·माणिकचन्द-ग्रन्थमाला ।
पूर्वप्रकाशित ग्रन्थ।
१ लघीयत्रयादिसग्रह । इसम भट्टाकलक्देवकृत लघीयखय
सटीक, आचार्य अनन्तकीर्तिकृत लघु सर्वज्ञसिद्धि और बृहत्सर्वज्ञ
सिद्धि तथा अकलकदेवकृत स्वरूपसम्बोधन, इन चार ग्रन्थोंका
सग्रह छपा है । मूल्य ।
२सागारधर्मामृत सटीक । १० आशाधरकृत मूल और स्वोपज्ञ
टीका सहित । मूल्य 1)
३ विक्रान्तकारचीय नाटक । कार्य श्रीहस्तिमालकृत । मू०)
४ पार्श्वनाथचरित । महाकवि वादिराजसूरिकृत सुदर
काव्य । मूल्य ।)
५ मैथिलीकल्याण नाटक । कवि श्री हस्तिमलकृत । मू०)
६ आराधनासार सटीक । मूल माथा श्रीदेवसेनाचार्यकृत
ओर सस्कृत टीका श्रीरत्नकीर्तिदेवकृत । मूल्य )
७ जिनदत्तचरित्र । आचार्य गुणभद्रकृत । मूल्य )।
८ प्रधुनचरित्र । आचार्य महासेनऊत काव्य । मू०॥)
मिलनेका पता-
श्रीजैनग्रन्थरलाकर कार्यालय,
हीरावाग, पो० गिरगांव-चंबई।

·नमो निर्मथगुरुम्य
श्रीमचामुंडरायप्रणीतः।
चारित्रसारः।
मंगलाचरणम् ।
अरिहननरनोहननरहस्यहर पूजनाईमन्तम् ।
सिद्धान्सिद्धाष्टगुणान् रत्नत्रयसापान स्तो साधुन् ।
श्रीमजिनेन्द्र पिताय मुमगलाय लोकोत्तमाय शरणाय विनेयमतो.।
धर्माय कायपचनाशयशुद्धितोऽह स्वर्गापवर्गफलदाय नमस्करोमि ।।
धर्म. मुखारो हितकरी धर्म बुधाश्चिन्यते ।
धर्मणेर समाप्यते शिवसुख धर्माय तस्मै नमः ।।
धर्मानास्त्यपर. मुद्दद्भवभृता धर्मस्य मूलं दया ।
धर्मे चित्तमह दधे प्रतिदिन हे धर्म ! मा पाल्यं ॥
१ मोहनीयज्ञानदर्शनावरण तरायनयारम्। 'शरण गृहक्षित्रो' इत्यमरः।
३मनासिलकारकसमादेश ।

·२ चारिपसारे- सम्यक्त्व-पश्चाणुगतवर्णनम् । सम्यग्दृष्टीना चत्वारो वना प्रश्नभूता , अहं त सिद्धा सापवो धर्मश्चेति । तत्रासिद्धसाधको नमस्कारेणोचा । धर्म उच्यते । आ मानमिष्टनरेंद्रसुरेंद्रमुनींद्रमुचिस्याने धत्त इति धर्म । अथवा ससारस्था प्राणिनो धरते धारयतीति वा धर्म । सागाराऽनगारविषयमेनामिविष ! तर सागारधर्म उच्यते । दार्शनिक त्रतिकावपि सामायिम्पोषधोपवासश्च । सचित्तरानिमुक्तिननिरतौ ब्रह्मचारी च ॥ आरमाद्विनिवृत्त परिग्रहाद्नुमतस्तयोद्दिष्ट । इत्येकादशनिलया निनोदिता श्रावका क्रमश ॥ व्रतादयो गुणा दर्शनादिमि पूर्वगुणे सह क्रमप्रवृद्धा भवति । तत्र दार्शनिक ससारशरीरभोगनिर्विण पचगुरचरणभक्त सम्य- ग्दर्शनविशुद्धश्च भवति । निनेन भगवताऽर्हता परमेष्ठिनोपदिष्टे नियलक्षणे मोक्षमार्गे श्रद्धान सभ्यर्शनम् । तम्य सम्य दर्शनस्य मोक्षपुरपथिकपाययस्य मुचिसुदरीविलासमणिदर्पणस्य ससारसमुद्रगवित्तमनननदत्तहस्तावअनस्यैकादशोपासरस्थानप्रा- सादाधिष्ठानस्योत्तमसमादिदशकुलधर्मरल्पपादपमूलम्य परमपावनस्य सक्लमगलनिलयस्य मोक्षमुख्यकारणस्याष्टागानि भवति । निश क्तित्त्व निकालता निर्विचिरित्सता अमूढदृष्टित्त्व उपवृहण स्थिति- करण वाल्मल्य प्रभावना चेति । तोर परोस व्याधिर्मरण अगुप्त अाण आकस्मिक इति सप्तविवाद्भया निर्मुक्तता, अथवा ऽहंदुएदिष्टद्वादशागप्रवचनगहने एक्मक्षर पद वा पिपिद स्याद्वा ।

·३ PM 1 सम्यक्त्व-पश्चाणुव्रतवर्णनम् । न वेति शानिरासो नि शक्तित्वम् । ऐहौरिस्पारलौक्केिंद्रिय- विषय उपभोगाशक्षानिवृत्ति , कुदृष्टयतराफाक्षानिरासो वा नि का- क्षता । शरीराघशुचित्वभावमवगम्य शुचीति मिथ्यासंकल्पापनयो- ऽथवाऽर्ह प्रवचने इदमयुक्त घोर कष्ट न चेदिद पर्वमुपपन्नमित्यशु- मभावनानिरासो विधिरित्साविरहः । बहुविधेपु दुर्नयवर्मसु तत्त्वव. दाभासमानेषु युक्त्यभावमध्यवस्य परीक्षाचक्षुषा विरहितमोहममूढ- दृष्टित्त्वम् । उत्तमक्षमादिभावनयाऽऽत्मन आयिस्य च धर्मपरिवृ- द्धिकरणमुपबृहणम् । कषायोदयादिषु धर्मपरिभ्रशारणेप्पस्थितेषु स्वपरयोधर्मप्रच्यवनपरिपालन स्थितिकरणम् । जिनप्रणीते धर्मामृते नित्यानुरागताऽथवा सद्य प्रसूता यथा गौत्से स्निह्यति तथा चातुर्वर्ये सऽकृत्रिमस्नेहकरण वात्सल्यम् । सम्यग्दर्शनज्ञानचा. रिनत्रयप्रभावादात्मन प्रसाशनमथवा ज्ञानतप पूनासु ज्ञानदिन- करकिरणै परसमयखद्योताद्योतावरणकरण च, महोपवासादिलक्षणेन टेवेंद्रविष्टरप्रपनसमर्थेन सत्तपसा स्वममयप्रकटन च महापूनामहा- दानादिभिधर्मप्रकाशन च प्रभावना । एवविधाष्टागविशिष्ट सम्यक्त्व तद्विक्लयोरणुव्रतयोनामापि न स्यात् । सम्यग्दर्शनमणुनतयुक्त स्वर्गाय, महानतयुक्त मोक्षाय च। सम्यक्त्वमगहीन राज्यमिव श्रेयसे भवेन्नैः । न्यूनाक्षरो हि मनो नाल विषवेदनाच्छित्यै ।। मम्यक्त्वस्य गुणा । सवेगो निवेदो निंदा गर्दा तथोपशममक्ती । अनुकपा वात्सल्य गुणास्तु सम्यक्त्वयुक्तस्य ।।

·४ चारित्रसारwwwmumwwwmarwaveerww vaniyaAAN , उक्त चाबद्धायुपविपये-- सम्यग्दर्शनसुद्धा नारकतिर्यड नपुसकत्रीत्यान। दु कुलविकृताल्पायुरिद्रता च चन्नति नाप्यवतिका ॥ भवाब्धी भव्यसार्थस्य निर्वाणद्वीपयायिन । चारित्रयानपात्रस्य वर्णधारो हि दर्शनम् ॥ दानिकस्य क्म्यचित्कदाचिद्दर्शनमोहोदयादतीचारा पच भवति । शकागक्षाविचिकित्सान्यदृष्टिप्रशमासस्तका इति । तन मनमा मिथ्यादृष्टेनिचरिनगुणोद्भावन प्रशसा, वचसा भताभूतगुणोद्भावन सस्तव एव प्रशसासस्तवयोनिमकृतो वा- यकृतश्च भेद , शेषा सुगमा । सम्यग्दर्शनसामान्यादणुनतिरमहान- तिनोरिमेऽतीचारा । ब्रतिरो नि शल्य पचाणुरतरानिभोजनविरमणशीलसप्तक निर- तिचारेण य पालयति स भवति । तत्र यथा शरीरानुप्रवेशिकाड- कुतादिप्रहरण शरीरिणा बाधाकर तथा र्मोदयविकारे शरीरमानस- बाधाहेतुत्वाच्छयमिव शल्यम् । तत्रिविध, मायानिदानमिथ्या- दर्शनभेदात् । माया वचन, निदान विषयभोगाकाक्षा, मिथ्यादर्श- नमतत्त्वश्रद्धानम् । उत्तरत्र वश्यमाणेन महानतिनाऽपि शल्यत्रय परिहतं यम् । अभिसधिस्तो नियमो व्रतमित्युच्यते, सर्वसावधनिवृत्त्यसभ- वादणुव्रतं द्वीट्रियादीना जगमप्राणिना प्रमत्तयोगेन प्राणव्यपरोपणा- न्मनोवाकायैश्च निवृत्त । अगारीत्याद्यणुव्रतम् ।

·सम्यक्त्व-पञ्चाणवतवर्णनम् । ५ + - NAN । तस्य प्रमत्तयोगात्माणव्यपरोपणलक्षणस्य पचातीचारा भवति । बंधो, वधः, छेदः, अतिभागरोपणं, अन्नपाननिरोधश्चेति । तत्राभि- मतदेशगमनं प्रत्युत्सुकस्य तत्प्रतिबंधहेतोः कोलादिषु रज्ज्वादिभि- यतिषंगो बंधः । दडकशावेत्रादिभिः प्राणिनामभिधातो वध: । कर्णनासिकादीनामवयवानामपनयनं छेदः । न्यायादनपेताद्धारादति- रिक्तस्य भारस्य वाहनमलिलोभाद्गवादीनामतिमारारोपणम् । तेषां गवादीनां कुतश्चित्कारणात् क्षुत्पिपासाबाधोत्पादनमन्नपाननिरोध इति। स्नेहस्य मोहस्य द्वेषस्य वोद्रेकायदमत्याभिधानं ततो निवृत्ता- दरो गृहीति द्वितीयमणुनतम् । तस्य प्रतस्य पचातिकमा भवति । मिय्योपदेशः, रहोऽभ्या- ख्यानं, कूटलेखकिया, न्यासापहारः, साकारमत्रभेदश्चेति । तत्राभ्युदयनिःश्रेयसार्थेषु क्रियाविशेषेषु अन्यस्यान्यथा प्रवर्तनम- भिसंधानं वा मिश्योपदशः । स्त्रीपुरुषाम्यामेकांतेऽनुष्ठितस्य क्रिया- विशेषस्य प्रकाशन रहोऽभ्याख्यानम् । अन्येनानुक्त यत्किंचित्पर- प्रयोगवशादेवं तेनोक्तमनुष्ठितमिति वंचनानिमित्त लेखन कूटलेख- क्रिया । हिरण्यादेव्यस्य निक्षेप्नुर्विस्मृतसख्यम्पाल्पसंख्यानमाद. दानस्य एवमित्य-नुज्ञावचन न्यासापहार. । अर्थप्रकरणांगवि. कारभक्षेपादिभिः पराकूतमुपलभ्य यदाविष्करणमस्यादिनिमित्त त- साकारमत्रभेद इति । अन्यपीडाकरं पार्थिवादिभयवशादवशपरित्यक्त वा निहितं पतितं विस्मृतं वा यददत्त ततो निवृत्तादरः श्रावक इति तृतीय- मणुव्रतम् ।

·६ चारित्रसारे- Mu अदत्तादानविरते पचातीचारा मवति । स्तेनप्रयोग , तदाहृता- दान, विरुद्धराज्यातिक्रम , हीनाधिकमानोन्मान, प्रतिरूपक यवहार श्चेति । मोपकम्य विधा प्रयोजन, मुष्णन्त स्वयमेव प्रयुत्ते, अन्येन वा प्रयोनयति, प्रयुक्तमनुमन्यते वा य स तेनप्रयोग । अप्रयु क्तेनाननुमतेन च चौरेणानीतस्य ग्रहण तताहृतादानम् । विरुद्ध राज्य विरद्धराज्य, उचितन्यायानन्येन प्रसरेणादान ग्रहणमतिक्रम , तस्मिन्विरुद्धराज्ये योऽसावतिक्रम स विरद्धराज्यातिक्रम । प्रास्था दिमान तुलाद्युन्मानमेतेन न्यनेनान्यस्मै देयमधिरेनात्मना ग्राह्यमित्ये वमादि प्रयोगो हीनाधिस्मानान्मानम् । कृत्रिमैर्हिरण्यानिभिवचना. पूर्वको व्यवहार प्रतिरूपक्व्यवहार इति । उपात्ताया अनुपात्तायाश्च परागनाया सगाद्विरतरतिविरताविरत इति चतुर्थमणुव्रतम् । स्वदारसतोषत्रतस्यातीचारा पच भवति । परविवाहकरणं, इत्व. रिका-अपरिगृहीतागमन, इत्वरिकापरिगृहीतागमन, अनगक्रीडा, कामतीताभिनिवेशश्चेति । तन सद्वेद्यस्य चारित्रमोहस्य चोदयाद्विव- हन विवाह परस्य विवाहकरण परविवाहकरण । ज्ञानावरणक्षयो- पशमादापादितकलागुणज्ञतया चारित्रमोहस्त्रीवदोदयप्रदिगोपाग- नामोदयावष्टभाच्च परपुस्पानेतीति इत्वरिका या गणिकावेन वा पुश्चलित्वेन परपुरुषगमनशीला अस्वामिका सा अपरिगृहीता, तस्या गमनमित्वरिका-अपरिगृहीतागमनम् । या पुनरेक्पुरुषमर्तृका सा परि- गृहीता, तस्या गमनमित्वरिकापरिगृहीतागमनम् । अग प्रजनन ·सम्यक्त्व-पञ्चाणुव्रतवर्णनम् । ७ wwwwwwwwwvrammev www vwwwne wiwwwwwand wa योनिश्च, ततो जघनादन्यत्रानेकविधप्रनननविकारेण रतिरनगक्रीडा । कामस्य प्रवृद्धः परिणामोऽनुपरतवृत्त्यादिः कामती,भिनिवेश इति । धन्यधान्यक्षेत्रादीनामिच्छावशात् कृतपरिच्छेदो गृहीति पंचम- मणुव्रतम् । परिग्रहविरमणव्रतस्य पचातिकमा भवंति । क्षेत्र-वास्तु-हिरण्य- सुवर्ण-धन-धान्य-दासी दास-कुप्पमिति । तत्र क्षेत्र सस्याधिकरणं, वास्तु अगार, हिरण्यं प्यादिव्यवहारप्रयोजनं, सुवर्ण विख्यातं, धन गवादि, धान्यं बीह्यादि, दासीदास भृत्यस्त्रीपुरुषवर्गः, कुष्पं क्षौमकार्पासकौशेयचंदनादि, एतेपु एतावानेव परिग्रहोमम नाइनोऽन्य इति परिच्छिन्नात्प्रमाणात् क्षेत्रवान्त्वादिविषयादतिरेक अतिलोभ- वशात्प्रमाणतिरेक इति । रात्रावन्नपानखाद्यलेह्येभ्यश्चतुर्यः सत्त्वानुकंपया विरमण रात्रि- भोजनविरमण षष्ठमणुनतम् । वधादसत्याच्चौर्याच्च कामाद्वयानिवर्तनम् । पचधाऽणुव्रतं राज्यभुक्तिः पष्ठमणुनतम् !! इत्यत्रतवर्णनम् ।

·चारित्रसार- -- . शीलसप्तकवर्णनम् । म्यवायसी विरतिमभ्युपगतस्य श्रावस्म्य प्रतविशेपो गुणवतनय शिभारतचतुष्टय शालसप्तरमि युच्यते । दिग्विरति , देश वरति , अनर्थ-डविरति , सामायिक, प्रोपपवास, उपभोगपरिभ गपरि माण, अतिथिसविभागश्चेति । तत्र प्राची, अपाची, उनीची, प्रताचा, उद्ध, अधो, विटिश- चेति । तासा परिमाण योजनानिमि पर्वतातिप्रसिद्धाभिज्ञानश्च ताश्च निशो दुष्परिहारे क्षुद्रमतुभिराकुला अतस्ततो बहिर्न यास्या मीति निवृत्तिर्निविरति । निरवशेफ्तो निवृत्ति कर्तुमशक्नुवत शक्त्या प्राणिवपविरतिं प्रत्यागूर्णस्यान प्राणनिमित्त याना भवतु मा वा सत्यपि प्रयोननभ्यस्त्वे परमितादिगवहिर्न याम्यामीति प्रणिधानादहिंसादणुननधारिणोऽप्यम्य परिगणितादिगवहिर्म- नोवाचाययाग कृतमरिनानुमतविल्पैहिंसा िसर्वनिवृत्तिरिति महा मन भवति । दिविरमणननस्य पचातीचारा मवति । उौतिक्रम , अधोऽति त्रम , निर्यगतिक्रम , क्षेत्रमृद्धि , स्मृत्यतराधान चति । तर पर्वत मरुदम्यादान'मारोहणातिकम । कृपावतरणानिरधोतिरम । भूमिनिलगिरि-रीप्रवेशानिस्तियंगतिकम । प्रान्शिो योजनानिमि परिच्छिद्य पुनर्लोभवशात्ततोऽधिकापाषण क्षेत्रवृद्धि । इमिद मया योजनादिभिरमितान कृतमिनि तत्भार स्मृत्यतराधानम् । शिविरमणवतम्य प्रमानान्मोहाट व्यासगान चारा भवति । .

·शीलसप्तकवर्णनम् । vvuAARu Amanywwnnaru AM , मदायस्य गृहातरस्य तडागस्य वा मध्य मुक्त्वा दशातर न गमिप्यामीति तन्निवृत्तिदेशविरति । प्रयोजनमपि टिग्विरतिवद्देश- विरतिव्रतस्य । तस्य पचातीचारा भवति । आनयन, प्रेप्यप्रयोग , शनानु पात , रूपानुपात , पुद्गलक्षेप इति । तत्रात्मना सकल्पितदेशे स्थि- तस्य प्रयोजनवशास्किचितानयेत्याज्ञापनमानयनम् । परिच्छिन्नडे- शाहि स्वयमगत्व ऽन्यप्रप्यप्रयोगनवाभिप्रेतव्यापारसाधन प्रेप्य- प्रयोग। व्यापारकरान्पुरुषानुद्दिश्याभ्युत्कासिकादिकरण शब्दानुपात । मम रूप निरीक्ष्य व्यापारमचिरान्निप्पान्यतीति स्वागदर्शन रूपा नुपात । कर्मरानुद्दिश्य लोष्टपापाणादिनिपात पुद्गलक्षेप इति । दिग्विरति सार्वकालिकी । देशविरतियथाशक्तिरालनियमेनेति । प्रयोजन विना पापादानहेतुरनर्थन्ड । स च पचविध । अप ध्यान, पापोपदेश , प्रमानाचरित, हिंसाप्रदान, अशुभश्रुतिरिति । तत्र जयपराजयवधबधागछेदसर्वम्वहरणादिक क्थ स्यानिति मनसा चिंतनमपध्यानम् । पापोपदेशश्चतुर्विध । केशवणिज्या, तिर्यमणिज्या, वधमोपदेश, आरममोपदेशश्चेति । तत्रास्मिन्प्रदेशे दासीदासाश्च सुलभास्तान्नमून्देशान्नात्वा विक्रये वृते महानर्थलाभो भविष्यतीति केशवणिज्या । गोमहिप्यातीपशूनत्र गृहीत्वाऽन्यत्र देशे व्यवहारे कृते सति भरि वित्तलाम इति तिर्यग्वणिज्या । वागरिक्शौकरिक- शामुनिकादिभ्यो मृगवराहशक्तप्रभृतयोऽमुग्मिन्देशे सतीति वचन वधकोपटेश । आरभकेम्य कृषिबलादिभ्य क्षित्युदक्ज्वलनपवन- वनम्यात्यारभोऽनेनोपायेन कर्त्तव्य इत्याख्यानमारमकोपदेश । इत्येव ·MAnPM . Avi १२ चारित्रसारे- स्थापन मनसो मनोदु प्रणिधान, चिंताया परिम्पटनादैकाग्र्येणानव स्थापन मृत्यनुपम्धापनमिति विम्पष्टमन्यत्वम् । प्रोषध पर्वपर्यायवाची, शब्दादिग्रहण प्रति निवृत्तोत्सुक्यानि पचापीन्द्रियाणि उपेत्य तस्मिन्वसतीत्युपवास । उक्त च- उपेत्याक्षाणि सर्वाणि निवृत्तानि स्वकार्यत । वसति यत्र स प्रारुपवासोऽभिधीयते । पर्वणि चतुर्विधाऽऽहारनिवृत्ति प्रोपधोपवास , निररम. श्रावक स्वशरीरसम्बारसारणस्नानगधमाल्यामरणादिमिविरहित शुचाः ववाशे साधु निवामे चैत्यालये म्वप्रोषधोपवासगृहे वा धर्मक्या- श्रवणश्रावणचिन्तनावहितात करण सन्नुपवसेत् । प्रोषधोपवामम्य पचातीचारा भवति । अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितो. त्सर्ग, अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितादान, अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितसस्तरो- पक्रमण, अनादर, स्मृत्यनुपम्यान चेति । तर जतव सति न सति वेति प्रत्यवेक्षण चक्षुपोापारो मृदुनोपकरणेन यत्क्रियते प्रयोजन तत्प्रमार्जन अप्रत्यवेक्षिताया भुवे मूत्रपूरीपोत्सर्गाऽप्रत्यवे. सिताप्रमानिनोत्सर्ग । अप्रत्यवेक्षिताप्रमानितम्याहदाचार्यादिपूनो- पकरणम्य गधमाल्यधूपादेरात्मपरिधानाद्यर्थम्य वस्त्रपानाडेश्चादानम प्रत्यवेक्षिताप्रमानितादानम | अप्रत्यवेक्षिताप्रमानितम्य प्रावरणादे सतम्तरणम्योपक्रमणप्रत्यवेक्षिताप्रमानितसम्तरोपक्रमणम् । सुत्पीडि- तत्त्वादावश्योप्वनुत्साहोऽनादर । मृत्यनुपम्थान व्याख्यातमेव । उपत्यात्ममात्कृत्य भुज्यत इत्युपभोग , अशनपानगधमाल्यादि सकृद् भुक्त्वा पुनरपि भुज्यत इति परिमोग , आच्छादनप्रावरणाल- ·NA शीलसप्तकवर्णनम् । कारशयनाशनगृहयानवाहनादिः तयोः परिमाणमुपभोगपरिभोगपरि- माणम् । भोगपरिसख्यानं पंचविधं,सघातप्रमादबहुवधानिष्टानुपसेव्य विषयभेदात् । तत्र मधुमासं सदा परिहर्त्तव्यं त्रप्तधात प्रति निवृत्तचे- तसा मद्यमुपसेव्यमान कार्याकार्यविवेकसमोहकरमिति तद्वननं । प्रमादविरहाय केतक्यर्जुनपुष्पादीनि बहुनंतुयोनिस्थानानि, आर्द्र- शृगवेरमूलकहरिद्रानिवासमादीन्यनतकायन्यपदेशाहीणिएतेषामु- पसेवनेन बहुधातोऽल्पफलमिति तत्परिहारः श्रेयान् । यानवाहना- भरणादिप्वेतावदेवेष्टमतोऽन्यदनिष्टमित्यनिष्टानिवर्तनं कर्तव्यम् । न हि व्रतमभिसंधिनियमाभावे सतीप्टानामपि चित्रवस्त्रवेपाभरणादीनाम- नुपसेव्यानां परित्यागः कार्यों यावज्जीव । अथ न शक्तिः कालपर रिच्छेदेन वस्तुपरिमाणेन च शक्त्यनुरूपं निवर्तनं कार्यम् । उपभोगपरिभोगपरिमाणवतस्यातीचाराः पच भवति । सचित्ताहार, सचित्तसंबंधाहारः, सचित्तसन्मिश्राहारः, अभिषवाहारः, दुःपक्काहार श्चेति । तत्र चेतनावद्रव्यं सचित्तं हरितकाय तदम्यवहरणं सचित्ता, हारः। सचित्तवतोपश्लिष्टः सचित्तसबद्धाहारः । सचित्तेन न्यतिकीर्णः सचित्तसनिमश्राहारः । सौवीरादिद्रवो वा वृष्यं वाऽभिपवाहारः । सांतस्तंदुलभावेनातिक्दनेन वा दुष्टः पको दु पक्काहारः । संबंध- मिश्रयोरयं भेद, संसर्गमात्रं संबंधः, सूक्ष्मजंतुव्याकीर्णत्वाद्विभागी- कर्तुमशक्यः सम्मिश्रः । एतेपामम्यवहरणे सचित्तोपयोग इद्रिय- मददृद्धिर्वातादिप्रकोपो वा स्यात् । तत्प्रतीकारविषये पापलेपो भवति । अतिथयश्चैनं परिहरेयुरिति । संयममविनाशयन्नततीत्यतिथिरथवा नास्य तिथिरस्तीत्यतिथि। ।

·चारित्रसारे- Anand ARRANT AMANAN - रनियतकालगमनमित्यर्थ । अतिथये सविमागोऽतिथिसविभाग , स चतुर्विध , भिक्षोपारणौषधप्रतिश्रयभेदात् । उत्त हि- प्रतिमहोचस्थाने च पादक्षालनमर्चनम् । प्रणामो यागशुद्धिश्च भिक्षाशुद्धिच ते नय ।। उक्त हि- श्रद्धा शक्तिरलुब्धत्वं भक्तिज्ञान दया क्षमा। इति श्रद्धादय सप्त गुणा स्युरॅहमेधिनाम् ॥ एवविधनवविधपुण्ये प्रतिपत्तिकुशलेन सप्तगुणे समन्वितेन मोक्षमार्गमम्युातायातिथये सयमपरायणाय शुद्धचेतसाऽऽश्चर्यपंच- वादिकमनिच्छता निरवद्या भिषा देया । धर्मोपपरणानि च सम्यमानज्ञानचारिनोपबृहणानि दातव्यानि । औषध ग्लानाय वातपित्तश्लेष्मप्रकोपहताय योग्यमुपयोननीयम् । प्रतिश्रयश्च परमधर्मश्रद्धया प्रतिपादयितव्य इति । अतिथिसचिमागवतस्य पचातीचारा भवति । सचित्तनिक्षेप, सचित्तपिधान, पख्यपदेश , मात्सर्य, कालरातिकमश्चेति । तत्र सचित्ते पद्मपमादी निधान सचित्तनिक्षेप । सचित्तेनापरण सचित्त पिधान । अयमत्रदाता दीयमानोऽप्ययमस्येति ममर्पण परव्यपदेश प्रयच्छतोऽपि सत आटरमतरेण दान मात्सर्यम् । अनगाराणाम. योग्ये काले भोजन कालातिकम इति । पानटान स्वस्य परस्य चोपकार , स्वैपकार पुण्यमय परोपकार मध्यरज्ञान निवृद्धि । तच दान पारपर्यण मोक्षारण माक्षात्पुण्यहेतु । विधिविशेषाह. । , ·शीलसप्तकवर्णनम् । व्यपिशेपाहातरिशेपारपानविशेषादानविशेष । तर प्रतिग्रहोचटेश स्थापनमित्य रमादीना नियागामादरेण करण विधिविशेष । दीय. मानेऽनादी प्रतिग्रहीतुम्तए पाध्यायपरिवृद्धिकरणत्वाद्रव्यविशेष । प्रतिग्रहीतुमनेऽम्यम्ततया त्यागोऽधिपादो दित्सतो ददतो उत्तालश्च प्रीतियोग , उशमाभिमधितापमुधारासुरप्रशसादिदृष्टपानपेक्षिता, निसरोषत्वमनितानत्वे प्रवादिगुणममन्वितस्वमित्यमादि दातृति शेष । मोक्षगरणगुणमयोगः पाविशेष । ततश्च फलविशेष । सत्पातोपगत दान मुक्षेत्रगतीभवत् । फ्लाय यदपि सप तदनरपाय रप्स्यते ॥ तमा प-गानालविशेषणोत्तमभोगभूमीशविपरपक्षमनि: तमुतार श्रीपेणेजभूत् । तथा ----मानानुमोदैन रतिपररतिवेगारय पतमिथुन दिन- या प्रतिरागाधारविषयमुसीमानगराधिपतेरादित्यगते रतिवरसरो हिरण्यामनामा ननोऽभूत् । तस्मिन्ने। गिरी गिरिविषये मोगपुर- पायुरयम्य रनिोगारी प्रमावस्याख्या तनयाऽभूत् । एवं रिर- प्या प्रमावनी प नातिमाधिनविद्याप्रमान सुसमन्वमूताम् । उगहिंसादिप पदोषविरहितेन घनमयमासानि परिहर्तव्यानि । तथा पोप महापुराणे-- दिसासस्यस्तयाबह्मपरियहाय यादरभेदाद । वृतान्मासान्मयादिरतिहिणोष्ट सत्यमी मूर गुणा । स्तिवम्प सा रागद्वेषमोटवाननान्नानि मनायनेऽर्थयोधी मपति ननेत्रविधपनीयध, सप्त यमने प्रयान धून तम्मात्तत्परि- हसंयम् ।

·ANT monamnnnn ANA चारित्रसारे- सुमित्रनामा मित्रराज्ञः पुत्रोऽभूत् । निर्दर्शनतपः कृत्वा व्यंतर आसीत्ततः कुणिकनस्पतेः श्रीमतीदेव्याश्च श्रेगिकोऽभूदिति । एवं दृष्टादृष्टफलम्याप्यहित मांसम् । मद्यपस्य हिताहितविवेकता वाच्यावाच्यता गम्यागम्यता कार्या- कार्य च नास्ति । मद्यमुपसेविनो जनस्य स्मृति विनाशयति, विनष्ट. स्मृतिकः किं न करोति, किं न भाषते, कमुन्मार्ग न गच्छति, सर्व दोषाणामास्पदं तदेव तस्यास्यानम् । तथा हि-कश्चिद्राह्मणो गुणी गंगास्नानार्थ गच्छन्नटवीप्रदेशे प्रहसनर्श लेन मदिरामदोन्मतेन वातासहितशवरेण स निरभ्य मासमक्षणसुरापानशवरी संसर्गेषु भवताऽन्यतममंगीकरणीयमन्यथा भवतं व्यापादयामीत्युक्तः किंकर्तव्यतामूदः, प्राण्यंगत्यान्मासभक्षणे पापोपलेपो भवति, शबरीमंसर्ग भातिनाशः सनायते, पिष्टादकगृह- धातक्यादिसमुत्पन्न निरवयं मयमिदं पिचामांति पीत्वा विनष्टस्मृति. रगम्यगमनममक्ष्यमक्षणं च कृतवान् । तथा हि-मद्यपायिनामपराधेन द्वीपायनमुनिरोपादस्मीभूतायां द्वारपत्या विनष्टा यादवा इति । मस्तो दिनस्ति सर्व मिथ्या प्रलपति विवेकपिलटतया। मातरमपि कामयते सायर्थ मघमत पय ॥ सामायिक. संध्यानयेऽपि भाननयस्वामिनं यदमानो यक्ष्यमाण ब्युसर्गनपसि पितरमण । दिनाणं यथानात द्वादशावर्तमित्यपि। मनुर्ननि विशुद्ध च कृतिम प्रयोनयेत् ॥

·Amre शीलसप्तकवर्णनम् । अस्य सामायिकस्यानतरोक्तशीलसप्तकातर्गत सामायिक व्रतं नतिकस्य शीलं भवतीति । प्रोषधोपवास. मासे मासे चापि पर्वदिनेषु स्वकीयां शक्ति- मनिगृह्य प्रोषधनियम मन्यमानो भवतीति प्रतिस्य यदुक्त शील प्रोषधोपवासस्तदत्य व्रतमिति । सचित्तमतो दयामूर्तिलफलशाखाकरीरकदपुम्पबीजादीनि न मक्षयत्यस्योपभोगपरिभोगपरिमाणशीलवतातिवारी व्रत भवतीति । रात्रिभक्तवता रानी स्त्रीणा समन रात्रिभक्त तद्रतयति सेवत इति रानिवतातिचारा रात्रिभक्तवतः दिवाब्रह्मचारीत्यर्थः । ब्रह्मचारी शुक्रशोणितबीन रसरुधिरमाममेदोऽस्थिमज्जाशुक्रसप्तधातुमयमनेक- स्रोतोविल मूत्रपुरीषभाजन कृमिकुशकुन विविधव्याधिविधुरमपायप्रायं कृमिभस्मविष्टापर्यवसानमगमित्यनमाद्विरतो भवति । आरमविनिवृत्तोऽसिमसिकृषिवाणिज्यप्रमुखादारंभात्प्राणातिपातहे- तोविरतो भवति । परिग्रहविनिवृत्त क्रोधादिकषायाणामारौद्यो- हिंसादिपचपापाना भयस्य व जन्मभूमि, दूरोत्सारितधर्म्यशुक्ल: परिग्रह इति मत्वा दशविधवाहपरिग्रहाद्विनिवृत्तः स्वच्छ, सतोप- परो भवति । अनुमतिविनिवृत्त आहारादीनामारमाणामनुमननाद्विनिवृत्तो भवति । उद्दिष्टविनिवृत्तः स्वोद्दिष्टपिंडोपधिशयनवानादेविरत सन्नेकशा- टक्घरो भिक्षाशनः पाणिपानपुटेनोपविश्य भोनी रानिप्रतिमादितपः समुद्या आतापनादियोगरहितो भवति । -

·-
चारित्रसारे-
अणुनतिमहावतिनी समितियुक्तौ सयमिनौ भवत समिति विना
विरतौ । तथा चोक्त वर्गणाखडस्य बधनाधिकारे-
संजमविरइण को भेवो, ससमिदिमव्ययाणुव्ययाई सजमो,
समदीहिं विणा मव्ययाणुव्वयाई घिरदी॥ इति-
आधास्तु पद जघन्या स्युर्मध्यमास्तदनु त्रयः।
शेपी द्वावुत्तमावुक्ती जैनेपु जिनशासने ।
असमपिकृषिवाणिज्यानिभिगृहस्थाना हिंसासभवेऽपि पक्षचर्या-
साधस्त्वहिसाऽभाव क्रियते । तनाहिंसापरिणामत्व पक्ष । धर्मार्थ
देवतार्थ मसिद्धयर्थमौपधार्थमाहारार्थ स्वभोगार्थ च गृहमेधिनो हिमा
न कुर्वन्ति । हिंसासमवे प्रायश्चित्तविधिना विशुद्ध सन् परिग्रहपरि.
त्यागारणे सति स्वगृह धर्म च वश्याय समर्प्य यावद्गृहं परि
त्यति तावदस्य चर्या भवति । सरलगुणसपूर्णस्य शरीरकपनो
धामनोन्मीलनधि परिहरमाणम्य लोकाग्रमनस शरीरपरित्याग
साधकत्वमेव पक्षादिभित्रिमिहिमाद्युपचित पापमपगत माति ।
जैनागमे चत्वार आश्रमा -उक्त चोपासमाध्ययने ।
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च यानस्यश्च भिभुक ।
घरयामास्तु जैनानां सप्तमांगाद्विनि सृता ।
तर ब्रह्मचारिण पचविध' -उपनयाववादीक्षागूहनष्ठिकभेटेन।
तमोपनयबह्मचारिणो गणधरमूनधारिण समभ्यम्नागमा गृहधर्मा-
नुष्ठायिनो भवति । अचलप्रमचारिण सुटकरूपेणागममभ्यम्य
परिगृहीतगृहावासा भवति । अदीक्षानपचारिण पमंतरेणाभ्य
सागमा गृहधर्मनिरता भवति । गूढब्रह्मचारिण कुमार श्रमणा सन

·शीलसप्तकरर्णनम् । २१ Parnoonam hinnamamurary Awner M . - स्वीकृतागमाम्यासा बधुभिर्दु सहपरीषहैरात्मना नृपतिभिर्वा निर- स्तपरमेश्वररूपा गृहवासरता भवति । नेष्ठिकब्रह्मचारिण समाधिग- तशिखालक्षितशिरोलिंगा गणधरसूत्रोपलक्षितोरोलिंगा , शुरुत्व- सनखडकौपीनलक्षितकीलिंगा स्नातका भिक्षावृत्तयो देवतार्च नपरा भवति । गृहम्थम्येज्या, वार्ता, दत्ति , म्वाध्याय , सयम , तप इत्यार्य- पट्कर्माणि भवति । तबाह पूजेज्या, सा च नित्यमहश्चतुर्मुख करुप- वृक्षोऽष्टाद्रिक ऐन्द्रध्वन इति । तत्र नित्यमहो नित्य, यथाशक्ति जिनगृहेभ्यो निजगृहाद्धपुप्पाक्षतादिनिवेदन, चैत्यचैत्यालय कृत्वा ग्रामक्षेत्रादीना शासनदान मुनिजनपूनन च भवति । चतुर्मुख मुकु- टवटै क्रियमाणा पूजा सैव महामह सर्वतोभद्र इति । कल्पवृ- क्षोर्थिन प्रार्थितार्थे सतर्प्य चक्रवर्तिनि क्रियमाणो मह । अष्टा न्हिक प्रतीत । ऐन्द्रध्वन इद्रादिमि नियमाण बलिस्नपन सध्या- नयेऽपि जगत्रयस्वामिन पूनाऽभिषेककरणम् । पुनरप्येषा विकल्पा अन्येऽपि पूजाविशेषा सन्तीति । वार्ताऽसिमपिकृषिवाणिज्यादिशि- ल्पकर्मभिर्विशुद्धवृत्याऽर्थोपार्जनमिति । दत्ति दयापानसमसकलमे दाचतुर्विधा । तत्र दयादत्तिरनुक्पयाऽनुग्राह्येभ्य प्राणिम्यस्त्रिशुद्धि- भिरभयदानम् । पात्रदत्तिर्महातपोधनेभ्य प्रतिग्रहाचनादिपूर्वक निरवद्याहारदान ज्ञानप्सयमोपकरणादिदान च । समदत्ति स्वसमकि याय मित्राय निस्तारकोत्तमाय कन्याभूमिसुवर्णहस्त्यश्वरथरत्नादि. स्वसगानामावे मध्यमपात्रम्यापि दानम् । सक्लदत्तिरात्मीय स्वसततिस्थापनार्थ पुनाय गोननाय वा धर्म धन च समर्प्य प्रदान दान, ·રર चारित्रसारे- - -----.. vedu -- vv rnnew+NT मन्वयत्तिश्च सैव । स्वाध्यायस्तत्वज्ञानस्याध्ययनमध्यापनं स्मरणं च । सयमः पंचाणुव्रतप्रवर्त्तनम् । तपोऽनशनादिद्वादशविधानुष्ठानम् । इत्यार्यपटम्मनिरता गृहस्था द्विविधा भवति । जातिक्षत्रिया- स्तीर्थक्षत्रियाश्चेति । तत्र जातिक्षत्रियाः क्षत्रियब्राह्मणवैश्यशूद्रभे- दाच्चतुर्विधाः । तीर्थक्षत्रियाः स्वनीवनविकल्पादनेकधा भिद्यते । . वानप्रस्था अपरिगृहीतजिनरूपा वस्त्रखंडधारिणो निरतिशयतपः- , समुद्यता मवन्ति । भिक्षवो निनरूपधारिणम्ते बहुधा भवति । अनगारा यतयो मुनय ऋषयश्चेति । तत्रानगाराः सामान्यसाधव उच्यन्ते । यतय' उपशमक्षपकश्रेण्यारूढा भण्यन्ते । मुनयोऽवधिमनःपर्ययकेवल- ज्ञानिनश्च कथ्यन्ते । ऋषय ऋद्धिप्राप्तास्ते चतुर्विधाः, रामब्रह्म- देवपरमभेदात् । तत्र राजर्षयो विक्रियाक्षीणर्द्धिप्राप्ता भवति । ब्रह्मर्पयो बुद्धचौपधिऋद्धियुक्ताः कीर्त्यन्ते । देवर्षयो गगनगमन- द्विसंयुक्ताः कय्यन्ते । परमर्षयः केवलज्ञानिनो निगद्यते । अपि च । देशप्रत्यक्षवित्केवलभृदिह मुनिः स्याहापिः प्रोद्गतद्धि-. रारूढश्रेणियुग्मोऽजनि यतिरनगारोऽपरः साधुरुक्तः। राजा बह्मा च देवः परम इति ऋपिविक्रियाऽक्षीणशक्ति- प्राप्तो बुद्धचौषधीशो दियदयनपदुर्विश्ववेदी क्रमेण ॥ उक्तरुपासकारणान्तिकी सल्लेखना प्रीत्या सैन्या | स्वपरिणा- मोपात्तस्यायुष इन्द्रियाणां बलानामुच्छासनिःश्वासस्य कदलीघातस्त्रपाकच्युतिकारणवशात्संक्षयो मरणं, तच द्विविधं, ·wry varanvi hive शीलसप्तकवर्णनम् । २३ नित्यमरण तद्भवमरण चेति । तत्र नित्यमरण समये समये स्वायुरादीना निवृत्ति । तद्भवमरण भवातरप्राप्तिरनन्तरोपश्लिष्टपूर्व भवविगमनम् । अत्र पुनस्तद्भवमरणं ग्राह्य मरणान्त प्रयोजनमस्या इति मारणातिकी । बाह्यस्य कायम्याम्यतराणा कपायाना तत्कारणहा पनया क्रमेण सम्यग्लेग्वना सल्लेखना । उपसर्गे दुर्भिक्षे नरसि नि प्रतिक्रियाया धर्मार्थ तनुत्यनन सदेखना । ततो नित्यप्रार्थितस माधिमरणे यथाशक्ति प्रयत्न कृत्वा शीतोष्णाद्युपश्लेपे सति तप स्थो यथा शीतोष्णादी हर्षविपाद न करोति तथा सदेखना कुर्वाण शीतोष्णादौ हर्षविषादमकृत्वा स्नेह सगवैरादिक परिग्रह च परि त्यज्य विशुद्धचित्त स्वननपरिनने क्षन्तव्य नि शल्य च प्रियवच नैविधाय विगतमानरूपायः कृतकारितानुमतमेन सर्वमालोच्य गुरौ महावतमामरणमाराप्यारतिदैन्यविपादभयकालुप्यादिकमपहाय स खोत्साहमुदीर्य श्रुतामृतेन मन प्रसाद्य क्रमेणाहार परिहाय तत स्निग्धपान तदनन्तर सरपान तदनु चोपवात कृत्वा गुरो पादमूले पचनमस्कारमुचारयन्पवपरमेष्ठिना गुण स्मरन्मर्वयनेन सनु त्यने दिय सहेखना सयतस्यापि । अथ सहेखनाया मरणविशेषोत्पादनसमर्थाया असहिष्टचित्ते नारम्याया पचातीचारा भवन । नीविताशमा, मरणाशसा, मित्रा नुराग , सुखानुबन्ध , निदान चेति । तर शरीरमिदमवश्य हेय जलयुद्धदवदनित्यमस्यावस्थान कथ स्पादित्यादरो नीविनाशसा | आशमाऽऽकामणमभिटाप इत्यनान्तर । रोगोपद्रवाकुलतया प्राप्त- जीवनसलेशस्य मरण प्रति चित्तप्रणिधान मरणाशमा । व्यसने ·२४ चारित्रसारे- ran- ~ सहायत्वमुत्सवै सभ्रम इत्येवमादि सुकृत बाल्ये सह पांशुक्रीडन- मित्येवमादीनामनुस्मरण मित्रानुरागः । एव मया भुक्त शयित क्रीडितमित्येवमाद प्रीतिविशेष प्रति स्मृतिसमन्वाहारः सुखानुवन्धः। विषयसुखोपामिलापभोगाकाक्षतया नियत चित्तं दीयते तस्मिन् तेनेति वा निदानमिति ॥ इति धीमचामुडरायप्रणीते भावनासंग्रहे चारित्रमारे सागारधर्म समप्तोऽयम् । - पोडशभावनाप्रकरणम् । उक्तरेकादशीपासर्वक्ष्यमाणदशधर्माधरिश्च मनुष्यगती केवट- ज्ञानोपल तिनीवद्रव्यसहमारिवारणसधप्रारभस्यानतानुपमप्रभाव- म्याचिन्त्यविशेषविभूतिकारणम्य प्रैलोक्यविनयकरम्य तीर्थकरनाम- गौनकर्मण. कारणानि पोडश भावना भारयितव्या इति । तद्यथा-- दर्शनविशुद्धता, विनयसपन्नता, शीलग्रतेप्वनतीचारः, अमीक्ष्णज्ञानो. पयोगः, सवेग , शतितम्त्याग., शक्तितम्ता , साधुममाधिः, वैयावृत्यारण, अर्हद्भक्तिः, आचार्यभक्तिः, बहुश्रुतमक्तिः, प्रवचन- मत्तिः, आवश्यरापरिहाणिः, मार्गप्रभाश्ना, प्रवचनवात्सल्यमिति । तत्र निनोपदिष्टे नय्ये मोक्षवर्मनि रचि. सम्यग्दर्शन, विशुद्धि विना दर्शनमात्रादेव तीर्गकरनामार्मनधो न भवति, त्रिमूडापोटाष्टम- दादिरहितत्वात् । उपलव्यनिनम्वरूपम्य सम्यग्दर्शनम्य प्रथमद्विती. योपशमक्वेडरक्षाविशन्यतमपिशिष्टम्य ज्ञानदर्शननपश्चारित्रेषु त- ·षोडशभावनामकरणम् । २५ द्वत्सु च विनये, अभीक्ष्णज्ञानोपयोगसवेगयुक्तत्वे, साधुम्य प्रासु- कप्रदाने, द्वादशविधतपति, साधूना समाधिवैयावृत्त्यारणे, अर्हत्सु प्रतशीलावश्यक्सपन्नाचार्येषु च बहुश्रुतेषु प्रवचने च मक्ती, प्रवचनप्रभावने, प्रवचनवत्सलत्वे प्रवर्तन विशुद्धता । एकाऽपि सा दर्शनविशुद्धता तीर्थकरनामवधस्य कारण भवति, शेषभावनाना तत्रैवान्तर्भावादिति दर्शनविशुद्धता व्याख्याता । सम्यग्दर्शनादिषु मोक्षसाधनेषु तत्साधोपु गुर्वादिषु च स्खयोग्यवृत्त्या सत्कार आदर क्पायनोरपायनिवृत्तिर्वा विनयसम्पन्नता । अहिंसादिषु व्रतेपु तत्स- रिपालनार्थेषु च क्रोधवननादिषु शीलेषु निस्वद्या वृत्ति कायवाङ्म- नसा शीलवतेप्वनतिचार इति । मत्यादिविकल्प ज्ञान जीवादिप- दार्थस्वतत्त्वविषय प्रत्यक्षपरोक्षलक्षणमज्ञाननिवृत्यव्यवहितफल हिता. हितानुभयपातिपरिहारोपेक्षाव्यवहितफल यत्तस्य भावनाया नित्य- युक्तताऽभीक्ष्णज्ञानोपयोग इति । शारीर मानस च वहुविकल्प प्रियविप्रयोगाप्रियसयोगेप्सितालाभादिनानित ससारदुख यदतिकष्ट ततो नित्यभीरता सवेग इति । आहारो दत्त पानाय तम्मिनहनि तत्प्रीतिहेतुर्भवति, अभयदानमुपपादितमेरुभवव्यसननोदनकर, सम्य रज्ञानदान पुनरनेकभवशतसहयदु खोत्तारणकारणमतम्तत्रिविधहारा भयज्ञानदानभेदेन यथाविधि प्रतिपाद्यमान त्याग इत्युच्यते । शरीरमिद दु खकारणमनित्यमशुचि नाम्य यथेष्ट भोगविधिना परिपोषो युक्त, अशुच्यपीद गुणरत्नसचयोपकारीति विचिन्त्य विनिवृत्तविषयसुखाभिषगस्य कार्य प्रत्येतद्भुतकमिव नियुनानस्य ययाशक्तिमार्गाविरोधयाय देशानुष्ठान तप इति । यथा भाण्डागारे ·amar narrior P २६ चारित्रसार- समुत्थिते दहने तत्प्रशमनमनुष्ठीयते बहुपकारित्वात्तथाऽनेकवत समृद्धम्य मुनिगणम्य तपस कुतश्चित्मत्यूहे समुपस्थिते तत्सधारण साघुसमाधिरिति । गुणवत साधुजनम्य सनिहिते दुखे निरवद्येन विधिना नदपहरण बहुप्रकार वैयावृत्त्यमिति । अर्हदानार्येषु केवल श्रुतज्ञानदिव्यनयनेषु परहितकरप्रवृत्तिषु स्वपरसमयविस्तरनिश्चय- क्षेषु बहुश्रुतेषु प्रवचने च श्रुतदेवतासनिधिगुणयोगदुरासदे मोक्ष पदप्रासादारोहणसुरचितसोपानभूते भावविशुद्धियुक्तोऽनुरागो भक्ति- त्रिधा क्रप्यत इति । पडावश्यरक्रिया , सामायिक, चतुर्विशति स्तव , वदना, प्रतिक्रमण, प्रत्यारयान, कायोत्सर्गश्चेति । तत सामायिक सर्वसावद्ययोगनिवृत्तिलक्षण, चित्तस्यैक्त्वेन ज्ञानेन प्रणि- धान वा, शत्रुमित्रमणिपापाणसुवर्णमृत्तिकानीवितमरणलाभालामा- दिषु रागद्वेषामाको वेति । चतुर्विंशतिम्तवस्तीर्थारपुण्यगुणानु कीर्तनमिति । वदना निशुद्धि व्यासनश्चतु शिरोवनतिर्दादशा वर्त्तना चेति, तत्मपचस्तूत्तरत्र वक्ष्यते । प्रतिक्रमणमतीतदोषनि- वर्तनमिति । प्रत्याख्यानमनागतोपापोहनमिति । कायोत्सर्ग परिमितकालविषयशरीरममत्वनिवृत्तिरिति । एतासा पण्या क्रियाणा यथार'ल प्रवर्तनमनौत्सुक्यमावश्यकापरिहाणिरिति । ज्ञाननपो मिनपूनाविधिना धर्मप्रकाशन मार्गप्रभावनेति । प्रष्ट वचन प्रव- चन, प्रकृष्टम्य वा वचन प्रवचने, सिद्धान्तो द्वादशाङ्गमित्यन- तर, तत्र भवा देशमहानतिन , अमयतमम्यग्दृष्टयश्च प्रवचनमि- त्युच्यते, तेवनुराग आराक्षा ममेद भाव प्रवचनवत्सलत्त । तेनैकेनापि तीर्थकरनामर्मयो भवति । कुन पचमहायताधा- ·Awan Ann wunMAN A Via अनगारधर्मवर्णनम् । गमार्थविषयस्योत्कृष्टानुरागस्य दर्शनविशुद्धचादिपचदशस्वविनाभा- वात् । एव पोडश भावना म्यु । एकैकस्या भावनायामविनामा विन्य इतरपचढश भावना । तेन सम्यग्भाव्यमानानि व्यस्तानि समस्तानि वा तीर्यवरनामकर्म स्वकारणानि भवति । असयतसम्य ग्दृष्टित अपूर्वकरणम्य पदे षट् सप्त भागा यावत् । इति श्रीमच्चामुहरायप्रणीत चारिनसारे षोडशभावनावर्णन समाप्तम् । अनगारधर्मवर्णनम् । इदानीमनगारधर्म उच्यते, स चोत्तमक्षमाम देवाऽऽर्नवसत्यशी चसयमतपरत्यागादिश्चन्यब्रह्मचर्यभेदेन दशविध । उत्तमग्रहण ख्यातिपूजादिनिवृत्त्यर्थ, तत्प्रत्येक्मभिसम्बध्यते, उत्तमक्षमा, उत्तम मार्दवमित्यादि । मोक्षमार्गे प्रवर्त्तमानस्य प्रमादपरिहारार्थ दशविध धर्माख्यानम् । तपोवृहणकारणशरीरस्थितिनिमित्त निरवद्याहारान्वेषणा पर गृहाण्युपसर्पतो मिक्षोर्दुष्टजनाक्रोशनो प्रहसनाऽवज्ञाऽनुताइनशरीर च्यापादनादीना क्रोधोत्पत्तिनिमित्ताना सनिधाने कालुप्याभाव क्षमे त्युच्यते । उत्तमक्षमाया व्रतशीलपरिरक्षणमिहामुन दु खानभिष्वग सर्वस्य जगत सन्मानसत्कारलाभप्रसिद्धयादिश्च गुणस्तत्प्रतिपक्षस्य क्रोधस्य धर्मार्थकाममोसप्रणाशन दोष इति विचिन्त्य क्षतव्य । क्रोधनिमित्तस्यात्मनि भावाभावानुचिंतनात्परै प्रयुक्तस्य क्रोधनिमित्त स्यात्मनि भावानुचिंतनात्तावद्विद्यते मय्येते दोषा किमत्रासौ मिथ्या ·२८ चारिखसारे- V ब्रवीतीति क्षन्तव्य । अभावचिंतनादपि नैते मयि विद्यन्ते दोषा भज्ञानादसौ नवीतीति क्षमा कार्या । अपि च बालस्वमावचिन्तन प्रत्यक्षपरोक्षाक्रोशनताडनमारणधर्मभ्रशनानामुत्तरोत्तररक्षणार्थ, त द्यथा-परोक्षमाकोशति बाले क्षन्तव्यमेव स्वमावा हि व ला भवन्ति, दिष्टया च स मा परोक्षमाकोशति न च प्रत्यक्षमेतदपि वालेविति लाभो मन्तव्य एव । प्रत्यक्षमातोशति सोढव्य, विद्यत एतद्वालेषु दिष्टया च मा प्रत्यक्षमाक्रोशति, यन्न ताडयत्येतदपि बालेविति राम एव मतव्य । ताडयत्यपि मर्षितल्य, दिष्टया च मा ताड यति न प्राणैर्वियोजयति । एतदपि बालेविति लाभ एव मन्तव्य । प्राणैवयोजयत्यपि तितिक्षा कर्तव्या, दिष्टया च मा प्राणवियो जयति, मदधीनाद्धर्मान्न भ्रशयतीति । किश्चान्यन्ममैवापराघोऽय यत्पुराऽऽचरित तन्महदुष्कर्ष तत्फलमिदमाकोशवचनादिनिमित्तमात्र परोऽयमति सोढव्यमिति । उत्तपजातिकुलरूपविज्ञानेश्वर्यश्रुतमपतपोलाभर्यिम्यापि तत्कृत मदावेशाभावात्परप्रयुक्तमपरिभवनिमित्ताभिमानाभावो मार्दव मान- निरणमवगन्तव्यम । मार्दवोपेत गुरवोऽनुगृह्णति, साधोऽपि साधु मन्यन्ते । तनश्च सम्यग्ज्ञानादीना पान भवति, अत स्वर्गा- पवर्गफलावाप्तिर्मानमलिनमनसि व्रतशीलानि नावतिष्ठन्त, साघवश्चैन परित्यनन्ति, तन्मूला सी विपत्तय इति । योगस्य कायवाड्मनोरक्षणस्याक्रताऽऽर्जवमित्युच्यते । मजुहृदयमधिवतन्तो गुणा मायाभाव नाश्रयन्ते, मायाविनो न विश्वासिति लोक गर्हिता च गतिर्भातीति ।

·३० HA PANA AA AANV Arunnerwhn चारित्रसारे- वृत्त्याऽऽवृत इत्यादि । उद्मस्थज्ञानस्य द्रव्ययायात्म्यादर्शनेऽपि सयतस्य सयतासयतस्य वा म्वगुणपरिपालनार्य प्रारमिदमप्रासुक मित्यादि यद्वचस्तद्भावसत्य । प्रतिनियतपद्रव्यपर्यायाणामागमग- म्याना याथात्म्याऽऽविवरण यद्वचस्तत्समयसत्य, समयोत्तरवृद्ध्या बालो युवा पल्योपम इत्यादि । सत्यवाचि प्रतिष्ठिता सर्वगुण सम्पद , अनृताभिमापिण बन्धोऽप्यवमन्यन्ते, मित्राणि प विरक- भावमुपयान्ति, विषायुदकादीन्यप्येन न सहन्ते, निहाच्छेदसर्वस्व हरणादिव्यसनभाग्भवतीति । सयमो द्विधा-उपेक्षाऽपहतभेटेन । तत्र देशकालविधानस्य परानुपरोधेनोत्कृष्टकायस्य कायवाड्मन कर्मयोगाना कृतनिग्रहस्य त्रिगुप्तिगुप्तम्य रागद्वेषानभिप्वगलक्षण उपेक्षासयम । अपहृत- सयमम्य समितय कार्याम्ता उच्यन्ते, ईर्याभापैपणाऽऽदाननिक्षेपो- त्सर्गा समितय । तर्यासमिति मम्मटियाऽऽपादितविशेषाद्वि. विचनु पचेंद्रियभेदेन चतुविद्विश्चितुर्विकल्पनतुर्दशनीवम्यानादिवि. धानदिनो मुर्धर्मार्थ प्रयतमानम्य सपिनयुदिन चक्षुपोविषयमरण. सामर्थ्यमुपननयत मनुष्यहम्त्यश्वशकटगोकुलदिचरणपातोपहता. पश्याय प्रालयमार्गेऽनन्यमनस शनैन्यनादम्य सकुचिनावय. यम्योत्सृष्टपार्धदृष्टेयुगमानपूर्वनिरीक्षणावहितगेचनम्य स्थित्वा दिशो विलोक्यत पृथि याचारभाभावदीर्याममितिरित्यारूपायने । हित- मिनासदिग्याभिधान भाषासमिते मोक्षपदप्रापणप्रधान हितं, तद्विविध, महिन, परहित चेति। मितमनबहमठानरहितापुटार्य प्यार थाऽमदिग्पन्न । तम्या प्रपंचो मिष्यामिधानास्यानियसमे- ·v vN अनगारधर्मवर्णनम् । दाल्पमारशकितनांतसकपायपरिहासायुक्तासभ्यशपननिष्ठुरधर्मविरो- धिदेशकालविरोध्यतिप्तस्तवादिवान्दोषविरहितात्रिधानम् । अनगारस्य मोक्षकप्रयोजनस्य प्राणिदयातत्परस्य कायस्थित्यर्थ प्राणयात्रा- निमित्तं तपोवृंहणार्थ च चर्यानिमित्तं पर्यटतः शीलगुणसंयमा- दिकं संरक्षतः संसारशरीरभोगनिर्वेदत्रयं भावयतो दृष्टवस्तुयाथात्म्य- स्वरूपं चिन्तयतो देशकालसारथ्यादिविशिष्टमगर्हितमभ्यवहरणं नवकोटिपरिशुद्धमेषणसमिति. । पट्नीवनिकायस्योपद्रव उपद्रवणं, अंगच्छेदनादिव्यापारो विद्रावणं, संतापमननं परितापन, प्राणि- प्राणव्यपरोपणमारंभ., एवमुपद्रवणाविद्रावणपरितापनारंभक्रियया निष्पन्नमन्नं स्वेन कृतं परेण कारितं वाऽनुमनितं वाऽधःकर्म ( जनितं) तत्सेविनोऽनशनादितपस्यभ्रावकाशादियोगा वीरासनादियोगविशे- पाश्च भिन्नभाजनभरितामृतवत्प्रक्षरन्ति, ततश्च तदभक्ष्यमिव परिहरतो भिक्षोः परकृतप्रशस्तप्रासुकाऽऽहारग्रहणेऽपि पट्चत्वारिंशदोषा भवन्ति तद्यथा-पोडशविधा उद्गमदोषाः, षोडशविधा उत्पा: दनदोषाः, दशविधा एपणादोषा. संयोजनाप्रमाणाझारघूमदोपा- श्चत्वारः, एतैः परिवनितमाहारग्रहणमेपणासमितिरिति । नै.स- निकी चर्य मातिष्ठमानस्य पात्रग्रहणे सति तत्संरक्षणादिकृतो दोपः प्रसज्यते । कपालमन्यद्वा भाजनमादाय पर्यटतो भिक्षोर्दैन्य- माप्तज्यते । गृहिननानीतमपि भाननं न सर्वत्र सुलमं तत्प्रक्षालना- दिविधौ च दुःपरिहारः पापलेप, । सभाजनेन देशान्तरं नीत्वा भोनने चाशानुबन्धनं स्यात् स्वविशिष्टभाजनाधिकगुणासंभवाच । न केनचिटुंगानस्य दैन्यं स्यात् । ततो नि संगस्य निष्परि- ·३२ धारित्रतारे- ग्रहम्य भिक्षो म्वकरपुटमाननान्नान्यद्विशिष्टमत्तिम्तम्मात्स्वायत्तेन पाणिपुटेन निरावाधे देशे निरालंबचतुरगुलान्तरसमपादाम्या स्थित्वा परीक्ष्य भुनानम्य निभृतम्य तद्गतदोपामाव । धर्माविरोधिना परानुपराधिना द्रव्याणा ज्ञानादिसाधनाना ग्रहणे विसर्जने च निरीक्ष्य प्रमृज्य प्रवर्तनमानाननिक्षेपणसमिति । म्यावराणा जंगमाना च जीवानामविरोधेनागमनिर्हरण शरीरस्य च स्थापनमुत्सर्गसमिति । एव गमनभाषणाभ्यवहरणग्रहणनिक्षेपोत्सर्गलक्षणपचामितिविधाने प्रमत्ताना सत्प्रणारिकाप्रमृतकर्माऽभावान्निभूताना संवर सिद्धयति । एवीर्यासमित्यादिषु वर्तमानम्य मुनेम्तत्प्रतिपालनार्थ प्राणी न्द्रियपरिहारोऽपहृतमयमः । एकेंद्रियादिप्राणिपोगपरिहार प्राण सयम । इन्द्रियाटिप्वर्यपु रागानिभिप्वन इन्द्रियसयम 1 स चाप हृतसयमनिविध , उत्कृष्टो मध्यमो मान्यश्चेति । तत्र प्रामुस्य सत्याहारमानबाह्यसाधनम्य म्ना नेतरताननरणकरणम्य माझमन्त् पनिपात आत्मान ततोऽपत्य जीवान्परिपालयत उत्कृष्ट मुटना प्रमृज्य नतूपरिहरतो म यम । उपकरणान्तरच्छया मान्य । तम्यापहतमयमस्य प्रनिपालनार्य शुद्धयष्टकोपदेश ! तद्यया- अष्टो शुद्धय । मावशुद्धि , पायशुद्धि, विनयशुद्धि , ईपिय शुद्धि, भिसाशुद्धि , । प्रतिष्ठापनाशुद्धि , रायनाशनमुद्धि, वाग्यशुद्धिश्चेति । तत्र म पनि कर्मक्षयोपशमननिता मोक्ष मार्गरच्याहितप्रमाला रागाद्यामहिना, तम्या मयामाचार प्राराने परिशुद्धभिनिगचित्रकमान् । नया चोचमपरपये- - ·ra-- MA अनगारधर्म-शुद्धिवर्णनम् । ३३ आध्याफम्मुइसिय अग्झोवझेय पूदि मिस्सेय। हपिदे पलि पाहुडिय पादुक्कारेय कीदेय ॥ पामिच्छे परियट्ट अमिर मुभिन्न भालमारोहे। अच्छिज्जे अणिसिद्ध उग्गमदोसो दु सोलसमो॥ आधाफम्मं गृहन्याश्रित पचशूनोपेत निकृष्टव्यापार पटनीव- निरायवधरर पट्चत्यारिंशदाबाह्य उद्देसिय उद्देश्य देय । अझोवज्झेय यतिं दृष्ट्वाऽधिपपारप्रवृत्ति 1 पूदि अप्रासुकमिश्रि. ताहार । मिस्सेय असयतै सह मोनन । दृविदे पाकमाननादन्यन निक्षिप्त । पलि यक्षादिदत्तनैवेद्यशेष । पाहुडिय काल परावृत्त्य दत्त । पादुकारेय सत्रमणप्राशनरूप । कीदेय क्रीत्वा नीत । पामिच्छे उद्धारानीत । परिय? परावृत्त्याऽऽनीत । अभिहर्ड देशान्तरागतवस्तु । उभिन्न उभिन्न बधनापनयन । मालारोहण मारामारम्य दत्त । अच्छिज्जे भीत्वा दत्त । आणसिद्ध नि श्रेण्या- दिस्मासा दत्त । एते पोडशोदामलोपा भवन्ति । धादीनिमित्त आजीवे यणिवगे तय तिगिच्छे । कोधी माणी मायी लोभी यहयत्ति दस पदे ॥ पुची पचा सथुदिश्यमा मतय घुण्णगोगेय। उप्पादणाय दोसा सोलसमे मूलसम्मेय ॥

·३४ Marwww vo WAVM-~ चारित्रसारे- तुमुगंधिद्र यरन, ! मूलफम्मेय वशीकरण । एते पोडशोत्पादन. दोषा भवन्ति । सकिदा सन्दिह्यमान मखिखदा तेलाचम्यक्त णिरिखदा अमा. सुरोपस्थापितं । पिहिय सचित्तादिपरिस्थापित । साहरणा झटिति ग्रहण । दायग सदोपदाता | मिस्से अप्रामुरमिश्र । अपरिणद अविश्वस्त । लित्ता खटिकादिलित। छोडिद त्यक्त्वाऽऽदिभोजन । एते दशैषणा दोषा.। संयोयणा म्वादनिमित्त शीतोष्णमत्तपानादिमिश्रण | अपमाणं मात्राधिक्य । इंगाल समृद्धिभोजन । धूम निंदयन् भुत्ते । एते. उज्येषणादोषा भवन्ति । एतैर्षट्चत्वारिंशदोष परिवनितैपणासमितिमति । कायशुद्धिनिरावरणा निरस्तप्ततारा यथानातमलधारिणी निराकृतागविशारा सर्वत्र प्रयत्नवृत्तिः प्रशममतिमिव प्रदर्शयन्ती तस्या सत्या न स्वतोऽन्यस्य भयमुपमायते नाप्यन्यतः बम्य । विनयशुदिरहदादिपरमगुरषु यथाऽईनामवणा ज्ञानादिपु च यथा- विधिमक्तियुक्ता गुरो सर्वप्रानुफलवृत्ति, प्रश्नपाध्यायवाचनाक्या- विज्ञापनादिषु प्रतिपत्ति कुशला देशवालमावावोधनिपुणाऽऽनार्यानु- मवपारिणी तन्मूला सर्वसपद सैव भूषा पुरुषम्य सैव नौ ससार समुद्रौतरणे । र्यापयशुद्धिर्नानाविधनीयम्पाना योनीनामाश्रयाणा "" पुस्तके एर उमदोदिताव एममिनिमारणे लिसिया सतना मनोनया प्रतिभाति प्रानुनयविशेषात् । अप्रविग्मय लिखित सपटप मो रस्तु-प्रायी, दरल पानी।

·ANAM NAwwww चारित्रसार- यथा माडागारे समुत्थितमनल शुदिनाऽशुचिना वा वारिणाप्रशमयति गृही तथा यथालब्धेन यतिरप्युदराग्निं सरसेन विरसेन वा ऽऽहारेण प्रशमयतीत्युदराग्निप्रशमनमिति च निरुच्यते । दातृजन बाधया विना कुशलो मुनिभ्रमरवदाहरतीति भ्रमराहार इत्यपि परिमाप्यते । येन केनचित्कृतचारेण श्वभ्रपूरणवदुदरगर्तमनगार पूरयति स्वादुनेतरेण वेति श्वभ्रपूरणमिति च निगद्यते । प्रतिष्ठापन- शुद्धिपर सयतो नसरीमसिंघाणकनिष्ठीवनशुको चारप्रस्तवणशोधने देहपरित्यागे च विरितदेशकालो जतूपरोधमतरेण यत्न कुर्या- प्रयतते । सयतेन शयनाशनशुद्धिपरेण स्वीक्षुद्रचौरपानासौं- डशाकुनिकादिपापजनावासा वा शृङ्गारविकारभूषणोज्जवेप- वेश्यात्रीडाभिरामगीतनृत्तवादिनालप्रदेशा विकृतागगुह्यदर्शनरा. छमयालेख्यहाम्योपभोगमहोत्सववाहन मनायुधव्यायामभूमयध रा. गारणानन्द्रियगोचरा मदमानशोसोपस क्लेशस्थानादयश्च परि- हर्तव्या, अत्रिमा गिरिगुहातरसोरादय वृत्रिमाश्च शून्यागारा- दयो मुक्तमोचितावाप्ता अनात्मौद्देशनिवार्तता निरारमा सेया । तन सयतम्य विविधो निवास , म्यानमासन शयन चेति । पादी चतुरागुलान्तरे प्रस्थाप्याऽवस्निगीन्यतममुखो भूत्वा याऽऽत्म- मावो यथाऽऽत्मबलवीर्यमा वर्मक्षमप्रयोजनोऽमलिष्टमनिम्नछेन्, अप न शायानिष्प्रतिज्ञान पर्यादिभिरामनैरासीत, यद्यपरिमि. तकालयोग खिनो वैक्पार्थनापधानमवृनागादिमिरलाल श्रम परिहारार्थ शयीत । वास्यशुद्धि विकायिकाधारभप्रेरणरहिता युस्कामाशाप्तमिनालापपैशून्यपरपनिष्ठुरादिपरपीडाकरप्रयोगनि ·अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । awunnawrnN NVI स्स्सुका स्त्रीभक्तराष्ट्रावनिपालाऽऽश्रितकथाविमुखा व्रतशीलदेशना- दिप्रदानफला स्वपरहितमितमधुरमनोहरा परमवैराग्यहेतुभूता परिहतपरात्मनिन्दाप्रशंसा संयतस्य योग्या तदधिष्ठाना हि सर्वसंपद इति । इति शुद्धिप्रकरणम् । अथ संयमभेदाः साक्षान्मोक्षप्राप्तिकारणान्युच्यन्ते । सामायिक, छेदोपस्थापना, परिहारविशुद्धिः, सूक्ष्मसाम्परायः, यथाख्यात. चारित्रमिति । तत्र सामायिकमवस्थानं सर्वसावद्ययोगस्याभेदेन प्रत्याख्यानमव- लंब्य प्रवृत्तमथवाऽवधृतकालमनवधृतकालं सामायिकमित्याख्यायते । असस्थावरजन्तुदेशकालप्रादुर्भावनिरोधाप्रत्यक्षत्वात् प्रमादरशादभ्यु. पगतनिरवद्यक्रियाप्रबंधप्रलोपे सति तदुपात्तस्य कर्मणः सम्यक् प्रतिक्रिया छेदोपस्थापनाऽथवा सावधर्मणो हिंसादिभेदेन विकल्पा- निवृत्तिश्छेदोपस्थापना । प्राणिवधानिवृत्तिः परिहारस्तेन विशुद्धिर्य- स्मिन्तत्परिहारविशुद्धिचारित्रम् तत्पुनस्त्रिंशद्वर्षजातस्य संवत्सरपृथ- क्वं तीर्थकरपादमूलसेविनः प्रत्याख्याननामधेयपूर्वार्णवपारंगतम्य जन्तुनिधिप्रादुर्भावकालपरिणामजन्मयोनिदेशदन्यस्वभावविधानजस्य अमादरहितस्य महावीर्यस्य परमनिरस्यातिदुष्करचर्यानुष्ठायिनस्तित्रः सन्ध्या वर्जयित्वा द्विगन्यूतिगामिनः सपद्यते नान्यस्य । सूक्ष्मस्थूल- सत्त्ववधपरिहारप्रवृत्तत्वादनुपहतोत्साहस्याखडितक्रियाविशेषस्य से. म्यग्दर्शनज्ञानमहामारुतसंधुक्षितप्रशस्ताव्यवसायाग्निशिखोपश्लिष्टक- मैन्धनस्य ध्यानविशेषविशिखीकृतकपायविपाकुरस्यापचयामिमुखस्तो- ।

·चारित्रसार- क्मोहवीजस्य तत एव परिप्राप्तान्वर्थसूक्ष्मसाम्परायशुद्धसयतस्य सूक्ष्मसाम्परायचारित्रम् । चारित्रमोहम्य निरवशेषस्योपशमात्क्षया- चात्मस्वमावावस्थोपेक्षारक्षणमयाख्यातचारित्र, अथ शब्स्यानन्त- यथार्थवृत्तित्वान्निरवशेषमोहक्षयोपशमाऽनतरमाविर्भवतीत्ययाख्यात, अथवा यथाऽऽत्मस्वमावावस्तिथम्तथैवाऽऽख्यातत्वाद्ययाख्यातमिति । ततो यथारयातचारित्रात्सकलमर्मसमाप्तिर्भवति । सामायिकाटी. नामानुपूर्व्या वचनमुत्तरोत्तरगुणप्रारियापनार्थन् । तद्यथा-मामा- यिकडेदोपस्थापनासयमम्य जघन्यविशुद्धिरल्पा तत परिहाविशु द्विचारित्रस्य जघन्यलब्धिरनन्तगुणा तस्यैवोत्कृष्टाविशुद्धिरनन्त गुणा तत सामायिकछेनोपस्थापनासयमोत्कृष्टविशुद्धिरनन्तगुणा तत सूक्ष्मसापरायचारित्रम्य जब यविशुद्धिरनन्तगुणा तस्यैवोत्कृष्टा विशुद्धिरनन्तगुणा ततो यथाख्यातचारिमविशुद्धि सपूर्णा प्रो- प्रकर्षविरहिताऽनतगुणा । एवमेते पञ्च चारित्रोपयोगा शब्द- विषयत्वेन सग्ग्येयभेना । बुभ्यध्यवसानभेटा-सग्न्येया अर्यादनन्त. भेदाश्च भवति । तदेतचारित्र सर्वाम्यवनिरोधारणत्वात्परमसवर- हेतुरित्यवसेयम् । भय या व्रतधारणममितिपालनस्पायनिग्रहदडत्यागेन्द्रियनय सयम । तत्र हिंसाऽनृतस्तेयाऽनमपरिग्रहविरतिरिति पचधा प्रन । सन्द्रियर पायनिग्रहम कृत्वा प्रमत्त व य प्रवर्तते स प्रमत्त । पद्रियमनोवाकायनोच्यामनि श्वामायुष्पाणि प्राणा । एकेन्द्रि- यादय प्राणिन प्रमत्तपरिणामयोगात्प्राणिमाण यपरोपण हिंसा । मा च सरमसमारमारमैग्निभि कायवाड्मन कर्मयोगैत्रिमि कृत- ·अनगारधर्मे-संयमवर्णनम् । कारितानुमतैत्रिभिः क्रोधादिकपायैश्चभिभिद्यते । तत्र प्राणव्यप- रोपणादिषु प्रमादतः प्रयत्नावेशः संरंभः । साध्यायाः क्रियायाः साधनानां समाहारः समारंभः । आदौ क्रमः प्रक्रम आरंभ इति । औदारिकशरीरनामकर्मोदयवशात्पुद्गलैश्चीयत इति कायः । वाक् द्विविधा, भाववार, द्रव्यवागिति । तर भाववावीर्यान्तरायमति- श्रुतज्ञानावरणक्षयोपशमागोपांगनामलाभनिमित्तत्वात् पौगलिको । तदभावे तदृत्यमावात्तत्सामथ्र्योपेतेन क्रियावताऽऽत्मना प्रेर्यमाणाः पुद्गला वाक्त्वेन विपरिणमन्त इति द्रव्यवागपि पौद्गलिकी । मनश्च द्विविध, भावमनो द्रव्यमनश्चेति । तर भावमनो रब्युपयोगाभ्यां लक्ष्यते पुदलावलवनत्वात्पौद्गलिक । द्रव्यमनश्च ज्ञानावरणवीर्यान्त- रायक्षयोपशमलाभप्रत्यया गुणदोपविचारस्मरणादिप्रणिधानाभिमुख. स्यात्मनोऽनुग्राहकाः पुद्गला वीर्यविशेषावर्जनसमर्था मनस्त्वेन परिणता इति पौगलिकमिति । स्वातन्त्र्यविशिष्टेनात्मना य• प्रादुर्भावित तत्कृत । परस्य प्रयोगमपेक्ष्य सिद्धिमापद्यमान कारित । प्रयोन- कस्य मनसाऽभ्युपगमनमनुमतमिति । आत्मन सम्यक्त्त्वसयमासंय. मसयमयथाख्यातचारित्रं कपन्तीति क्षायाः । अथ वा कृपन्ति फलवकुर्वन्ति कर्मबीनमिति कपाया । सरंभसमारभारभणामधस्तात् योगान् कृतमरितानुमतानि कोधमानमायालोमांश्च क्रमेण व्यव. स्थाप्य संरभ निरुध्याङ्कसचारे कृते षट्त्रिंशद्विाल्या भवन्ति । एवं समारमे आरभे च प्रत्येक पत्रिशद्विक्ल्पा भवन्ति । सर्वे सपिंडिता अष्टोत्तरशतसम्व्याका भवन्ति । एवं कायादियोगान्कृतकारितानुमतानि क्रोधादिक्पायाश्यक निरध्याकसंचारः कर्तव्यः ।

·४० चारित्रसारmmmmravanArry wwamanna wwwrAIN संख्यातासख्यातानंतभवसंसारावस्थानमनन्तानुबन्धिना कपाया- णां । पण्मासावस्थानमप्रत्याख्यानानां । पक्षावस्थानं प्रत्याख्या- नानां । अन्तर्मुहूर्तावस्थानं सज्वलनानां । एवंविधषोडशरुपायभेदात् द्वात्रिंशदुत्तरचतु शतविकल्पा भवन्ति । अप्रतिपीच्याः सूक्ष्मजीवाः, वादरजीवानां गत्यादिमार्गणागुण- स्थानकुलयोन्यायुप्यादिकं ज्ञात्वा गमनस्थानशयनासनादिषु स्वयं न हनन, परेवो न घातनं, अन्येषामपि हिंसतां नानुमोदन हिंसा- विरतिः । अहिंसावतं स्वर्गापवर्गफलपापणहेतुस्तत्प्रतिपालननिमित्त शेपाणि व्रतानि । अहिंसक पुरुषो निमजनक्वद्विश्वास्यः पूज्यश्च भवति । हिंस्रो हि नीत्योद्वेननीयः सततोऽनुबद्धवैरश्चैहैव च वध. बन्धपरिक्लेशादीन् परिलभते प्रेत्य चाशुभां गति, गर्हितश्च भवतीति हिंसाया व्युपरमः श्रेयान् । परमार्थग्रहणेच्छयाऽहिंसानतस्थैर्याध पंच भावना भवन्ति । वाप्तिः, मनोगुप्ति , ईर्यासमिति., आदाननिक्षेपणासमितिः, आलोक्तिपानभोजनमिति । पारमाथिम्य भूननिहवेऽभूतोद्भावने च यदभिधानं तदेवानृतं स्यात् । भूतनिहवे नाम्त्यात्मा नास्ति परलोक इत्यादि । अमतो- भावने च श्यामाक्तंदुलमा आत्मांगुष्टर्पवमानः सर्वगतो भित्रिय इत्यादि । यद्विद्यमानार्थ विषयं प्राणिपाडाकारणं तत्सत्यमप्यसत्य- "स" पुस्तके " परमार्षियस्य " इति पाठो नास्ति । २ तदुलशे विशेषः । ३ प्रमाणे “ यसमाम् मार " इत्यमेन पाणिनिमूण प्रमाणा 14 मात्र प्रत्यम ।

·४२ चारित्रसारे- - AmarwAA शून्यागारगिरिगुहातरमकोटरातिप्वावास , परकीयेषु मोचितप्वा वाम , परेपा मनुष्यव्यन्तरादीनामुपरोधाकरण, आचारसूत्रमार्गेण भैश्यशद्धि , ममेद तवेदमिति लक्षणो विसवाद , न विमबाटोs- विसवाद , सर्मिभिरविसवाद इति । मैथुनमब्रह्म, स्त्रीपुसोवनोदये वेदनापीडितयोर्यवर्म तन्मथुनमथ वैकस्याऽपि चारिनमोहोत्योरक्तरागस्य हम्तादिसपट्टनेऽस्ति मैथुनमिति । अहिंसादिगुणत्रहणाद्ब्रह्म न ब्रह्म अब्रह्म तिर्यडमनुष्य देवाऽचेतनभेदाच्चतुर्विधस्त्रीभ्यो मातृसुनाभगिनाभावनया मनोवाकाय- प्रत्येककृतकारितानुमोदितभेदेन नवविधाद्विरतिश्चतुर्थनत । तदेव स्वर्गमोक्षसाधन, ब्रह्मचारिण भूमिस्थमपि साक्षादेव इव मन्यते लोक । असयतोऽपि तद्वतो माना) भवति, तस्मि प्रतिष्ठिता सर्वे गुणा , विद्यादेवताश्च परिगृहीतब्रह्मवतस्य किंकरभावमुपयाति । अब्रह्मचारी मदविभ्रमोन्मथितचित्तो वनगन इव वासितावचितो विवश वधवधपरिश्लेशादीननुभवति, मोहाभिभूतत्वाञ्च कार्याकार्यान मिज्ञो न किंचित्कुशलमाचरति, परागनालिंगनसगकृतरतिश्चेहैव वैरानुबधिनो लिंगच्छेदनवधर घनसर्वस्वहरण तीनपायान प्रामोति, प्रेत्य चाशुभा गतिमश्नुते', तृणवल्लधुश्च भवतीत्यत स्त्रीविरति- रात्महिता | ब्रह्मचर्यनतनिश्चलीमरणार्थ पच भावना भवति । स्त्रीरागकथाश्रवणवर्मन, तन्मनोहरागनिरीक्षणविरह , पूर्वर- तानुस्मरण यपोह, वृप्येप्टरसानुभवनिरास , स्वशरीरसम्बार- त्यामश्चेति । यनकरिणी । २ दुखानि । ३ लभते । .

·५ Anamnaam AN अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । मूळ परिग्रहः, माह्याभ्यन्तरोपधिसरक्षणादिव्यावृत्तिर्मूछो । क्षेत्रवास्तुधनधान्यद्विपदचतुष्पदयानशयनासनकुप्पमाडानि देशवि- धश्धेतनाचेतनभेदलक्षणो बायपरिग्रह । मिथ्यात्वत्रोधमानमायाले. महास्यरत्यरतिशोकमगनुगुप्मावेदरागद्वेषचतुर्दशभेदोऽभ्यन्तरपरि- महः । एतम्मान्मनम कृतारितानुमोदितेन पचस कृतकारिता नुमोदितन पागम्य कृतमरितानुमोदितेन च पिरतिरपरिग्रहलक्षणं प्रतम् । सदेव सर्गमोतिषमाधन सर्वेषा गुगानामलारण, निप्पारे। महातिन सोऽपि सन्मानयन्नि, स सश्चि ममभिवन्दनीय सपूननीयश्च भवति, तस्य नामग्रहणेऽपि वद्धानलिभवति रोष । परिग्रहवान् यथा शनिगृहीतमाससडोऽन्येषा तर्षिना पतप्रिणामभिभवनीय , तथा तस्वरादीनामभिमवनीयो मार्यश्च भवनि, परिग्रहाजननिमित्त निनाभिनविय वृत्त विहाय कैनन मधियों नीरतामुपगच्छन्नि न चाऽम्य तृप्तिर्भवतीधने रिसाऽभिाभिभूतनाथ कार्यागर्यानपेक्षो मानि, प्रेत्य पाशुभा गतिमापति, लुब्धोऽयमिति गरितच मातीति नीयवृत्या समु- पार्मनीयमनिन्य दुपधारण परिग्रह परित्यज्याकिनन्यवृत्त्या निरयमनन्तसुगसाधन मोक्षमार्गमुपार्नयन्त्पत्महितैषिण । आकि- पगमनदरिमार्थ पग भावना भवति ।

·चारित्रसार- एवमहिंसादिवताना लक्षणं फलं गुणं तदभावे दोपभावनां च ज्ञात्वा यथा ममाप्रिय वन्धपरिपीडनं तथा सर्वसत्वानां । यथा मम मिथ्यात्वाख्यानकटुकपरुषादीनि वाप्ति शृण्वतोऽनितीन दुःखमभूतपूर्वमुत्पद्यते तथा सर्वनीवानां । यथा ममेष्टद्रव्यवियोगे व्यसनपूर्वमुपजायते तथा सर्वभूतानां । यया मम कान्ताजनपरिभवे परकृते सति मानसी पीडाऽतितीवा जायते तथा सर्वप्राणिनां । यथा च मम परिग्रहेप्वापु कांक्षोद्भवं प्राप्तेषु रक्षाननितं विन- टेषु शोकसमुत्यं दुःखमतितीव्रतरं भवति तथा च सर्वदेहिनाम् । अतो न हिनस्मि । नानृत वदामि । नादत्तमाददे । नांगनां स्पृशामि। न परिग्रहमुपान्द इत्येवं प्रमत्तपरिणामयोगमनितं हिंसादिकं विहा- याप्रमत्तपरिणामादहिंसादिनतधारणे यत्नः कर्तव्यः । समितिपालनं पूर्वमुक्त । चतुर्विधकषायनिग्रहश्योत्तमक्षमामार्दवा- नवसत्येशीनेषु प्रतिपादितः । दंइत्रिविध , मनोवाकायभेदेन । तत्र रागद्वेषमोहविकल्पात्मा मानसो दंडविविधः, नन रागः प्रेमहास्यरतिमायालोमाः । द्वेपः जोधमानारतिशोकमयनुगुप्साः । मोहो मिथ्यात्वत्रिवेदसहिताः प्रेम. हाम्पादयः । अनृतोपातपैशून्यपरताभिशंसनारितापहिसनभेदा- द्वान्दंडः सप्तविधः । प्राणिवपचौर्यमेयनपरिग्रहाऽऽरंमनाइनोमवेप- विस्तारकायदंडापि न सप्तविधः । गुप्तात्मना प्रयतमानेन दड- त्यागो विधेयः । विषयाटरीषु सच्छन्दप्रधावमानेन्द्रियगमानां ज्ञानवेराम्योपवा- शेषादिकोऽयं पातु ·अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । सायंकुशाकर्षणेन वशीकरणमिन्द्रियनयः । स चालवानुप्रेक्षायां wwwmarnar Wwwwww वक्ष्यते। संयमो ह्यात्महितस्तमनुतिष्ठनिहै। पूज्यते। परत्र किमत्र वाच्यं । असंयतः प्राणिवधविषयमार्गे नित्यं प्रवृत्तो मूर्तिमदशुभकर्मवाय- मिति साधुननविनिंद्यमानो दुष्कर्म संचिनुते । संयमिनो नम्रन्थ्यधारिणः पंचविधाः । पुलाकाः, वकुशाः, कुशीलाः, निर्ग्रन्थाः, स्नातकाश्चेति । तत्रोत्तरगुणमावनोपेतमनसः व्रतेष्वपि क्वचित्कदाचित्परिपूर्णतामपरिप्राप्नुवन्तोऽविशुद्धपुलाकसाह- श्यात्पुलाका इत्युच्यन्ते । नैर्ग्रन्थ्यमुपस्थिता अखडितव्रताः शरीरो- पकरणविभूषणानुवत्तिनो वृद्धियशःकामाः शातगौरवाश्रिता अविविक्त परदाराश्च (१) छेदशवलयुक्ता वकुशाः । शवलपर्यायवाची बकुश. शब्द इति । कुशीला द्विविधाः, प्रतिसेवनाकुशीलाः, कषायकुशीला- श्वेति। तत्राविविक्तपरिग्रहा) परिपूर्णमलोत्तरगुणाः कथंचिदुत्तरगुण- विरोधिनः प्रतिसेवनाकुशीलाः, ग्रीष्मे जंघाप्रक्षालनादिसेवनवदिति । वशीकृतान्यकपायोदयाः सज्वलनमात्रतंत्राः कपायकुशीला इति । यथोदके दंडराजिराश्वेव विलयमुपयाति तथाऽनभिव्यक्तोदयकर्माण ऊर्द्ध मुहूतीदुद्भिद्यमानकेवलज्ञानदर्शनमानौ निर्मन्या इति । ज्ञाना- वरणादिघातिकर्मक्षयादाविर्भूतकेवलज्ञानाचतिशयविभूतयः सयोगि. शीलेशिनो नवलब्भ्यास्पदाः केवलिनः स्नातका इति । एते प्रकृष्टा- प्रकृष्टमध्यमचारित्रभेदे सत्यपि नैगमनयापेक्षया पंचापि निम्रन्था इत्युच्यन्ते । यथा पोडशत्रयोदशदशवर्णिकादिषु सुवर्णशब्दोऽवि. शिष्टो वर्तते तथा निम्रन्थशब्दोऽपि । सम्यग्दर्शनं निम्रन्यरूपं च ·चारित्रसारे- --- M मूषापायुधरहितं तत्सामान्ययोगात्सर्वेषु पुलाकादिषु निर्ग्रन्थ- शब्दो युक्तः । पुलाकादिनिर्गन्धा उत्तरोत्तरगुणप्रकर्षवृत्तिविशेषाः संयमादि- भिरष्टामिरनुयोगैाख्येयाः । तद्यथा-संयमः, श्रुतं, प्रतिसेवना, तीर्थ, लिंग, लेश्या, उपपादः, म्यानमिति विकल्पतः पुलाकादयः साध्याः । तत्र संयमे पुलाकवकुशप्रतिसेवनाकुशीला: द्वयोः संयमयोः सामायिफच्छेदोपम्पापनयोर्भवन्ति । कपायकुशीला: सामायिकच्छेदोपस्थापनयोः परिहारविशुद्धिसूक्ष्मसापराययोश्च भवन्ति । निम्रन्याः स्नातकाश्चैकस्मिन्नेव यथाख्यातसयमे भव- न्तीति । श्रुते पुलाकाकुशप्रतिसेवनाकुशाला उत्कर्षणाभिन्नाक्षर- दशपूर्वधराः कपायरुशीला निन्याश्चतुर्दशपूर्वधराः । जघन्येन पुलावस्य श्रुतमाचारवस्तु, वकुशकुशीलनिर्गन्धानां श्रुतमष्टौ प्रवचन मातरः । स्नातका अपगतश्रुताः केवलिनः । प्रतिसेवनायां पंचानां मूलगुणानां रात्रिभोजनवर्जनस्य च पराभियोगाद्वलादन्यतमं प्रति- सेवमानः पुटाको भवति । वकुशी द्विविधः, उपकरणवकुशः, सरीरवकुराश्चेति । तत्रोपकरणाभिवक्तनितो विविधविचित्रपरि- प्रहयुत्तो बहुविशेषोपयुचोऽपकरणाकांक्षी तरसंस्कारप्रतीकारसेवी मिक्षुरपकरणवकुशो भवति । शरीर-संस्कारसेवी शरीर- परशः । प्रतिसेवनाकुशीलो मूलगुणानविराधयन्नुत्तरगुणेषु काचि- द्विराधनां प्रतिसेवने । कषायकुशालनिर्ग्रन्थस्नातवानां प्रतिसेवना नाम्नि । ती सरेया तीर्थकराणां तीर्थषु भवन्ति । लिंगे, द्रन्य. भावपेदाटिंग द्विविधं, मागलिंग प्रतीत्य स पंचाऽपि निम्रन्या ·अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । ४७ MAHAMAN NAAR लिंगिनो भवन्नि, द्रव्यलिंग प्रतीत्य भाज्या । लेश्याया पुलाकस्यो- त्तरास्तिस्रो लेश्या भवन्ति । वकुशप्रतिसेवनाकुशीलयोः पडपि, कपायकुशीलम्य परिहारविशुद्धस्य चतस्त्र उत्तराः, सूक्ष्मसाम्परा यस्य निग्रन्थस्नातकयोश्च शुबैव केवला भवति, अयोगिन. शैले शिता प्रतिपन्ना अलेश्या । उपपादे, पुलावस्योत्कृष्ट उपपादो- ऽष्टादशसागरोपमोत्कृष्टस्थितिषु देवेषु सहस्रारे, वकुशप्रतिसेवना: कुशीछयोविंशतिसागरोपमस्थितिवारणाच्युतकल्पयो, कषाय- फुशीलनिर्गन्थयोस्त्रयस्त्रिंशत्सागरोपस्थितिषु सर्वार्थसिद्धौ च सर्वेषा- मपि जपन्यः सौधर्मक्से द्विसागरोपमस्थितिषु स्नातकस्य निर्वा- णमिति । स्थानेऽसख्येयानि सयमस्थानानि कपायनिमित्तानि भवन्ति । तत्र सर्वनचन्यानि लब्धिस्थानानि पुलाककपायकुशील- योस्ता युगपदसख्येयानि स्थानानि गच्छत , तत. पुलाको व्यु- च्छिद्यते । कपायकुशीलस्ततोऽसख्येयानि गच्छत्येकाकी । तत कपायकुशीलप्रतिसेवनाकुशीलवकुशा युगपदसख्येयानि स्थानानि गच्छन्ति, ततो वकुशो व्युच्छिद्यते, ततोऽप्यसख्येयानि स्थानानि गत्या प्रतिसेवनाकुशीलो व्युच्छिद्यते, ततोऽप्य- संख्येयानि स्थानानि गत्वा कषायकुशीलो व्युच्छिद्यते, अत उर्द्धमकपायस्थानानि निम्रन्थ प्रतिपद्यते, सोऽसख्येयानि स्थानानि गत्वा व्युच्छिद्यते, अत उर्द्धमेकस्थान गत्वा स्नातको निर्वाणं प्रामोतीत्येषां सयमलब्धिरनन्तगुणा भवतीति । अथ परीपहजयप्रकरणं प्रस्तौति । सयतेन तपस्विना दर्शनचारिनरक्षणार्थ परिषोडव्या. परीषहाः ।

·चारित्रसारे-
on
उक्त हि-
परिपोदव्या नित्य दर्शनचारित्ररक्षणे निरते ।
सयमतपोविशेषास्तदेकदेशा परीपहाण्या स्यु ॥
इत्युक्तत्वात्सयमतपसोर्मध्ये परीपहा उच्यन्ते । कर्मागमद्वा.
राणि सवृश्वतो मैने द्रान्मान्मा च्योमहीति पूर्वमेव पीपहावि.
जयन्तो नितपरीपहा सतम्तरनभिभूयमाना प्रधानसवरमाश्रित्या
प्रतिबधन क्षपाश्रेण्यारोहणसामन्य प्रतिपद्यन्ते । अभिनोत्साहा
सालमापरायिस्म वप्तनशक्तयो ज्ञान यानपरशुच्छिन्नमूलानि 4
मणि विधूय प्रस्फोटितपक्षरेणव इव पतत्रिण उर्दू प्रतीत्येवमर्ष
परिमोढव्या परीपहा ।

·अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । मानम्य मनप्ता वाऽनमिसदधतो दुम्तरेय वेदना महांश्च कालो दीर्घमह इति विषादमनापद्यमानस्य त्वगस्थिसिरावितानमात्रकलेयर म्यापि सत आवश्यकत्रियादिषु नित्योद्यतस्य क्षुद्वशप्राप्तानांचा सधस्थमनुष्यानरगतविर्यकमाणिनः क्षुदम्यर्दितान्परतवानपेक्षमा णम्य ज्ञानिनो धृत्यमसा शममधारितेन क्षुदग्निं शमयतस्तस्कृत पीडा प्रत्यविगणन सुजय इत्युच्यते । जलस्नानायगाहनपरिपेक्त्यागिन पतत्रिवधुवासनावसथस्याति- सवणस्निग्यरूक्षविरद्धाहारप्रेमातपपित्तवानशनादिमिरुदाणी शरी- रोन्द्रियोन्माधिनी पिपासा प्रत्यनाद्रियमाणप्रतीकारमनसो निदाघे पतपरिरणसतापिनोप्यन्यामासनेप्वपि हृदेवप्यायिकनीवपार. हारेउया जलमनाददानम्य सलिलसेमविवेम्लाना लतामिव ग्गनिमुपगता गात्रयष्टिमवगणय्य तप परिपालनपरस्य भिक्षारालेऽपी गितागारादिभियोग्यमपि पान पातु परमचोदयन परमधैर्यभधा रिलशीतलसुगन्धिप्रतिक्षातोयेन विन्यापयतस्तृष्णामिशिखा सयम परस्य पिपासासहनमित्यवसीयते ।

·५० - নাভিশ্বা-ৈ Aurariwar AANwinnrner- वरागनानवयौवनौप्णयनस्तननितवभुनान्तरतर्नितशीतेषु निवास सु रतसुखाकरमनुभूनमसारत्वावबोधादम्मरतो विषादविरहितस्य सय मपरिपालन शीतक्षमति माप्यते । ग्रेप्म्येण पटीयता भास्करकिरणसमूहेन सन्तापितशरीरम्य तृप्णानशनपित्तरोगधर्मश्रमप्रादुर्भूतीप्ण्यम्य सेदशोषदाहाऽम्यर्दि तस्य जलमवनजलावगाहनानुलेपपरिपेकावनितलोत्पलदलकदलीप- गोत्क्षेपमारुतनस्तूलिकाचन्दनद्रवचन्द्रपादकमलक्ल्हारमुक्ताहारादि पूर्वानुभूतशीतलद्रव्यप्रार्थनाऽपेतचेतस उप्णवेदनातितीना बहुकृत्व परवशादवाप्ता इद पुनस्तपो मम कर्मक्षयकारणमिति तद्विरोधिनी किया प्रत्यनादराचारित्ररक्षणमुष्णसहनमिति समाम्नायते । प्रत्याख्यातशरीराच्छादनस्य क्वचिदप्रतिबद्धचेतस परकृतायः तनगुहागहरादिषु रात्रौ दिवा वा दशमशकमक्षिकापिशुक्पत्तिका मकुणकीटपिपीलिकावृश्चिकादिभिम्तीक्ष्णपतिर्भक्षमागम्यातितीवेदनो त्पादकैरव्यथितमनस स्वर्मविपाकमनुचिन्तयतो विद्यामन्त्रौषधा दिमिस्तनिवृत्ति प्रति निरुत्सुक्स्याऽऽशरीरपतनादपि निश्चितात्मन परबलप्रमर्दन प्रति वर्तमानस्य मदाधगन्धसिंघुरस्य रिपुमनप्रेरितवि विधशस्त्रप्रतिघातादपराङ्मुखस्य निष्पत्यूहविनयोपलमनमिव वर्मा रातिपृतनापराभव प्रति प्रयतन दशमशकादिवाघासहनमप्रतीकार- मित्याख्यायते । दशमशकमानग्रहणमुपलक्षणार्थ, तेन दशमशका दिपरितापकारणम्य सर्वस्यैवेदमुपलक्षण, यथा काकेम्यो दघि रदयतामिति । १भन लक्षणया काकशब्दस्य दध्युपघातकोऽर्थ,' मुख्यार्थवाधे तद्योगे रवितोऽथ प्रयोजनात् । अन्योों रक्ष्यते यत्सा लक्षणापेपिता किया" इति लक्षणालक्षण काव्यप्रकाशप्रन्ये ।

·अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । rannonermom rewwwwnnn AVM www गुप्तिप्तमित्यविरोधिपरिग्रहनिवृत्तिपरिपूर्णब्रह्मचर्यमप्रार्थित-- मोक्षसाधन चारित्रानुष्ठान यथानातरूपमसस्कृतमविकार मिथ्या दर्शनाविष्टविद्विष्ट परममागल्य नाम्यमभ्युपगतस्य स्त्रीरूपाणि नित्या शुचित्राभत्सकुणपमावेन पश्यनो वैराग्यभावनावरुद्धमनोविक्रियस्या समावितमनुष्यत्वस्य नाम्न्यदोपासस्पर्शात्परीपहनयसिद्धिरिति नातरूपधारणमुत्तमश्रेय प्राप्तिकारणमित्युच्यते । इतरे पुनर्मनो विनिया निरोद्धुमसमस्तित्पूर्विकामगविकृति निगहितुकामा कौपीनफलकचीवराधावरणमातिष्ठन्तेऽङ्गसवरणार्थमेव, तन्न कर्म. सवरणकारणम् । सयतस्य क्षुधाद्याऽऽआधासयमपरिरक्षणेंद्रियदुर्जयत्त्वव्रतपरिपा- लनमारगौरखसर्वदाऽप्रमत्तत्त्वदेशमापातरानभिज्ञत्वविषमचपलसत्त्व- प्रचुरभीमदुर्गनियतैकविहारत्वादिभिररति प्रादुष्यन्ती () धृतिविशेषा निवारयत सयमे रतिमावनाद्विषयसुखरतिमतिविषमाहारसेवेव विपाक्कटुकेति चिन्तयतोऽरतिपरीपहबाधाऽभावादरतिपरीपहनय इति निश्चीयते । एकान्ते मवनारामादिप्रदेशे रागद्वेषयौवनदर्परूपमतविभ्रमो मा. दमद्यपानाऽऽवेशादिभि प्रमदासु वाधमानासु तदक्षिवक्रमविकार शृगाराकारविहारहापविलासहामलीलाविभूभितकटाक्षविक्षेपसकुमार- स्निग्धमृदुपीनोन्नतम्तनकलशनितान्तताम्राघरपृथुनयनरूपगुणामरण गघवनमाल्यादीन्मत्यनगृहीतमनोनिसुतेर्दर्शनाभिलापनिरुत्सुकन्य स्निग्धमृदुपिशदसुकुमाराभिधानतत्रीवशमिश्रमधुरगीतश्रवणानिवृत्ता ·५२ चारित्रसारे- दरोगस्य कर्मवत्सवृतेन्द्रियहदयविकारस्य ललितस्मितमृदुकथित- सविकारवीक्षणप्रहसनमदमथरगमनमन्मथशरव्यापारविफलीकरण चरणस्य ससाराणवव्यप्तनपातालरौद्रदु सागाधाऽऽवर्त पुटिलाध्या यिन बैणानर्थनिवृत्ति स्त्रीपरीपहजय इति कथ्यते । अन्यवादि परिकल्पिता देवताविशेषा ब्रह्मादयन्तिलोत्तमादिदेवगणिकारूपात दर्शनलोललोचनविकारा स्त्रीपरीपहपकानोद्धर्त्तमात्मान समर्था । दीर्घकालाऽभ्यन्तगुरुकुलब्रह्मचर्यस्याधिगतवधमोक्षपदार्थतत्त्वस्य पायनिग्रहपरम्य मावनाप्तिमनस सयमायतनादिभक्तिहेतोर्देशा न्तरतिथेप्रेरणाऽभ्यनुज्ञातस्य नानाननपदन्याहारव्यवहाराभिज्ञस्य ग्राम एकरान नगरे पचरान प्ररणावम्यात यमित्येव यातस्य वायोरिव नि सगतामुपगतम्य देशालप्रमाणोपेतमध्वगमनमनुभवत वंशसमस्य मीमा वीप्रदेशेषु निर्भयस्यात्मिहम्येत्र सहायकृत्यमन पेक्षमाणम्य परपशर्करामटकादिय यथनमातपादसेदम्यापि सत पूर्वोचितयानवाहनादिगमनमम्मरत सम्यक् चर्यादोष परिहरत चर्यापरीपहजयो वेदित य ।

·न मम प्रतशीलभावनामृशनामिति मावशुद्धस्य टक्षमानम्यापित RAANAAAAA ran समन्तात्पर्यटद्भिधौरारसम्लेच्छचारपुरुषधिरपूर्वापकारिद्विपत्पर स्यानुत्पन्नवरस्यावश्य प्रपातुमेवेद शरीर कुशलद्वारेणानेनापनीयते अनगारधर्म-सयमवर्णनम् । स्वाध्यायध्यानाध्वश्रमपरिखेदितस्य खरविषमप्रचुरशर्कराकपाल- सकातिशीतोष्णेषु भूमिप्रदेशेष मौहर्तिकी निद्रामनुमवतो यथाऽऽ. मृतैकपार्श्वदडायतादिशायिन सनातबाधाविशेषस्य सयमार्थम. -स्पन्दमानस्यानुतिष्ठतो व्यन्तरादिमिर्वा विनास्यमानस्य, पलायन प्रति निरुत्सुक्म्य मरणमयनिर्विशकस्य निपतितदारुवत् व्यपगता- सुवच्छ परिवर्तमानस्य द्वीपिशार्दूलमहोरगादिदुष्टसत्त्वपरिचरितोऽय प्रदेशोऽचिरादतो निर्गमन श्रेय कदा नु रानिर्विरमतीति विषाद. मनाददानस्य सुखप्राप्तावप्यपरितुप्यत पूर्वानुभूतनवनीतवन्मृदुशय- नमननुस्मरत सम्यगागमोदितशयनादप्रच्यवत शय्यासहनमिति तत्प्रत्येतव्यम् । तीबमोहाऽऽविष्टमिथ्यादृष्टयनार्यम्लेच्छखलपापाचारमत्तोदृप्तश- कितप्रयुक्त 'मा' शहपरपावज्ञानाकोशादीन्कर्णमूछे गतान् हृदयशूलो भावकान् क्रोधज्वलनशिखाप्रवर्द्धनकरानभिप्रायान् शृण्वतोऽपि हद मनसो दुर्मापिणो मम्मसात्कर्तुमपि समर्थस्य परमार्यावहितचेतस शब्दमानश्राविणस्तदर्था वीक्षणविनिवृत्तव्यापारस्य स्वकृताशुभको दयो ममैप यतोऽमीपा मा प्रति द्वेष इत्येवमादिभिरपायैरनिष्टवचन सहनमाकोशपरीपहनय इति निर्णीयते । ग्रामोद्याननगराटवीपुरेषु नक्त दिवा वैकारिनो निरावरणमूर्त लिंगिभिराहितकोधेस्ताइनाकर्षणवन्धनशप्राभिगातादिभिर्मार्यमाण ·५४ चारित्रसारे- Annanandinar. मुगन्धमुत्सनतश्चन्दनस्येव शुभपरिणामस्य स्वार्मनिनराममिसद घानम्य दृढमते क्षमौषधिरलम्य मारकेषु सुहस्विवामारोहमापन वधमर्पणमित्यानायते । क्षुध्वपरिश्रमतपोरोगादिमिरप्राच्यवितवीर्यम्य शुप्यपादपस्येव निराम्रुनताम्थिम्नायुमालम्य निम्नाक्षपुटारिशुम्बाधरक्षामपाडु कपोलम्य धर्मवन्मानितागोपाङ्गत्वच शिपिलनानुगुल्मपटिवाय प्रम्य देशकालकमोपपनासादागिनो बाधयमस्य मोनितमात्य वा शरीरसन्दर्शनमाप्रव्यापारस्योर्मितसत्त्वम्य प्रज्ञाऽऽघायित चेतस माणात्ययेऽपि यसत्याहारमेनानि दीनाभिजनमुखौवा असमादिमिरयाचमानम्य भिसापालेऽपि पिदुद्योतवद्रुपलक्षितमूर्ते महा दिवमेषु रत्नवणिनो मगिसन्दर्शनमिय स्वशरीरप्रकाशमपण मन्यमानम्य बन्दमान प्रति समरविकासनमिव पाणिपुटधारणम दीनमिति गणपतो याचनासहनमवसीयते । अपत्ये पुन कालो पादीनानापासण्टिनले नगत्गमार्गझरनारमाद्भिर्याननमनुष्ठीयते ।

·अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । -winnr- Arun दुःखाधिकरणमशुचिमाननं जीर्णवस्रवत्परिहेयं पित्तमारुतकफ- सन्निपातनिमित्तानेकामयवेदनाऽभ्यर्दितमन्यदीयमिव विग्रहं मन्यमा- नस्योपेक्षकत्वादाप्रच्युतेश्चिकित्सान्यावृत्तचेष्टस्य शरीरयात्राप्रसिद्धये प्रणानुलेपननवद्व्ययोक्तमाहारमाचरतो विरुद्धाहारसेवाविरतवैपयन- नितवातादिविकाररोगम्य युगपदनेकशतसंख्याव्याधिप्रकोपे सत्यऽपि तद्वशतितां विमहतो नलोपविप्राप्ताद्यनेकतपोविशेषद्धियोगे सत्यपि शरीरनिःस्पृहत्वात्प्रतीकारानपेक्षिणः पूर्वकृतपापकर्मणः फलमिदमने- नोपायेनाऽनृणी मनामोति चिन्तयतो रोगप्तहनं सम्पद्यते । यथाऽभिनिवृत्ताधिकरणशायिनः शुफतृणपरुपशर्कराभूमिकंटफ- लकशिलानलादिषु प्रामुकेप्यसंस्कृतेषु व्याधिमार्गगमनशीतोष्णमनि- तश्रमविनोदार्थ शय्यां निपद्यां वा मनमानस्य मंस्कृतशुष्कतृणादि- माधितमूर्तरत्पनकंडविकारम्य दुःसमनभिचिन्तयत्नम्तृणादिस्पर्शवा- पाभिरपशीकृतत्वात्तृणस्पर्शसहनमवगन्तव्यम् । मलनन्तुरीडापरिहारायास्नानप्रतिक्षम्य म्वेदपंकदिवसीगम्य वा- दरनिगोदप्रतिष्ठितीवदयार्थ प शरीरसंस्कारविरसणार्थ च परि- त्यक्तोद्वर्तनम्य सिध्मकन्छुद्दर्णिकायस्य नसरोमदमश्रुकेशविकृ- तप्तहनवासमलसम्पर्ककारणानेमगिकारम्य स्वांगमलापचये परम- सापचये वाप्रनिहितचेतसः संकरिपतसंज्ञानचारित्रविमलसलिलपक्षा- सनेन फर्ममलपंकापनोदायोपतस्य पूर्वानुमतम्नानानुलेपनादिस्मर- रणपराइमुरारित्तत्त्तर्मठधारणमारूपायते । केशकुपने वकारा- करणे महारोदः संमायने तरसहनमपि मलपारणेतर्मतीति ।

·घारिनसारे- - -animanaw x चिरोपितब्रह्मवर्यस्य महातपस्विन स्वपरसमयनिश्चयज्ञस्य हि तोपदेशपरस्य क्यामार्गयुशलस्य बहुकृत्व परवादिविनायन प्रणाममतिसभ्रमाऽऽसनप्रदानादीनि में न कश्चित्करोतीत्येवमधि न्तयतो मानावमानयो समानमनस सत्कारपुरस्कारनिराकोसस्य श्रेयोध्यायिन सत्कारपुरस्कारजयो वेदितव्य । सत्कार प्रशसा दिक , पुरस्कारो नाम नन्दीश्वरादिपर्वयानात्मक क्रियारमादिष्वमत करणमामयण वा। अगपूर्वप्रकीर्णकविशारदस्य कृत्स्नान्यापधारिणोऽनुत्तरवादिन त्रिकालविषयार्थविद शब्दन्यायाऽध्यात्मनिपुणम्प मम पुरस्ता वितरे भास्करणमामिभूतोद्योतवनितरामवमासत इति विज्ञानमद निरास प्रज्ञापरीपहनय प्रत्येतस्य । अनोऽय न किंचिदपि वेत्ति पशुसम इत्येवमाद्यपिक्षेपवचनं समानस्याध्ययनार्थग्रहणपराभिमवादिप्वनासचबुद्धेश्विरमननितस्य विविधतपोविशेषमाराकान्तमूर्ते सकलसामन्यांप्रमत्तम्य विनिवृत्ता. निटमनोवाकायचेष्टम्याद्याऽपि मे ज्ञानातिशयो नोत्पधत इत्येव मनस्यतन्दपतोऽज्ञानपरीपहनयोऽवगन्तव्य । सपमिप्रधानन्य दुप्परतपोऽनुष्ठायिन परमवैराग्यमावनाशुद्ध दृश्यम्य वित्तिसालपदार्यतत्सम्याइनायतनसाधुधर्मपूनरम्य चिर न्तनप्रनिनम्याचापि में ज्ञानातिशयो नोत्पद्यते महोपवासायनुष्ठा यिना प्राप्तिहार्यविरोपा भादुरममिति प्रलापमाप्रमिदमनर्यवयं प्रनन्या विश्ल प्रतपालनमित्येव मानसमनादानम्य दर्शनविशु- दियोगा दर्शनपरीपहसानमवसातव्यम् ।

·अनगारधर्म-संयमवर्णनम् । ५७ ४ www " एवं.. परीपहानसंकल्पितोपस्थितान् सहमानस्यासंक्लिष्टचेतसो; रागादिपरिणामासवामावान्महान् सदरो मवति । एते सर्वेऽपि- परीपहाः कर्मोदयननितास्तद्यथा--- ज्ञानावरणे प्रज्ञानाने, दर्शनमोहान्तराययोरदर्शनालामा, चारित्रमोहे मानरुपायोदये नाम्न्यनिषद्याऽऽक्रोशयाचनासत्कार- पुरस्काराः, अरतिवेदयोररतिस्त्रीपरीपही, वेदनीये क्षुत्पिपासाशीतो. प्णदंशमशकचर्याशय्यावधरोगतृणस्पर्शमलाः । एकस्मिन् जीव एकस्मिन् काले एकादयः परीपहा आ एकोन- विंशतयुगपद्भवन्ति । तद्यथा-शीतोष्णपरीपहयोरेकतरः, शय्यार चर्यानिषद्यानाश्चान्यतम एव भवति । श्रुतज्ञानापेक्षया प्रज्ञाप्रकर्षे सत्यवध्यमावापेक्षयाऽज्ञानोपपत्तेः सहावस्थाविरोधो न भवति । मिथ्यादृष्टिसाप्तादनसम्यग्दृष्टिसम्यमिय्यादृष्टयसयतसम्यग्दृष्टि- सयतासयतप्रमत्तसयताप्रमत्तसयतेपु सप्तम गुणस्थानेषु सर्वे परी- पहाः सन्ति । अदर्शनपरीपह विनाऽपूर्वकरण एकविंशतिपरीपहा भवन्ति । अरतिपरीपहमन्तरेण सवेदानिवृत्ती विंशति परीपहाः म्युः। अवेदानिवृत्ती वापरीपहे नष्ट एकोनविंशतिपरीपहा भवेयुः । तम्यैव मानरूपायोदयक्षयानाम्यनिषद्याऽऽकोशयाचनासत्कारपुरस्कारा वि- नश्यन्ति । तेषु विनष्टेपु अनिवृत्तिसमसाम्परायोपशान्तकपायक्षीण- कपायेषु चतुर्प गुणस्थानेषु चतुर्दश परीपहा: सन्ति । क्षीणकपाये: प्रज्ञाज्ञानालामा विनश्यन्ति । सयोगिभट्टारपम्य ध्यानानलनिर्दग्ध- धातिकमन्धनस्यानन्ताप्रतिहतज्ञानादिचतुष्टयस्यान्तरायामावान्निर- न्तरमुपचीयमानामपुद्गलसन्ततेदनीयास्थ कर्म विद्यमानमपि ।

·५८ चारित्रसार- प्रक्षीणघातिसहायबल स्वप्रयोजनोत्पादन प्रत्यसमर्थ, यथा-विप- द्रव्य मनौषघिवलादुपक्षीणमारणशक्तिकमुपयुज्यमान न मारणाय समय, यथा छिन्नमूलतरु कुसुमफलप्रटो न पवति, ययोपेक्षावतो. रनिवृत्तिसूक्ष्मसाम्पराययोमैथुनपरिग्रहसज्ञा, यथा च परिपूर्णज्ञान एकाग्रचिन्तानिरोधाऽभावेपि कर्मरनोविधूननफलसंमवाद्ध्यानोपचार , तथा क्षुधारोगवधादिवेनासद्भावपरीपहामावे वेदनीयकर्मोदयद्रव्य- परीपहसद्भावादेकादश जिने सन्तीत्युपचारो युक्त वेद्योदय सद्भावादेकादश जिने सन्ति । घातिकर्मवलसहायरहित वेद्य फल- वन्न भवति तेनैकादश जिने सन्ति । एव सति म्याटस्ति स्याना. स्वाति स्यावाद उपपन्नो भवति । तथा च शतकस्य प्रदेशबन्धे वेदनीयस्य मागविशेषकारणकथनेऽप्युक्तम् । “ अम्हा वेदीयस्स मुहुदुक्खोदयस्स णाणावरणादि उपकरणकरण तम्हा वेदणीयम्सेव सुहदुक्खोदयोद्दीसदे " इति । तस्माद्वेदनीय घातिकर्मोदय विना फलवन भवतीति सिद्धम् । नरकतिर्यगत्यो सर्वे परीपहा , मनुष्यगतावाद्यभगा भवन्ति, देवगतौ घातिधर्मोत्यपरीपद सह वेनीयोत्पनक्षुत्पिपासावधै सह चतुर्दश भवन्ति । इन्द्रियकायमार्गणयो सर्वे परीपहा सन्ति, वैक्रियकद्वितयस्य देवगतिमगा तिर्यमनुष्यापेक्षया द्वाविंशति (शेष- योगाना वेदादिमार्गणाना च वसीयगुणम्यानमगा भवन्ति ।

·अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। ५९ w तपोवर्णनम् । रनत्रयाविर्भावार्थमिच्छानिरोधस्तप , । अथवा कर्मक्षयार्थ मार्गाविरोधेन तप्यत इति तप. । तद्विविध, बाह्यमाभ्यन्तरञ्च । अनशनादिबाह्यद्रव्यापेक्षत्वात्परप्रत्ययलक्षणत्वाच्च बाह्य, तत् पट् विध, अनशनावमोदर्यवृत्तिपरिसख्यानरसपरित्यागविविक्तशय्यासन कायलेशभेदात् । अभ्यन्तरमपि पड्विध, प्रायश्चित्तविनययावृत्त्य- स्वाध्यायव्युत्सर्गध्यानभेदात् । तत्राऽनशन नाम यत्किंचिदृष्टफल मनसाधनाधनुद्दिश्य क्रिय माणमुपवसनमनशनमित्युच्यते । तत्किमर्थं प्राणेन्द्रियप्सयमप्रसिद्धि रागद्वेषाधुच्छेदबहुकर्मनिर्भरणशुमध्यानागमावाप्त्यर्थ । तद्विविध मवधृतानवर्धकालमेदात् । तनावधृतकाल सकृद्धोजनचतुर्थपष्टा- एमदशमद्वादशपक्षमासर्वयनसवत्सरेप्वशनपानखाद्यम्वाद्यलक्षणचतु विधाहारनिवृत्तिः । अनवधृतकालमादेहोपरमात् । आत्मीयप्रकृत्यौटमस्य चतुर्थमागेनार्द्धन ग्रासेण बोनाहार- नियमोऽवमोदथे । अवमोदर्यमिति च तत्किमर्थं निद्रानयाथै दोष प्रशमनार्थमतिमात्राऽऽहारजातविहितस्वाध्यायभयार्थमुपवासश्रमसमु द्भूतवातपित्तप्रकोपपरिहीयमानसयमसरक्षणार्थं च । स्वकीयतपोविशेषण रसरुधिरमासशोपणद्वारेणेन्द्रियसयम परिपालयतो मिक्षार्थिनो मुनेरेकागारसप्तवेश्मैकरय्यार्द्धग्रामदातृन नवेषगृहमाननभोजनादिविषयसंकल्लो वृत्तिपरिसख्यानमाशानिवृ- त्यर्थमवगन्तव्यम् ।

·चारिनसारे- शरीरेन्द्रियरागादिवृद्धिकरसोरदषिघृतगुडतेलादिरसत्यनन रस परित्याग इत्युच्यते । तलिमर्थ दुर्दान्तन्द्रियतेजोहानि सयमो. परोपनिवृत्चिरित्येवमाद्यर्थम् । ध्यानाध्ययनविनकरत्रीपशुपण्डकादिपरिवर्मितगिरिगुहाकन्दर- पितृवनशून्यागाराऽऽरामोद्यानादिप्रदेशेषु विविक्तेषु जन्तुपीडारहितेषु, सवृतेषु सयतस्य शयनासन विविवशय्यासन नाम ।तकिमर्थमाना धात्ययब्रह्मचर्यस्वाध्यायध्यानादिप्रसिद्धयर्थमसम्यननदर्शनेन वत्स हवासेन वा जनितनिकालविषयरागद्वेषमोहापोहाथै वा । वृक्षमूलाभ्रावकाशाऽऽतापनयोगवीरासनकुक्कुटासनपर्यङ्कार्द्धपर्यत गोदोहनमकरमुखहस्तिशुण्डामृतकशयनैकपादडधनुशय्यादिमि श रीरपरिखेद कायकेश इत्युच्यते । तत्किमर्थ वर्षाशीताऽऽतपवि पमसस्थुलाऽऽसनविषमशय्यादिषु शुमध्यानपरिचर्याथै दु खोपनिपात तितिक्षार्थ विषयसुखानमिवगार्थ प्रवचनप्रभावनाद्यर्थ च कायक्त शानुष्ठान क्रियते । इतरथा हि ध्यानप्रवेशकाले मुखोचित स्यात्, द्वन्द्वोपनिपाते सति समाधान न स्यात् । एव पड्विध बाह्यल- क्षणमुक्तम् । उत्तरमाभ्यन्तरमुच्यते । यतोऽन्यैस्तीधैरनम्यम्त ततोऽम्याss- म्यन्तरच, प्रायश्चित्तादितपो हि बाह्यद्रव्यानपेक्षत्वान्त करण या पाराच्चाभ्यन्तर । तर कर्तव्यम्याकरणे वर्जनीयम्यावर्नने यत्पाप सोऽतीचारस्तस्य शोधन प्रायश्चित । तस्मिथ प्रमाददोषव्युदासो मावप्रसाटो नै शल्यमनवस्थान्यावृत्तिमर्यादात्याग सयमदाय चतुर्विधाराधनमित्येवमादीना सिद्धयर्थ प्रायश्चित्त । तद्दशविध, ·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ६१ आलोचन, प्रतिक्रमण, तदुमय, विवेक , व्युत्सर्ग , तप , छेद, मूल, परिहार, श्रद्धानमिति । तत्रैकान्तनिषण्णायापरिश्राविणे श्रुतरहस्याय गुरवे प्रसन्नमनमे विद्यायोग्योपकरणग्रहणादिषु प्रश्न विनयमन्तरेण प्रवृत्तस्य विदितदेशकालस्य शिष्यम्य सविनयमात्म प्रमादनिवेदनमालोचनमित्यूच्यते । तस्य दश दोषा भवन्ति, आप पित, अनुमापित, यदृष्ट, वादर, सूक्ष्म, छन्न, शब्दाजुलित, बहुनन, अव्यक्त, तरसेवितमिति । तत्रोपकरेषु दत्तेषु प्रायश्चित्त मे लघु कुतिति विचिन्त्य भयदादान प्रथम आकपितटोप । प्रकृत्या पित्ताधिकोऽस्मि दुर्बलोऽस्मि ग्लानोऽस्मि नाऽलमहमु 'पवासादिक कर्तुं यदि लघु दीयेत तद्दोपनिवेदन करिष्य इति वचन द्वितीयोऽनुमापितटोप । अन्यादृष्टदोषगूहन कृत्वा दृष्टदोषनिवेदन मायाचारस्तृतीयो यदृष्टदोष स्यात्प्रमाक्षानाद्वाऽल्पापराधावबोधनिरुत्सुकस्य स्थूलढोषप्रतिपादन तुर्यो वाटरदोप । महादुश्चरप्रायश्चित्तभयाद्वाऽहो सूक्ष्मदोषपरि हारकोयऽमिति स्वगुणाख्यापनचिकीर्षया वा महातोपसरण कृत्वा तनुप्रमादाचारनिवेदन पचम सूक्ष्मदोष । ईदृशे व्रतातीचारे सति नु किं स्यात्प्रायश्चित्तमित्युपायेन गुरुपासना पाठश्छन्नदोष । पाक्षिक चातुर्मासिकमावत्सरिकेषु कर्मसु महति यतिसमवाय आलोचन शब्दाकुले पूर्वोपक्थन सप्तम शलाकुलितोष । गुरुपपादित प्रायश्चित्त विमिट युक्तमागमे स्यान्नवेति यावल्ल प्रतिपादयति तावद्वा शङ्कमानम्याऽन्यसाधुपरिप्रश्नोऽष्टमो बहुननदोष । यत्किचित्पयो जनमुद्दिश्याऽऽत्मना समानायैव प्रमादाचरितमावेद्य महदपि गृहीत आट ।

·६२ चारित्रसारे- - H AAMAnnar प्रायश्चित्त न फलकरमिति भवमोऽव्यक्तदोप । अस्यापराधेन अमातीचार समानम्तमयमेव वेत्यस्मै यद्दत्त तव मे युक्त लघु वर्त्तव्यमिति म्वदुश्चरितसवरण दशमस्तत्सवितदोष । आत्मन्य पराध चिरमनवम्थाप्य निकृतिमावमन्तरेण वालव बुद्धेदोषानि वेदयतो न ते दोषा भवन्त्यन्यच सयतालोचनमेकान्ते द्विविषय मिष्ट, सतिकाऽऽलोचन प्रकाशे अपाश्रयमिष्ट, लग्नापरपरिमवादि गणनया निवेद्यातीचार न शोधये परीक्षिताऽऽयव्ययोऽधमणपद यसीति । महदपि तप कर्मानालोचनपूर्वक नाभिप्रेतफलप्रद साम देहगतीपधिवत् । कृताऽऽलोचनोऽपि गुरमत प्रायश्चितमकुर्वाणो विनिश्चितमानुष्टानशून्यराज्यवन्महती शाश्वती च सपद न प्रामोति । कृतालोचनचित्तगत प्रायश्चित्त परिमृष्टदर्पणगतरूपवत्सरिभ्रानते । आस्थिताना योगाना धर्मयादिव्याभेपहेतुसन्निधानेन विस्मरणे सत्यालोचन पुनरनुष्ठाय कस्य मवेगेनिवेदपरम्य गुरुविरहितम्या पापरापस्य पुननं करोमि मिच्या मे दुष्कृतमित्येवमानिमिर्दोषा निवर्त्तन प्रनित्रमण। किंचिकर्मालोचनमात्रादेव शुद्धयत्यपर प्रतिक्रमणेनेतर दुम्वनादिर नदुमयसमग शुदिमुपयाति। आलोगनप्रतित्रमणपूर्व गुरणाऽभ्यनुज्ञात शिष्येणैव कर्वव्य, तदुमय पुनर्गुरणेवानुष्ठेपम् । ससयेषु द्रव्योपानपानोपररणादिपु दोपामिवतयितुमलममा नम्प तहत्यादिविमनन विवेक । अप वा शक्करगहनेन प्रय लेन परिहरत युतब्धिस्यारणादमामुरग्रहणप्राणयो प्रामुरस्या- पि प्रत्यारयातस्य विम्मरणात्प्रतिगृहे ५ स्मृत्वा पुनम्तत्सर्नन कि ।

·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । MAHAN AM Aundhe दुःस्वप्नदुश्चिन्तनमलोत्सर्जनाऽऽगमातीचारनदीमहाटवीरगादिमिर- न्यैश्चाप्यतीचारे सति ध्यानमवलब्य कायमुत्सृज्यान्तर्मुहूर्तदिवस- पक्षमामादिकालावस्थान व्युत्सर्ग इत्युच्यते । सत्त्वादिगुणालकृतेन कृतापराधेनोपवासैकस्थानाचाम्लनिधि- कृत्यादिभि क्रियमाण तप इत्युच्यते । भयोन्मादत्वरणविस्मरणान- वबोधाशक्तिव्यसनादिभिर्महावतातीचारे सत्यनन्तरीक्तपडियप्राय- श्चित्त भवति । । चिरप्रनजितस्य सहजबलस्य खभावशूरस्य गर्वितस्य कृतदोपस्य दिवप्तमासादिमागेन प्रबननं छित्वा छिन्नका- लादिनाऽवस्थानं छेदो नाम । पार्श्वस्थादीना मूल प्रायश्चित, तद्यथा-पार्श्वस्थ. कुशीला, ससक्त , अक्सनः, मृगचारित्र इति । तत्र यो वप्ततिपु प्रतिबद्ध उपकरणोपजीवी च श्रमणानां पार्थे तिष्ठतीति पार्थस्थः । क्रोधादि- कपायकलुषितात्मा प्रतगुणशीलैः पारेहीणः संघस्यानयकारी कुशीलः । मत्रवैद्यकज्योतिप्कोपनीवी राजादिसेवकः ससक्तः । जिनवचनानभिज्ञो मुक्तचारित्रमारो ज्ञानाचरणभ्रष्टः करणालसोऽव- सन्नः । त्यक्तगुरुकुल एकाकित्वेन स्वच्छन्दविहारी निनवचनदूषको मृगचारित्र म्वच्छन्द इति वा । एते पच श्रमणा जिनधर्मबाह्याः । एवमुक्तपार्श्वस्पादिपंचविधोन्मार्गस्थितस्यापरिपितापराधस्य सर्व प- ोयमपहाय पुनर्दाक्षादान मूलमित्युच्यते । परिहारोऽनुपस्थानपारचिकभेदेन द्विविधः । तत्राऽनुपस्थान निनपरगणभेदाद्विविधं । प्रमादादन्यमुनिसंबंधिनमृर्षि छात्रं गृहस्थ वा परपाखंडिप्रतिवद्धचेतनाचेतनद्रव्य वा परस्त्रियं वा ।

·चारित्रसार-- - anAmAnnar 'स्तेनंयतो मुनीन् प्रहरतो वाऽन्यदप्येवमादिविरुद्धाचरितमाचरतो नवदशपूर्वघरम्यादित्रिकसंहननस्य नितपरीपहम्य दृवधर्मिणो धीरस्य भवमीतस्य निमगुणानुपस्थापनं प्रायश्चित्तं भवति । तेन प्या- श्रमाद्वात्रिंशदंडान्तरं विहितविहारेण बालमुनीनपि बंदमानेन प्रति. वन्दनाविरहितेन गुरणा सहाऽऽलोचयता शेषननेषु कृतमौनतेन विघृतपराङ्मुखपिच्छेन जघन्यतः पंचपंचोपनामा उत्कृष्टतः षण्मा- "सोपवासाः कर्त्तन्याः, उमरामप्याद्वादशादिति । ददिनन्तरोका- दोषानाचरतः परगणोपस्थापनं प्रायश्चित्तं मातीति । स सापराधः स्वगणाचार्येण परगणाचार्य प्रति प्रहेतव्यः, सोऽप्याचार्यस्तस्यालो- चनमाकर्ण्य प्रायश्चित्तमदत्वाऽचार्यान्तरं प्रस्थापयति, सप्तमं यावत् पश्चिमश्च प्रथमालोचनाऽऽचार्य प्रति प्रस्यापयति, स एव पूर्व: पूर्वोक्तिप्रायश्चित्तैननमाचारयति । परिहारम्य प्रथमभेदो द्विविधो गतः । पारंचिकमुच्यते, तीर्थ- करगणधरगणिप्रवचनसंवाद्यामादनकारकम्य नरेन्द्रविरद्धापरितम्य रानानमभिमतामात्यादीनां दत्तदीसस्य नृपयुवनितासेवितस्येवमाद्य. न्यविश्व धर्मदृषकस्य पारंचिक प्रायश्चित्तं भाति । चातुर्वर्ण्य- श्रमणाः संघ समय तमाहूय 'एमहापातको समयमायो न वंध' इति धारयित्वा दत्ताऽनुपस्यानं प्रायश्चित्तं देशानिर्याटयन्ति । मिथ्यात्व गत्वा निम्य पुनरपि गृहातमहावृतस्याऽऽHISS. गमपदायांना श्रद्धानमा प्रायश्चित्तं, तदेतदपिं, देशमाउशक्तिमं. यमाद्यविरोधेनारपानसापरापानुन्सं दोपप्रशमनं विकित्सितपद्विधेयं । जीपस्याऽमम्येयटोकमात्रपरिमाणाः परिणामविकता अपरापाश्च ·अनगारधर्म-सपोवर्णनम् । 4- ww MAAVw तावत एव न तेषा तावद्विक्स प्रायश्चित्तमस्ति व्यवहारनयांपेक्षया पिंडीकृत्य प्रायश्चित्तविधानमुक्तम् । पायेन्द्रियविनयन विनय , अथवा रत्नत्रयस्य तद्वता च नोचैर्वृत्तिर्विनय , स चतु प्रकारः । ज्ञानविनयो दर्शन- विनयश्चारित्रविनय उपचारविनयश्चेति । तत्राऽनालसेन शुद्धमनसा देशकालादिविशुद्धिविधानविचक्षणेन सबहुमानेन यथाशक्ति निषेव्य- माणो मोक्षार्थ ज्ञानग्रहणाम्यासस्मरणादिनिविनयः । सामा- यिकादौ लोकविन्दुसारपर्यते श्रुतसमुद्रे ये यथा भगवद्भिरुपदिष्टाः पदार्यास्तेषा तथा श्रद्धाने नि शक्तिस्वादिलक्षणोपेतता दर्शन- विनय । ज्ञानदर्शनचारित्तपोवीर्यवतो दुश्वरचरणश्रमणानतरमुद्भि- नरोमाचाभिव्यज्यमानान्तर्मक्ते पर प्रसादमस्तकानलिकरणादिमि- मोवयतश्चानुष्ठातृत्व चारित्रविनय । उपचारविनयो द्विविध , प्रत्यक्ष परोक्ष इति । तनाऽचार्योपाध्यायस्थविरप्रवर्तकगणघरादिषु पूजनीयेप्वम्युत्थानमभिगमनमनलिकरण पदनाऽनुगमन रत्नत्रय बहुमान सर्वकालयोग्यानुरूपक्रियाऽनुरोमता मुनिगृहीतनिदडता सु शीलयोगता धर्मानुरूपस्थाक्थनश्रवणमक्तिताऽर्हदायतनगुरुभचिता. दोपवद्धर्भन गुणवृद्धसेवाऽभिलापाऽनुवर्त्तन पूजन । यदुक्क-"गुरुस्य- विरादिभिर्नान्यथा तदित्यनिश भावन समेप्वनुत्सेको होनेवपरिभव जातिकुलधनेश्वर्यरूपावेज्ञानललामणुि निरभिमानता सर्वर क्षमा- परता मितहित देशकालाऽनुगतवचनता कार्याशार्यसे यासे यवाच्या- वाच्यज्ञातृता इत्येवमादिभिरात्मानुरूप प्रत्यक्षोपचारविनय ।" परोक्षोपचारविनय उच्यते, परोक्षेप्यप्याचार्यादिप्वाँरक्रियगुण- ।

·चारित्रसारे- M सकीर्तनानुम्मरणाऽऽज्ञानुष्ठायित्यादि कायवाड्मनोमिरवगन्तव्य , रागप्रहसनविम्मरणैरपि न कस्यापि पृष्ठमासभक्षण करणीयमेव- मादि परोक्षोपचारविनय प्रत्यतय । मत्रीपोपकरणयश • सत्कारलामाद्यानपेक्षितचित्तेन परमार्थनिस्पृहमनिनेहलैक्रिपलनिरु सुमन कर्मक्षयकाक्षिणा ज्ञानलामाऽऽचारविशुद्धिसम्यगाराधनादि- सिस्चर्य विनयमावन कर्तव्यम् । ततश्चापवर्गद्वार निरर्गरम् । येयावृत्यमुच्यते । पायपीडादुष्परिणामव्युदासार्थ कायचेष्टया द्रल्यान्तरेणोरदेशेन च व्यावृत्तस्य यत्कर्म तद्वयावृत्त्य । तदशरिध, मानार्योपाध्यायतपस्विशैक्ष्यग्लानगणकुलसपसाधुमनोज्ञवैयावृत्त्यभेदे. न। यम्मान् सम्यम्नानादिपचाचाराधारादहत्य प्रतानि स्वर्गापव- र्गसुखपानबीनानि भन्या आत्महितार्थमाचरन्ति स आचार्य । विनयेनोपेत्य यम्मादतशीटमावनाऽधिष्ठानादागम श्रुताभिधानमधी- यते स उपाध्याय । आचाम्लबनौनोमद्रसिंहनि हितशात- सुममन्दरपंक्तिविमानातिनन्दीधरपचिनिनगुणमात्तिध्रुवज्ञानफन- कापलिमुत्तापरिमृद्गमध्ययममध्यामक्षपणत्रेलोक्यमाराटिमहोपया सानुयायी तपस्वी । श्रुततानशिक्षणपरोऽनुपरतवतमादनानिपुण- शेष । रनादिमि हिटशरीरो म्लान । म्पविराणा सन्तनिर्गण । दीसमाचार्यस्य शिक्षस्याऽग्नाय पुत्र धानुर्वर्णश्रमणनि- वह सर । चिरकालपारिता यज्यागुण साधु । अमिम्पो मनेश, आधार्याणा समतो वा दीक्षाभिमुसो वा मनोज , अप वा विद्वान् वमी महाकुलीन इनि यो कम्य समत स मनोजस्तस्य ·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । rowin- A । ग्रहण प्रवचनस्य लोके गौरवोत्पादनहेतुत्वादसयतसम्यग्दृष्टिा सस्कारोपेतरूपत्वान्मनोज्ञ । आचार्यादीना व्याधिपरीषहमिथ्यात्वा द्यपनिपाते सत्यप्रत्युपकाराशया प्रासुपौषधभुक्तिपानाऽऽश्रयपीठ फलक मस्तरादिभिर्धर्मोपकरणैस्तत्प्रतीकार सम्यक्त्वप्रत्यवस्थापनाम त्येवमादि वैयावृत्त्य । बाह्यस्यापधभुक्तिपानादेरसभवे स्वकायेन मण्यांतघाणकान्तमलाद्यपर्पणादि तदानुकूल्यानुष्ठान च वैयावृत्य- मिति कथ्यते, तत्पुन किमर्थं समाध्याध्यार विचिकित्साऽमाव प्रवचनवात्सल्य सनाथता चेत्येवमाद्यधर्म । स्वाध्यायो मण्यते । स्वस्मै हितोऽध्याय स्वाध्याय , स च वाचनाच्छनाऽनुप्रेक्षाऽऽम्नायधर्मोपदेशभेदेन पचविध । तत्र निर- पेक्षात्मना मुमुक्षुणा विदितवेदितव्येन निरवद्यस्य प्रथस्यार्थस्य सदु भ्यस्य वा पात्र प्रति प्रतिपादन वाचनेत्युच्यते । आत्मोन्नतिप्रक- टनार्थ परामिसधनार्थमुपहाससघर्षप्रहसनादिवर्जित सशयच्छेटाय निश्चितबलाधानाय वा अन्यस्यार्थस्य तदुभयस्य पर प्रति पर्यनु योग पुछना । अधिगतपदार्थप्रक्रियस्य तप्ताय पिंडवदर्पितचेतसो मनसाऽम्याप्तोऽनोक्षा । वतिनो विदितसमाचारस्यैहलौकिरफल निरपेक्षस्य द्रुतविलम्बितपदाक्षरच्युतादिघोपटोपविशुद्ध परिवर्तनमा- म्नाय । दृष्टप्रयोजनपरित्यागादुन्मार्गनिवर्तनाथ सन्देहव्यावर्तनार्य मपूर्वपदार्थप्रकाशनार्थ धर्मकपाद्यनुष्ठान धर्मापदेश । किमर्थोऽय स्वाध्याय , प्रजातिशय प्रशस्ताध्यवसाय , प्रवचनस्थिति , सश योच्छेद, परवादिशकाऽभाव, प्रभावना, परमसवेग , तपोवृद्धि, अतीचारविशुद्धि, कषायेद्रियनय , परमोपाय, इत्येवमा म्वाध्यायोऽनुष्ठेय । - ·चारित्रसारे- HMMMEHNAMAnd कायोत्सर्ग उच्यते । विविधानां बाह्याभ्यन्तराणां बन्धहेतूनां दोषाणामुत्तमस्त्यागो व्युत्सर्गः । आत्मनाऽनुपातम्यैकत्वमनापन्न- स्थाहारादेस्त्यागो बाह्योपधिव्युत्सर्गः । क्रोधमानमायालोममिथ्या- वहाम्यरत्यरतिशोकमयादिदोपनिवृत्तिराभ्यन्तरोपधिव्युन्सर्गः, काय- त्यागश्वाऽभ्यन्तरोपधिव्युत्सर्गः । स द्विविधः । यावजीवं, नियतकालश्चेति । तत्र यावज्जीव त्रिविधः । मतप्रत्याख्यानेंगिनी- मरणप्रायोपगमनभेदात् । तत्र भक्तप्रत्याख्यानं जघन्येनान्तर्मुहूर्त- मुत्कृष्टेन द्वादशवर्षाणि, अवान्तरो मध्यम उमयोपकारसापेक्षं भक्त. प्रत्याख्यानमरणं । परप्रतीकारनिरपेक्षमात्मोपफारसापेक्षमिगिनी- मरण । उभयोपकारनिरपेक्षं प्रायोपगमनं । नियतकालो द्विविधः, नित्यनैमित्तिकभेदेन । नित्य आवश्यकादयः । नैमित्तिकः पार्वणी किया निपद्याक्रियादयश्च । क्रियाकरणे वन्दनायाः कायोत्सर्गम्य च द्वात्रिंशद्वात्रिंशद्दोपा भवन्ति । तत्र वन्दनाया अनादृतं, स्तब्ध, प्रविष्टं, परपीडितं, दोलायिनं, उन्मन्तरं, कच्छपरंगित, मत्म्योद्वर्तनं, मनोदुष्ट, वेदिकाध, भेष्यत्व, भोषित, ऋद्धिगौरवं, शेपारवं, म्तेनितं, प्रत्यनी, क्रोधादिशल्य, तनितं, शद्वितं, हेढिनं, त्रिवलितं, कुचिनं, आचार्यादिदर्शनं, अदृष्टं, संघकरमोचनं, आलब्ध, अनालव्धं, हीनं, अधिक, पर्षरं, मुलालतामिति द्वात्रिंशदोषा भवन्ति । व्युत्सृष्टमायुगले गतुरंगुसान्तरितसमपादे सर्व अनन- रहित कायोत्सर्गेऽपि दोषा. म्युः । घोटकपाद, लतावनं, म्तमा:- एं, कुड्याश्रित, मालिशद्वरनं, शरीगुष्यगृहनं, शृंखटितं, मिन, उत्तरित, स्तनाष्टः, पायाऽग्नं, खलीमितं, युगान्धरं, ·अनगारधम-तपोवर्णनम् । anwarwarya ve PARAN manor nnnivenanA कपित्थमुष्टि , शीर्षप्रकपित, मूकसज्ञा, अगुलिचालन, भ्रूक्षेप, उन्मत्त, पिशाच, अष्टदिगवरोक्न, ग्रीवोन्नमन, ग्रोवावनमन, निष्ठीवन, अगस्पर्शन मिति द्वात्रिंशद्दोपा भवन्ति । किया कुर्वाणों वीयोपगृहनमकृत्वा शक्त्यनुरूपत स्थितेनाशक्त सम्पर्यङ्कासनेन वा त्रिकरणशुद्धया सपुटीकृतकर क्रियाविज्ञापन पूर्वक सामायिकदडकमुच्चारयेत्, तदावर्त्तत्रयम यथाजात शिरोन्नम नमेक भवति, अनेन प्रकारेण सामयिकदडक्समाप्तावपि प्रवर्त्य यथोक्तकाल जिनगुणानुस्मरणसहित कायव्युत्सर्ग कृत्वा द्वितीय दडक्स्यादायन्ते च तथैव प्रवर्तन, एवमेकैकम्य कायोत्सर्गस्य द्वाद शावर्त्ताश्चत्वारि शिरोवनमनानि भवन्ति । अधवैकस्मिन् प्रदक्षिणी करणे चैत्यादीनामभिमुखीभूतस्याऽऽवर्त्तत्रयैकावनमने कृते चतर प्वपि दिक्षु द्वादशावर्ताश्चतस्त्र शिरावनत्यो भवन्ति । आवर्ताना शिर प्रणतीनामुक्तप्रमाणादाधिक्यमिति न दापाय | उक्त च--- दुउपाद जहाजाद वारसावत्तमेव च। चस्सिरति सुद्धिं च किदियम पर धदे। वक्ष्यमाणक्रियाणा कालनियम उच्यते । देवसिक्स्य नियम स्याष्टोत्तरशत, रात्रिकस्य तदद्ध, पाक्षिकस्य त्रिशत, चातुर्मासिकस्य चतु शत, सावत्सरिकस्य पचशत, उच्छासानामेषा पचाना नियमा त्तस्य कायोत्सर्गस्य प्रमाण । अहिंसादिपचनियमानामन्यतमस्या तीचारे सत्येकैरस्पाष्टोत्तरशत, गोचारस्य नामान्तरगमनस्याऽर्हच्छ मगनिषद्यानामुच्चारप्रश्रवणयोश्च पचविंशति , अयप्रारभे परित माप्तौ च स्वाध्याये वन्दनाया प्रणिधाने च सप्तविंशति । एवमुको - ·७० 4 चारिपसारे- च्यासप्रमाणेन कायोत्सर्ग कृत्वा अनुत्सुक सन् किंचित्काल धर्य शुक्ल च ध्यायेत् । नामस्थापनाद्रव्यभावसनिधानं पुण्यपापाखवहेतु रत चैत्य चैत्यालयो गुरवो निषद्यास्थानादयश्च सम्यम्दृष्टीना क्रियाही भवन्ति । अचेतनात्मका व्यपगतदानबुद्धय कल्पवृक्षचि न्तामणयो यया च दहिना पुण्यानुरूपेणाभिलपितार्थप्रदायिनस्तया निनर्भिवानि भन्यजनभक्त्यनुरूपेण गाणिनिर्वाणपदप्रदायीनि गारू- डमुद्रया यथा गरलापहरण तथा चैत्यालोक्नमात्रेणैव दुरितापहरण भवत्यतश्चैत्यस्य तदाश्रयचैत्यालयस्याऽपि वन्दना कार्या ऐहि कार्य निरपेक्षा परानुग्रहबुद्धयोऽकारणबन्धवो मोक्षपरिभ्रष्टनन- मार्गोपदेशका प्रत्यक्षनिस्तारकाश्च ततम्तेभ्य सकाशात्सम्यक्त्व ज्ञानाऽऽयानमणुप्रत महाबत मयमो नपश्च भवति । तेन गुरुणा पुण्यपुरुपोषितनिरसनिषधास्थानादीनामुच्यने क्रियाविधान । परायत्तम्य मन प्रिया कुर्वाणम्य कर्मक्षयो न घरते, तस्मात्माधीन सञ्चैत्यादीन् प्रतिवन्दनाथ गला घातपानिपट- क्षिणीकृत्येयापयायो मर्ग कृत्वा प्रथममुपविदयाऽगच्य चैत्य मतिकायोत्सर्ग करीमीति विज्ञाप्योत्याय मिनेन्द्रचन्द्रदर्शनमाना- निननयनचन्द्रकान्तोपळविगलदानन्दाभुमलघारापूरपरिवितपक्ष्मपु- योऽनादिभवदुर्लभभगवदह परमेश्वरपरमभट्टारकप्रतिक्रिदर्शनमनितह- पोत्सर्षपुलक्तिननुरनिमत्तिमरावनतमम्नकन्यस्तहम्नाशयङ्कलो दडवद्वयम्यानावन्ते च प्रात्तनम्मेण प्रवृत्त्य चैत्यम्नवनेन नि परीस्य द्वितीयोरेऽप्युपविश्याऽऽलोच्य पचगुरमति कायोत्मग पोमांति विज्ञाप्योत्याय पत्र परमेष्ठिन मुल्ला तृतीयवारेऽप्युपषि- ·૨ चारित्रसारvv MAAVAAAA wnAMAmrum 1 योगशान्तिमक्तयः । निष्क्रमणे सिद्धचारित्रयोगशांतिमक्तयो भवन्ति प्रदक्षिणीकरणं योगमच्या । ज्ञानोत्पत्ती सिद्धश्रुतचर- णयोगशन्तिमक्तयो योगभत्त्या प्रदक्षिणीकरणं । जिननिवार्णक्षेत्रे सिद्धश्रुतचारित्रयोगपरिनिर्वाणशान्तिभक्तयो निर्वाणमत्तया प्रदक्षि- णीकरणं । श्रीवर्द्धमानजिननिर्वाणदिने सिद्धनिर्वाणपंचगुरुशान्ति- मक्तय. निर्वाणमक्या प्रदक्षिणा । सामान्यों मृत शरीरस्य निषद्यकास्थानस्य का सिद्धयोगशान्तिभक्तयः । सिद्धान्तवेदिनां साधूना सिद्धश्रुतयोगशान्तिमक्तयः । उत्तरयोगिनां सिद्धचारित्रयो- गशान्तिभक्तयः । सैद्धान्तोत्तरयोगिनां सिद्धचारित्रयोगशान्तिम- तयः । आचार्यस्य सिद्धयोगाचार्यशान्तिमक्तयः । सैद्धान्ताचा- र्यस्य सिद्धश्रुतायोगाचार्यशान्तिभक्तयः । उत्तरयोगिनामाचा- र्याणां सिद्धचारित्रयोगाचार्यशान्तिभकयः । उत्तरयोगिनः सैद्धान्ताचार्यस्य सिद्धश्रुतयोगाचार्यशान्तिभक्तयः । अनं- तरोक्ता अष्टौ क्रियाः शरीरस्य निषद्यास्थानस्य च । श्रुत- पंचम्यां सिद्धश्रुतभक्तिपूर्विकां वाचनां गृहीत्वा तद्नु स्वाध्यायं गृहृतः श्रुतभक्तिमाचार्यभक्तिं च कृत्वा गृहीतस्वाध्यायाः कृतश्रुत- मक्तयः स्वाध्यायं निष्ठाप्य समाप्तौ शान्तिमक्किं कुर्युः । संन्यास- प्रारंभे सिद्धश्रुतभक्ती कृत्वा गृहीतवाचनाः कृतश्रुतमूरिभक्तयः । स्वाध्यायं गृहीत्वा श्रुतभक्ती म्वाध्यायं निष्ठापयेयुः । वाचनानि- ठापनेऽपीमा क्रियां कृत्वा समाप्तौ शान्तिमक्तिं कुर्वन्तु । संन्यास- स्थितस्य स्वाध्यायग्रहणे महाश्रुतरिमक्ती कृत्वा गृहीतस्वाध्याया महाश्रुतभक्तौ निष्ठापयन्तु । देवसिकरात्रिगोचारीप्रतिक्रमणे सिद्ध- ·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ७३ rurrrrr- AAwvranww --- प्रतिक्रमणानिष्ठितकरणचतुर्विशतितीर्यकरमीनियमेन कुर्यात् । योगग्रहणे मोक्षे च योगमक्तिः । पाक्षिकचातुर्मासिकप्तांवत्सरिकप्रति- क्रमणे सिद्धचारित्रप्रतिक्रमणनिष्ठितकरणदतुर्विशतितीर्थकरमक्ति- चारिबालोचनागुरुमत्तय बृहदालोचना गुरुमतिर्लधीयसी आचा- र्यमक्तिश्च करणीया। शेषप्रतिक्रमणे चारित्रालोचनाबृहदालोचना- गुरुमक्तिं विना शेषाः कर्तव्याः । दीक्षाग्रहणे लुंचने च सिद्धयोग- मक्ती कृत्वा लुंचनावसाने सिद्धमक्तिः करणीया । सिद्धयोगमती कृत्वा प्रत्याख्यानं गृहीत्वाऽऽचार्यभक्तिं कृत्वाचार्यान्वन्दता सिद्ध- भक्तिं कृत्वा प्रत्याख्यानं मोचयेत् । श्रुतभक्तिमाचार्यपक्तिं च कृत्वा गृहीतस्वाध्यायस्तनिष्ठापने श्रुतभक्तिं करोतु ! मङ्गलगोचरमध्याद्रे सिद्धचैत्यपंचगुरशान्तिभक्तिं कुर्यात् । मंगलगोचरप्रत्याख्यानो महासिद्धयोगमक्ती कृत्वा गृहीतप्रत्याख्यान आचार्यशान्तिपक्ती कुर्यात् । वर्षाकाले योगग्रहणे निष्ठापने च सिद्धयोगपंचचैत्यगुरु- भक्तयः कार्याः, चैत्यमक्त्या प्रदक्षिणीकुर्वन् ‘सालोचनव्युत्मर्ग चतमपु दिक्षु कुर्यात् । सिद्धान्तवाचनामहणे सिद्धश्रुतमक्ती कृत्वा तदनुश्रुताचार्यभक्ति कृत्वा गृहीतस्वाध्यायस्तन्निष्ठापने श्रुतशान्ति- मक्ती करोतु । सिद्धान्तस्यार्थाधिकाराणां समाप्तावेकैकं कायोत्सर्ग कुर्यात् । अर्थाधिकाराणां मुबहुमान्यत्वात्तेपामादौ सिद्धश्रुतरि- मक्ती कृत्वा समाप्तावप्येतेन क्रमेण प्रवर्तिते सति षट् कायोत्सर्गा भवन्ति । गुरुणामनुज्ञया ज्ञानविज्ञानवैराग्यसम्पन्नो विनीतो धर्म- शीलः स्थिरश्च भूत्वाऽऽचार्यपदव्या योग्यः साधुर्मुरुसमक्षे सिद्धा- चार्यमक्तिं कृत्वाऽचार्यपदवी गृहीत्वा शान्तिमकिं कुर्यात् । एव- ।

·अनगारध-तपोवर्णनम् । ७५ MAIN Annarvivryanew । मे नोत्पद्यत इति चिन्ताप्रबन्ध , सकल्पम्तम्या यवसान तीव्रकपा- यानुरजनं, एतदमनोज्ञमप्रयोगस्यानुत्पत्तिसङ्कल्पाध्यवसान प्रय माः । एतद्दु खसाधनसद्भावे तस्य विनाशकाक्षोत्पन्नविनाशसक- पाध्यवसान द्वितीयाः । मनोज्ञ नाम धनधान्यहिरण्यसुवर्णवस्तु- वाहनशयनाऽऽसनम्रक्चन्दनवनितादिसुखमाधन मे म्यादिति गर्द्धन । मनोज्ञविप्रयोगस्योत्पत्तिसक्ल्पाध्यवसान तृतीयात्त । सुख- साधनसद्भावे तेन विप्रयोगो मे न स्यादिति सकल्प उत्पन्नविनाश सकल्पाध्यवसान चतुर्थाः । एतच्चतुर्विधात यान कृष्णानीलकापोतले श्याबलाघान प्रमादाधिष्ठान । प्रागप्रमत्ताच्छगुणस्थानभूमिकमन्त मुहूर्तकालमत पर दुर्धरत्वात् क्षायोपाशमिकभावपरोक्षज्ञानत्वात्ति र्यग्गतिफलमवर्तनीयमिति । रौद्र च बाह्याऽऽयात्मिकभेदेन द्विविध । तर परानुमेय बाह्य परुषनिष्ठुराऽऽक्रोशननिर्भर्त्सनबन्धनतर्जनताडनपीडनपरदारातिक मणादिलक्षण । स्वसवेद्यमाध्यात्मिक तच हिंसानदमृपानन्दस्तेयान न्दविषयसरक्षणानन्दभेदाच्चतुर्विध । तीवषायानुरनन हिंसानन्द प्रथमरौद्र । स्वशुद्धिविकल्पितयुक्तिभि परेपा श्रद्धेयरूपाभि परवचनं प्रतिस्पाक्थने सकल्पाध्यवसान मृषानन्द द्वितीयरौद्र । हठात्कारेण प्रमादप्रतीक्षया वा परवापहरण प्रति सकल्पाध्यवसान तृतीय रौद्र । चेतनाचेतनलक्षणे स्वपरिग्रहे ममैवेद स्वमहमेवास्य स्वामी- त्यभिनिवेशात्तदपहारकव्यापादनेन सरक्षण प्रति सकल्पाध्यवसान सरक्षणानन्द चतुर्थ रौद्र । चतुष्टयमपदिमिति कृष्णनीलकापोतले । । १वं धनम् ।

·७६ चारित्रसारhmannawanAMA Annanawanwar Avin MA wwwA MP श्यानलाधान प्रमादाधेष्ठान । प्राकप्रमत्तात्पचगुणस्थानभूमिकमन्त- मुहूत्र्तकालमत पर दुर्धरत्वात् क्षायोपशमिकमाव परोक्षज्ञानवादीद यिकमाव वा मावलेश्यामपायप्राधान्यानरकगतिफरसवर्तनीयमिति । उमयमप्येतदपभ्यान परिहरन्नपयर्गकामो भिक्षु परीपहबाधा- सहिष्णु. शक्तिमदुत्तमसहननान्वित प्रशस्तध्यानप्रवणो गिरिगुहाद- रीकन्दरतस्योटरसरित्पुलिनपितृवनजीर्णोद्यानशून्यगृहादीनामन्यतम- स्मिन् प्रदेशे व्यालपशुमृगपण्डरमनुप्यादीनामगोचरे तनत्यागतुकम न्तुभि परिवनितेऽत्युप्णातिशीतातिवातातिवर्षातपरहिते समन्तादि- न्द्रियमनोविक्षेपहेतुनिराकरणभूते शुचावनुकूलम्पशिनि भूमितले यथा- सुखमुपविष्टो बद्धपर्यङ्कासन म्वाङ्के वामपाणितलस्योपरि दक्षिणपा- णितटमुत्तान निधाय नेते नात्युन्मीलयन्नातिमीलयन् दन्तैर्दन्ताप्राणि सधान प्राणापानप्रचारात्यतनिग्रहे तीनदुःखाकुलचेतस एकाकारप रिणामो न नायते, ततो मन्दमन्दप्राणापानप्रचार स्यादेव द्रव्यक्षेत्र- कालमावशुद्धिसयुतस्तत्प्रतिपक्षदोपवनित परमयोगी ससारलतामूलो च्छेदनहेतुभूत प्रशस्तध्यान ध्यायेत् ।

·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । पपरिवर्जनपरस्य मन्दतरकषायानुरमितम्य म यवरसुडरीक्स्य भवति । तत्रापायविचय नामानाद्यानवनवे यथेष्टचारिणो जीवम्य मनोवा- कायप्रवृत्तिविशेषोपार्जितपापानां परिवर्ननं तत्कय नाम मे म्यादिति सक्सश्चिताप्रबन्ध प्रथमधम्यै। उपायविचय प्रशम्तमनोवाकाय- प्रवृत्तिविशेषोऽवश्य. कथ मे म्यादिति सकल्पो द्वितीयधर्म्यम् । जीवविचय जीव उपयोगलक्षणो द्रव्या_दनाद्यनन्तोऽसख्येयप्रदेश स्वकृतशुभाशुभकर्मफलोपभोगी गुणवानात्मोपात्तदेहमान प्रदेशसं- हरणविसर्पणधर्मा सूक्ष्मोऽव्यापात उर्द्धगतिस्वभावोऽनादिकर्मबन्धन- नदस्तक्षयान्मोक्षमागी गत्यादि-नामादि-निर्देशादि सदादि प्रमाण- नयनिक्षेपविषय इत्यादिनीवस्वभावानुचिन्तन तृतीय धर्य । विपा- कविषयमष्टविधकमाणि नामन्थापनाद्रव्यमावलक्षणानि मूलोत्तरोत्तर- प्रकृतिविकत्सविस्तृतानि गुडखडसिताऽमृतमधुरविपाकानि निंबा. जीविपहालाहलकटुकविपाकानि चतुर्विधवधानि लतादावस्थिशैलम्व- भावानि कासु कास गतिषु योनिप्ववस्थासु च जीवाना विषया मवन्तीति विपाकविशेषानुचिन्तन पचमघय, विरागविषय शरी- रमिदमनित्यमपरित्राणं विनश्वरस्वमावमशुचिदोपाधिष्ठित सप्तधातुमय बहुमलपूर्णमनवरतनिस्यदितस्रोतोबिलमतिबीभत्समाधेयमशौचमपि पूतिगाध सम्याज्ञानिननवैराग्यहेतुभूत नास्त्यत्र किंचित्कमनीय- मिन्द्रियसुखानि प्रमुखरसिकानि क्रियावसानविरसानि किंपापाक- विपाकानि पराधीनान्यस्थानप्रचुरमगुराणि यावद्यावदेपा रामणीयकं तावत्तावद्भोगिना तृप्णाप्रसगोऽनवम्यो यथाऽमेरिन्धनैनलनिधे सरित्सहस्रेण न तृप्तिम्तथा लोकम्याप्येतर्न तृप्तिपशान्तिश्चैहिका- ·७८ चारित्रसारे- । मुनिकावीनपातहेतवम्तानि देहिन मुखानीति मन्यन्ते महादु खकार णान्यनात्मीयत्वारिष्टान्यप्यनिष्टानीति वैराग्यकारणविशेषानुचिन्तनं पष्ठ धये । भवविचय सचित्ताचित्तमिश्रशीतोष्णमिश्रसवृतविवृतमि श्रभेदासु योनिषु जरायुजाडनपोतोपपाटसम्मूर्छनजन्मनो जीवस्य भवाद्भवान्तरसत्रमग इयुगतिपाणिमुत्तालागलिकागोमूनिकाश्चतस्रो गतयो भवन्ति । तोपुगतिरविग्रहैक्सामयिकी मज्वी ससारिणा सिदयता च जीवाना भवति । पाणिमुचैवविग्रहा द्विसामयिकी ससारिणा मवति । सागरिका द्विविग्रहा निसामयिकी। गोमूनिका त्रिविग्रहा चतु सामयिकी भवति । एवमनादिससारे सपावतो जीवस्य गुणविशेषानुपलब्धितम्तस्य भवसत्रमण निरर्थकमित्येव मादिभवसन मणदोषानुचिंतन सप्तम धन्य । यथावस्थितमीमासास म्यानविचय तद्वादशविध, अनित्यत्वमशरणत्व ससार एक्त्वमन्य. त्वमशुचित्वमायव सवरो निर्नरा लोको बोधिदुर्लमो धर्मस्वाख्यात इत्यनुपेक्षा । उक्त हि। समुदेति विलयमृच्छति मायो नियमन पर्ययनयस्य । मादेति नो विनश्यति भवनतया लिंगितो नित्यम् ।। तपानित्यत्वमात्मना रागादिपरिणामात्मना कर्मणो कर्ममावेन गृहीतानि पुद्गलद्रव्याण्यगृहीतानि परमाण्यादीनि तेपा सर्वेषा द्रन्यात्मना नित्यत्व, पर्यायात्मना सततमनुपरतभेटससर्गवृत्तित्वा- दनित्यत्वमिमानि हि शरीरेन्द्रियविषयोपमोगपरिमोगद्रव्याणि समु दापरूपाणि नसमुदयदनास्थितस्वभावानि गर्मादिप्यवम्याविशेषेषु सदोपरम्यमानतयोगविपर्ययाणि मोहोदयादवानानी नित्यता ·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ७९ AN r v Ana H मन्यते, न किंचित्समारे ध्रुवमस्त्यात्मनो ज्ञानदर्शनोपयोगम्वभावा. दन्यदिति चिन्तनमनित्यत्वानुप्रेक्षा, एवमम्य चिन्तयतस्तेष्वभिप्व- गाभावाद्भुक्तोज्झितगन्धमाल्यादिष्विव वियोगकालेऽपि विनिपातो नोत्पद्यते । अशरणत्व शरण द्विविध, लौकिक, लोकोत्तर चेति । प्रत्येक त्रिविधं जीवानीवमिश्रकभेदात् । तन लौकिक जीवशरण राजा देवता, प्राकाराद्यजीवशरण प्राकारान्वित, ग्रामनगराद्रि मिश्रक । लोकोत्तरजीवशरण पच गुरवस्तत्प्रतिबिंबावऽजीवशरण सधर्म- साधुवोंपकरण मिश्रक्शरण । यथा मृगशावकस्यैकान्ते वलवता क्षुधितेनामिपैषिणा व्याघेणाभिद्रुतस्य न किंचिच्छरणमस्ति तथा ज. न्मनराव्याधिप्रियवियोगाप्रियसयोगेप्सिताऽलामदारिद्रयदौर्मनस्यादि- समुत्थितेन दु खेनाभिभूतस्य जन्तो शरण न विद्यते । परिपुष्ट मपि शरीर भोजन प्रति सहायी भवति न व्यसनोपनिपाते सति । यत्नेन सचिता अप्यों न भवान्तरमनुगच्छन्ति । सविमत्तसुख दुखा सुहृदोऽपि न मरणकाले परित्रायन्त बन्धव समुदिताश्च रुना परात न परिपान्ति । अस्ति चेत्मचरितो धर्मो व्यसनमहार्णवे तगणोपायो भवति । मृत्युना नीयमानस्य सहस्त्रनयनादयोऽपि न शरण तस्माद्भवन्यसनसकटे धर्म एव चारण सुहृदर्षोऽप्यननुयायी नान्यत्किचिच्छरणमिति भावनमशरणानुप्रेक्षा । एवमस्य भावयतो नित्यमशरणोऽसीति भृशमुद्विमस्य सासारिकेषु भावेषु ममत्वविगमो भवति, भगवदहत्सर्वनप्रणीतागम एव प्रतिपन्नो भवेत् । ससारब्ध, ससारोऽससारो नो ससारस्तत्रितयव्यपायश्चेति चतुर्ती- धावस्था । तत्र ससारब्धतस्पु गतिषु नानायोनिविकरपासु परिभ्रमण, ·८० चारिपसारे- -~ - Anima शिवपदपरमामृतसुखप्रतिष्ठाऽससार , सयोगकेवलिनश्चतुर्गतिभ्रमणा- भावात्ससारान्त प्राप्त्यभावाच्चेषत्सतारो नो ससार इति,तत्रितयन्यपा योऽयोगिक्वलिनो भवभ्रमणाभावात् सयोगिकेवलिवत्प्रदेशपरिम्पन्ट विगमात्ससारातावाप्त्यमायाच्च देहपरिस्पन्दाऽमावेऽपि देहिन सतत प्रदेशचलनमलि, तत सदा ससार एव सिद्धानामयोगिवलिना च नाम्ति प्रदेशचलन तद्योग्यकर्मसामग्यमावादितरेपा निधाऽवसीयते ।स पुन ससार , अम यापेक्षयाऽनायनिधन , मव्यसामा यार्पणयाऽनानि रच्छेद्वान्, मयविशेषविवभया कचित्सानि सनिधन । अससार सादिरनिधन । तत्रितयव्यपायोऽन्तमुहूतकाल | नो-सप्तारो जघन्ये- नान्तर्मुहूर्त । उत्कृप्टेन देशोनपूर्वकोटिलक्ष । सादि सपर्यवसान सप्तारो नान्येनाऽन्तर्मुहूर्त । उत्कृष्टेनार्द्धपुद्गल्परावर्तनकाल । स च ससारो द्रव्यषेत्रकालमवमायभेतात्पचविधो, द्रव्यनिमित्त समारो द्विविध कर्म-नोकर्मविभामेनार्मद्रव्यसतारो ज्ञानावरणादिविषयो नोर्मद्रयससार औारिक्वैत्रियाऽऽहारक्तैनसशराराणामाहार शरीरैद्रियाऽऽनपानभाषामन पर्याप्तीना विषय । क्षेत्रहेतु ससारो द्विविध, स्वभप्रपरक्षेत्रविकल्पात् । लोकाराशतुल"प्रदेशम्यात्मन क्मादयवशात्सहरणविसर्पणधामणो हीनाधिकाशप्रदेशपरिमाणाव गाहत्व म्वक्षेत्रससार । सम्मळनगर्मोपपादन मनवयोनिविल्पिाद्य- वलयन परभेप्रससार । परमायन्यवहारभेटेन कालो द्विविध तन यावतो काकाशप्रदेशाम्तावन काराणा परस्पर प्रयवधा एक- कस्मिशानाशप्रदेशे एनृत्या लोर यापिनो मुम्यापचारप्रदेशा १ पुस्तके ते इति पागनास्ति । 1 ·अनगारधर्मे-तपोवर्णनम् । annuarun AnirmwAAWww Aroranar varw w मूर्ता, रुपना, भावान्निरवयवाः, मुख्यप्रदेशकल्पना हि धर्माधर्मनीवाका- शेषु पुद्गलेषु च द्वयणुकादिस्कन्धेषु परमाणुपूपचारप्रदेशकल्पना प्रचयशक्तियोगात् । विनाशहेत्वभावानित्याः, विविधपरिणामिषट्- द्रव्यपर्यायपरिवर्तनहेतुत्वादनित्या, रूपरसगन्धसयोगामावादi, जीवप्रदेशवत्प्रदेशान्तरसंक्रमणाऽभावानिष्क्रिया इति परमा- थकालः । व्यवहारकालः परमार्थकालवर्तनया लब्धकालव्यपदेशः परिणामादिलक्षणः । कुतश्चित्परिच्छिन्नोऽपरिच्छिन्नस्य परिच्छेद- हेतुः । भूतो वर्तमानो भविष्यन्निति विविधः कालः परस्परापेक्ष- त्वात् , यथा वृक्षपक्तिमनुसरतो देवदत्तस्यैकैक तर प्रति प्राप्तप्रामु- वत्प्राप्सद्व्यपदेशस्तथा तात्कालाणूननुसरता द्रव्याणां क्रमेण वर्त- नापर्यायमनुभवता मूतवर्तमानभविष्यद्व्यवहारसद्भावः । तत्र परमा- थकाले भूतादिव्यवहारो गौणो व्यवहारकाले तु मुख्य. 1 किमत्र बहुनोक्तेन परमार्थकालेन कारणभूतेन तेन पट् द्रव्याणि परावय॑न्ते कार्यरूपाणि । तेषा द्रव्याणा परिच्छेदका. समयावलिकादयः । द्रव्यत्यैकपर्याय एकसमयो द्वित्रिचतु सख्येयासख्येयानन्तपर्यायक- लापाः । द्वित्रिचतु:संख्येया असख्येया अनन्तसमया यथा प्रदीपः स्वपरप्रकाशकस्तथैव कालः स्वरप्रवर्तकः, अथवा सर्वनधन्यगतिप. रिणतस्य परमाणोः स्वावगादाकाशप्रदेशव्यतिक्रमण कालः परम- निरुद्धो निर्विभागः समय इति कालसंसार । भवनिमित्तसंसारो द्वात्रिंशद्विधः पृथिव्यप्तेनोवायुकायिकाः प्रत्येक चतुर्विधाः सूक्ष्मवादरपर्याप्तापर्याप्तभेदात् । वतस्पतिकायिका द्वेषा प्रत्येकशरीरा. साधारणशरीराश्चेति । प्रत्येकशरीरा द्वेषा पर्याप्त ।

·८२ चारित्रसारे-- कापर्याप्तभेदात् । साधारणशरीरा आहारशरोरेन्द्रियोच्छासनि श्वासपर्याप्त्युत्पादननिमित्तमाहारवर्गणाया गृहीतपद्लपिंडास्तर यत्रैको म्रियते जीवस्तत्र मरणमनताना यत्रैकश्चोत्पद्यते तत्राऽनता- नामुत्पत्तिर्भवति तेषा लिंग गूढशिरादि । उक्त च--- साहारणमाहारो साहारणमाणपाणगहण च । साहारणजीयाण साहारणलक्षण भणियं ॥१॥ जत्येकु मर जीयो तत्थ दु मरण मवे अणंताणं । चकमह जत्थ एको चंकमणं तत्य णताणं ॥२॥ गूढसिरसंधिपच्च समभंगमहीबह च छिण्णरुह । साहारण सरीर तब्धियरीय च पत्तेय ॥३॥ मूले कदे छल्ली पचालसालदलकुसुमफलपीजे । समभने सदिजता असमे सदि हात्ति पतेया॥४॥ कदस्त व मूलस्स व सखाखधस्स चावि चहलतरी। छली साणतजिया पत्तेयजिया दुतणुकदरी ॥ ५॥ ते च साधारणशरीराश्चतुर्धा सूक्ष्मवादरपर्याप्तकापर्याप्तकविक- पात् । द्वित्रिचनुरिन्द्रिया प्रत्येक द्वेधा, पर्याप्तापर्यातकविकल्पात्। पचेन्द्रियाश्चतुर्धा सश्यसजिपर्यातकापर्याप्तकापेक्षयेति । भावनिमित्तप्तसारो द्वेधा स्वभावपरमावाश्रयात् । स्वमायो मिथ्या- दर्शनकपायादि , परभावो ज्ञानावरणादिकर्मरसादि । एवमेतस्मिन्न- नेकयोनिकुलकोटिबहुशतसहस्रसकटे ससारे परिभ्रमन्नय जीव वर्म- यत्प्रेरित पिता भूत्वा भ्राता पुत्र पौत्रश्च भवति । माता भूत्वा भगिनी भार्या दुहिता च भवति । किंबहुना स्वयमात्मन पुत्रो - ·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । ८३ Arru WArAN MA AMPAM Amranvi An मवतीत्येवमादिससारे स्वमावचिन्तन ससारानुप्रेक्षा । एवमस्य भाव यत्त ससारदु खमयादुद्विग्नस्य ततो निर्वेदी भवति निर्विणश्च ससा राहाणाय प्रतियतते । अथैकत्वानुप्रेक्षावर्णन । जन्मनरामरणाऽऽवृत्तिमहादु खानुभवन प्रति सहायानपेक्षत्वमेक्त्व । एकत्वमनेकत्वमेतदुभय द्रव्यक्षेत्रका लभावविकल्प । तत्र द्रव्यक्त्व जीवादिप्वन्यतमद्रव्यविषयत्वेनाऽमे दव । क्षेत्रैकत्व परमाण्यवगाढप्रदेश । पालैकत्वमभेदसमय । भावैक्व मोक्षमार्ग । तथाऽनेकत्वमपि मेदविषय, न हि किंचि टेकमेव निश्चितमस्ति अनेकमेव वा एकमपि सामान्यार्पणया विशे पार्पणयाऽनकमपि भवति । तत्र परिप्राप्तबाहाम्यतरोपधित्यागम्य सम्यग्ज्ञानादेवत्वनिश्चयमास्वन्दत यथाल्यातचारिकवृत्तेर्मोक्षमा गमावेनैवत्व तत्प्राप्तय-एक एवाऽह न कश्चिन्मे म्व परो वा विद्यते, एक एव जायत एक एव म्रियते, न मे कश्चिजन परजनो वाव्याधिजरामरणादीनि दुखान्यपहरति, मधुमित्राणि श्मशान नाs तिवर्तन्ते, धर्म एव में सहाय सदाऽनपायीति चिन्तनमेक्त्वाऽनु प्रेक्षा । एवमस्य भावयत स्वजनेषु प्रीत्यनुबधो न भवति, परजनेषु द्वेषानुवधो नोपजायते, ततो नि सगताऽभ्युपजायते, नतो नि सगतो मोक्षोऽवघटते । इत्येकत्वानुभेक्षा । अथाऽन्यत्वाऽनुप्रेक्षाप्रकरणम् । अन्यत्व चतुर्थी व्यवतिष्ठते, भामस्थापनाद्रव्यभावाऽऽलबनमेदात् । आत्मा जीव इति नामभेद । १६ति पाठक' पुस्तके नाऽस्ति ।

·चारित्रसार-- M w M P- काष्ठप्रतिमेति स्थापनाभेट । जावद्रव्यमनीवद्रव्यमिति द्रव्यभेद । एकम्मिन्नपि द्रव्ये बाले युवा मनुप्यो देव इत्यादि मावभेद जीवकर्मणो बध प्रत्यक्त्वे सत्यपि लक्षणबधानन्यत्व, जीवम्तावज्ज्ञा- नदर्शनोपयोगलक्षण । वर्णगघरसम्पर्शवन्त पुद्गला इति लम- णकृतो भेद । प्रतिसमयमनतानता आणवो योगवशादागत्य जीव प्रदेशेवन्योन्यप्रदेशाऽनुप्रविष्टा सन्त पायवशात् वतिष्ठन्त समय प्रत्यनतानता कर्मपुद्गला जीव परित्यज्य प्रच्यवत इति वध प्रति भेद । नौ वर्मपुद्गला अपि बन्धनगुणेन जीवे क्षारनीरन्यायेनैरवन्ध- नबद्धा भूत्वा प्रतिक्षण निर्यिन्ते जीव स्वय धर्मवशात्तत्प्रायो ग्यशरीर निर्माय शरीरस्थोऽपि यथा नखरोमदन्तास्थिषु न विद्यते तथा रधिरवसाशुक्ररसलेप्मपित्तमूनपुरीपमस्तिप्कारिपु प्रदेशेप्वपि नास्ति एव धर्मशरीरावयवम्या जीवस्याऽन्यत्व तत कुशलपुरुषप्र योगसनिधी शरीराढत्यतव्यनिरकेणाऽऽत्मनो ज्ञानातिभिरनतैरहयै मुक्तायवस्थान तत्वाप्तप-ऐद्रियक शरीरमतीद्रियोऽह, अज्ञ शरीर ज्ञम्वभावोऽह, अनित्य शरार नित्योऽह, आद्य तवच्छरीरमनाद्यन न्तोऽह, बहूनि मे शरीरशतसहस्राण्यतीतानि ससारे परिभ्रमत स एवाऽहमन्यस्तेम्य इति शरीरातन्यत्व मे । किमङ्ग पुनर्वाह्येभ्य परिग्रहेम्य इति चिन्तनमन्यत्वानुप्रेक्षा । एवमस्य मन समादधानस्य शरीर दिपु स्पृहा नोत्पद्यते ततश्च श्रेयसे वर्तते । इत्यन्यत्वाऽ- नुप्रेक्षा। २ मा इति साधन कोमलालापमत्रणे।

·www Any MPurn अनगारधर्मे-तपोवर्णनम् । अथाऽशुचित्वाऽनुप्रेक्षा-शुचित्व द्वेषा, लोकोत्तर लौकिक चेति । वाऽमनो विशुद्धध्याननलप्रमालितर्मफलकस्य स्वात्मन्यवस्थान लोकोत्तरशुचि व, तत्साधनानि सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रतपासि तद्व नध साधनस्त-धिष्ठानानि च निर्वाणभूम्यादिकानि । तत्प्राप्त्यु पायत्वाच्नुचित्यपरेशमर्हन्ति । रौकिक शुचित्व कालाऽग्निभस्ममृ त्तिकागोमयसलिलाऽज्ञाननिर्विचिकित्सत्वभेदादष्टविध तदिद शरीर शुचीपर्नु न शक्यते कुतोऽत्यताऽशुचित्वात् शरीरमिटमाद्युत्तरा शुचिकारणानिमिरशचि रभ्यते । तद्यथा-आद्य तावत्कारण शरी रम्य शुत्र शोणित च तदुमयमत्यन्ताऽशुचि । उत्तरवारणमाहा- रपरिणामादिक्यलाऽऽहारोऽपि अम्तमान इलेमाशय प्राप्य श्लेष्मणा द्रवीकृतोऽधिक्मशुचि भवति, तत पित्ताशय प्राप्य पच्यमान आम्ीकृतोऽशुचिरेव भवति, पक्को वाताशयमवाप्य वायुना विभ ज्यमान खलरसभावेन भियन । खलभागो मूत्रपुरीषान्विधनमल विकारेण विविच्यते, रसभाग शेणितमाममेटाऽस्थिमज्माशुक्रमा वेन परिणमते । सर्वपा चैपामशुचाना भानन शरीरमवस्करवत शक्यप्रतीकार । खल्विद शरार स्नानानुलेपनघूपधर्पवस्त्रमाल्यानि भिरपि न शस्यमशुचित्वमपहर्तुं । अगारवदाश्रितमपि द्रयमाने वाऽऽमस्वभावमापादयति । शरीरना अपि गोमयगोरोचनादन्ति ' रतनमरीबालमृगनाभिरखड्गिविपाणमयूरपिच्छसर्पमणिशुक्तिमुत्ताफ्ला दयो लोपु शुचिस्वमुपगता । नाम्त्यत्र पन शरीरे किंचित्क- मनीय शचि वा न नलादीना शुविहेनुल्ल । सम्यग्दर्शनादि पुन यिमान जीवम्यात्यतिकी शुद्धिमाविर्भावयतीति तत्त्मानमा ·८६ चारित्रसारे- MAA चित्वाऽनुप्रेक्षा । एवमस्य संस्मरत शरीरनिवेदो भवति निर्विण्णध जन्मोदधितरणाय चित्त समाधत्त इत्यशुचित्वाऽनुप्रेक्षावर्णनम् । अथाऽत्रवाऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । उद्वेगार्थमालवोपक्षेप , आस्रवा हीहाऽमुत्र चापाययुक्ता महानदीस्रोतोवेगतीक्ष्णा इन्द्रिया- दय । अविरलसरलशलकीसहकारवशकुडगप्रमथनस्वच्छसरोवरस- लिलावगाहनमृदुसुखस्पर्शिमहीतलविहरणादिगुणसपन्ना वनविहारिणो मनाधा महाकाया बलवन्तोऽपि वारणा हस्तियधीषु स्पर्शनेन्द्रिय- प्रसक्तचित्ता मनुप्यविधेयतामुपगम्य वधनन्धरमनवाहनानुशताडनपा- णिपातानिजनित तीन दुखमनुभवन्ति । नित्यमेव च म्वयूथम्वच्छ- न्दप्रचारमुखस्य वनवासम्याऽनुम्मरन्तो महान्त खेदमवाप्नुवन्ति । तथैव निहन्द्रियविषयलोभात् स्रोतोवेगावगाहिमृतहम्तिशरीरस्था वायसा अपारसागरावर्तान्ति पातन्यमनमुपनिपतन्ति । मत्स्याश्चा गाधमलिलमचारिणो लोचनगोचरातीता रसनेन्द्रियवशगता आमि- पोभेन लोहमास्वाद्य म्रियन्ते । प्राणेन्द्रियलोलुपाश्चौषधगधलुब्ध पन्नगा विनिपातमिच्छन्ति, मधुकराश्च दानगधलुब्धा गजकर्णाल- झलामुपगम्य मरणमासान्यन्ति । चक्षुरिन्द्रियविषयीकृता प्रदीपावलो केन लोला पतगा व्यसनप्रपानाऽमिमुखा भवन्ति । श्रोनेन्द्रिय विषयसमाकृष्टमनमो गीतध्वनिविगविस्मृततृणग्रसना हरिणा अनयो- न्मुखा भवन्ति । परत्र च नानानातिषु बहुविधदु खप्रज्वलितासु पर्य टन्ति । तपा स्वयप्रमाद्गगतासुसस्पर्शलामलोमाऽऽकृष्टचित्तोऽध स्मरणे पीविभफिरवि भवति ।

·MANANA अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । श्रीवो विद्याधरचक्रवर्ती त्रिखडाधिपति सपुत्र समाधवो निधनता- मुपगत । तथा च रसनेन्द्रियमाणेन्द्रियलोलुप सुभूम सकलचक्र- वर्ती पट्खडाधिपतिर्वणिग्वेषधारिणा जन्मान्तरवैरिगा समुद्रम ये मरणमुपगत । तथा च वर्वरीचिलातिकानृत्यावलोक्नविहिताऽऽसक्ति मितारिरर्द्धचक्रवर्ती सक्लपरिजनसमेतो विराममुपजगाम । तथा च हस्तिपकमधुरगीतरवश्रवणसमक्तमतिरमृतमतिर्यशोधरमहारान महादेवी स्वकुलपरिभ्रष्टा कुछाधिष्ठितशरीरा मृतिमुपगम्य नरक्दु ख- मागिनी बभूव । एवमेववन्द्रियविषयविपसमैस्तथाविधा अपि विनष्टा- किं पुन पचेन्द्रियविषयाभिलापिण इत्येवमाद्यास्रवदोपाऽनुचिन्तन- मास्त्रवाऽनुप्रेक्षा । एवमस्य चिन्तयत समादिधर्म श्रेयस्त्वबुद्धिर्न प्रच्यवते । सर्वेऽप्येते आस्त्रवदोपा कर्मवत्सवृतेंद्रियस्य न भवन्ति । इत्यायवाऽनुप्रेक्षावर्णनम् । अथ सवराऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । आस्रवनिरोध सवर । यथा वणिमहार्णवे यानपावविवरद्वारजलास्त्रवपिधाने निरुपद्रवमपिल- पितदेशान्तर प्राप्नोति तथा मुनिरपि ससाराणवे शरीरपोतस्येन्द्रिय विषयद्वारमनलालव तपसा पिधाय मुक्तिवलापत्तन निर्विघ्न प्राप्नोति इत्येव सवरगुणाऽनुचिंतन सवराऽनुप्रेक्षा । एवमस्य चिन्तयत सवरे नित्योयुक्तता भवति । इति सवराऽनुप्रेक्षावर्णनम् । अथ निर्जराऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । कर्मेक्देशगठन निर्भरा, साऽपि द्वेधा, उदयोदोरणाविकल्पात् । तत्र नाकादिषु कर्मफल- विपाकोदयोद्भवा । परीपहनयोगुदीरणोद्भवा । सा शुभाऽनुवधा ·चारित्रसारे- MARArm N AP निरनुवधा चेत्येव निराया गुणदोषभावन निर्जराऽनुप्रेक्षा ! एव मस्याऽनुस्मरत कमीननरायै वृत्तिर्भवति । इति निर्मराऽनुप्रेक्षा वर्णनम् । अथ लोकाऽनुप्रेभावर्णन विधीयते । जीवादिपदार्थाधिकरण लेक समन्तादनतानतम्वात्मप्रतिष्ठाऽऽकाशमुबहुमध्यप्रदेशस्थितस्त- नुवातघनानिलघनातधिवेष्टितो लोकतन्मध्यगता नसनाडी, तन्मभ्ये महामेरम्तस्याध स्थिता नरस्यस्तारा, मेरपरिवृता शुमना मानो द्वीपसमुद्रा द्विद्विविप्वमा वलयाकृतयो, मेरोस्परि वर्ग- परलानि, तेषामपरि सिद्धक्षन । एवमधम्तियंगूद्धभेदभिन्नम्य चतुर्द शारज्जून्सेधस्य सतैरपचैररउनुप्रमतपूर्वापरविभागम्य सप्तरऽनुषि स्तारदक्षिणोत्तरदिपारम्य वासनझहरीमृदगसमानाऽऽकारस्य षट द्रव्यनिचितम्यात्रिमस्यानादिनिधनम्य लोगस्य स्वभावपरिणामप- रिणाहसस्थानाऽनींचंतन लेगाऽनुप्रेक्षा । एवमस्या यवभ्यतस्तत्वना- नविशुद्धिर्भवति । इत लोकानुप्रेभावर्णनम् । अथ वेधिदुलभाऽनुप्रेक्षावर्णन विधीयते । स्व घाडराऽऽवास' विशरीरेषु संस्था असख्यातलोमाना, एकैकस्मिन् मधास ख्यातलोमाना अडरा, एकैस्मिन्नहर आषामा असख्यातलोर मिताएर मन्नावासे पुलयोऽमल्यानलोरप्रमाणा, एवैकम्भिव पुल्लयो समर यातलोकप्रमितानि शरीराण्यास्मिनिगोदशारीरे जीवा सनिीतकालसिद्धानामनतगुण । उक्त च । पयनिभोयसरीरे जीया ध्वपमाणदा दिवा। सिद्धेहि भणतगुणा सण पितीदकारेण ॥

·अनगारधर्म-तपोवर्णनम् । L whi--- numarinew इत्येव सर्वलोको निरन्तर निचित स्थावरैस्ततस्तत्र वालुकास मुटे पनिवज्रसिम्ताकणिकेव असता दुर्लभास्ता च विक्लेंद्रियाणा अनुभूयिष्ठत्वात्पचेंद्रियता गुणेषु कृतज्ञतैव कृच्छ्रलम्या । तन च विर्यक्ष पशुामृगपक्षिसरीउपादिषु बहुषु सत्सु मनुष्यमवश्चतुप्पथे रत्न- राशिवदुरासदस्तत्प्रच्यवे पुनस्तदुपपत्तिर्दग्धा तरुषुलतभावाऽऽपत्ति. बद्दलमा । तल्लाभे च कुदेशाना हिताहितविचारविरहिताना पशुस- मानमानवाकीर्णाना बहुत्वात्सुप्रदेश पापाणेषु मणिरिव न मुलम । लव्धेऽपि सुदेशे पापकर्मनीवाअकुलत्वात्कुले जन्म वृद्धोपसेवावि रहिने विनयपरकृच्छलम्य । लोपस्य कुले हि माति प्रायेण शीलविनयाचारसपत्तिकरी मवति । सत्यामपि कुलसपदि दीर्घायुरि. न्द्रियबलरूपनीरोगत्वादीनि दुर्लमानि । सर्वेष्वपि तेषु लब्मेषु सद्ध- मप्रतिलभो यदि न स्यात् व्यर्थे जन्म वदनमिव दृष्टिविस्ल । तमे- वमतिदुभ सद्धर्म क्थ क्यमप्यवाप्य विषयमुखे रजन मम्मार्थ नन्दनदहनमिव विक्ल । विरक्तविषयसुखस्य तपोभावनाधर्मप्रभाव. नामुखमरणादिलक्षण ममाधिदुर्लभम्तस्मिन्मति बोधिलाम फलवान् मवतीनि चिंतन बोधिदुर्दमत्वाऽनुप्रेक्षा । एवमस्य भावयतो बोधि प्राप्य प्रमादो न कदाचिदपि भवति । इति बोधिदुर्लमाऽनुप्रेक्षावर्णन । अप धर्मम्वाख्याताऽनुशावर्णन विधीयते । चतुर्दशगुणस्था. माना गत्या िचतुर्दशमार्गणाम्यानेषु स्वतत्त्वविचारलक्षणो धर्म । निश्रेयमाप्तिहेतुरहो भगवदिदि साम्यात इति चिंतन धर्म - स्सम्यानलाउनमेशा । एषमस्य मिनयतो धर्मानुराग सका प्रतिपन्नो पानि । इत्या चिन्तन सम्पानवियम घ ।

·चारित्रसार- - wwwwhin अथाऽऽज्ञाविचयस्वरूपायुच्यते । आज्ञाविचयमतीन्द्रियज्ञानवि- पयं विज्ञातुं चतुर्यु ज्ञानेषु बुद्धिशक्त्यभावात्परलोकबंधमोक्षलोका- लोकसदसद्विवेकवृद्धिप्रभावधर्माधर्मकालद्रव्यादिपदार्थेषु सर्वज्ञप्रामा- ण्यात्तत्प्रप्तिाऽऽगमकथितमवितथं नान्यथेति सम्यग्दर्शनस्वभावत्वा- निश्चयचिंतन नवमं धर्नाम् । अब हेतुविचयस्वरूपमुच्यते । हेतुविचयमागमविप्रतिपत्ती नयविशेषगुणप्रधानभावोपनयदुर्धपस्याद्वादप्रतिक्रियाऽवलविनस्तान- सारिरुचेः पुरुषस्य स्वसमयगुणपरसमयदोषविशेषपरिच्छेदेन यत्र गुणप्रकर्षस्तत्राऽभिनिवेशः श्रेयानिति स्याद्वादतीर्थकरप्रवचने पूर्वापराविरोधहेतुपरिग्रहणमामर्थेन समवम्यानगुणानुचिंतनं हेतुवि- चयं दशमं धर्म्यम् । सर्वमेतद् धर्मध्यानं पीतपद्मशुक्ललेश्यावलापानमविरतादिसराग- गुणस्थानभूमिकं द्रव्यमावात्मकसप्तप्रकृतिक्षयकारण ! आ अप्र- मत्तादन्तर्मुहूर्त्तकालपरिवर्तनं परोक्षज्ञानत्वात् क्षायोपशमिकमा स्वर्गापवर्गगतिफलसंवर्तनीय । शेपैतिशतिद्रव्यभावलक्षणमोहनी- योपशमक्षयनिमित्तमिति । शुहध्यानं द्विविध; शुक्ल, परमशुलमिति । शुहं द्विविधं पृथ- त्ववितर्कवीचारमेकत्ववितर्कावीचारमिति । परमशुहं द्विविधं; सूक्ष्म- कियाऽप्रतिपातिममुच्छिन्नक्रियानिवर्तिमेदात् । तलक्षणं द्विविधा बाह्यमाध्यात्मिकमिति । गात्रनेत्रपरिसन्त्रविरहितं जमनुमोद्गारादिव- नितमनभिव्यकाणापानप्रचारत्वमुच्छिन्नमाणापानप्रचारत्वमपरानि- ·v अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। तल वाय, तदनुमेय परेपामात्मन स्वसवेद्यमा यात्मिक तदुच्यते । पृथत्व नानात्व, वितर्का द्वादशागश्रुतज्ञान, वीचारोऽर्थव्यननयोगस जाति , व्यननमभिधान, द्विषयोऽर्थ , मनोवाकायलक्षणो योग , अन्येऽन्यत परिवर्तन सक्राति । पृथक्त्वेन वितर्कस्यार्थव्यननयोगेषु सत्रातिवीचारो यस्मिन्नस्तीति त पृथक्त्ववितर्कवीचार प्रथम शुक्ल । तद्यथा-अनादिसभूतदीर्घससारस्थितिसागरे पार निगमिपुर्मुमुक्षु स्वभावविनृभितपुरुषाकारसामर्थ्याव्यपरमाणु भावपरमाणु वैभव लव्य सहृताऽशेषांचंताविक्षेपो महासवरसवृत कर्मप्रकृतीना स्थित्य नुमागी हासयन्नुपशमयन् क्षपश्च परमबहुवर्गनिर्भरस्त्रिषु योगे प्वन्यतमस्मिन्वर्तमान एक्स्य द्रव्यस्य गुण वा पर्याय वा बहुन- यगहननिलीन श्रुतरविकिरणोद्योतबलेनान्तर्मुहूर्तकाल ध्यायति, तत परमर्थान्तर सकामत्यथ वाऽम्यैवार्थस्य गुण वा पर्याय वा सकामति पूर्वयोगायोगान्तर व्यजनाद् व्यजनान्तर सकामति इति । अर्थार्था तरगुणगुणा तरपर्यायपर्यायान्तरेषु योगरय सक्रमणेन तस्यैव ध्यानम्य द्वाचत्वारिंशद्भगा भवन्ति । तद्यथा-पण्णा जीवादिपना- र्थाना क्रमेण ज्ञानवणगतिस्थितिवत्तनाऽवगाहनादयो गुणास्तेषा विकल्या पर्याया । अर्थादयोऽर्थोऽर्थान्नर गुणादन्यो गुणान्तर पर्यायादाय पर्यायान्तर । एवम यान्तरगुणगुणातरर्यायपर्याया न्तरेषु पटमु योगमयसक्रमादष्टा-श भगा । अर्थाद्गुणगुणातरपर्या पपर्यायान्तरेषु चतुर्प योगत्रयसत्रमणेन द्वादश भगा भवन्ति । एवमपान्तरस्यापि द्वादश भंगा भवति । सर्वे सपिंडिता द्वाचत्वा- रिंशद्भगा भवन्ति । एवविध प्रथमशुलध्यानमुपशातपायेऽस्ति, ·९२ चारित्रसार- --- Unive क्षीणक्षायस्याटावस्ति । तन शुल्तरलेश्यावलाधानमतर्मुहर्तकाल्प- रिवर्तन क्षायोपशमिरभावमुपात्तार्थव्यननयोगसक्रमण चतुर्दशदश नवपूर्वधरयतिवृषभनिषेव्यमुपशातक्षीणपायभेदात् । स्वर्गापवर्गग- तिफलसवर्तनीयमिति ।

·अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। - योगे स्थित्वा क्रमेण सूक्ष्म मनोवचनोच्यासनिश्वाम निरध्य सूक्ष्म- काययोग. स्यात्तस्यैव सूक्ष्मक्रियाऽप्रतिपातिध्यान भवति तन्तुक सामान्येन तृतीय परमशक्कापेक्षया प्रथम । यदा पुनरन्तर्मुहूर्तशेषा- युवस्तदधिकस्थितिकर्मत्रय सयोगिनिनम्तदात्मोपयोगातिशयः कर्मारातिशातनसमर्थः सामायिकखगसहायो विशिष्ट क्रियो महास वरसनो लघुर्मपरिपातनश्च भूत्वा शेपकर्मरेणुपरिशातनशक्ति स्वभावात्समयदंडके चतु समये दडकपाटोकप्रतरपूरणाभि म्यात्मप्रदेशविमर्पणे नाते तावद्भिरेव समयैरुपसहतविसर्पण आयुष्यप्तमीकृताऽपातित्रयस्थितिनिवर्तितसमुद्धातक्रिय. पूर्व- शरीरपरिमाणो भूत्वाऽतर्मुहूर्तेन पूर्ववत्रमेण योगनिरोध विधाय प्रथमपरमशुफ्त यान निष्ठापयन् तत ममये द्वितीयपरमशुक्ल यान प्रारब्धुमर्हति । तत्पुनरत्यतपरमशुरू समुच्छिन्नप्राणापानप्रचारसर्व कायगाइनोयोगप्रदेशपरिस्पदक्रियाव्यापारतया समुच्छिन्नक्रियानिव. तात्युच्यते । तत्र ध्याने सर्वानवनिरोघे सति सर्वशेषकर्मपरिशातन सामोत्पत्तिमतोऽयोगिरेपलिन. सपूर्णशील्गुण सर्वससारदु सन्ना रापरिप्वाच्छेदननन साक्षान्मोक्षकारण भवति । स पुनरयोग वली भगवास्तदा ध्यानानलसनिर्दग्धमलालकेन्धनो निरस्त प्रतिसारि । उपरिस्थितान्येव भानान्यनुसारि । उभयपाश्र्धं स्थि- तानि पदानि नियमेनानियमेन वा नात्युमयमारि । एवमेकम्य पदस्यार्थ परत उपश्रुत्यादावते मन्ये वाऽशेषग्रयाविधारणं पदानुमारिल । द्वादशयोननाऽऽयामे नत्रयोजनविस्तारे चत्र घरम्कपावारे गनवानिखरोष्ट्रमनुष्यादीनामक्षरानकररूपाणा ना. - ·९४ चारित्रसारे- ranviron ANANN e नाविधकरवितशब्दाना युगपदुत्पन्नाना तपोविशेषवल्लाभाऽऽपादित- सर्वनीवप्रदेशप्रकृष्टश्रोनेन्द्रियपरिणामात्सर्वेषामेक्काले ग्रहणं तत्प्रति- पाटनसमर्थत्व च सभिन्नश्रोतृत्व । तपशक्तिविशेषाऽऽविर्भा वितासाधारणरसनेन्द्रियश्रुतावरणवीर्यान्तरायक्षयोपशमागोपागनाम लामापेक्षस्यावधृतनवयोजनक्षेत्राद्वहिबहुयोजनविप्रकृष्टक्षेत्रादायातम्य रसम्याम्वादनसामर्थ्य दूराम्वादनमेव शेपेप्वपीन्द्रियविशेषेवधृतक्षेत्रा द्वहिर्बहुयोजनविप्रकृष्टदेशादायतेषु ग्रहणसामथ्र्य योज्य । रोहिण्याति पचशतमहाविद्यादेवताभिरनुगतागुष्ठप्रदेशनादिसप्तशतक्षुल्लविद्यादेव तामिम्ताभिरागतामि प्रत्येकमात्मीयरूपसामर्याविष्करणकथनकुश लाभिर्वेगवीमिरचलितचारितम्य दशपूर्वदुम्तरसमुद्रौत्तारण दशपूर्वित्व श्रुतकेवलिना चतुर्दशपूर्वित्व । अष्टौ महानिमित्ता यातरिक्ष भीमा गस्वरव्यगनलक्षणच्छिन्नस्वप्ननामानि । तर रविशशिग्रहनक्षनतारा मगणोदयाम्तमयातिभिरतीतानागतफलप्रतिभागप्रर्दशनमातरिक्ष भुवोधनसुपिरस्निग्धरूक्षानिविभावनेन पूर्वादिदिक्सूत्रविन्यासेन वा वृद्धिहानिमयपरानयादिविज्ञान भूमेरतर्निहितसुवर्णरजतादिसस्तवन च भीम । तिर्यमनुष्य णा सत्वसमाववातादिप्रकृतिरसरधिरादिधा तुशरीरवर्णगन्धनिम्नोन्नतागप्रत्यगदर्शनम्पर्शनादिमिस्त्रिकालमाविमुख दुखादिविमावनमग | नरनारीखपिंगलोलुककपिवायसशिवागाला दीनामक्षराऽनक्षरात्मक्शुभाशुमशब्दश्रवणेनेष्टानिष्ट फलाविर्मावर स्वर । शिरोमुखप्रीवादिषु तिलक्मशालक्ष्मनणादिवक्षिणेन निकाल हिताहितवेदन व्यनन । पाणिपादतलवक्ष म्पलादिषु श्रीवृक्षस्वस्तिम्भ- गारस्कल् शालिशादिलक्षणीक्षणात् त्रैमालिस्थानमानैश्चर्यादिवि ·अनगारधर्मे-तपोवर्णनम् । AAM । शेषणं लक्षणं । वस्त्रशस्त्रोपानदासनशयनादिषु देवमानुपराक्षसकृतवि- किट्टपाषाणमात्यकनकवल्लब्धात्मस्वभावस्तदनंतरं पूर्वप्रयोगादाविद्ध- कुलालचक्रवदसंगत्वादपगतलेपालांनुवत्तपानधच्छेदादरंडवी नवत्तथाग- तिपरिणामादग्निशिखावदुर्द्ध गच्छतीत्यालोकांताद्गत्युपग्रहकारणधर्मा- स्तिकायाऽभावादलोकं न गच्छति । एवमुक्तधर्म्यशुक्लयो राद्धांतस- भावविषयसामान्ययोर्विषयं प्रत्यभेदः, अयं तु विशेषः । धर्मध्यानं सकषायपरिणामस्यैकस्मिन्वस्तुनि चिरकालं न तिष्ठति रथ्याऽवस्थित- प्रदीपवत् । शुक्लध्यानं पुनतिरागपरिणामस्यैकस्मिन् वस्तुनि धर्म- ध्यानावस्थानकालासंख्येयगुणमचंचलत्वादवतिष्ठते मणिप्रदीपवत् । एवमुक्तं द्वादशविधं तपः सर्वार्थसाधनं, तत एव हि ऋद्धयः संमायते । ताश्चर्द्धयो बुद्धिक्रियाविक्रियातपोवलौषधरसक्षेत्रमेदादष्ट- विधाः । तत्र बुद्धिमहर्द्धिनाम बुद्धिरवगमो तद्विषया बुद्धिऋद्धिर- ष्टादशविधा । केवलमवधिर्मनःपर्ययज्ञान बीनवुद्धिः कोष्ठबुद्धिः पादा- नुसारित्वं सभिन्नश्रोतृत्वं दूराऽऽस्वादनस्पर्शनमाणदर्शनश्रवणसम- र्थता दशपूर्वित्वं चतुर्दशपूर्वित्वं चाष्टांगमहानिमित्तज्ञता प्रज्ञाश्रव- णत्वं प्रत्येकबुद्धिता वादित्वं चेति । तत्र द्रव्यक्षेत्रकालमावकर- णक्रमव्यवधानाऽभावे युगपदेकस्मिन्नेव समये त्रिकालवतिसर्वद्रव्य- गुणपर्यायपदार्थावभासक केवलज्ञानं । द्रव्यक्षेत्रकालभावैः प्रत्येक विज्ञायमानदेशपरमसर्वभेदमिन्नमवधिज्ञानाऽऽवरणक्षयोपशमनिमित्त रूपिद्रव्यविषयमवधिज्ञानं । द्रव्यादिभेदैः प्रत्येकमवगम्यमान विपु- लमतिविकल्प मनापर्ययज्ञानावरणक्षयोपशमकारणं रूपिद्रव्यानंत- मागविषयं मनःपर्ययज्ञानं । सुकृष्टवसुमतीकृते क्षेत्रे सारवति ·चारित्रसारे- Aniw कालादिसहायापेक्षं बीजमेकमुप्तं यथाऽनेककोटिनीनप्रदं भवति तथा नो-इन्द्रियश्रुतावरणवीर्यान्तरायक्षेयापशमप्रकर्षे सति संख्येयशब्द. स्यानतार्थप्रतिबद्धस्यानंतलिंगैः सहकपदस्थ ग्रहणादनेकार्थप्रतिपत्ति/- जबुद्धिः । कोष्ठाऽगारिकस्थापितानामसंकीर्णानामविनष्टानां भूयसां धान्यबीनानां यथा कोछावस्थान तथा परोपदेशादवधारितानामर्थ- ग्रंथवीनानां भूयसामन्यतिकीर्णानां बुद्ध्यवस्यान कोष्ठबुद्धिः । पादा. नुसारित्वं त्रेधा प्रतिसार्यनुप्तायुमयसारिभेदात् । तत्र बीजपदादध • स्थितान्येव पदानि वीजपदस्थितिलिंगेन जानाति भागैः शस्त्रकंटक- मूषिकादिकृतच्छेददर्शनात् कालत्रयविषयलामालामसुखदुःखादिसं. स्तवनं छिन्नं । वातपित्तश्लेप्मोदयाहितस्य पश्चिमरात्रिविभागे चन्द्र- सूर्यधराद्रिसमुद्रमुखप्रवेशनसकलमहीमडलोपगृहनादिशुभस्वप्नदर्शनात् घृततैलाभ्यक्तात्मीयदेहखरकरभारूढापान्दिग्गमनाघशुभम्वमदर्शनादा- गामिनीवितमरणमुखदुःखाऽऽविर्भाविकः स्वभः । स च द्विविधा छिन्नमालाविकल्पेन । गमेन्द्रसिंहपोतादिकैश्छिन्नः । पूर्वापरसंबंधानां भावाना दर्शनं माला । एतेषु महानिमित्तेषु फौशलमष्टांगमहानि- मित्तज्ञता । अतिसूक्ष्मार्थतत्वविचारगहने चतुर्दशपूर्षिण एव विषयेऽनुपयुक्त पृष्टेऽनधीतद्वादशांगचतुर्दशपूर्वस्य प्रकृयश्रुतावरणार्यान्तरायक्षयो- पशमाविभूताऽसाधारणप्रज्ञाशकिलामानिःसंशयनिरूपणं, प्रज्ञाभव. णत्वं । सा च प्रक्षोत्पत्तिकी पैनयिकी कर्ममा पारिणामिकी वेति धनुर्विधा । तत्र जन्मांतरविनयननितसंस्कारसमुत्पन्नोत्पतिकी । ।

·AmranMMARAmmarawunw wwarwww । गुरुतरदेहता गरिमा । भूमौ स्थित्वाऽगुल्यनेण मेरशिखरदिवाकरा: अनगारधर्मे-तपोवर्णनम् । विनयेन द्वादशागानि पठत समुत्पन्ना वैनयिकी। दुश्वरतपश्चरण- बलेन गुरूपदेशमतरेण समुत्पन्ना कर्मना । स्वकीयम्बकीयमातिवि: शेषेण समुत्पन्ना पारिणामिकी चेति । परोपदेशमन्तरेण स्वशक्तिविशेषादेव ज्ञानसयमविधाने नैपुण्य प्रत्येकवुद्धिता। शक्रादिष्वपि प्रतिषकेषु सत्स्वतिप्रतिहततया प्रतिभया निर तराभिधान पररंध्रान्वेषण च वादित्व । इति बुद्धिमद्धिप्रकरणम् । अथ क्रियद्धि । क्रियाविषया ऋद्धिर्द्विविधा, चारणत्वमाकाशगा- मित्व चेति । तत्र चारणाऽनेकविधा, जलनघाततुपुष्पपरबीनने ण्यग्निशिखाद्यालबनगमना । जलमुपादाय वाप्यादिप्वप्कायिक- जीवानविराधयतो भूमाविव पाटोद्धारनिक्षेपकुशला नलचारणा भूमेरुपर्याऽऽकाशे चतुरगुलप्रमाणे जघोत्लेपनिक्षेपशीप्रकरणपटवो बहुयोजनशताऽऽशुगमनप्रवणा नघाचारणा । एवमितरे बोद्धव्या ॥ पर्यकावस्था वा निषण्णा वा कायोत्सर्गशरीरा वा पादोद्धारनिक्षेपणा वा ताभ्यामतरेण वाऽऽकाशगमनकुशला आकाशगामिन । इति क्रियाद्ध । विक्रियागोचरा प्रद्धिरनेकविधा । अणिमा, महिमा, लघिमा, गरि- मा, प्राप्ति ,प्राकाम्य, ईशत्व, वशित्वं अप्रतिघात , अतर्धान, काम- रूपित्वमादि। तनाऽणुशरीरविकरणमणिमा । विसच्छिद्रमपि प्रविश्या- ऽऽसीत तत्र चक्रवर्तिपरिवारविभूति समेत् । मेरोरपि महत्तरशरीर विकरण महिमा । पायोरपि लघुतरशरीरता लघिमा । वादपि ·चारित्रसार- दिस्पर्शनसामर्थ्य प्राप्ति । अप्सु भूमाविव गमन भूमी नल इनो मजननिमज्जनकरण प्राकाम्यं, अनेकनातिक्रियागुणद्रव्याधीन स्वागाद्भिन्नभिन्न च निर्माण प्राकाम्य सैन्यादिरूपमिति केचित् । त्रैलोक्यम्य प्रभुत्वमाशिव । सर्वनीववशीकरणलब्धिर्वशित्व । अद्रिमध्ये वियतीव गमनमप्रतिघात । अदृश्यरूपताऽतर्धान । युग- प्रदनेमाऽऽकाररूपविकरणशक्ति कामरूपित्वमिति, यथाऽमिलपित मताकार स्वागम्य मुहुर्मुहु करण कामरूपित्वमिति वा । इति विक्रियद्धिप्रकरणम् । तपोऽतिशयर्द्धि सप्तविधा । उपदीप्ततप्तमहाघोरतपोधोरपरा कमा घोरब्रह्मचर्य अघोरगुणब्रह्मचारिण इति । ततोगतपसो द्विविधा, उग्रोग्रतपस , अवस्थितोग्रतपसश्चेति । तत्रैक्मुपवास कृत्वा पारण विधाय द्विदिनमुपोष्य तत्पारणानन्तर पुनरप्युपवासत्रय कुवैत्येवमे कोत्तरवृद्धया यावज्जीव निगुप्तिगुप्ता सतो ये केचिदुषवसति त उग्रोग्रतपस दीक्षोपवास कृत्वा पारणानतरमेकातरेण चरता केना- ऽपि निमित्तेन पाठोपवासे जाते तेन विहरतामष्टमोपवाससमवे तेनाच रतामेव दशद्वादशादिक्रमेणाघो न निवर्तमानाना यावज्जीव येषा विहरण तेऽवस्थितोग्रतपस । महोपवासकरणेऽपि प्रवर्द्धमानका यवाडूमनोबला दुर्गधरहितवदना पद्मोत्पलादिसुरभिनि श्वासा प्रतिदिनप्रवर्द्धमानाअच्युतमहादीप्तिशरीरा दीयमनस । तप्तायस- काहपतितनलकणवदाशु शुष्याल्पाऽऽहारतया धारणेऽपि श्रमक्लेश- पिहितात्रिभुवनमपि कनीयस्यागुल्योद्धृत्याऽन्यत्र स्थापयितु सम- श्चि कायलिन । इति नर्द्धि ।

·१ marma । अनगारधर्मे-तपोवर्णनम् । अधौपद्धिप्रकरणम् । औषद्धिरष्टविधा । असा-यानामप्यान याना सर्वेषा विनिवृत्तिहेतुरामर्शक्षेलमल मलविट्सपिधिप्राप्ताss स्याविषयदृष्टयविषविकल्पात् । आमर्शः सस्पर्शी हस्तपादाद्यामर्श सक्सौपधि प्राप्तो येपा त आमविधिप्राप्ता । क्षेलो निष्टीवन, उपलक्षणं चैतत्तेन श्लेष्मलालाविप्रसिंहाणकादयश्वौषधि प्राप्ता येषा ते क्षेलोपधिप्राप्ता । स्वेदालबनो रजोनिचयो भल्ल स औषधि प्राप्तो येषा ने जलौपधिप्राप्ता । र्मदतनासिकादिसमुद्भवो मल औषधि प्राप्तो येषा ते मलोपधिप्राप्ता । विडुधार शुक्रम्य चौषधिं प्राप्तो येषा ते विडौषधिप्राप्ता । अगप्रत्यंगनखदतक्शादिरवयव- स्तत्संस्पर्शी वाटवादि सर्वोपधि प्राप्तो पाते सर्वोपधिप्राप्ता | उग्र विषसत्तोऽप्याहारो येषामाम्यगतो निर्विषो भवति, यदीयवच श्रवणाद्वा महाविषपरीता अपि निर्विषा भवति त आस्याविषा । येपामालोकनमात्रादेवातितीविषदूषिता अपि विगतविषा भवति ते दृष्टयविषा । अथवा आशीविषमविप येषा ते आश्यविषा , दृष्टिविषाणा विषमविष येपाते दृष्टयविषा । इत्यौपद्धिप्रकरणम् ॥ अन रसद्धिप्रकरणं समुच्यते । रसर्द्धिप्राप्ता पड्डिधा , आस्य विषा , दृष्टिविषा , क्षीरास्त्राविण , मध्वानाविण , सर्पिरास्त्रविण , अमृताऽऽयाविणश्चेति । प्रकृष्टतपोबला यतयो य ब्रुवते म्रियस्वेति सताक्षणादेव महाविपपरीतो म्रियते त आस्यविषा । आशीविषा इति केचित्तत्राप्ययमेवार्थस्तदाऽऽशासनादेव नियमाणत्वात् । उत्कृष्टतपसो यतय क्रुद्धा यमीक्षते स तदैवोपविषपरीनो नियते ते दृष्टिविषा । विरसमण्यशन येपा पाणिपुटे निक्षिप्त क्षीररसवीर्य ·चारित्रसारे- vomwww vonwr Aryanvmawal परिणामिता मनते येषां वा वचनानि क्षीरवत्क्षीणाना तर्पकाणि मवंति ते क्षीराऽऽस्राविणः । येषां पाणिपुटे पतित आहारो नीरसो. ऽपि मधुररसवीर्यपरिणामितां भमते येषां वावचांसि श्रोतृणां दुःखार्दि- तानामपि मधुरगुणं पुष्णति ते मध्वाऽऽस्राविणः येषां पाणिपात्रगतमन्नं मलरधिरादिमावपरिणामविरहिताभ्यवहरणास्तप्ततपसः । अणिमादि- मलधारणाघष्टगुणालंकृता विस्फुरितकायप्रभा विविधाक्षीणद्धियुक्ताः सर्वोषधद्धिप्राप्ता अमृतीकृतपाणिपात्रनिपतितसर्वाहाराः सर्वामरेद्रेभ्योऽ. नंतरला आशीविषष्टिविदिसमन्वितास्तप्ततपसश्च । सकलविद्या धारिणो मतिश्रुताऽवधिमनःपर्ययज्ञानाऽवगतत्रिभुवनगतव्यापारा महातपसः । पातपित्त-श्लेप्मसंनिपातसमुद्भूतनरकासातिशूलकुष्ठप्रमे- हादिविविधरोगसंतापितदेहा अप्यप्रच्युताऽनशनादितपसोऽनशने पण्मासोपवासाः, अनमोदर्य एफकवलाहाराः, वृत्तिपरिसंख्याने चत्वर- गोचरावग्रहाारसपरित्याग उनलधौतोदनमोनिनः विविक्ताशयना- ऽऽसने भीमश्मशानगिरिगुहादरीरंदरशून्यग्रामादिषु प्रदुष्टयक्षरक्ष:-- पिशाचप्रनृत्यत्प्रेतवेतालरूपविकारेषु पुरपशिवारुतानुपरतसिंहध्याना- दिव्यालमृगभीषणम्वनघोरचौरादिप्रचलि प्वमिरचितावासाः, काय- क्लेशेऽतितीप्रशीतातपवर्षानिपातप्रदेशेवभावकाशातापनवृक्षमूल योग- माहिणः । एवमाभ्यंतरतपोविशेशेवप्युत्कृष्टतपोऽनुष्ठायिनो घोर- तपसः । त एव गृहीतनपोयोगवनपराः । त्रिभुवनोपसंहरण- महीवलयमसनसकलसागरसलिलसंशोषणमलाग्निशिलाशैलादिवर्षण- शक्तयो घोरपराक्रमाः । विरोषितस्खलितनाचर्याऽऽवासाः प्रष्टचारित्रमोहक्षयोपशमात्प्रणास्तमा घोरयमचारिणः, अपवा ·मिक्षा दीयते ततो भोजनाचक्रधरस्कवावारोऽपि यदि भुनीत तदिवसे नान्नं क्षीयते तेक्षीणमहानसा.। अक्षीणमहालयलब्धि अनगारधर्मे-तपोवर्णनम् । अधोरगुणब्रह्मचारिण इति पाठे अओरं शांतं ब्रह्मचारित्रं येषां ते अघोरगुणनह्मचारिणः । शांतिपुष्टिहेतुत्वाद्येषां तपोमाहात्म्येन डमरे ऽतिमारिदुर्भिक्षवैरकलहवधबंधनरोगादिप्रशमनशक्तिः समुत्पद्यते तेऽघोरगुणब्रह्मचारिणः । इति तपोमद्धिः । अथ बलद्धि । बलाऽऽलंबनादृद्धिस्त्रिविधा, मनोवाक्कायविषय- भेदात् । तत्र श्रुतावरणवीर्यातरायक्षयोपशमप्रकर्ष सति खेदमंतरेणांत मुहूर्ते सकलश्रुतार्थचिंतनेऽवदाता मनोबलिनः । मनोजिह्वाश्रुतावरण- वीयस्तरायक्षयोपशमातिशये सत्यतर्मुहूर्ते सफलश्रुतोच्चारणसमर्थाः सततमुधैरुच्चारणे सत्यपि श्रमविरहिता अहीनक्ठाश्च धावलिनः । वीर्यान्तरायक्षयोपशमप्रकर्षादाविर्भूताऽसाधारणकायबलस्यान्मासिक चातुर्मासिक्सवित्सरिकादिप्रतिमायोगरूक्षमपि सर्पिरसवर्यिविपाकम- वामोति, सपिरिव वा येषा भाषितानि प्राणिना संतर्पकाणि भवति ते सर्पिराखाविणः । येषा करपुटप्राप्त भोजनं यत्किचिदमृतमा- स्कदति, येषा वा व्याहृतानि प्राणिनाममृतवदनुग्राहकाणि भवति । इति रसद्धिप्रकरणम् अथ क्षेत्रद्धि । क्षेत्रदिप्राप्ता द्वेधा, अक्षीणमहानसा', अक्षी- णमहालयाश्चेति । लाभातरायक्षयोपशमप्रर्थप्राप्तेभ्यो यतिभ्यो प्राप्ता यतयो यत्र हस्तचतुष्टयमात्रावासे वसति तत्र देवमानुपतिर्य- ग्योनयः सर्वेऽपि निवसेयु. परस्परमबाधमाना• सुखमासते तेक्षीण- मुहालया इति ।

·१०२ चारित्रसारे- MAHANIArwwmare MAmmarAnmwww m vwwvirA एवमुक्त तप मामये, तपस्विभिरध्युषितानि क्षेत्राणि तीर्थत्व मुपगतानि । परम्परविरोधिनोऽपि प्राणिनो जातिविरोध कारणविरोध विमुच्य शातातरगा भवति तप सामति । किंबहुना तप किं न साधयत्यपि तु सर्वमेव साधयति । नदेवोत्तम्--- यदूर यदुराराध्यं यच्च दूरे व्यवस्थितम् । तत्सर्वं तपसा साध्य तपो हि दुरितिक्रमम् ।। तपो यस्य न विद्यते स चचापुरुषो यथा मुचति त सर्वे गुणा , नासौ मुचति ससार, उपधित्याग पुरुषहितो यतोयत परिग्रहा दपेतस्ततस्तत सयतो भवति । ततोऽस्य खेदो व्यपगतो भवति । परिग्रहपरित्याग एवैहिकामुत्रिकपरमसुखकारण निरवद्यमन प्रणि धान । पुण्यनिधान । परिग्रहो बरवती सर्वदोषप्रसक्योनि । नत्वस्या उपधिभिरतृप्तिरम्ति सलिलैरिव सलिलनिर्वडवाया । उक्त हि- अनेकाऽऽधेयदुप्पूर आशागनश्चिरादहो। चित्र यत्क्षणमात्रेण त्यागेनैकेन पूर्यत ।। अपि च- क पूरयति दुप्पूरमाशागत दिने दिने। यत्रास्तमस्तमाधेयमाधारत्वाय कल्पत ॥ परिग्रहसग एव दुखमयादिक अनयतीति । उपात्तेप्वपि शरीरादिषु सम्बारापोहाय ममेद' भावाऽभाव चिन्यं । शरी रादिप निर्ममत्वात्परमनिवृतिमवाप्नोति यथा पोषयति तथा तथा लापत्य तज्जनयति, तपस्यप्यनादरो। मवति । शरी यथा --- ·अनगारधर्म-तपोवर्णनम्। रादिषु कृताऽभिवगस्य संसारे सर्वकालमभिष्वग एव । मयाऽनुभूता- गना मुम्पेति सविरासेति कलागुणविशारदेति म्मरण, तत्वथा. प्राण रतिपरिमलाधिवासितग्नीससरशयनाऽऽमनमित्येवमादि पूर्व- रतानुनितनवर्मन परिपूर्णतानमित्यात्यायते । ब्रह्मचर्यमनुपाल- पतं हिमादयो दीपा न सम्शनि । नित्याऽमिरतगुरुकुल्यासमधि- घमति गुणसपद । यरागनाविलासविभ्रमविधेयीकृत पापैरपि विधे. यीक्यिते । अनिद्रियता हि लोक प्राणिनामपमान विधानी । इत्येवमुत्तमममाया उराममार्दवम्योत्तमाम्योत्तमशीनम्योत्तम मत्यम्योतममयमगोसमतपस उत्तमस्यागम्योत्तमाग्निन्यम्यात्तम ब्रह्ममय तामनिपक्षणा म गुणापविनारपूर्विकाया रोपादिनि तो मत्या तमिएन रायवाऽऽभागान्महान् मरणे मानि । तत्याधरादान्तमदापुराणे- प्यापारमापुर विस्तरोक्तम् । आण्यासमाप्सायनुयोगयेकी पारिपसार रणरंगसिंद a BA पमपम मनिममेनमारपसारमा. SOतिपतुरनुपरधर्मदिनमा निमीप्रमाऽनगरपर्म समास समानापन्य।

·PREHAO * ХІХ of ayad or 40 anci ar 100 llave been borrowed from a Sanskrit parallel redaction of the Malaparınıbbanasutta Feer, r 360 of lus translation, Lad identified the first part of avad or 90 with or 82 of the Taj braa Nilaya «La premiere partie de ce texte correspond tres exactement à la premiere partie de notre récit, Farther he had shown that Dial Nil or 74 (I, 499 -501 ed Trenchner) reprodot, article par arbole, pont par point, Binon mot pour moto the discussion between the Boddha and Dirghadakha in avad nr 99 Nor should I wonder, if now correspondences were to be detected ) This much as certain that roany of the introdnctory tales, resp stories of the present, in our collection strougly reinud us of murratives of that kind in the Jatakatthakatha In this respect, ton, the Karmaçataka seems to be a sistercomposition of the Avadanaçıtaka ) In one pissige, at the beginning of avad or 8 (1,11 7) this relation has enabled mo to l' up a gap or our next dy me corresponuing passage in Karmaqataka Moreover, though generally speaking their contcnts are different, both collections of a radabas bave occasionally matter in common Feer, 12 the preface of lus description of the snbject matter of Karmaç (Journ Astat 1901, 55) drew up a barmony of the tales in common As this list is full of 11- accuracics, 1 subjoin here the same in a corrected form Avadana çataka 1 3 7 9 18 32 47 50 Karmaçatuka | 94 96 99 104 49 47 40 71 Avadanaçataka | 02 74 76 78 79 97 Karmaçataka | 41 91 33 8 and 61 60 7 1) Samyatta Nak 1,8 foil contains parallel of the frame tale of vad 10, se Feer'. lraaslation, p 50, with the same gatha a lgbt difference eung mayam f=579) aguust 19: Avadanas I 67,19 2) Fcer mestions the parallelism of Karmagatok,, OT 76 and Sampults 11,3 1,8 = 2,910—374 of kue ova od, ond of the passage tretag of the in nr 86 Rod Samy XII, 17