Agarchand Bhairondan Sethiya Jain Parmarthik Sanstha, Bikaner
Shree Prithvirajchrancritam
Front matter
.... ९५ " .. : 34 पि. सरितलिय पर ६. ३... , ... मिलपितपरता सग- • किरिनाम पदामि .. ॥ ५५ ५५ ५५ २.५.१ ५.ना पतन. क मो में गेस्पासिनी पागप सुन्दरी पनि माननुमपन्ती प्रियतमा सयोगिता पूर्वमय तो : निता : सन्तु. सति धातार पापन विहाय सीम या प्रियतमा सोगितामा याचनीति दोष रोनाचित- ग.न. सरगमनपरित तिम्तया दाम्या प्रदर्शितेन मागण नवा नो जाषिकन्या रा दयावान्त पुरमाजगाम. अचिरादेव ....... प्रदीप नानुरे. संत स्थापित हरणप्रातिविपित- नि.पिपि ५४ पासनाच्छादितन्तले, निनिंद्र कुसुमगुच्छसहत सानाद, मनोभारमानातीगगन पुराशजितर, न्यजनसंचालन- निदा गाकरण पनिरम्ये, विविधनीराखगमधुरभापणरन- पीये. नाना जोरानगये, अनेदविलासिजनमुन्दरप्रतिकृतिमनोरमे, दासीगणमायदेशाचिगजमानमेखरानिखातहीरकफिरणव्यापते. तायूल- मापारिकापरिपूर्णानुपर्णभाइसकुले, मन्मानिवास इव तम्या अत.. परे लगन्ता मूर्त स्वमान्यमिव स्वाभीष्टदेवतामिवापश्यत्. तदानी सा सयोगिता तं रतिविरहितमेकाफिनमेव समागतं मदन गन्यमाना लज्जया किमपि स्वागन विधातुं नो प्राभवत् देचर गुल्माय तिष्ठत्या. स्वसम्न्याः संयोगिनाया मनोगतं जानन्ती सा दाटी दासी सत्वरमोसमुपसृत्य · मुस्वागत महाराजस्य पृथ्वी- योगमहानरिले राजस ' इन्युम्चा त हुन्न त्या का नियम कानुन कार सयोगितामपि र पानिन्धनभिजन अथ लबानुरोगदा न्याममयलगाना मुख्यातिएन्तों - कन्यां वीक्ष्य मा दामी पुनी भयमेवारदत. पुरा मानन्त- चकवालाधिपते ! इयहि काशिम्य सदस्य कन्या में मिला नाम त्वदनुगामया दुष्टेन रेन मदननेहमीनयन्या पलिा. वर्ग च साआप द म्याडम्या हनिम्यानवेन नितान्नवितात्याव अभवान त परमेश्वरकृपया ला समागत नाक्ष्य न्वामी स वयमनुगृहीता दति. तदानी च सा सयोगिता कोकिलकूजितानुकारिणा बनन 'सलि ! युप्मदपेक्षयाऽहमेव सबंधा महाभागेनानुगृहीतान्ति' इत्यवदत्. तानि चामृतमयानीव वाक्यानि श्रवणपुटान्या निकाय सन्तुष्ट न्त.करणः प्रफुल्ललोचन आनन्दातिरेकोलसन्मान्त. नरन- समाह. प्रिये! मया समागतेन न त्वमनुगृहीता नापि त्वदीया चातुर्य- खनिरिवं दासी, किंतु स्वयमात्मैवानुगृहीत . यद्यपि चिरात्सल्यहमत्या वत्सहचयां बद्धानुरागस्तथापि कार्यानुरोपाद्वा कोजाविषकोपनयाा नागन्तुं प्रानवम्. तदर्थं क्षमादानेनार्य दासोऽनुक्रन्पनीय इति. d (३) अर्थ काल्यापन वृथा नन्वाना संयोगितया नेत्रततेन सूचिता सा काटकी दासी प्रगल्भा सलितं जगाद राजन् ?
अष्टमो गुच्छ. यद्यपि युवयो. परस्परमनुराग प्रत्यक्षएव. तथापि सखीस्नेहो मा वाचालयति-इय सत्यमेव त्वदर्थ पितृ कोपपात्रता लब्ध्वाऽत्यन्त दुःख.न्यसहत. तथ पि लेकमर्यादाऽस्माभिः पालनीयैव अन्यथा खलोऽय लोकः शुद्धमनुरागमपि अन्यथा भावयते. नहि त्वदनुराग- वशाऽपीय स्वपितृकुल कलंक,यितुमिच्छति. तस्मादिय नः सखी वया गान्धवेग विवाहेन विवाहनीया. पधाच लौकिको विवाहो- सवो यथावतरं विधेय . बव्यो हि राजर्षिकन्यका अनेन विवाहेन महद्भि पराक्रमशालिभि पाले. स्वीकृता एव. तत्कृपया त्व गाधर्व- विवाहसामग्रीसपादनार्थमनुमोदस्वेति. राजाचेमाममृतवाणी निशम्य पर सन्तुष्ट सानन्दमाह. भद्रे ! अवश्य भवताभि स्वसखोकल्याण चिन्तनीय. सखि यत्त्व गाधर्व- विवाहविषयेऽवदस्तत्सर्व तथैव नात्र संशयः. अह तु मन्ये यदा च प्रियया स्वमनो मख समर्पितं तदैव मयाऽपि तद्गृहीत. तेन च तदानामेवाक्योर्विवाहः सवृत्त . विवाहोनाम परस्परमनुरुक्त्तयोयूनोः कयापि नियमरीत्या समेलन. तच्च वैदिकरीत्या वाऽवैदिकररीत्या चेत्यन्यदेतत्. एषा गतिब्ध गौणी, विवाहे मुख्य कारण परस्परानुराग एव. स चेद्विद्यते तदा फलज्जारक्षणार्थ लौकिकी रीतिः करणीया. स चेन्नास्ति तदा केवलेन लौकिकेन विवाहविधिनाऽनुरागो नोत्पद्यते. तद्यथा युप्माफमभिमत तथैव भवतु. अहं च सर्वथा युप्माकं युप्मात्सख्याश्च वशवद इति ज्ञातव्यमिति. हमा चानुमिति लब्ध्वा कृतकृत्या सानन्दा सा दासी त्वरित- मुत्थाय सर्व विवाहसाहित्यं-द्वे महत्यौ पुप्पमाले, कुकुम, नीराजन- ९८ प्रवीगा. मिर ादिक गृहीत्वा महत्या लग्गा समागता. If I मा. सने पृवीराज समुगावेगगत. तथानिमुन्द्रय -lf. fift. गिताहन्ते माला दवा--'इमा माला नदीगाटन मदनामि साक्षीकृत्य त्वत्कण्ठे समर्पयामि. इस न मदोदय ने। हृदयेन समं मेलयती चिर तिष्ठतु' इत्यु मामिला मग ठंडदान. पृथ्वीराजोऽपि स्वयमेव द्वितीया नाला गृहीत्वा-गदीन दय त्वयि फियतमनुराग विभीति ज्ञानायानया मालया तापयानि तन्त्र यावच्चद्रदिवाकर कोमलेऽनुरागपरिपूर्ण प्रियाया दृश्य एवं तिष्ठतु-- इत्युक्त्वा संयोगिताया कण्टे माला समर्पयत्. संयोगिताऽपि न्वप्रिय- करस्य पृथ्वीराजम्य भाषण समाकण्यात्यत सतुष्टाऽत्मान कृतकृत्य मेने. अथ सा दासी तावुभौ सुवर्णमये पात्रे भोजनानुपावेशयन्. तावपि महता मोदेन रुचिरपक्कान्नग्रासान् परस्पराभ्या वितीय म्वानु- रागं प्रकटीचक्रतु . विचितभोजनौ तौ ताम्बूलमाद,य न्यम्बन्थाने तिष्ठन्तौ विविक्ततालाभार्थं सा दासी जग.द. सखि! तावत्र तिष्ठ ! अह च यावत्सारिकया सहेमं शुक मेलयित्वाऽगच्छामीति. ताम- पसृतां वीक्ष्य खिन्नामिव ता स्वप्रेयसी चतुर पृथ्वी राज. स्वाकमा- रोप्य शनैः शनैस्तद्भयमपनीय नानाविलासाश्चक्रे. (४) अथ सप्रवृत्ते कुक्कुटार,वे, प्रज्वलिते प्राग्दिशाया मुखे, अस्ताचलशिखरसगते रात्रीपतौ, सूर्यप्रवेशजवनिकायामिव संध्याया PARA २४ प . 1 ... nidhiniy. सिमानावंदना १ ६ १.पुर सर । निरीमनसे- - १२.१५, मगनतीन नन्दयतन ३६ ५। . . . . . . . . जिना परवान- • . : ...नयम पर समविज्ञाय • 1.7 किरिया बननगमा यो सा ५५ ,lia f५.९ना ९१४०. Fair १ मा ३. यो पोश्नपिता १ मा मर्मतस्तक तस्या. - A कार किसान 40 तस्या पनि नहान्त- .... सब प्रभातुम्तानतिगारमानिलिंग. 1. निमा गनिन्त वीराज चिरदेव जानत on मिमिति माता 'प्रपच्छ. स च स मृत निमयात मा ५ पियोग साकुला दुस- परमाने गए पुनरपि सत्यागराजपचन गृहीयाऽनुजा ददी. rint टन च तन्मात् सयोगिताहद गादिव तस्मादवनापर्गत्य 4 मापनावरी, अगत्य च तस्मिन् तम मारोहति सति निष्को- राशिनहन्द यानरीक्षक संशयादा कान्त एव. पृथ्वीराजो- पालताना काय स्पित्तानपल देव स.सिमपि निप्पीकृत्य पाशुद्धत यथा ते सर्वेऽपि यवना स्वम्पलले जन्मा. उध स्वप्रियकर रक्षकैरानान्त यु-यमान प्रेदर चिन्तातुराया मिक,या संयोगिताया-तं विजचिन दृष्ट्वा सन्तुष्टाया विजयपारित - ܘ ܘ ܀ पृथ्वीराज चव्हाणचरिते पिकमिव स्मेरवदनदर्शनं कटाक्षप त गृहीत्व.ऽतिजवेन, न्यसेनानिवेश प्राप. तत्र च जयचन्दसेनासागरं निर्जित्य पृथ्वीराजादर्शनेन चिन्ता- तुरान् सकलान् सामन्तान् वीक्ष्य समतुप्यत्. स्वपितृव्यन्य ऋच. दाणस्य पादयोरपतत्. स तु वृद्ध खनातुप्पुत्रं राजाधिराज पृथ्वीराज कुंकुमतिल- कांकितभालप्रदेशं विवाहकंकणमंडितकरं वीक्ष्य विम्मितः सहासम- पृच्छत्. राजाधिराज ! किमिद ! कुत संपादितमिदं ककणं कुकम- तिलकश्च ! मन्ये सयोगिताहरणमनुष्ठिनमत्रभवताऽऽयुप्मता. यदि सत्यमेव कनोजाधिपकन्या विवाहिता तदा तां पुनरपि ब्राह्मण इव वा वैश्य इव वा श्वशुरगृह एव त्यक्त्वा कथमागत. ! इति. पृथ्वी- राजोऽपि संभूतं सर्व वृत्तं निवेद्य कनोजाधिपेन सह युद्धप्रसगे निश्चितकल्ये प्रत्यवायो माभूदिति मन्यमानेन मया नानीता सेति जगाद. अथ सर्वेऽपि सामन्ताः सर्वपि म्ववृत्तं निवेदयामामुः तत्र रंगडीरायस्य निरतिशयं शौर्य तथा तद्वघ च निशम्य पृथ्वीराजो- ऽपि परं दु खायतेस्म. ततश्च दुखं विहाय पृथ्वीराजः सर्वान स्वसामन्तास्तथा खपितृव्य कहचहाण किंकर्तव्यमित्यपृच्छत्. ते सर्वेऽपि- पृथ्वीराजेन सयोगितां गृहीत्वा दिल्लीनगरं प्रति गन्तव्य. अनुधावतश्च कनाजाधिपम्य सैन्यं म्याने स्यानेऽवस्थितैरम्माभिश्चा- कम्य पराजेयं. सर्वया वय यथाशक्ति जयचन्दसेनां प्रतिवन्धन्तः पृथ्वीराजं दिल्लंगमने साहाय्यायिप्याम इति.
एमी गु - - + . ..पि मिरित्या अपचन्न सम युपा नादिर ने इन प्रसुवाच. रगम गापामा म.7 पृ. राज स्वगत 11 म. न l न सेनया नम स्पनेलने क्नोजाधिप- १ . पृ. कोर : पूर्वमन्न जात प्रतिपारयामास. निणि पिलपिनसकमणात वापरदिक्- प..." . i rial ले नचिनारि अन्न चलमिखरेपु लपादानि- 11. रततरति सी. रावस्यानिमागीनुसरण जन, संपु सिंहननगरेषु न्यन्म के टगनिमुल धारत्तु सत्सु. रेकर पिनी पुरानजनन्त करणानीय प्रदीपप्र.शह नानि माते मत, सर्पसागर्न सम विरचितसंध्योपासन: पृ. ६. चा सपना सत्. मानने पूर्व यशो धमिलगते कमल इय, रजतकुभ इव. पन्दुर प, फेनयुज इव. जातीकुमुनस्तान इव मृगलाहने, राज- पुरुषि करज्ञानमिवान्धक रमपनीय प्रदर्शितेषु न्यायमागेविव गानागपु, तापनिता शारदी पूर्णिमाज्योत्स्ना तयोगितया प्रेषिता सत्तानिन नमान स. सानदमधमारुष सन सवै. स्वसामन्तैवेन तनादिर प्रति प्रपनाल. सपोगिताऽपि स्वप्रियकरस्य वचनमनुस्मरन्ती नदोदयदर्शन- पशुब्धानंगतंतते.पवनसमीपं वातायने तिष्ठती तदागमनमार्गासकदृधि- 4 mammrPA-Pr . १०२. पत्रीगजनन्दाचारिते. रविरतमतप्यत् गये यथा न वेलायनेम्म पृथ्वी ना ना नाना निष्टकल्पनाकुलमति सा राजकन्या सयेगिता "म्बनकामाला सततमश्रुमुक्तासनति मुम । अत्रान्तरेञ्चम्य रख अन्वा ममाप्तनतना स्वमियकर प्राप्त वीक्ष्य नष्ट तदा सत्वर वावमाना तमान यतु नामेव द सी प्रेपलानाम. अन्याश्चोपहारम्य, शय्य गृहन्य, कीड.गृहन्य, स्नानगृहन्य, मन्नाह- ऽत्वरयत्. सा च दासी पुरता गत्वा पृथ्वीराज तत्महायाश्चानयत्. सयोगिता च पृथ्वोराजन सह समागतान् दा पुरुषानवल क्य ।चता- काता भीतिविहलाऽभवत्. पृथ्वीराजश्च तदबन्यामवेक्ष्य न्ययमेव सत्र वृत्तमवदत् प्रिय ' एतानकम्मादगत न् वीक्ष्य त्वं गायले परन्तु नेते परकीया किंतु मदीया सहाया एव पतं च पितृव्यचरणास्तव श्वशुरा एवेति. स्वप्रियम्येद भाषणं निशम्य लनाकुला सा नमें कहचव्हाणाय परमविनयेन नमश्चक्रे. अथ सर्वेपा तेपा सामन्ताना सेवासु स्वद नियुन्य स्वय पृथ्वीराजेन समं विलासमंदिरं प्राप्ता ता प्रियकरी पृथ्वीराजोऽवोत् -प्रिये ! अद्य खलु त्वया सहास्मिन्विलासमदिरे विलसितु नागत' फितु त्वां स्वराजधानी दिल्ली नगरं नेतु अस्मिन् कर्मणि च मम सहाया एते सर्वेऽपि सामन्ताः. तत्किं मन्यसे त्वमिति सा चेमा वाच निशम्य विस्मिता प्रथममुपहासमेव मेने. ततश्च पृथ्वीराजेन भूयो भूयो निवेदिताऽवदत्-प्राणेश्वर ! इमे प्राणाः पूर्वमेव युप्मच्चरणयोरपिता एव. पुनरपि भवद्भिः स्वयमागत्य सार्थकी- 1 .
नागु र.. 7 ।। iffi.. ठित पायाशाप सते. प्रसिन in if पिपरम् स च राजाने विज्ञपियाने १.१ १.२ hinth प्रतिकार पनि पीप भवन्तोऽपि in tो पा में ततो वा गुणतो पानाम्नापि ....... ....' 4 स च तुम्माभिरपा ना त्यनुता निशन्य चला मानिष्ठ स्यात् तस्माद दिली- rik . . . ना मान बढानिशम्य दोऽपि जन- R-7 पतिक परिवन नदनायाससान्येऽस्मिन् " पातु ताद 4.12 प्य सपिचारमभापत. २०७३ 2. पिता का नीता गच्छतो नमानिष्ट कुर्यात् मानिश तनिट न जिति कप सा । निजतह तु न जमानि. तदनयोरुभयोरावयो- itये पनि य दो या नेय इति न जानामि तपाधि इनाममा नकारय तिष्टाय . तर यधनिष्ट वा स्वादिष्ट वा तदुपारय स्वादिषा मन्ये. किंग यापि तापता पिता सेनयाs- ५.३० वापि मदीयमानन्तान् म न पराजेतु शक्नोति. स तु कोपे- नानुस, नो मदीय सामन्तै स्थाने साने कम्य क्षपितवलो दत्तो नाग एव न किंचिकत पारयेत् इति. पालान्तरे वृद्धः कन्व-हाण सावेश जगाद-वत्से ? सयो- गिते ! कामपि चिन्ता मा कुरु. त्वदीय. पिता कोपाकुलतव पति THAH
पृथ्वीराजचव्हाणचरिते
नयथा पितरं
बन्दकतननुगावेदम्मानिहत्यैवाने गच्छेन्नान्यथा.
लावा स्वच्छया दिप तिवृतस्तथैवेदानी दिल्लीगमनार सबस
भरेति जो सामन्ताअपि तथैवावदन् तदानीं साऽपि सोगिता
मनुदेवतायाइव जा शिरसा म्वीकृत्य दिल्लीनगरगमनाय सनन्दाऽनयत.
१ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते (२) उपरिकथितरीत्या विक्रमादित्यवंगजेषु हस्तिनापुरराज्यम् पाल- बलु मत्सु चरमोऽनंगपालनामा राजा बभूव. स च सकलगुणसपन्नो धार्मिक सदाचाररतो न्यायेन प्रजा. पालयन्नधर्मभीरुरासीत्. तस्मिन् गजनि पितृवत्प्रेम्णा प्रजा पालयति सति सर्वेऽपि वर्णा खत्वविहित- कर्मकारिणः सुखम्य परा काष्ठा प्रापु . परकीया यवनादयोऽन्या भारतभुव सपत्ति बौध्य नितरा व्यस्मयन्त. साने स्थाने च कनकखनी हीरकनिधीन मूक्ष्माणि वयाणि सर्वनित्यन्यवहारवस्तुमौलभ्य च पश्यन्त इमा जेतुमैच्छन्. सुन्दरमणीरत्नपरिपूर्णान्त पुरगालिनोऽपि तम्यानगपालम्य मुतमुखकमलढर्शनमुख दुर्लभमामीत्. मोऽपि सतत- मीश्वरभक्तिमेव ममातर्णवतरणे नौका मन्यमान सर्वदा परमात्मान- ममजन. वाचका अयं पुण्यश्लोकोऽनगपालाएवारमञ्चरिचनायकम्य पृथ्वीगजम्य मातामह , यद्यप्यम्य रजो न तनग आमीत्तथापि सम्वतील म्याविच दे कन्यो आम्नाम. तयामध्ये ज्येष्ठा कमलादेवी युविख्यातायाननीय गाय मोम बग्नाश भूपालाय प्रदना. अन्या च बन्न बाधिपतय विजयपार,य प्रदत्वामीन. तत्र परमपनित्रता कादयी खचलग्निनायकम्य माना. नयर कर्नीगम्या अपि जयन्त नाम - त्य पनीरजा व गानामा नर्णिन . रम नवमा गुच्छः । ९ संशयिताची राजयो प्रमाणम्. • सरन्दर पीराजानुधापनम्. - आनापारकण्ठीरयोः संग्रामे पतनम् १ उभयसनधास्तुमुलं युद्धन् (१) अ पविनिरगमनार्थ तनिधया सा राजफन्या सोगिता प्रथमत स्वयं परमप्रेमास्पदं सखी- मारपृच्चन्. तच्च स्वसख्या मनोरथस्म साफल्यमवलेपर सनई रतिमन्मथयोरिव सर्वधा- नरपते. नयोगितापी राजयोपिलासान् द्रष्टुं बदकुतूहलं ता सयौगितादियोगवातीम फरमात्समागता निशम्य विस्मित गहूर्त नष्ट- नवनियानयन, तत फथमपि गदता विवेफेनावधृतशोक तव सगो- मितापा. स विलोक्य स्वदु.समजदाद. विज्ञापयास च सखि! .
१०६ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते पूर्वार्जितै. सुकृतस्त्वं द्वितीयं मन्मथमिव सुंदर पुरंदरमिव प्रतापशालिन सम्राजं पृथ्वीराजं पतिमलभथाः. त्वं च दिल्लीपतेः शचीवेन्द्रस्या- भागिनी संवृत्ता. तदिममैश्वर्यातिशयं प्राप्यास्मान् मा विस्मर ! वयं तु भवत्या विस्मृता अपि रात्रिंदिवं सीतापति त्वकल्याणायैव प्रार्थ- यिष्याम इति. राजकन्या संयोगिताऽपि चिरसहवासिनीनां सखीनां वियोग- दु खेन व्याकुला तासा प्रेममयीं पाथेयमिव विज्ञप्तिमाकर्ण्य संतुष्टाऽश्रु- परिपूर्णनेत्रकमला सादरं सर्वाअपि परिप्वज्य सगद्गदमवदत्-सख्य' । अह च यद्यप्यधुना दिल्लीपतेरंशभागिनी संवृत्ता तथापि आत्मानम् युष्माभि समं नानाविधक्रीडारतां कनोजपते. कन्यामेव भावयामि. ये खलु संपत्तिं विपत्ति च नदीप्रवाहस्य वृद्धिक्षयाविव स्वावस्था मन्यते न ते कदापि स्वात्मानं स्वकीयान् वा विस्मरन्ति. ये तु हीनमतयः संपदागममदोन्मतास्ते स्वात्मानमेव विस्मरन्ति तदा च का कथा स्वकीयाना स्मरणस्य. सल्यः ! तावत्कालमेव भवतीभिर्मदीयं दुःखं सह्यं यावन्मम भर्तरि पृथ्वीराजे वर्तमानस्तातस्य कोपो न शाम्येत्. शान्ते च तस्मिन्नहं युप्मान्दिल्लीनगरं समानाययिष्यामीति. अथ राजकन्या कथमपि तासामनुलां गृहीत्वा स्वदासीमण्डल- माप्रष्टुं समागच्छत्. तच्च दयालुस्वामिन्या वियोगदुःखेन व्याकुलं सततनिपतदश्रुजलबिन्दुनयनोत्पलं सर्वमपि गमनसन्नाहमफरोत्. राज- ननया संयोगिताऽपि तन्ममावस्था धैर्य समवलंब्य जगाद-~-दास्य अधारभ्याई युग्मद्वियुक्ता भविष्यामि. अहं यथाशक्ति शीघ्रमेव ww म
No text on this page.
१ १०८ पृथ्वीरानचव्हाणचरिते. एवं सर्व व्यवस्थाप्य गृहीतसर्वानुज्ञाया अपि संयोगिताया: पाढयुगुलं तस्मान्निवासात् सहसा निर्गन्तुं नाशकत्, यद्यपि सा स्वयंवृतेन हृदयवल्लभेन समं गन्तुमुत्युकैवासीत्तथापि कन्याया- पितृगृहमोहो बलवत्तरएव. स चैनामस्मिन् समये स्ववमा चक्रे. अथ वेलायमानां स्वकान्ता संयोगितां वीक्ष्य पृथ्वीराज पुन- रपि नगाढ-प्रिये ! निर्गमनवेलाऽतिक्रामति. अस्माभिश्च सूर्योदया- पूर्व महान् पंथा आक्रमणीय एव. अन्यथाऽनुघावंस्तव पितांऽवयो- रनिष्टं कुर्यात्. यद्यपि अत्र चिरं वसन्त्यास्तव वियोगदुःखं दुप्परि- हरं तथापि मदर्थं त्वया यदा स्वजनकस्नेहोऽपि समुज्झितस्तदाऽस्य स्थानस्य तद्वर्तिना वस्तूनां स्नेहत्यागे का भतिः. तत्मणिकमिमं मोहं विहाय मया सह गन्तुं सन्नद्धा भवेति. बुद्धिमती संयोगिताऽपि स्ववल्लभस्येदं भाषणमाकर्ण्य निर्धत- मोहपटला सत्वरं स्वदासीमश्चमानेतुमादिदेश. पृथ्वीराजश्चाश्चानयनो- द्यता तां दासी प्रतिपिध्य संयोगितामवदत्-प्रिये ? गच्छतोरावयोर्मागें विना अवश्यं भविप्यन्ति. तदस्मिन् समये भिन्नमासनमनुचितं. यत्खलु इष्टं वाऽनिष्टं वा स्यात्तदुभययोरेव म्यान्नकस्य. मागे चातिवेगेन धावता मया सह त्व धावितुं न शक्ष्यसि. तद्विरम भिन्नाश्वारोहणव्यापारात्. त्यक्त्वा च लज्जा मम पृष्ठत एनमेवाश्व- मारुह. एप मम विश्वासपात्रं कुलीनोऽयः शीघ्रमेवावां स्वराजधानी नेव्यतीति. साऽपि सयोगिता युक्तमेवेदमिति मन्यमाना दासीजनस्य प्रणामान् गृहीत्वा तन्न नानाविधं पारितोषिक वितीय स्वकण्ठगता 小学 ११० पृथ्वीराजचव्हाणचरिते (२) अथ रात्रीपतिः पृथ्वीराज इव म्वपली संयोगितामिव रात्री गृहीत्वा स्वनिवासमगच्छत्. सर्वाअपि त रका संयोगितादास्य इव स्वस्वामिनीवियोगदुःखाकुला प्रासादइवाकागे लीना अभवन् सर्वे. ऽपि पक्षिणो जयचदाय कन्याहरण कथयन्त इव सर्वत्र व्यचरन्. पृथ्वीराजमार्गप्रदर्शनार्थीमव भगवान् सविता पूर्वाचलमारोह. सर्वे- ऽपि प्रजाजना अविदितरात्रिवृत्ता यथानियम स्वस्वव्यापारमन्वतिष्ठन्. तदानी कविराजश्चन्द स्वीयमाहिक सर्व विधाय देवी भग- वतीमुपास्य कनेाजाविपन्य दर्शनार्थमगच्छत्. राजा च तदानीं राज- सभाया स्थित्वा राजकार्याणि सामन्त,हृतान्युपायनानि अपश्यत्. चंदकविश्च स्वसेवकाद्वारा स्वागमन राज्ञे कथयितु द्वारपालाय न्यवे- दयत्-सोऽपि श्रुततर्फीति.वज्ञ तराजत्नेह. सहसा गत्वा तदागमन निवेदयामास राजा जयचंदोऽपि कविराजस्य प्रातरागमनकारणं जिज्ञासमान्योऽप्यन्ततोऽलब्ध्वा सचिन्त शीवमेन तत्प्रवेशनार्थमादि- देश. सोऽपि द्वारपालः सत्वरमागत्य कविराज प्रवेशयित्वा राजदर्शन- मकारयत् जयचदोऽपि सादर विहितसत्कार उच्चासने तं निस्पृह चन्दकविमुपावेशयत्. चन्द कविश्च सप्रदायानुरूप शुभैराशीर्वचनै- स्त कनोजाविपतिमनुजग्राह्. कनोजाधिपश्च पृत्तकुगलपन' सादर- मपृच्छन्--याविश्रेष्ठ ! अय च समयो गवतो भगवतीसेवायाः ! नदय कय गगवत्युपासन,नुष्ठानं विहाय भवान् प्रात काल एवं मम सभामलमको ! दति ---
No text on this page.
११२ पृथ्वीगजचव्हाणचरित म्वीकृत्य चिरं विलम्य प्रमातकाले म्यनिवाम गन्तु निर्गतम्नदा म एकाकी निरीक्षकाध्यक्षेण सम युवा मानपि नान् कमाल अनि नकरोत्. इति. निगम्य च स्वसेवकघात तथा म्बदु हेतृहरण गजा जयचन्द कोपसंतप्त सेनापतिमाह्य-सेनापते ! अह च मध्यान्हेऽद्यैव तं कन्याचौरं पृथ्वीराजमनुधाव्य बढीकतु निर्गच्छामि. तत्सवी सेना सन्नाह्य त्वमपि मया सहागच्छेत्यादिगत्. सर्वान् मामन्तानवि तथैव न्यवेदयत्. अथ कथमपि सातभुक्त' जयचन्द, सेनापतिनिवेदितसेना- सन्नाहो महत्या त्वरया सामन्तमण्डलवृतस्तं पृथ्वीराजमनुढधाव. तं च स्वजामातुः शासने समुद्यतं जयचंद वीक्ष्य कोपाकुलो भगवान् सहनरश्मि प्रखरै. किरणे सतापयामास. वातच रविसंतापसंतापित प्रतीप प्रतीप वहन् सैनिकान् सामन्तानत्यन्तं क्लेशयामास. गृध्रादयो मासलोलुपा पक्षिणश्च भयसूचकैः शब्दैम्तमम्मा- व्यापारादुपरन्तुं बोधयन्त इव सेनां परिता विचेरुः. जलाभाव,त्त- प्णासमाकुलाः ‘सैनिका रविसतापमसहमाना भूमितले निपत्य प्राणान्विससर्जु . अन्ये च बलवता प्रखरसूर्यसंतापेन सतप्ता रुग्णा एवाभयन्. एवं स्वविरोधीनि पंचभूतान्यवलोक्याऽपि अखिन्नः कोपाति- रेकप्रनष्टमतिस्तथैव महता जवेनानुदधाव.
जामो गुरास ११३ . मनमान-अपमरमसेमराजिसंकुलं, असत्यदुर्दातवाजि- गावरान. प्रतिपारितपूर्यप्रकामादर्दभाटभीषणं, सफलमध्य- भागविराजमानलारगरतिफामयफरसादिकुलं, तीमधिपदिग्धफलफ- माणसंनयविराजमान, अनेकशाधानुप्कगणभूषितं, मध्यभागे शनैः प्रतारसमरित, अनेफलाहपेटिकारक्षितकोश, तत्पश्चादश्व- सारस्थापितमध्यसमा मेनामध्यविराजमानसेनापतिकरधृतराजवैज- यत्तीजन्दर, मदागजारुटकनाजाधिपानुस्तं सैन्यमवलोक्य रोदुफामो गोविंदरायगेलोट' नामा पृथ्वीराजमामत. स्वसैन्यं स्वामिभक्त- मनियाभूषितं गृहीत्या गंगाप्रवाहम्य पर्वत इव तम्य सैन्यस्य मार्गेs- तिष्ठन् . तथा फरमादागत प्रतिबंधकारणं विलोक्य क्षणमात्र स्तब्धं फनोजाधिपमैन्यमभूत् . जयचदस्तु प्रतिबंधक तत्पृथ्वीराजसैन्य वीक्ष्य बद्ध. सहसा तदामामणाय सनापतिमादिदेश. गोविंदरायशु तं फनोजाधिपस्यागाधमनन्त सेनादधिं प्रेक्ष्य तद्रोध आत्मानमशनं मन्यमानोऽपि मिहितदक्षः पृथ्वीराजस्य निर्विघ्न दिल्टीगमने माहाय्य चिकीपुर्महतोत्साहेन तेन समं योग्डं प्रचक्रमे. अथ सम्प्रवृत्ते तीयत्वेपारतखद्गसंपातध्वनिभीपणे सावेशं युध्यमानवीरसंममनोहरे युद्धप्रसगेऽल्पवलोऽपि गोविंदरायः कनो- जाधिपसैन्यं जर्जरितगकरोत् . जयचंदम्तु तम्य शौर्य स्वामिमक्तिमव- लोक्य विस्मितः परममिननन्द ततश्च तं गोविंदरायमपि स्वर्ग मेष- यित्वा फनोजाधिपो जयचन्दोऽने प्रयाणमफरोत् . अचिरादेव चन्द- । .
गिजनमान गुण्डीग्नामा गागन्नम्न मेनागगा पनि पनी नान मेन्य पयिन्या नमपि निहा मदनानगर जमा ३ ) अथ कमेण प्रनिगपाश गमागन न पृलीमलनित्य ममन्य कनोजाविषे जयचंद दिल नगरमामलःय बीगजमनुमावनि मनि पग्मगे निगरे मैनिके मम । आतताई ' नामा मामन' पुनरपि प्रनिला मृन्या गेज मांगऽनिटन वाचकाः ! अम्य माम- तम्य सबधिनी कापि विचित्राग्यायिकाऽम्ति, मा नयम- पुरा खलु पृ-वीर जम्य सामतश्चगीचव्हाणनामा कोऽपि भृप आर्स त स च परमम्वामिभक्त म्वधर्मनिरत सज्जन आसीत् वहिपु भावानु मतीप्वपि स चित्तनय न लेभे. अथ स्वराज यु मध्ये काचनापन्नसत्वा निगम्य सन्तुष्टो महताऽनन्ढेन प्रमूनिममय प्रत्यपालयत् मम्माप्ते तु प्रसूतिसमये पारितापिमलोभेनेतम्तनो धाव- मानमिथ्यैव कथितपुत्रजन्मा स चौग्गीचव्हाणो महता प्रनोडेन- पुत्रोत्सवमकरोत् . ततश्च जातमत्यवृत्तोऽपकीर्तिभयाचिन्तातुर कथ- मपि तत्सत्य नृत्त गोपायामास अथ गतेपु केपुचिन्मासेपु प्रवर्धनाना तां कन्यका वीक्ष्य दुप्कीर्तिभीत स भृपालस्ता निभृत गृहत्विा शभर्दिवालयमगच्छत् आगत्य च तां कन्यका शंभवे समात्मान- मपि तद्वलि विधित्सु स चव्हाणः शकरनध्यायत्. तस्य भक्ति तथा दृढनिश्चयं च विलोक्य सतुष्टो भक्तवत्सल. शकरस्ता कन्यका पुमासं विधाय तस्मै समर्पयामास. समर्प्य च जगाद-राजन् पृथ्वीराजचाणचन्ति सुप्रसिद्धच हाणवराजा वीसलदेवो नाम महाविक्रमगा, गजाऽजमरिक्षेत्रे राज्यमकगेन. पदमेवाजमीरनगरं द्रोणगिरिशळेनाऽपि निगद्यते. आतु. अभिमन् राजनि बीय गज्य न्यायग शानि मनि बुभुक्षिता गृधा इवमे महमदीया इमा भारतभुवं जेन प्रायना नानिराकर्नुमयं चीनलंय मीन मात्रियवगमभवान नृपान माल्यार्थ मायत्, संयं च नृपाग्नदाहानगगीकृत्य नाजधानीमाजग्म . गुर्जराधिपो भीमदया नाजगाम. नदानागगनं च पटोबर मन्यान चीसरदेवग्न नामदेवमामाग्य रणांगण जिगाय. या चना बीसलदेवग्य युट बा तगिन् पले, ग्वया मारणा म बीसलदेव ग्वनामायिन मटनगर चीयरनगर' बीगर नगर पापयाम, वाचकाः ! अन्य वीसलदेवग संबंधिनागाल्यायिचाटनामा:- चर्य म्यविरचिने रासायथे न्यर पयन गा पाग- अयं वीसलदेव एका नागका यो पाग प्रेम्णा पनि म चीराली पर सन्यामेव परमात त गपत्य. परमात मार गिव न्या विवि नागम यनि निमार ता निमागमन मा : सोऽपि त गतीचा नगर प्रतिदिनमा ३. सपन्यास र य॥ रामा गीति विनाय. कारणोन कि सन्माण मग पर मणि दिना सरगम TET : म, ११ विना तन मन ! . ८ , Hindi ११५ ', ', { rinivari git ५५ चतर 19. ....Hit id पु.. . ....बमान ... ग.11 -य- "," { { Tamil न पे. प्रार- ..' . ५.१ ५. . . . .ita . पारपुर. संगापिपपिचा 48 2 "५२४... नगमा सातपराय स्ना - या पाल्य पतु वन ..... जी4 (१५-यति सरिन् पाचन राक्षसा गा raf ...सं.समनारस गावपातपराष्ट्रमात्मान irtricist.Lti Rणाम्त्याउर . तदानी च सर्पज- Hi giarrhatragiपोरन वीक्ष्य पर निषिध, गाद पं... पान या नियनुयं च विमयदेतार मरणागन- Fi 8 दिसमुख उनि प्रतिनिट इत्या तेन च निहतेन FIR, मा... ताहिरमामारपणादालत्यागव्यापारात् . विरार दिनोजाधिपयोहार समालो गरिन्यात तत्र स! यस पति. स एप कारकण्टीरः प्रमारराजो •it रन सब समानः पवेलामपालगत्. अस्तु. Na तो सापति भारी पविफशा.समी महतोत्साहन युद्ध यायना. पाटीरपस्तु अगणितसेनासहायः फेवलं १६. तो मयूरपिच्छगतिशिरोपणधारी महता म पृथ्वीराजनहाय रित गौर्यण पृथ्वीराजसेनापतिमातताइवाग्माण नदीया मेना द्विाम. अन्वधावत च महता जोन दिठ नगरमभिलक्ष्य. अनिरादेव न सोऽपश्यन्महता वेगेन -गवन्ती, तेनाधनो- मानौ महखड्यारिणी सयोगितापृथ्वीराजो. ती वीक्ष्य जातानदः स कहरकण्टीरोऽतित्वरया पृथ्वीराजमाक्रम्य स्वहस्तगतया ज्यया त पृथ्वीराज कण्टदेशआचकर्ष. साध्वी सयोगिता स्वपति स्वपितृ- सेनापतिना समाकृष्ट विलोक्य कुद्धा तस्मिन्नेव क्षणे स्वमव्यविराज- माना तीक्ष्णा छुरिकां निष्कास्य तया तां ज्या चिच्छेद. कहर- कण्ठीरस्तु तदलौकिक संयोगिताया शौयं पतिनिष्ठ प्रेम च वीक्ष्य विस्मितोऽनुधावनानिवृत्तः कनोजाधिपसमीपमाजगाम. अगदच- राजन् ! एप दिल्लीपतिः पृथ्वीराजः सयोगिता न हरति किंतु, संयोगिता स्वात्मानमेव हारयति यदा च स्वकन्यैव शत्रु साहाय्ययति तदा विजयस्याशा दुर्लभा. अस्तु. अस्माभिश्च समारब्धं कार्य समापनीयमेवेति. कनोजाधिपश्चेद वृत्त निषम्यात्यन्त समतप्यत् अथ पुनरपि स आतताईसामन्तः स्वसैन्यं व्यवस्थाप्य महता वेगेन कनोजाधिपसेनामाचक्राम. कहरकण्ठीरोऽपि तदाक्रमणं शौर्येण विफलीकुर्वन् युयुधे. अचिरादेव संमुखमागतौ तौ द्वावपि वीरौ स्वयुद्ध- चातुर्येण सैनिकानां विस्मयं जनयतौ परस्पराघातेन प्राणं तत्यजतु.. राजा जयचंदः प्रतापशालिन कहरकंठीरस्य स्वर्गगतिं निशम्य- खिन्नोऽपि अभनोत्साह. पुनरपि जवेन ग्रे प्रचचाल. ततश्चाने गच्छन्ती कनोजसेनां रोदु काशीराजो नाम पृथ्वीराजसामन्तोऽग्रे- - - 40 -- ११८ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते एकदाऽयं नापितेन स्वकेशान् कर्तयन् कुतश्चित् कारणाकुद्धेन राज्ञा पृथ्वीराजेन कोपभाषितेन ताडितस्तेन च कोपाकुलो भूत्वा खड्ग निष्कोषींचक्रे. राजा च त क्रुद्धमवलोक्य सोपशमं ' वत्स ! अल्हन! यत् खलु वीरस्य मस्तक न तत्तस्य क्तुि राज्ञ एवेति मन्वानोऽह- मित्थं त्वामवदम्' इति जगाद. स तु निकिस्तदानीमेव 'राजन् ! न खलु वीरस्य मस्तकमेव राज्ञ किंतु शरीरमपि तस्यैव. वस्तुतस्तु अत्यल्पमिदमुच्यते. वीरस्य वुध्यादिकमपि स्वामिनएवेति प्रत्यु- तरयामास. अस्तु. यदा च त कनोजाधिपरोधाय मार्गे पृथ्वीराजः स्थापयित्वाऽने गन्तुं प्रचचाल तदा स स्वामिभक्तो वीरः स्वमस्तकं खड्गेन च्छित्वा तम्मै दत्वाऽवदत् . राजन् ! अहमस्मि देवतानुग्रहशाली. मदीयोपास्यदेवता मह्यमिमं वरमदात् . यावत्तव शिरो भूमौ न पते- तावत्वं न मरिष्यसीति. तविद मदीय शिरो गृहीत्वा त्वं जवेन दिल्लीनगरं गच्छ. अह च सर्वथाऽनुधावन्त कनोजाविप रोत्स्यामि. परन्तु मदीय शिरो भूमों मा स्थापयति. पृथ्वीराजोऽपि तन्मस्तक हस्तेन धृत्वा जवेन गच्छन् प्रखर- संतापविव्हला सयोगिता वीक्ष्य कस्यचिन् महावृक्षस्य शीतलच्छायाया विश्रान्त्यर्थमवातरत् . राजकन्या संयोगिताऽपि प्रकृत्यैव कोमलांगी घोटकधावनेन पीडितसधिमहता कप्टेन भूमाववतीर्य तस्थौ. अचिरा- देव ग्रीष्मकालरविकरसंतापजानिता पिपासा तामपीडसत्. ता च पिपासाकुला वीक्ष्य पृथ्वीराजः कूपाजलं निप्कास्य तस्यै ददौ. सा च प्रबलपिपासा व्याकुलाऽपि स्वप्रियमतुर्हस्ते विराजमानं विगल- दुधिरं रूपडं विलोक्य सजातघृणा तनलं पातुं न शशाक. सर्व नमो गुरुप ११९ सरि लपानविगुली प्रारमूलीकान्ता फान्ता सयो- मिना तन्मस्तक भूमी निक्षिप्य हस्तौ प्रक्षाल्य नूतनं Titual पिता दुरीचकार. पतित एव तस्मिन् मस्तके . में सदर कुमारोऽपि घरणितले पपात. न कुमार पतित समीक्ष्य निप्प्रतिबन्ध तत्कनोजराज- सेन्य प्रारपि अापकाया . मागे पृथ्वीराजपक्षीयैर्यधाशक्ति कृतान् पनि पान्दरीहत्य जंगीप इस दि.चीनगरमागच्छत्. अत्रान्तरे पृीराज सम संयोगितया हाइलीरायहमीरराम- गुरुपुरोहितचन्दकपिनामलिभिः सागतच दिलीनगरं प्राविशत् . स्वत्यानिन च सुरक्षितमागत चौक्ष्यानन्दसकुला जना दुर्गाधिकारिण सनिकाश महान्त हर्षनाद च'.. तदानानेवान्यागतं प्रल्यकालिकमेघपटलमिव दुर्निरीक्ष्यं फनोजराजसैन्य वीक्ष्य चिंतातुरा' सत्वरं दुर्गद्वार पिधाव महता सावधानेन स्वस्वविभाग परिपालयतस्ते दुर्गपालाः शत्रोरागमन पनिपालयामानु.. फमाजाधिपतिर्जयचन्दो दिल्लीनगरं समीपमागतं वक्ष्यि सानंदो महता वेगेन नगरे मविशन्त पृष्टत. स्थितसंयोगिताक पृथ्वीराज विलोपय खिन्न इन्द्रप्रस्पदुर्ग रुरोध.
१ कनोजाधिस्य भी माननाम. २ दिहीनगरे विवादात्मकः. ३ पृथ्वीराजम्य भयोगितया मर्म निलामा.. ४ चन्दकबाटुलीरायेण ममं संवाद ५ हाहुलीरायन्य गिझनीपनिना तमं दिधीनगा- मामणम् . (?) क नोजाधिपो जयचन्द इन्द्रप्रस्थगनकर व मित्र म्वयमचिंतयत्-इदानी दिल्लीनगरगवेन किंवा लन्य यथाशक्ति च पृथ्वीराजसामता अपशिष्टा योत्स्यन्त एव. अहं तु सेनावलसमन्वित सर्वानपि नान् हत्वा दिल्लीनगरं विजेप्यएव. अत्र न संशयः. पृथ्वीराजध याव- दामा गुन् १२१ सिरा . 1. तच निदत्य मन को वा राम ? सयोगिता तु १२५ १.१२२. ना समन शुदेव. एर चनेन व्यापारेण जामा- १३५ निगरजनन्नान्यविनाशो मया लभ्य . पूर्व जन्य सोप न राज . अधुना कन्याघातेन जामातृवधेन म्यात यलमपियामि तद सुनेननुचितमाभाति-तस्मै पृथ्वीराजायैव प.तिपूर्वक योगिता मर्पणीया. ययपि मदीयाः शनयो मा हान- पल i4ISप.से गुम्तगापि सोगितावैधव्यदु स्वापेक्षया तत्सरा भवि- प्यति नह ताहा. कोप्यस्ति यस्य सर्वेऽपि कामा निर्विप्न मानवा हि स्वभावत एव नानाविधान् मनोरथान् करोति प.तु सर्पज्ञई घर. सर्वमेव सचित फर्म वीक्ष्य तस्य कामान् पूरयति. तदस्मिन् परतने कामपूरणे केनाऽपि मानवेन खेदो न कर्तव्य इति तु सत्य तत्वम् . फिच-अयावधि मार्ग ये ये युद्धप्रसंगा जातास्तेभयपक्षीया वीरा जना अगजिता एव निपतिता.. तेपा संवन्धिना च वृथैव नया शापो गृहीत . तदधुनाऽपि भावी सेनाक्षयो रक्षणीय इति. एवं चितयन्नपि राजा जयचदोऽपकीर्तिभीतो दोलायमानचित्तस्तूप्णी तस्थौ. जब तमिव समये चन्दकवि. समागतमात्मानं द्वारपाल. मुखेन न्यवेदयत्. राजाऽपि कर्तव्यनिधये तस्य साहाय्य जिघृक्षुः सादरमानीयासने समुपावेशयत् चन्दकविध दत्ताशीर्वचनो राज्ञो दोलायमान मनो निरीक्ष्य सतुष्ट प्रकटमुवाच-राजन् ' कनोजाधिपते ! साम्प्रत त्वयाऽनेन युद्धेन कि वा लभ्यं । यदि दिल्लीनगर, तदा चलायास्त्वमचिरादेव तत् स्वायतं करिप्यतीत्यत्र न संशय.. परन्त्वहं .
१२२ पृथ्वीराजचन्हाणचरिते मन्ये दिल्लीनगरविजयेन न तवाभीष्ट सिध्येत्. वदामष्ट तु कन्या हरतः पृथ्वीराजस्य शासनं. परत्वेतदशस्य-यतो जीवतः पृथ्वीराजन्य बंदीकरणं खपुष्पसदृशं. सोऽपि च वीरश्रेष्ठो यथाशक्ति युध्वैव स्वर्ग- मलंकरिप्यति नेतरजनवत्तव कारागृह ! सती सयोगिताऽपि तमेवानु- सरिप्यति. एवं स्थिते स्वकन्यायास्तथाजामातुर्यातजन्यं पातकमेव ल लप्स्यसे. किमेतदेव त्वदमीष्टं ? ययेतत्तदा प्रवर्तता घोरं युद्ध. अह तु मन्ये-त्वादृशाः सात्विका राजान ईदृशाप्टिसाधनाथ न कदापि युध्यन्ते किंतु परपीडापरिहारार्थमेव. तामसा यवनादयो जना• परेषा घातमेव स्वाभीष्टं मन्यते युध्यते च. तद्विरमास्मादपकीर्तिकारिणः संग्रामात्. यथा हि प्राचीना राजर्षयः स्वकन्याम्तरुणै राजकुमारै- गांधर्वविवाहेन व्यूढा अभिननदुस्तथैव पृथ्वीराज सयोगिता चाभि- नंद्य लोकेऽखण्डवासां कीर्ति संपादय. यथाहि स्वकन्या हरन्त श्रीकृष्णं तदीयः पिताऽभिननद तथैव त्वमपि कुरु. न तावद्रुक्मिणी- बंधुरिव तस्मै चिद्रुह्यापयशो गृहाण. राजन् ! त्व हि क्षत्रियकुला- लंकार ईदृशैः क्रूरै. कमभिः कुलागारो माभू.. कनोजभूपाल ! पृथ्वीराजेन न तव कन्या हृता कितु तयैव स्वयमात्माऽपहारित किं न श्रुतानि त्वया तद्वन्दीकरणार्थमनुधावता त्वत्सामंताना वचासि. एव स्थिते सकलक्षत्रियगणाहतो मुनिवरैरगीकृतोऽय गाधर्व विवाहः. तमनंगीकृत्य स्वस्य क्षत्रियत्वं गमयसि तद्विचार्यातः परं युद्धस्व ! केवलं युध्वा वदीकृत्य च पृथ्वीराज सकान्तं केवल क्षणमात्र स्वमनसः सन्तोपो वा श्रेयानुत परमानन्देन योग्याय पृथ्वीराजाय प्रिया कन्यां समर्प्य सकलजनसतोपो यशश्च श्रेय इति स्वयमेव . t
No text on this page.
१२१ T - ?f-1 HO Fals - 11 पान ए भगइनाम निनायकनामिनि . तरका मन्यस इति. संगगिता तुगीज वगन नानुन नतिनुभन्नमादत. जनगदेव 1 मोगिता दाम में एक राजो जयचदम्य निवास पर-न. न्योदयान गान ' तुम सन्देशोऽस्मामिला . गव भवान् मन्यत नब दुराग्रहेण त्वया मय्यनुरक्ता सयोगिता कारागार थिमिता. तन्मोत्र- नार्थमेव मया प्रायति. लठन च या. नदसदमानन त्वया पुनधि युद्ध प्रारब्धं. इदानी च भवानेव म! तानपनि तदाऽतिमनीचीन सवृत्तमिति मन्य इति. राजा कनोजाधिपोऽपि म्वयनागता स्वकन्या संयोगितां नहान- देनाभिननद. सर्वैः स्वस्वामन्तै समं प्रत्युदन्य स्वस्कवावारनान्यत् सयोगिताऽपि कुलशालिनी स्व.पराधक्षमायाचनाय न्वहन्त कमला न्या वृद्धस्य पितुः पादो जग्राइ जयचन्दोऽपि स्वस्थमना महता नोदेन सर्वानपरावानाक्षाम्यत् (२) अथ जयचन्दो बृहस्पतिसमेन विदुषा स्वपुरोहितेन सन विदुषां सभा कारयित्वा स्वकन्याविवाहमुहूर्त निर्णयौ. जयचदत्तदै- कापत्यः सर्वानपि स्वाधिकारिणोऽस्मिन्विवाहोत्सवे न्यूनतापरिहारार्थ- ६ प्रथमोगुच्छ वाचका स्पृष्टा. सा तु क्रुद्धा तस्मिन्नव क्षणे ‘त्व राक्षसो भव' इति त शशाप. अचिराठेव राक्षसस्वरूपमापन्नः स वीसलदेव, सर्वास्तन्नगर- वासिनो जनान् भक्षयामास. तद्धीत्याचावशिष्टा नागरिका अन्यान देशान् जग्मुः. तेन तन्नगरं उमगानमिव निर्मनुष्यमभवत्, अथ तस्य वीसलदेवस्य पुत्र सारंगदेव पितुरनन्तर स्वीयं राज्य पालयामास. तस्य च पुत्रोऽनहदेवो राज्य शासदजमीरनगरे महान्तमनहसागरनामकं तडाग व्यरचयत्. अनहदेवस्य तनयो जयपालस्तस्यानन्ददेवस्तस्य प्रतापी पुत्र. सोमेश्वर. क्रमेण द्रोणगिरिराज्यमकरोत्. ! अयमेव प्रतापसूर्यम्य पृथ्वी-. राजस्य पिता, अस्मिन् राजनि स्वराज्यं शासति सति कश्चन ब्राम्हण स्वपत्नीत्रासेनोद्विग्नस्त वीसलदेवं शरणं गत्वा ‘मा भक्षय ' इति प्रार्थयामास. स तु वीसलदेवरूपी राक्षसः साश्चर्य 'किमितीत्थं निर्वि- ण्णोऽसीति त ब्राम्हणमपृच्छत्. स च दीनो विप्र स्वीया परिस्थिति तस्मै निवेद्य मम पत्नी मा पर त्रासयतीति कथयामास. राक्षसश्च तस्य विप्रस्य भाषणेन सजातकृपस्तस्मै विपुल द्रव्यं वितीर्य- विप्रश्रेष्ठ । अह च राक्षसयोनि प्राप्यात्यन्तमुद्विग्नोऽस्मि. तत्त्वमितो गत्वाऽजमीराधिप सोमेश्वरं वद ! राजन् ! वीसलदेवराक्षसम्त्वा मन्मुखेन विज्ञापयति-' मा हत्वा भक्ष ' इति यद्यप्यस्मिन् रूपे मा - हत्वा तेन राज्ञा भक्षणमशक्य तथाप्यह सूकररूप धृत्वा परितोऽरण्ये विचरन् मृगार्थ समागतेन तेन राज्ञा हंतव्य . योहि मन्मास भक्षयेत्सोऽ ख्यमेवालौकिकपराक्रमशालिन. सद्गुणाढ्यान पुत्रॉल्लभेत. ततोऽवश्यमेव - दामो गुच्छ १२५ 1 माज्ञापयत् . दिल्लीनगरवासिनोऽपि स्वप्रभाः प्रतापशालिनः पृथ्वीरा- जस्य परमगायत्य कनोविजय जयचंदस्य परमलावण्यवत्या पुच्या सम विवाह निगन्य नानदा यमराक्ति विश्वगृहाणि भूपयामासु.. तदानी च तदखिलं दिखीनगरं मानेस्थाने नददसंख्यपटह, संगीत- गोष्ठीपु गावदारागनासहरफ्टमधुरध्वनिसमाकुल, इतस्तत ससमम धावमाननागरिकपुरभीगणचरणकमल नूपुरशिश्चितग्रहणव्यग्रहसगणव्या- फुलम् . अगणितार कृतवालिकापादपद्मनिर्गलितलाक्षारसराजितराजमार्ग, पूर्णकुंभसकुलदेहलीप्रतिगृह. मगलगानासक्तवैश्यांगनामनोहरं, सुव्य- स्थितःसस्याश्विकगणपरिवाध, गगनागणविहरचित्रपटमर्याभि. पताका- भिराच्छादितम् , प्रतिचतुप्फनिबदसुगन्धिकुसुममालानिपतत्पराग- धूमरनृपवीश्या, आरामोवनविलसत्सरसीलहसुगन्धलोभधावन्द्रमर- सकाररवमनरम, खन्दकर्मव्यग्रराजसेवकं, हस्तधृतकनकदण्डराज पुरुषसुरक्षित नूतनमन्यदिवाभवत् . यत्खलु सततं निपतत्यंकर- रोहगोलफभयकर, पिहितकप टराजद्वार, अनवरतयुध्यमानव रगण- सिंहनादव्य'कुल रणक्षेत्रामिव दिनद्वयात्पूर्वमासीत्तदेवाधुनाऽगाधानन्द- विलासमन समेत्याने स्थापितसत्कारमण्डप विवाहानंदनिभान वीक्ष्य को वा न विलयेत को या कालस्य माहात्म्य लोकातीत न यात्. इय सर्वा हि अलौकिकशक्तिशालिन परमात्मनो लीलेति कोवा न वदेत् । अस्तु. -- जयचदन्तु सफ.न्याविवाहार्थ दिल्लीनगरादहिरत्युतम विस्तीर्ण, नानाजातीयपुष्पवीथिकासनाथं, सतत मंदमदवाहिकुल्याम शीतल. प्रतिस्थानं विराचित कृत्रिमरमणीयजल्यंत्रसुमनोहरम् , कुलुमितानेक- .
- १२८ पनि च्छविमासुरं मगोगितागा कर ग हले तनिधाय राग -11' 'पने ' हि हस्तस्तुभ्यं सगोगिता मामिला मनोभुनः 7. साम्प्रतं तु इर्म लौगिक कविता विमानानि एपा सयोगिता त्वया म्यगणे: गणालिना न ल मयः प्रदत्ता. न सल सागराहत्तेऽन्य कथन नर्दना पनि अय हि करो रत्नगणमण्डितकरणभूपितोऽन्येषा दुप एप संयोगिता हि करदानमिषेण त्वयि बतानुगग हदयमेव ते समर्पयति. तदात्मवदिम पालय. त्वया मह मीलिनेय मम कन्या विष्णोर्लक्ष्मीरिव चिरमलकरोतु दिल्लीराजसिंहासनमिति जगाद. पृथ्वीराजोऽपि प्रदत्तोचितोत्तरस्तस्य श्वशुरस्य पाटावभिवद्य मर्वेभ्यो विप्रेभ्यो भूयसी दक्षिणा वितीर्य मूर्तया कीत्येव तया नूतन- वध्वा सम स्वावासमागमत् . जयचदोऽपि विम्मृतपूर्वत ख- योग्यतानुरूपं सम्पद दासीगण भविभागाश्च दिल्लीश्वराय जामाने ददौ. अभोजयश्चागणितान्विप्रान् . सत्कारयामास सवानपि पृथ्वीराज- सामंतान् . विविधैरुपचारः स्वजामातुर्मनोऽरंजयत् . मृगयादिभिरपि सर्वेषा सामंताना मनासि समतोषयत् . राजा पृथ्वीराजोऽपि स्वप्रजा- स्तथा कनोजाधिपतिसामतानसेवत अथ कतिपयदिनान्युपित्वा गृहीतस्वदेशगमनानुज्ञो कनोजाधिप स्वदेशमाजगाम. 1 Pr दशमो गुच्छ १२९ (३) इत्थं महता सायासेन महता युद्धेन च फनोजाधिपं विजित्य संयोगितां लब्ध्वा स पृथ्वीराज आत्मानं कृतकृत्यं मन्यमानोऽद्वितीयेन तारुण्यसहायेन संयोगिताया लावण्येन मोहितमतिर्विलासैकसक्तो बभूव. सच कदाचित् प्रभाते स्नात्वा विरचितसध्ये पासनः क्षणमात्र राजसमा गत्वा राज्यकार्याण्यपश्यत्. संयोोगेता तु त वकालमपि पतिविरहमस- हमाना भूयो भूयो विज्ञप्य राजसभागमनात्तं न्यवर्तयत्. प्रधानामात्याश्च परं विश्वासपात्राणि कृत्स्नमपि राज्यकार्य सन्याकुर्वन्. पृथ्वीराजशत्र- वस्तुतं विलासनिमा शृण्वन्तोऽपि तत्वजाना राजनिष्ठा तदीयं शौर्य च जानन्तो न किमप्यकुर्वन्. पृथ्वीराजश्व संयोगितया समं तेषु तेषु मातुपु नानाविधान्वितासांधके. अनिरादेव मदमत्तकोकिलालापमधुरः, सर्वत. प्रफुल्ल कुसुमि- तागणितवनलतामोदान्धसमरसंकाररम्य., मदनबाणैरिव सुतीक्ष्णरुप- गन्धैरान कारकैद्य,प्तानेकसहकार', चन्दनगन्धवाहितडागजलसगिम- लयवातहट , निर्निद्रसुवर्णचंपककालिकाकिंजल्काच्छादितभूविभागः, प्रफुल्लपारिजातकुसुमविरचितभूशय्य., तारुण्यमदोन्मत्ततरणीभिरिव कुसुमस्तकावनासमल्लिकालताभिराकान्तसकलारामः, सप्रियकरस- चरतरुणांगणकृतस्य गत , मानिनीमानविसंसननहावैधः, ऋतुराजो वसंतसमयस्तयोर्विलासे साहाय्यविधित्सयेव समाजगाम. तावपि श्रृंगारशावपारगो दारीरसंपत्तमान्वितौ तारुष्यमदशा- लिनौ तं समागतं वसन्तसमयं सल्तु समारभेतार. , P १३० पृथ्वीराजचहाण चरिते कदाचित् सततनिपतत्परागाच्छादितासु, परभृतालापनादितासु, निर्निद्रचूतकलिकामादमधुरासु सहकारवीथिषु कृतनिवासौ संगी- तकथाभिः, वारांगनानृत्यः, नानविधयौवनाविलासैरात्मानमरमयताम्. कदाचित्- अतिचपलासु, नानाविधवर्णरंजितासु, मन्दवात- संगोत्थतरंगचंचलासु नौकासु स्थित्वा परस्परकण्ठगतबाहुपाचौ चिरं मदनशरपीडितयोहँसयोलीलामपश्यताम्. अन्यदा तु--सततनिपतत्कुसुमास्तृतभूमिपु बकुलवीथिकासु चं- पकलतासंमिश्रासु विरचितकृत्रिमदोलामु स्थिती सुखमयीः क्रीडाश्चक्राते. कदाचित्-प्रफुल्लकुसुममयीना, बालपल्लवमधुराणां माधवी- लताना निकुञ्जेषु अतिमधुरगन्धचन्दनसिक्तैश्चपकाकुलसहकाराशोक- कुसुमैर्विरचितासु पुप्पशय्यासु रतिविलासानकुरुताम्. एव वसन्तसमयं निर्विशेषमुपभोगेनादृत्य प्राप्मसमयं सेवितु- मारेभात. कदाचित्--अनेकयत्रमुक्तः सुगन्धिजलसेकैराद्रीकृते, घनसार- चूर्णमिकते, मन्दमन्दवाहिकुल्याजलशीतले, अनेकपल्लवमयलतासमा- च्छादित धारागृहे समारब्धसगीती सुखेन समयमयापयताम्. कदाचिन्-अतिनिर्गलजलामु, कमलसहसदुज्ञेयतरुणीमुख- चन्द्रानु, हंगमिथुनाब्दमुग्घरामु, लतानिवारितातपायु गृहदीर्घिकागु पु वा ती स्नान प्रिषण विदरली चिरमरगेतान्.
दामो गुजा , चिन्-निर्मलगान्धिकारमणीयानु. उगीरजवनिकासंगीत- . जगमानजलमितानु, स्फटिकमणिमयी, व्यजनवात- निन शासानहारिका शारपार कीडाश्यकते. ततन्य गचपला हातमेघाहतगगनतलो वर्षासमयोऽपि त गदित मामन्त रवाजगाम. नदानी कुटनस्तबमालमनाना कदम्यवृक्षाणामधस्तात्, पारिजानवृक्षवीथिकानु, जलभरातिकान्तकलाना सुनदीना तीरेषु अनलजल्प.तमनोहगनु कदले सजिषु चिरं विलसतु.. पानिन्- अत्युजतपर्वतशिखराप्रवर्निराजप्रासादवातायनेषु स्बिया प्रालयातनुजसजवधनघटाः. मन्द मन्द चपलविलसितानि, महना गनापरतानिपततो जलप्रवाहान् पश्यन्तो क्षणमिव सकलं दिवसमगमयताम् कदाचित-- जस्परिपूर्णषु चीजाकुरहरितेषु पंकमयेषु क्षेत्रपु प्रधावनश्रान्तहरिणमिथुनविहारदर्शनेनात्मानममोदयताम्. एव चिरवास दपसमयमभिलक्ष्य संजातवैतृष्ण्यं तं पृथ्वीराज प्रेक्ष्य नृतना सयोगिताया सखीव शरत सेवितुमारभत. तत्र च-सूक्ष्मनिर्मलसलिलप्रवाहाना, तीरविराजमानमृदुलपंकना, काशम्नयकालकृतोभयतीराणा नदीना पात्रेषु हसमिथुनानि वीक्ष्य नितम्यविम्बानुकारीणि पुलिनजानानि समालोक्य परं रेमाते.
१३२ पृथ्वीराजनव्हाणचरित कढाचित्.- अतिनिर्मलपगगधूमरसनिलमण्डितासु, वनवास- युगलचंक्रमणसंजातलहरीपु, गृहदीपिफ मु स्वयमवर्गीय कृतजल- क्षेपविलासौ परमप्रफुल्छ नि सहनपत्रमंडिनानि लक्ष्मीनिवामभवनानी- वातिरमणीयानि कमलानि विन्य तन्माल.मिः परम्परमलंकुर्वन्ना समतुप्यताम् कदाचिन्मृगयामिपेण जनसमदं परिहरन्तौ सस्यपरिपाक- पिशंगानि, कचिद्धरतवापश्यानलानि कचित्सन्कृतभूमिकृयानि क्षेत्राणि पश्यन्ती, स्थाने स्थाने समुत्पन्नानां वन्यलताना स्वादूनि फलानि भक्षयन्तौ चिरमकान्तवासमुखमसेवेताम्. तदानीमेव तं सम्राजं संयोगिताविलासमन्नमवलोक्य हेमन्त- तुर्विलासानाधिरागच्छत्. तत्र च- तुहिनकणमौक्तिकमालालंकृतान् लताभि स्टोमल. शाखाराश्लिष्ठान् वृक्षान् , हिमानीपीडापरिहारायेव स्वस्तिक कृतर- जालं सूर्य, शीतवातकम्पमानगाढाश्लेयतत्परमिथुनगणं, निरीक्ष्य तूल- गय्यामये निघूमांगारपूर्णलोहपात्रे, अगरुचन्दनघूपधूमचुम्बितविताने, गर्भगृहे चिरमस्वपताम्. कदाचित्-- अनुदित एव भगवति मरीचिमालिनि, मौक्तिक- भरमस्वादूनि, आमलकरसपाकव्यंजनानि, वातामदाडिमादिपौष्टिक- पदार्थरुचिराणि, पक्वान्नानि मुंजानौ, कस्तूरिकाप्रचुरगंधविरचिंताग- लेपनो, ऊ वस्त्राणि परिधाय पागक्रीडानकुरुताम्, कदाचित्-- प्रचलनुहिनान्धकारव्याप्ते, अदृश्यमान चोचम- प्रदेश, अगणिततुपारकणमौक्तिकराजिसमलंकृतभूप्रदेशे, प्रमाते सनु- ཁsiti•དྲུག १३३ Farकिरणापनीनटिगी सर्वर पर्यटनेन हेमन्तभिय सुखदुःखे - एजीपापगने गन्न शिभितु गनेस्तं सेपितु प्रचक्रमे. तन.- पिरलीम परिमन पनिके, सुराकरसमर्शतोष्णवाते, मिलतापुर पानीदमपुरे. प्रजययातोत्यापितभूलीपदधूमरदिगन्ते सायका बाग पर्यटन्ता हिमपना जातीलतादुर्दशा विलोक्य खिनौ गुलनकिरलयमशिलान् सहपारानीधिलोपय सममेव विभूनाम् पाचिन्-- प्रपल बातचीतशुष्कपत्रध्वनि पणः नयन- पासायारिलियमरन्याप्तदिगन्त , सफलरतावष्टीदलवमलुण्ठकः, नानावृक्षगणपत्राच्छादनापहरणदक्ष शिशिर कदाचिदतिलावण्यवत्याः प्रियाया मंयोगिताया म्यम्य च शरीर पीउयेदिति मन्वानी गर्भगृह पब पित्या मीरा चक्रातु'. एवं रात्रिदिय विलसतोस्तयोः संयोगितापृथ्वीराजयोर्मनसि म्परायचिंता नैर पद लमे. नापि कामवासनाऽशाम्यत्. सा च प्रत्यर्पितता चन्हियालेय प्रतिदिन चवृधे. यद्यपि राजनिष्ठाः प्रधानामान्या स्सस्य कार्याणि दाक्षिण्येनाकुम्तथापि स्वामिन राज- कार्यविमुम्बगुपल•य कुमार्गगामिनो नीचा जना राजकार्यविज्ञानुत्पाद- यामान्यु. कमिमन्दिने गृगया निर्गतं पृ. वीराज निशम्य सर्वे तदीया गृगयासमाया अपि तत्साहाय्यार्थमागच्छन् . अचिरादेवाटविकः १३४ नीगनाला नि अस्यां गुहागा मिहो बगनि ' नि नानी गाना ना नानी निशम्य सर्वे मृगयतो महान्त कोलाहल हुन्तिमनना नु.. निलंगाम न ततोऽनिरादेव मिहनर्मपावगणो जटाकलापमानिसलानिग काम- तरनगनगुगलो महाम्तापम' ग तु नागिगांगे - नृपाथम' पृथ्वीराज अहं नान निभृत स्थितन्ती तपशगमि. तुभ्यं च तम्य नवमगंग वितरामि. गृथैव मदान्धेन त्वया मदीया तपम्गा विनिता. तदचिरादेव त्वदीयः शत्रुस्त्यां बन्तीकृत्य त्वदीये अक्षिणी कानेन विदारयिष्यतीति शशाप. तमिमं गापं मुलभकोपस्य दुर्वाससः शिष्येण चक्षुःश्रवसा प्रदत्तं निशम्य खिन्न. पृथ्वीराज स्वयमागत्य तस्य मुने. पादयो' पपात. दयानिधे! मुनिवर! अज्ञानतः कृतोऽयं दासस्यापराध. क्षन्तव्य इति व्यजिज्ञपच्च. स तु कृद्धो मुनिः ‘राजन् न ममायं शापो मृषा भविप्यति. किंतु अयामित आरभ्य वर्षादृवं भविष्यतीति प्रलपंस्तिरोदधे. राजाऽपि लब्धधैर्यः संयोगितया समं विलासनिमझो बभूव. यद्यपि परीक्षिदेव पृथ्वीराजेनावशिष्टे वर्षे देहसाफल्यं कर्तव्यमासीत्तथापि प्रकृतित एव रजोगुणाधिक्येन संयोगितालावण्य- लुब्धो न किंचिदपि उचितं चिन्तयामास. प्रत्युत पुनरपि पशुवद्वि- षयकर्दमासक्तो बभूव. (४) एवं विलासपरे दिल्लीश्वरे क्रमेणाधमा जना. सर्वत्र स्वव्यव- सायानारभन्त. शत्रवोऽपि निभृतं गूढचारैतिवृत्तान्तास्तस्य राज्य- रामो गुम सन्न पर पांसाणियोऽमात्या परस्परहेपपरा अभ- पन् निकाय बायतनगलममाना युद्धामावावस्ता अन्यनृपाणा संगो पायगन, ममदीय दाहाबलीनध भूयाभूय पृथ्वीराजेन पालिदिनापि दिराज्याममणार्थ प्रायतत तदानी चेमा माया रंगा चिटोपय मऽपि पृता नागरिका मिलित्वा दिनयताविकारार्थ सभा ना ताच मिलितास्ते कृत्स्ना राज्य- न्यवरथा विरसमलाय राजे पृथ्वीराजाय निवेदयितु चन्दकविं विपयामगु. पन्दकषिश्च तेपो राजनिछाना प्रजामुख्याना विज्ञप्तिमाकर्ण्य पर लिनो जगाद- नागरिपमुख्या यपि युप्मदर्थमहं पृथ्वी- राजन्य पिलासमदिरं गत्वा सर्व वृत्त तस्मै निवेदयिष्यामि तथापि संयोगितप्रेमपाशायद. स पृथ्वीराजस्तन भोप्यतीति निश्चितमेव. पथ खलु विषयानुरागफलपेऽन्तःकरणे फर्तव्यजिज्ञासा प्रादुर्भवेत् । जय हि हाहुलीरायः सामन्त· पृथ्वीराजस्य परमं मित्रम्. संयोगिता- हरणेऽयमेव प्राधान्येन पृथ्वीराजमसहाययत् परन्तु साम्प्रतं विषयलुब्धः स स्वसाहाय्यकारिणमपि न पृच्छति कुतो मां विप्रे! तथाप्यावां विलासमन्दिर गत्वा यथाशक्ति सर्व वृत्त निवेदयितुं प्रयतावह इति. अथ चन्दकवि समं हाहुलीरायेण विलासमन्दिरद्वारं गत्वा दासीना मुख्याया दास्या हस्त इदं पत्रं ददौ. राजन्विलासममरत्व । गौरांग्या राजकन्यया ।। इतो माहंमदः शत्रुः । तव राज्यं जिघृक्षति ॥ १॥ - NA -------- १३६ भीगानागनागिन . सा तु दागी तणागणिनि नागीना गाना गा गीद तन् पर निक्षेप. नम्मिन् गमगे गजा पानीपनि गाना - तदानीमेव तान कुशाग्रमत्या गयोगितगा पटिन पपटा लोग सा राजान जगाढ--- नाग का पापी. गुमान या मा विनाम- कारिणो चीक्ष्याम्ययति. अनेकजननगपारिने मुनमनयोश्चरण- याम्यभवम्. माम्प्रतमपि यदि न मनोग्य मफलगिष्यामि तदाऽहम- भाग्या स्याम्. तम्मादिद चूर्णी कन्य बन्हो निक्षिपामि दति राजा च मणमतिर्न किमपि प्रत्युवाच. प्रत्युत मलीलं जहाम. तेन च समु- तेजिता राजी सयोगिता सर्वाअपि म्बदामी येनेदं पत्रमानीत यश्च तस्य साहाय्यकारी तावुभावपि वेत्रे पृष्टे ताडयत. येन भीतोऽन्य कोपीदृशं पत्रं नानयेदित्यगात राज्या इमामाज्ञा कर्णकन्या सर्व:- अपि संयोगितादास्यो वेत्रहम्ताः स्वामिन्या नियोगमनुष्ठातुमहमहमि- कयाऽधावन्. तौ च चन्दकविहाहूलीरायौ महतोत्सुक्येन राजाज्ञाश्रवणे सोत्कण्ठौ महता वगेनागच्छन्तं दासीगणं वीथ्य समुखमभवता. तदानीमेव तयोः पृष्टयोर्वेत्राघाता समापतन्. तो तु कारणम- विज्ञाय संभ्रान्तौ मुहुर्त निश्चलमतिष्ठताम् यद्यपि तासा दासीना शासने पर्याप्तवलौ तौ तथाप्यवलानामुपरि हस्तक्षेपो वीराणा नोचित इति मन्यानो कथमपि राजद्वारकपाटे पृष्ठाभ्या धृत्वा वेत्राघातान् पर्यहरन्. अत्रान्तरे स्वदासीप्रतापस्य तथा स्वशत्रुशासनदुःखस्य दिदृक्षया तत्रैव पृथ्वीराजेन सम संयोगिता समाजगाम. सा च
पृथ्वीगजनगणतान्ति
..
चमा न्याऽग्गाल खामोचयनि मानणाय प्राधियाना -
प्रागणम्नद्रय गृीया सन्तुष्ट भीसमेत सांगायला
फपयन्. तनय म्यमामन्नमन मम मृगाध गन्यममा
क्षणात कर पधारिण वीगगास त्या तमाम म मय 77
नम्मिन गोजन करिंगजन्य जन्मदिन पिनारामात ,
श्रीद्रोणगिरिनाथ मांग पर समान प्रचार प्रागन.
निपुण चन्द्रन्निनपि नग. पिता५. न '
म्यानयोग्यतानुर पान पराजममासरा ए . . ...,
पनीगज गावामन जन--(१६:) पति कि....
म राजाऽनगपाल यमनोज २३ गयो , " :
गाजयनन्धी चार र परममान सा- . . .
साधन निवाएं राय IN “गा५ -. . ::
सपिपित माना. . पाना !
मी मार1५४ मा !
गानि. nit )!
समगnim's
rin ༌ ' སཱདཱམཱནi ད;སྨ༣ ༣༣ བག,,,
1
.
PM
न
१२० दशमो गुच्छः वेनाधानपरिहाराय पृष्टेन कपाट धृत्वावस्थितो म्वदासीगणपरिवेष्टितौ चन्दकविह हुर्ल रायै वीग चैनहास तस्मिनेव क्षणे कोपरपतनयन कमल स क्षत्रियश्चेष्ठस्त हास कर्णकत्वाऽऽ मानमपमानित मन्यानो विधूय तत्कपट तासा द सीना पुरतम्तयो. अवदच्च -- दम्य फन्नमपि युष्मकर्मावशिष्टया राजप्रीत्या सोड. साम्प्रत तु सा समूल नष्टा. तयद या खलु दासी यमालय द्रष्टुमिच्छेत्तपेय वेनाधान करणीय इति. तम्य तदुम म.पण निशम्य सवा अपि दान्य पलायिता स्वस्वस्थान जग्मुः. दापु च निवृत्त सु कोप.तिरेकपस्फुरदधरोष्ठ' स चन्दकविभाह- कविश्रेष्ठ ' एन.वकालपर्यन्त कृतायाः सेवाया इद परितोषिक पृथ्वी- राजेन वितीर्ण. एतापावा संयोगितया सम्यक् सत्कृतो. अय हि सोगिताया लामनात्मान धनं मन्यमान सर्वानपि नो दीनान् मन्यते. एपा सयोगिताऽपि न क्षुद्रान्मन्यमाना दासीहस्तेन ताडयति. तद्यावदिमा मदोमता सयोगिता वैधव्यपकमग्नान करिप्यामि तावत्पर्य- न्तममभिन्दितीनगरे जल न पास्य.मि. भात.. चन्द्रको!.ते रोचते. इ.त. चन्दक.परंतु भपण कटु दुलारायस्लेद म.पण निशम्प खिजोऽवदत्-हाल राय ' सदीया सर्व पितरो । वज्जीव सस्पानि- चरणारधिनपरा म्पर्गमगच्च तपाप कुले जनित्या किन- दमसवर पलपति! पदाचिरस्परपना. स्वामी सेवकाप उचनीति सेवकै मात् साम्प तय ! ५.पि गुमाइला पा फरोत गोरिति । के गरेप मा. ald रायसी- १३८ पृतीगनवहाण नागिन कलुपितमना पापभाजन माम अयापि न नामी सीमन प्रा. तिम्या भविष्यतीति . हाहुरीगयश्च रजोगुण विग्यशाली गय हि खल बन्दिन मानापमानयो कयैव भवदिन जायते. गयास्यचिदाजानुनि कर- णीया. रुचिराणि पक्वान्नानि भारतव्यानि, एवं धवन काल याप- यन्त कथ मानापमानवाता जान्यथ. तिरस्कृत वापि न पुनम्न सेवते किमुत मानवनोमानव ' तत्तिष्ठत यूयमम्य मदमत्तत्य राजा ऽपमानपरितोषिकाणि गृहन्त । अह चतो गत्वा गिझनीपति गहा- बुद्धीनमाह्य पृथ्वीराज चन्दिन कृत्वा सयोगितागपनेप्यामि दति- वदन्नेव प्रजवमश्वमारुह्य गिझनीनगरमभिलक्ष्यागात् (५) भीष्मप्रतिज्ञ हाहुलीराय कोपकलुप यवनराजमानतु गत निशम्य सर्वेऽपि दिल्लीनगरवासिनो जना अत्यन्त चिन्त तुम अभवन्. ये खलु प्रधानामात्या राज्यकार्यभार धुरंधरा असन्तेऽपि अपमानभिया सर्व वृत्त निवेदयितु राज्ञे नाशकन् ये च धनिका आसस्ते स्वधनरक्षणचिन्तामग्ना शनैः शनैर्नगादपासरन् य खलु कुलीनास्ते स्वशीलरक्षणाय स्वकान्ता. कन्यकाश्चान्यत्रप्रेषयन् ये च धार्मिकास्ते राजसंकटपरिहाराय नानाविधान् धार्मिकानुपायाना- तिष्टन्त. हाहुलीरायश्च सकोपं दिल्लीनगरान्निर्गतो गिझनीनगरमागत्य तदविप शहाबुद्धीनमपश्यत्. तेन कृतसत्कारस्तमुवाच राजन् ? एप + दशमो गुच्छ १३९ हि उचितोऽवसरो दिल्ली नगराक्रमणस्य, यतो पृथ्वीराज सयोगि- तादिलासमन्नो न किंचिदपि राजकार्य पश्यति प्रत्युत सर्वानपि सा- मन्तानपमानयात. यो हि भीष्म इव प्रतापशाली चामुण्डराय सोऽधुना बन्दकित शतं त्यक्त्वा तूणी तिउति. युहस्पतिरिख बुद्धिम रूपमापामात्यन्तु स्वयमेव तेन निहत.. अवशिष्टा शूराध सयोगिताहरणसमये समरागणे पतिताः. तदिदानीमेप सत्वरं दिल्ली- नगरमाक्रम्य चिरमभिलपित सफीरोपित. धूर्त' शहाबुद्धीनो हाहुलीरायं शनुपक्ष्य जानन सहसा तस्मिन् व्यश्वसत् प्रेषयामास च स्वविधासप्रन फेचन सामन्त पृथ्वीराजज्यस्थितिनिरीक्षणाय. सोऽपि गत्वा हाहुल रायपपिन सर्व प्रत्यक्ष कृत्य प्रतिनिवृत्त स्वस्वामिने सर्प वृत्तान्त न्यवेदयत शहाबुर्दनन्ध त श्रुत्वा सन्तुधिरदाच्छित मनोरथ पूरचितुमुलुक स्वसेना समनरात्. रमेण विनगरानणाय स्वराजधान्या सकाशात् प्रतस्थे च.
No text on this page.
No text on this page.
44 - i-Film गमा MirF PREETE init मनमा THAT दिनानि. ios it's for it" लिन सHि! .. {{t. HTH, irri, if fl-1-1F. IEEE HIT iii. भागि. AIRTHI Mt. I AM - FAT Inter मी निff-ITTERamit ! फय म शनिवात. पायित - 01:11 दिया नगरमामय पपीरा । चन्दिन या माति । नदय- मवसर एव बावनीय इति. विजायच { Offis • नानपतु मन्त पुरप्रवेशोचिने सेवकमाझ्यावदत्-न्य हि महता लानुपण संयोगिताविलासमन्दिरं प्रविश्यकाफिन नीराजन्य रम्न पद पर क्षिति. तच पत्रमित्यम्. पृथ्वीराज! क्षत्रिय श्रेष्ठ ! सर्वत्र संचरता दूताना मुखेन्या दिल्लीनगराक्रमणाय समागच्छन्त शहाबुद्धीनमवगन्य तव साहाय- विधानायानाहूतोऽपि समागत्य तिष्ठामि. अत्रागत्य तिष्ठतो में दश दिनानि संवृत्तानि. तथापि मदागमनं न जानाति भवान्. यदि नाहशो मित्रस्येयमवस्था तदा गुप्तमागच्छतः शत्रुसैन्यस्य वा कथ जानीयात्. त्वा हि विषयासक्तमविभावितराजकार्य प्रभुमयोग्य एकादशो गुच्छा. १४३ मन्वानाः मजास्त्यक्त्वाऽन्यत्र गच्छन्ति. संयोगितापि लावण्यवती तारुण्यसम्पजा स्यानाम तथापि विपयोपभोगस्तदासक्तिब्ध न नः क्षनियाणा प्रधानं कर्म. क्षत्रियजातिः खलु दीनाना पालनाय धर्मरक्षणायाऽस्मिजगति भगवता परमात्मना निर्मितेति सर्वाणि शाखाणि वदन्ति. यद्यपि सन्ति नाम धर्मार्थकाममोक्षाख्याश्चत्वारः पुरुषास्तिथापि धर्मादीना त्रयाणामाविरोधेन सेव्यमानः कामः पुरुषार्यता भजते न विरोधेन. अन्यथा कामासक्ताः पशवोऽपि पुरुषार्थकारिणः त्युः. तद्विरमास्मादनकारिणः कामोपभोगात्, पश्य च दीनाना प्रजाना दुर्दशां. एप केवलं कृतान्त इव सत्वरमागच्छति तव राज्यमपहर्तुं यवनाधिपः. तत्सलाय सेनां. न खलु तव पूर्वजा- स्वमिव विषयपके लठन्तः पार्वणचन्द्रधवलां कीर्ति संपादयामासु . तद्विषयोपभोगलालसा विहाय सत्वरमागत्य कर्तव्य विचारयेति. स तु स्वामिभक्तश्चतुरः सेवकोऽन्तःपुरनीति सम्यक् जानन् दासी नाम भूत्वा सयोगिताविलासमन्दिरमविशत्. क्रमेण परमचा- तुर्येण सयोगिताया. प्रिया दासी बभूव. एकस्मिन्दिने पाटलीपुप्पपरि- मलामोदिते निर्मले जले चिरं वित्य तो श्रान्ती शुफरंगासंवाद शृण्वन्तौ द्रोण्यामतिछताम्. अनान्तरे प्रकृष्ट शीतमसहमाना सयोगिता ततो निर्गत्य वखान्तरं परिधातुं स्वपिलासमन्दिरं जगाम. पृथ्वीराजप सुखेन शीत सहमानस्तत्रैव तस्थौ. तदानीमेव सा चतुरा दूती तत्पत्रं पृथ्वीराजसनिधावक्षिपत् अवदञ्च-स्वामिन् ! इदानीमेपेतो महता बगेन धावतः शुफस्य मुखादलितभिद पवामिति. पृथ्वीरानो.
. -1 पि पन्यान नागत मकान सावन म २. कोप पनि ༢༤༢ ༣T >ད་ ध मन नपत्रमनुवाच्य बिन्ती मन- मन-र " विषयन्दने लुटता नय करयनव न कुन * हद विन कला . नदीय ཏཱིའུ་འིར་པའི ཀཱུ ༢༢ ༣: འ प्रा नई 7 दुतुनवले.य मना जन्यवाश्रय य ल नन्त दीय वृत्त पन्यन्तः म्बसुकृत मप दिनेषु नना पर्यजा. हिना बदन्नि' र चमार द्वितीय हृदयनिय ने मुहत् समर मटो मदीयर जाम समन्य द्वारि दशदिनयन्त तिष्ठति, न प्यद नर्गन्दा न ज ना ने बिना निनावमानिन. विषयविष,पभोगमूढमनिम्ह म्यमनचनपि व्यन्मरन्. तदिद्वानी मेवाह मौलन् प्रधानान ल्यान हय चिनो थप सत्कनु प्रयतिन्ये. ततस्तद- नुमत्याऽन्यत्र गतान प्रज, जनानाचम्य तान् म्बन्थानापन्ना विधान मदोन्मत्त त भूयो नृग पगभन यवनराज सनूलनुन्नूलवियानीति एव विचिन्तयत्येव मति राजन सत्तलालकागल नगरीरा सयोगिता मल लमागत्य-नाथ कि न सुग्वयति एप प्रभातिको मलयवात ? किमद्य न स्पृहयसि गण्डुपजल मदगे त्यातुं ? किं नोत्सहसे परिहासा जोपयितुः किमिति अगाधचिन्तामन्नो लिखित- इवाभासि - प्राणनाथ केन पापिनऽसौ मम विहार कलुपीकृन.? फिमिति प्रतिदिनमिवाद्य हृदयग्राहिनिः प्रेमरसमयीपणेनार्नुगृहामि
No text on this page.
wa . १४६ पृथ्वीराजचव्हाणचरित - त्या.! एतावत्कालपर्यन्तं यदभूत्तत्सर्वमपि विस्मृत्यातः परं किंकर्तव्यं तद्विचार्यताम् अह हि मन्ये-प्रथमतः सर्वेभ्य प्रजाजनेभ्यो विश्वासोत्पादनाय सर्वेषा नागरिकाणा महती सभा करणीया. तत मदीयमकृत्रिम मित्र चितोडाधिप समसिहः सत्करणीयः. ततस्तत्रैव कर्तव्याविचारणाऽपि कार्येति. तदेतद्यदि भवतामनुमत तदा शीघ्र. मेव भविष्यत्मभावृत्तं सर्वत्र घे.पकेघोषयत. अह च प्रमत्तः सभा- समय प्रतिपालयस्तिष्ठामीति. ते चाकस्मादेव पृथ्वीराजम्य कर्तव्यदक्षता विलोक्य विस्मिता प्रतिहततर्कान्तथैव सर्वमकुर्वन् पृथ्वीराजश्च कतिपयसामन्तसमन्वितः प्रजवमश्वमारुह्य स्वयमेव समरसिंहस्य स्कघावारमगच्छत्. तत द्वारपालनिवेदितागमनः सत्वरमने फर्तव्यदक्ष धर्मशील समरसिह गाढमाश्लिपत् सोऽपि च पर विस्मितम्न पृथ्वीगज विषयलालसापिशाचिकामुक्त पुनर्जतं मन्वान ईश्वरं मनसैवास्तोत्. निजगाद च-वयस्य! पृथ्वीराज! अद्यापि भारतवर्षस्य भागधेयं समीचीनमेवास्ति. अद्यापि रजपूतरमणीना पातिव्रत्यामिन शान्त , नापि धर्मशीलाना मुनीना तपासि नष्टानि. यतो विपयपागरतलमनो भवान् म्वकर्तव्यविधानाय पुनरपि पूर्ववद- वस्थित . पृथ्वीरज! त्वादृशम्य पुरुषपुगवम्य यद्योग्य तदेव कुरु. अन्यथा कीटका अपि विलासोपभोगान् कुर्वन्तः कि न स्तुत्यही: अधुना चास्माभिरप्रमत्तैः सम्यक सेना सन्नाट व्यूहरचना कार्या. इदानीमवागतो मदीयश्चारः समीपमागतं शत्रं निवेदयताति. पृथ्वीराजोऽपि तदीयमिममुपदेशममृतमेव मन्वान. सत्यत्वेन जग्राह. पादाभ्या गत्वा त राजा 471 . ८ प्रथमोगुच्छ. पृथ्वीराजोऽपि मातामहम्येन्द्रप्रस्थाधीश्वरस्यानंगपालम्याना गिर- सांऽगीकुर्वाण. सर्व हस्तिनापुरराज्यं स्वीचकार. राजाऽनंगपालाऽपि योग्यपुरुषे निहितराज्यभारतया निश्चिन्तो बदरिकाश्रमं तपस्तप्तुं प्र- ययौ. स्वपितामहेन कृल्नं राज्यं पृथ्वीगजायैव समर्पितमवेक्ष्य नितान्तं क्रुद्ध कनोजाधिपतिरनंगपालस्य कनिष्ठकन्यापुत्रो जयचंद पृथ्वीराजाय परमद्रुह्यत्. प्रकाशमब्रवीच-मातामहेनानंगपालेन कृत्स्नं राज्य पृथ्वीराजायैव समर्पितमेतन्न सम्यक् कृतं. अहमपि ह्यनगपालम्य दौहित्र ! यथाऽनगपालस्य पृथ्वीराज प्रियस्तयाऽहमपि. शरीरसंबंध- तश्च समानावेवावाम्. तस्मादनंगपालस्य राज्येऽधों मदीयोऽशोऽस्त्येवेति. वाचका ! यद्यपि राज्ञाऽनंगपालेन यत्कृतं तत्साध्वेव शास्त्र- विहितं च. यतः सर्वाण्यपि शास्त्राणि पुत्रेषु ज्येष्ठपुत्रस्य राज्यभोगित्व वदन्ति. तदभावे न्यायत एव ज्येष्ठकन्यायाश्च तनयस्तदंगभागिति वदन्ति. तथापि राजनीती न्याय्यान्याय्यविचारस्तावडेव जायते यावदु- भावपि पक्षौ समवलौ स्याताम्. यदा त्वेक पक्षोऽधिकवलोऽन्यश्च हीनवलस्तदा सर्व न्याय्यान्याय्यविचारं विहाय सवलो हीनबलं नाशयत्येव. सज्जना ' किमर्थमित्थं दूरान्वेषणा. ये खल राजान इह जगति नानाविधान्नियमान्विधाय जनान् पालयन्ति तेऽपि परराज्या- पहारार्थं रात्रिंदिवं प्रयतन्ते. यदि कश्चन चौरो रात्रौ निभृत कस्यापि गृह प्रविश्य तद्रव्यमपहरीत ज्ञायते च स तत्कर्मकारी राजपुरुषै- म्तदा स कारागारे स्थाप्यते. परन्त्विमे राजान सुव्यवस्थिता सेना गृहीत्वा यदा सर्वजनाना समक्षं परराज्यान्याक्रम्य तत्स्थ जनानां एकादशो गुच्छ वृत्तकुशलपन सायं सभागमनार्थ चित्तोड.धिपमामत्र्य वीराजः स्वनिवासं प्रत्यागच्छत् अचिरादेव च भोभी सभ्या नागरिका. : युप्मस्व मी पृथ्वीराजो युप्मानाज्ञापयति सप्तकृत्व. पराजितः शहाबुद्धीननामा ययनराजः पुनरपि योध्दमागच्छति अम्मदीयाश्च के चन तम्य सहाया.. तत्याप्रत कि विधयमिति विना यित सायकले मरती समा मियते. तदर्थच सर्वैरपि मदिरागन्तव्य मिति. निशम्य नेमां घपणा स्वsiq नागरिका आधयमना आनन्दो सत्यः प्रफु दाहयो विहितदिनकृत्यारत सभासमय प्रतिपाल्यामासु'. अनिगदेव चानन्तरन्द्रिजन ततीति. सबर- सागन्तनस्वारमध्यवर्ती तारागणापगतो विपर प्रपो दस्तिम्कन्धगत पर पीराज ग्वनिवामपासादागिय मरा प्रजाजनागा Bणामान् गृष्न् नरेण समारभ नमाजगाममाना मरसिंतोऽपि सभामागतम्तेन पागल सम्मेवात सापादि. सौर मामला परिणपिप गराधीलामी दिनगरवामिन सानन्देन सिमा रा. पर स्पय समरसिंहम्म सरगरियाणा प्रतिमाह से कर जाम ३ १३६ प . ना 1: T५. . . मर्थ गायन तेन समालोडर इ. २५ -- १४८ সূৰুৱা (:) एवं महोत्सव ध ना नहाने काल हने प्रचली माने राजप्रासादम्य मव्यचतुष्कवर्तिनी महती शिला द्विधाऽभवत तनध जटाभारधरी. खासमालाभारी, ग्यततरनयनः. हन्नाविलयक- रालनमखड्ग नरकपालमृपिताइनीयहन्न, गरानोपना वीरभद्र आविर्वभूव. नं च भयंगस्वरूपं वध्य पृथ्वीराज साष्टागं प्रणिपपात. परन्तु स न पृथ्वीराज किचिदप्यमापन. तत शिवभक्त समर- मिहन्तमनमत् स्वीकृल च तदभिर दन तृष्णस्थितं च बग्भद्रं देवावर शाली चन्दर अम्नि कञ्चन विशेषः' इत्यपृच्छन्. तदानीव म घोन्घोष उच्न -अदमम्मि वीरभद्र . परमण मद, शिवन दमयनविश्वमार्यमुत्साटिन नं च मन मनित्या कृतकृत्यः मदाशवात् । यो हि नव निद्रा भन्न्यति नन्ग कुलझयो भविष्चन ' इति ब लम्बान नुखनगर. प्राभानिन बायकोलाहलन मम निद्रा गिजा. तेन च ना राज्य नपान नैनारदेव लिन नब कुलथगोऽपि भवित. योऽय गहायुर्वना यद्यान्न समपदमागच्चर म र विजयामय वा बनिन वीय ने. नन म कर्मय दिनगन्य राजा नाम शून्या मकर सत्यागी न न मिान्य एघ गरकर- म. यात Anisation Haramimes एकादशो गुच्छ . इम भाविनमनर्थ पीरभद्रमुखानिशम्य सजातयु खः स पृथ्वीराज स्वप्रजाना दु.खं भविष्यतीति मनसि कुर्वन्नश्रुण्य- मुञ्चत् तमाणे मुचन्त चीभ्य वीरभद्र सहापमाह-~-राजन् । अयावधि ये खलु रामचन्द्रादयः परमात्मावताररूपा राजान मवृत्तास्तेपु कस्य हस्ते खलु इव पृथिवी नियमेन स्थिता ? न कम्यापीति प्रत्यक्ष | तदवश्य भाविन्यर्थे दुखविधानमनुचित्त. मानवो हि क्षणिकान्विषयान् नित्यान् मन्वानस्तेपा क्षये वृत्रा गोचति. स शोक एवं मानवस्यायुन्यूनीकरोति. तद्विरमास्मादकार णदुःखकरणात्. एपा हि जगतो रीतिः यदेकस्य विषयस्यापहारे यम्य म विपय. स गोचति येन च लब्धः स मोदते तस्माद- दासीना एव विद्वासोऽस्मिन्विषये इति. उक्त्वा चेत्थ स वीरभद्रस्ति- रोदध राजा च खिन स्वमन्दिरमगात्. सर्वेऽपि प्रजाजनास्तस्य वृत्तस्य श्रवणेनात्यन्त दु खाकुला बालका इव भुवि निपत्य रुरुतु.. अन्ये धनिकाध स्वयनम्य रक्षणाय नानाविधानुपायानुपायुजत. कुलीना जना स्वस्तीणा तथा भगिनीना गोलरक्षणाय म्पलान्तरमकुर्वन्. एव व्यग्रेषु सकलनागरिकपु अम्बस्थचित्त पृथ्वीराज पर दुखाकलः शयनगदिरं प्रवियेश. तत्र च प्राणप्रिया स्वसंकटान- कमलमुखी चिन्ता रुन्ता सयोगितामवेक्ष्य दु खितम्ता सहसाऽऽश्लि- प्य सलील जगाद. प्रिये ! अवश्य भाविनो भावा भवन्त्येव तत्र नास्ति मानवस्य प्रतीकारसामय न खल्वस्मिन् मर्त्यलोके कम्धन निरजीवी नापि सर्वदा मुखोपभोगी. ये खलु भगवन्महाया नीति-
१५०
पृथ्वीराजचव्हाणचारते
मूतया नलादय आसन्तऽपि समये प्रातेऽपाराणि दुःखान्यनुवन्वु.
तदा न. क्षुद्राणा का स्था. तन्मादगणायवे वर्क यावच्चक्ति
सत्कर्माचरणाय व फलं तु देवानमिति.
माऽपि मनी तबीयमिदं भाषण निशन्य शान्तोद्वेगा सुन
मुम्ब प. अचिगडेव च नांचोत्तमभवहिता मगवनी युप्तिधामा-
त्मवशा चक्रे पृर्श्व राजन्तु नानाविधकचनाभि. संतप्तमन्तको न
चिगदपि निद्रां लेभ. ततश्च प्रामातिनानिन गिरनि पृष्टः
स्वल्यां निद्रा लेभ.
तदानीमय भयंकरं स्वम वीध्य मीत सामाग जागर्तिन्म
पृथ्वीगजः. तस्य च महताऽऽक्रोगेन प्रथमं प्रवुद्धा सती संयोगिता
नं जागरयतिम्म. नं चाश्रपूर्णनयन शुक्रवदनं धर्मकणाक्तिगात्र
नीनमित्र मर्वत फातगमावन पश्यन्नं म्बकान्तं पश्यन्ती संयोगिता-
ऽपृच्छत् नाथ' किमिनि त्यनुगकांग : नाय त आकुलीमाव :
इति. मोपि चेदानी लब्यस्वास्थ्य गर्न गनेरनवीन-प्रिये ! अद्य
बनु मया महान भयंकर म्बप्नो दृष्ट . म चन्थन अहं च वया
र नान्य मदत्यागने समुपविष्टोऽनिमुन्दरी नामपश्यन मार
नाम शिवकालं त्वया मह मनपन्नी तम्या. अत्रान्नर मंचार्ग
पर्वन दर म्यूटया कृष्णा पकता बन्नवयुगली हानी मा
न्या प्रदत्य ना सुन्दा मृत वायत्री नन्य नमन
कारोबार
474
r
No text on this page.
१९२ नयनरत अम्गापयत. नगेन पोहणेन यामिकालिनागना पर गम्ग प्रवेश गर्नया न्यागत एव नाम निकामिन- जनशे महानं पागनगन भन्या मायनायक ना कम्नना म ग्यपि मरनाम्यानानिनिनिवामा माग. ये ग्वन नटादयः मकरोनितम्जका जना गम्तानगरनि काम- यामाम. याच वाग्गोपिनम्ना अपि. रात्रंदिन नननन्य सो युद्ध कलाशिक्षण ददी. ये रालु महान्तं। जलपनया आमम्नान शत्रुपथ्य कश्चन गढथारे मा दृपयधिति नत्रापि निरीक्षकान म्थापयामास. सर्वेभ्यश्च नागरिकन्या चान्यन्य व्यय मिन विधातु ममुपनिदेश. म्वय चाश्रमामय माण्यपि मर्मस्थानान्यपश्यनु. ततश्च भीममिव मत्यप्रतिज, द्रोणमिव गवाम्यविद्याकाल, भीममिव महाबलं, अर्जुनमिवामाघबाण. व्याल चामुण्डाय प्रणि- पत्य जगाद. तात ' चामुण्डगय ! मया च महदपराद्ध दुष्टजन.- क्तिविषमगरलदूपितमतिना मया न किचिदपि विचारित व च वदिशालाया स्थापितो महत क्लेगाननुभावितोऽसि. नदेतपर्व शल्य मिव मां पीडयति धन्यन्त्व. यतो मदीयैरीहोर्दवर्तनै. पीडितोऽपि न हाहुलीरायवन्मन्नाशार्थमचेष्टथाः. नापि मर्द यशवणा महायोऽभू भत्रियश्रेष्ठ | चामुण्डराय । एप समयो भयकर इवाभाति, तदव- शिष्ट कोप विहाय साहाय्यं कुरु एताश्च कन्यका यवनराक्रांता. प्राणास्त्यश्यन्ति. तव भगिनी तत्पुत्रो रेणसी मा विहाय न स्थास्यत . तत्त्वा शिरसा प्रसादयामि अम्मिन् युद्धे साहाच्यं विधातुमिति.
No text on this page.
• तीगजनना 4. सैन्य मामले मनानाग नानि. कर मिलानामि नोडोगामिना : पर्योऽयमानो भवेत. . Lip मानि प्रपणे मनगरि मागत बगेन या सम गमुनातीर भागनयं. सप्तटिकारमये शुभो गुरुतो राजपुगे मनन नतोनि. ननि समये गनपटत गनिमीतगानि तदानी बगरा गमियामा इनि. इट न तमापण निशम्य मन्तुष्टा गवेऽनुमाउन्नेमा मजा च सभा विसर्जयित्वान्या अति पत्नी मिलिया प्राणप्रियायाः संयो- गिताया मंदिरमाजगाम. सयोगिता व क्षत्रियकन्यकाऽपि स्वप्राण- प्रियस्य युद्धार्थ प्रयाणमवलोक्य नितान्तं दु खानुला बभूव. मा व ऋतश्चिदपि कारणादिदं पतिदर्शनं चरममेव मन्वानाऽत्मानमधन्य- मशोचत्. तथापि सती सा प्रभाते प्रयास्यन्तं सकलगुणमण्डितं सम्राजं पति रालो नानाविधैर्विलासैः सिपेवे. प्रथमतः सा तदय नानाविधानि मुरुचिराणि पक्वान्नानि स्वहन्तेन निर्माय तनभोजयत्. पृथ्वीराजोऽपि स्वप्राणप्रियायाः संयोगितायाः परिप्रनं सफलीकd- मिच्छु. पर्याप्तमभुक्त. भुक्तवते तस्मै हस्तप्रक्षालनार्थ पाटलीपुष्प- जलं वितीर्य स्वयंविरचितां ताम्बूलवीटिकां ददौ. स्वयमपि किचि- द्भक्त्वा तत्सेवार्थ शीघ्रमेवागच्छत्. अतिकोमलाभ्या स्वहस्तकमलाभ्यां तस्य पादाबुजे मर्दयन्ती खिन्नवदनां संयोगितां स्वसमीपमाकृप्य तदधरामृतं पिबन् जगाद पृथ्वीराज.-कान्ते । इदं तेऽमृतादपि मधुर देवानामपि दुर्लभमध- 2 ॥
No text on this page.
१५६ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते अवदच्च-प्रिये ! त्वमसि क्षत्रियकन्यका. न केवलं वीरमुता किंतु वीरपत्न्याप. तद्विहाय शोकमानन्देन युद्धगमनार्थमनुमोढस्व. ना- स्मिन्समये वीरागना इतरवदश्रूणि मुंचन्ति किंतु स्वपतीन् मधुरै - पणैरुत्तेजवन्ति. तदुत्तिष्ठ. त्वं हि यशस्विनी आराध्यदेवता. त्वं हि मे स्वामिनी. त्वमेव मे राज्यलक्ष्मीः. त्वया प्रदत्तेन खड्गेनाह- मवश्यं यशस्वी भविप्यामि. तदुत्थाय मदीयं खड़े मदीयपट्टबन्थे स्थापयेति. पृथ्वीराजस्येदं भाषणं निशम्य साऽपि क्षत्रियकन्यका सत्वर- मुत्थाय स्मेरमुखी स्वहस्तेन खड़लतिकामादाय तदीये पटवन्धे ऽबध्नात्. अभापत च-प्राणनाथ ! यद्यप्यहमस्मि वीरकन्या वीरपत्नी च तथापि अद्यापि अपक्कबुद्धिः संसारविषयोपभोगेऽवितृष्णा नार्थ युद्धार्थ प्रस्थितमवलोक्य प्रेम्णाऽनिष्टमाशंकमाना किंचिदस्वस्थचि- ताऽभवम्. वस्तुतस्तु सासारिकविषयोपभोगेन न पुरुषार्थ. सेत्स्यति. तांश्च यथाशक्ति पश्चादयोऽपि सेवन्त एव. अस्मिन् मृत्युलोके वलप्रधाना क्षत्रियजाति. केवलं पशुवद्यथेच्छं विषयभोगायैव न निर्मिता किंतु न्यायेन प्रजापालनार्थ. एते च दैत्या इव मदान्या यवनाः दुर्वलान् पीडयित्वा स्वविषयवासनां पूरयन्ति. तत्तेषां दण्ड आवश्यकः. एतादृशपवित्रकार्यार्थ मे पतिर्गच्छति. तत्प्राणनाथ! इदं पवित्रं कार्य सम्यगनुष्ठेयं. तत्र च स्वर्गगमनं श्रेयो न पुनरननुष्ठीय वाऽकीर्तिमधिगम्य वा प्रत्यागमनं. तस्मिन् समये मदीया चिन्ता न कार्या. या खल युप्मदीयैः परमपवित्रैर्गुणैराकृष्टा पितरमपि पृथ्वीराजचव्हाणचरिते वित्त स्वातंत्र्यमपहरन्ति तदा नैकोऽपि विद्वान् नैकमपि शासमेतां- यौरत्वेन व्यपदिशति. प्रत्युत प्रतापगालित्वेन तान् स्तुवन्ति. महा- भागाः इदं सर्व राजनीतिम्वरूप क्षणभंगुरं वारांगनाप्रेमसमं वीक्ष्य निर्विण्णा सजना विशेषतो राजनीतौ न्याय्यान्याय्यविचारचर्चाया- मुदासते. अस्तु. प्रकृतमनुसराम . स च जयचन्दो बलाढ्यो रात्रि- दिवं पृथ्वीराजनाशाय प्रयतमान. म्बसेनादिकं वर्धयामास. अध नागोरनगरम्य समीपे ‘खटुपूर' नामक. कश्चन ग्रामो वर्तते. तत्रातिप्राचीनोऽपारधनपरिपूणों गुप्त कोगो वर्तत इति कि- वदन्ती पृथ्वीराज. शुश्राव. श्रुत्वा च तं कोशमात्मसाच्चिकीर्षु सु- कुशलमंत्रशाखकोविदैस्त कोशमन्वैषयत्. तेऽपि निपुणमन्विप्य प्रत्या- गत्य 'अस्ति तत्र महान् कोगः' इति कथयामासु . ततः पृथ्वीराजो बुद्धिमता चतुरेण कयमापनाना प्रधानामात्येन समं तत्स्थानं जगाम. अपदयच तस्य कोशस्य प्रवेशद्वारे चतुरेण कोशस्य स्थापयित्रा स्थापिता मूर्ति. अपठ्य तस्या गिर प्रदेशे लिखितमिद वाक्यं.- "शिरदिछत्वा धनं प्रार्य । अन्यथा दुर्लभ धनम्" चिन्तयामास च मनसि ~-यदि मदीयं गिरश्छित्वा धनं लभ्येत. तदा तस्य को- योपयोगहति. एवचिन्तापरे पृथ्वीराजे तचिन्ताकारणं ज्ञात्वा चतुर. क्यमापोनामामात्य. सस्मितमब्रवीत्-‘स्वामिन् ! नायमस्य वाक्यस्यार्थ. किंतु यावदम्या मूर्तीस्तकं स्थिरमस्ति तावत्संपल्लाभोदुर्लभ परंतु यदा कश्चन माहसिकोऽस्या मूर्ते शिरश्छिन्यातदा स तम्मिलेव क्षणे कल्नमपि धनं लभेतेति. इद च तस्य भाषणं निगम्य संतुष्ट पृथ्वी-
No text on this page.
२७४ पृथ्वीराज चव्हाणचरिते खनाम्नैव शत्रनकम्पयत् यम्य नाम श्रुत्वैव सर्वे रिपत्रः कादि- शीका अभवन् , स च सम्र टू पृथ्वीगजोऽधुना क्षुद्रस्याधर्मशीलम्य सप्तकृत्व पराजितम्य गिझनीपतेः शहाबुद्धीनस्य बन्दी नाम भूत्वा कारागारमधिवसति एतेनेद सुनिश्चित यत् कालप्रभावादेव हि सब विजयन्ते पराजयन्ते च. एष एव शहाबुद्दीन सप्तकृत्व पराजितो. ऽपि पुनरपि दिल्लं श्वर विजतु प्रयतमानो विजयी बभूवैव. तत्सर्वदा मानवेनोद्यम करणीय एव. फलदाने च दैवमेव कारण. साम्प्रतं तु अहमेकाकी न शहाबुद्धीन जित्वा म्वामिन मोचयितुं प्रभवामि. अनुना तु दिल्लीश्वर मोचयित्वा पुनरपि सिहासने तस्य स्थापना खपुप्पायते. अय चावतारसमाप्तिकाल एवेति निश्चित. भगवती- वचनानुरूपमस्मिन् भारतवर्षे क्षत्रियशासन विनाश्य यवनशासन- मेव भवदित्यत्र न सशय . ममापि नास्त्यधुना जीवनम्यावश्यकता. तथापि यावत्पर्यन्तं मम स्वामी पृथ्वीराजः कारागारवासदु खमनु- भवति तावत्पर्यन्त मदीयाः प्राणा नोक्रामिप्यन्ति. तस्मादधुना गिझनीश्वरदर्शनाय मया गिझनीनगर प्रति गन्तव्यं. तत्र गत्वा यदु- चित तदेव कर्तव्यम् कुटिलमतिर्गिझनीश्वरो मा हि पृथ्वीराजस्य परम मित्र जानन् कदाचिन्मामाप कारागृहे वासयेत् ? तदितो निर्गतेन मया पुनरपि दिल्लीनगरदर्शनाकाक्षा न करणीया. यत्खल्वत्र कर्तव्यं तत्कृत्वैव गिझनीनगरं प्रति गन्तव्यमिति. एव विचार्य कृतनिश्चयः स चन्दकवि प्रथमं स्वोपास्यदेवता भगवती सपूज्य दिव्यैस्तोत्रैस्तुष्टाव. सा तु प्रसन्ना स्वयमाविर्भूय चन्दकविमवदत्. वत्स चन्दकवे ! तुष्टास्मि. गच्छ गिझनीनगर.
T द्वादशा गुच्छ' १७५ सदर्भाट सर्वमपि परिपूर्ण भविष्यतीति. भगवतीभक्तचन्द- कविगंगदत्या ३६ भापण निशम्य सन्तुष्ट. परमादरेणावोचत्- मात ! अत उर्ध्वमस्मिन् भारतवर्षे म्लेच्छस्य शासन भविष्यति. तत्वमपि अन्तहिता भव. प चन्दकविश्व स्वामिचरण सम स्वर्ग- मागतम्या पुनरप्यचयिष्यतीति वदनथुसिक्तपादकमल प्रणिपत्य भगवतीमन्दिरस्य कपाट पिधाय पहिराययो. बहिरागत्य मिशनी- नगर जिगमिपुः प्रथमतः संयोगितामासादमाजगाम तदभिवादनार्य चन्दकविः. आगत्य च तत्र भस्मावशेषा सयोगिता समीक्ष्य दुखा- कुलो भूमौ निपत्य परमरोदीत्. विललाप च राशि ! सयोगिते ! यययह त्वया दासीमिस्ताडितम्तथापि नाह मुद्धः किंतु भगपति ! त्वा भूतलवासिनी देवता मन्वान. सदैव नमस्कारोगि. राजकन्ये ! सयोगिते ! शिरोधिन पितरमप्यगणयित्वा त्वया खलु भारतललाग- भूतः वीराजो पृत , तत्र च बहर पलेशा अजायन्त. परन्तु धैर्यखनिम्य तानसहाः ईशैः प्रयासैलब्धेन भूपतिना सम न चिर बिलासगुखान्यन्वभू.. परमात्मना चाकाल एव व स्वर्गलोक नीता. देवि सयोगिते ! त्या तु प्रज्वालेऽग्नौ निक्षिप्य स्वशरीर योगिनामाप दुर्लभो मोक्ष' स्पादित. परन्तु परममान्येन दितीय- रोग विना मगमे फाकिनी स्वर्गऽपि स्थाा शपनुयाः ! अय गाधापि अरामाप्तदेवमोगस्त्वदीयसगतिलाभार्थमेवात्महत्यामकुर्वाण इहैव नार- कार्यातमा अनुभवति. ताभ्यस्त मोनायितुमा प्रयते. तन्गात सयोगित! असमाप स्पतिवियोग किंचित्कालपर्यन्त सहन्ध मदीय आरभे र यशोदायिनी भवेति. दिलप्य व मूनि निहिततान- मोanta १७ मम्मा मन:- iii FIR मसानो पन मिलना : F. नल. मान : गनिम मिनु रिजनीकान. 7 गिजनी दोन मी पुन- निव मनाममा निगम नमन सनरन्त मादर गमभागालया-गान. नन्दविनायव सन्तुगिज. सभा गन्या म्वविद्यया न परमना गया. नविनत्रन्या विद्वानन चन्द कवि परमन्नुवन्. राजा गहावद ने.. तेन मकान्ले बटु समलपत्. [३ एकटाऽतिविस्तीर्ण प्रवाहाया नद्यन्नारे नहनि प्रामादे सुन्व- नोपविष्टं विविधदेशवासिजनगोयनुद्धिश्य प्रलपन्नं तं यवन धिप- मुवाच चन्दकवि.-यवनराज ! युस्मदीया अत्रत्या जना शरा एवं तत्र न कन्यापि संशय.. परन्तु ते खडप्रहार एवं कुगला न तु वाणैर्लक्ष्यवेधने. तत्र तु भत्रिया एव कुगला. द्रोणाच यंप्रभृतयो भारतवर्तिन सर्वेऽप वाणलंध्यभेदने परं विख्याता आसन्निति महाभारतादिग्रन्थेभ्य एव ज्ञायते. इदानीमपि सन्ति सहनश शब्दवेधिन . ये खलु पिघायापि न्वनेत्रे केवलं शब्दं श्रुत्वा लक्ष्य- भेदं कुर्वन्ति. अहं तु मन्ये एतदलौकिक बुद्धिकौशलनिति. 4 --
No text on this page.
7 17 विगालग काली, महानगर जतिन नमानला . मनमानसम... महागा पीगजनपान नन्द कविनाशी न यमनी दुकन्या- मया मननमिान मारतानाना मन नि:- काव्य मनिता दामले यान या न गट न मगद्द-नृागज : पुनीने 'अनमिनको नयनो दान- चन्दकवि . वय च पमपापिनी यन्नामुक व नीहा दड- मनुवति. नाय! क्व चाय ते अन्तिवाम , सिंहासन. स्वामिन् : हिमपगडमन्मानिदिन्धनम्मदवार पन्न कुपित ' क्षत्रियकुलमुकुटमणे? न्वयैव बलु नमकन्योऽय याना जिनो नुक्तश्च, परन्तु दुदैवत प्रातरगजय त्वन्यन्न कृतन पापी शहाबुद्धीन कथ बर्तय.नि. अय वर्तयति. अय च प्रानो निझनानि वश्यमवात्य दुराचरणन्य फल भोक्ष्यत एवेति. पृथ्वीराजश्च तं प्रत्यभिज्ञाय नइत्सुक्येन प्रसारितनुजगुगल परमानन्देनालिपत्-उवाच च कविश्रेष्ठ ! नात्र शोकल्यावसर . मानवो हि परमात्मना प्रचालितन्य संसात्वटीयत्रत्य भाण्डा वित उन्नति लम्वा मोदनेऽयोगति प्राप्य शोचति. वन्तुवन्त्वयं परन्त्र एव. अहं चाम्मिन् न्लेंछद स्थित्वा निर्विलोऽनिमात्र जोऽपि मामकीन . ईश्वरेच्छया मन सुखसावने नेत्रे अचाहतं. तेनैव करुणात्मनाऽवुना व प्रेषितः, तत्कथय किमर्थनत्रागतो भवान्. किमाश्रयाभावाद्विझनीपति वितुमिति.
No text on this page.
No text on this page.
द्वादशो गुच्छ . १८५ ऽभूत. अस्तु. अपरो गुणो दीनदयालुता इच्छिनीकुमाऱ्या कृपा- याचकं पत्रं वीक्ष्य तस्मिन्नेव क्षणे स नन्या साहाग्यमकगेन तलिन् शौर्यमपि निरतिशयमासीत् तदनासयोगिनानिवास- भवनानिर्गतेनैकाकिना तेन सवे निरीक्षका निहता इत्यादिभ्य कधाभ्य स्फुटमेव. वाचका ! प्राय इद जगतीतले दृश्यते या खलु शूग विद्वासो वा सन्ति न त विलासिन इनि परन्न पृथ्वीराज खलु पर शूरोऽपि विलासी आसीत बहव्यो गजकन्यका स्तस्य विलासकौशलेन मोहितान्तम कामयन्त तथैव म दानदारोऽपि सज्जना : बहुधा जना स्वदोषमपन्हुचाना गुणानेव प्रथा यन्ति तेन सहसा दोपा लोकलोचनप नाचान्ति. परन्तु लोपरी- क्षणार्धं प्रयतमानेन प्रथातो हानार्थ दोपा प.प.यात गुणा अत्र तु प्रथमतो मया श्रीपृथ्वीराजस्य गुणा एवं निलपिताता कारणमादरातिशय.. तथाप्यधुना दोपा निरूपणीया एप. • वीराने प्राधान्येन दोष --~-विषयासक्तिमाया पं. नत्र तस्य विशवासरत्या किया निर दिला पाराव पन्त । प्रमाण. राज्ञो हि विषयोपभोग जामक. परन्तु नालन्त त एस प्राधान्येन सेपितो राजपर्म दूधयति. एप गयाऽ . जिप यदा दुर्वाससः शिष्येण च पिता सन्तदान बादशनातन्य अजय शापस्ते फलदो गरियसीलतोड नकिती ननति राध मृत्ला मतियालो ऽस्तु मला योजना सनं चिर निकलत.
१८६ । पृथ्वीराज चव्हाणचरित द्वितीयो दोयोऽविचारिता. पृथ्वीराजश्च कुतश्चिदपि कारणात्सं- तप्तो नष्टसदसद्विवेकबुद्धिः सहसा नाना कुकर्माण्यकरोत्. अत्र च प्रमाण-चामुण्डरायस्य शस्त्रत्याग . चामुण्डरायन्तु महाबलः पृथ्वी- राजस्य श्याल एवारीत्. तथापि कापातिरेकेण स शत्र त्याजित एव. कयमाषामात्यस्य तु कथा हृदयविदारणी नि सशयमुपरि कथित दोपमेव दृढयति. महाभागा ! पाठका ! एवरीत्या तस्याम्मचरित्रनायकन्य दोपा गुणाश्च कथिता'. सम्पति उपसंहरामि. यद्यप्यते स्युर्नाम तस्मिन् क्षत्रियमुकुटमणौ पृथ्वीगजे दोपा'. एकान्ततो हि दोषाभाव' परमात्मन्यव नतु मानवे, तथापि पृथ्वीराजसमयेऽम्मन्पर्वजा. सुतरा सुखिन आसन्नित्यत्र न सशयः. अधुना वय गुणवत्याप राजनि भारतवर्ष शासति सति दुःखयामहे. अन्य वैपमन्य कारणं देवो वा दैवं वा यत्म्यात्तत्मणम्य पुनरप्यस्मिन् भारतवर्षे भारतवामिजनेषु पृथ्वीराजम्य धैर्य, चामुण्डरायन्य शौर्य, कयमापम्य दाक्षिण्य साय- धानता च, सयागिताया गुणानुगगित्व, चन्द कवे स्वामिभक्ति विद्वतचन्यादय सबै गुणा प्रकटीभवन्तु इति परकालान याचित्वा विरमामि.
No text on this page.
No text on this page.
पृथ्वीराजचव्हाणचरिते ते राजानोऽभवन्. अधुनाऽपि अय मर्यानर्थकारी परम्परतुपा न शाम्यति. अस्तु. प्रकृतमनुसराम . अथ युद्धोद्यतौ तौ कनोजाधिपति पट्टणाधिपति च प्रेक्ष्य पृ-बी- राजश्चितोडनराधीश म्वमगिनीपति समरसिंह म्बसाहाय्याय प्राथयन मोऽपि स्वश्याल सकटपतित वाध्य सहसा महता मेन्यन मम ठाण- गिरि समाजगाम. ततोऽचिरादेव प्रवृत्त भयकर यमर पृथ्वीराज ममरमिहस्य माहाय्येन कनोजाधिप पट्टणेश्वर च पराजिग्ये. तयोश्च सैनिकाः कादिगीका बनाइनान्तर भ्रमन्तो महता दुगन बम्बनि वासमयु.. स तु कपटी शहाबुद्दीन पृथ्वीराजन जीवग्राह गृहीने नामदयं कारागार स्थापितो महता प्रयतेन न पुनश्च करिष्यामि इतिशपर्थीकृत्य कथमप्यात्मानं मोचयामाम. अदाचोपायनपन पृ.वी राजाय अष्टसहयमच्याकानुतमानधान् पृथ्वीराजोऽपि नन्दिनी धारितजयजयशादः स्वराजधानी प्रविश्य सभि प्रजामि मन मत्कृत. स्वात्रितम्य पर धनमदान. स्वसामन्तव्यच नाता पान्तान. म्बसाहाय्यकारिणे भागिनीपतये समरनिहायापि मनमा भूविभाग दातुमुद्यतोऽपि निस्पृहे न समरसिंहन निषिद्ध it 4 समरमिहश सत्यमेव समरे सितोऽपि प्रत्याऽत्यन्त वित सन परम शिवभक्त सदेव रुद्राक्षमालानिया नया पोपिम ने जनान्तं योगीन्द्रमित्येवावदन. जम्मिन् भमय साहाय्याविकास म्भिन समातिर गा पीपतिरपि परा पनि ५.२ .. तमि
ROG
द्वितीयो गुच्छः।
१ महंमदीयानां प्रवेशः।
२ तैः समं क्षत्रियाणां युद्ध जयप्राप्तिश्च ।
३ पुनरपि तेषां युद्धार्थमागमनम् ।
४ संधिः. अजमीरत्यागः. इन्द्रप्रस्थवासः।
[१]
वं गिझनीश्वरं गाहाबुद्दीनं तथा स्वप्रतिस्पर्धिनी
कनोजपट्टणाधिपौ निर्जित्य प्रभूत धनं भूविभाग
च लब्ध्वा प्रवृद्धयशा ग्रीप्मरविरिव प्रतापेनातप्यत्
राजा पृथ्वीपतिः. स नियमेन प्रतिमासं कृष्णपक्ष
तारागडदुर्गे सर्वतो दीपमाला प्रजज्वाल. तेन च
तत् तारागडदुर्गमक्षयेण श्रीपृथ्वीराजयशसा मण्डितमिव शत्रूणा
दुर्दर्शनमभृत.
अर्थकदा प्रज्वालितानामसख्यदीपावलीना प्रकाश वीक्ष्य
मतप्तो मकास्थो महमदीयमुरव्यो मीराखान 'किनिमिचोऽय प्रकाग'
P/samacancernsavA. + भारतवीररत्नमालायास्तृतीयरत्नम् Sa 2 चरमक्षत्रियदिल्लीश्वर- सार्वभौम- श्रीध्वीराज चव्हाणचरितम् लेखक हसूरकरोपाव्हःश्रीपादशास्त्री न्यायतीर्थः, चेदान्ततीर्थ , मीमांसातीर्थ, सांख्यसागर, बोलकरसंस्शतमहाविद्यालयस्य प्रधानाध्यक्षश्च. एतच इंदरनगरे भीगजानन प्रिंटिंग पस, नाम्नि मुद्रणालये तयक्षेण प्रकाराकस्य ते मुनापितम्. (अस्य पुनर्मुद्रणे सर्पधा प्रकाशपस्वापिकार ) मूल्यं साोरूप्यकः (१॥) प्रेषणव्ययः पृथक .
द्वितीयोगुच्छ १३ इत्यन्वेषणार्थ सशिप्यं रोगनवल्लिमजमीरनगरं प्रेपयामास. सोऽपि कमेणाजीरनगरं प्राप्य सर्व वृत्तं ज्ञात्वा पृथिवीन्द्रय पृथ्वीराजस्य गहागन्यमैश्चर्य प्रत्यक्षीकृत्य स्वदेश गन्तुमियेप. स तु रोगनवहिरैन्द्रजालिकोऽजनीरनगरवासिभ्य स्वागमनं निवेद- वितुकानोऽनहसागरतडागस्य तीरे गजचर्न परिधाय हतेन मणिमाला वहनतिष्ठत्. प्रभाते च जलानयनार्थमागता नगरवासिनो यवनाक्रान्तं म्बनार्गमवले क्योहिना. सर्व वृत्त नगराधिकारिभ्यो न्यवेदयन्. अत्रान्तरे सुप्रसिद्धो भीमसेन इव बलिष्ठो भगवतीभक्त चामुंडरायो नाम सामन्त पृथ्वीराजन्य न्यालस्तडागनध्यवासिनी भगवती पूजयितु दैनिक्क्रमानुसारेण तवाजगाम. स च तडागमार्ग- रोधिनं तं यवनं वीक्ष्य क्रुद्ध सोप- अरे यवनापसद! अत्र तडाग- प्रवेशद्वारमवरभ्य किमर्थ तिष्ठति ? इत्यपृच्छत्. सोऽपि रोगन- बल्लिरैद्रजालिक, सहानं तं महाबलं चामुण्डरायं-रे नीच ! मूर्ति- पूजक ! त्वमधमोऽसि इति प्रत्यवोचत्. चामुण्डरायस्तु क्रोधरक्त- नयन्न्नस्य यवनत्यापभापितन संतप्तन्तत्यन्द्रजालिकस्य गिरइच्छेत्तुं स्वखड्गं निकोपमकरोत्. स तु यवनन्तन्य चानुण्डरायन्य तेज- लिनी भयकरा मुद्रानवलोक्य भीत सहसा तलात्सलादपससार. चामुण्डरायोऽपि विवेकवर्गीकृतमनाः किं क्षुद्रन्य कीटसमन्यैन्य यदनस्य हननेन प्रयोजनमिति विचारयन् भगवती पूजयितु यगे. ततो द्वितीयदिनेस धृष्टा रोगविल्लिद्रजालिक आपले पूर्वक्ट- निष्ठत्. अपक्ष्यच तेनैव मागेप गच्छन्तामनी दधिभाडानि बन्नी- .
१४ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते श्चतुःशतसंख्याका गोपीः. अयाचत च ताम्वन्यतमा गोपी दधि. तया प्रदत्तं दधि मधुरं वाऽऽम्लं वेति ज्ञातुं कनिष्ठिकया लिलेह. आम्लं तदनभिमतमिति वदंस्तत्प्रत्याचरन्यौ. गोपी च यवनस्पृष्टं तद्दधि अपवित्रं मन्यमानाऽगृहीत्वाऽग्रे जगाम. स तु यवनस्तेनापमानेन संतप्तः स्वसामर्थेन तासां गोपीनां वस्त्राणि अध पातयामास. ताश्च लज्जाकुलाः स्वलज्जारक्षणार्थ युगपदध उपविविशुः. ततोऽखि- लान्यपि दधिभाण्डानि पतित्वा विदीर्णानि. दधि च मृत्तिकासाबभूव. तस्मिन्दिने राजप्रासादे दघिदुर्मिक्षमभूत. नागरिकैश्चैषा वार्ता न्यायालयं नीता राज्ञा श्रुता. प्रजापालनतत्परः पृथ्वीराजस्तस्मिन्नेव क्षणे स्वप्रजानां पडिक प्रशास्तु रामरायगुजरधीरपुडीरनामानौ शूरौ द्वौ सामन्तौ प्रेषयामास. तौ च तत्रागत्य तं रोशनवाल रज्जु- भिर्बध्वा पृथ्वीराजसमीपमानयताम्. राजा च ययाऽगुल्याऽनेन यवनेन दधि दूपितं सा च्छेत्तव्या' इति स्वसेवकानादिशत्. स तु यवन इमा राजाज्ञा निशम्य कोपाकुल राजन् ? त्व ममांगुलि यदि च्छिनत्सि तदा तवेद तारागडदुर्गमप्यचिरादेव च्छिन्नं भविप्यति ' इत्युवाच राज्ञा राजसेवकैश्च तदीयमिदं भाषणमनाहत्य तस्यागुलिः छिन्नैव 1 [२] अथ स रोशनवालियवनाश्छन्नागुलिः क्रमेण स्वस्वमिनः सन्निधिं गत्वा सर्व वृत्त न्यवेदयत्. प्रार्थयच्च-स्वामिन् ! यत्खलु तस्मै पृथ्वीराजाय ' ममांगुलिं छिनरिस परन्त्वचिरादेव तव तारागडदुर्ग द्वितीयोगुच्छ. छिन्नं भविष्यतीति अवदम् , तत्सत्यं करणीयमिनि. म तु मांग- नाम तत्म्वामी सर्वानपि ग्वसाहाय्यकारिण आहृय सर्व वृत्त कथ- यित्वा युद्धार्थमादिशत. तेऽपि खजातीयम्यापमान वीक्ष्य मुद्धा स्वसामिनियोग शिरसा धारयन्तो योग समनापन्, गोऽपि मीगन्वान ऐन्द्रजालिफ. खिंगनामानम-धं दिव्याममिलता छुरिका च गृहीन्या सर्वैः सम पृथ्वीराजं जेतु निरगच्छत्. तस्मिन् समय नन्य मीराखानग्य विवाहार्थ मानुल ग्वाजापाराऽगृल्यानि यमाणि गृहीत्वा तत्रैव समाजगाम. तं च समागत प्रेध्य नागम्यागोड वदत्मातुल ! वयं सर्वे धर्मयुद्धार्थ भारतवर्ष गच्छाम , न यदि विजेप्यामहे तदा महत्ताऽऽनन्देन विवातं. विधाय गुप्ता मिरानीतानि वस्तुनि शहिप्यामः. अथ यदि विपरीत वृत्त । श्यमेवावशिऐन मैन्येन सम यूयं साराग्याथमागरलनि. गोऽध मातुलः सर्पमिदगंगीनकार. तता कतिपयदिवसैम्ते सर्वेऽपि गगादीया नोपान निमा भारतभूमिमागान्. अवतीर्य च समानारे पनिनिमान मीरागान सम स्वसहायः 'यदि घर याचाषण : ज्ञातवृत्तान्त वीराज. सावधानो गुला सामिानदार तस्य केनापि मिषण नियत तदा प्रविश्य दिशामा मन्त्रयाग. अस्मित तानुयापिन सायना . अध समीराबानो अविरता नाम भूला भी दर माया स्वमेव माया ममेजनारमा रमाई ।। .
पृथ्वीगजन धिकारिणोऽपि त गत्यमेवा किनार मन्यमाना ग. प्रत्यवघ्नन् . अभिगदेव ग मागमानोगानगरमा कल्पयामास. पृथ्वीगजश कोऽपि पग्नंगम्बी गाना गुमनमान गृहीत्वाऽत्र ममायातम्नान्विनेनुमिन्छनीति ' निदानी निगम्य म्वामात्य कयमापमानां निरीक्षणाय तथा कयणाय न प्रेषयामाम, सोऽपि मीराग्वानन्य बासस्थानमागन्य मर्यानधान सतगंगा- निवद्वान् जलपानार्थ पुरस्थापितरजतभाण्डानत्यनमान वाध्य . तुष्टस्तपा मूल्यमपृच्छत् . म च मीगतानम्नम्यकम्यागम्य मून्य लक्षमुद्रा अवदत् . एतादृश तेषा महामूल्यत्व निगम्य विम्मिनः स कयमापामात्यम्तान् केतु न गयाक. तत क्रमण सर्वानप्यवान पश्यन् खिंगमाम्नाऽश्वराजम्य गालामाजगाम . त वीक्ष्य म प्रधानश्रेष्ठोऽत्यन्त सतुष्टम्तस्याऽपि मूल्य पप्रच्छ, मीराखानश्च कुटिलमति पृथ्वीराजम्य धनं हनुमनास्तम्य मूल्यं पविंशत्कोटि- मुद्रा अकथयत्. तन्निगम्याश्चर्यमग्न सोऽमात्य. प्रत्यागत्य सर्व वृत्तं पृथ्वीराजाय न्यवेदयत् . पृथ्वीराजोऽपि तमश्च समीक्ष्यात्य- न्त सन्तुष्ट क्रयणार्थ निरचिनोत् . कृत्स्नं कोशागारस्थं द्रव्यं वितीर्य तस्मिन्नेव क्षणे सोऽश्वराजो महतोत्सवेन मन्दुरा नीत्वा निबद्ध महान्तं हेपारव चक्रे पादैश्चाताडयद् भूमि तदानीमेव तस्य हेपारव श्रुत्वा श्रीपृथ्वीराजस्य 'वाजिशालास्था पत्रिंगत्सहस्र- संख्याका सहसा प्राणानमुंचन्. तारागडदुर्गमपि भूकम्पेन द्विधा वभूव. तान्येतानि दुश्चिन्हानि वीक्ष्य सर्वेऽपि स्वामिनिष्ठा नागरिका प्रजाजना अत्यन्त विभ्यु . स्वम्वामिरक्षणा- - अश्वा हितीयोगुच्छ १७ . येधरं प्रार्थयामासुध. एव प्रचलिते कोलाहले स दुष्टो रोगनवाल्लि- स्छिना स्वीयामंगुलि प्रदर्शयन्-मदीयागुलिच्छेदम्य फलं दर्शयितु- महमागत ' इति वनजमीरनगर इतस्तत पारवनाम. अथ ते सऽपि यवना सम मीराखानेन वाजिविक्रेतृवेपा- न्त्यत्त्वा यो समनान् . पृथ्वीराजोऽपि तान् युद्धोद्यतान्विज्ञाय म्बसेना प्रेपयामास. सम्प्रवृत्ते युद्धे पृथ्वीराजस्य यहव. सैनिका' समरागणेऽशेरत. तत स मीराखान पृथ्वीराजमवदत्-राजन् । किमर्थ सैनि- काना वृथा क्षय ' युप्माभि कश्चनको वीरो निष्कासनीय , तेन सममन्माक वीरो युध्येत. अम्मिन् द्वन्द्वयुद्धे यत्पक्षीयो वीरो विजयेत स पक्षो यगम्बी सवृत्त इति वय सर्वे वदामो यूयं चेति. पृथ्वीराजश्च तस्येद भाषणमगीकृत्य सर्वसामन्तानां महती सभा कारयित्वा ममममिद वृत्तं निवेद्य सर्वानपि युद्धार्थ प्रोत्साहयामास. ते च सामन्ता शूराअपि राजा स्वय प्रोत्साहिताअपि स्वपराभवेन रान पराभवं शकमाना न शेकम्तस्मिन् द्वन्द्वयुध्येऽभिनिवेष्टुम्. शूरनरवीरश्चामुण्डराय सर्वानपि सामन्तान् स्तब्धानवलोक्य स्वस्वाम्यपकीर्ति परिजिही विधित्सिते साहसे स्वोपास्यदेवताया भगवत्या अभिप्राय जिवृक्षुस्तन्मन्दिरं गत्वाऽनन्यभावेन तामस्तोत् परन्तु पूर्ववद्देवी प्रत्यक्ष 'नाभूत्. तेन च विमितश्चामुण्डरायो माहिप बलि कल्पयामास. ततोऽप्यसन्तुष्टा देवीं विलोक्य नितान्तं खिन्न खयमात्मान पलिं विधातु खडं यदा निप्कोपमकरोत् , - १८ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते तदा तु स्वशिरश्छेदनायोन्नमित हस्त स्वय हस्तेन गृहन्ती देवी चामुण्डरायमवदत्-भक्तश्रेष्ठ ! प्रीताऽस्मि तवानेन भक्तिविशेषेण. परन्त्वम्मिन् भरतखण्डेऽतऊर्ध्व यवनाना राज्य भविष्यति. तेन युप्माक यश प्राप्तिन. यद्भावि तद्भाव्येव, न तत् कोऽप्यन्यथाकर्तुं समर्थ । तथापि भाविनि युद्धे यदि त्व योत्स्यसे तदा त्वामह राक्ष- प्यामि इति. अन्तर्दधे च शीघ्रमेव. चामुण्डरायश्चैट भगवत्या वचनं निशम्य सन्तुष्टो गृहमाजगाम. अथ द्वितीयदिने पृथ्वीराज पुनरपि सर्वेषा मामन्ताना सभा कृत्वा द्वन्द्वयुद्धार्थ सर्वान्विज्ञापयामाम. तदा चामुण्डराय - मीराग्यानपध्येण केनापि योध्रा योद्ध प्रतिजज्ञे. मीरा- सानोऽपि • उजवाफकीर ' नामान वर युद्धार्थमयोजयत् . तत. वृत्ते युद्ध चामुदराया भगवत्या रक्षितम्त यवनवीर शिरमि निच्छेन्द्र, नदानी पृबीगजम्तत्पथ्याश्च सर्वे सामन्ता म्वविजयं मन्यमाना महताऽनन्दन गग्वनाद चक्र'. यवनाम्तु पगजयन क्रुद्धा नाना- विधान ढगचागनकुर्वन् . म्बप्रतिना विस्मृत्य ते मर्वऽप्यगुध्यन्त. अनदमागरनटांगे गा हन्वा चिनियु . तेन क्रुद्ध म पृ.पीगज गर्यान यवनान हन्तु म्बनिकानादिदेश. तऽपि न प्राय क्षत्रिया गांधानेन मनमा गर्वानपि यवनान म्यागिळतावर्जनकार्य . ग कपर्टी मंगवाना नम्मिन गमग्दावानले ययभगनिगमत. प्र- म परिनाम्ने यना भीग गयी.गणाय गमागीय मान.
द्वितीयोगुच्छ. उपरिनिर्दियो यवनमुग्न्य म मीरागानां यदा भाग्नवर्ष- मागन्तु प्रवृत्तम्तदा तम्य विवाहार्थ मातुल । व्याजापागे ' नाम यवनस्तत्रागच्छदिति पुरेच निवेदित. माऽपि मात्रिय, ग्बममाम- ध्यन मीरासान मृत जात्याऽन्यन्न संतप्त ग्रभागिन्यवान्य प्रती कागय नागेणाजगीरनगरमायया. सोऽपि जनामागरम्य नार गगन- चारिरिख नग्थो. नागरिकाश्च गगनवालियानम्य पत्त गानन्त भीताम्नमिव क्षण प्राचीराजाय ननुन न्यांदगन गाऽपि रामानवरिमामन नन्मृलक च भयकर सगर पत्याजानग्न न पीडयिनु सानादिदेग. तथाप्यपर यानं सगागत बाध्य विमिन- स्तन्मात्म्यम्य स्वराज्यस्य चानिए कमानाताग नागा भरा प्रार्भयत नेऽपि प्रकटीय राजा तम्य यवनराधानाशाय 14.1 ग्यानातान प्रदर्शयामागु. तथा गनिमलन सम विनाय पाचीरा जनस्य यवनमाधामनोरणाय गरी तरणी प्रपामा सापि तय गवनमाधो सगीप गता सेनेव चमसामनाए। निता ताय नामी नगर पृ. नीराजय ममेवाती गाना किंवतन्यतागदी बाय. अभ ग्यागिन गिनातर पायल स. ज्ययं ए योगज यागिन् मेव गश सर विमाप मिति विकास प्रानिrofit in A. . . राज] नीम लामाधाम नाम जा.
No text on this page.
द्वितीयोगुच्छः २१ (४) पृथ्वीराजस्तु चन्दस्य भापण निशम्य दुःखित सर्वसामन्तानास्य विर्तव्यमिति विचारार्थ माती राजसभा चकार. यथासनमुपविष्टेषु सवेंषु पराक्रमगालिपु क्षत्रियवीरपु स प्रसादी चन्दवंदी सर्व तम्य यव- नम्य भाषण राजानुमत्या सर्वान् सभ्यानश्रावयत्. तच्चोग्र भाषण निगम्य सतप्ता अपि ते क्षत्रियश्रेष्ठास्तस्य यवनस्यद्रजालिकविद्यापाटव म्गरन्तो भीतास्तूष्णीमतिष्ठन्. चन्दवन्दी तु पृथ्वीराज तथा सर्वान् मभ्यानुदिश्येन्धमभापत-क्षत्रियकुलावतस ! सकलभूपालशिरोमणे ! पृथ्वीपतेः स्वामिन् सभ्या मदेशवान्धवा ! अह च स्वामिपादैरतत्का थार्थमेव तम्य यवनस्यान्तिक प्रेपित'. अहं चेतोगत्वा क्रमेण तस्य मैत्री सपाच सर्व मनोगतमजासिपम्. स च यवनसाधुः स्वसंवधिना घातेन कुटम्तच्छोणिताकितमिदं स्थान जिघृक्षति. तास्मन् यव- नेऽस्ति काचन दैवी शक्तिरित्यत्र न संशय . तदधुनऽऽग्रहं विहाय विचार करणीय , स तु यवन केवलमिद नगरमेव याचते. तदहं मन्ये वय सर्वेऽपीतो गत्वा दिल्लीनगरमेव राजधानी कुर्म'. एतदर्थ स यवनोऽस्मभ्य चतुष्कोटिपारमित सुवर्णनिधिं ददातीति. इदं च चन्दकवे पण श्रुत्वा पृथ्वीराज सर्व तदीयं मित्रमण्डल च तस्य यवनसाधोर्याचना पूरयितु निरणयन्. द्वितीयदिने पृथ्वीराज सम मत्रिमडलेन तम्य यवनसाधर्दिर्शनार्थमगच्छत्. विनयेन च तं प्रणनाम. स तु यवनसाधुर्विनयिनं पृथ्वीराजमवलोक्य सतुष्ट' 'दिल्लीपते । आगच्छ !' इत्युच्चै स्वागत व्यधात् . राजाअप तस्य यवनसाधोविकयक्तिमत्वे जातनिश्चय. परमादरेणावर्तत. । O . १ २२ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते अथ पृथ्वीराजस्तस्य यवनसाधोनिदेशमनुसृत्याजमीरनगर त्यक्त्वा दिल्लीनगर प्रति प्रस्थातुं मनश्चक्रे. यद्यपि पृथ्वीराज. स्वपितृपि- तामहादिभि पूर्वजैरुपमुक्त समीपविराजमानपुष्करक्षेत्रमजमीरनगरं विहातुमत्यन्तमदुःखायत, तथापि चन्द्रकविप्रभृतिभिदिल्लीनगरस्य निवेदिता राजधानीत्वयोग्यता निशम्य कथमपि अजमीरनगरवियोग- दुःखमसहत. तत सुमुहूर्ते सर्वान् स्वकोशास्तथा सेनाविभागान् गृहीत्वा सर्वमजमीरनगर तारागडदुर्ग यवनाधीन विधाय दिल्ली नगर- वामार्थमुत्सुकै प्रजाजने सममिद्रप्रम्थं गन्तुं प्रतम्थे. अलभत चाचिरात्तेन यवनसाधुना कश्रित चतुप्कोटिमुद्राशालिनं सुवर्णनिधि. तेन च तम्मिन् यवनसाधौ जातविश्वास. पृथ्वीराजोऽजमीरवियोग- दु ख त्र्यम्मरत . क्रमेण गच्छन् मार्ग रामपतिताना म्वसैनिकाना मोक्षार्थ गयाक्षेत्र सर्वपा श्राद्धानि चकार. . तत कतिपयदिवम भाग्यशाली पृथ्वीगज सम स्नमंत्रि- मंडलेन कौरवपाण्डवानिष्ठित निर्मलनीलजलशालिन्या यमुनगा ममाथिष्ट. प्राचीनचन्द्रवशाभूतगनर्पिमि म्यापिना मिथकानक- दाटमटिन, आचर्यकागिशिल्पविद्यामणि शिल्पिगि निचिताम- ग्या मागावी मण्टिन, म्यगपत्या तुच्छीकनगीनागरि. टोकन मीनागनमानकुम्टानं दिलीनगरं प्राप. गमाह - ना प्रविश्यमयीय पहिला महागनाहि
Publisher r Shisijad Vuman Hlusurh ir,
Imi Bwir, Yo "0. Indort City
Princk Prolehahir Sidonhas Chme,
Siiree Colpon a a Prating Works, Induru
(All right reserved by the Publundu.)
द्वितीयोगुच्छ
२३
सवें च नगरवासिन स्वराजसिहासन रिक्त वीक्ष्य दु खायमाना
सप्रति स्वन्याभिदौरिनेण प्रतापशालिना पृथ्वीराजेन समस्कृत
तसिहासनं विलोक्य सर्व प्राचीन दुख व्यस्मार्पु . वाचका !
रत्थ पृथ्वीराजोऽजमीराधिपत्य विसृज्य दिल्लीपतित्व स्वीचकार.
यवनाथाजमीरमान्ते बदमूला जगवन् .
ANDA
No text on this page.
तृतीयोगुच्छः २५ अबूप्रदेदो जैतप्रमारनामा राजा यथानियम स्वप्रजा. पालयन् राज्य करोति. तस्य सलखनामा पितृभक्त . पुत्रः, सच्छिनीकुमारी नाम कन्येत्यपत्यद्वयमारले. तत्राच्छनाकुमारी साम्प्रतं पोटशवर्षदेशीया परमलावण्यखनि पृथिवीवातनो तिलोत्तमेव भाति. तन्याध मयूरपिच्छभारगर्वहारी फेशकलाप , सुवर्णपट्टविशद ललाट- पटल, मदनशरासनापमानकारिण्यौ ध्रुवो, जितशुकचचुर्नासिका, अधरोकृतविम्बफलोऽधरोष्ठ , कम्युरिच मनोहारिणी ग्रीवा, विसतन्तू इव कोगले बाहुलातक, नृतनविकासिकमलकुङ्मलद्वयमिव मूर्ति- मलावण्यनिधिद्वयभिव, द्विधाभूत मूर्त भोक्तुर्भाग्यमिव नूतनं कुच- युगल. परमसूक्ष्म त्रिवलीममलकृतमुदरं, रभासौन्दर्यप्रवर्धके सक्थिनी मजुलमजीरसमलकृतौ गुल्फो, नवकिसलयमृदुनी प्रपदे, कोकिल- विश्रमकारी मधुरो रख , किंबहुना सर्वमेव गान विधात्रा स्वकौशल- प्रदर्शनायव निर्मितम् . साम्प्रत तु सा सचारिणी रतिरिव लीलयैव तरुणाना राजपुत्राणा मनाम्याकपति. न जाने तस्या अलौकिक- सौन्दर्यस्य भोक्तारमिह भारतवर्षे कमजनयद्भगवान्विधातेति. श्रुत्वा चेद वृत्त स भीमदेव. कामाकुलस्ता याचितुं स्वाश्रितम- मरसिहपण्डित जैतप्रमारराजस्य समीपे प्रेषयामास. न्यवेदयच्च तन्म- खेन-राजन् । तव कन्या विवाहा॑ लावण्यशालिनीत्यस्माभिः श्रुतम्. वयमपि बलाट्या अनेकसामन्तपरिवृतात्तया सह विवाह कर्तुमि- च्छाम . तदस्मान् सवधयोग्यान् ज्ञात्वा यदि स्वकन्यामस्मभ्य समर्प- थिप्यसि तदा तव कुशल भविष्यति, अन्यथा तु अस्माभिराकान्तो -
No text on this page.
No text on this page.
तृतीय गुच्छ दृतलन प्रेमानस. भोपि च गत्वा गनमा महामना- छन नीमच-गुर धिपते ' म 'विधीपति पु-रिजन्त्या- रविशति गुदानिपतत्व पनि बनायव प्रगनोऽधन त्या तम्य मार जताय पन्ना विवाद सता. तनय तुभ्य वृद्धाय खात्म- ना दानुगनिया तेन नन यह प्रवृत्तोऽसि मन पगार जता यामा-पि स्थानमा ददातु. तन हठस्प कोऽनमारा . नयति THISSA परियज्य पुन निवनपान्तना मदनिए भविष्यतीति जगाद. न तु गुर्जगविपन्नचन्दमुन्य निर्गत पृथ्वीराजरादेग नि- गम्य कुद सपोप-रे बन्दिपुन ' चन्द 'कि मति प्रकास अगिता गत्मा राजान दद -न्याच्य न्याच्यविचार वर शनिया गमणव कुमा नवागणनन पुग्नकमाल.च. अह तु पश्य मि नम कन्यायाचना नायवेनि. यतः सवरताना भ जन राजेति रागाराकारा वदन्ति जाता जानी यहळप तन्नमभिधीयते" इतन्यायेन जैतप्रमार। कन्याऽपि नारीरत्न. तेन मया सा र.ज. नेपतु य चितेति. तत्त्वं खन्या- मिन सन्यरूपगोव्य कथय-भीमदेव कथयति-पृथ्वीराज ' अयापि यढारनानियतन्य. अन्यमा स्वपितृगामचिरादेव लप्स्यस इति चन्दकविध बन्यामिनिन्दामाकर्ण्य मुद्वाऽपि दूतत्वमगमिया न कि- चिट पुवाच. आगच्छच पृथ्वीराजन्य पिस्तीर्ण स्कन्धावारम् . .. पृ.वीराजन्य पदतत चन्द्र कवर्मुखान् सर्व भीमदेवनदेश निशन्य रुष्टन्तस्मिन्नेव क्षणे युद्धपारमा म्वरोनापतिमादिश.
-- ३० पृथ्वीराजचव्हाणचरिते अचिरादेव भीमढेवोऽपि न्वीयमाश्चिकदल पदातिदल च गृहीत्वा पृथ्वीराजसेनाभिनुग्यो बभूव. एव कुरुक्षेत्रे प्रबलयो कौरवपाडवयो सनेइव तयोरपि सेने साभ्रमत्या नद्या उभयकृलयारतिष्ठतान्. पृथ्वी- राजसना च मन्यक् व्यवस्थाप्य भीष्मसमो युद्धकुशलो वृद्ध. पृथ्वी- राजम्य पितृव्य कन्हचव्हाणः शत्रुभिदुर्भद्यान् सेनाव्यूहान् कल्पया- मास पृथ्वीराजश्च स्वसेनाया आधिपत्ये महाप्रतापिनं द्वितीयमजु- नमिव शरसंधाने म्वामिभक्त कर्तव्यपरायणं नीरधररायराठोडमभिषिच्य म्वहस्ते तदीय हम्न गृहीत्वा प्रेम्णाऽचढत्. सेनापते ! एतेषा सर्वेपा सैनिकाना प्राणा मम च प्राणा यगश्च सर्वमेव त्वदायत. एप ह्यवसरो युद्धगात्रचातुर्यप्रदर्शनन्य. तत्त्वं शस्त्रविद्यापाटवप्रदर्शनेन रिपून्विजित्य स्वम्वामियगो ववलीकुरु ' इनि म तु म्वामिभक्त सेनापति साक्षात् पृथ्वी राजन्यदं समुत्तेजक भाषण निगम्य मन्तुष्ट मावेश त प्रत्युत्तरयामास---स्वामिन् ! नाम्त्यव किमपि चिन्ताकारण म्वामिना मम सैनिका युद्धमानाः कीदृशानि शोर्गकन्यानि कुर्वन्ति तत्केवलमवलोकनीयम्. सामन्तवर्ग- श्वाचिरादेवान्मच्च कादिगीक कारप्यति अनुभूतानेकयुद्धा खा- मिना पितृवचरणा मवेथाऽस्मान् माहाय्ययिप्यन्ति तेन नि समय- मम्माकमव विजया भवेदिति. राजा च तन्य मेनापतेरिद भापणमाकर्ण्य सन्तुष्टातम्मा एकः मुक्तामाला दही ततश्च म्वय महान्त मुलक्षण मुगिक्षितमश्चमारण पितृव्यमेनापतिया मम सर्व मैन्य निरीक्षमाण दतानन. परिवत्राम ग तृतीयोगुच्छ अचिरादेव चोभयसैनिका परस्परानानन्य साचेशमयुध्यन्त. खड़िनध स्वखङ्गप्रहारे शत्रुपक्ष्याणा खडिना गात्राणि शकलयामासु . धानुष्का- घलवाणर्दूरवर्तिनामपि धन्विना प्राणानहरन्. मत्ता इभाश्चतस्तत नचरन्त खपादाघाते. सहमशो मानवानचूर्णयन्. सादिनन्ध स्व- भष्टक्षेपै परेपामुदराणि विदारयामासु अयोग्यसैनिक.पु पर युद्धकौशल प्रकटयत्नु दोलायमाना विजयलक्ष्मी वीक्ष्य पृथ्वीराजधिन्तातुरो बभूव पितृव्य कन्हचव्हाण न्यातुपुत्रन्य मुखकमल म्लान वीध्य चिन्तापरिहारार्थ सोत्साहम- वदत्-त.त' पृथ्वीराज : किमित्यलासु जीवल्लु त्व युद्धविजयस्य चिन्ता वहसि. वय चानेकयुद्धेषु सपादितविजया अस्मिन्युद्धविजये न नशयमपि टर्म इति पृथ्वीराजध भपितृव्यस्येोत्साहप्रद भाषण श्रुत्वा सस्मितवदन- कमल पितृव्यचरणा ' सत्यमेवेद. नात्राणीयानपि सशय , अहमपि युप्मामु युप्मयुद्धकागले च मर्वया विश्वसिमि. तथापि समय एव सर्वेभ्योऽपि वलीयान् कामन्यथा प्रवलोऽपि सुग्रीव केवलं ख- जायामपि रक्षितु न प्राभवत् ' साक्षादीचरस्यावतारो रावणारिरपि रामचन्द्रो दण्डकारण्ये स्वपत्नी सीतादेवीमपि त्रातुमसमों बभूव ? पचमु पाउवेषु जीवल्लु भीमद्राणादिपु योधृपु द्रोपदी स्वलज्जारक्षणाय भगवन्त यशोदानन्दननेव पार्थयामास 'तत् वय तु फेवल स्थकर्तव्य- विधाने दक्षा नपिप्याम अत पर सर्व देवायत्तमित्यत्रवीत्.
No text on this page.
प्रस्तावना. प्रियमहाभागा' आर्यवंशजा.. बान्धवा । इद हि सकल- क्षत्रियकुलावतंसस्य धीरवीरशिरोमणे शौर्याकरस्य औदार्यसागरस्य चव्हाणकुलभूषणत्व सार्वभौमस्य पृथ्वीराजस्य चरितं भारतवीररत्न मालायां प्रथित भवन्य. समर्पयतो मे हृदयं परं मोदते. ययाहि भारतवीररत्नमालायाः प्रधमरत्नस्य महाराजप्रतापसिंहस्य चरितं सर्वगुणमण्डितं तथैवास्यापि परन्तु केवलमिद दुख.पर्यवसायि तत्तु आनन्दपर्यवसायि. महाराजः प्रतापसिंहो हि सदा निस्पृह वृत्या जीवतन्ते स्वमनोरथ सफीचके अय पृथ्वीगजन्तु तत्तुल्य- शौर्यादिगुणमण्डितोऽपि विषयासक्त्या स्वराज्यन सममात्मान नाशयामास. एतदेव बोधयति सदा शुभोदयेच्हुना मानवेन जितेन्द्रियेण भाव्यमिति. अपरं च यथाहि महाराजः प्रतापसिंह. सर्व स्वकीयै समकमत्येनावर्तत न तथाऽवं. तेन फनोजाधिपप्रभृतय. क्षत्रियाअपि तत्पराजयार्थ प्रयतमाना प्रयतमाना यवनानत्रानीय सर्वपि न्वातव्य नाशयामासु . बान्धवा । इदमपि बोधयति-स्वकीय सम द्रोही न करणाय , कृतोऽपि न परकीयसाहाय्येन दूरीकर्तु प्रयतनीय- मिति. जस्तु। वाचकाः एवं यद्यपि अनयोहाभागयो दो वर्तते तथापि क्षत्रियगुणास्तएव. यथाहि पृथ्वीराजस्यौदार्य सप्तकत्वः पराजित्य बन्दीलतत्त्य स्वात्रो. शहाबुद्धीनत्य मोचनेन प्रतीयते तथैव कृतस्य तस्य नीचत्वं महाराजपृथ्वीराजनेत्रोखरणेन. ययाहि चन्दको स्वामिभकि चामुण्डरायत्य धैर्य तव हाहुलीरावस्य सानिद्रोह .
तृतीयोगुच्छ ३३ घटसुशोभित, अविरतध्वनत्पटहढकादिवाद्यजातसुरम्य सस्कृतवी- भ्याक. राजधानीमबूनगर प्रविश्य स्थानेसाने नागरिकमुख्यैः कृत सत्कार विशेष गृहन्नतिमनोरम. विविधकुमुमितलताकुजमय. सहका- रादिवृक्षजातनिवारितातप. राजाराममागत्य कल्पिते राजप्रसादकल्पे निवासेऽवसत् . वृद्ध प्रमारजेत म्वसाहाय्यं विधाय म्वराज्यरक्षणेन च कृतजस्तथा पृथ्वीराजमसेवत यथा पृथ्वीराजस्तत्मामन्ता मित्रम- डलं च परं मुमुदे. तत कतिपयदिवसे प्रमारजेत म्वमत्रिमण्डलमाहूय विचारय- ति स्म. इदानीं चाह वृद्ध . मदीय पुत्र सलखस्तु बालएव. कन्या तु इच्छिनीकुमारी लावण्यवती विवाहार्दा मवृत्ता. तत्पुनरपीदृशी विपत्तिर्मागच्छत्विति तस्या विवाह शीघ्रमेव करणीय अह च या- वत्पश्यामि तावत्पृथ्वीराजादन्य सुयोग्य वरं नावधारयामि. पृथ्वीरा- जेन चासिन्युद्धे माहाय्यविधानेन वयं सर्वेऽप्युपकृता मीया कन्याऽपि दिल्लीपते राजी भवितुं सर्गुणैरहव. तहस्सै दुर्लभाय गुण- चते पृथ्वीराजाय कन्या दत्वा युवराज च राजासनेऽभिषिच्य चरम- वयोयोग्यमात्ममाधन कर्तुमिच्छामीति. अयमर्थश्च सर्वेपा मत्रिणा सम्मतो बभूव. तत. शुभलो प्रमारत पृथ्वीराजाय साहाय्यविधानपारि- तोषिकमिव, मूर्त गुदयशइव. खट्गार्जिता विजयश्रियमिव ता ला- वण्यखनिमिच्छिनीकुमारी समर्प्य कृतकृत्यो बभूव. पृथ्वीराजोऽपि ।
३४ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते नां सकलत्रीललामभूता सौन्दर्यन्वनि लब्ध्वाऽऽन्मान कृतकृत्य मन्य- मान कतिपयदिवसाम्तत्रोपित्वा म्बराजधानी प्रययौं. दिल्लीनगरवासिनम्तु बम्बामिन समरविजयिनं म्वामिनीयुक्तं श्रुत्वाऽनन्दमागरपारगामिनो हर्षातिरेकेण कृत्म्न नगरं मुगोभयित्वा नानाविधैरुपचारै म्बगजनिष्ठा प्रीति च प्रदर्शयामासु पृथ्वीराजोऽपि म्बराजधानी प्रविश्य म्वप्रजानां म्बन्मिन्नकृत्रिम निरतिशय प्रेम बीध्यात्मान बन्यममन्यत.
ہرجانہہ در ترجمة من عمرها चतुर्थोगुच्छः। N १ एद्मावतीपरिणयः. २ महोबाधिपेन समं कलहोद्भवः. . पृथ्वीराजस्य महोबाराज्याक्रमणं ४ युद्धं महोबाधिएरय पलायनं. ५. महोबाराज्ये स्वाधिकारः. (१) कदा पृथ्वीराजे म्यमत्रिभि सभ विविधानि राज्य- कार्याणि कृन्वा विश्रान्त्यर्थ राजोपचन प्रविश्य कन्यचिन्महतञ्चताकुरशालिन सहकारस्याधस्ता- स्थिते सत्यकस्मादतिमनोहर शुक म्वचंचुविधृत पत्र तन्य पुग्नादक्षिपत् . दिल्लीपतिरपि विम्मित- तदघाट्यापटत् तचेत्य- सकललोकपालक ! नृपतिकुलतिलक । शत्रुकण्ठनालचिदार- णमृगेन्द्र । दिष्ट्रपते ! मामसहायामपरिणीता लगुणानुरत्ता -- पृथ्वीराजचव्हाणचरित पुरुषं पितरं मन्यमाना पूर्वस्या दिशि वर्तमानस्य समुद्रशिखरराजधा- नाकस्य यदुकुलोत्पन्नस्य विजयसुरनाम्नो भूपस्यैकाकिनी पद्मावती कन्यामवेहि. अह च विविधदेशपर्यटनतत्पराणा बन्दिजनानां मुखा- त्संचरन्तीं तव शारदज्योत्स्नासहचरी कीर्ति निगम्य संजातप्रेमोढया त्वामेव वरीतुं निरचिनवम् . तद्यदि दीनकृपालुता स्यात्तदा त्यन्मार्ग- निहितनेत्रा मा रुक्मिणी यशोदानन्दन इव सत्वरमागत्य गान्धर्व- विवाहेन परिणीय गृहीत्वा गच्छ. नचेदहमचिरादेव भारभूतानिमान् प्राणान्विसृज्य स्वर्गे त्वदागमन प्रतिपालयन्ती म्थाम्यामीति. पृथ्वीराजश्चेमा प्रणयपत्रिकामनुवाच्य सन्तुष्ट ' मत्वरमाग- च्छामि ' इत्यर्थवोधक प्रत्युत्तर लिखित्वा तस्यैव शुकम्य मुख निधाय त प्रेपयत् . सोऽपि च गत्वा म्बम्बामिन्य तत्पत्र दी. अथ पृथ्वीराजो महत्या सेनया सम तम्य विजयसुरम्य राज- धानी समुद्रशिखरनगर यया. ततश्च तत्र पद्मावती गान्धर्वविवाहेन परिणीय प्रतिनिवर्तमानो मार्ग पूर्व जितेन गिझनीश्वरेण शहाबुद्धीनना- ना यवनाधिपेन सह महायुद्ध व्यतानीत् . तस्मिन्युद्धे ते महमदीया यवना अनिकरा विकरालरूपा सचारिणम्तालवृक्षाइव कन्यादा अनिऋगाणि कृत्यान्यकुर्वन् तथापि लोकोत्तरगार्या क्षत्रियश्रेष्ठा . पृथ्वीगजमैनिकाम्नान गवानपि यवनान्विजिन्य कादिगीकाश्चन . म तु गिदानीश्वगं धृष्ट शहाबुद्धीन म्वय पुनरपि जीवग्राह गृहीत. पीगजेन कागगृहे स्थापितोऽष्टमहसगन्याकानश्वान्वितीय पुनरप्या- मनं मानयामाग. पृयोग गश्च विजयश्रिया गर्नया लम्या पद्या- न्या समाविष्ट म्बराजमानी यया.
नाग ५.पीगंज गामगिंग शाजीनीरिणामा गहमाग नदी- वचन भनिग नगरीय निमार्ग विस्मृन्यान्यमागेण प्रव- मन्ना मान्या चपानग्य गजानी मायानगर प्राप्ताः. तेच माना मिसान्त्यर्य रा. उपयन प्रविष्टान्तदधिनेन निषिद्धान्त THISF प्रतिमन . नाबारामपायम्य पानी भर्तृवधदु साकुला समस रो परमाराय न्ययंत्यत . परमालराजा स्वमेवकयधेन मनस उपलसामान मामन्तमाहय तपा प्रमत्ताना मैनिकाना शास- नायशि. माऽपि मामिनियोगमनुमन्य नानाकम्य संपा तेपा निगरोन. परमा राजम् कुननपरिवृनम्त विजयगालिनं कृतकार्य मेवफ- मनभिना नन्य सुन्दम्मामेवायानत. तम्यादलम्य 'अलह ' नामा पन्धगमीत् . मन जात्या क्षत्रिय म्वाश्चयाचनेनात्मनोऽपमान मन्यमानो मातग्मापूरच्य ना याचना निपिषध. राजा च स्वयानना निपिका वीक्ष्य बु.पिनम्ती है। बन्धू म्वराज्यादत्यवासयत् . तावपि गरी मवम्यान्य गनो राज्येऽवम्थानापेक्षया सुराज्यऽवम्थानमुनि- तमिनि मन्याना काजाधिपम्य गुणग्राहिणो जयचन्दम्य राज्यमाज- ग्मतु . गजा जयचन्दाऽपि श्रुततत्कीर्तिम्नी मादरमानीय स्वराजस भाया परंग प्रतिष्ठापदेऽम्यापयत् . तावप्यानन्देन तममेवेताम् . अथ पृथ्वीराज म्वदृतमुखान्महोचाधिपम्य स्वसेवकशिरश्छेद- रूपं दुष्कर्म निशम्य सतप्तम्नस्य ममत्तस्य महोबाधिपत्य ..॥ FM A :
- चतुथोंगुच्छ ३९ पृथ्वीराजस्तथापि यथाशक्ति प्रकटितगौर्या हता. स्वर्ग लप्स्यामहे. यदि च कोऽपि तेन पृथ्वीराजेन समं योध्दुमसात्सामन्तेषु न शक्नोति तदाऽहमेकाकीतो निर्गत्य तेन सम युवा पुण्या गतिं प्राप्नुयाम् ? इत्यवदत्. युवराजस्य कोपकलुपमुत्तेजक वाक्य निशम्य समाविष्टपौरुषाः प्रकटितौर्यभावास्ते सर्वेऽपि सामन्ताः स्वस्वमैन्य गृहीत्वा पृथ्वी- राजेन सम योध्दु मतिमकुर्वन्. तेषु च परमालसामन्तेषु प्रमुखा. मलखान,अरिसिंह वरसिंह,नरसिह,जयसिंहनामान पच सामन्ता आसन्. तेच स्वामिकार्यार्थ स्वप्राणानपि तृणीकृत्य स्वसेना गृहीत्वा पृथ्वीराजेन समं योध्द प्रातिष्ठन्त. अनिरादेव -सिरसवा' नामो ग्रामस्य समीपे कृतनिवासा पृथ्वीराजसेनामालोच्य महत्ता त्वेषण तामाकम्य युद्ध प्रावर्तयन्त. अस्मिन् युद्धे उभयपक्षसामन्ता व्यक्तिशोऽयुध्यन्त. परमाल- पक्ष्यो मल्लखान स्वगतो. पक्ष्यं कयमापप्रधानमाचकाम. एवमेव पृथ्वीराजपक्षीय धन्दपुण्डीर स्वप्रतिस्पर्धिन नरसिंह, चामुण्डरायश्च प्रतिपक्ष्य जयसिंह महता सावधानेनानकमतु'. ते सर्वेऽपि स्वामि- भक्ता स्वस्वामिकार्यसिध्यर्थं परा काटा चक्र . एवं प्रवृचे प्रलयकालसहोदरे. भयकरसिंहनादसकलितधनु- एकारपोषवधिरितजनप्रवणपुटे. यमलोकस्थकारागारसदृशे समामे बहवः शूरा वारा' छिन्नकण्टनालप्रवद्रुधिरधाराभिर्मृत्युरोके परम-
No text on this page.
-- चतुर्थोगुच्छ ४१ त्यानेयो. तौ च यदि प्रत्यागमिप्यतन्तदाऽवश्यमस्मान्तथेद राज्य कृस्नमपि रक्षिप्यतः. अन्यथाऽशक्यमेव राज्यरक्षणमिति जगाद. राजा परमालस्तु मन्दधीरनन्यगतिकत्वेनेदं स्वपत्नीभाषणम- गीकृत्य पृथ्वीराज मासद्वयपर्यन्त युद्धशान्त्यर्थमयाचत. सोऽपि च जात्या क्षत्रियस्तम्य विज्ञप्तिमगीकृत्य मासद्वय तृप्णीमतिष्ठत् अ- त्रान्तरे परमालराजः साधित चतुर जनकनामान चन्दिन तयोः सामन्तयोरनयनाय कनोजाधिपन्य जयचन्दम्य समीपे प्रेपयामास. सोऽपि स्वामिभक्तम्तयोरन्तिक गत्वा सखेद-सामतशिरोमणी' यदा- प्रभृति राजा दुर्जनवचन श्रुत्वा युवा राज्यान्निसारितापित्यशृणो- देवी तदिनमारभ्य रात्रिदिव नेत्रकमलाभ्यामधूणि विसृजति तयदि युवा प्रत्यागत्य महोबानगरमलंकरिप्ययन्तदेव राजी सन्तुष्टा भविष्यति' इत्यगदत्. तावपि-अस्गत्पूर्वजैस्तथाऽस्माभिश्च ये खलु पराक्रमा ह. तास्तेपामिद देशनिर्वासनरूप पारितोषिक राजा परमालेन वितीर्ण. अम्माभिध तत्परमानन्देन गृहीतमिति सकोप प्रत्युत्तरयामासतु:. च- तुरो जनकोऽपि तयो कोप योग्यमेव मन्वान पुनरपि चातुर्यण तयो मनसी स्वानुकूले अकरोत्. अब तो सामन्तबन्धू परमाल राजस्य विज्ञप्ति समाने निवेदयामासतु'. साऽपि वीरमाता पश्चातापप्रदर्शक रात पर- मनुपाच्य संजातदयाभावा स्वपूर्वनै सयत्न रक्षितम्य परमार सम्मत्य ma
No text on this page.
२
बान्धवा.' इदं न कस्याप्ये कस्य मानवस्य चरित किन्तु सर्वोऽपि
संसार एवात्र सक्षेपेण लिखित इति यूग पठित्वा वदेत ! यस्य
चरितम्य पठनेन जीवा बलाटोषु दात्रियकुलेषु कथं महमदीया
अन समागल्य भारतवारमजयन् अगाडी दुखम्बा प्रापयनिति
सम्गगाजन्येन पाठका अवगच्छेयुः, तदाऽअमात्मान जना मन्य.
जन्ते । सनपि वो देशमाचताना दृष्टिक्षेपाय सविनय
नियरिमामि.
(HR)
श्रीपादशात्री-
नतुथागुच्छ भीनिचिन्ह लम्तेन सह मधातु मनो व्यधात्. स्वस्वामिन सधिविधान- भानन समीक्ष्य तो सामन्तबन्धू राजपुत्रो ब्रामजिञ्च पर निपिषेध. राजाऽपि जन जापरिहाराय कथमपि तत्रातिष्ठत्. ततध मेरीपटहढयादिवायघोपपुर सर तयो पृथ्वीराजमहोवा- धिपयोपोर युद्ध प्रावर्तत. पृ.पीराजध म्वसेनाधिपत्ये स्वपितृव्यं नानायुद्धविजयशालिन शूर फन्हचव्हाण म्यापयामास. अचिरादेव स वृद्ध कन्हो महोबाधिपम्य सेना तथा सामन्तवन्धूद्रयेन सनं समागता कनोजाधिपमेना सहसा आचक्राम प्रावर्तत च घोर समर. तत्र नीलधरायो नाम पृथ्वीराजमामन्त परमशूरः स्वप्रतिपक्षीय तालसापठाणनामान गवसेनापति जघान. तलिनिहते सर्वाऽपि शत्रुसेना सर्वत पलायनपरा बभूव. खसेना परायनोन्मुखीमालोच्य काधान्धो 'लखनसी नाम महान् शूरो महोबाधिपसामन्त सर्वानपि मैनिकान् प्रोत्साहयन् अग्रेसरो भूत्वाऽयुध्यत. परमचातुर्येण युध्य- मान त लाखनसीसामन्त गदाप्रहारेण पृथ्वीराजपक्षीय कश्चन साम- न्तश्चणितोत्तमागमकरोत्. भीष्मइव म्हाप्रतापी कन्हचव्हाण एकाकी शत्रुपक्षीयविभि शूरै सामन्तैः सम युध्यमानस्तान् सर्वानपि खर्गम् गमयामास. तदानीं तो सामन्तवन्धू प्राय स्वपक्षीयान् समरभूमि- पतितान् वीक्ष्य सतप्तौ कुकुमाक्तवखाणि धृत्वा महताऽनन्देन समर- मवरतु . ती च समरागण प्रविश्य महाप्रतापिन पृथ्वीराजपक्षीयं सजमरायनामान सामन्तमानम्यावधिटाम्. ततश्च उदलनामा सामन्त' कन्हचव्हाणनाकन्य घोर युद्ध प्रावर्तयत्. उदलसामन्ते कन्हचव्हाणगिरमि प्रहार कुर्वति सति त महार दैवादागतः १५ ,
No text on this page.
gi ... मन मस्तुिनिन्नादन वावर भाषण - निनांगो नान्तर जगान - 17, पापना गनिन्दन कामपि न या नातिना समजलानीतन्नबालवया वीय पारित माता निभुनननित -- गर्न नामले बगरणा नन यन प्रति गने नारिया जन नावाविपक्षीया मनिका सामन्नान - तान् जागतान् वीर वा स्तपात परिहन् गगनापति निवानपि युद्धव्यापारनिवर्तयामास ते नयी तिग्मा वरपनीयान् बान्धवानन्दपयानासु प. गजनान्तान् म्यन्यामिननमिलक्ष्य चिन्तातुग नाता प्रवलेन शोधयन्तन गरा,नविरल विविधगयाघातभनगरीरमनिकसमुदाय- पनिन पिरमवानीनगास्तिकमलभन्त म्वामिन पृवीराजस्येही दमानवलाय नाकाकुल मत्वर नगुपचार प्रकृतिमापयितु अलमन्त च तन गीतमा या चामुण्टरायोऽपि कलि जरदुर्ग जित्वा परमार राज बन्दीकृत्यानयत्. तन्मात्र दुर्गा- दगणिन द्रव्यमणि. पावतन्त नतन्य महोबानगर मत्तान्सवेन प्रविश्य राजा पृथ्वीराजो दुष्टाना शामनार्य न! तपरित्रमाणा सेवकानामनुग्रहार्य नहती - पृथ्वीराजचव्हाणचरिते राजममा चकार. तत्र चेच मित्रामनमासीन लर्वान् समानुद्वि- ज्यदमभापत. भो भो मभ्या सामन्ता शूरा सैनिका ' वयं चमकृषयःऽमिन महायुद्धे विजयश्रिया समलकृता . ये खलु राजाल स्वनिर्विशेष म्बानुयायियु वतन्ते तेऽवश्यमेव यस्मिन् कस्मिन्नपि कार्य यमविनो भवन्त्येव. याहि गजा म्वमुतनिर्विोप म्याश्रितान् पालयति तम्निन्ने ऽपि निर्विगप प्रेम कुर्वन्ति. अह चन्मिन् युद्धे नन्हजिता गजकुमारण सम ययव. तत्र मर्द,यप्रहारेण पगक्रमी राजपुत्र म्वर्गमलनत. तदीयप्रहारेणाह मूर्च्छा. मूच्छितश्च मृतसैनिकममु- दायऽपतन अत्रान्तर महानकागृवा मा मृत मन्यमाना मास- लोलुपो मदक्षिणी विदारयतुमचेष्टत त भयानक गृध्र वाध्य प्रतिकागममर्थ केवलममीश्वरमेव प्रार्थयम् अत्रान्तरे मम समीप पब पतित मामन्त सजमराय गवाघातव्याकुलम्तम्माद्गृध्रान्भमा- निष्ट शकमान म्बदेहमामग्वण्ड छुरिकया निकृत्य तस्य गृवन्य पुरम्नाचिक्षेप मोऽपि अनायामप्राप्त त ग्वण्ट गृहीत्वा कृतकृत्यो न्यत्र गया. मनमगयश्च बार्जितान् पुण्यलोकान. मन्या । अह यावनीव तम्य पुण्य लोकाय मजमरायम्गेट कर्म न विम्मरामि प्रत्युत न प्राणदातार देववत पनगामि अन्तु जय च मोगाविप पराग म्वामिनी मल उदलनामाना गान्तो निधान्य युजनमा महतीनपट र योगिता कार्याकार्य न विजानाति तग समता मी परमानना नया कार्याणि कुन्ति. गदम्मिन राज्यव्य-
चतुगिन्छः
भनधिकारी नंदन निकाम्य परमातुर गोयादिगुणसमन्वित मद्रीय
मामन्त पजनकच्छवाह मापयानि. म च न्यायन प्रजा
विति. उद च पृ.पीग जम्य भापण निगम्य परमाल ला-
कुलोऽन्त स च प्रजानाम्नागनुगामान्भुत्ता पृ. भाग मि
स्तुवन नदानीमा शुनपरा मनामन्तानातान्त्रिमाय नमान
गमगुगपुरोहित पपीगन प्रणनाम
ननच महायानगर पानिपयान्तिपमान यापयिता नामान
दिनगर प्रति मानिएन, पविश्य च नमान... पर
मुगमहान मराज परान
.
1
r
,
.
.
2:01.24t
-1}}}}}}}}}}
Pi111 } {It helhi}: loitte }}}
1112113-1012}}}}}} }
।
[ ?
.. कनाजाधिपस्य तस्यामप्रीति प्रतिबन्ध
राजऽनुरागः
४. कोजाधिपकन्यायाः संयोगिताया पृथ्वी-
३. युद्धं. कोजाधिपत्य पराभवः.
२. पृथ्वीराजन्य नत्र प्रालिकल्यम्.
१. कनोजाधिपत्य राजसूययाविधानेच्छा,
पञ्चमोगुच्छः।
FRO
पञ्चमोगुच्छ सौधमविभूषिता पचदशकोशायामा कनोजनाम्नी सुविख्याता नगरी राजधान्यासीत्. तन्या च वसन् स जयचन्द आत्मान स्वर्गाधिपादपि श्रेष्ठममन्यत. तस्य मत्रिमण्डलमपि राज्यफणि कुशल स्वमतिप्रभावेण बृहम्पतिमपि समतिचक्राम. कोशाश्च सतत- मागते प्रजाकरद्रव्यैः, सामन्तप्रदत्तरुपायनै , परिपूर्णा एवासन् सेना च युद्धकुशलै सेनापतिभिः सुशिक्षिता सर्वशस्त्रास्त्रशालिनी संख्ययाऽशीतिलमपरिमिताऽसीत्. यदा च स कनोजाधिपो राज- सभाया सिंहासनमलमकरोत्तदा समस्ततारागणमण्डितस्य चन्द्रस्य शोभामपहरति स्म. एव प्रतापी स फनोजाधिपो जयचन्द प्रवर्षमाना शुफ- पक्षज्योत्स्नासहचरी दिल्लीमते पृथ्वीराजस्य कीर्ति निशम्य संजात- द्वेषस्तदपमानमति किमपि कारणमचिन्तयत्. अत्रान्तरे मध्यान्हसमये पुराणकथनाथ विद्वान् पौराणिक समाययो. राजाऽपि नित्यक्रमानुरोधेन पुराण ओतुमतिष्ठत्. तस्मिन्दिने स पौराणिको महाभारतान्तर्गत राजसूययज्ञप्रकरण सम्यगकथयत. तत्र न नानाविधदेशाधिपैविहितानि सेवाकर्माणि निशम्य राजा परम- तुप्यत्. रात्रौ च स्वामात्य सुमतिनामानमा य जयचन्दोऽवदत्- मत्रिवर ! दिल्लीपतिः पृथ्वीराजो नानाविधान् देशान्विजित्यापार यशो लभ्वाऽस्मान् न्यूनीकर्तुमिच्छति. तत्केन प्रसगेन स आक्रम्य परा- जित्य म्वसामन्तता पापणीय इति चिन्ताममोऽह मध्यान्हे एक सूययज्ञविधानमश्रौषम्. तदह राजसूययज्ञं विधास्यामि, पृथ्वीराजचव्हाणचरिते चतर जवन्सेवार्थमाहूत पृथ्वीराजो यदि नागच्छेत्तदाऽस्माभि सहसाऽक्रम्य स सुजेयो भविष्यति. तदत्र किं भवतोऽनुमतमिति. स च मत्री स्वस्वामिनो राजसूययज्ञविधानेच्छा निशम्य पर विस्मित..--स्वामिन्! अस्मिन् कलियुगे नास्ति कस्यापि राज्ञा राजसूय- विधानाधिकार . स तु यागराजो धर्मराजप्रभृतिभि प्राचीन राजर्षि- भिरेव कर्तव्य . नास्मादृशैलेभसकुलैर्मानवाप्रमः! तद्विहाय गउसुययाग- विधानेच्छा पृथ्वीराजाहमणे वयमन्यत्कारणमन्वयियाम इत्यगादीत जयचन्दस्तु महामानी स्वमत्रिण इद प्रतीप भाषणं निशम्य कम्त प्रत्यगदत-- मलिमुह ' नाम्ति कम्यापि क्षत्रियराज कालिगुगे गाम्याधिकार इति वदना लया कथामिद कलियुग न! { । अनि कि मदीये राज्ये कलिगुगम्य लक्षण चिन । म दिला मिगत दा न्यायेन मर्यान् पालयामि. मी प्रापि Fari पन्या गर्णत तिने. गाजीप्रमानना . हिनाममान्विधाय पर्याप्त लौकिक गुण मन. गिना नगामा मदीया सामन्नता दल पि विहीना मुनगन. 4 किम नि नि। - ५. :- Anttia gift-it •in in Biti { • . न . , -- .
परमोगुच्छ ५१ साधारणाअपि जना दृश्यन्ते किमुत सेनावलसमन्विता राजानः! पूर्व तु मनसैव पापविमुखा सदाचरणपरा जना आसन्, अधुना राज- दण्डभयेन कचित्तथा वर्तमानाअपि मनसा पापाचरणोत्सुका एव. पूर्व परमेश्वरभिया परराज्यानि नाकाम्यन् भूपाला , अधुना तु परा- भवभीत्या. तदस्मिन् स्पष्टतरे कलियुगचिन्हे परिदृश्यमाने सत्यपि यदि स्वामीद सत्ययुगमेव मन्यते तदा केवलमिद वाक्य राजाज्ञे- त्येवास्माभिः स्वीकर्तव्यमिति. कनोजाधिपो जयचन्दस्तस्य सुमतेभाषण सत्यमिति मन्वानोऽपि मानधनतयाऽह राजसूययज्ञ करिष्याम्यवेति प्रतिज्ञाय सर्वान् स्व. राज्ये तथाऽघोषयत्. मंत्र्यपि स्वामिभक्तो राजाज्ञापालन स्वकर्तव्यं मन्वानः स्वाधिकारकार्यमकरोत्. अचिरादेव राजा जयचंद. सर्वान् भारतवासिनो शूपालानुद्दि- श्येद प्रसिद्धिपत्र निरकासयत्. सर्व भारतवासिनो भूपालाः! कनोजाधिपतिर्जयचन्दोऽह राज- सूययागविधानेच्छुरस्मि. तदस्मिन् यागे नियुक्तानि स्वस्वकर्माणि विधातु सर्वरपि युप्माभिरत्रोपस्थातव्य. ये खलु बलमदाद्वोन्मादाद्वा नोपस्थास्यन्ति तानहमचिरादेव प्राणदण्डेन वा राज्यहरणदण्डेन वा, देशनिर्वासनदण्डेन वा, येन केनापि मरेण दण्डेन योजयिप्यामीति. तदिद प्रसिद्धिपा दूतद्वारा समागत पक्ष्यि सर्वेऽपि भारतभूपाला कनाजाधिपस्य सामन्य जानन्त. सत्वरमेव ससैन्यं कनोजनगरमागर' ५२ पृथ्वीराजचव्हाणचरित जयनन्दम्य चरणारविन्द प्रणेनुः. तदानी जयचन्दस्य राजधानी कनाजनगर द्वितीय भूतलमिवागोमत. राजापि सकलसामन्तमडल- मध्यवर्ती नक्षत्रगणपरिवेष्टित पूर्णिमाशशाक इव. अथ सर्वा राजसूययागसामग्री परिपुर्णामवलोक्य तत्प्रारभ विकीपुनृपो जगचन्द केवल दिल्लीपतिं पृथ्वीराज तथा चितोडाविप मरमिङ्मनागत वीक्ष्य कोपाकुल पुनरपि पृथ्वीराजाय दूतद्वारा मदेश प्रेषयत. स चेत्यम्.- दिलोपत' पुगिज अम्माभिस्त राजयुययाग समारगम्त निमणमपि पूर्वमेव प्रेपित. तदनादत्य नागनो मनान. ता गालामानि यदि तुभ्य म्नीया प्राणा मियाः गु, गति ॥ Lafr; लदा मलरमागन्येतस्मानन्तबदन सेानीय . वर्ग 1. मिला निजामीन. इनि + Eidiश नियम काम नगगि 'ग 4f17 . . . है " * . न . *
baba
मुख्यविषयानुक्रमः-
-
...
२ गुच्छ
१२-२३
२४-३४
-
...
• •
४८-६४
६५-७६
...
...
७७-८८
...
...
...
...
८९-१०४
१०५-११९
... १२०-१३९
११ गुच्छ
२४०-१५७
१५८-१८६
Rana
पञ्चमोगुच्छ साक्षानारायणाय कृत्स्नेयं भूः प्रदत्ता. खेतायुगे रामचन्द्रेणाय याग कृतस्तत्र साक्षात्युवेरएव तत्साहाय्यार्थमागत . द्वापरयुगे युधि- ष्ठिरणाय याग कृतस्तत्र साक्षाद्देवकीनन्दन सहाय आसीत्, अलभ्या चेदृश साहाय्य अकृत्वा च पौरुपकर्माणि अजित्या च समग्रा पृथ्वी केवलमह राजसूययागं करोमीति कथनं नाम वालिग- भाषित. वस्तुतस्त्वस्मिन् समग्रभारतवर्षे यदि कधन राजसूययाग- विधानेऽधिकार्यन्ति चेत् सोऽहमेव. मया खलु परमनारो महमदीय- धर्मानुसारी गिझनीपति शहाबुद्धीन त्रि पराजितः. बलोन्मना विख्यातो भमिदेवो नाम गुर्जराधिपतिरपि जित्वा राज्यानिर्वामित . दुराचारी महोबाधिप• परमालोऽपि मया लीलयैव शासित . सर्वेऽपि म्वल्पवला भूपा बलिभिरन्यै नृपैराबान्ता मत एव साहाय्यं याचन्ने सकलबन्दिजनमुखकमलसंचारिणी चंद्रपुण्डरीकसहचारिणी मदीयां कीर्ति निशम्य न केवलं दुर्वृत्तनृपप्रजा एवं मां स्वाधिपं विधान कामयन्ते किंतु विविधभूपार कन्यका अपि. तदेव सकलगुणमण्डितो ऽप्यहमात्मान राजन्ययागाधिकारिण न भावये तदा त्यादृशान् क्षुद्रान् जन्तून कथ भावयिय इति त्वमेव विचारय. तपदा- मपमानकारकं सदेश पुनरपि प्रेपयिप्यसि तदाऽय भरण्ठनाल - विदारणलब्धख्याति. पृथ्वीराजहस्तकमलविराजमानः सद्गो न मर्षिप्यतीति जानीहि इति प्रत्युत्तरं प्रेषयामास. मानवताममेरो जयचन्दो तम्मानीत तत्प्रयुत्तर समापर्य कोषसंततो रक्ततरनयन गरस्त मिसव क्षणे सर्पानुदिने ५४ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते समुपस्थितेषु भूपालेषु य कोऽपि मा सेवितुमिच्छति चेत् स प्रथमं पृथ्वीराजं बन्दीकृत्यात्रानयतु. अहं च तं सर्वश्रा साहाय्य- यिप्यामीति.' अनवसित एवास्मिन् जयचन्दवाक्ये तदीयः कनीयान् वन्धु- चालुकराय सत्यरमुत्थाय राजसिहासनं नमस्कृत्य-अह हि तं मटो- न्मत्त पृथ्वीराज पराजिन्य बन्दीकृन्यात्रानेप्यामि-इति प्रतिजजे. जयचन्दोऽपि स्वभ्रातुर्वालुकरायम्यद भापण निशम्य सन्तुष्टस्तत्साहा व्यार्थ खुर्शानखानवदातमीरनामानौ द्वौ सामन्ती पटिसहत्रपरिमता सेना च दन्वा म्वकार्यविधानाय प्रेपयामास. तावत्पर्यन्तं राजसूययाग- द्वारे पृथ्वीराजम्य सुवर्णमयी प्रतिमा स्थापयित्वा पृथ्वीराजो द्वारपाल: कृतः. बालुकरायोऽपि स्वकार्य शीघ्र विधातुं त्वरमाणो राजसूययागे विघ्नविधानार्थ समागामिप्यतः पृथ्वीराजस्य पराजयाय मार्गे खोकंद- नगरसमीपे क्लृप्तम्कधावारोऽवसत्. दिल्लीपति पृथ्वीराज . सर्वत प्रभू तचारमुग्वेन यागद्वारे स्थापिता म्वप्रतिमा तथा म्वगामनार्थ प्रेपिनं वालुकराय च निशम्य क्रुद्ध मत्वरमेव कृम्न मामन्तमण्डलं च मत्रि- मण्डल चाहय किंकर्तव्यमिनि विचारयामाम. तत्र केचनावदन् नास्ति सपनि विचारम्यावर , सत्वर गत्वा म मत्तो जयचन्द आक्रम्प पगंजय इनि. अन्येतु-अगस्यमिद जयचन्दाक्रमणं. यन म वीया- महती ना पारयन् नतनागताना विविधभूपालना गैन्यान्याप विभनि. नकार- . पचमागुच्छ मेकाविना न्यामिना म आक्रमणाहः' तम्मान्यया कयापि युक्त्या तन्य राजमययने विप्न तव्य इत्यगदन्. पृथ्वीराजम्य पग्मचतुर कुशाग्रमतिरमात्य कयनापोऽब्रवीत- म्यामिन्यत्यन्तु क्षत्रिय कुलोत्पनरुक्त तत्वरणीयमेवेति न' पूर्वराच- रिती धर्म , परन्तु केवल पतगवत प्रज्याले चन्हों निपत्य मरणमपि न श्रेयः. तदधुनाऽम्मत्म्यामिगासनाय समागतो जयचन्दवन्धुरेवाकम्य दन्तन्य . तम्मिनिहते राजसूययज्ञोऽपि प्रतिवद्धो भविष्यति. तत ऊर्ध्व जयचन्द स्वयमेव योध्दुमागभिप्यति चेत्तदा वयमपि द्रक्ष्याम इत्ति दिल्टीपति पृथ्वीराज मर्व मत्रिमण्डल च तम्य कयमाषप्रधा- नन्य भाषणमाकर्ण्य तथैव कर्नु निर्णया. (:) अथ पृथ्वीराजः सर्वान् म्यसामन्तानाहय सर्वा सेना मनाह- यामास. नदाधिपत्ये च स्वपितृव्य कन्दनव्हाण नियुज्य महता साव- धानेन चचाल मा च सेना सप्ततिसहमपरिमिता शनः शनैर्दिशीनगरानिययौ. तदानी च सर्वेऽपि सज्जना ईश्वर विजयार्थ प्रार्थयन्त. नेपामार्गविर्वादान् गृहीत्वा कन्हचव्हाणो महतोत्सा- हेन खोक्दनगरमनुलध्य चचाल. चालुकरायाक्रमणार्थ , वालकर,योऽपि ज्ञातवृत्तान्त स्वसेना गृहीत्वा पृथ्वीराजेन सम
No text on this page.
पचमोगुच्छ
फनोजाधिपो जयनन्दश्च भातृवधदुःखाकुल संप्राप्तमरणाशौच
कथमपि राजसूययज्ञ कर्तु न पारयामास. तथा तदनुगिस्वकन्याया-
सयोगिताया स्वयवर न.
(४)
पाचका ' कनोजाधिपन्य कन्याया. सयोगिताया परिचयार्थ
प्रथमतस्तवृत्त लिखामि.
पुरा खलु हिमालये कश्चन् तपम्ची घोर तपश्चचार. तदानी
तत्तपस्याभतिर्देवैः फाचन् देवागना तत्तपस्याया विविधानार्थ
प्रेषिता. मा च स्वनियोगमनुतिष्ठन्ती तेन मुद्धेन मुनिवरेण-त्व हि
मर्त्यलोके फनोजाधिषम्य जयनन्द्रस्य कन्या मृत्या विवाहसमय
उभयकुलघात करिष्यसि ' इति गप्ता. साऽपि देवागना म्बभाग्य
निन्दन्ती कनोजाधिपगृहे प्रादुर्चभूव. कनोजाधिपो जयनन्दोऽपुनस्ता
सर्वागसुन्दरी कन्या लब्ध्वा कृतकृत्य गन्यमान पुत्रवत् पालयामास.
माऽपि नद्रकलेव वर्धमाना प्रतिदिनमधिकमेव लावण्यं या
पित्रोरनल्लमानन्दमजनयत.
अध समाप्तयौवनां दिव्यलावण्यखनि रवकन्या संयोगिता
जयचन्दन्तदनुरुप वरमन्वैपयत्. समप्रभारतवर्षे ये सल राजा
म्नदान मारान्तेप्येयोऽपि तम्या. मन्याया परणयोग्यता नाविन',
.
No text on this page.
पंचमागुच्छ दु.खाकरोति. विशेषतस्तु मनोभू . एप च सकल्पजन्मा सहकारसपा- दितयुद्धसाधना वसन्ते मत्त टब मा प्रहरति. परन्तु तथा गाह मा न प्रहरति यथाऽ दु खमुक्ता म्वर्गवासिनी म्वामिनामागमन प्रति- मालयन्ती स्थाम्यामि. किन्तु सतन तद्वियोगा। पतिता यथा सम्यक दुःख भोये तथा गने शर्ममाणि विध्यति. तत् सखि ! यदि शक्य तदा कथमपि मम प्राणप्रियमानीय सजीवय मा. वा चाह प्राणप्रदायिनी देवतामिव मन्ये. अथ यद्यशक्यमिद मन्यसे तदा काल फुटसदृश त्वरित प्राणहारि विपमपि में देहि. तच पीत्वा शान्त- व्यथाह सुखभाक म्यामिति. सा च दासी तम्या प्रलापतम्तन्मनोगतं प्रियकर ज्ञात्वा कृतकृत्या शीघ्रमेवागत्य महाराज कनोजाधिप जयचन्द सर्वमकथयत. म तु शिरसि वज्रण हतदव नितान्त विस्मितोऽभवत्. प्रथम नु स तामब दामी मियावादिनी मने. परन्तु भृयोभ्य समपय बाधित. सत्य मने. 1 (५) अथ तदनं निशम्य द समारगम स कनाजाधिप स्वयम- चिन्तयत-आमम्मि परमभाग्य गजस्ययन चिकीर्षणा मया पृथ्वी- गजविजयाय प्रपितो चीरो बन्धुर्वालुकराय एवं निहत . व्य च सकलगुणमण्डिता मचारिणी रनिरिब सौन्दर्यशालिनी दवाग
पृथ्वीराजनहाणचरिते
मकलसानीभूता ममैकाकिनी पुत्री संयोगिताऽपि तमेव कामगते.
परन्तु मा गोकेन किवा म्यान. यधागक्ति मानवेन प्रयत्न
गीय ' फर तु देवायत. तन देव गगनुकूल म्यात्तदा म प्रयत्न
सफलो भवनि विपरीते तु विफल इनि. इन्धं विनार्य तामेव दासी-
सकालानि 'चमसि परमचतुरा. त्वयैव महता चातुर्माण प्रकर्टाइन
.: TET मनोगन. माम्पत नु तम्य पृथ्वीराजम्य दोगदर्शनेन या
HTTETननेन गन मेनामि प्रकारेण तम्पा मन पृ.पी.
१६. १. गति लमिल गदगिलगित करिप्यगि तदा गदिति
ति माग ग्वामिभाना नशेयी कल्प गया.
.
T
गि गा गुमा गयोगितामा चन-गजको गोडम
म. { { " 1. कलालाकिटः गानमपालन
ना" पुपमा मान्ममर्मानागागिए
..' .... if I र
मिनारस films
नानगरमगाम पर
. . ., या ME.
1.2
4
na
.
*
पञ्चमोगुच्छः निष्टस्यापि संभावना. तम्मादह पदामि पृथ्वीराज विहायान्य एव कश्चन तरुणो राजपुत्रम्त्वया वरणीय इति. सा च चतुरा सयोगिता सख्या इद भाषण निगम्यानुमित- पितृढ़या स्पष्टमेवोत्तर दातुमिच्छन्ती सहासमवदत्-मखि ' सत्यमेव त्व माग्नुकम्पसे. न कोऽपि मामीहगमुपादिशत. अहमपि तस्मा- प्रियतमात् मन्मनो निर्वर्तयितु प्रयते परन्तु योन्यायोग्यपरीक्षाकुगल- तदेव ततो न निवर्तते. सर्वे हि जना लौकिक वाऽलौकिक या विषय मनसैव योग्यमयोग्यं वेति निश्चिन्वन्ति. तद्यदि निष्पाप मढीयहित- कारि मनो मा तमेव योग्य निबोधयति तदा परेपा का कथा. यदयोच. पितैय भर्तुरपेक्षया श्रेष्ठ इति तन सम्यक्-यत इस जगति सर्वेऽपि जन्तवो यथा यहच्छया समुत्यचन्ते तथैव मानवाअपि' उत्पन्नाश्ा चुद्धिमत्ताशालिनो जन्तवो मनुप्या भवन्ति. सर्व हि मानवजातिकार्य खीणा भर्तु साहाय्यन, न स्वातत्र्येणेति गात्राणि वदन्ति. तत्कथय पश्चादिसाधारणजन्मदायिनोऽपेक्षया दुर्लभमानुपत्य- पापकस्य भर्तु श्रेष्ठत्व नवेति. यदगढ-मम पितु प्रियकरविरोधित्वात्तेन सग युरुप्रसगे कदाचिदनिष्टमपि स्यादिति तत्क्षत्रियकन्यकाना साधारणमेव. अपाय- धि यानि खलु मत्पिन्ना युद्धानि कृतानि तन च ये रताः क्षत्रियास्नेपा पृथ्वीराजचन्हाणचरिते वीणामपि का गतिग्भवत् तम्मात् क्षत्रियकन्यका ईदगादनिष्टान् न विभ्यति मम त्वय निश्चय -यस्य कुले गृहीत जन्म स पूज्य पिता दुराचरणेनं लोकापवादास्पढता प्रापणीय . अत पर म्यजन्मन साफल्य म्वयमव करणीय न तत्र पितुरपेक्षेति. सा च जडमतिदासी राजकन्याया इदं भाषणं निगम्य मूढा शनै गनै समागत्य सर्व कनोजाधिपाय न्यवेदयत्. सोऽपि पर खिन्नः पुन पुनरपि नानाविधैरुपायैस्ता तस्माद्व्यवसायान्निवर्तवितु प्रयतमानोऽपि यदा न लेभे यगस्तदा रुष्टस्ता सयोगिता गगातीरे नूतन प्रासाद विरचय्य तत्रास्थापयत्. परितश्च ननखड्गधारिणो निरीक्षकान् स्थापयित्वा तदध्यक्षाय 'ममाजा विना कोऽपि पुरुषा न प्रवेशनीय ' इति सम्पादिगत्. साऽपि राजकन्या संयोगिता नप्टे- ऽपि म्वातत्र्येऽनिन्ना परमेश्वर निहितभारा कथमपि कालप्रतीक्षा चक्रे.
No text on this page.
-M पष्टागुच्छः। पृथ्वीराजस्य सहायरत्नानि. . चामुण्टरायस्य शस्त्रत्यागः, करमापामात्यस्य मृत्यु २ गिझनीपतेः पुनः पराभव . .. हापरानमी फनाजाधिपतिर्जयचन्दोऽपि येन म: राजसूययनविधाने वितिन स पृथ्वीराज कीदृशान् सहायानलभनेति निरूपयितु वयमुपकान्ता . वाचका' अतियुद्धिमानपि राजा सहाय- नाहाय्य विना कदापि लोक न्यायेन शासितुं न प्रनाति नसाव्या बलु जना जगनीनले. नानाविधान् दुल्यमान् उर्वन्तो जीवन्नि ताध मागतो निकास्य साधुमार्ग स्थापना -
No text on this page.
f ܀ ܚܝ ܝܐ ܫ ܀ 4 1 ܕ ܐ 1 ܙܙ ܕ ܙ ܕ 1 t ; t ܀ - ܀ ܀ ܙ 3 ܙ 2 ܐ ܐ ܕ ܩܝ ܐ ܟ ܙ ܝܝ ، ، ܐ ، ،، ، ܀ ---]ܐ ܙܐܝ ܐ ܙܽܘܐܝܢ ܙ ܐ ܙ ܙT" :" ;"ܢ ܆ ܐ qvi };;? ܝܐܐ -?cuiܢ ،، ܐ ܐ '! ܐ) ܂ܐܐ ܐܐܙH ܙ ܐ܃ ܃ܪ ܐܙܙܨ '1.: : !,; ." .ܐ، ، ، --- ܢ ܢ if ' i-1' , ܐܐܝܪ "? ܘܐ:] ܐ̱،،،، ܐ ، ܃ if-; ܙ:.f-.; -:- :: ; ' | .ܙܢ ܀ ܐ ܚܫ ܀ ܕ f { 3 4 and पृवीराजनन्हाणचरिते. अथागतिः श्रीरामपुरोहित. स्वामिनियोगानुष्ठानाय शृपला गृहीत्वा चामुण्डरायम्य पुरत आजगाम. अश्रावयच तम्यामिनियोग, स तु प्रकृत्येव धीर प्रशान्तान्त करणेन म्वामिनो नियोग श्रुत्वा- ऽवदत्-पुरोहितराज' त्वमिनो गन्या म्वामिन पृथ्वीराजं बढ़-चामुण्ट रायः पृच्छति म्बामिना शृखला ग्रहणायाज्ञा प्रदत्ता. मा च स्वीकृता- ऽपि. परन्तु शन्नत्याग विना शृखलाग्रहणमशक्य, तल्कि मयः शन त्यक्त्वा शृंखला वार्या' त्यक्त गस चामुण्डराय. पुनर्नगृहातीति जानात्यव म्वामीति. पृथ्वीराजन्तु तेन पुरोहितेन पृष्टोऽपि कोपप्रनष्टप्रज्ञ -नाम्त्या. वश्यकता तव साहाय्यस्य. तत्त्वमद्यप्रभृति शृंखलामेव धारय-इति पुनरपि कथयामास. स तु स्वामिभक्तश्चामुण्डराय इम नियोग श्रुत्या प्रहसन् परमादरेण शस्त्र निक्षिप्य लोशृखला हम्ताभ्यामुवाह. तीक्ष्य सर्वेऽपि सामन्ता प्रजाजनाश्च पर दु: खाकुला• पृथ्वीराज निनिन्द वाचता. यद्यपि पृ वीराज पर बुद्धिमानामीत्तथापि क्षत्रियाणा बुद्ध र जे.गुणप्रधानतया तम्या मर्व एव विकारा प्रबला भवन्ति. य पाहि तया प्रमादो भयकरम्गव कोपोऽपि. सत्यप्रकृतावपि यद्यपी- में विक.ग जायन्त्या नापि गत्वम्य, अविचार्य कम्यापि कार्गम्या- विनम्बनापन न तनहगा हानगो जायन्ते. अतएव गुणाना मगुपन्य अष्टा अन्तु रजो-
m
N
on
.
१
14
+
4
3, ܐ-R' }} };}' -ܨܹ ܐ ;:-- ;: ; -;، ܐܙ ܐܐ'i: ܙܕܪܽ ܢܪ ܐܪ ܙf
-
fܢܗ ܃ ܃ ܃
.
r
into til it to in
. . .in, in all- म ५
... ... 02114 11 पार
......
1'. . . . . बननोऽपि
...ni५ ५ १.५५१६ करना विनर
।
५.: ::५; itin निकमस्ति
4... .....15, 4.4.11... 4 toint -14 मापानमा पर्वत
::: ... 4 || " या परिरि तस्य सन्मार्ग
.... 4:3] ift दास पतनामुमो भाति
* ... { { Thi-• Iो जायन्ते. सासस्विक
14 ५१ . स प पत. फना न वापर
.५६i ! khani लालपि भनिएप पाल लमते.
• 1 . fal} - - परा या यिस्य समासस्तेन
int १ . जापान मसनदान करणीय . या
Brit Arjthiगरलिनी
। पृथ्वीराजचन्हाणचरिते. देवेन प्रचालित ससारचक्रमारूढा वयमपि नीचंत्तमा गति लभामह इति. अम्तु. प्रकृतमनुसराम एकदा कयमापो राजकार्यविधानार्थ र जसभा गच्छन् मा. गंडलौकिकलावण्यशालिनी सुमनेहरले चना, मयूग्पाशममफेनपाशा. कुसुमगुच्छममलकृतघन्मिलां, अतिशुभ्रमल्लिकाकुड्मलमुन्दरदन्ताव लिमनोहरवदनकमला, लावण्यनिजिते चन्द्रकले इव हीरकमय कुण्डले कर्णभ्या वहन्ती, अत्युन्नतकुचयुगललुण्टन्मुक्ताहारहृदयता- रिणी, कामातुरेणेव नपुसकेनापि कौशयवत्रण ममालिटगान. ताम्यूलसेवनरक्ततराधरोष्ठनिपतदिव्यसुधा भूमिगतामुर्वशीमि । विकि तवातायनास्थितां काचन गाणेकामपश्यत्. तम्मिन्नेव क्षणे म विद्वानपि विचारशीलोऽपि कामदेवस्य वशो बभूव. म तु कथमपि उनलजाभीतो महता प्रयत्नेन चित्तमवधार्य राज्यकाणि विधाय म्वगृहमागत परमस्वस्थचित्तो वभूव. स च तस्या गणिकाया वृत्त ज्ञातुकाम म्बीया विश्वस्ता दासी प्रेषयामास. सा च निभृत स- मन्त्रिप्य ता पृ. वीराजन्य गणिका कर्नाटकीनाम्नी निवेदयामास अनात्य. कयमापा राजनीतिचतुरो राजगणिकाभिलापमन्याय्य पाननपि काममूढचेतास्तम्या समीपे गातुं मनश्चके. नमोऽस्तु तम्य पथलाय कामकामनाये. या च द्विासमपि वशीकृत्य स्वदास करोति' तु. नवग कपमाप पुनरपि स्व.नुरागवाधिका पत्रिका तदान्ति- मायामाग. मा-पि जात्या गणिका राजाधिताऽपि मूलम्बभाय मनितानुगनमुत्ता प्रपयानाम, कायमापश्च नलब्ध्वा म्बा - ७१ 44.पारन पगार मनमानना r ...र पर लेग सन '. {f.visi ? | ... र यसमा र सुनिए iiig • • मिना पागला firin न्तपु. ....... युगधी नमितारिका- पर TATE वर किनमुन मगन नोग . .. ? म २.१ पप गगनमाने तास गाणि कन्सु, १३... ..२२ ५ २८ पण दीपषु प्रसस्तु सल्लु, स toint of • नन्न नगर मतदार कमल दामी- ..' या गणक या नवन गन्नु प्रनम्. नाऽपि च गणिका प्रधाना-गाय पीराजप' परनमुदमागच्छ- ननिय साया नमपि पिलानमवन सीफ विधायोत्तमोत्तम- परिपूर्ण साम्तचा मानाय च भोजन विधाय तदागमन प्रति- पालचन्ता तम्या पवमापनमा मरन अविश्व मुक्त्वा रुचिरं भोजन मद्य- च५५० मेगा गणिकाया नुसं यावदाति तात्याराज स्वराज्य- त्त नाफामो निमृत रायो दिटीनगरमागत्येचिनीकुमार्या. प्रासाई माया प्रमख च एशल पृच्छन् समीपवर्तिनि कर्णा- तयश्याचा मान मालमन्सा वीक्ष्य नत्कारण जिज्ञासमान 4 ७२ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते. कयमापप्रधानागमननिमित्तोऽयमुत्सव इति ज्ञातवान्. ज्ञात्वा चत्वं कोपकलपोऽपि विवेकावधृतमना. 'वेश्यैवेयं तत्र का वा स्वकीयता इति जगाद. राज्ञी इच्छिनीकुमारी च स्वपते पृथ्वीराजस्वेदं भाषण निशम्य सरोपं-एप च कयमापः साम्प्रतं प्रमत्त इव लक्ष्यते. कथ- मन्यथा कर्णाटकीं स्वस्वामिगणिकां जानन्नपि तया सह रन्तु मनश्चक्रे. स चैवं कुर्वन्नप्युपेक्षितश्चेदमाश राजपत्नीराप परामृशेत् इति वभाषे. तस्या इदं वचनमाकर्ण्य मूल वजेण निहत इव नष्टविवेकमति. कोपातिरेकरक्तलोचनः स्वीय धनुर्गृहीत्वा तीक्ष्णं वाण तस्य कयमाप- प्रधानस्योरोऽभिलक्ष्या{चत्. स च बाणः कालसर्प इव महता जवेन गच्छन् पयंकाव स्थितं विलासममं कयमापं हृदये द्विधाऽकरोत्. तदा- नीमेव ज्ञातपृथ्वीराजागमनः पश्चातापदग्धः स कयमाष,मात्यः 'सदृश मया कुकर्मणः फलं लब्धमिति वदस्तास्मिन्नेव क्षणे धारिणीतले पपात. फोटक वेश्या राजकोपभीता तन्यामेव रात्री दिल्लीनगरादपमृत्य कनोजनगरं गत्वा तदविपस्य कन्यायाः संयोगिताया दासीभूत्वा तसा. तृप्य रानश्च लोककोपर्मातम्नस्य कयमापस्य शवं स्वसेवकैनिभृतं भूमि- मात्कारयामास. स्वयं च पुनरपि मृगयार्थमरण्यं ययौ. अय प्रमातेऽपि न समागतं म्वपति प्रेक्ष्य चिंतातुराजनिष्टमार्श- नाना साधी कयमापन्य पनी भगवतीसहाय चन्दकवि सर्व वृत न्यवेदयत, म तु विनीप्रसादान् मफल वृतातं ज्ञात्वा शोकाकुलस्ता समानी सत्य वृत्त निवेदयामास. निमम्म तच्छोकसागरमाना सा 1- 415 लामान मार मार द. नन्ने महामनी गना बने ram- ७३ मित्त सनि आत ' यदि नये म्बललोऽपि कृपालेश म्यातदा शीघ्रमेव मा मन पियपतेान देहि. भन न गृहीत्ला निता पवित्रा बगे पति लभे। रनि साजस्मिन्ध प्राधयानास चन्द कविरपि ता करुणामयी म्वपित्रम्य कयमापस्य पत्न्या iii निगन्य दु सारुल सन्घर वनाद्राजधानी प्रत्यागतम्य पृथ्वी- गजन्य मीन्या नस्य क. मापन्य गिरनभ्यै माध्य ददौ तचा- नाय माताऽऽनन्मेन मा सनी यहि प्रथिए। देवलोकनगत् सर्वेऽपि नागरिका मन्मा मुख्यानात्यन्य भयकर मृत्यु निशम्य भीता' मयल तक रणज्ञानाचे प्रयतम ना पृथ्वीराजमेव तत्कारण ज्ञात्या का परमसतुष्टाजगन् राजाऽपि स्वापराध घोर मन्यमानो नितान्तमवियत. त च प्रधानपातेन खिरमान प्रेक्ष्य चिंतातुरा मंऽपि मामतान्तीयखेडापनयनाय मगयामेवोचमं सुलभमुपाय मन्यमाना मृगयार्थ र.जान विज्ञापमानानु . सोऽपि च किमपि चित्त- दिनोटफारणनन्वेषय नायासप्राप्तमिदमन्वमन्यत. (३) जगते सर्वेऽपि न माता महतानदेन पु-वीराजसमेता मृग. लाय महारय ययु . 7 च न नासिवन् नरान् पशून् हत्ता प्रक- टितसौया फतिपदिनानि तस्थु . ताय ते कमेण नानारण्यानि पर्य- टात. पानिपतरणक्षेनम.ययु' . तन परमपवितभागीरथ्यात्तीरे पलुप्त- निवासा सानदातिस्ततो विहरन्तले सर्वेऽपि सामन्ताः पृथ्वीराज सापयामामु . तदानी च दुर्गाकेदारो नाम पिद्वानानादेशसचार.
७४ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते. - चतुर कविवर पृथ्वीगजम्य मनिधिमागत्य म्वविद्यापरिचय दग- यितु तथा सुप्रसिद्धन भगवती प्रमादगालिना चन्दकविना सम विवदितु च मनीया प्रदर्शयामाम पृथ्वीराजोऽपि विद्वजनादरपर काव्यरसिकन्तदनुनुमुद. अचिरोदव चन्दम्य तथा टुग,कदारन्य साहित्यविद्याकोगल मतिनैपुण्य च वीथ्य मन्तुष्टन्त दुर्गाकेदार- मपारद्रव्यस्वामिन विधाय स्ववासगमनाय विमजयामास. - 1 -- स च दुगाकेदागे विद्वान्नान देशान पर्यटन रिअन श्वग्न्य कानि निशम्य त द्रष्टुकामा गिअनीनगर जग म. मागे च मानपरनगरम्य समीपे गिझनीश्वरः शहाबुद्दीन म्बसेनया सह कलप्तनिवास आतीत तत्र च गत्वा गिझनीनाथमागीवादरभिनय मोहब्बतम्बाननान्ना बल ब्यम्य प्रधानामान्यम्य निवामऽतिष्ठत अचिगढव तव पिग- लजटाकलापधारी भन्माविलनिग्विलगात्र व्याघ्रावर कश्चन तपम्बि- वपधारी दृत ममायातः , म च न माहव्यतम्बानमवदत-अमात्य- श्रष्ठ : साम्प्रत भवईनिं मगय दिल्लीपति पृथ्वीगज आक्रमणीय . अस्मिन्नाक्रमणऽवश्यमब यय यगम्बिनी भविप्यय. यतो याऽय प्रसिद्धश्चामुण्डराया भीम इव पलव्य मामता दिल्लीपतियालकश्चा- मीत स पृथ्वीगजेनव शन्त्र ग्रहाय गपथ कारीयत्वैव बंदीकृत तथैव च बृह्म्पतिग्वि कुशाग्रमति, प्रधानामात्य कयमापा गजा 'म्बय निहत . साम्प्रत तु पानिपतग्रामममीपेऽरण्य मृगयार्थ गन किमपि राज्यकार्य न पश्यति दिल्लीपनि नदम्मिन् समयेऽकम्मादत्वा कान्नावश्यमय पगनप्यत दति -- Pramod
प्रथमा गुच्छः।
२
१ क्षत्रियवंशस्य प्राचीन निमः।
पृथ्वीराजवंशवृत्तम्।
३ चव्हाणराटोरकुलयोवगइरः ।
४ पृथ्वीराजविजयः।
-
.
।
4
रासाप it. riniti ch's ... . . '
पु. १.ial 1 112 11
1 मना ५, o ! "
PRASTRY in !
प. प. iiiiiiiil
... गद-11 . प .
--
-
.
.
--
.
.
1
M
No text on this page.
-
ekar
AL OR
ram
७६
पृ. बीगजचव्हाणचन्ति.
शहाबुद्दीनस्तु तम्य पृ.गजन्यमा गर्वोक्ति निगम्य मनधि
निनांत कु पताऽपि म्वम्पिति विभाव्य शैनग्वदत्-गजन' प्रयत्न
पुरुषाधीनो नतु फलं. तत्तु देवायत्तं. परन्तु फल न लभ्यत इत्यना-
बना प्रयत्नादुपरमणं कापुरुषम्य लक्षणं. यदि मानवोऽनलम मन
मनन प्रयत्न कुर्यात्नदाऽवश्यमेव स फलं लभेनेवति.
पृथ्वीराजश्च तस्योत्तर मनेोऽदत्वाञ्चजहास. पूर्ववञ्च अष्टमात
मंग्याकानुत्तमानश्वानुपायनत्वेन तम्माद्रहीत्वा त मुमाव न
महताऽऽनन्देन दिल्लीनगरमागत्य विजयोत्सवमकरोत.
- सप्तमो गुन्छः। १ नोवाधिपाकरण विचार: : मत्कार:. र वीराजशोधन जयनन्दस्य प्रयत्नो यश- रिटमा प. गरायनापत्यम्, -- १ ८ प्रल गिनीपति शराबुलीन विजित्य रब्ध पाति. पृथ्वीराजः परेपा दुर्दर्शनोऽभूत्. सर्वे न ना या प्रतिस्पर्धनम्तम्य सर्वत्र प्रमृतं यशो वीक्ष्य . प्रतिकारासगी दिवाभीता व तूष्णी- मति . Mot me गाना ना एन्टा वीगने गया । मानमुपनिष्टे मन कनेजिनगर ममागा: द्वारपाल निवेदितागमन मरममा गन्य HTTH T- स्वामिन् ! अन माल नानावशान पर्यटन जनसागर च कमिनिनिभृतं बादाम- गजा मामय्या विनाविधानात् पर कष्ट म्यामिपाद भ्य पर टि. पग्नु नम्यक रिन कन्या भूतलवासिनी देवागने। मनमती निम्वि अप्रण बगल सर्वस्वमिव पोडशवर्षदेनीया भगतो मामयदरम्य विजयान केंद्र फनोजनगरललामभूता वर्तते. मा तु सकलचारणमुलमलयामिन शारदज्योल्न धवला प्रतिभटहृदयकमलविदारिणी न्यामिना की। समाकर्ण्य हंसीव लुब्या परमनुरक्ता स्वामिपादानव बरि पामीन कृतनिश्चया स्वामिद्धे.पणा तसित्रा जयचदेन भूयो भूयो नियो बताऽपि स्वाग्रहं न मुंचति. तेन च कुपितस्तस्या. पिता कनोजावियो गण- तीरे नूतन प्रसाद निर्माय तत्र ता प्रतिबधे न्यधात्. तत्र च स्वानुजन विना कस्यापि प्रवेश निषेध च. साम्प्रतं च सा सौन्दर्यस्खनिः केवल कतिपयदासीभिः समेता दु सहं कारागारवासद् खं भजत इति. पृथ्वीराजस्तदाकर्ण्य मुद्ध. स्वसहायमण्डलाय किंकर्तव्य- मित्यपृच्छत्. अवदच्च-' नाहं खलु संयोगितानुरागाद्रवीमि किंतु क्षत्रियस्वीकृतव्रताभिमान.त् न क्षत्रियाणां हीदं परम व्रत, यच्छर- णागताना परिपालनं. अनेन व्रतनैवेह जगति क्षत्रियजाति. सर्वेषा- मादरपात्रं संवृचा. तद्यदि मदनुरागापराधात् स्वकन्या सयोगिता राजा जयचंद. स्वद्रोहिणी मन्यमानः प्रतिबन्धे स्थापयति तदा मया र ए - . . . . . . . मन्ये ....... मीन . 1 :...:-: : नातागर "न' गगनमापिस ......२ निगमम् न न यापनगर न , २५ २१, २... गारपार Prem R. शनिदि पतन्य मविचारमेय F-AI मानिया राजस्वको विश FE " मग तिपय पयपि उपन्या सोगिताऽपि पर हम भूमि नपाउन तस्मात् गि प्रचार जेन संयोगिता विनगरमानेया. ६. स सामन्याम ति जगाद. . जमिनु तापी शिन्दा सपा भाषणानि शृण्वन्नुवाच- सानिमायुपत्र साधनीमान शमस्या. सा च युक्तिरित्थर ~-पत्र त जयनदाय, निदानमिषेण पोजनगर गच्छामि. बार सामन्तास्तथा राजथ मदीया. परिचारका नाम भावा- सममागच्छन्त. व्यं च सर्वे निभृतं तद्राज्यं प्रविश्य सय लिमयोचितकाले योग्यमेव रिप्याम इति. दिपनि. पृथ्वीराजस्तथा सर्वेऽपि तदीया सामंताः चंदकपि. मामा रहिं निगम्य सातुमास्तर वर्तितुमका अभवन्. ।
- mantikrama पृथ्वीराजचव्हाणचरिते. अथ सुमुहूर्ते सर्वेऽपि पृथ्वीराजप्रभृतये. सामन्ताः चन्दक विराजस्य सेवका नाम भूत्वा दिल्ली नगरात् कनेजिनगरं प्रति प्रत- स्थिरे. चन्दकविश्चैकादशसहस्रपरिमिता सेनां जग्रह. मागेंच न्हू- न्य गुन.चेन्हान्यभपस्तथापि दृढनिश्चयः पृथ्वीराज. सर्वजनैः सम फनोजनगरमाजगाम. [२] सा सेनां तथा स्वसेवकान् वहिर्नगरात् स्थागायत्वा चन्दकवि. सेवकद्वारा स्य गमन कनोजाधियाय निवेदयामास सोऽपि तवागमन निशम्यातिसन्तुष्ट परमादरेण तं राजसभागमनाय विज्ञापयामास. चन्दकवेन्तु तद व्हनमगीकृन्य पृथ्वीराज जलकुंभवारकमेवामिषेग वन मा मभामण्डा निनाय. जयचन्दोऽपि चन्दकविमागतं निशम्य प्रत्युदम्य सादर सभा मानी पे येता आमने ममुग यया कुगलमपृच्छन्. चन्दकविरारी स्वकुगल निवेद्य रानानमाशीर्वादेन- 11 दुर्गा ते विधानु भयमपिल कन्नोनीपते । । नियममा ममाशिमयतां यागेश्वरम्बलतः || मि. दागन महि मधमानोऽधुना। {मय 1. मुदमन र प्रापितः ॥ १ ॥ . १ प दुम- ५.गा। निता महिनना मपि माना अमी। मग मनात नक्षत्रमालायिनः ।
territimanimams1 Prer firritaमानोर | सी. ..." राय नितान्तं ri.Rोर: . सरोगपत्. ८.! मान्य दधि फोपा शेर्नु rri . :: मरिचार निदन' सुष्माय . शो भगानागपणोऽपि choti नमना पति. दोन पर सर दारिधीटिता- retar रामजान नमागतानामान पदे प्रत्तमन्य ना नोपप्रसुत गुग पद. एतादृशं पनयोऽपि कनन्तीत्य मन्य इनि सहासं wit मपि तम्स रोनिगिरना तथोक्तिचातुय च दी. परमनन तं विराजमारातिदायेन सिपेवे. नथ दम चन्द वि-विशा' व एशेणु मिररेषु सत्नु पृथ्वी- गो गा" को पति ! मम तातगादानां पृथ्वीराजगनफस्पानंग- पर मान रनेह मासीदिति सर्वेऽपि जना जानान्त, यदा- in महाराय स्वर प्रादातदाऽस्माभिरेव धनसाहाय्य हतं. पारितनानगपालेन पृथ्वीराजो दिल्हीपतिः कृतस्तदाऽपि जस्माभि- प न पृथ्वीराजचव्हाणचरिते. विरे.धो न कृतः. एवं स्थिते पृथ्वीराजन मदारब्धो राजसूययनो विनितः, सर्वे च समागता भूपालाः समं मया वृथा कोपिता , मम बंधुर्व लुकरायश्च समरे निहत इति किं समीचीनं कृतं! इत्यपृच्छत्. चन्दकविश्व जयचन्दस्यमं प्रग्नं निशम्य- राजन्! कनोजपते! यथा त्वं मन्यसे 'पृथ्वीराजो मह्यं द्रुह्यति' इति तन्न समचिीनं. यथा तव पितामहोऽनंगपाल: कनोजाधिरेन समं लेहेनावर्तत तथैव पृथ्वी- राजोऽपि-वर्तते. कथमन्यथा त्वयि दक्षिणां दिशं विजेतुं गते सति पश्चात् त्वद्रांज्याक्रमणाय समामतं गिझनीपति शह,बुद्धनं पराजित्य पृथ्वीराजस्तव राज्यं रक्षितवान्. राजसूययागस्तु कलियुगे शास्त्रनि- पिद्धतयाऽधर्मप्रवृत्तिनिरोधाय विमितो न त्वसूचया. यदि त्वद्वगो राजाऽधर्माचरणं कुर्यात्तदा सर्वेऽपि त्वदीया वा परकीया वा प्रजाजना अधर्ममेवाचरेयुः. राजन्! यदि कश्चिद्धनात्यो वणिगपि राजसूययज्ञ कुर्याचदा ताके न्याय्यं भवेत् । तस्मात्त्वीप पृथ्वीराजेन ममार्य यागः प्रतिबद्ध इति दुराग्रहस्त्यक्त्वा द्वेषं च मानसिकं विहाय पूर्व- वत्स्नेहेन वर्तस्व. युष्मासु क्षत्रियराजपु परस्परं स्नेहेन वर्तमानेपु सत्सु कः खलु मन्दध भारत जेतुं शक्नुयात्. महंमदीयधर्मानुसारी शहाबुद्धीनः अपि परस्परद्वेषपरान्नः प्रेक्ष्य भारतम.कन्तुमिच्छति. भगवती चण्डी युष्मान् सर्वनपि प्रेम्णा वर्तमानान् चिरंजीविनो विदधातु इति साशीर्वचनमगादीत्. जयचन्दस्तु चन्दकवेरिदं भाषणं सत्यं मन्वानोऽपि गर्विष्ठ उगाद-~-अस्मिन् समवेते राजमण्डले पूर्वराजममः कोप्यस्ति ४२. कम गन्याय ....... - गुणम,Cो यस .............. भागापतिलाशा रममावानिमिग मा र पराराजसा पृ। पर पाय तस्य सामिगतस्य नन्दरिद माय नमारिण सेपरम्मच को विनितारत सेपकोर पराजममन्यत. अफr, SEE TIME समाप्त दान र बन्द कर्तव्य २. शिरमा क्लिपय मनिस नितान्त मान्ति सता. राजा र यदि मयाऽय सेवक. पृथ्वी गाना मत्पनेपन सेवाः स तदा संबंपि जना मां हमे. ध दुकाय जयचन्दाय प्रातः धारागो यतकुवापि भाना इति. नाथाय संग लीराजो नति नियमिति दर विचारमन वीराजनियका शुक्किममत- साचैत्यम्, यये राहत्यामा दासी पर्ण टर, न मास्ति, या च पूर्व पृथ्वी- समोर. तम्या अयं नियमः-सा च सस्मिन जग- न.तरे पराभव पुरुष गन्दाना तं व दयेव स्वगुरू पटेनावृणोति मान्यया. नदि ममामाहता सा दासी स्वासमावणुपाउदा मा धाराज इति घातल्योऽन्यथा साधारणः पश्चन सेवक इति.
पृथ्वीराजचव्हाणचरिते. यदि . विचार्य चैवं संजातानदः सत्वर सेवकम हुय कर्णाटकी दासी सभामा- व्हयत्. सा च राजाज्ञामनुसृत्य सभ.मागता दूरत एव पृथ्वीगड प्रत्यभिज्ञाय लज्जया मुखं प्राकृणोत्. तां मुखावरणाद्यतां वक्ष्य कविश्चन्दो नेत्रसंकेतेन तां-वयमिह कपटेन समागताः, पृथ्वीराजोऽयमिति मुखप्रावरणेन दर्शयिप्यसि तदा वयं सर्वे बन्दिनो भविष्यामः. किंच-राजा जयचन्दः प्रथमत आरभ्य पृथ्वीराज द्वेष्टि तदधुनाऽनायासेन स्वहस्तगतं तमवश्यमेव स प्रणैवियुज्या- सदा स्वामिघातपातकमपि लप्स्यसे. तत्कयमापमिव सम्राज पृथ्वीराज स्वकर्मणा मा मारयेति सूचयामास. सा प्रकृत्यैव स्त्री तत्रापि गणिका सहसैव तस्य चन्दस्य मनो- गतं जानन्ती तस्मिन्नेव क्षणे मुखावरणं दूरीचकार.. ता च स्वीकृत- दूरीकृतमुखावरणां वीक्ष्य जयचंदो विस्मितोऽजातनिश्चयो जिज्ञासया तामेवापृच्छत्-गणिके ! त्वं हि प्रथमं स्वमुख किमिति प्रावृणो:- पश्चाचोदघाटयः तत्सर्वं सत्यं कथयेति. दासी तु परमचतुरा राजान माञ्जलिवन्धमयदत्, स्वामिन् । जस्यां सभागा कविवरचन्दः समायातः स च पृथ्वीराज इव मम मान्यः तत्तस्य सन्मानार्थ प्रथम मया मुखमावृतं पश्चात्कारणभावादेव तदुदघाटयमिति. तदेतत् कर्णाटक्या वचनं निशम्य चन्दकविः परं सन्तुष्टस्तामांशीर्वचनै ममतोपयत्. मेवावपधारी पृथ्वीगजश्च स्वकपटाचरणप्राकट्यभीत: कण्ठगतप्राणस्तत्प्रतिवचनं निशम्यं स्वजीवितं प्रत्यागत मने. अय- चन्दन्तु नन्य से रकम्य तेजो विराक्य प्रान्तचितः कर्णाटकविचनं न मन्य मिति मन्यमानोऽपि प्रकटं तथा वक्तुमनीश्वरस्तूष्णीं तस्त्रों, २ पृथ्वीराज चव्हाणचीत . तम्य • यह सूर्यवगे राजा गमचन्द्र प्रादुर्बभूव. अन्तु. नम्बध्वाकोभीगनी 'इला' चन्द्रपुत्राय बुधगजाय प्रदत्ता. ततएव च प्रसिदश्चन्द्रवंगः प्रममार. तम्य बुधन्य पुत्रो ययातिनाम बलायो नरपतिबभूव. ' पुरु नामानन्नय पुत्रा आमन. तत्र पुरोवंशे समुत्पन्न हम्ती नाम नरेश सुप्रसिद्ध हस्तिनापुर वासयामास. हस्तिराजमारभ्य द्वाविश पुरुष प्रसिद्रोऽजातशत्रु- युधिष्ठिरोऽभूत्. स च सुप्रसिद्धेऽनेकनरवीरसमलकृते कुरुक्षेत्रसंग्राम विजय लम्वा प्रसिद्धमिद्रप्रस्थदुर्ग व्यरचयत्. एवं यदोवंगेऽपि भगवान् कृष्णस्तथा बलरामश्च समभवताम्. तो च खीया राजधानी गुर्जरदेशे वर्तमानं द्वारकाक्षेत्रमकुरुताम्. सान्प्रतम् जैमल- मीरावीपास्तथा कच्छप्राताधिपा आत्मानं कृष्णवगजान् भावयन्ति. जयपूरजोधपूरोदयपुराधिपाश्च मूर्यवंशसभवानात्मान निवेदयन्ति. अम्तु. मुप्रसिद्धे युधिष्ठिरक्शे लब्धजन्माननिगा नृपाः स्वपैतृकं सिहा- सन प्राप्य वर्मेणावर्तन्त. एतेषु चरम क्षेमराज. स्वकर्तव्यपरामुखो विहारी स्त्रैण सकलदोपभाजन बभूव. राजान च कुमार्गगामिन विलोक्य तत्सेवका अपि तथैवावर्तन्त. तेन सर्वेऽपि प्रजाजना असन्तुष्टा राजशासनमत्यकामन्. प्रजासु राजगासनमतिकाम्यन्ती सतीपु प्रतिदिन नानाविधा आपदः समापतन्. ईदृशीमव्यवस्था वीक्ष्य तस्य क्षेमराजस्य प्रधानामात्योविसा नाम स्वामिन हत्वा हस्तिनापुराधिपत्यमात्मसादकरोत्. यद्यपि स्वामिवधेन लब्धराज्य सोऽमात्यः प्रजाना नातिपियोऽभूत्तथापि कुमार्गगामिन सप्तमो गुच्छ अथ जयचन्दस्त चन्दफर्षि क्लप्तनियासे विश्रात्यथं व्यस यत्. नस्य सेवार्थ सोजताधिप रावणं नियोजयित्वा त निभृतं 'चन्दकवि- निवास शखिफैनिरीक्षणीयः, अज्ञातस्य कस्याऽपि पुरुषस्य प्रवेशस्त- स्मिन्निपेधनीय हत्यशात् सोऽपि चासरश इमा स्वामिन आज्ञा पालयामास. ततश्च सावधानेनावस्थित चन्दकवि राजा जयवन्दो पहु- मूल्यैरुपहार. पर सत्कारयामास. चन्दकविरपि राजरीतिमनुजानन्नुए- हारहारकान् मेवकान् समतोपयत् तथा दर्शनार्थमागत मुख्यामात्य नुमति तथा राजपुरोहितं श्रीकण्ठं सन्मानेनापश्यत. निर्गतेषु जय- चन्दराजसेवकेपु लावण्यवतीना, पोडशवयाणा, हस्तयुगलधृतकन- कपात्रपिराजमानोपहाराणा, अप्सरसामिव समानवयस्काना, दासीना दरं चन्दकावीननासस्य पुरत आजगाम. तद्वीक्ष्य सर्वे निरीक्षणार्ध नियुक्ता सैनिका हृतचित्ता चित्राणीव स्तब्धं तस्थु . मुख्येन सेना- धिकारिणा पृष्टा तदग्रेसरा दासी जगाद-वय हि सर्वा दास्यो राजकन्याया सयोगिताया.. तदाज्ञयैव कवीधर चन्द द्रष्टुं वयमा- गता इति. द्वारपालेन च निवेदितागमना अनुमिति लब्ध्वा प्रदे- शिताः सादर सर्वानप्युपहारास्तस्मै कविराजाय समर्पयामासुः. चन्दस्तु सम्मितं तानुपहागन् स्वीकृत्य ताभ्यः समीचीनं पारितोषिक वितीर्य · अचिरादेव भगवाने कलिगेश्वरो राजकन्याया अभिलपित पूरयिष्यति ' इति साभिप्रायमाशीर्वचन प्रेषयत्. ता अपि सानंदा- म्तदाशीर्वचन म्यम्यामिन्यै निवेदयागाम.. -
No text on this page.
ग . 4 " 1 1 4 ! ...nirh .. समिनिक .... 1 retion १५५.14-निमसर +4 in ! म 1 गिलपनानीरवीगारल ५. १६६६ : 'पु. iii मान vi.. १.५५५.. vianti. की मान्न Kin. ५.५१. Itiमा नरामा nion.in २१..' Hot.inी- 4.1 11. निम समेव . 14. o. inin ... या पनिरोध ५ ५.५५. 1 ril न परिधिन पनि २. ५ : गाय ५. मा मन्त. तदानी नया 11. पानवाण पनामन्न लगवीर सादin. ..1:14' र नाफामानन फाटिना नय- 1111मिनी मोलग मुत्या रक्ष यम्मानिन. नासि '.... 4 यानि ६२५॥णार्य या पितरत सजयरायम्य पु। ... Maint सनुमालय पिनु कति मनि. सोऽपि 11 रना नरोपमालाब परमपि गरसन्यमाचनाम 14n initarन् समर . नर च महामनापिन लंगडीराय पश्यत संवेऽपि क.नी-विसनिका पलायनपरा अभ- या दुदंशा वियनाद्वा जयचन्दनन्य साहायाय nik . नगररक्ष मना मन्यन पयत् सोऽपि समागत्य - " ।
Smore
.
८८
पृथ्वीराजचव्हाणचरित.
अपेण उद्धमानम्नान भीतिविव्हलान् पलायनोत्सुकान् न प्रतिरो-
दुमाकत.
कनोजाधिप कनोजदुर्गमारुखेद युद्ध पश्यन महाप्रतापन
५ ॥राजसनापतैलंग डोरायम्य शौर्य वीक्ष्य भीतः कथमपि म
निय पति विचार्य मगदुर्ग वर्तमाना भयकरध्वनि किलकिला-
नiff गनमी परपिता तगोल कम्य लक्ष्यमगत् तस्मिन्नेव भने
म शामिनाता लगीरायम्तम्य लोहगोल कम्य लक्ष्यता प्रामइनूमो-
प्रेग यागलिन
गगनापनि समरभूमिपतित
'!.inनयमित पापितमारमन. तदानमिव छ नि.
KE • I पुनगि गुड माधयित अम्मिन् ममाम गवरम
५.५f41 HEIR [[.. नन दुखी म पनीराजमार ॥ मम
14. मा. निकामगि मनिशं गहन
...'• मामन्ता दामन
I. 1. (नया गाना: मका, पाया.
.
अष्टमो गुच्छः।
? पृथ्वीराजस्य संयोगितायाश्च परस्पर दर्शनन्
२ तस्या अन्तपुरे प्रवेशः.
। गान्धर्वविवाहः.
४ संयोगिताया दिल्लीगमने संमतिः,
(१)
A
पृथ्वीराजच म्वनिवेशस्थानक
कमेणेतस्तत पर्यटन मृगया - शेर
कनोजनगरस्य नातिदूरे -
चुम्मिमहावृक्षावरीच्या व
नष्टीसहनादनीतगजयूथचीत्कारव्यापले. नान
नरीमनोररे, नापने उत्तप्रदेश २
नम्वशौर्य चिन्ह प्रभूतानि मापद त -
नाहिराजगान. तहानी निल
0 गुधौरानमहापचारित. सारवर्षमिव, हिमानी संपातमिय, मुबाऽऽमामा, मात्र नितिन स्याने स्थाने समीरणप्रचलिताच्छायाश्यामला मिनोहर पाव चन्द्रज्योतनां निरीक्ष्य; निलीनपक्षिगणा गोलाम पशुजालावता विकचकुसुमलनकालंकृता, निदितां तरुणीमित बीमालोक्य, भतिमृदुलगाखाबाहुवलयाश्लिष्टवृक्षकान्त, प्रफलमुमगुच्छालका- समलंकृतं, मन्दवाहिना दक्षिणानलेन चालित कामालमिव ललान- रुणीगणं समीक्ष्य; मन्दमारुतसंपर्कसंजानतरंगेषु महातडागेषु कोडाग्न विकसितकमलकोरकपतितपरागधुसरं, विसच्छेदनासक्त हसमिथुन- जातमवक्ष्य रात्रिंदिवं भक्तगणोद्धारतत्पराया भागीरथस्य मूर्तिमत्या. कीरिव भागीरथ्या प्रवाहध्वनि निशम्य मानन्दचेता अयादवतीय पञ्चामेव गनै शनैश्चरन् गंगातीरमागच्छत्. तत्र च विशुद्धचंद्रिका- तादात्म्य प्राप्त अतिचपलघावमानमत्स्यगणसंपादितभेदं, गोधूमचण- कादिसस्यभारविनहरिते. क्षेत्ररकृताभ्यां पिपति'कलमृतिकापात- भयंकराभ्यां तीराभ्यामलकृत, अन्त पतितचंद्रप्रीतविबच्छेलनासंख्य- देवागनामुखकमलशोभमानं गंगाप्रवाहं प्रेक्ष्य प्रसन्न अमापनयनाया भधं जलं पाययित्वा स्वयमपि पर्याप्त मधुर गीतं च गगाजल पपी. अथ प्रतितीरवर्तिनं, सुरन्यशुभपापाणमय, चन्द्रिकानिमितमि- व गगनागणविहरच्छिखरं, कनककलशमण्डितं, सुव्यवस्थितरचनम् अनेकवातायनविराजमानोशारजवनिकामधुरं. प्रदीपप्रकाशप्राप्त अनन्तशस्त्रिकगणराक्षत. विखब्धपरिसुप्तदासीगणसकुलं प्रासादराज प्टिविषयपरत्. तं समीक्ष्य’ सजातकुतूहल पृथ्वीराज परमा- निरुप्यमाणस्तास्मिन्-सकलत्रिलोकीलावण्यव्ययेननिर्मित . - MAA जको मुख HIR नापासवासीय, सांत. समस से गिन् मालिकगणरक्षित प्रसाद an... दीपिजिजालपा सशिनपरस्त. नसलमानलमध्यनरतमणिभानुरनुपर्गाकेश- गना. शरसंसविपासा, दितमुपला, शेयरमारत मरा मरिमनिष, सर्वन समानामतीरभानुररूपोल उगला ददनम्यकपरित्यासानिन, उपधानी तहस्तामानिधि ५.मिरा मनोमिद नीलम मिनेहा सिदना जतिसुदररिसतन्त- लानित समपराग शासकम्पमानपाइनर हदयहा- बि.समानुमितोरभागा, रंभरुचिरोरुद्धया मुग्धा हम. लिम सम्पन्न निमक-नागा विधर मुप्ता भीगनुगमपरि ता नन्दनर नास्विस्तिकगणरक्षिता ता सुदर मद्रात. मेनापि विनायवः पश्यप बीगण ! नियमन समतिः सखिनिभरिन्नुस् वा प्रति लोपति ज्ञातु साधेन नगनगन. जागर न तर संपन्न पुरतः स्निपि नारतस्यी. तलिय समय सा तरुणी किमपि स्वमनोरधानुकूल ना पश्यन्ती सतुया जागर्तिम. प्रनिता च सा ते स्वप्न स्वामिय- मार निवेदयितुफामा तानि त्वरया सनयोधयत्. प्रबुद्धा ता मी त बम निवेद्य,न्त 'पुरमदीपना लकासतापलेशान् परिजि- सधुम्नया सागरमीतसरातनिवासं पातायनमागत्यातिष्ठत.
१२ पृथ्वीराजचव्हाणचग्नेि नदानीमेव- गगाशोभादशनामक्त, अतिचपलवाजिराजसमीपस्थं, अतिगौरपादतलान्या घृतोपानह, मुर्वणशृखलासनाथसव्यपद, परम- प्रियया शत्रुकण्ठनालच्छेदनदनया हीरकाकिनमुवर्णकोगस्थितयाऽसि- लतया समलकृतकृशमव्य सत्यहस्तविराजमानबृहच्चाप. कपाटविगा- लोरस्कं. मौक्तिकहारसमलकृतग्रीव, इपुधिनिषगनासलितस्कन्ध, सुप्रसन्नवदनकमलं, सुदीर्घराजनेज शालिनयनयुगलहृद्य, अखण्ड- सुदीर्घशिरोरुहभापुर, सुवर्णललाटपट्टसुदरं मन्मथमिद स्वशत्रु शकर प्रसादयितुं भागीरथी शरणागतं, कनोजाधिपैश्वर्यदिशया स्वगादा- गतमिद्रमिव, तं तरुणं पृथ्वीराज निनिमेष पश्यन्ती मुहूर्त निश्चल- मतिष्टद्राजकन्या संयोगिता. पृथ्वीराज च गंगाया विहातां मत्स्याना लीलादर्शन बद्धमनसं वीक्ष्य स्वागमन ज्ञापयितुकामा नूपुर बनि- मकरोत्. पृथ्वीराजश्च सहसैव श्रवणमनोहरेण नूपुरध्वनिना समाकृष्ट सरभण मुखमुन्नमय्य-विगलितधनीभूता ज्योत्स्नामिव, घनावस्थायिनी सौदामिनीमिव विविक्तदेशवासिनी, कमलामिव, तप मानस मरुत्संगकम्पमानमृट्ठलमूर्धजां, मस्तकस्थापितकुसुममालागधलोभ- समागतभ्रमरकुलनीलरत्नशिरोभूषणा, मौक्तिकपणभूषितमनोहर- कर्णपाशा, लावण्यसर्वम्वसौभाग्यतिलकदर्शनीयभालप्रदेशा, यमुनानदी- नरगानिव सर्वतो नयनकमला या विनष्टैष्टिक्षेपैलत्पादयन्ती, स्पष्टतर पानीवपितगंगाप्रवाहनटवृक्षमपादितविशेगकृत्यरमणायकपोला, अधरी- कृविकारा, कन्युकाटी, अतिनिर्मले लावण्यसोतसी इव विगलित- म्यन्ती देवागनामिव , शंतनुवियोगोद्विग्नां गंगामिव , शीतलसुरसरि- जो गुरु ९३ माजलका, मदनदुर्जयतुगी यामिष, तारुण्यागमचिन्दा न्यानि- पानिपविजाभ्या गाया हदयारिणी, यूमिनरपसनपरिधानेन परिमाननगरानीसमर तित्रिपातोपरतिका, अति. पापरुथु, मुन्दरमरागरपिरगुल्मयुगलमासुरपदयुगलाम्, नियमनिममदा, तत्प्रनिधियरूपया या सहिता, काचन तरुणी पाय in पिनयन चिरमतिउत्. पागल सरानी मनसाय व्यचिन्तयत्-पथमिमा हटवतो मे पंच nि ! मन पुनरपि न प्रत्यागच्छति. अहं तु सदा नात्यप पर्तमान यानिचार्य चानुरक्तः । इति. सापि रामन्या पृथ्वीराज निरीक्ष्य तत्समावस्याऽभवत्. . है (२) चतुरा दामी च म्पनियराख्याः सयोगितायन्तादशीमवस्था पश्यि सतुमा झटिनि सोधादयतीर्य गगातीरमगात्. गत्या च विनयेन तन्मुस सक्तष्टि तन्मुखचन्द्रज्योत्स्नापाननिरतनयनचकोर पृथ्वीराज जगाद. भो मदनसुन्दर ! मफलभूपालचूडामणे ! यां राजकन्या व पश्यसि सेव त्वा स्वकोमलचरणनिक्षेपेण स्पप्रासाद सनायक प्रार्थयते, नात रिमप्यत्याहित इयहि सकलसामन्तनाय- कस्य पनागाधिपस्य कन्या सयोगिता नाम.सा च तव सर्वत्र प्रस्तां सकलगुणनिधे. कीर्ति निशम्यानुरक्ता स्वदागमनाथ परमात्मान पार्थमन्ती वरात्यद्य तेनानुगृहीता. मा च जानात्येव स्वामी कर्णाटकी नाम गणिकर. अह च कुतश्चित् कारणादिलीनगर विहायात्रागता . . है गर 1 ९४ पृथ्वीराजचव्हाणचरिते. त्वय्यनुरक्ता तत एव त्वद्वेषिणा तत्पित्राऽत्रैकान्ते प्रतिबन्ध स्थापि- तामिमां राजकन्या सोगिता विदित्व युप्मत्सेवावियानेच्छया हमत्र दासी अभवम् साऽापे सर्वगुणा देत, कल्याणी मां सखी मन्यते न दासी. एतादृशा गुणग्वनि. पृथ्वीपतिकन्या युप्मभ्यमेव वान्या नान्यस्मै. यथाहि कृष्णाय रुक्मिणी, तथैव भवतेऽपीय. इयत्र सतत त्वद्गुणगणश्रवणधृतजीविता स्वपितरमपि न बहु मन्यते. पित्रा जयचन्देन त्वत्तो मनो निवर्तयितु चिर प्रायति, परन्तु स्वल्स यशो न लब्धं प्रत्युत स यथायथा नानाविधैरुपायेस्तथा कर्तुं प्रायतत तथातथाऽस्या मनस्त्वयि परमासक्तमभवत्. साप्रत तु त्वद्वियोगदुः. खाकुला सन्प्रवृत्त वसन्तं वीक्ष्य पर दुःखायते. कदाचित् मन्द शीतलं च दक्षिणानिलं स्पृशन्ती सद्य एव मूर्च्छति. कदाचिदिम प्रफुल्ल सहकार मदनशरेपुधिं भावयन्ती वातायनानि पिघाय तूष्णी- मेकाकिनी विलपति कदाचित् कुसुमितमाधवीलतामण्डप वन्हिमय- मिव मन्यमाना गन्तुं नोत्सहते. कदाचित्-चूताकुरपरिपूर्णेषु सहकारेषु स्थितस्य कोकिलस्य मनोरमानालापान् श्रवणदहकान् मन्यमाना स्वकीवेव पिधत्ते. किबहुना चन्दनगधवाहिन. शीतलादक्षिणानिला दिल्लीत समागतमत्युष्णमपि वात संभावितत्वदगस्पर्श बहु मन्यते. मां च प्रत्यक्षीकृतपृथ्वीराजा देवता मन्यते. साम्प्रत तु त्वत्प्रतिमा रात्रिंदिव ध्यायन्ती सततनिपतदध्रुसमाकुलनेला. जाग्रती काल यापयति. पितृकोपभिया मनोगतं स्पष्ट वक्तुमशक्नुवाना पुटपाकावस्था विभर्ति. तद्यदि पृथ्वाराज ! तम्यामनुरागो' वा, अनुकपा वा, वात्सल्य वा, प्रेम वा लेशतोऽप्यवाशिष्टं म्यात्तदाऽविचारं त्वया- ऽगत्योमनीवनीया मति प्रार्थयामीनि.