। भुवः पितर्पयामि वःपिदस्तर्पयामि।मूर्भुवःसःपिवंस्तर्पयामीतिपंचमिति विसर्प यित्वातीरमेसअमिदम्याश्चयजीवायेष्षदग्धाःकुलेमम॥भूमौदनेननोयेनसायांतिपरांगतिमितिमंत्रणांजलिंतरेनिक्षिप्ययकेचास्प- तुलेंजाताअपुत्रागोत्रिणोमृताः॥तेगृण्हंतुमयादतंवरूनानपीडनोदक मितिवरूनंतीनिष्पीड्योपवीतीयन्मयादूषितंतोयंशारीरमूल- संभमानतोपपरिहारार्थयक्ष्माणतर्पयाम्यहं इतियक्षमतर्पणंविधायपूर्वोकंशकवास-परिवायोतरीयाहितीयंपात्यचतुर्गुणी रुनंपरिधानायउपारदर्शनिम्नायद्विराचम्यतिलकंकुर्यात्। अयतिलकंपयोगपारिजाते ॥ ललाटेतिलकंरुलासंथाकर्मसमाचरेत्। अकलामालतिलकंतस्यकर्मनिरर्थकं मृडस्पचंदनंमोक्ततो यंचेचचतुर्थकंगस्नात्तापोड्मदाकुर्याधुत्वाचनमस्पनागदेवानभ्यर्थी धेनजलमध्येजलेनतु ॥मृदोर्यपुनस्पनानिर्यकचंदमेनोमयमित्याहकात्यायन:र्धपुरमाकर्याइसपनानुत्रिपुंडकं उभयंचनेनैर- अभ्यंगोत्सपराधिक पुंस्यावश्यकलमुक्तंसारसमुच्चये ऊर्धपुंडविहीनस्यश्मशानसरशंमुख अवलोक्यमुखनस्पनीस र्यमवलोकपेत्॥रहन्नारदायामानंदानंजपोहोमः॥संध्यास्वाध्यायकर्मेसाईर्षपुंडविहीनेननत्सनिष्फलंभवेत् ॥ ब्रह्मपुराणों गंगातीरसमुद्भूतांसदंभूर्भाविभर्तियः। विभर्तिरूपंसोईस्पनमोनाशायकेवलं ॥ निलकस्थानानिब्रह्मांडेगललाटेकेशवंविद्यान्नारायण मयोरे॥माधवट्येन्यस्पगोविंदकंउकर्पविष्णचदक्षिणेकुक्षीनजेमधुसूदन। त्रिविक्रमंकर्णमूलेवामकुक्षौतुपायनं। श्रीधरंच- पाकेशंवामयो हुकर्णयोः॥पमनाभपृष्ठदेशेककुरामोदरंपरेत् ॥मार्धमूलेनमंत्रणशेषगदशनामभिः॥संकर्षणादिभिः कृष्णेशलेचे केशगादिभिः॥व्यासस्त॥वामहरतेजलहलासावित्र्याचाभिमंत्रितं नाहगारितिमंत्रणमर्दयेनगृत्तिकांततः॥अतोदेनेतिसूतेनतिलक पारयेसदाइत्याह एवंयथासंपायतिलकुर्यात्॥अथभस्मधारणविधिःसंग्रहे।अग्रिहोत्राणिजनस्पहिरजाहोमजंतया।औपास नसमुन्पसमिदगिसमुद्भवं।समिमिसमुत्पन्नधार्यवेब्रह्मचारिणा ॥ द्राणांश्रोत्रियागारपचनागिसमुद्भवं अन्येषामपिसर्वेषाचार्य दानानलोदनामतिपुलस्त्यः॥अमिरित्यादिभिमंत्रिःशाईभस्माभिमंत्रितंशिवगणतस्ामंत्रेणाशक्षरेणा गायत्र्यापाथदेवर्षेमंत्रण- प्रणवेनवेजाआचार्यः॥ललाटेटट्येकंठेवाहोःपृष्ठेपरेगले॥त्रिपुंड्भस्पनाकुर्यादिष्टमत्रेणमानवरति क्रियासारे ॥वामहस्तनलेभस्म- क्षिप्लाजायान्यपाणिना अमिरित्यादिमंत्रणस्पृशास्माभिमंत्र्यचस्मृतिसंग्रहे ॥धार्यस्मत्रिसंध्यंतरहिणाजलसंयुतं सार्वकालंग विल्वाणांयतीनांजलवर्जितं॥वानप्रस्थस्यकन्यानांदीक्षाहीननणांनया मध्यान्हात्याजलेर्युक्तंपरतोजलवर्जितंगमध्यांगलित्रयेणैरत सदक्षिणकरस्पचत्रिपुरंधारयहिहान्त्सर्वकर्मस सर्वदा।कास्यायनः॥प्रायजपेहोमेवैश्वदेवेसरार्चने॥ धृतत्रिपुर-पूतात्मामृत्युं ॥
प्रा.क. • १४ जयतिमानवः भविष्ये। सिनेनास्पनाकुर्यात्रिसंध्यंचत्रिपुरवंसर्वपापविनिर्मुक्त:शिवेन सहमोट्ने।सत्यंशोचंजपोहोमःस्तीर्यदेवादि पूजनं गतस्यव्यर्थमिदंसयास्त्रपुनधारयेत् ॥अत्रोकोधिरित्यादिमंत्रोअथर्वशिस्वायांदर्शिनः अपिरितिपस्वायुरिनिसम्पजलमि तिभस्मस्थलमितिमस्पच्योतिभस्मसर्वहवामस्म ॥मनएतानिच पिपस्मानानि ॥ अस्यऋष्यादिःसार्यते। परमवामह स्तेकत्वाभस्माभिमंत्रणमित्यस्पपिप्पलादिक्रोषःरुद्रोदेवना॥ गायत्रीउंटः॥ भसमरुध्यर्थेजपविनियोगः॥तित्रिपुंड्ससाधारणवि धिः॥एवंमसाधारणविधिः एवंभस्मधृत्वासंध्याकुर्यात् ॥अथसंध्याविधिः ॥ मरीचिःसंध्यायेनन विज्ञानासंध्यायेमानुपासितागजी वमानोभवेच्छदोमृतःश्वाचामिजायते॥इतिसंध्यायानित्यत्वमुक्तंदक्षः संध्याहीनोशचिनित्यमनहसर्वकर्मसायटन्पत्करुनेकर्मन- तस्पफलताशावेरितिशचिलसंपादनेनकर्मागबमप्युनं तच्चपानःसंध्यायाएवतिके चित्॥ श्रीमातामहचरणास्त।संध्यान यस्यापिवचनांतरप्राप्ततत्तत्संध्याकालोतरततकर्मीगवमिनियुत्तमुत्पश्यंतिसंध्याकालोधर्मसारे उत्तमातारकोपेतामध्यमाल प्ततारका अधमासूर्यसहितापातःसंध्यात्रिधामताउन्नमामूर्यसहितामध्यमालुसतारका॥कनिष्ठातारकोपेतासायंसंध्या त्रिधामताप्रयोगपारिजात उदयास्तमयाययावत्स्याइटिकोत्रयं वाचसंध्यामुपासीतप्रायश्चित्तंततःपरंगतचशाता नपाचे संध्याकालेततिकांतेस्त्रालाचम्पयथाविधिाजपेष्टशनदेवीनता संध्यांसमाचरेन पलपारिजानेतु कालानिक्रमणेरचनु यार्यपदापयेट्रिपतंगशौनकः॥प्राणानायम्पविधिपराम्पस संयनेद्रियः॥अथसंध्या मुपासिष्येतिसंकल्प्यमार्जयेत्।सएन ।नासिका- मेगुलीभिस्ततर्जनीमध्यमारते सव्येनतुसमारुष्यदक्षिणेननिसर्जयेन्॥प्रणच्यादतीःमतगायत्रीशिरसासह त्रिःपठेदापनप्राणमा णायामसउच्यते॥ऋविधाने नवपणनयुक्तेनापोहिष्ठानचेननुसंवत्सररुतंपापंमार्जनांनेविनश्यनि कात्यायनः॥दक्षियोरेचयेतायुगमे नापूरिनोरंगकंपनजपंकुर्यात्पाणायामो भवेदिति।पयोगपारिजाने पंचांगुलीभिर्नासाग्रंपीडयेत्पणनेन।मुद्रेयंसर्वपापनीचानप्रस्थय हस्थयोः कनिष्ठानामिकांगुष्ठर्यनेश्वब्रह्मचारिणा: ॥तिमुधिर्मार्जनकुर्या दापोहोतिकुशोदकैः पतिपारंक्षिपेमूर्धिषतिपणवसंयुतं॥प्रजा पतिः॥ऋगनेमार्जनंकुर्यान्पायंतेवासमाहिनः ॥अर्ध नेयवाकुर्याछिपानांमतमोरर्श मंत्राचमनमाहशौनकः ॥अथाचमनमादायसूर्य अतिपिवेदपः अथमध्यदिनेलापःपुनवितिनमंत्रतः॥मार्जनांतराण्याह सरावामणवेनव्याटनिभिर्गायत्र्यापणवाद्यया।आपोहिष्ठेनिस तेनमार्जनहिचतुर्थकं ॥इमानिमार्जनानिगृहपात्रांनरमादायकार्याणितथाचपारिजातानातीर्थेहदेनत्रभाजनेमन्यूयेगृहे॥औदुंबरेच सौवर्णराजतेदारूसंपरे॥रुखातुवामहस्सेवासंध्योपास्सिमाचरेत् ॥औटुंबरंतापंचामहस्तेनुस“थापानांतराभाबोध्यमिति श्रीमातामह- चरणाः पाप्राकृतिमाहमरीचिः ॥गोकर्णकातिवत्यानंतारोप्यंचहारकं जलतत्रविनिक्षिप्यसंध्योपासनमाचरेत् ॥अयपापपुरुषमाहशेनकः। रहत्यदक्षिणेहस्तेजलंगोकर्णपत्कने निश्वास्यनासिकायतुपाप्मानंपुरुषस्परेन् ॥ ऋतंचनियूचेचापिद्रुपदांचाजपेचं दक्षनासापुटेरपा- आयानमपसारयेत् निजलंनावलोपाथवामभागेक्षितीक्षिपेत् ॥अथार्थ्यानरत्येपरिशिष्टे अथाचम्यर्भपाणिःपूर्णमुदकांजलिरादित्यामि १५ मुरवः स्थितामणवव्यादतिपूर्वयासावित्र्याभिनिवेदयेत् क्षिपेत्रदेवानिवेदनं असाचादित्योब्रह्मेतिपदक्षिणपरिपनन्परिषियापउपस्पृशोद निशीनकाईपचनःप्रमानेनुमध्यान्हेऋजुसंस्थितः। हिजोय॑पक्षिपेव्यासायंतूपचिशमावि मदनरत्नेच्यासः॥कराभ्यांतोयमादायगा यन्याचाभिमंत्रितं आदित्याभिमुखस्तिष्ठस्त्रिरुर्घसंध्ययोःक्षिपेत् ॥सरुदैवनुमध्यान्हेक्षपणीयंदिजातिभिरिति ॥अयगायत्रीजपस्तौ। एखापवित्रंसंभोल्पजपस्थानंकुशोदकैः ॥आधारादीनमस्कृत्यकुशायैरासनंनतः॥चवापयासनवापिस्वस्तिकंचायथासम्भवस्वरो मितिंजपिलारत्यासनहिनत् ॥ गृत्यपरिशिष्टेपि ॥ चोदेशेदशिसोक्षितेदर्भानास्लीर्यव्यातिभिरूपविश्यप्राणायामत्रयंकवासानंच्या त्वतिभिरभ्यक्ष्यसाचिच्याऋषिदेवनछंदास्यनुस्त्यपदिस्तदंगमंत्रैर्ययांगमात्यनित्यस्यात्मानंतद्रूपंभाचयेद्यथा।तत्सवितुर्ददयायनमति टट्येवरेण्यंशिरसेस्वाहेनिशिरसिमर्णोदेवस्यशिरवायैवषाडितिशिखायांधामहिकवचायडमितिउरोसिधियोयोनइतिनेत्रत्रयायवोपरिनिने ललाटेषुविन्यस्यायप्रचोदयादित्यस्त्रायफाटुनिकरतलेरस्त्रंपाच्यादिदिक्षन्यसेदेषोंगन्यासएनमष्येनेउंतिसनि धिरवेदिकतिध्यावा गउंबरदेदेवीत्यापात्यनिष्ठन्नर्धनक्षत्रेषामंडलदर्शनानगंगार्थमनुसंदधानसपणवव्यातिपूर्षिकांसावित्रींजपेरि तियाज्ञवल्क्यः॥ध्या येनुमनसामंत्रजिव्होटोनरिचालयेत्॥नकंपयेष्ठिरोगासंदंनान्नेवप्रकाशयेत्यक्षरक्षःपिशाचाश्वसिविद्याधरागणाः॥यस्पात्यमा १५ महतितस्याहुत्यतुकारयेत् ॥मनुः ॥ विधियज्ञाज्जपयज्ञोचिशिष्टोदशभिर्गुणेः॥उपशिः स्याच्छनगुणः सहस्रोमानसास्पतः।जपेसं- ख्यास्पत्यंतरे सायंपानश्चमध्यान्हेसावित्रींचाम्पत्तोजपेत्।सहस्रपरमादेवीशतमध्यांदशांचरां॥अथगायत्रीजपलक्षणं।संपुटेकपकास गायत्रीत्रिविधामना गतकपणचायात्यागृहस्थैर्ब्रह्मचारिभिःगृहस्थोब्रह्मचारीचपणवायामिमांजपेत् ॥अंनेयःपणचंकुर्याचासोर सिमनामुयात् ॥संपुरांचषडौंकारांगायत्रींचजपेद्यतिः॥व्यासः॥ अष्टोत्तरशनंनित्यमाविंशतिरेवचा । विधिनादशकंवापित्रिकालेषु जपेहधः॥नतउहास्यगायत्रीमुत्तमेत्यनुवाकतः॥अयंचगायत्रीजपस्तारमेयस्थलेचित्रासनादीकार्यानतुजले ॥ कदाचिदपिनोविरा भात्रीमुकेजपेत्॥गायत्र्यनिमुखामोतातस्यादुत्यायनांजपेदिति श्रीदनभृतगोभिलवचनात् । यत्तु ॥आर्द्रवासाजनकुर्यात्तपणा चमनंजपमिनि हारीतवचस्सहायत्रीजपच्यनिरिक्तज पविषयं नृसिंहपुराणेत्रिविधोजपयज्ञःस्वानस्पोटनिचोधन भवाचिकश्या पांशश्चमानसस्विविधामगृतः॥त्रयाणांजपयज्ञानांश्रेयास्यादुन्नरोनरः ॥एतेषांलक्षणान्याहविश्वामित्र यदुचनीचसरितः शन्दै स्प ष्पाक्षरी॥मंत्रमुच्चारयेहाचाचाचिकोयंजपस्मृतःशनैरुञ्चारयन्त्रमीषदोष्ठोचचालयेत्॥अपरैर्नश्रुनःकिरिसपांशजपःस्पतः।- धियायदक्षरश्रेण्यापर्णापूर्णपदात्पदंशब्दार्थनिंतनश्पकथ्यतेमानसोजपः ॥आसनान्याहव्यासः॥ कोशेयकंबलंचवाजिनपरमेव चपदारुजतालपत्रंवाआसनंपरिकल्पयेत् ॥ कृष्णाजिनेज्ञानसिधिोक्षत्रीव्यामचर्माणावशाजिनेव्याधिनारा: कंचलेदुरखमोरम मार्क १६ ॥ ॥ प्रभिचारेनीलवर्णरतंवश्यादिकर्माणा शांतिकेबल मोक्तःसर्वेचित्रकंबलेवशावध्यामृगीतियारण्यातमयूसेजपमालोक्तातंत्रांतरे- अंगुलीगणनादेकंरेखयागुणंभवेत् ॥ कुशयथ्यांकोटिगुणंरुद्राक्षेःस्यादनंतकं अक्षगणनायुक्ता प्रजापतिना अशेतरशतंकुर्याचतु: पंचाशिकांस्तथा।सप्तविंशतिकंचापिननोनेकाधिकावरा॥अपरान्यूनारनवर्णेशमीश्वकोटरंधविवर्जितः अक्षसूनप्रकर्नव्यंगोपुजलयास ति वचक्रेणसंयोज्यपुऊंपुछेनयोजयेन्मेरुरुर्ध्वमुखः कार्य प्रत्येनागपाशके पश्चात्तेनजपंकुर्याद्वंदुक्कफलंपिये॥इनिसिंह परिचर्यायां॥अनामामध्यमाकम्पजपंकुर्याचमानसंगमध्यमामध्यमाक्रम्यजपंकुर्यादपांशकंगतर्जनीनुसमागम्यजनेचेहकारयेनाए किंकमणिमंगुम्नावर्षअजपेन्मनु मेरीतुलंधितेविनमंत्रफलमागावेतममादात्पतिसूत्रे जपेदष्टोत्तरशतं पायोपनिनतस्पिन्प्रक्षा ल्पद्विगुणंजपेत् ॥रतिसूत्रमालाएतचगायत्रीजपातिरिक्त जपेज्ञेयं उक्तंचामालापरणब्रह्मयामलेगायत्रीकल्पेच॥पर्वमिस्तजरेची मालाकाम्यजपेस्मृतागायत्र्यामूलवेटबाहेदःपर्वसगीयते॥ आरश्यानामिकामध्यंपण्यकान्यनुक्रमात्॥नर्जनीमूलपर्यनंजपेासंप सामध्यमांगुलियूलेतुयत्पर्वतिय भवेत्॥तम विजानीयाज्जपेतंनातिलंघयेत् ।मोड-स्मृत्यं ॥आरश्यानामिकामूलोत्पादक्षिण्यनचैत्रा मात्॥मध्यमामूलपर्यंतंजपेदशासपर्वमा मनुः॥वस्त्रेणाादितकरंदक्षिणंय सदाजपेत् ॥ तस्यस्यात्सफलंजाप्यनदीनमफलंस्मृतं अतएपनिर्यक्संचिकाकल्पिताकेनचिद्धिमनारदेनजपशीलेन जपार्थसाचगोमु सीनिव्याहीयतेलोकैस्तस्यास्त्वन्पत्किंचिन्मूलंनपश्या मः॥अयोपस्थानं शौनकः ॥सायमानरुपस्थानहायचाक्रमं जातवेदसरत्येकानउंगोरावृणीमहे ॥नमोब्रह्मणइसेतैरुपतिष्ठेरिसंपति तनपान:सूर्यमुपस्थायमित्रस्यचर्षणीनइति।भगवान्त्र्यंचकमितिमंत्रेणनमोब्रह्मणत्यथ मित्रस्यचर्षणी राश्यांपातःकाले- विशेषततिागृत्यपरिशिष्टे॥प्रदक्षिणंदिश:साधिपानत्वासंध्यायैनमः सावित्र्यैनमोगायनमः सर्वाभ्योरेवनान्योनमस्कृत्याततः।उ- समेशिखरेदेवीभूम्यांपर्वतमूर्धान ॥ वासणेभ्योभ्यनुज्ञातागउदचियथासरवमितिसंध्याचिसयभनोअपिचानयमनकलाशान्नित्रिरुचा र्यप्रदक्षिणं परिकामनासत्यलोकात्यानालादालोकालोपर्वतात् येसंतिब्राह्मणादेवास्तेभ्योनिसंनमोनमइतिनमस्कृत्याभूमिमुपसंगृ स्पगुरुवयांश्योपसंगुण्डीयादेवंसायं अपपयोग: ॥सनेऽपविश्याचम्यब्रह्मचारीकापमानामिकांगष्टहस्यः पंचांगुलीमिर्नासार खारामरंध्रेणगयुमापूर्यनिरोधेनडाकेकते॥प्रणवस्यपरब्रह्मऋषिः॥परमात्मादेवता देवीगायत्राउंद: । सप्तानांच्यात्नीनारिवामि त्रजमदयिमराजगोतयात्रियसिष्ठकश्यपाऋषयः ।अनिवाखादित्यवहस्पतिवरुणेद्रविश्वेदेवादेवनाः गायत्र्युष्णिगनुएपबह नीम शिकिएलगत्यश्मंदासिणगायश्चाविश्वामित्रऋषिः॥सस्लिादेवता॥गायचीउंदः॥गायत्रीशिरसःप्रजापतिषिः॥ ब्रह्मानित खादित्यौदेवताः। यजुदा प्राणायामे विनियोगःमःमहाजनः॥तपःn संसातत्स- वितुर्वरेण्यंभोदेवस्यधीमहि धियोयोनामचोदयात् आपोज्योतीरसोसतंबसविसरोम् ॥एवंत्रिरुलारक्षिणरंध्रेणवा- आई शीर्षसज्याचम्पममउपानटुश्निक्षपारावीपरमेश्वरमोत्यर्थमान संध्यामुपासिष्येशतसंकल्यापोरिटेनिलेनषयममार्जनकुर्याए ॥मय स्वंआपोहिलेतिन्युवस्यांबरीषः सिंधुद्दोपापोगायत्रीगमार्जनेविनियोगः॥* आपोहितामयोफरतानऊर्जेदधान महे रणायचक्षसे॥योवःशिवतमोरस: नस्पभाजयनेहनः ॐउशतीरिवयातर: अंतस्थाअरंगमामयः यस्यक्षयायजिचथ आपोजनयथाचनःइतिप्रणवयुर्तेर्नपतिः पादैः शिरोमार्जयित्वामंत्राचमनंकुर्यात् ॥ हस्तेजलमादाय । सूर्यमतियाज्ञवल्क्यउपनि पटकापसूर्यमामन्युमन्युपतिरात्रयोदेवताः॥ प्रतिछंदः ॥ मंत्राचमनेविनियोगः ॐ सूर्यश्चमामभ्यश्चमन्युपनयश्चमन्यलनेायःपा पश्योरक्षनां यद्राव्यापापमकार्षा मनसावाचाहस्तायां पद्मामुद्रणशिश्ना रात्रिस्तरढुंपतु यविचारनंमधिदमहमाममन- योनी सूर्येज्योतिषि जुहोमिस्वाहेतिजलंपीलाप्रारम्प ॥समस्तव्यात्रतीनांपजीपतिषिप्रजापनिर्देवना रहतीउंदः।गायच्या विश्वामित्रऋषिः ॥सवितादेवता गायत्रीउंद: मार्जनविनियोगः अभवःस्परितिहितीयं तत्सवितुरितिचंगाच्यावतीयंत्र रुवाआपोहिष्ठेतिनःनचतुर्थमार्जनकर्यात आपोहिष्ठतिनवर्चस्पसूक्तस्पांवरीष सिंधुहिपआपोगायत्री गपंचमीवर्धमाना सप्तमी प्रतिष्ठा असरेअनुष्टुनौमार्जनेवि०॥ आपोहिष्ठामयोझवस्तानऊर्जेदधातना महरणायचक्षसे योव:शिवतमोरसस्तस्पमा जयतेहनः ऊशतारिनमातरःतस्थाअरंगमामवोयस्पक्ष्यायजिन्वय॥आपोजनयथाचनः शन्नोदेवीरभिष्टय आपोभतुपी तये शंयोरभिलवंतुनः॥शानाचार्याणांक्षयंतीश्चर्षणीनां आपोयाचामिपजंगअप्समेसोमोअनचाटनर्विश्वानि पजा अ पंचविश्वशंस *आपःणीतभेषजंवरूयंतने ३ मम ज्योकरशे॥ॐइटमापःप्रवृहतयलिंचदुरितमयि यहाहमाभदुद्रोह यूहाशेपउतान्तं॥आपोप्रान्चचारिषरसेनसमगस्महिपयखाननागहितमासंसृजवसेनिप्रत्यर्थचमोंकारपूर्वकंशिरसिमा जनरुवाघमर्षणंकुर्यात् ॥ गोकर्णीकारंजलपूर्णचुलनासिकांनीबाप्राणनिरूध्याऋतंक्तिवस्यायमर्षणऋषिः॥ भावरतोदेवता अनु एपउंदः अघमर्षणविनियोग: ऋतंचसत्यनामाहातपसोध्यजायना ततोरात्र्यजायनततः समुद्रोअर्णवः समुद्रादर्णवाधिसंवत्सरो अजायता॥ अहोरात्राणि विदधद्विश्वस्पमिषतोपशीसूर्याचंद्रमसोधातायथापूर्वमकल्पयन् दिवचथिवींचांतरिक्षमथोसाइनिजाम वादक्षिणनासादिलात्यापपुरुषनिःसारितंभावयन्चाममागेजसंक्षिपेत्॥भाचम्पपूर्णोदवांजलिरादित्याभिमुखस्तिष्ठगायच्याविवामित्र ऋषिः सवितादेवनागायत्रीउंद: अर्घ्यदाने विनियोगः पूर्णव परितिव्यादतिपूर्वांसावित्रीपठित्वाश्रीसूर्यायेदमध्यं समर्पयामि इतिजलसूर्वक्षिपेत् ॥एवंत्रिः कलाअसावादियोब्रह्मत्यात्मानपरिषियगायत्रींजपेत् ॥ कुशोदकेनजपस्थानंप्रोक्ष्यासनविन्यस्पधर्म, वि.सरोमिनिजपिलासनेपयासनेनोपविश्या पृथ्वीचयातालोकादेरिविष्णुनाश्ता संबंधारयमादेविपवित्रंकुरुलासनंगअपसर्पत तेभूतायेतामिसंस्थिताः॥योशनाविधकारस्तेगउंनुशिवाज्ञया।अपामंतभूतानिपिशाचाःसर्वतोदिशं सर्वेषामविरोधेनत्रय आन कर्मसमारमेइति सूतशारंवाचम्यमाणायामचर्य लापुनराचम्पात्मानंव्यातिभिरण्यक्ष्यगायत्र्याविश्वामित्र कपिःसविनादेवना गायत्रीउंदरगायत्रीजपेचिनियोगः तत्सचितुर्ददगायनमः॥वरेण्यंशिरसेवाहा ॥भर्गोदेवस्पशिखायेचपर्धीमहाकाचायी।पि योयोनानेत्रत्रयायवौषट् प्रचोदयात् अस्त्रायफत् ॥अस्त्रेणेत्रदिग्बंधनकृत्वादेवनाध्यायेत् ॥ बालांवालादित्यमंडलमध्यस्यारतवारही क्रानुलेपन खगाभरणांचतुर्वक्रांरंडकमरल्वक्षस्नाभयांकचतुर्भजां हंसासमारूढांब्रह्मदेवत्यामृग्वेदमुराहरंती मूर्लोकाधिष्ठात्रींगा यत्रीनामदेवतांध्याला॥आगउपरदेदोषिजपेमेसंनिधौभवगायंतंत्रायतेयस्माडायत्रीतेनसोच्यते इत्यावात्य॥मनसासंपूज्यालरी सहस्त्रयोतरशतमहाविंशनिवा आपनोदशवारंवागायत्रींजपिलापुनःषरंग संविधायोपस्थानंकुर्यात् जानवेत्सेमारीच कश्यपोजान विरागिरिमापूउपस्यानेविनियोगः जातवेदसेसनबामसोममरातीयतोनिदहातिवेदः सनः पर्षदतिदुर्गाणपिरखानानेवसिंधुदुर तात्यग्निः मित्रस्यैनिचलसणांगाथिनोविश्वामियोगायत्री उपस्थानेनिमिवस्यचर्षणीतोपोदेवस्पसानसि शुचित्रमयस्तम मभियोमहिनादिमित्रोवक्सप्रथाः अभिमनोभिःपृथिवीमिचायपंचयगिरे जनामिविशवसेसदैवाचिश्वान्तिमर्नि मित्रोदेतेषा युपुजनापरवाहिपेपरवनाअक: त्र्यंबकंचसिहोरुद्रोनुएप उपस्थान चिनियोगः॥यंचयजामहेसगंधिपुष्टिवर्धनं उर्वारुफ मिवधनान्मृत्योर्मुक्षीयमाएनान् तउंयोःशंयुर्विसेरेनाःशकरी उपस्थापिनियोगःतयोरारणीमहेगासुंपज्ञायगानुय- तपतयेदेवीसस्तिरस्सनःसस्तिर्मानुषेण्या अधीजगातुभेपजेशनोअकाहपदेशचतु पदे॥ नमोब्रह्मणेप्रजापतिविरखेदेवाजगनी उपस्था- नवि-*नमोह्मणेनमोअस्वगनमःशथयैनमोपधाभ्यः नमोबाचेनमोवाचस्पनयेनमोविष्णवेगहतेकरोमिनमःपायेदिशेयाप्रदेखनाः एतस्यांप्रतिरसंतिताभ्यश्चनमः नमोदक्षिणस्पेदिशेयान. नमःप्रतीदिशेया नमोउरीदिशेया नमओयदिशेगा. नमोधरायैदिरोया व. नमोवानरायदिशेया ॥संध्यायेनमः ॥गायत्र्येनमः।सावित्र्यैनमः सरस्वत्यैनमः।सर्वाभ्योदेवताभ्योनमोनमः॥ कामोकार्षापासुर कानिमोनमः।उनमेशिखरेनातम्यांपर्वतमूर्धनि । बाणेश्योभ्यनुज्ञातागउदेखियथासखं भन्नोअपिगतरमनः शांतिरितिात्र स्वापदक्षिणंपरिकाममासयलोकापातालादालौरालोकपर्वतान् येसतिब्राह्मणारेवास्तायोनिबनमोनमरतिगुरुजभिवादयेत् सनि राकारहस्तायांकास्पशा आंगिरसबार्हस्पत्यपारशजेतित्रिप्रवरान्निनाराजगोत्रोत्पन्नाहंश्रीधररार्माभोगुरोखामभिवादयामि इतिखसमक्रानुचाभिवोदिराचमनंदुर्यादिति ॥ अयोपासनंदक्षः॥संध्याकावसानेनुसयहोमविधीयते॥सयंहोमेफलंयत्स्यानन्येन निलम्यते अगपत्साह ॥सव॥ऋषिकात्रीगुरु नाभागनेयोयविपतिः॥एतैरपिहतंयत्स्यानपतंसयमेवतापनीकन्यारजुहुया नापर्युक्षणत्रियामिति विपति माना आखल्ययनः सयंपल्यपिरापुत्रकुमार्य नेवासीवेति पत्र ऋत्विगादिनाभासमवंतपस्यो होतयंना गादिनाहोरपसमक्षाकेदुतमन्पर्क सचिधोयनमानःस्यादुद्देशयाग कारकः । असंनिधौतुपानीस्याहुद्देशयागारिका १९ आई असंनिधौतुपल्या स्यादवर्युतदनुज्ञया उन्मादेभूसनेचौकुतिानुजयाविनेति ॥कात्यायनोक्ने उपयोःसमझहोतव्यमितिमुस्यः कल्यो न्यनरसंनिधौखनुकल्पयोरष्यसमक्षंहतंव्यर्थस्यात् ॥शानातपः श्रोतपल्यास्पयंकुर्यादन्योपिस्मार्नमाचरेत्॥अशक्तीयोतमष्या न्यः कुर्यादरचारमंततः पर्वणिनुसायंहोमः॥प्रविपत्पातोमश्चस्वयमेवकार्योनार्चगादिना स्वयंपर्वणिजुहुयारविजामेकर तरं कालमितिसूत्रात् असायमुपत्रम्यमातरपवर्गप्रयुज्यते ऋखिजामेकः कश्चिरविगितरमिभन्फालेशिहोत्रहोमंडर्यादित्यर्थः अत्रापिहोगा करणासमर्थस्यपतिनिधिनाहोमोज्ञेयः॥भरद्वाजःहोगवैतानिकरुलास्पातहत्त्वाविचक्षणः॥स्पतीनांचेदमूलवास्पांतचित्युरारि दुरिति अभिमादुष्करणमपिकात्यायनः सूर्येतुशेलममाप्लेषडिंशदिरिहांगुलैः॥पाटुकरणंमशीनांभातर्भासामदर्शने पादुष्करणंम मिप्रचलनअस्यानुकल्पकर्तृनाह ॥सएव ॥ दुहिलाषयावाग्निविहारोनविरुध्यते॥ निर्लेपनंचपात्राणामुपलेपनमर्चन मिति विहा रोविहरणं पादुष्करणमितियावत् पादुष्करणकालात्ययेसमस्तव्यातिभिरेकाज्याहुतिः कार्यानथाचकारिका प्रायश्चित्तविशेषेणय नोक्नोमवेरिधिः होनभाज्याहुतिस्तत्रभूर्भुवःसरितीनिति अथहोमकालः कात्यायनः॥यावसम्पडुमायनेननस्पक्षाणिसनः लोहितसंचनापतिनावसायंतुहयते॥आचार्यापि सम्पडिम्लोपतिरपौसायंचजुड्युस्ताभयपानईतोकिदिनेः ययातिशीतिक मनुः उदितेनुदिननसमयाध्यापिनेतथा सर्वथापनयज्ञरतीय–दिकी श्रुतिरिति । एषांखरूपउंदोगपमित्राने name रश्मिभिस्सुदिवाकरः उरितंतंचिजानीयाचत्रहोगप्रकल्पमेव मानेस्लुपोरशेभागग्रहनक्षत्रभूपिने । कालखनुदिनालाहोमंडपहिला- सपःपमानसमयेतीतेनष्टेनक्षत्रमरले ॥रविर्यापनरयेनममयाध्युपितंचनादिति गआहसूत्रकार: प्रदोषांतोहोमहाला संगवांतः पाता स्तमतिनियनुर्गहीनमाज्यं जुहुयापदिसायंदोषावस्त मस्साहतियदिपातःप्रानलनमःस्वाहेत्यग्निहोत्रसुपसाय विस्वरितिजपि लावरंदबाजुहुयादिति ॥अमरतिवदाह ॥प्रदोषोनामराने:पूर्वश्चतुर्थप्रदोषस्यअंतप्रदोषांतःप्रोपांतोतोयस्यसः प्रदोषांतांतःप्रदोषांना तसर्थःससायंहोगस्यकाल: केपांचिपंचमीपाल्योनारिकेप्रोपशब्देभोयने। तदंतोपासायहोमकाल:संगवांतपातरिनिगयसिन्का लंगावोवसेःसहायतेससंगकः कालः नाचत्पर्यनंपातमिसमयः केचिरन्हस्मृतीयभागःसंगवत्याहुः ॥ तदंतःसंगचांना दशनाति- कारत्यर्थः अस्तमितेउदितेचविहितहोमएवनावतिकाले क्रियमाणेतीनकालोनभवनानिपुन: कालनिधिस्तमतिनीयचतुहीतयाज्यं जुड़ यारिविप्रायश्चित्तविनाछतमष्यरुतमित्याह पुलस्त्यः॥ अकालेयत्कृतंकर्मकालंपाष्यपुन: त्रियाः कालानीतंनुयत्र्याटकप्तहिानार्दशदि निमालेअनागताले कालातीतंप्रायश्चित्त रहिनंकुर्याचेदरुतमेवेत्यर्थः॥दर्शपूर्णमासस्थालीपाकयोरपि यः वत्रायश्चित्तंश्रु सावक्तुं अग्रयेपथिरुतेपुरोळाशंभिषेद्योदर्शपूर्णमासयाजीसन्नमावास्यांपौर्णमासीवानीयेत्यदिति। एवरपियावदन्यस्यपर्वयोग- पलस्तस्पासोमायभितमेचनपुनः पुनिितपत्रानुष्ठानं अधिकारांवराविरोधेनपूनाधिकारनिरचे गउकंचभाष्यकारेषा तमोर्श आकर्णिमासंचायावदन्योनपर्वकालदति अनसर्वत्रहावरुत्पादनायेगजात मपिहोमकालएषकार्य॥योहोमः कालः सोगानामियापस्तं वस्प रणात् ॥अथहोमव्यसंस्कारादिकारिकायां ॥पयःप्रभृतिषुलेकंसंस्कुर्यादग्रिहोत्रवत्॥अलंकरोतिगंधायेरनलायननंतनः चेहर स्रवेणैवपाणिनाकरिगंहावः जुहुयादगयेस्वाह्यससमि हुताशने ॥ध्यात्वाशदंचतुर्थ्यतं प्रजापत्यरत्यय साहाकारेणजुहुयातनः परिसमूहनं पर्युक्षणंचकुर्वीतपातरण्येवामिष्यते व्युशयाचलयेरेनंसायहोमः कृतः पुरा पयसान्पेनवापानस्तेनेरेयाहरनिरुत्पू मंत्रस्तसूर्यायवाहेत्यन्यसगंभवेदिति। होमेउतराहुतिहवनप्रकारमाह। मूत्रकारः॥उन्नरांतूष्णीं भूयसीमसंसृष्टाप्रागुदगुचरतावा- मजापतिमनसाध्यायेचूष्णीहोमे सर्वति॥विष्णुः॥बहुशकंधनेचागोसस मिहेहुनाशने विधूमेलेलिहानेचहोतव्यं कर्म सिहये योनाषिजुहोत्यगोव्यंगारेचैवमाननः॥मंदागिरामयाचीदरिद्रश्चापिजायते॥ अग्निसमिंधनंमुखैनकार्य नदुरसंग्रहे धमनीयंत कलातृणंवाकाठमेच सुखेनामिंसमिधातमुखादशिरजायनेति ॥अत्राहुतिक्षेपणान्पूर्व समिधमनाचारध्यात् जान्चाच्यसमिछमाध्या परसांचंगुलमात्रभिजुहुयादितिसूत्रात्॥होम्यानित्यपरिशिष्टे॥पयोदधिसपिपागुरोदनतंदुलाः सोमस्तलमापोत्रीहयोयवा- स्तिलाइतिहोम्यानि यवायुरोट्नयोः श्रपणंतुलौकिकेयोकार्य यवागुरोट्नेतिसिहस्पनिर्देशात् ॥बोधायनः॥बाहाणांगायवानांचाशत माहुतिरिष्यतरति संग्रहे॥हरिस्कणेरपाणिनांकठिनहविः अगुल्पोर्नहोतव्यंनकलांगुलिमेटनं अंगुल्युत्तरपाइँण २० होतन्यमितितुस्पतिरिति उपस्यानमत्रानाहशोनकः॥परिसमुत्यपर्युत्याप्पुपतिष्ठेविजं ॥अग्रेःसूनेअोरेत्रप्राजापत्येप्रनित्यशः प्रनिपजापतिसायंपानःसूर्यपजापनि अग्रआयूषीतितिभिश्यामग्नेसमित्ययासूनिइतिमंत्रेणयुटुसंचद्वितीयया।सूती ययाचित्रमितिनमोमित्रस्यचान्यया ॥प्रजापतेनत्स्चानंनुतचद्वितीयया॥हिरण्यगर्भःसमिनित्युपनिष्ठेटूताशन मिति। एतत्परिच रणमायतनेस्थंडिलेवाअगिंपतिष्ठाष्यकार्य कुंडेपारपंडिलेवापिरतिवचनात् आयतननिर्माणपकारः संग्रहे। अरविमात्रमध्यर्थे र्यमायतनंबुधैःपिशीलमात्रमित्येकेतप्यंसानरंभपेदिति अरनिःसार्धाविंशत्यंगुलात्मकः अरनिशब्देनहस्तोपियात्यः- पंचारविःपुरुषोभवतीतिश्रुत्याअरविशरस्यहस्तपरदर्शनात् अतएनअस्पन्पानुः पितामह श्रीनारायणप्रसरणैः प्रयोगरत्नेचतु रिंशत्यंगुलंसाईविंशत्यंगुलप्रमाांषोडशांगुलप्रमाणंचायतनमित्यतं ।अत्रययष्याननस्पमेखलादिवनप्रान्तं तथापितछौताग्रिहंडो या त्यं॥ तयथा अष्टादशांगुलंबुडविंशत्यगुलमेनचा । चतुर्विशत्यंगुलंचषत्रिंशदंगुलात्मकं॥श्रोतायतनविस्तारोमेखलेकातर्धतःच तुर्थाशोईतीयास्यादिस्तताचतुरंगुला ॥चतुर्थाशर्विस्तार चतुर्थशिरिसर्थः॥ द्वितीयाविस्तृताकार्यायंगुलातंत्रवेदिभि: अयहिमेसा लापक्ष कात्यायनातिरिकानां तेषांखेकमेखलापक्षएवमतदुक्तंशुल्ने। हादशांगुलमुझायोचिस्तारमतुरंगुलः॥एकैचमेसलामो- काकात्यायनमकिलाहितीयमेखलोछाया विस्तारौतुतदर्धनः॥कात्यायसातिरिकानामेखलायमुयनरत अयोपासनफ्यो २१ आगः॥आयतनेस्थंडिलेवापाटुष्कृतस्पामे पश्चात्तसंध्यावंदनोग्रहीउपविश्यमाणानायम्पदेशकालोनिर्दिश्यश्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ सायको पासनहोमकरिष्येइतिसंकल्प्याचसारिएंगागोतमावामदेवोनिस्त्रिष्टुप् अभिमूर्तिध्यानेरिनियोगः ॥ चत्वारिशंगात्रयो अस्पपादादशा र्षिसप्तहस्तासोझस्यात्रिधाक्टोरपोरोरवीति ।महोदेपोमाविवेश इनिध्याखामेरशानीदिशमारश्यप्रदक्षिणंसमंतासारके नक्षिणेनपाणिना त्रिपरिसमुत्युकशेःपरिस्तीर्य त्रिःपर्यस्यमागुकद्रव्यमध्येयत्किंचिगव्यंपात्रत्वानपात्रमुत्तरनोग्नेनिधायज्वल तादर्भणाववाल्यपोक्ष्यतेनेवोल्युकेनात्रःपर्यावरत्वातदुल्गुकानिरस्पाप: स्पृवाने:पार समिधासहविर्निधाय॥विवानि नतित्र्यचस्य आत्रेयोपसताग्निस्विष्टाहाभ्यामर्चनअंसोपस्थाविनाविश्वानिनोटुर्गहाजातवेदः॥सिंधुननाचा दुरितातिपार्षअग्रेत्रिपन्नमसारणानः॥ॐअस्माकंबोध्यापनातनूनां यरवाटदाकीरिणामन्यमानः अमबम त्यांजोहवीॐिजातवेदोयशोअस्थासयहि प्रजाभिरामनवमश्योगायोत्वसकतेजानवेट्सलोकमोकणवस्या नं॥अश्विनेसपुत्रिणवीरवतंगोमनरगिनशतेस्पति इतिदक्षिणंजाचाजसमिधमनीक्षिवापःस्पृधासमिधिदीप्तायांविधूमज्जालो गारेगोकठिनहविः पाणिनांएल्पतरपार्चेनद्रवंहविः स्करणसमिलतोमंगुलपदेशेसव्यंपाणिदिनिधाय॥अपयेसाहारतिहत्ता अमयदनममेतिसत्तापूर्णाहुतिरेशान्यारत्तरस्यावा हुने यसोमाहुनिपजापतिपदचतुर्येतंगनसाध्यायसाहेत्यपांशुचार्यास .
सष्टांडुलाजापतयनममेतियत्तापरिस्तरणविराज्यपरिसमूहनपर्युक्षणेहलोपस्यानकुर्वति। तत्रमंत्राः अमआयूषीतिमंत्रा यस्परावैरवानसाःपरमानोगिायत्री॥अग्न्यु पस्यानेवि०॥अगआयूपिपसआसुवोर्जमिपंचनः आरेवाधस्सदुकुनां ॥अमि पिःपचमानः पांचजन्यपुरोहितः। तमीमहेमहागयाअगेपवस्वरूपाअस्पेवर्ग:सुचीर्य गदधयिंगयिपोषंगअग्लन्चरतिचत सणांगौपायनालोपायनाचाधुरसचंधुश्रुतगंधुर्विप्रचंधुः क्रमेणागिाईपटाविराट् अश्यपस्थानविनियोग: ॥अग्नेखन्नोन मउक्मासाशिवोभवावरुभ्यः॥पसरमिसवाअचानसियुमत्तमंरयिंदाः ।।सनोचोघिश्रुधीहवमुरुष्याणोअपायतःसमस्मात तिलाशोषिपरीदिवः सम्पायनूनमीमहेसरिवश्यः॥प्रजापतैहिरण्यगर्भःप्रजापतिस्पिर॥प्रजापत्यपस्थानविनियोग: प्रजापतेनखदेतान्यन्योविश्वाजातानिपरिनानभूव।यकामास्तेजमस्तनोअस्तवयंस्पामपतयारयीणांगतंतुसन्चंदेवा अमिर्जगती अग्न्युपस्थानेविनियोगः ॥ॐ तंतुनन्नरजसोभानुमन्निहिज्योतिष्मतःपयोरक्षधियारुतान् ।अनुल्वर्णवयतजोगुवामपोमनु भजनयादैव्यंजनं॥हिरण्यगर्भइत्यस्यहिरण्यगर्भ:प्रजापतिस्त्रिष्टुप्॥प्रजापत्यपस्थानविनियोगः ॥ॐ हिरण्यगर्भःसमत ताग्रेधूतस्यजातः पतिरेक आसीत्।सराधारःशथनींद्यामुतेमांकस्मदेवायहविषाविमाएतेमंत्रायव्यदेशेषहस्तिष्टलप तिष्ठेत् ॥ तनापविश्य मानस्तोकेतिकुत्सोरुद्रोजगती विभूतिग्रहणेविनियोग:॥ॐमानस्लोकेननयेमानआयोमानोगोषणा आ के नोअखे पुरीरिषः॥पीरामानोरुद्रशामिनोवधीहरिमंतःसर्मिलाहवामहे व्यायुपंजमदगिरितिललारेकश्यपस्यन्यायुपंकंठे अग स्त्यस्यन्यायुषंना यद्देवानांच्यायु दक्षिणस्वतन्मेअस्तव्यावामधेसर्वमस्त शतायुपंशिरसि न्यूनातिरिक्तदोषपरिहा रार्थ प्रमादाकुर्वतांकर्मप्रच्यवेताध्वरेषुयत्॥स्मरणादेवतहिष्णो संपूर्णस्पादितिश्रुतिरितिवचनाहिष्णुस्मृलाकेर्मेश्वरापर्णरुलाइ तिसायमोपासनपयोगः॥एवमेवप्रातरपिपू-गानिकला।सूर्यायस्वाहेतिसायंद्रव्येणेवप्रथमाहुतिहत्वासायंकालीन रिती याइतिवाहितीयाइतिहखापरिसमूहनादिसर्वपाग्नत्कुर्वीत ॥उपस्थानेविशेषः सूर्योनोटिवस्पावित्यस्यचक्षःसूर्योगायत्री सूर्योपस्थानवि-सूर्योनोटिवस्थातुवातोअंतरिक्षान अभिर्नःपार्थिवेश्यः॥उत्यंकावःमस्कण्वःसूर्योगायत्रीसूर्योप- स्थानेवि०॥ॐउदयंजाववेदसंदेवंबहतिकेतवः रशेविश्वायसूर्य चित्रंदेवानामांगिरस कुसः सूर्यस्लिष्टुप्सूर्योपस्याने विनियोगः॥चित्ररेवानामुदगानीकंचकर्मित्रस्यवरुणस्याग्नेः॥आपायावापृथिवीअंतरिक्षसूर्यआत्माजगतस्तस्थष ॥नमोमित्रस्येतिसौर्योभितपाःसूर्योजगती।सूर्योपस्यानेवि०॥ ॐ नमोमित्रस्यवरुणस्यचक्षसेमहोदेवायतरसपर्यताएं ररोदेवजातायकेतदिवसपुत्रायसूर्यायशंसताएतेश्चतुर्भिःसूर्यप्रजापतेहिरण्यगर्भइतिहाश्यांप्रजापतिचीनिष्ठदितिमातर्विशेष अयप्रसंगातिपित्यागिविषयेपोच्यते॥होमकालेशम्पादेशारविहिरयतनाहुनश्चेनिःसरमायश्मितसमासपर्यंतंस्थिति २३ समर्यस्वदादंतएकंपरऊतएकमितिषचगंत्रणायतनैपक्षिष्याव्यस्तसमस्तन्यादतिभिश्चतस्राज्याहुतार्जुहुयात् ॥जीवना- समर्थः॥स्फुलिंगसम स्तदानदोषरतिभावः॥शम्यादेशापिबहिरुपक्षीयगतगोपथिकनेग्नयेचरु:कार्योथवा अपयेपथिकने साहेतिपूर्णाहुतिः कार्यातदुक्लंकारिकायां॥अविशम्यापरासात्तुबहिरायतनाहूतप्रायश्चितसमाप्तंसमोंजीवितुंदि। इदंतश्चात्स्यस्थानेगिप्रक्षिपेत्पुनः॥आज्याहुतीश्वजुहुयायाहत्यारव्यैश्चपूर्ववत् अतिक्रांतोयदाशम्यापरासमनलोपवेत्। चरु: पथिकतेकार्यःपूर्णाहुतिरथापिता॥ पूर्णाहुतिलक्षणतत्रैच॥ आज्यंगदशकवतरहीवापूरयेकचंतयाचाज्याहुतिः कार्यासापूर्णाहुति रिष्यते॥स्वपूर्णाहुतिर्वास्यादित्येकेयाक्षिकाविदुरिति॥आयतनाप्तत्रिंशदंगलात्मकोदेश: शम्या ॥राम्याप ट्रिंशदंगुलेखापस्तंबस्मरणात् आयतनमंगेनस्थलसंकोचादिनानास्थलांतरेग्गिनयनमसोमकारकरित्रकारमंउने प्रत्य- क्षेणनयन्नगिसुसेचेनश्यतिपदिवानखानीलानिधायोस्पतंपुनः हरेटनुसनेनश्येत्रिर्हरणेनलः शकरेनातिदूरंगाहरे शंपयारुचिाखांगनवाथवाशम्यापरासायान्येऽसन् कर्मार्थनयनेमीनी नानुवासादिचोयने।नदीसंतरणेगौनांसी मातिक्रमणेतथा॥सर्वत्रायंतसीम्नो स्वामिस्पृशस्फरग्नयःप्रत्यक्षमरणिहारं नोन्यथाग्निविनाशनमिति अन्यान्यपि प्रायश्चिनानिविस्तारभारोहन प्रदर्शितानीतिसं क्षेपः।अयोपपसथ्येवाण्याहजागालिः॥कोविरारान्कुलित्यांश्चय आकर्जयेत्कोद्रवांस्तथा।अतंबडुवादंचऋयविक्रयमेवच ॥दंतशोचंचपूर्वेार्यागस्यैतानिवर्जयेत्॥मसरान्लवणा-सारांअणकान्कोरदूषका २३ नगमाषान्मधुपरानंचवर्जयेपर्वणिहिजइति॥अथपुनराधाननिमित्तानि॥कात्यायनः विहायाणिसभार्यवेत्सीमामुल्लंध्यगउनिहो मकालात्ययेतस्यूपुनराधानमिष्यते अत्रसीमागृहसीमानतुयामसीमातदुक्तंत्रिकारमंटनेविहारकालेयटिकार्यलोमात्पत्तीतुसी- मानमतीत्यगछेत् ॥ निःसंशयोगिखलुनारामेतिगृहस्यसीमात्रपिवेक्षितीर्थइति शौनक :॥अग्रानुगतेयत्रहोमकालजयंबजेत- उनयोपिचासेवालोकिकोगिर्षिधीयते॥भगवानसोषितेतुयदापनीयटियामांतरंब्रजेत् होमकालेयदिपासानसादोषणयुज्यने। अयतत्रैववसतिहोमकालव्यतिक्रमः॥लौकिकोग्निर्विधीयतकाठक प्रतिदर्शनात् ॥पेठीनसिः॥ वली रुतधर्मस्यपीड्यमानस्यशत्रु- भिमासयंप्रचासोस्तिपरतोनाहिताग्निवत् मासहपस्योपरिआहितानेर नाहिताशिवयचा सोनास्तीतितुर्यपादार्थः॥मासड्याचा प्रवासेहोमार्थविजंपरिकल्प्यपवसेदित्याह कात्यायनः ॥ निक्षिष्यागिसदारेषुपरिकल्प्यविजंसथा।पवसेत्कार्यचान्निपोन्थेच नचिरंचसदिति अत्रकार्यवानितिधनार्थीनतुतपोर्थी॥धनान्यजयितुंयुक्तःप्रवासोन्यग्निहोत्रिणः॥धनैर्यसंभवेदिज्यानपा चर्थनतुव्रजेदिति सत्यवनस्मरणात् ॥ सामिकविषयेत्रिकांउमंडनाह अग्निहोत्रेणरहितः पथानंशतयोजनं सागिस्तमति यावेवमग्रिहोत्रंगिनश्यति॥अबचासकालेआगगनकालेविशेषस्तथातिपन्नादिहोमकारश्चजागरूके स्पन्यातुःपितामह- श्रीनारायणरचितेपयोगरत्वेदश्यरतिदिन॥अथपूजाविधिर्मास्त्यापातमध्यंदिनेसायंदेवपूजांसमारोत्॥ अशौविस्तरेणे विधानःसंपूज्यकेशवं मध्यान्हेवसायंचपुष्पांजलिमपिक्षिपेत् ॥स्कांदे॥ कामासकोथवाक्रुत्थः शालिग्रामशिलार्चनात्॥पल्याला यदिवानन्याकलीमुलमवाप्नुयात्॥शिलाप्युक्ताप्रयोगपारिजाताशिलाप्यामलकातुल्याज्यासूक्ष्मेवयामवेवायथाययाशिलासूक्ष्मा तथास्यात्महत्पलंगतस्यामापूजयन्निधर्मकामार्थसिडूयेइति। तत्रेयस्कांदे शिवनाभिरुतः।यवमात्रंतुगतस्यारावासीलंगमुच्यते शिवनाभिरितिव्यातस्त्रिपुलोकेषटुर्लभः वासदेवमयंक्षेत्रं लिंगशिवमयस्पतं॥ तस्मारिहरक्षेत्रेपूजयेउंकराच्युतो॥श्रीभारतेक- लोकलिमलध्वंसंसर्वपापहरहरिं।येतिनरानित्यंतेपिपंद्यायथाहरिः ब्रह्मारुतयुगेदेवस्नेतायांगनानहरिद्वाप रेभगवाविष्णुः कलोदेवोमहेश्वरः पूज्यरतिभावः॥ शिवपूजनंबाणलिंगतिप्रशस्तमित्याविष्ये।वाणलिंगानिराजेंट्ररच्यातानिवनत्रयेनप्रति- ष्ठानसंस्कारस्तेषामावाहननचेति ॥ हेमाद्रीपकजंजूफलाकारंकुफुटांडसमाकृति निमुक्किमचैववाणलिंगमुदाटतं॥श्रीसूर्य पूजोक्ताभविष्यपुराणे पात:संध्यावसानेतुनिसंसूर्येसपर्चयेत्यःसूर्यपूजयेद्न्यात्रिमूर्नपूजकोभवेत्॥अमिहोत्रादिदोन श्रयज्ञानबहुदक्षिणाः ॥सूर्यार्चनस्यचे वैतेकोस्यशेनापिनोसमाः॥मेस्मंदरतुल्योपिराशिःपापस्यदारुणः॥आराध्यमारक रमर्त्यस्तंनाशयतिवमणात् पट्यागयांसंदोग्घीणांचेदपारगे।एकाहमयेदानुंतस्पपुष्पंततोधिकंगगृहस्थस्यपंचाय ॥
प्रान्तमपूजोकापरशरामनिबंधकर्मपुराणेस्त्रानसंध्यांनतोहोमंगृहस्थोनवनागरुत्वासूर्यगणपतिलस्पीमीशंनथाहरि पौरु षेषनुसननियम समारोत्॥अर्चनमूलमंत्रणवाकार्य। मूलमंत्रलक्षणंगारुडे॥प्रणवादिनमोनंचचनुर्यप्रसन्नमदेर- तायासकेंनाममूलमंत्रः प्रकीर्तितः॥ब्रासोप॥ ॐकारादिसमायुकनमस्कारांतकीर्तनंगसनामसर्वसतानांमंत्रभिधीय तिसर्यायनमरत्यादि।बाजपेययाजिनस्तश्लिष्टमंत्रणपंचायतनपूजनमित्याहुः।युक्तंतु॥ऋगतेलिश्मंत्रमुच्चार्यपाद्यादि- निवेदयेदिति ॥पंचायतनप्रकारोज्ञानमालायांसहस्त्रांशर्यदामध्येईशान्यांपार्वतीपतिं आग्नेय्यामेकदंतंचने त्यामयुतंतथा- वायव्यांपूजयेद्देवीभोगमोक्षकभूमिकामिति ॥ सूर्यपंचायतनंहवंतुयामध्ये शान्यामच्युतंयजेत् ॥आग्नेय्यांपंचरतने त्यांजगदविकागवायच्यांद्यमणिचेवयजेन्यत्रीत्यनंद्रितः॥इनिगणपतिपंचायतनं। भवानीतयदामध्येईशान्यांमाधयजेत्॥आ गेय्यांपाचनीनाथनेत्यांजगदंबिकांगणनायकं प्रद्योतनंनुचायच्यांमाचार्यस्तमपूजयेत्गतिलक्ष्मीपंचायनमशंकरंतुयराम येईशान्याश्रीपतियजेत्। आग्नेय्यांच तथाहंसने त्यांपायनीसतंचायव्यांचसदापूज्याभवानीभवत्सलेतिशिवपंचायतनगया रातुमध्येगोविंदमेशान्याशंकरंयजेत् ॥आग्नेय्यांगणनाथचनेत्यांतपनंतथागवायव्यामंखिकाचेव यजेमंत्रीसमाहितरतिन विष्णुपंचायतनं स्वस्थानचर्जितादेवाः शोकदुःखमयमा तन्मरलस्थितोराजासाधकश्वविनश्यति ॥ बोपदेवनाशमी २४ .. .. मध्यगतेहरीनहरभुदेव्योहरीशंकरे॥मास्पनागसतारचौहेरगणेशाजांबिकास्थापिताःगव्याधिष्णुशिनेकदंतरच्योलंबोदरेजेश्वरेना शंकरपागनोतिसखदायस्तारतनेहानिदाः ॥अस्यायमर्थः॥शंभोमध्यगतेसतिशंकरागतईशानकोणमारभ्य आग्नेय्या दिकोणेषुहरीनहरसूदेय स्थायाः तयाचदशाने विष्णुः॥ आमेय्यामिनःसूर्य नैर्ऋत्येहरभूर्गणेश: वायच्यादेवीनिहगेमध्यगनेसान दिशनादिकोणेघुशंकरेसास्येनागसत:॥ईशान्यांशंकर: आगेय्यानभास्योगणपनिःनन्यांसूर्य: चायन्यांत्वगसनादेवीरचौमध्या गतेसतिदशानादिषुहरगणे शाजांबिकाः ईशान्याहरः अगेय्या गणेश : नैस्यांविष्णुः वायव्यामंबिकादेन्यामध्यगतायांसत्यार्रशा-पि एणुशिषेकदंतरचयः ईशा०विष्णुःआ-शिवः नेत्रन्यांगणेश वा सूर्यः लंबोदरेमध्यगतेसतिईशानादिषु अजेश्वरेनार्याःई विष्णुः मा-शिवः नै सूर्यः वा. देवतिक्रममाह। अत्रर्दशानादिकल्पना यत्रेवानुन नियन्फरेनिप्राचीनुतांचेदविदोननिरनिगौतमोक्त प्राची मनुसंधायदृश्यः यत्नुपूज्यपूजकयोर्मध्येमाचीपोका विचक्षणेःप्राच्येरपाचीसोष्टिधामकाचेदेवपूजनमिति विष्णुयामलचास्यननांत्रि कपूजाविषयं उच॥श्रीमातामहरणैराचारमयूखेपूज्यपूजकांनःपाचीआगमोक्त पूजायामेवनपरिभाषायामुक्तत्वादिति ॥पंचायननपूजाक्रमोपिनत्रेचोक्तः॥ मुरव्येपुष्यांजलिंदत्वांगणेशायनंभवेत् गणेशएचमुरव्यश्वेचत्रसूर्यक्रमाद्भवेदितिवचनात्य धानदेवनायांपुष्पांजल्यनंपूजाकाउंसमाष्यपदार्थानुसमयेनगणेशानियेदिति। शाररानिलकटकायांतुपुष्पांजलिंमुरव्येआटेन्या .. ॥
आनंकार्यमित्यवस्तसस्वयमपिपूजासमस्तांत्रिकपूजायामेरनेयः तत्रयोकत्वात् निदिकपूजायांतस्थापनक्रमएच ॥अतएवबाज २५ पिययाजिभिर्विष्णुशिवगणेशसूर्यटुपियोनमइनिसियमंत्रउनीविष्णुपंचायतने सूर्यपंचायतमपूजनेतुक्रमउक्तः पयपुराणे॥आ दिसंगणनाथंचदेवीरुद्रंयथाक्रमं नारायणविशत्यारव्यमंतेचकुलदेवताः॥तयानवा रविधिनायकश्मंडीरशोविष्णुस्तपंचमा अनुक्र मिणपूज्यनेव्यत्त्रमेणमहड्यामिति ॥सूर्यातिरिकपंचायतनादिपूजायामप्यादोसूर्यपूजाविधाय विष्णारिदेवानांपूजाकार्यातदुक्तं ब्राखे।अपूज्यप्रथमंसूर्यमपरान्यःमपूजयेत् ननद्भुतहतंपापंसमनीउनिदेवताइति इचपूजनंभूतशुद्धिंगाणप्रतिष्ठांमारकान्या संचविधायकार्यमितिश्यागपारिजानादयः॥शौनकोप । कलातुभूतशखिंचमारकान्यासमाचरेदिति ॥पूजापकरणेउ तथाचश्रु निदेवोभूबादेवान्यजेदिति ॥रामनापिन्यांच देवोमूत्वायजेदेवनादेवोदेवमर्चयेत् ॥मंत्रमहोदधानपि ॥देवा योग्यनापास्पोर तशादंसमाचरेव भूतकाईविधायैवंप्राणस्थापनमाचरेत् ॥ एवंप्राणान्प्रतिष्ठाप्यमावकान्यासमाचरेत् ॥एवमूलवाक्यानुसारेणेस र्थः।मूलपास्यानितग्रंथविस्तृतिमयानोकानि॥ तालिमत्कृतिमंत्रमार्तडेद्रश्यानानिदिक ॥अयपुरुषसूक्तविधानंऋविधाने अर्चन संपवख्यामिविष्णोरमितनेजसः॥यत्कृत्वामुनयःसर्वेपरनिर्वाणमाप्नुयुः अनुभस्मसूतस्पत्रिष्टवंतस्यदेवनाः॥पुरुषोयोजगहीजे कपिर्नारायणःस्मृतः प्रथमाविन्यसेझमेदिनीयांदक्षिणेकरे। नतीयांवामपादेवचतुदिक्षिणेन्यसेत् ॥ पंचमीचामजानोनुष ठीवैदक्षिणेन्यसेनासप्तमीवामकुख्यानुअष्टमींदक्षिणेतया।नवमींनाशिमध्येतुदशमीरदोतथा एकादशीकंमध्येहादशीचा मचाहुके त्रयोदशीरक्षिणेनुतयैवास्येचतुर्दशी। अक्ष्णो:पंचदशीचैवविन्यसेयूनिषोडशी॥एवंन्यासविधिरुतापंचांगानिसमा चरे ब्राह्मणोस्येत्यादिभिश्चऋषिः पंचांगकल्पना दृदयंचशिरः शिखाकवचंचास्यमेश्च ॥ यथादेहेतयादेवेन्यासंहलायथाविधि एवन्यासविधिकलापश्चात्पूजांसमारपोत्न्यासेनतुभवेत्सोपिस्वयमेवजनार्दनः॥आण्याचाहयेदेवगृचातुपुरुषोत्तम हितीययान सनंदद्यात्यायचेवरतीयया॥अर्थचतुर्थ्यादातव्यंपंचम्याचमनीयकं षष्ट्यास्नानंप्रदेयंतुससम्यावस्त्रमेवच यज्ञोपवीतमयम्या नवग्याचंदनंस्पतंगपुष्पंदशम्यादातव्यंमेकादश्यांतुथूपर्क। हादश्यादीपकंदयात्रयोदश्यानिवेदनं चतुर्दश्यानमस्कारंपंचद श्यामदक्षिणाःउसनंतुषोडश्या उपचारास्तषोडशस्मानेवस्त्रेचनेचेदद्यादाचमनीयकंग हुत्वाषोडशभिमगात्पुष्पाणि- षोरशः ॥ तचसजपेद्धयः पौरुषसूक्तमेवच ॥ षण्मासासिधिमामोतित्येवमेचसमनात् ॥अत्रयय प्याचाहनंधिसर्जनचान- त्यसहप्राणप्रतिष्ठापूर्वकमेतिमादिपूजनविपयंगअन्यत्र वारावतेचपुष्पांजलिंसमर्पयन आदरानेचमंत्राभ्यांपुष्पांजलिसमर्पणाम निनारयेयवाक्यावरूनंमत्यहननेवीनंकिंतुसमर्पितमेचाभ्युश्यसमर्पयेत्॥ नटुक्रुतत्वसागरे वस्लमायुक्षणाध्येदपरंतुदिने दिने।प्राचारमयूखेमेबराजविधोगप्रतिमापड्यंत्राणानित्यस्माननारयैत्कारयेत्पटिक्सेययामलनिवारणमिति ॥ मर्म ॥ mment प्रार्क राणे नविष्णाराधनात्पुण्यंचियतेकर्मरेदिकं। नस्पादनादिमध्यांतंनिसमाराधयधरि ॥तहिष्णोरितिमंणसूक्तेनपौरुषेणगाने वाश्यांसरशोमंत्रोवेटेक्श्वपाचनः॥अथवादेवमीशानभगवंतंसनाननं आराधयन्महादेवंभावपूतोमहेश्वरंगमैत्रेणरुद्रगायच्या- प्रणवेनाथचापुनःईशानेनाथचारु रूज्यंबकेनसमाहितः॥तयोंनमः शिवायतिमंत्रणानेनवायजदिति ।यजनप्रकारंबोधायनोप्या ह ॥अथानोहरहः परिचर्याविधिव्यारव्यास्यामः स्नात्वाशचोदेशेगोमयेनोपलिप्यमतिकृतिरुत्वाक्षतपुष्पैर्यथालासमर्चयेन सहपु- पोरकेनमहादेवमायाहयेत् ॥ॐ भू:महादेवमावाहयामि ॥ ॐकारःमहादेवमावाहयामि॥ॐव : महा०॥ॐ भूर्मवः सर्महादेव मावाहयामिरन्यावात्यायातुभगवान्महादेवदत्ययस्वागनेनाभिवंदतिखागतमनुनाखागतंभगवनेमहापुरुषायेतखोसनंकुप्समारना- भगवन्महादेवरत्यत्रकुददातिभगवतेयंदमयस्त्रिररितः सवर्णस्तंजुषस्वेनि।अत्रस्थानानिकल्पयति अग्रतात्रह्मणे कल्पयामिदक्षिणत स्कंदायकल्पयामिविनायकायकल्पयामिपश्चिमतःस्थूलायकल्पयामिउत्तरतः उमायेकल्पयामिनं दिके श्वरायकल्पयामीतिकल्पयित्वासावित्र्यापात्रमझिमंत्र्यपक्षाल्यतिर पवित्रमध्यआनीयसहपवित्रेणादित्यदर्शयेत्॥मियत- मितिस्मानं स्वरितिरुद्रेणपायाप्रणवेनार्ण्यमथव्यातिभिर्निर्माल्यंमपोद्योत्तरतश्चरायनमइत्यथैननापयित्वापोहिष्ठाम योझवरतितिभिर्हिरण्यवर्णाः शुचयः पावका निचतराभिःपचमानःसर्चनरत्येतेनानुगकेनस्नापयित्वादिस्सर्पयतिम २६ चंदेवनर्पयामिशदेव-ईशानंदेरेन- पशुपतिदेवंत रुद्रट्रैवंतर्पयामि ग्रंदेन-मीमंत-महानंदेनर्पयामीतितर्पयित्वायनानियन स्त्रयज्ञोपवीतान्याचमनीयान्युटकेनव्याहृतिभिर्दत्वाच्यातिभिः पक्षिणमुकंपरिपियानमस्तेरुट्रमन्यवइतिगधंदयासहस्त्रा णिसहस्त्रशतिपुष्पंद्यारीशानंवाफवनानामधिश्रियमितिचाक्षतान्दद्यात्सावित्र्याधूपमुद्दीष्यसेनिटीपंदेवस्थलासचितुःपस वैश्विनो हुभ्यांभगवतेमहादेवायजुष्टंचरुनिट्यामोतिनचेयमथाशमिनामधेयेरशेपुष्पाणियानुभवायदेवायनमः ॥ शायदेवायन मः॥ईशानायनमः॥पशपतयेदेवाय. रुद्रायदेवायः॥ उद्यायदेवायःनीमायदेवा ॥महतेदेचा नमोब्रह्मणेनम स्कायनमः। प्रयातुभगवानीशः॥सर्वलोकनमस्कृतः॥ अनेनहविषारसःपुनरागमनायच॥पुनःसंदर्शनायरोतिमतिमास्थानेष्वस्त्रगावाहनविस र्जिनंवय॑समानमन्यत्स्वस्त्ययनमित्याचक्षनेभगवान्बौधायनइति ॥अथपूजोपयुक्तानिपुष्पाणि नत्रादौसूर्यपूजायांविहितानि। भविष्यपुराणे॥मालिनीमल्लिकाचेचटूर्नाचाशोककर्णिकापारलाकरचीराणिजपाजयंतिरेचच ॥चंपकोबकुलंचैवतयेचागस्ति दिनको भास्करस्यपूपूजार्थयात्याध्येतानिनित्यशः॥नीलोत्पलसहस्त्रेणनीलोत्पलशतेनच रक्तैश्वकरचीरेश्अयस्तपूजयतेरविंगवसेटर्कपूरे श्रीमान्सूर्यतुल्यपराक्रमरति अथपिहितपत्राणिविल्यपत्रंशमीपत्रंगराजस्यपत्रकंगतमालपत्रंचहरेसस्तष्टिकररवः तुलसी कालतुलसीतयारकंचचंदनंाकनकीपत्रकुसममदेवनपनापियमिति अन्यान्यपिगणेशादिपूजायांचिहिननिपिनियंथस्तरमि माकी येहलोक्तानितान्याचारमयूरादियंयायोगंतव्यानि तनापूर्वाभावेपर्युषितान्यपियात्याणीत्यत्तस्पृसंतरे।पंकजपंचरात्रस्यारशरा चावल्वकंतुलस्पैकादशाहानुपुनःप्रक्षाल्पपूजयेत्॥स्कोदेगिंगाजलंत्र्यहाहात्यपूजनेमक्तिसंयुनः ॥भविष्येनासनेरये हिष्णुंनतुरस्यागणेवरंटूर्वाभिर्नार्चयेटुगंकित महेश्वरं।अक्षतानिषेधस्त शालग्रामपरः शालग्रामशिलामेरनाक्षतेर पहि- जतिविष्णतः ॥उसंचवार्षिके।सामान्यविधिरस्पष्टःसंहियेतविशेषतइतिगनांगुष्टमयेद्देनाथः पुष्पैःसमर्चयेत्वायन क्षिपेतोयंबज्वपातसमंभवेत्॥नशकैः पूजयेद्देवंकुसमेनमहीगतैः नविशीर्णदलै शिष्ट शर्माधिकाशितः पूतिगंधीनगं धीनि अल्पगंधीनिवर्जयेत्॥वामने।हिरुकाकंकर्णदारुमल्लिकागुरुवासिता ॥शखंजानीफलं श्रीमनियाभूपाहरेरिमे।हिरु- कामांसा॥ कंकणंगुगुलःशंखोनखाएतनैलर्निनाकिंचिदीपानसमाहरेत् ॥पाये। चेयपानश्यामिकेशवायेमहात्मनेगरण्यो राजतंकांस्यंतामृन्मयमेवच पालाशंपयपत्रंबापाविष्णोरतित्रियं हविःशाल्योदनंदिव्यमाज्ययुक्तंसशर्करं नैवेदेवदेषा ययावकंपायसंतयागनैवेद्यवस्तलातुफलानिविनिवेदयेत्॥फलानामप्यलोतुतोयान्यपिनिवेदयेत् ॥मरीचिः॥विधायदेवतापूजामाता होमादनंतरंगगुरुतेनमार्गणमूलमंत्रजपेद्धति।विष्ये।समपपिरवान्यापासलिलंहरेःसयातिपरमंस्थाननरिणों रमंपर।विष्णुपादाभिपिक्रयः पात्रणेपिज्जलं सर्वपापविनिर्मुक्तः सयातिपरमांगनियापासलिलॉवष्णोः करणपिरनयन २७ 4 दिसमूटोनरम्यातियाचदिंदाचतुर्दशेति ॥पुलस्त्पःमशालग्रामशिलावारिसोमपानंदिनोट्ने पात्रांतरेणतवात्यकरणसरयासम मिति ॥मोङ करेणपानविधायकायकानि प्राय: पांचरात्रादिपठितत्वेमतदनुयायिपरणिनितुदिकफ्राणिस्मृतिषुनिषेधात् ॥ गस्त्यः॥शालयामशिलातोयमपीबायस्तमस्तकेमक्षेपणंप्रकुर्वीतबयहासनिगद्यतेयससर्वदुरितक्षयकामः ॥ स्मृत्यंतरोन्त विप्रपा दुसलिलपानमिउंतितदाक्रमः॥पाये॥ विष्णुपादकात्पूर्वविप्रपादोदकंपिबेत् ॥विरुत्थमाचरेयस्त ब्रह्महासनिगद्यतइति । अथ- शिवलिंगनैवेयभक्ष्याभत्यविचारः॥ पद्मपुराण ॥द्रव्यमनफेलंतोयशिवसंमस्पृशेत्तचित्॥लंघयेन्नैपनिर्माल्य कूपेसविनिक्षिपेत- मक्षिकापामात्रयः शिवसमुफ्जीवति।लोभान्मोहासपच्येनकल्पांतेनरकेनरइति पायस्कांदब्राह्मपुराणेसंग्रहेषु । शिवपाचे ॥अनर्हगमनैवेद्यपत्रंपुष्पंफलंजलं॥शालयामशिलालसर्वयातिपवित्रता नियमेनरोफवाशध्येचांद्रायणंचरेदिनिनिर्माल्पक सनाचोक्तासियांतरोखरे॥धराहिरण्यगोरत्नताम्ररोग्याशकादिकान्॥विहायशेषंनिर्माल्यंचंडेशायनिवेदयेत् ॥अन्यदादिपानीयं साबूलंगंधपुष्पकं दगावंडायनिर्माल्यशिवतंनुसर्वशःइतिकपिछिलिंगनैवेयपक्षणेदोषाभावउकः॥शिवनारदसंबादेशापलिंगेलु डांशॉर्नचनिर्माल्यकल्पनासर्ववाणार्पितंगायभन्यासले अनान्यथा ग्रायामात्यविचारोयंबाणलिंगेनवियते तदार्पितंजलंगांचंगायपासा दसंज्ञशवायलिंगेसयंधुक्चंद्रकांतरिस्थिने नांदायथासमंज्ञेयंशंभौर्नचरामक्षषमिति अयपूजापयोग आरम्यदेशकालोस्पलाममा आययाशक्तियथाज्ञानंयथामीलितोपचार श्रीसूर्यादिपूजांकरिष्ये।तरंगत्वेनात्मशभ्यर्थपूनशुध्यादिकरिष्येइतिसंकल्प्यामासस्य मेरुपृष्ठःकूर्मःसतलं आसनेवि०॥पृथ्वीलया॥अपसर्पनुनामदेवोभूतान्यनुष्टुप् ॥ भूतोसादनेविनियोगः॥अपसमारभइति पादतलपोर्सेनभूमिंत्रिपदत्या देवाआयांनुयातुधानाअपयांतु विष्णोदेवयजनरक्षसायेभ्योमातारयस्यगयाप्लानोविश्वेदे जगती।मनुष्यगंधनिवारणेवि०॥एवापित्रइत्यस्यवामदेवोरहस्पतिर्विश्वेदेवास्त्रिष्टुप् ॥मनुष्यगंधनिवारणेवि०॥ॐ येण्योमाता मधुमत्पिन्चलेपयःपीयूषंचोरदितिरट्रिबह ः ॥उस्थशष्मान्तपभरात्सप्पसस्ताआदित्याअनुमदासस्तये॥ॐ एवापिनविश्वेदे वायरणेयनर्षिधेमनमेसाहविर्मिः॥रहस्पतेसमजावीरनोवयंस्यामपतयोरयीणां॥आगमार्थतुदेवानांगमनायेंतुरक्षसांग कुरुपरेवरंनादंदेवानांस्यानसंनिधाविनिपंसंचायित्वाभूतशधिकर्यात्मूलाधारकुंडलिनीध्यावाहुमिन्यस्थाप्यसपनामार्गेण रदयस्पंजीवंब्रह्मणिहंसरतिविलाप्पापादादिजान्वंतंपृथिवीलं जीजयुतांध्यावा गजान्वादिनाध्यंतवंबीजयुतंजलंध्याखानाम्यादि स्ट्यांनंरंचीजंयुतमचिंध्याला सदादिमध्यांतंयंचीजयुनंचायुध्यात्वाश्चमध्यादिब्रह्मरंध्रांतहंबीजमाकाशंध्याखाभूतानिपत्येकंस- विलापयेत्॥प्रथिवीमप्ससंहरामि॥जलमगोसंहरामि॥अभिवायोपं ॥वायुमाकाशेसं.॥आकाशमहंकारेसं.॥अहंकारंमहत्तत्वेसं हरामि॥महामरुतीसं॥प्ररुनिशुधब्रह्मणिसंहरामि।आत्मानंब्रह्माहमस्पीतिध्याखादक्षिणकुक्षावधोमुखपापपुरुषंध्यावा- २८ यमितिबीजेनहात्रिंशहारमावर्तितेनघामनासयावायुमापूर्यसमितिचीजेमचतुःषष्टि वारमावर्तितेनुकुंभकेनरुलापापपुरुषदेहनिर्दहेन्। पुनर्यमितिबीजेनपोडशचारमावर्तितेनपापभस्पदक्षिणनासपारेचयेत् ततोचमित्यमत बीजेनदेहोत्थंभसासंप्लायलमिनिचीजे कोर- त्यसवर्णमापयिवाहमितिवाजेनसर्वागान्युर्य कनकमयं शरीरंध्यालापुनरात्मनः सकाशादाकाश: संथनः आकाशाहायुः वायोरगिः अनेरापः अद्भाः पृथिवीतिभूतान्युत्साद्य स्वस्थानेगानिध्यावासोहमितिमंत्रेण कुंडलिनी सहितंजीचं त्यानीयसभामयंजीवर दिनिधायकुंडलिनीमूलाधारेगताध्यायेदिनिभूनशयिः॥ अथप्राणप्रतिष्ठा ॥ अस्पधीप्राणप्रतिष्ठामंत्रम्य ब्रह्मविष्णुरुद्राऋषयः ऋग्यजुःसामानिउंदासि प्राणशक्तिर्देवता आंबीजं हीशक्ति: प्राणास्थापनेविनियोगः ॥ ब्रह्मविष्णुरुदेश्योनमः॥शिरसिक म्यजुःसामन्योनमः मुरवे ॥प्राणशक्तयेनमा स्ट्येाओ नमःगुत्ये॥क्रोहीनमः पादयोरितिऋष्यादिः ॥ आदौकरन्यासः उं.क खंगं आकाशवायुवन्हिजल पृथिच्यात्मनेटदयायनमः ॥अचंउमंशब्दस्पर्शरूपरसगंधात्मनेशिरसेस्वाहाणंरंतंदंडं प्रोत्रलकक्ष जिव्हायाणात्मनेशिरवायैवषट् ॥नंतंयंदं वाक्पाणि पाट्पायूपस्थात्मने कवचायडंगमपफंसंबंवक्तव्यादानगमनधि सर्गानंरात्मनेनेत्रत्रयायवौषट् ॥शंयरवलंपिंसंबंहंमनोनुथ्यहंकारचित्तात्मने अस्त्रायफडिनिडोरिकात्रयंरुत्वाध्यायेत् गर कांबोधिस्थपोतोल्लसणसरी जाधिरुटाकराजै पाराकोडामस्वगुणमयमष्पंकुशंपचाणान् विश्वाणासकपालत्रिन २९ यनलसिनापानवक्षोरुहाट्यादेवीबालार्कवर्णा भवतुसरवकरीमाणशनिःपराननिध्यात्तागमनसासंपूज्यतदयेकरंनिधापामांनी को यरलवंशपसंहों औक्षसंहसः॥ही ओहंसःमममाणाइहमाणाः ॥ हाँक्रोमित्यापच्चार्यममजीवरहस्थितःहींगममसर्वधि याणि ॥आंहीलाममवाङ्मननक्षः श्रोत्रप्राणजिल्हाप्राणारहागत्यसखचिरंनिरंतुस्वाहा०॥ॐऑसंहसः ही अष्टत्रिंशाधि कशताक्षरम-प्राणप्रतिष्ठामंत्रंत्रिवारंजपित्ताषोडशप्रणवानपित्ताकेचित्प्रणवाद्योयमोमामित्यादिववितिनत्रमूलंचित्यंअथन मातृकान्यासः॥ तत्रादोषाणायामः अंआईईऊलल एऐ ओंऔंअंः॥इतिषोडश स्वरान्सबिंदूनुच्चारयन्चामनासया वायुमापूर्यकादिमांतर्विदयनै कुंभकरवायादिक्षांतेः सबिंदुदक्षिणनामयारेचयेत् ततोस्य अनर्मातकामंत्रस्य ब्रह्माऋषिः सरस्वतीदेवता गायत्रीउंद हलाबीजानि स्वराः शक्तयः शरीरशध्यर्थन्यासेवि. ब्रह्मणेनमः शिरसि गायत्र्ये नमः मुखे ॥सरला त्यैनमोहदये हल्भ्योनमोगुत्ये सरेश्योनमः पादयोः अंकरवंगडं अंगुष्ठाभ्यानमः इंचजझजतर्जनीभ्यां उठंडंटेणं ऊमध्यमाभ्यां एतथंधनऐं अनामिकाभ्यांनमः अपंफंबंभमंओं कनिष्ठिकाभ्यां अंयरलवशेषसंहलंसं करतलकरए वाश्यां अंकरवंगघडं. आलट्यायनमा इंचंउंजंझंजरें शिरसेवाहा उंटंउंडंटेणेऊ शिरवायैश्वर् एतंथरंधनऐंकवचायडं पंफ- चिभमंऔनेत्रत्रयायवौषट् अंपरराषसंहलंसं अस्वायफट् ॥ध्यानं ॥ अत्र अंतर्मादकोवश्यककार्य अक्षत्रक्कसारंग .. २९ विवाहस्तांत्रिलोचनां चंद्रमौलिंकुचानांरताजस्थागिरंजेनिध्यावामनसासंपूज्य मानुकामंत्रत्रिर्जपित्वा देवस्थानशिलाया निधायनद्येचंटनेमषट्कोणमंत्रयमुसंस्थमालिरख्याभ्यर्चशंसंप्रणमाद्भिःपूरयित्वादक्षिणमंडलेसंस्थाप्याभ्यर्च्यप्रार्थपत्र पुरासागरोसनोविष्णुनोविश्तःकरेनिर्मितःसर्वदेवानांपांचजन्यनमोस्तते पृथिव्यायानितीर्थानिस्थावराणिचराणिंच तानितीर्था निशंरवेस्पिन्चिशंतुब्रह्मशासनारित्यत्काशवमुद्रांपर्य मध्यमंडलेमहाय॒गायत्र्याद्रिःपूरयित्वापूजयेत् उन्नरमंडलेताम्रकलशं- स्थाप्यसंपूज्यकलशस्येतिमोस्तीर्यान्यावात्यशरवोदकेनात्मसहित पूजासंभारंमोक्ष्य पुरुषसूक्तनन्यासंकुर्यात् ॥ सहस्त्रशीर्षेतिनारायणः पुरुषोनुष्टुप अंत्यापि सांगन्यासविनियोगः सहस्त्रशी गुलं वामकरायनमः ॐ पुरुषएवेरें हति । दक्षिणकरे *एताना नस्पमा दिपि३ वामपादे त्रिपादूर्य अनि दक्षिणपादे अंतस्मादिराक पुरः ५ वामजानो यत्सुरुषेणहविषा सनि: द क्षिणजानो यज्ञव. अये७ वामकटेयांॐ तस्मायज्ञास श्रये रक्षिणकख्या ॐ तस्माद्यज्ञासर्वहुतऋचःयत ९नामो ॐ तम् स्मादश्वाअवयः टोयत्पुरुषंच्य.च्येते १ठे ब्राह्मणोस्य यत १२ वामझजे चंद्रमामनसो यन १३ दक्षिणजे- * नाभ्याआसी यन् १४मुखे *सप्तास्या-पशं १५ऋचोर्मध्ये ॐ यज्ञेनय देवाः१६मूर्ध्नि अथपंचांगन्यास: ब्राह्मणोस्पति स्टट्ये चद्रमामनसोडतिशिरसि नात्याआसीरितिशिरवायां ॐ सप्तास्पासन्भिनिकरचायडं ॐ यज्ञेनयति अस्त्रायफट प्रा.एवमेवदेगंगन्यासंहला षोडशोपचारैः पूजयेत् ॐ सहस्त्रशी श्रीसूर्यगणेशमहालमिशिवरिष्ष्योनमा पुषसमर्पयामि पुरु ३० पए.आसनंस. एतावानस्य पायंस पायोत्तरंनाममंत्रेणेवाचमनीयं त्रिपादुल अर्पसॐतस्मादिराक आचमनी यं यत्पुरुषेणमानंस.सतिसंभवपंचामृतस्त्रानान्यत्रैवकारयित्वासूक्तेनाभिषेक: कार्यरतिसंपाय: आचमनीयं यज्ञं-वस्त्रं तस्माद्यज्ञा- यज्ञोपवीतं आचमनीयं तस्माद्यज्ञा गंध अंतस्मादश्वा-पुष्पं यत्पुरुषं-धूपं ॐ ब्राह्मणोस्य दीपं चंद्रमा नयं आकरोइतनादि अनायाआसी. नमस्कार अंसप्तास्यासन् प्रदक्षिणा अयजन- पुष्पांजलिं ततः श्मिटमंत्रेणनाराज नकला अनिमावात्य पुरुषसूक्तेनप्रत्यूचमाज्यंहत्वा पुनस्तेनेवसूक्तेनषोडशपुष्पाण्यपयित्वा सूरजपेन तदनंतरचोपदिएं मूलमंत्र यथाशभिजपित्वा कर्मेश्वरार्पणरुवा घेरासंपूज्य देवंमार्थयेत् तंत्रमंत्रा: मंत्रहीनंक्रियाहीनं भक्तिहीनसरेश्वर यत्पूजितंमयादेश परिपूर्णतदतमे॥॥आगहननजानामिनजानामितवार्चन पूजांचनजानामिक्षम्यतांपरमेश्वर ॥२॥अन्यथाशरणंनास्तिलमै वशरणंमम तस्मात्कारुण्यप्रायनरक्षस्यपरमेश्वर ॥३॥मोसवलितपारानां भूमिरेबारलंचनं बपिजानापराधानांवमेवशरणं मम॥४॥इतिमार्थ शंखमध्येस्थितंतोयंचामिनंकेशोपरि अगलगमनुष्याणां ब्रह्महत्यांचपोतु ॥१॥ इनिदेयोपरिनाम यित्वाजलंशिरसिचाभ्यक्ष्य अकालमृत्यहरणंब्रमहत्याविनाशनं रोगनंपुण्यांपास्येसरपारावनेजनमिनिमंत्रणदेवता ३० वज्जलमितिसंक्षेपः इतिश्रीभारद्वाजमहादेवमहात्मजदिवाकरलनेआचारार्केअरथाविधकस्यदिवसस्यप्रथमभागसत्यंासनातनी मयमादिबीजंसंसाररक्षस्यगिरामगम्यं रामामधंज्योतिरहर्निशंतडजकोशेस्फुरतानपदीये ॥अथद्वितीयभागकत्यं मदनर- बेदक्षः रिवसस्यायभागेतुसमेतत्समाचरेत् द्वितीयेचतथाभागेचेराभ्यासविधीयते ॥॥ वेदाभ्यासोपिपंचयत्सकमाचारमयूखे पर्दिशन्मते बेदखीकरणपूर्व विचारोभ्यसनंजपः तरानं चैवशिष्येण्याचेदाभ्यासोहिपंचधोति को जपेट्ध्यापयेडिष्यान्धारेये हारिचारयेत् अवेक्षेतचशास्त्राणिधर्मादीनिहिजोसमइति द्वितीयभागहत्यं अथवतीयभागकृत्यमाह क्षः तीयेचतयामागे पोष्पवर्गार्थसाधनं पाष्यवर्गमष्याह मातापितागुरुार्या प्रजाहीनःसयाश्रितः अभ्यागतोतिथिःश्वामिः पोष्यवर्गउदात्ततः ज्ञान भजन:हीनस्तथानाथ समाश्रितः ॥इतिवतीयभागकत्यं ॥ अथचतुर्थभागकृत्यं दक्षस्मृती चतुर्थेतुदिवाभागेस्नानार्थसटमाह रेत तिलपुष्पकुशादींवरमायाच्चारुत्रिमेजले गृत्यपरिशिष्टे अयमध्यंदिनेतीर्थमेत्यस्नाया जास्मिनब्रह्मयज्ञतर्पणास्त्रंनिष्पीडयेदि ति तय प्रतिपत्तश्यकादशीरविभौमञ्चगुवार भरणीकति कामपानक्षत्रमन्चादियुगादिभिन्नतियोक्चर्य तत्रतभिषेधात् निषेधया स्यानितुमदनरत्नादिग्रंथषुद्रष्टव्यानि॥ अथमध्यान्हस्मानप्रयोगः नदीतीरमेत्यपक्षालितमुखपादपाणिराचांतोबत्यशिरवःगनोदे शेशत्यप्तिकानंदुलयातिलांप्रनिधायमलनानंविधायदेशकालीस्पृला ममसमस्तपापक्षयायुरनिरखिहारा श्रीपरमेश्वरपास आई थैमध्यान्हरूमानंकरिष्ये रतिसंकल्प्य मुन्तिकांगायत्र्यादाय अश्वक्रांतेरयक्रांतेविष्णुकांतेवसंधरे शिरसाधारयिष्यामिरक्षसमाप देपदे उत्तासिवराहेणरुष्णेनशतबाहुना मृत्तिकेहनमेपापयन्मयादुष्कृतंकतमित्यभिमंत्र्यगायत्र्यामोक्ष्य गायत्रीशिरःसंज्ञकेन * आपोज्योतिरसोमतंब्रह्मपूर्फवःसमितिमंत्रेणारत्यात्रेधाविन्येकेनभागेनमूर्थादिनाभिपर्यतद्वितीयभागेननारयः पादप यतमनुलिप्यांगानिक्षालयिखादित्यंनिरीक्ष्यहिराचम्पत्तीयभागंप्रचोदयादित्यस्त्रैणादायसव्येपाणोरुत्वा भूरितिदक्षिणमा गं भवतिमध्यमसागं ॐ स्वरित्पत्तरसागंविधायदक्षिणभागमस्त्रेणदशादिक्षमंत्रारत्यानिक्षिष्योत्तरभागतीर्थेतूष्णींप्रक्षि स्वामध्यमभागंगायत्र्याभिमंत्र्य आदित्यायपदर्यगायत्र्यापणवेनचसर्वागमनुलिप्य समित्र्यानआपओषधयःसंतुदुर्मित्र्याइतिमंत्रे णादिरात्मानंपरिषिच्यदुर्मिन्यास्तस्मसंतुयोस्मांडोष्टयंचवयंहिष्मइतिमंत्रणांगानिप्रक्षाल्याचम्यप्रातस्त्रानवहरुणावाहनादिवस्जूनि पीडनवर्यं कुर्यात् अराकोषातर्वस्मायात् अयात्रेवाशक्तस्पमंत्रस्मानविधि लिरयते श्रात्यहेमाद्रीयोगयाज्ञवल्क्यः असामाङ रीरस्यकालशस्योरपेक्षयामंत्रस्नानादितःसप्तकेचिदेउंतिसूरयः मांत्रशोमतथाग्नेयंचायव्यदिव्यमेवच चारुणंमानसंचैवसप्तरूनाना- न्यनुक्रमात् एतेषांलक्षणान्याह सएर आपोहिष्टादिभित्रिसदालभश्चपार्थिवं आग्नेयंभस्पनास्त्रानंचायव्यंगोरंजःस्मृतं यनुसा सपर्षेणमाननहिच्यमुच्यते पारुणंचावगाहूंनुमानसंविष्णुचिंतनमिति ॥ जाबालिः ॥अशिरस्कं भवेनानस्नानाशक्तीतुकर्मिणां- ३१ .
आर्पणवाससायापिमार्जनदेहिकविदुः जराभिभूतायानारीरजसाचपरिप्लुता कयंतस्याभनेडोचंगाधिः स्यालेनकर्मणा चतु- पैहनिसंपातेस्पृशेदन्यातुतांस्त्रियं साससारगात्यापः स्मालामालापुनःस्पृशेद दागदारुलोबाआचामेबपुना पुनः अंनेचास सात्यागस्ततःस्थाभावेनुसति परिशिष्टे अथाशकस्यमंत्रस्नानं शचीदेशेशचिराचांतः प्राणानायम्पदर्भपाणिः सव्येपाणावपः रु- खातिसूमिरापोहिष्ठीयाभिः पत्र:प्रणवपूर्वोदकेार्जयेत्पादयोर्धिलदयेसर्भिवट्येपाट्योर्तट्यपादयोमूर्धिचाथाशोमूर्धित दयेपाट्यो र्टट्येपाट्योर्मूर्धिचाथोटदपेपादयोर्षि नाथचेनमूर्धितिमार्जयित्वागायत्र्यादशधाभिमंत्रिता अपामणवेनपोला- हिराचमेदियेतन्मंत्रमानं एवंमध्यान्हस्मानंविधायमध्यान्हसंध्याकार्यानतोब्रह्मयज्ञः तथाचपरशरामनिबंधेत्रिः स्नानमाध्यान्हिकं इलासंध्याकर्मनिवर्यच ब्रह्मयज्ञविधायायगृहमेत्याचरेत्परामिति शरवः प्रातःसंध्यांसनक्षत्रांमध्यमारनानकर्मणि साहित्यांपनि मांसंध्यामुपासीतयथाविधीनि मानकमणिरुलेसनीनिशेषः अत्रकेचिद्ध चानामादोब्रह्मयज्ञः ततः संध्यातसूनेग्रामानितम्या पआप्नुत्पश चोदेशेयज्ञोपरीत्या दिनाब्रह्मयज्ञस्पस्नानानंतक्तिरित्याहस्तैचिंसं अपआयुसेतिकाप्रत्ययस्योत्तर कालमात्रार्थने ज्यव्यवाहतोत्तर कालार्थतापावेनात्रिवचनोक्त क्रममा प्रमाणाभायात् नयाचसंध्याहीनोशाचनियमनहः सर्वकर्मस यदन्यत्कुरुते कर्मनतस्यफलभाम्भरिति दक्षवाक्याच संध्यैवादीयुक्ता एपएच श्रीमातामहचरणा नांवाजपेययाजिनामयोगपारिजातका 'पा के रादिपूर्वनिबंधकाराणास्त्रानोसरंसंध्याप्रयोगंवदतामारायःमध्यान्हसंध्याया: कालांतरमण्याहशातातपः अध्यर्पयामादासायें- संध्यामाध्यान्हिकीस्मृनति अथमध्यान्हसंध्यायांविशेषः भगवान् आपःपुनंतुमध्यान्हेमंत्राचमनमाचरेत् गृत्यपरिशिष्टे आ कृष्णीययाइंसवत्सावात्रिःसरहार्यमुन्सिपेदिति अर्घ्यदानविशेषः संग्रहे मुक्तहस्तेनदातव्यमुद्रांतत्रनकारयेत् तर्जन्यंगुष्यो गेन राक्षसीमुद्रिकामना राक्षसीमुद्रिकाये॒णन्नतोयंरुधिरंभवेत् जलेबर्दाप्रदातव्यंजलाभावेशुचिस्थले संप्रोक्ष्यवारिणासम्यता तोर्य्यतुपदापयदिति उपस्थानेचिशेषोत्यपरिशिष्टे उहाहरुदुत्पंजातवेदसंचित्रदेवानामिति सूकाभ्यामादित्यमुपस्यायजप- मासानोयथेशकालंकुर्यादित्येषसंध्याविधिारव्यातइति गायत्रीजपस्सूपविश्यवकार्यः परिशिष्शत् तयामध्यमसंध्यायामासीन: पासुखोजपरितिस्पतिचंद्रिकायां पुराणोक्तेश्च संध्यालोपेप्रायश्चित्तंस्मृत्यंतरे यःसंध्यायदिनोपास्ति अधिकार्यनचेस्कनं गा ययाशिनंजष्यं प्रायश्चित्तहिजन्मनामिति अथपयोग: आचम्यमाणानायम्यममोपानदुरितक्षयहाराश्रीपरमेश्वरपीपर्यम ध्यान्ह संध्यामु पासिष्येतिसंकल्प्यापोहिऐतिरचेनपूर्ववत्प्रथममार्जनंहला मंत्राचमनंकार्य आपः पुनखित्यस्यानुवाकस्यना रायणआपोअष्टिः मंत्राचमनेविनियोग: अआपःपुनतुथिवीपृथिवीपूतांपुनातुमा पुनसुब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्मपूतापुनातुमा यो ३३ लिष्टमनोज्यंयाधारितंमम सर्चपुनंतुमामापोसतांच प्रतिग्रह साहा रतिमंनेणापा पीलाचम्य प्रातः संध्यावद्धितीयवतीय चतुर्पमार्जनापयर्षणांतकताचम्पार्पदयात् हंसःशविदितिमंत्रस्प गौतमोचामदेवःसूर्योजगती अर्घ्यदानेचि. अहंसःशचिप इसरंतरिक्षसहोनाचेदिषदतिथिर्दुरोणसत् षहरसरनसमोमसरन्जागोजाऋतजा अट्रिजाऋतंश्रीसूर्यायेमदतनमम एवं त्रिःसहाय॑दत्वात्मानंपरिषिच्य हिराचम्या वाहुरुन्मुखः सूर्यमुपतिष्ठेत् उत्यमितित्रयोदशर्चस्यसूक्तस्य काण्वःप्रस्तण्यऋषिः- श्रीसूर्योदेवता नचायागायत्र्यः अंन्याश्चतस्त्रानुएमः चित्रंदेवानामितिपश्चस्यसूक्तस्य आंगिरस:कुम सूर्यःस्त्रिएप सूर्योप- स्थानेचि. ॐउदुसंजातवेदसंदेववहतिकेतवः शविश्वायसूर्य अपत्येतायवोययानक्षत्रायत्यतुभिः सूरायविश्वचक्षसे अस्पम स्यकेनमेविरश्मयोजना अनु वाजंतोअनयोयया नरणिविदर्शनोज्योतिसिसूर्य विश्चमामासिरोचनं प्रत्यड्-देवानांदि- श:प्रत्यङ्गदेषिमानुषानु प्रत्यङ् विश्वखर्रशे॥॥ येनापावकचक्षसागरण्यनंजनाअनु बंवरुणपश्यसि विद्यामपिरजस्पवहामि- मानोअतुतिः पश्यजन्माचिसूर्य ससत्वाहरितोरथेवहतिदेवसूर्य शोचिफेशविचक्षण अयुक्तसससिंधुवःसूरोरथस्यनस्यः सा- मिर्यातिसयुभिभिनयंतमसस्परिज्योतिष्पश्यंतउत्तरं देवंदेवत्रासूर्यमगन्मज्योतिरुलमं उपनद्यमित्रमह आरोहंजुन्नरांदिवंडी गंममसूर्यहरिमाणंचनाशय शकेधुमेहरिमाणंरोपणाकासमसि अयोहारिट्वेषुमेहरिमाणनिदध्यास उद्गाट्यमौदित्योविश्वन सहसासेह हिनंमत्यरधगमो अहहिषतेरो चित्रंदेवानामुदगानीक वरुणस्याग्नेः आपायाराशयवान आकरिशंसूर्यप्रात्माजगतस्तसुषमा सूर्यदिवीमुषसंरोचमानांमर्यानयोषामभ्यनिपश्चात् यत्रानरोदेवपतोयुगा निवितन्वतेप्रतिभद्रायभ, मद्रा असाहरितःसूर्यस्यचित्राएतम्बाअनुमायास: नमस्पंतोदिवआएष्ठमस्कः परिधावांथिवीयंनिसद्यः तत्सूर्यस्यदेवत्खनन्महित्वंमध्या कर्तोर्षिततंसंजभार यदेदयुक्तहरितः सधस्थादादात्रीवासस्तनुतेसिमस्यै तन्मित्रस्यवरुणस्याभिचक्षेसूर्योरूपंहणुनेयोरुपस्थे अ नंतमन्यदुरादस्यपाजः कृष्णमन्यस्वरितःसंभरंनि अद्यादेवादिनासूर्यस्पनिरहसः पिएतानिरपद्यात् तनोमित्रोवरुणोमामहंनामदि तिः सिंधुः शश्वीउतयोः॥३॥ इत्यपस्यायोपविश्याचम्यमाणानायम्यभूतराध्यारिकला युवनीयुवादित्यमंडल मध्यस्थांखेतर श्वेतावरानुलेपनस्त्रगाभरणांचतुर्वकांपतिवभिनेत्रांचंद्रशेरचरां त्रिशूलखड़खडागडमर्वेकचतुर्मजा तपासनारूदारुद्रदेवत्या यजुर्वेद मुदाहरंती प्रवर्लोकाधिष्ठात्री सावित्रीनामदेवतांध्यावा संपूज्ययथेटकामजपकुर्यात् अथपंचमहायज्ञाः तथाचाश्वला यनसूत्रं अथातःपंचयज्ञादेवयज्ञोनयज्ञः पित्यज्ञोब्रह्मयज्ञोमनुष्ययज्ञइतितद्यदगोजुहोति सदेवयज्ञोयलिंकरोतिसतयज्ञोय पिवश्योददातिसपित्यज्ञोयत्स्वाध्यायमधीनेसब्रह्मयज्ञोयन्मनुष्येभ्योददातिसमनुष्ययज्ञरतिनानेनान्यज्ञानहरहा कुनिति यद्यपिपा उक्रमाद्देश्वदेवाननर्यबययज्ञस्पपासंतथाष्पादोब्रह्मयज्ञएवकार्यः स्वगत्यविधिनाकुलाब्रह्मयज्ञपुराद्विजः स्वाध्यायतर्पणाभ्यांचरात्यमे साचरेत्परानिनि आश्वलायनस्पृतेः रत्नौनु वैश्वदेवस्यपुरस्ताटुपरिष्शाहाब्रह्मयज्ञः कार्योनझमनियम इत्यतं श्रीमातामहवर णास्त सचार्वाकर्षणात्कार्यः पश्चाशमातराहुने वैश्वदेवावसानेबानान्यत्रतेनमिन्नतति रहस्पतिवाक्यमाश्चलायनान्यत्रपरं आश्व लायनानांतर्पणस्योत्तरांगत्वेनेवतत्सूत्रास्याप्तरीतर्पणादित्यस्यतदितरान्प्रत्येवसार्थक्यात् तत्साहचर्यात्पआइतिचेश्वदेवाचसानेत्ये तरपितान्पपेवेत्याश्चलायनैस्वादानेवबह्मयज्ञः कार्यरत्याहुः शिष्टाचारोष्येवमेव अथवाध्यायविधिः प्राग्योदवानामाभिषम्याफ आप्पत्य शचोदेशेयज्ञोपवीत्याचम्याविनवासादाणामहदुपस्तीर्यपालानां तेषुपाड्यखापविश्योपस्यरुलादक्षिणोन्नरोपाणीसं थीयपवित्रतो विज्ञायतेपांवाएष औषधीनारसोयाः सरसमेवतद्ब्रह्मकरोनिद्यावापृथिव्योःसंधिमीक्षमाणः संमोल्पवायथावायु कमात्मानंमन्येत तथायुक्तोधायौतस्वाध्यायमोंपूर्वाव्यातनयः सावित्रीमन्चाहपडोईर्चशः सर्वामिनिवतीयं॥ ॥ अथवाध्यायम धीयातऋचोयजूंषिसामान्यथगिरसोब्राह्मणानिकल्पानाथानारारांसीरिनिहासपुराणानातियरचोधानेपय आहुतिभिरेव तहेवना स्वर्पयतियद्यजूंषिएताइतिभिर्यत्सामानिमध्याहुतिभिर्यदयगिरसःसोमाहुतिभिर्यासणानिकल्पानाथानाराशंसारितिहासप राणानीत्यतातिभिर्यटचाधीतपयसः कुल्या अस्यपिवन्खथाउपक्षरतिययजूषिएतस्यकुल्यायत्सामानिमनःकुल्यायदागिर सा सोमस्यकुल्यायदाह्मयानिकल्पानगाथानाराशंसारितिहासपुराणीनीत्यमृतस्यकुल्या-सयावन्मन्येततावदधीत्यतयापरिदधाति नमोबसणेनमोअस्लमयेनमः पृथिव्यैनमओषधीभ्यः नमोबाचेनमोवाचस्पतयनमोविष्णमहते करोमी ति ॥२॥ब्रह्मपज्ञा आप्रयोगेयातोधर्मव्याख्यास्यामइत्यादिपाक्यानिशिशः पतितत्रमूलंनजाने देवतास्तर्पयतिप्रजापतिब्रह्माबेदादेवाऋषयः सर्वाण उदास्यो कारोवषट्कारोव्यारतया सावित्रीयज्ञाद्याचाथिवीभेनरिक्षमहोराचाणिसारख्याः सियाः समुद्रानयोगिरयः क्षेत्रीपपिचा नस्पतिगंधर्वाप्सरंसोनागापयासिगावःसाध्याविप्रायक्षारक्षासिधुतान्येषमंतान्यथऋषयः शतर्चिनोमाध्यमागृत्समदोविश्वामित्रोवाम देवोत्रिर्मराजोवसिष्ठःप्रगाथाः पावमान्यःक्षद्रसूतामहासूक्ताइतिप्राचीनारीतीसमंजोमानवैशंपायनपेलसूत्रभाष्यभारतम हाभारतधर्माचार्याजाननिबाविगार्थगौतमशाकल्यवाचव्यमौरव्यमांडूकेयागाँवाचनवीयवापाचीयेयासलभामैत्रेयी कहो कौषीतकमहाकौषीतकं पैम्यंमहापेम्यंसयशंसाख्यायनमैतरेयंमहेनरेयशाकलंगाकलंसजानवनगौरवाहि महोदयाहिंसीजामिरगनकमा खिलायनयेचान्येाचार्यास्तेसर्वेरप्यंखिति प्रतिपुरुषपिस्तर्पयित्वागृहानेत्ययहदाति साक्षिणायापिविज्ञायतेसयदितिष्ठन् ब्रजना सीनः शयानोगयंयंऋतुमधीतेतेनतेनहास्यक्रतुनेष्टं पावनीतिविज्ञायतेतस्यहावनथ्यायोयदात्या शुचिर्यद्देशः॥३॥ अयरतिकारा॥ समंत्वित्यादीनित्रयोविंशतिवाक्यानितत्रकहोल्परिवर्यान्तर्पयामिति शब्दकार्य सर्वत्रपतिवास्यतर्पणकुर्यात् प्रतिपुरुषंपिरतपाय- खा प्रतिपुरुषवचनंश्थरुश्यतर्पयेत् नपिरतर्पयामीनिसहर्पयदित्येवमर्थमित्याह प्रतिपुरुषमित्याश्वलायनोक्त मेनपणमा ३४ माहहारीतः पिवश्यतर्पणंकुर्यात्ततोमावश्यएवर नतोमातामहानांचक्रमएषतर्पणे अमबहुपरस्सरसासारणविधानमेष- नवेकोशिविधानं सपवमानुस्तकेवलाया अपिभपनि कुर्यान्यात रिजायन्पापितामत्याननर्पणं पिलपल्यः पमिनास्यस्तर्पये केला श्चताइतिशाकलर्षिवचनात् हेमाद्रोसंग्रहे तानांबात्रिनयंसपत्नजननीमातामहादित्रयंसस्त्रिस्त्रीतनयादिनातजननीसत्रातसस्त्रियः तानांवान्मनगिन्यपत्यधचयुक्जायापितासहरुः शिष्यासाः पितरामहालयविधीतीर्थेनथानपणे अस्यार्थः जनकादिनयंजनन्यादि त्रितयंसपत्नमातामानामहादित्रयंसरिचसपत्नीकंतानजननीसत्रात: पितव्यमातुलसोदरा: सपत्निकाः तानांबात्मभगिनीपिच्य मावस्वभगिनीसापत्यासधवाचजायापिताश्वशरःशेषसगमं अत्रान्यवर्णानांशिष्याप्सत्तादिनामसक्तजलदानंनिषेधति योगया ज्ञवल्क्यः सवर्णेभ्योजलंदेयनान्यवर्णेश्यएचचेति तर्पणपकारमाहवसिष्ठ संबंधमनुकावनामगोत्रमनंतरं वस्यादिरूपसंकार्य खधाकारेणतर्पयेत् स्वधाशब्दोन्नरंनमः शब्दोपिवाच्यः संबंधनामगोत्रेणखधांतेचनमोनमावसाटिरुसंकीर्त्यतर्पयोसिरपूर्वकमि निस्पृतिसंग्रहात् नामग्रहणेविशेषमाह बोधायनः शनिंब्राह्मणस्योकंवनिक्षत्रियस्यतु गुप्तांतचैवचेश्यस्यदासांतंट्रजन्मनः चतुर्णामपिवर्णानांगोत्रवेपिगोत्रता पिनगोत्रंकुमारीणामूटानांत गोत्रनति स्त्रीणांदांतनामशेयं स्त्रीणादांनंनामनिर्टिगोंद निगेपिलसूत्रात अनेकहस्तेनतोयेनयः कुर्यास्पिनर्पणं पिनरोनप्रशंसतिदेवताइतिसानिपचनादेकहस्तेननर्पणस्यगर्हितत्वा सव्यान्चारंभमाहरयाज्ञवल्क्यः अन्चारअनसव्येनपाणिनादक्षिणेनतु सोत्तराभ्योपाणिभ्यामयवातर्पणंभवेदिनि अर्गन आनी न्र्येच चान्प्रत्यारार्धमन्या पतिवोध्यं एकांगवचनेदक्षिणंपनीयादनादेशइत्याश्वलायनसूत्रानेषांकेवलसिणांगमसकोअन्चा- ३५ रंभोतकर्तव्यतायाः सूत्रानुक्तायाः अर विरोधेनस्मृतितोयहणेचाधकाभापान स्मृतिमासतीर्थग्रहणादेतिरुत्संमनन्दाचजला नसंख्याकाविष्णुपुराणेदोचपणांयथान्यायंसरुच्चापिप्रजापने पितॄणांपीणनार्यायत्रिरपः प्रथिवीपतइति ट्यादिकत्तरेणान्च यः व्यासेनाष्युत्ता एकेकमजलिंदेवाहोहोनुमनकादयः अर्हतिपितरस्त्रीस्त्रीस्त्रियमेकैकमंजलिमिति अंत्रसनकादयदत्यनन- ऋषयोविवक्षिता: योगिनांआश्वलायनभिन्मान्प्रतिसनकादीनांऋषिषुपरिगणितत्वात् अंजलिर्जलदानंपूर्ववाक्येकवाक्यत्वात्।। कासचिवस्त्रीषुचिशेषमाहसारयायन: मारमुख्यारतयास्तिस्त्रास्तासस्त्रिास्त्रीजलान्जलीन् सपन्नाचार्यपत्नीनाहोहोट्याज्जला जलीरति सपत्नीसपत्नमाता आचार्यस्तउपनीयदइट्माचार्य सउदान्दतनिलक्षणोक्तस्तस्यपत्नीप्रत्यंजलिद्रव्यमेदान्त्रान्तिःस ध्यार्थ्यानवत् एतच्चतर्पणजलेनकार्य उदकेनोदकंदद्यापितृभ्यश्चकदाचन उत्तीर्यचशचोदेशेकुर्यादकतर्पणमिति शंखोनेरितिकेच व तन्न आधासाजलेकुर्यादितपूर्वोक हारीतवचनविरोधात् शंरववचनंतुशकवरूलवताजलेनदेयमितिपरमुन्य हारीतः व- सिलायसनंशष्यस्थलेविस्तार्णचर्हिषि विधिज्ञस्तर्पणकर्यानपात्रेषुकदाचन पानाहाजलमादायरामेपात्रांनरेक्षिपेन जलपूर्णथवा २५ गर्तेनस्थलेतुविवर्हिषीति पात्रमाहपितामहः हेमरौष्यमयंपात्रताम्रकांस्यसमुद्भवं पिरणांतपणेपात्रंमन्मयंतुपरित्यजेननि मरी व: सीवर्णनतुपानेणताम्रोष्यमयेनपा ओदुचरणरवडेनपिरणादनमक्षयमिति योगयाज्ञवल्क्यः यत्ननिषिनेनुतिलासमि प्रयेजले अतोन्यथातुसव्येनतिलायात्याविचक्षणारनि अन्यथानुसनेनतर्पणमित्यर्थःअंगिरा: मार्जनंतर्पणानकुर्याद्वारिधा रया कुतियटिमृदात्मारोरचनरकंबजेरिति अथनिलनपणनिषेधःमरीचिः ससम्या भानुचारेचगृहजन्मदिनेतथा पत्यपुत्रकलत्रार्थी नकुर्याशिलतर्पणं अनाश्त्यादिकामस्यैवनिषेधोनलकामस्पति संग्रहे नंदायांभार्गवदिनेशनिकासमपासच॥भरण्या भानुवारेच गजडायाहयेतयेति बोधायन: विवाहेचौपनयनेचौलेसनियथाक्रमं वर्षमर्धेनट् र्धचनेत्येकेनिलनर्पणमिति एकमुख्याः प्रति मसवमाहकात्यायनः उपरागेपितुः श्राद्देपानमायांचसंक्रमे निषेधेपीहसर्वतिलेतर्पणमाचरेन् पिनुर्यहणंमात्रादेरुपलक्षणं सर्ववनिषेधेपासउपरागादिषुमसूयतरतिक्षायः गर्गः कृष्णेमाद्रपदेगासिश्रासमतिदिनं भवेत् पितणांप्रत्यहंकार्य निषिदाहोपतर्पण प्रवीचंद्रोट्ये तीतिथिविशेषेचगंगायामेनपसके निषिपिदिनेकुर्यार्पणं निलमिश्रित अवतीर्यग्रहणेनेवगंगामासी पुनर्ग गाग्रहणंसर्वदा तिलपास्यर्थतर्पणांतेवसानांजलिर्टेय: नमंत्रश्वप्रयोगेचक्ष्यते योगयाज्ञवल्क्यः वस्त्रनिष्पारितोयंस्मात स्योविभागिना भागधेयंअनिःपाहनस्माभिष्पीड़येस्यले अन्नप्रकारचन्तस्याप्यपसचेनपीडिनं स्मृत्यंतरे वचतुर्गुणीकृत्य पौडयेचजलाइहिः चामप्रकोष्ठेनिक्षिप्पद्विराचम्यश्चित् अन्यत्रनिक्षिपेयस्तपिनहाचोपजायते स्नानवस्त्रंतर्पणाट्याङ्गनिया ३६ आईडयेन् तराहयोगी यावदत्तानृपोश्चैवपिनापिननर्पयेत् तावन्नपाउपडूरुपयनस्नातोभवनरदति तर्पणाकुरणेप्रत्यवाय- श्रुतिः पुराणसमुच्चये देवतांश्चमुनाश्चैवपितश्योहिननर्पयन देवादीनामृणीभूत्वानरकसबजेट्थेति शोकल: तर्पणेनैत्यकुर्याद्र- हायज्ञः पुरःसरं ग्रहणादिनिमित्तषुब्रह्मयज्ञविनाभरिनि स्मृतिसारे जन्लांननिलस्तियोनुष्ठानाययाचते नानुष्ठानफलंतस्पदा तुरेवहितत्फलमिनि ब्रह्मयज्ञादोऋष्यादिस्मरणं नकुर्यादित्याह । भगवान् । नचस्मरेरपिछंदः श्राद्धेचैतानि कमरखे ब्रह्मयज्ञेचने इन्नथोंकारंतुवर्जयन कारिकायां ट्मान्बहून्चादेशेप्रगयानास्तुणात्यय दुर्मेधूपविशेकर्मण्यत्रमायखएक्सन रुत्वोपस्येकरे- सव्येउन्मानमाग्टिगंगुलो पवित्रेस्थापयेदुक्के पागदक्षिणेननु न्यंचंपागंगुलंतेनसंदध्याक्षिणेकर पूर्वाव्याहतास्तिनः समन ग्राश्वसरुदेव पनस्त्वधर्चश: सर्वासावित्रीविदेदय ऋविधाने अग्रिमीकेजपेत्सूकंपापघ्नंभीकरपरं पारायणपलंतस्यदेवा नांस्यात्सहस्त्रशइति अथब्रह्मयज्ञप्रयोग: वेदपुरुषायनमरतिपक्षिणीकृत्यासनेउपविश्यादिराचम्यपाषानायम्यममपाताचा हायज्ञेनयध्येइनिसंकल्प्य विद्युदसिविद्यमेपाप्मानमृतासस्यमुपेमिनिमंत्रेणापउपस्पृश्यवामजानू परिदक्षिणंपानिधायस्थल संकोचे चामपादोपरिदक्षिणांगूठानधायदक्षिणजानुनिकुशपवित्रगर्मपागंगुलिमुत्नानसंव्यपाणिनिधायतदुपरिदक्षिणपाणिपाग गुलि मेवंन्यंचनिधायच्याटतिपूर्वीपोखर्चशः सर्वांसावित्रीपठिला ॐ भूर्मवसः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्पधीमहि धियोयो ३५ नःप्रचोदयात् तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गादेवस्पधीमहि धियोयोनःप्रचोदयात् तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्यधीमहिधियोयोनःप्रचो ट्यात अग्रिमोळेपुरोहितंयज्ञस्पदेवमत्विज होनाररत्नधानमं अमिःपूर्वेभिषिभिरीड्योनूतनैरुत सदेवाएहवक्षति अग्निना रयिमश्नवत्पोषमेट्वेिदिवे यशसंवीरवन्नम अग्नेयंयज्ञमध्वरंविश्वतः परिभूरसि सद्देवेषुगउति अगिर्होनाकचिऋतुःसत्या त्रिश्रवस्तमः देवोरेवेभिरागमत् ॥१॥ यदंगदाशाषेत्वमभद्रंकरिष्यास नक्तत्सत्यमगिरः उपत्वादिवदिवेदोषावस्तधि यावयं नमोनरंतएमसि राजंतमध्वराणांगोयामृतस्यदीदिवि वर्धमानंस्पेदमे सन:पितेवसूनचे अग्नेसूपायनोसर सच:खा नाखस्तये॥२॥ अग्निदेवानामवमोविष्णुःपरमः अथमहाबतएपपंथाएतत्कर्म अथात संहितायाउपनिषत् निदामपन चिदा महाव्रतस्यपंचविंशतिसामिधन्यः षेखोर्जेखा अगआयाहिनीनये शन्नोदेवीरभिश्ये अथेतस्पसमाम्नायस्यस माम्नाय:समानातः मयरसजनलगसमितं गो:ग्मा पंचसंवत्सरमयं अथशिक्षाप्रवक्ष्यामि वृद्धिरादैन यरिंद्रोदाश राज्ञेमानुपंव्यगास्थाः इदंजनाउपश्रत योगीश्वरंयाज्ञवल्क्य नारायणनमस्कृत्य अथातोधर्सव्याख्यास्यामः अथातोधमीज ज्ञासा अथातोब्रह्मजिज्ञासाइतिपरित्वा तळयोरारणीमहेगातुयज्ञायगातुंयज्ञपतयेवीस्वस्तिरस्तनासस्तिर्मानुषेश्यःउखें जिगातुमेषजंशबौअस्तड्पिदेशचतुष्पदे नमोब्रह्मणेनमोअस्त्वनयेनमाथिव्यैनमओषधीय नमोबाचेनमावाचस्पन येनमोविष्णवेमहूतेकरोमिइतित्रिस्वार्य रधिसिश्चमेपामानमृतात्सत्यमुपागामित्यपःस्पृष्टासव्यान्चारब्धेनदक्षिणहस्तेन जापत्यादिमत्रैर्ययावचनंतप्यतुष्यतांतष्यखित्यतेस्तर्पयेत् अत्रद्यावाशथिवीवष्यतामितिलोर: प्रथमपुरुषाद्विवचनंभयो- ऋयं वष्यतामितिलोरात्मनेपदंभयुंजतेपाच: तदशत्यं तृपप्रीणनत्यस्यधातोःपरस्मेपदित्वात् नचलिरि-परस्मैपदंशवेदि तिचाच्यं येचान्येआचार्यास्तेसर्वेतप्यन्विनिक्राश्वलायनस्यलोपयोगस्यैवविवक्षितखात् प्रजापतिस्तष्यतु ब्रह्मावष्य. चेदास्तृप्यं देवास्तृष्य ऋषयस्तष्यं सर्वाणिउंदासितष्पंतु ओंकारस्रष्य वषट्कारस्त व्याटतयस्तष्य सावित्रीवष्य यज्ञास्तष्य द्यावापृथिवीतष्येतां अंतरिसंवृष्य. अहोरात्राणिवष्य सांख्यास्तृष्यं सिद्धास्तुष्य समुदास्पृष्यंनु नयस्तष तु गिरयस्तष्य क्षेत्रौषधिवनसातिगंधर्वाप्सरसस्तष्पं. नागास्तुण वयांसित गावस्तष्य साध्यास्तृप्य विमास्तष्यंत यक्षास्तष्य रक्षांसितष्यंतु भूतानिवपंतु एचमेनानियंत्वित्येकोनत्रिंशन्यत्र कुशाग्रेवतीर्थेन वारंतपयित्वा निचीतीरा तनिस्तष्य माध्यमास्तष्य गृत्समदस्तप्यतु विश्वामित्रस्तृष्प वामदेवस्तृष्य अत्रिस्तष्य भरद्वाजस्तष्य वसिष्ठःस्त प्प प्रगाथास्तृय पारमान्यस्त. सदमूकॉस्तृप्य महासूतास्ताविति रादराम कृशमध्येनऋषितीर्थेनंदि-प्रपेरं. तयित्वा प्राचीनाचीती ॥ समंतुमिनिवेशंपायनपैलसूत्रभाष्यभारतमहाभारतधर्माचार्यास्तष्यतु जातिबाहविगा |येगोतमशाकल्यबालव्यमांडच्यमांडकेयास्तष्य गर्गीवाचकतीतयः वडापाचियेयीवप्य सलभामैत्रेयीप्य कहोळनर्पयामि को पातकंत-महाकोषीतकतर्पयामि पैम्पतर्पयामि महापेंग्यतः सपतर्पसारख्यायनंत ऐतरेयंत महैतरेयतर्प. शाकलंत. बाकलंत. सजानवकंत. ओदचाहिंतर्पयामि महोवाहित सोजामिंत. शोनकंतर्पयामि आश्वलायनंत.येचान्येआचार्यास्नेसःवष्य विनित्रिनयोविंशतिमत्रः पितृवीर्येनकुशमूलस्तर्पयेत् ततोस्मत्पितरममुकशर्मागंगोत्र वसरूपंखधानमरतर्पयामि एवंपिताम हादिस्तर्पयित्वा आब्रह्मस्तंबपर्यंतं देव पिपिवमानवा: वष्यंतुपितरःसर्वे मावमानामहादयः अनीनकुलकोरीनां सप्तहीपनिया सिनी आब्रह्मझवनालोका निदमस्कक्लिोट्कमितित्रिर्दत्वा यकेचास्मत्कुलेजाना अपुत्रागात्रिणोमृनाः तेगृहंतुमयाद वस्त्रान पीड़नोट्कमिनिचतुर्गुणमुपरिदशक्यस्थलेवाम भागेनिष्पीड्योपवीतीदिराचामेन् अथाशोचे सतिनित्य स्नानादिकंकार्यस्मृत्य र्थसारे सूतकादोनित्यस्नानशोचानचलिदानप्राणाहुनि पात्रकरणादयोभुजिनियमा अस्पृश्यस्पर्शनस्नानादिकंचेनिसर्वकर्तव्यमे पोतअननिस्सस्नाननिषेधकवचनामापानी कल्पमार्जनाघमर्षणांगसहितकार्य संध्यामकारमाहजाबालि: अर्यातामानसीसंध्याप्रा- यायामचिर्जिताति भरद्वाजः सूनकेमनके चापिपाणायामममंत्रकं नथामार्जनमंत्रास्तमनसोचार्यमार्जयेन् गायत्रीसम्यगुच्चा र्यसूर्याया!निवेदयन् मार्जनेनुनवाकार्यमुपस्थाननचेवहि गायत्रीदशवारंजपेदित्यावलायन: आपन्नश्वाशचिःकालेतिष्टनानि मा. जपेरोति आपन आपयतः अशाचिराशौचवान् । सूनके मृतकेचैवरोगोत्पत्ती नयापनि मानसींचजपेसंध्याकुर ३७ वारिविवर्जितः पराशर देशभंगेप्रवासेचव्याधिषुव्यसनेषुचरोदेवसदेहतुपश्चाधर्मसमाचरेत् इति सूतकेविष्णुपूजानकार्या तंदु तं सूतकेयपक्रम्पहेमाद्रीचाराहे पूर्वसंकल्पितंयन्नुब्रतंसनियतव्रते तत्कर्तव्यनरेलाडूदानार्चन विवर्जितमिति पंचयज्ञाअपिन कार्याः होगतत्रमनिशाकानेनफलैनवा पंचयज्ञविधानंतुनकुर्यान्मृत्यजन्मनोरितिसंघर्तनिषेधाव होमःसायंपातः क्रियमा पोनित्सहोमः सतुकार्यएच याज्ञवल्क्योपि वैतानोपासना कार्याःक्रियानश्रुतिचोदनादिति यद्यपिअत्रकारिफतथाष्यस गोत्रेणकारणीयाः तथाचरहस्पति: सूतकेमृतकेचैव अशक्नोवास्थमोजनेप्रवासादिनिमित्तेषुहारयेचनुहापरितिजातकपेयी पिसूतकेतुसमुत्पनेस्मातकर्मकथंभवेत् पिंडयसंचरुहोममसगोत्रेणकारयेदिति पिंडयज्ञःपिंडपितयज्ञः चरुहोमःस्थालीपाक प्रया णाकोश्वयुज्याग्रयणप्रत्यवरोहणाएकादिहोमः अत्रव्यत्यागस्तयजमानेनकार्यरतिविज्ञानेश्वरः अपरेतु कल्पसूत्राभाष्य कारादयः सनिबंधकारावैतानिकहोम फर्मणिस्वकर्वत्वंचरंति कर्मचैतानिक कार्यस्नानोपस्पर्शनासयंजन्महान्योर्वितानस्यकर्म सागोनवियते शालागोकेवलहोमः कार्यएचान्यगोनजरित्यादिहारीतवचनात् प्रसंगाद्रजातीनापितसंहप्तिकारणं तर्पणप्रव दरम्यत्रमूलवाक्यानुसारतमदनपारिजातेयोगयाज्ञवल्क्यः तप्यवितिसमुच्चार्यरप्यतामिसथापिया विधितामक्षिपेत्रोयंदेवा ३८ / दीनामशेषत: देवानाहसएच ब्रह्माणतर्पयेत्पूर्व विष्णुंरुद्रप्रजापति देवांद्धांसिवेदांश्रऋषीयवसनातनानु आचार्याश्वगंध चानाचार्यतनयांस्तथा संवत्सरंसाचयवंदेवाश्नोप्सरसस्तया तयादेवानुगान्नागासागरान्पर्वतानपि सरितोथमनुष्यांश्चयक्षा चक्षांसिचैवाहिपिशाचांश्चसपर्णाश्वभूतान्यथपशूस्तया वनस्पतीनौषधींचभूतग्रामंचतुर्विधं तत्रैवविष्णुसमुच्चयेततःरु खानीपीतंतुयज्ञसूत्रमतंद्रितः प्राजापत्येनतीर्थनमनुष्यास्तर्पयेत्पृथक मनुष्यानाह कार्णाजिनि ।। सनकासनंदनवतीय- श्वसनातनः कपिलनासरिश्चैववोटु: पंचशिरवस्तथा एतेब्रह्मसूताःससमनुष्याः परिकीर्तिताः मरिचिमत्रिमंगिरसंपुलस्त्य पुलहंक्रतुं प्रचेतसंगसिपंचागुनारदमेवच देवब्रह्मऋषीन्सीस्तर्पयदक्षतोदकैरितियोगयाज्ञवल्क्यः अपसव्यंततारुता मूत्वाचपिवदिङ्मुखः पितृन्दिव्यानदिव्यांश्चपिरतीर्थेनतर्पयेटियावस्वादयः अदिव्याःस्वपित्रादयतिमदनपारिजातः अयभ्योगःस्नानोत्तरमासनादावुपपिष्टःसकुशहस्तहयेनदेवतीर्थेनतर्पयेत् ब्रह्माप्यतां विष्णुस्तृष्यतां रुद्रस्त प्रजापति स्त देवास्तष्य वेदास्तऋषयस्त-पुराणाचार्यास्त गंधर्वास्तृप्यता इतराचार्यास्त संवत्सरसावयवस्तष्यती देय स्व. अप्सरसस्त देवानुगास्त नागास्तुः सागरास्तु-पर्वतास्तुः सरितस्तुष्य मनुष्यास्तू यक्षास्तृष्य रक्षासि- व.पिशाचास्तरुपस्ति भूतानिद. परावस्तष्यंतां वनस्पतयस्त. औषधयस्तृष्पं त्यामअतुधिस्त.
मा की ॥१७॥ २९॥ अथऋषयः॥निचीती उद्गगदर्शमध्येनऋषितीर्थनडोहावंजलीदद्यात् सनकस्तप्यतु सनंदनस्तःसनातनस्त कार लस्व आसरिस्त वोटुस्तु पंचशिखस्त मरीचिस्त. अत्रिस्त. अंगिरारत पुलस्त्यस्त. पुलंहस्त ऋतुस्त प्रचेतास्त बसि ष्ठस्त गुस्त नारदस्तष्यतां १७ ततःप्राचीनाचीनी दक्षिणास्पः पिरतीर्येनत्रीस्त्रींनंजलीन्संप्रयउत् वसवस्तृप्यंनांत दास्त. आदित्यास्त मरुतस्त अश्विनोतृष्येतो ततः पित्रादीनस्मपितामुकदासोमुकगोत्रस्तष्यतां अत्रवेस्वादिनामसहिवा नाम सहितानां वापित्रादीनांतर्पणकार्यमितिमदनपारिजातः एपितामहप्रपितामहयोरपि अस्मभानाअमुक गोत्राअमुकदेवीत प्यना एक्सर्वेषांप्रमितानांनपणहत्वातटतिलांजलिंनिक्षिपेदेमंत्र देवास्तथासरायक्षागंथरिगराक्षसाः पिशाचागुत्यकाः सि डाकूष्मांडारपारयः जलेचराभूमिलयावायापाराश्चजंतवः तृप्तिमेतेनयाखांशमदानांबुनाखिलाः नरकेषुसमस्तेषुयातना- सत्रयेस्थिताः तेषामाप्यायनायेनझे यतेसलिलंमया येबां बांधवाययेन्यजन्मनिबांधवाः तेतृप्तिमरिक्लायांतुयश्चास्मसोभि वांउति यत्रकचनसंस्थानाक्षत्ष्णोपहतात्मनां तेषाहिदत्तमक्षय्यमिदमस्ततिलोकं ये कुल्लेलुसपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः मानवश्यामृतायेचपिरवंश्यास्तयेवच तेषां ततो येकेचास्मत्कुलेइतिमंत्रणवस्वनिष्पौड्याचामैत् जीवपितुवादिपंचस्याने विशेषमाहस्मृतिचंद्रिकायां योगयाज्ञवल्क्यः कव्यवाउनल:सोमोयमश्चैवार्यमातथा अनिषोत्ताः सोमपाश्चतथावहिपयो --- | पिच यदिस्याज्जापितकरातान्विद्यासनोपितुन तिलतर्पणनिषिद्धकालस्त मत्कृतप्रायचंट्रिकायांद्रायः अत्रवक्तव्यमपिशू- द्राणांपैश्वदेवादिकाननुष्ठामान्मोच्यतइत्यास्तीतोबत इत्याचारार्के शुद्रतर्पणपयोगःप्रासंगिकः अर्थवैश्वदेवःसचवैश्वदेवंपुरा कतानित्येचात्यदयेतया खांभीष्टदेवतादिश्योनैवेद्यविनिवेदयेत् अहलावैश्वदेवंतुनेरेयोनिवेदयेत् तमंचनगण्हलिदेवारि छवाटयोध्रुवमित्याश्वलायनसानःसएषदेवयतोहरहदानसमितःसीमीटर खोपवर्गाश्चतस्मानमहरहः कुतिनमेनं वैश्वदेवंडतशेषेणश्यगम्नेन वाकुर्यानास्पशेषेणखदेवंकुर्यादिति गृत्यपरिशिशच्च नैवेद्यदर्शनात्पूर्व कार्य सएषदेचयनश्चावा- हनादिनैवेयानः पंचायतनपूजॉरूपोदेवयजइत्यर्थः यतुर्विष्णोर्निवोदितान्नेनयटन्यंदेवतांतरं पित्यापितदेयंतदानंत्यायक ल्पतेरतिकांदवचनंतत् विगीतत्वानादरणीयमथवावलवैष्णवपरं अथवेश्वदेवाविधिः कारिकायां गृहस्थोवेरेवदैवारण्यकर्मपार दिया तंत्रनास्त्यत्रनगडन्तिकारचचोयथा ओपासनानिमन्यवासमिध्यायहविर्मजं अन्यंपाकामिंसमिध्यमवाल्य प्रज्वालय सेनेचकार्यमित्याहस्मृति चटिकायांकात्यायनाजुहपंहुतेचेवपाणिनासूर्पनारुभिः नकुर्यादग्निधमनं नकुर्याद्यजनादिना॥ सुरव- नेवधर्मणिमुखादेषोव्यसायतइति मुखेनधमननलिकाटियवधानेननसाक्षात्कार्यउनिष्पानसंभवात् आश्वलायन्ः सायंपात वैश्वदेवीकर्तयोबलिकर्मच. अनश्ननापिकर्तव्यावन्य पीभवेत् वैरवदेवादिनानन्तंनाचश्यक्पृथक पातरेवहिरारत्या ८ पुर्यारासहितीरिजरति शासातपः वैश्वदेवः प्रकर्तव्यः पंचसूनापनुनये पंचसूनारहस्यस्पवतहरहः सर कंडणापेपणाचुद्धि जलकुंभउपस्कर सूनाहिंसास्थानानि उपस्करः शादिः अयवेखदेवविधिरीत्यपरिशिष्टे अथवैखदैवोदिवास्यप्रारंशोनापार यवतंत्रगोपासनंपचनापरिसमुत्यपर्युक्ष्यायतनमलं कृत्यसिरहविष्यमधिश्रित्यादिःप्रोस्योदयास्यागः प्रत्यग्दर्भेषु निधाय सर्पिषाभ्यज्यसयंपाणिनलंटट्यैन्यस्यसरुद्रदानेनपाणिनाजुहुयादनासावेतंडुलादिभिः कुर्यादेनेचपरिसमुत्यपर्युक्षेदकैनात्रत ऋमिति शौनकः विधाविभज्यसिस्वात्रि मोक्ष्य पुरतः स्थितपर्यनिकरणकयोस्सित्वान्नस्याप्ययंविधिः उदोगपरिशिष्टे यस्पि नगाभवत्पाखदेवसुत्रबै उत्तानेननुहस्तेनोगुनायेणपारितं संहतांगुलिपाणिस्तवाग्यतोजुहुयानिरिति व्यासः जुड्यास पिंषाध्यतंतैलक्षारविचार्जितं दध्यातंपायसाम्यक्तदशाप्रसापिना व्यास: होमान्नदानरहितनभोक्तव्यंकदाचन औश्वला यनः बसतामेरुपान विभक्तानामपिप्रमः एकरक्तचतुरोयज्ञान कुर्यााग्यज्ञपूर्वकान वाग्यज्ञोब्रह्मयज्ञः सतुसर्वेषांपृथगेषभत्रति प्रथगष्येकपाकानां ब्रह्मयज्ञोहिजन्यानां अविनाविभक्ताचपथकपाकारिजातयः कर्षः पृथकश्यक यज्ञान भोजनात्यादिने दिने गोभिल: ययेकसिन्कालबधापयेतगृहपतिर्महानं सादेनटूलिंतत्र कुतिति आश्वलायनमेने विभक्तानामष्ये कपाकेज्येष्ठस्येवाधिकारो नपथपाक मेटे विभक्तानामपिभिन्नएवाधिकारइति गोभिलमतेतु अविभक्तचापुत्रादि रण निःश्यपाहतेसत्यपि ज्येष्ठस्पैचायिफारोनान्येषां अत्राविभक्तानांपृथापाकेपृथक्वेश्वदेवाकरणाकरणविरोधेपासेयवस्थितों यंविकल्पःआश्वलायनेस्तदुक्तेः पृथककार्य:तरन्यैरेकएवेति देवताक्रममाहाश्वलायनः अर्थसायंप्रातः सिस्यहविष्यस्यनु द्यारमिहोत्रदेवताभ्यः सोमायवनस्पतयेगीषोमाश्यामिंद्रामिप्याद्यावापृथिवीभ्यांधन्वंतरयरंट्राय रिश्तेभ्योदेवेभ्यो ब्रह्मणेवाहेत्य थालिहरणमेनास्यन्देवताभ्योद्म ओषधिवनस्पतिभ्यो गृहायगृहदेवताभ्योगस्तदेवताभ्यइंद्रायेंद्रपुरुपेभ्योयमाययमपुरुषे यो वरुणायवरुणपुरुषेश्यःसोमायसोमपुरुषेश्यइति प्रतिदिशंबह्मणेब्रह्मपुरुषेपरति मध्येविरश्योरेश्या सर्वेश्योरतेभ्योति वाचारियरति दिवानक्तंचारियइतिनतंरक्षोत्यइयत्तरतः स्थापिवश्यरति प्राचीनानानी शेषंदक्षिणानिनयेदिति अत्रसधापिय स्परविगृत्यव्याख्यानेरतिहतैवपित्यज्ञः पिरयज्ञार्थमन्वहंब्राह्मणभोजनंकर्तव्यमितिसिद्धमिति यदुकंतपंचमहायज्ञानः पाक्षि- पित्यतविषयं नतुनित्यप्रायविषयं तस्यस्मृतितोविधानातु यातुश्रात्य॑नापिरंयज्ञस्यास्पियोबलिरयापिरति कात्यायनो रटतम्स नेनित्यश्राध्दस्यापवयज्ञोक्तिःसायेषांसूत्रपियवलिनेक्तिस्तेषांनियामेवपिनयज्ञइतिसूचनाय ननुतश्विलायनादीनांस थापिवायरति पित्र्यबालनेरपितवप्तिसिद्धेर्नियाहनालंइतिचेन नस्यदेवनाभेदेन कर्मातिरलाद तथाहि पंचयजमारणेस- या पिवंभ्यरसारशेपेणोलतारेतहिव्यापारषयनित्यप्राईतुनियश्राईवयनामदैवहीनंनवे वनुषहपुरुष देवेदक्षिणपिड आर्की वर्जितमिनिपुराणचनेदेवनासंख्याविधानाभित्यायमनुष्यंपिदविषयं तस्माद जीवत्पितकेणदेवपितमनुष्यपित्तापर्यंफर्महर कर्नय जीवन्पिरकेणवदेवप्रकरणोक्तएचपित्यज्ञः कार्यरत्यलंचितसा विश्वदीपे पिवयज्ञाचशेषेणतथानेसकोणकेवा ययमोणेतुनथाशनोचलिमयाहरेरिति आहजैमिनिः यत्किंचिज इयादगौतत्सर्वत्यागपूर्वकं अन्यथाकुरुतेयस्तनरकेसविपच्यते शौनक: नयज्ञपिमंत्राणांसाहाकारोभवेदिहति सरुत्कृतेनश्वदेवेनपक्तः पक्ष्यमाणश्चस:पिपाकःसंस्कृतोभवतीत्याहगोभि ल: यकस्मिन्कालेबहुधानंपच्येवगृहपतिर्महानसादेवैनलिंसरुदेवकुतिति अन्नाभावेट्रव्यांतरचतुर्विशतिमते अलाोयेनके नापिफलशाकारकादिभिः पयोदधिपतैपिवेश्वदेवंस्करणतु हस्तेनानादिनाकुर्यादडिरंजलिनाजले तत्रापियदरनीयंतेनेचहो- मः तथाच परिशिष्ट शाकंबायदिवापनमूलंबायदिवाफलं संकल्पयैयदाहारस्तेनेजुहुयात्यषिः पाणिनेकेनजुहुयाइदिसयनि- धायचे बपट्रव्याणिसंग्रहे कोट्वेचणकमाषमसूरचकुलियकं झारचलवर्णचैववैश्वदेवेनिवर्जयेत् इति अवैश्वदेवयज्ञत्रयंभवतिदे चयज्ञोभूतयज्ञः पित्यज्ञरतिपूर्वोक्त सूत्रात् तत्रपातश्वदेवमादोरुत्वासायवैश्वदेवइतिक्रमोनतुसायंपातरितिपथमंदिवाचारि श्योबल्युक्तेः अत्रमवाकारलेजाकारनराकार वल्मीकारव्यचक्राकार इतिपंचविधाकारे भूतयतेमुरव्याचकारुतिरित्याहशोनकः ४१ पंचखेतेषुषिमाणांमुरव्याचकारुतिर्मवेतचक्राकारमथांशरंकुर्यादगिसमीपतः चक्राकारेणयोचिप्रासदाभूतबाहरेत् सर्वपापविनि मुसोविष्णुसायुज्यमाप्नुयादितिदेवातशेषेणभूनयजंकुर्यादित्याह योगयाज्ञवल्क्यः देवेश्यस्तहुनादना छेषाद्भूतबलिहरेव भूत- यज्ञः सवैमातोभूतिः सर्वदोहनामिति एवंहतवैश्वदेवस्यबहिर्बलिमाहमनुः शनांचपतितानांचखपचापापरोगिणां पायसानांक मीणांचशनानक्षिपेगवि शाकल: सायंस्पारिपत्यतातंब्रह्मयज्ञविवर्जितमिति पित्यज्ञातमिकच्यामनुष्ययज्ञस्यापिनितिः प्रतीयते अथवेश्सदेवप्रयोगः अग्ने पश्चात्प्राङ्मुखउपविश्याचम्यदेशकालोनिर्दिश्यममोपानदुरितक्षयात्मसंस्कारान्नसंस्कारहरा राचमानसदेवेकरिष्ये सायनुसायवैश्वदेवमितियोस्तंत्रेणानुष्ठानपक्षेतु प्रातःसायवैश्वदेवी तंत्रेणकरिष्येतिसंकल्प्य एत्यने राहगणोगोतमानिस्विटुप अग्र्याचाहनेचिनियोगः एत्यगाइहहोतानिषीदाट्यसपूरएतापवानः अवतांखारोदसीविश्वामिन्ने यजामहेसोमनसायदेवान इत्याचात्य वेणुधमन्यापपोथ्य चखारिशृंगागोतमोबामदेवोनिस्त्रिटप अग्रिमूर्तिध्यानविनियोगः खारिशंगात्रयोअस्यपादाद्देशीर्षसप्तहस्तासोअस्या त्रिधारधोपमोरोरचतिमहोदेवोमर्याआरिवेशा इतिथ्याखा परि समूहलपर्युक्षणेकुवासित्यमग्नंपात्रांतरेनिधायानावधिश्रित्य प्रोक्ष्योदगुहास्यपश्चिममागोनिधायत्रेधावियत्रिःमोक्ष्यपग्नि रुलोसर्पिषास्यज्यामिविश्वानिनस्यलंकृत्य सयंपाणितलंदिन्यस्पदक्षिणहस्तेनदक्षिणभागादनमादायांगुष्ठायेणपीडितसंह तांगुल्युत्तानपाणिनासमंजुहुयात् तत्रमंत्राः सूर्यायस्वाहा सूर्यायेदनममेत्यारित्यागः सर्वत्रापिज्ञेयः प्रजापतयेस्वाहेत्यरु पार्ककै सोमायनस्पतये अग्रीषोमााया. इंद्रागिन्यास्वाहा याचाथिवीभ्यां धन्वंतरयेसाहा इंद्रायविश्वयोदेवेश्यब मोसा सापंतनश्वदेवाहुतयोगयेस्वा प्रजापतयेत्यादि ब्रमण्यतः पूर्वपन्नवाहुतीर्डलोंचमररूपस्थाप परिससहनपर्युक्षण रुला विभूतिधारयेदितिदेवयज्ञः अयस्तयज्ञः भूमिमोक्ष्यमध्यभागादन्नेमादायमाचौमारभ्यईशानीपर्यंतच काकोरंनरनये- णसूर्यायसाहातपूक्तिर्दशभिः अमःस्वाहा ओषधिवनस्पतिश्य-गृहायगृहदेवताश्य वास्तदेवताभ्यस्वाहेनिपंचभिमदत्ता चक्रारहिःपाच्यांपासंस्थंरद्राय इंद्रपुरुषेश्य रक्षिणतउसंस्थं यमाय यमपुरुषेश्यः पश्चिमतमाइसंस्थं वरुणायचर णपुरुषेश्य उत्तरस्यामुदकसंस्यं सोमायसोमपुरुषेभ्यः चक्रमध्येब्रह्मणेसा. तत्याच्याब्रह्मपुरुषेय ब्रह्मणोदक्षिणतोक्खेि योदेनेच्यो• ब्रम्हणःपश्चिमतः सर्वेश्योभूतेश्य ब्रह्मणउतरतोदिवाचारित्र्य चक्रादुत्तरतोरक्षोभ्य हतिदखापरपस्पृश्य तरतरतोभूमिपोश्यहितीयचूत यज्ञकर्यान् तबसूर्यपदस्यानेभिपरंदिवापरस्थाने नसमितिविशेषः शेषपूर्वपरिति धूतयत अथपिवयज्ञःप्राचीनाचीता आग्नेय्याभिमुखः सव्यंजान्वायोचर भागादंगुठपर्वमात्रमन्नंगृहीवापराचीनपाणिनाचकारक्षि पासधापितश्यरतिमंत्रणवलिंदसापउपस्पृश्य रितीयचक्राययभागेचतथेवरतापउपस्पृश्य पित्यज्ञानशेषणेरचकारधि नसकोणे श्यामापरवाह्य चकादायव्यकोणेशवलायसाहेबापत्रवलिंदला गृहांगणेजलमासिय सांडालपतित सिंबायसेन्योविकिरत येताः प्रचरतिरिवानतंबलिमिळतोविदुरस्यप्रेष्ठाःतेभ्योबलिंपुष्टिकामोहरामिमयिपुष्पुिषितिर्ददातुसाहा रात्रीचेन्नक्तमितियादितिशोनकोतमाकारप्रयोगः निरुत्तुनराकारमंगीरुत्पवैलक्षण्यमाह तत्रसूर्यादिब्रह्मांतान दशा लीन्याक्संस्थान्दत्वोकिंचिदंतरालंयवाद्यरत्यादिवास्तदेवनायरसंतान्पंचवलीटूत्वाच्योदलबळे:पश्चिमतइंद्रायतदुत्तरत इंद्रपुरुषेश्या अंतरालदक्षिणातीयमाय तदुन्नरनोयमपुरुषेभ्यबह्मणेदनबले:प्रावरुणायतदुसरे वरुणपुरुषेय अंतराळातुन भरतः सोमाय सोमपुरुषेभ्यः अंतरालेब्रह्मणेतत्याब्रह्मपुरुषेभ्यः विश्वव्यादेवेभ्यःसर्वेश्योभूतभ्यः दिवाचारित्यरत्यत्तरेर क्षोभ्यासाहेतिसर्वोत्तरनः तनोपसयेनाग्नेय्यांसधापिनत्यतिपुरुषाकारोबेखदेवप्रयोगः अयमनुष्ययज्ञः मनुः अनियिम्यो भरानंचरयज्ञःसनुपंचमः पुष्कलस्यप्रमाणानमन्यपात्रेसमुधरेत् अक्षतोटकहस्तेननोपवीतीनियेत योगियासनकादि यहांचाचमितीतिरदद्यादन्नंतड्पिायर्याइहवलिंतथा अनशदिवेदाशुपनदोषेनीलप्यते ब्राह्मणभोजनाराकोपरान शर: नयज्ञसियट्यान्दिक्षांसंकल्पपूर्विका कर्मपुराणोपि इंतकारमयाग्रंचालिसांचा शक्तितोरिजः गारतिययोनबुधात परमेसरमिति भिक्षालक्षणमनुनोतं ग्रोसमात्रामवद्भिक्षाअग्रास चतुष्टयं अयंचतुर्गणीहपहंतकारोषिधीयते एपमयो गा त्यागनंबायगंमा समुपदिश्यगंधादिनासंपूज्पनिलीनी ब्राह्मणभोजन पर्यासमन्नंपांनस्य सरसारिमाप्पाइप .. प्रा. स्तनममेत्य बातेनान्नेनसोजयेत् तद्भावेभिक्षात्रयंपूर्ववत्संकल्प्यभिक्षात्योदयादितिमनुष्ययन: यदिवैश्वदेवात्यागेवनिक्षस .४३ मागतेविशेषमाह गौतमः वैश्वदेवेनुसंपासभिक्षकेगृहमागते उत्सखदेवार्य भिक्षाट्वाचिसर्जयेत् चैखदेवारुतंपापंशकोभिक्ष, मेपोहितुं नहिभिक्ष रुतान्दोषान्चेखदेवोव्यपोहति यंचभिक्षासतंत्रफला भिक्षादानप्रशंसामाहेयमः सत्रूत्यभिक्षोभक्षा यःप्रयांतिमानय गोप्रानसमंपुण्यं तस्याहभगवान्यमः शिक्षकानाहयाज्ञवल्क्यः यतिब्रह्मचारीचविद्यार्थीगुरुपोषक: अ अगःक्षीणन्निश्नषडेतेभिक्षकाः स्मृताः अतिथयश्वोक्तास्तेनैव शूद्रोचायदिचांडालः शत्रुब्रह्मघातकः आगतोवैश्वदेवांनेसो तिथिःसर्गायक रति रतिपंचमहायज्ञाः एषामकरणेभायभितमाहव्यासः होमानदानरहितनभोतव्यंकटाचन अकलापंचयज्ञों स्तनाचांद्रायणंचरेत् यदिट्रेवामाध्यान्हिकं खेकालेनभवतिचेहोणकालेकार्य गोणकालेष्यसंभवेपम दिवोटितानिकर्माणिष- मादादकतानिचेन शर्योः प्रथमेयामेतारत्तुर्यायथाक्रमं अत्रमुरण्यकालानुरोधात्सायंसंध्योपासनमादोरुत्वागतूनामंतेनिरेश- रति न्यायनातीतकालंपातमध्यान्हिकंपश्चात्कार्यमितिन्यायनः प्राप्तनस्पनिषेधार्थयथाक्रममितिवचनं मरीचिरपि रात्रौपारस यदिवाकर्माणिकारयेत् अरगाहब्रह्मयज्ञसोरजानकारयेत् आश्वलायनेस्तरात्रावपिब्रह्मयज्ञः कार्यःतस्परावनध्यायोयरा त्याशचिर्यरेशरतिसूत्रात् मध्यंदिनेपरलमधीयावयः एवंविान्यहाराजेउपस्फटिनेतथायामेमनसास्वाध्यायमधीयानदिवान नितिमत्तायुक्तलाच विधुरस्यवेसदेव विशेषउत्तोरस्थवसिष्ठेन अनगिकस्तयोधिमः सोनंच्यादतिभिः सयं इत्साशाकलमस्ताशि शरमाइलिहरेत् । अयप्रयोगः पूर्वदग्निस्थापनादिकत्वान्नमाराय ॐ भूसाहाअमयहुदैनममानासाहाबायबरनमम सासाहासूर्यायटनमम चूर्मवःस साहा प्रजापतयटनमम अयशाकलमंत्रास्तविशयकारण्ये देवसतस्पैनसोरयजन मसिखाहा अगयर ॥ मनुष्यकृतस्यैनसोक्यजनमसिस्वाहा पितरूतस्यैनसोक्यजनमुसिसाहा आत्मरुतस्यैनसोक्य जनमसिसाहा ॐ अन्यकृतस्यैनसोब• अस्मरुतस्यैनसोव. ॐ यसषप्तश्चजाग्रनश्चैनवसमतस्याव यहिनानक्तंना नामतस्यान यत्स्वपंतश्शूजाग्रनश्चैनश्चस्मतस्यापयंजनः यहिहांसवाविद्वांसन अहमतस्याव. ॐ एनसएनसोवयजनमा स्वाहेपेकाट्शाईती हुलासर्वत्राप्यनयइनममेत्यद्देशत्यागौ पूर्वचकुर्यादिति ततोदेवंसंपूज्यनवयंप्रदयनित्यश्रात्यकुर्या त् तत्पडदेवतविश्वेदेवहीनंदक्षिणापिंडाचाहनस्वधाकाराशीकरणब्रह्मचर्यादिनियमरहितादिकार्य तंत्रदक्षिणायनेविकल्पः विक ल्पविधायकंतुमलतप्रात्यचंद्रिकायांद्रष्टव्य देशकालोनिश्यिास्पतिवृपितामहप्रपितामहानाममुकशमणाममुकगोत्राणांचस रुद्रादित्यस्वरुपाया सफलीकानां तथामातामहानां सपत्नीकानां नित्या करिष्य इनिसंकल्यांकल्य विनिमयचंदनादिनास ज्यपलाशारिपात्रेचंपरिविष्यगायत्र्याप्रोस्यथिवीतेपात्रमित्यारिनसार्पणतंहला ग्रासणभोजयेत् शकीसपतोपिनुद्देरोम भाई- बालपमान मोजयेत् नदशनापिकिंपिदनमुस्त्यैतदनपिरभ्यः स्वधानमनत्राचा वासणायदयात् एचनियं नित्युमा खाकरणे वर्चनरतिशधाजदितिऋविधानेपायश्चित्त श्रवणात् अयोजनविधिः आखलायनस्मृती अर्मपरायेंरात्रौच तुर्दश्यष्टमीदिवा एकादश्यामहोरात्र मत्वाचगंद्रायणूंचरोति व्यासः पंचाट्रेभिोजनकुर्यात्यायुखोमौनमास्तितः हस्तीपा दोनौवास्यमेषुपंचाईतामता हस्तीपादोप्रक्षाल्यापयेत्यर्थः आश्वमेधिके आर्टपादस्त जीयार पाड्मुखश्वासनेराची पाराया धरणीस्पृष्टा पाटेनेकेनचापुनरिनि आसमेानिपचेता: गोमन्यन्मयभिचनथापालाशपिप्पलं लोहबसंसदेवार्कवर्जयेदास नंबुधः ब्रह्मपुराणे उपलिसेसमेस्थानेशची पक्ष्णसमन्चिने चतुरस्त्रत्रिकोणंचवर्तुलचार्धचंद्रकं कर्तव्यमानुपूर्येणब्रायणादि- पुमंडलं हेमाद्रावत्रिः पंचाशत्पलिकंकांपत्यधिकं भोजनायचे गृहस्थैरतसदाकार्यमभागष्यहेमयोः कचिनिषधमाह पवित्र दिकायांमचेना. तांबूलाध्यंजनेचैव कांस्यपानेच भोजनं यनिमब्रह्मचारीचविधवाचविनर्जयेत् इति अदिडिन्यमा प्रा- सोचानिजीतति आयुष्मान्याङ्जाक्तयशस्वीक्षिणामुखः धनान्यश्चिमायांतुधर्मवानुलरामुखः पुत्रांस्तूचर सुसानाश्रीयात् मनुःपुत्रांस्तगृहनिखनाझीयादुतरामुखःसोमवारेनयाभ्यंगंर्जयतुसदाबुधरनिनिषेधात् अत्राभ्यंगपदासर्व पारितलाश्यगएपनिपिसोनतिलनेलाभ्यंगः तैलाभ्यंगनिषेधेतुतिलतैलंनिपिध्यते अत्यंगस्पनिषेपेतु सार्पपादिनषिध्यता ति मदनरत्नेप्रोतोवाक्यात् जीवन्मातपितकस्त दक्षिणामुरोपिनाश्नीयात् उक्तंचप्रयोगपारिजात स्मृतिमंजर्या पिनरोजीवमानवेनाश्री याक्षिणामुखः तयोस्तजीचपानेकस्तथैवनियमस्मृतरतिषिज्ञानेश्वरच अनिशंमावहीनानां यशस्पंदक्षिणामुखं भोजनमितिशेषः सायंपातईिजातीना अशनंनिचोदितं नांतराभोजनकार्यमग्निहोत्रसमोविकि नगाभानिहोत्रसमोविधिरिकले पातरेस भोजनकार्यम तिवाच्यं दिवसस्पपंचमेतुमागेभोजनमाचरेदिति कात्यायनोक्तेः अनोचमानःशब्दोमाध्यान्हिकोत्तरकालपरः अथपरिवेषणस्पन संतरे शाकदीन्पुरतःस्थाप्याश्यंभोज्यं चवामतः अन्नंमध्येभनिष्ठाप्यरक्षिणेतपायसे ओट्नेपरमान्नेच आज्यपात्रंयदिस्थितं- तदाज्यंचभवेद्रतंतदनमांसमुच्यते एतमपि भोजनात्यागेवग्रात्यनलिष्टे नोछिटोएतमादयादितिस्मृतिचंद्रिकाकारश्नविष्णुगा स्यात् शानातपः हस्तदत्तानि चान्नानिप्रत्यक्षलवणतया मृत्तिकाभक्षणंचेवगोमांसाशनवत्स्मृतं प्रत्यक्षमपिलवणंहस्तयत्तानपित्य तयापैशनासः लवणंव्यंजनंवएतनैलेंतरच लेल्यपेयंचविधिधहस्तदनभक्षयेत् शूलपाणीभविष्ये सैंधलवणंयब यासा सुद्रिकं भवेत् पवित्रेपरमेयेतेप्रत्यक्षेपिनित्यराति ब्रह्मपुराणे अनंष्पापणम्यादौ प्रांजलिःकारयेत्नतः अस्माकं नित्यमस्वेतदिति भन्यायदयेत् पानाहासंससुन्यत्यसम्यकपात्रीनक्षिपेत् जलमादायमंत्रेणगोयासविनिवेदयेत् मंत्रस्तप्रयोगेवक्ष्यते मृत्यपरि शिष्टे आर्द्रपाणिरायोतः शुचौदशेप्रत्यङ्-मुरतःपाङ्मुखोचोपविश्यमुरश्रमंडलेपानस्थमपणवव्यातनिर्वयासास्न्यिाश्युक्ष्य- आस्वादोपितोमयोपितोइत्यभिमंत्र्य सत्यवर्तनपरिपंचामानिदिदापशिषचेस्तत्वासत्येनपरिपिंचमीनिरानोदक्षिणतोमविभूतये कायमपनये सूतानांपनयरतिनमानैःप्रासंस्थपत्यसंस्थवावलिविकीर्यसमाहितोमतोपस्तरणमसीत्यपःप्राश्य सव्येनपापिानापानमालभ्यतर्ज नीमध्यमारले प्राणायमध्यमानामिकांगष्टे रपानायानामिकाकनिष्ठांयानायकनिष्ठतर्जन्यंगुष्ठरुदानायसागुलिभि:समानाय मुरबेजुहुयात्सर्वाभिरेववासर्वेभ्योजुहुयादेवंवाग्यतोमूत्वामृतापिधानमसीत्पपिधानं प्राश्य शोधितमुखपादपाणिदिराचमेदेवं- फजानौग्निहोत्रपलमग्नेबलपुष्टिमासवान्त्सर्वमायुरिति भविष्यपुराणेविशेषः भोजनास्किंचिदनाधर्मराजायन चित्रगुप्तायप्रैतेश्यश्चेदमुच्छेत् प्रेतवलिमंत्रोष्यवक्ष्यते बल्यत्वरणकार्यमित्यतंरामार्चनचंद्रिकायां भोजनादौबलिर्मुक्त:स हिउसत्यभोजनं अनुस्त्यतुयोक्ने प्राणायामाष्टकंचरेन स्मृत्यंतरे चित्राहुतीरनुयत्ययोमक्तेयासपंचकं अपंसकेचलंत ज्ञा नतीज्ञानतोपिवेति शोनकः स्वाहांता:प्रणवायाचनाम्नामंत्राश्चवायवदति आश्वमेधिके यथारसंनजानातिजिहापणाहुतौनपत थासमाहितः कुर्यायाणाहुतिमतंट्रितनि अपरात्रिःमधुपर्केचसोमेच अप्समाणाहुतीषुच नोडिष्टस्यभवेयुपरवत्रे श्रवचनंयथा विष्णुपुराण प्राकूद्रपुरुषोश्नीयाच्यध्येचकठिनाशनः अंतेपुनर्रवाशीतुबल्याराग्यैर्नमुंचति जठरपूरयेदर्धमभी गंजलस्पच बायोःसंचरणार्थायचतुर्थमवेशेषयेदिप्ति आपस्तंबाअोग्रासामुनक्ष्याः षोडशारण्यवासिनःरात्रिंशत्यहस्थ ४५ स्यत्यमितंब्रांचारिणः बौधायनः भोजनं हवनंदानंउपहारःप्रनिग्रहः बहिर्जानुनकार्याणि तहाचमनंस्पृसं हत्यमनुःभोजनंनु ननिःशेपंकुर्यायाज्ञः कयंचन अन्यत्ररधिसत्काज्यपललझीरमध्वपरति पललंतिलमिश्रओट्नःप्राणाहुतिग्रहणासरंपाये त्रादौस्थाप्यमित्याहव्यासःन्यस्तपात्रतजीनपंचनासान्महामुने शेषमुसृत्यभोक्तपित्रर्थेननुचौधरोदिति बहस्पतिः नस्पृशे- रामहस्तेनझंजानोनकदाचन नपाटोनशिरोबस्तिनपदामोजनस्पशेदित्यादि निषेधास्ताचारमयूरवादिषुद्रष्टव्याः पराशरः एक पिंत्यप्रविशनांचिप्राणांसहभोजन योफोपित्यजेत्पात्रंशेषमनमोजयेन्पत्तिोदकान्याहरहस्पतिः अशिनामस्मनाचैवस्तभेनस लिलेनचा गरेणेवचमार्गेणपंत्तिदोबुधैःस्पृतइति यमोपि उदकंचरणंभस्म नगरपंथातथैवच एभिरंतरितंरुलापंक्तिदोष नविद्यतइति ग्रंथांतरे नृणांनोजनकालतुयाँददीपो विनश्यति तट पाणिनास्पा सावित्रीमनसास्मरेत् पुनःपतनोलखा शेषंजीतकामतः अन्यदन्ननभोक्तव्यंकाचांद्रायणंचरोदिति देवल: सत्कोशिएंसमाप्रायसर्वस्पाएतवार्जनं उजिष्टमा गधेयेभ्यः सोकनिर्वपद्धपि अमृतापिधानमसात्स्यपामाश्यविक्षिपेत् उत्स्यायबहिरागममुखहरतादिशोधयेदिति सए व आचम्यननतः कुर्यास्तकाष्ठस्यभक्षणं भोजनेतलगानिनिहयाचमनंचरेत् दंतलग्नमसंहार्यले मन्येतदंतमत् नतत्रन हुश:कुर्यायनसुधरणांप्रति अथपयोगः पाणिपादोपक्षाल्याचम्यश्रीपपीदिपीठेप्रामुखमयमुरचोचोपनिश्यामिमोस्य १ .. आईचतुरस्त्रमंडलंरुवातदुपरिहेमरुप्पयोरभावहिपंचाशत्पलपरिमितकांस्यपात्रंनिधायपरिवेषणकारयित्वातस्याटुनाहोग्रासार्थम ४५ोतरेला सौरमय्यःसर्वहिताः पवित्राःपुण्यराशयःपतिगण्हंतुमेयासंगावस्त्रैलोक्यमातरतिमंत्रेणगवेग्रासंदनाचम्यमा जलिरनंप्रणम्यास्माकं नित्यमेतदस्तरतिप्रार्थ्य ॐ भूभवःसः तत्सवितुर्वरे दित्यनमध्यक्ष्य वादोपिनोमयोपितोपयंता वरमहे अस्माकमविताभवेत्यभिमंत्र्य सत्यंवर्तेनपरिषिचामीतिदिवासत्रौऋतखासत्येनपरिषिंचामीतिप्रदक्षिणमनं परिषिच्यदक्षिणतोफयुदक धारांप्रासंस्थांरुवातत्रभूपतयेनमः अवनपतये भूतानांपतयेवधर्मायाचित्रगुप्तायनमः यत्रका नसंस्थानांक्षत्रष्णोपहतात्मनांप्रेतानांसप्तयेक्षय्यमिदमस्तयथासखमिति प्रेतबलिंचेवंबलिषट्कमाइसंस्थदलोपर्युदकंदलाव- लीनुकृत्यहस्तंप्रक्षाल्य आपोशनार्थजलमादायवामहस्तमध्यमानामिकांगुष्ठेशोजनपानमालभ्यान्नं ब्रह्मेतिध्यावासमाहिताश तोपस्तरणमसीतिनिःशब्दंपीत्वाएतानमन्नपूर्वोक्त तत्वदंगुलिभिःसर्वाभिर्वास्थपंचप्राणाहुतीर्जुयात् तत्रमंत्राः ॐप्राणाय स्वाहा प्राणायेदंनमम ॐअपानायस्वाहा अपानायेदंनमम ॐव्यानायस्वाहा व्यानायेनमम उदानायस्वा. उदानायेदं नमम ॐसमानायस्वा.समानायेईनममः ॐब्रह्मणेसाहा ब्रह्मणेदनमम तनोजलंस्पृष्ठाययष्टलोकिक वाक्यान्यनुया रयन्करलेकवले देवतास्मृखामोजनंकुर्यात् एतच्चभोजनरहसिकार्य तथाच स्मृतिचंद्रिकायादेवल: आहारंतुरहःकुर ४६५ हारं चैवसर्वा गुप्ता यालक्ष्मीयुक्तः स्यात्याकाश्येहीयनप्रियेति ननोभोजनानेपात्रस्थमन्नंकिंचिइहीत्वाप्राय भूमोविसज्य तत्रमंत्रः भी स्मन्कुलेमृतायेचपितृलोकविवर्जिताः कंजंतुसमचोजिष्ट पात्राच्चैवंविक्षिपेत् उत्सरापोरानार्थजलमादायामृतापिधानमसी त्यपाला धिरोरपूनिलयेपयार्बुद निवासिनां अर्थिनामुदकंदत्तमक्षय्यमुपनिष्ठतिति मंत्रणपिरतीर्थेन भूमौनिषिच्यांगणादाचागत्यमृद्भिरद्धिः पाणिमुरलैसंशोध्यपोडशगंडूपान्कृत्वानकाष्ठेनटतान्त्संशोध्य हस्तौपादोपक्षाल्य भोजनपात्रप्रक्षालनं तद्देशमार्जनं कारयित्वाचम्या- ष्यायसेनिझनमन्त्रमनुमंत्र्यप्रणवेनात्मानं ब्रह्मणिसंयोज्यजलेनहस्तोनिएष्य तज्जलमंगुष्ठात्यां अक्ष्णोनिषिचेन तत्रमंत्रः शर्यातिंचस बन्यांचच्यवनंशक्रमश्विनौ शतमानः स्मरेद्यस्त चक्षस्तस्यनहीयतहात ततः शतपदानिगलास्वासनेउपविश्य अगस्तिरागडवाना लश्रममयान्नजरयत्वशेष सरखममेतपरिणामसंभयउत्तरोगंममचारतदेहे इत्यदरंपरिमृज्यनांचूलंगक्षयेन् अथतांचूलमक्षण- माहमार्कडेयः योप्याचम्यकर्नव्यंननस्तांबुल पक्षचसिष्ठः सपूगंचसपत्रंचचूर्णानसमन्वितं दबोतुहिजदेवैश्य स्तांबुलेंचयोह जः पर्णमू लेभवैयाधिःपर्णाग्रेपापसंभवः चूर्णपत्रक्षिपेदायुः शिराचुधिविनाशिनी तस्मादयंचमूलंचशिराबविशेषतःचूर्णपत्रे जीयत्वातावूलंखादयेट्योत रविश्रीभारद्वाजमहादेव महात्मजदिवाकर हते आचारापंचमभागलयं चेणुसंभवनिनादमोहितागो पिस्वस्तरमुपैययामुनं येनसार्धमरमंनसंपवमान भजामिवसदेवर्नर अयषष्ठांदिशागरुत्सं दक्षः इतिहासपुराणायः षष्ठसस आ. मकौनयेत् अष्टमेलोकयात्रानुबहिःसंध्याननःपुनः यमः खेरस्तमयात्पूर्वपरिकेकायदाभवेन् सायंसंध्यासुपासीतकुर्यास्धोमंचपूर्वचन सायंसंध्यायांविशेषोलिरच्यने शौनकः अनिश्चत्यनुचाकेनसायंसंध्यापिटपः मंत्राचमनं अथार्घ्यदान तच पानस्विनीदरानं सायंतूपविशचि रतियमचाच्यासायंसंध्यायामुपविश्यैवकोचिर्यदान कार्यमित्याहस्तचित्यं जलमंजलिनादाय गायत्र्याचालिम- त्रिनंदद्यादर्यत्रयस्तिष्ठस्विषुकालेषुबच रत्याश्वलायनस्मृतेः पाणिपयांजलमादायगायत्र्याचाभिमंत्रितं रचेरभिमुखंस्तिस्त्रि रुसंध्ययोःक्षिपेदिनिशोनकोश्च रायपरिशिष्टेपि अथाचम्यदर्भपाणिः पूर्णमुदकांजलिमुखत्यादित्याभिमुखः स्थितापण वच्यातिपूर्णयासावित्र्यात्रिरर्यनिवेद्याक्षिपेदिनि श्रीमातामहचरणानांपूर्चवचिरी दखेतिवदतामयमेवाशयाप्रयोग पारिजातादयः सर्ववाजिपेययाजिनश्चैवमेवाहुःजपेचिशेष: कारिकायां अर्धास्तसयादिये पश्चिमस्पयउत्तरः भागस्तन्मुखासी नः सावित्रींचाग्यनोजपेदितिउन्नरप्रतीच्याप्रसौभाग इत्यर्थः दिशोश्वाधिमकायाःप्रतीच्यामागसमकंहित्वादक्षिणतोन्यस्त योष्टमोमा गउत्तरः अस्याभिमुरवतोविप्रोभूखापयतमानसःजपन्नासी तसचित्रींसंध्यांकनमनंद्रित इतिशोनकोक्त: उपस्थानविशेषः शौनके- इसमेवरुणेत्यादिसायंकालेचिशेषतेइति व्यासोपि जपेद्वारुणमंत्रांतर्ममेवरुणादिकान् चतुर्मत्राचिशेषज्ञःसंध्याफलमवाप्नुयारि ति अयप्रयोगः नत्रहस्तोपादौपक्षाल्यहिराचम्य प्राणानायम्यमभ सायंसंध्यामुपासिष्यनि पूर्ववत्ययममार्जनंहलाजलमा ४७ दाय' अविश्ोत्यनुवाकस्ययाज्ञवल्क्युपनिषदपिः मणिमामन्यमन्युपत्यहानिदेवनाः गायत्रीपंक्तिर्षिराउंससि मंत्राचमनषि * अनिश्चमामन्युश्चमन्युपनयश्चमन्युरुतेभ्यः पापेभ्योरक्षनां यदन्हापापमकार्ष मनसावायाहस्ताभ्यो पद्यामुदरेणाशिश्ना अ हस्तद् पलंपूनु यतिबदुरितंमयि इदमहंमाममृतयोनी सत्येज्योतिषिजुहोमिस्वाहेनि पीला पूर्वपरिराचम्यरितीयवतीयचतुर्थमा जनायघमर्षणांतकत्सापश्चिमाभिमुखस्तिष्ठन्पाणिभ्यांजलमारायसावित्र्यापिमंत्र्य श्रीमचिदमर्यसमर्पयामीतित्रिरर्यदयात् त तोसावादियोबोत्यादि गायत्रीजपसंकल्पांतंहलावायव्यलयपश्चिमाभिमुरगभूलारस्थारखादित्यमंडलमध्यस्यांश्यामा श्या मांबरानुलेपनलगाभरणामेक वस्त्रां शंखचक्रगदापयांक चतुर्भजां गरुरासनारूदांविष्णुदेवत्यांसामवेदमुदाहरंती वर्लोकाधिन त्रीसरसतीनामदेवनां ध्याबा मनसासंपूज्ययथाशक्ति जपेत् ततउपस्थानं कुर्यात् तद्यथा इसमेवरुण तत्तायामीत्यूचोराजीगर्न शनःशेपक्राषिः रुणोदेवता आयागायत्रीदिनीयात्रिष्टुप् वरुणोपस्थानेनिनियोगः ॐ दममेवरुणश्रुधाहरमद्याचमुक्यालाम वस्फराचके तलायामिब्रह्मणादमानस्तदाशास्तेयजमानोहविर्भिः अहेळमानोवरुणेहबोध्युरुशंसमानायुःप्रमोपी जात वेदसरस्पादिपूर्वपरिनिसायसंध्यां अयसायमोपासनंपूर्वोतं ब्रह्मचारीबग्निकार्यकुर्यात् अभिकार्यननः कुर्यासंध्ययोरुभयोरपी- नियोमिनास्याने सायमेवामिमिंधानेवेकरतिलोगाश्यात्नैः तच्चे आरम्यनिध्यायनुकार्यमगर पातरणिका करिष्यति आई ५८. संकल्पःप्रात: सायनुसायमाधिकार्यकरिष्यति संकल्प्याण्याचाहनादिपूजनांनंरुवामादेशमात्रांसमिधंगृहीताः गयेसमिधमाहार्ष बहतेजानदसे तयालमोवर्धस्वसमिधाब्रह्मणाचयंस्वाहेति जुहुयात् अनयइनममेतित्यजेत् तताईपाणिनलमग्रौपता- प्य तेजसामासमनज्योतिसंरतोएडयंमुखमनाडिमज्यपाणिप्रक्षाल्य पुनईिचारमेरुत्वातिष्ठनभिमुपतिष्ठेत् तत्रमंत्राः मयिमेधांमयिपजामय्यशिस्तेजोधात मयिमधामयिमजांमयोट्ररंट्रियंदयातु मयिमधामयिप्रजामयिसूर्योश्चाजोधानु यचे अग्रतेजस्तेनाहंतेजखीभूयासं यत्तेअंग्रेपर्चस्तेनाहंवर्चस्वाचूयासं यत्नेअमेहरस्तेनाहरवीभूयास मेभिरुपस्थायविभूतिए- खा आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजेतित्रिपचरान्चितभारद्वाजगोत्रौत्पन्चोहंतोमदेवशर्माशोअग्नेखामभिवाट्ये एवं स्वखपचरोयुचा भिवादोदित्यग्निकार्य अथदीपकालमाह मरीचि रचरस्तंसमारश्ययाचसूर्योदयोभवेत् यस्य तिरेडहेदीपस्तस्पनास्ति दरिद्रता आयुर्ट : प्राड्युरचोदीपोधनम्याटु खः प्रत्ययुरखोडावोसोहानिद्रौदक्षिणामुरवर्ति प्रत्यमुखनिषेधूस्त कार्य काशिनसदीपविषयएवं श्रीकाचिदिदीप प्रत्ययखएवस्याष्यः ततोदेवंसंपूज्यहितीयमोजनकत्ता पुस्तकादिर्शनेन शर्वरी प्रयमभागंनीत्वावपेत् अथवापविधिर्मात्स्य शचिदेशंधिविनंतुगोमयेनोपलेपयेव वैदिकेर्गा-रुडेमत्रैरभिमंत्र्यवपेतनाम गल्यंपूर्णकुंअंचशिरस्थानेनिधापयेत् रात्रिसूक्तंजपत्रात्रौरात्रिसामोभवेन्नर स्कांदे उपानहोवैणचंदेडमंचुपात्रंतरच साबूलादीनिसर्वाणिसमीपेस्थापयेहही नवपेदित्यनुवृत्ती मार्फडेयः पावासाचनमश्चनोत्तरापरमस्तकः नाकाशेसर्चत: शून्य ना चचैत्यगुमेतयेति स्वापकालविष्णुंनमस्कृत्यस्पापंकुरीत रात्रिसूक्तंजपसाबादेवांश्चसरवशायिनःनमस्कलाव्ययविष्णुंसमाधि स्थुसपोन्नशि इतिचंद्रीकाकारस्तपुराणात् सरवशायिनोगत्याीन विष्णुपुराणें प्राच्यादिशिशिरःशस्तयाम्यायामश्वास सदैवस्वपत:पुंसोविपरीतंतुरोगरमिति आश्वलायनः पत्नीमृतुमनीस्निग्धीनताभोगविवर्जिता उपेयापथ्यराज्यंतेजाणेप्रेक्षम मानसइति यमः पूर्वरात्रेव्यतीतेतुसगछेद्रतिमंदिरंपादोपक्षालयेत्पूर्वपश्चाइय्यांसमाविशेन् धौनयरूपंचतांबूलंसेयोगेशभार हं शय्याचोक्ता शिल्पशास्त्रे चतुराशीतिपर्वाणिदेर्पणपरिकल्पयेत् षष्ठ्यंगुलानिविस्तारंमंचकंहस्तसमितें एवंशयाविधान यासर्वेषांशयनोचिता मानाधिस्येदारिद्रस्यान्मानहीनेसरवक्षय इति स्पतिचंद्रिकायांविष्णुपुराणेपि नविशालानचाभमानासा मामलिनांनच नरजेनुमयीशय्यांमधितिष्ठेदनास्तामिति पर्यकोयुक्तस्तत्रैव आयामःससतालस्याचतुस्तालंतुविस्तृत हितालमुन्नतंज्ञेय मेतत्पर्यफलक्षणं तालादिप्रमाणंचोतं प्रयोगरत्नस्मृत्यंतरे अंगुष्ठादिकानांनंभवेन्मानचतुश्यं प्रादे शस्तालगोकर्णवितस्तिस्त यथाक्रममिति अथरूनीरुत्यमाहयजा भर्तुः पादौनमस्कृत्यपश्चाटय्यांसमाविशेत् अयर- ति: संस्पसपरमात्मानंपल्याजपेप्रसारयेन् योनिस्पृष्टाजपेत्सूकविष्णुपोनिमजापते. रेतः सिंचेततोयोन्यांतस्माहीर भा-निसेनि पासवल्क्यः षोडशनिशास्त्रीणांतस्मिन्युग्माससंविशेन यथाकामीभवेरापिस्त्रीणांचरमनुस्पर मनुः तासामाद्याश्चन स्त्रस्त निदिकादशीतथा त्रयोदशीचशेषास्तप्रशस्तास्त्वत्ररात्रयः अमावास्याएमीचैवपौर्णमासीचतुर्दशीब्रह्मचारीभवेचित्यमष्य तोमानकोहिजरत्याट्रिनिषेधा:मयूरवादिषुद्रष्टव्याः स्मृत्यर्थसारे ऋतोतुमेथुनेस्नायाइर्भसंभूनिर्शकया अन्तोनझापाचशौच त्रिमूत्रवचरेत्तऋतुदर्शनमारभ्यषोडशदिवसेपायदिनचतुष्टयमेकादशंत्रयोदशंचविहायावेशिष्टेपुदिवसेषुपुत्रार्थीयुग्मदिवसे कन्यार्थ्यायुग्मदिने चतुर्थीपष्टय एमीचतुर्दशीपंचदशीश्राधात्पूर्वदिनब्रतोपवासायनिमंत्रिततद्गुतशनिरविभौमगर म रणीकन्निकार्दामघापूर्वाफल्गुनी विशारवाज्येष्ठामूलपूर्वापाटा पूर्वाभाद्रपदा त्रिजन्यनक्षत्रसंक्रांतिव्यतीपातवेरती व्यतिरिक्तेश य्यांनरेउपवीतीमन्मथगृहस्पृष्ठाविष्णुर्यानिमिति जपिलाईशवरंगृलोपेत्योथायस्नायात् अन्वीवपूर्वोत्त शौकुर्यात् एवंयथायो गंगुत्थः सन्स्वशय्यायायथासखंपबाँधपर्यतखपिलापुन प्रभाउत्स्यायप्राता स्मरणादीनिकर्माणिप्रतिदिनंकुर्यात् एतेषामर रणेप्रत्यवायःस्पत्यर्थसारे नास्तिक्यान्काहानोतुमासेनपनितास्मृतः गदशाब्दबतेनैवतस्यराधिस्त नान्यथा ननिरीश्यार्कमीक्षेत- स्पर्शस्नायासलकं तेनचसहयोहास्यं कुर्वन्नरेनतत्सम तदनं भकासयसससोगहलेचने आश्वलायन: पहल्पवासंग- त्योक्तंयस्थकर्मप्रकीर्तितं तस्यतातिशास्त्रार्येरुतेसःरुनोमवेरिति धर्मपुराणे देवेनरिवलंमोक्तं महन्यहनिमयाब्राय - णानाकर्म जातमपवर्गफलमदं नास्तिस्यास्यवालस्या गपणोनकरोतियः सयानिनरकान्योरान्कालयोनोपजायने नान्योरिष कयेपंथामुकाश्रमविधिवतस्यास्फर्माणिकुंतितुश्येपरमेष्ठिनति निर्णयसिंधाचत्रिः सप्तमासाधिकेगवर्धमानेनुगर्भणी वर्जनीयापयत्वेनदेवोपोचकर्मणि ॥१॥ससमासाधिकेगमेगानिध्यायत्समार्पत हव्यंदेवानग्रहंतिकव्यंचपितरस्तथा ॥२॥स प्त परिपच्यते अन्यगोचे भोक्तव्यमापद्यपिनक हिचित् ॥३॥सायदिपच्यते ॥तहहंभिक्षणात्याज्यनियमेनात्मवान्मुनि रिति ॥४॥ ॥अथगर्भिणीहस्तपोजननिषेधः। पठेमासेतुसंपाप्लेगर्मिष्यावहस्ततः । नभोक्तव्यविशेषेणइनिशाना तपोवनीत्॥५॥ नारदसंहितायां ॥ द्विजस्यधर्मपत्नीतुनर्वलीयदशावेतपंचमनिर्गतेमासि तस्याहस्तेनभोजनं नकुर्यादिनिरो पः॥६॥ शिवसंहितायांशिवः ॥गर्भिणीनुयदाभार्याविषादीनांविशेषतः॥तासांहरतेनभोक्तव्यंमत्ताचांद्रायणचरेत् ॥मासेपटे सप्तमेवाष्टमेवामापल्यानेकुर्यात्कदाचित् ॥होमयानंदेक्यातयेवतस्याहस्तेनाशनविमहानि॥ गोभिल: ॥ योनिमारून नित्यस्तससन्कृितवान्परवान् सस्मातः सर्वतीर्थेषुतप्तनेनास्क्लिंतपः कोर्मे नैत्यकेनास्त्यनध्यापा संध्योपासनएवच उपाकर्म णिोत्सर्ग होममंत्रघुचेवाह तथा नानध्यायेजपेहेदान्रुट्रार विशेषतः पौरुषपारमानंचगृहीतनियमारतरति हारीता अनु वितेतुपदेवेमुनिभिर्यदनुटिनं नानुष्ठेयंमनुष्णेस्तत्तदुक्तंकर्मचाचरोदतिदिक उत्नात्रमयासयंसचरितंयद्याज्ञवल्क्यारिभिःमो
कंधविनिर्णयेनदाखिलस्पष्टंपरिक्षसये संदिष्टगुरुस्तमंचरुपयाशार्दूल स्क्रिीडितंतनश्रीरविमरलांतरगतोनारायणः पीयता
इतिश्रीमहाराजमहादेव भट्टात्मजसकलविद्यानिधानट्विाकररुते ओचारार्केटमभागरुं यत्पादपंकजपरागपवित्र
देहाहिलालेवरमिदंकिलदार्षदेसी जयाहगौतमवधू कमनीयरुसंतंजानकीपतिमजं मनसास्मरामि । ॥रति-
आचारार्क:समासः॥५॥ ॥ श्रीलक्ष्मीनृसिंहप्रेसने।
पुणे पेठ शनवार मेहुणपुरा येये " जगदिनेछु। उपरगन्यात जापिल शके ७८ क्षयनामसंवत्सरे आसीनरुष्ण हादशीररि
चार दिने समासः॥ ५॥
॥५॥
॥५॥
No text on this page.
इतिआचारार्क समासोयम्
सपना
.la.
wwwimwwwm
----
No text on this page.