·UNIVERSAL
LIBRARY
OU_184419
LIBRARY
UNIVERSAL

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·KALYANAMALLA'S
ANANGARANGA
Critically edited with Introduction
and Notes
BY
RICHARD SCOTID
Münster University (GERMANY)
(नितान्तं गोपनीयम्)
महाकवि कल्याणमल्लविरचितम्
अनंगरंगम्
पुस्तक प्राप्तिस्थानम्-
पंजाब संस्कृत पुस्तकालय लाहौर ।
१६२७

·No text on this page.

·INTRODUCTION. Kalyanamalla’s Analigaraliga has been edited, as far as I know twice in India, namely, (1 by Ramacandra Sastrī, Lahore 1920, with a bhimikā and a small gloss, and (2) by Vişnuprasādabhaņdārin, Kaśī 1923 (=No. 9 of Haridas' Samskriagranthamala ), with a short bhūmiki and useful notes. Nevertheless, the work of Kalyāņa thoroughly deserve our interest, because it is one of the best FIATTIFET texts written in the language of the gods. It is by this reason that I have undertaken the attempt to publish a new and, as I hope a critical edition of the Anaigaränga. Rāmacapdra Sastrī based his edition on one single manuscript and in his Preface freely states that owing to circumstances his book is not perfect one. [बंद्यप्यत्रत्यमोषधि- प्रकरणं सम्यग विशदयितुंसीहावानासंतथापि शीघ्रमस्य मुद्रापयि- प्यमाणत्वात्कार्यान्तरल्यासङ्गवशाश्च समयमलभमानस्तथा कर्तुं नापा- रयमित्योषधिप्रकरणमस्पृष्टमेवात्याक्षम् । श्राशासे यदि जगदीशो ऽनुकूलयिष्यति तर्हि द्वितीयसंस्करणे सर्व सम्यक् समाधातास्मि ।] Moreover there are in his edition a great many blunders and no good readings. As for Visņuprasådabhaņdarin's edition, it is based upon Rāmavandra's text and three manuscripts, only one of which is complete and YETİ, as the editor himself says. I copied first in 1899 the Berlin manuscript No. 595-Chambers 159 (Weber I, 172) i paper very much damaged and text therefore mutilated. Signed B. Then I collated the India Office manuscript No 1801 (Eggeling's Catalogue, Vol. III, p. 361) fairly written in Nagarī. Signed 10. Later on I copied the two Poona manuscripts No. 204 and 238 (signed P 204 and P 238 respectively) and R=Report... by Ramkrishna Gopal Bhandarkar, Bombay 1894, No. 317. Lastly I got, by the kindness of Mr. F. W. Thomas and the Chief-Librarian of the Madras Library, a most carefully prepared copy and collation of the six manuscripts deposited there. M is the archetyp.is ; क, ख, ग, घ, ङ correspond to the ·2 library reference numbers 3-4-27; 3 3-24; 4B 7.6; 4 B- 7-7; and 3-1.43 iespectively. As may be expected, I thoroughly collated also the two printed texts; L=the Lahore edition, V=that of Vişņuprasādabhaņdarin. Kalvāṇamalla wrote his book for the amusement of Lad Khān, son of Ahmad, who is styled to have been the crown of the Lodi House. Owing to the fact that there Lodi kings immediately preceded the Timur House in the person of Baber Siah, the Anangaraliga may have been composed in the XVIth century of the the Christian era. Nothing more can be said about the author and his life-circumstances with any certain. ty. But we learn from the introductory stanz is that he borrowed bis deeds and teachings from elder sources: मतानि दृष्ट्वा बहुशो मुनीनां तत्सारमादाय निरूपयामि । “Having manitoldly examined the opinions of the sage men, and extracted the essence of them, I compose (my book ).” This we are also told by the whole work. Indian tradition enumerates a pretty large number of authors who wrote on the present subject e.g. Auddalaki, Babhravva, Dattaka, Carīyaņa, Suvarnanabha, Ghoțaku. mukha, Gonardiya, Goņikapuér:1, Kucumāra, Vatsyāyanu, Kukkuk 1, Kavisek bara Jyotīśvara Jayadeva, Bhāoudatta etc, and plenty of titles are known, vid. Avangatilaka, Anaigadip kā, Anangasekhara, Kandarpacī. dimaņi, Kamaprakása, Kamaprabodha, Kāmasāra, Nā. garasarvasvam. Pancasāyaka, Madanasamjivanī, Madanårņava, Yogaratnávali, Ratinanjari, Ratisarvasvam, Ratisāra, Vargyayavasūtrasăra ( by Kşemendra ), Veśyāiganakalpa, Srgārasăriņi, Strivilasa, Smaratattvaprakašika, Smradipika, Smararahasyavyakhya, and many others. Only a small number of these texts have been printed, by far, most of them being known by name only. Münster R. SCHMIDT ·विषयसूची ॥ पृष्ठम् १ ... २ ५ विषयः (प्रथमः स्थलः) मङ्गलाचरणप्रशस्त्यादि पद्मिनीलक्षणम् चित्रिणीलक्षणम् शजिनीलतणम् हस्तिनीलक्षणम् नलिनीप्रभृतीनां सुखतिथयः ( द्वितीयः स्थलः ) पद्मनीप्रभृतीनां साधारणी चन्द्रकला पृपयाशशिकलोच्यते चित्रिण्याश्चन्द्रकला शंखिन्याश्चन्द्रकला. हस्तिन्याश्चन्द्रकला... ( तृतीयः स्थलः) शशमृगादिभेदेन सुरतभेदनिरूपणम् शशस्वरुप वृषभलक्षणम् अश्वलक्षणम् मृगीलक्षणम् बड़वालक्षणम् करिणीलक्षणम् ( चतुर्थः स्थलः) प्रथाङ्गनानां समानधर्मा निरुप्यन्ते प्रकृतिलक्षणानि .. १० ... ११ ११ १२ १३ ·( २ ) पृष्ठम् १३ १५ ... १५ विषयः देवसत्त्वादिनिरूपणम् स्त्रीणां नाशहतवः ... स्त्रीणां वैराग्यहतवः विरका लक्षणानि प्रीतिलक्षणम् भोजनादिव्यवस्था योनिस्वरूपम् अल्पसाध्यालक्षणम् रताभिलाषचिन्हानि (पंचमः स्थलः) वनितानां देशधर्मनिरूपणम् ( षष्ठः स्थलः) द्रावणादियोगाः स्तम्भनविधिः बाजीकरणविधिः लिङ्गस्थलीकरणम् योनिसङ्कोचविधानम् योनिसंस्कारः लोमशातनम् नष्टपुष्णसमुद्भवविधिः पुष्पाधिक्य निवारणम् गर्भाधानम् गर्भस्तम्भनविधिः... सुखप्रसविधिः बन्ध्यात्वापादनम् ... कोझोद्भवरञ्जनविधिः केशश्वतीकरणम् मुखकण्टकनिवारणम् २३ ... ... ... २८ ... २६ ... ३० ...

·( ३ ) पृष्ठम् ३ :: ३१ .. ३२ ३३ ३ ३ ३३ C विषयः मुखनीलीहरणम् कुचसंस्कारः ( सप्तमः स्थल:) वशीकरणादिकम् तिलकविधिः अञ्जनविधिः चूर्णविधिः भक्षणविधिः लेपविधिः धूप विधिः कामेश्वरमन्त्र: चामुण्डामन्त्रः पमिनीवशीकरणम् चित्रिणीवशीकरणम् शालिनीवशीकरणम् हस्तिनी वशीकरणम् अङ्गरागादिकविधिः स्मानीयसुगन्धिः सामान्यसुगान्धः सवात्तमसुगन्धिः .. मुखवासविधिः ( अष्टमः स्थल:) विवाहायुदेशः कन्याशुभलक्षणानि कन्यादूषणानि जामातृलक्षणानि जामातृदूषणानि परस्त्रीगमननिषेधः ३ ... ३४ ३५ ... ... ३८ ... ८ ... " ...

·पृष्ठम ( ४ ) विषयः कारणवशात्परस्त्रीगमनेऽनवद्यत्वम् पागम्याः स्त्रियः दूत्यः सुखसाध्याल तणानि अनुरागिणीलक्षणम् दुःसाध्यालक्षणानि सुरत त्याज्यस्थानानि विहितप्रदेशः ४० ४२ ... ४२ ४२ ४४ ... ४६ ... ... ५० (नममः स्थलः) बाह्यसम्भोगविधानम् परिरम्भणलक्षणानि चुम्बनभेदाः नखदानविधिः दशनविधानम केशग्रहणोदशः ( दशमः स्थलः) सुरतभेदा तत्रादावुत्तानबन्धा तिर्यग्धधः उपविष्टबन्धः स्थितबन्धः व्यानतबन्धः पुरुषायितबन्धः सीत्कृतभेदाः अष्टनायिकालक्षाणानि ५२ ... ५२ ... ... ५७ ...

·॥श्रीः॥
अथानगरङ्गः
प्रारभ्यते ।
6
1 अतिललितविलास विश्वचेतीनिवास
समरकृतविकाशं शम्बराख्यप्रणाशम् ।
रतिनयनविरामं संततं चाभिरामं'
प्रसभविजितवामं शर्म नौमि कामम
॥१॥
ठादीवंशावतंसो हरिपुत्रनितानेत्रवारिप्रपूर-
प्रादुर्भूनासु सिन्धुष्यमितवग्यशा' लीलया प्लाविताश्वः ।।
तत्पुत्रः ख्यातकीर्तरहमदनृपतेः कामसिद्धान्तविद्वा-
श्रीयाच्छीलाइखान: क्षितिपनिमुकुट र्घष्टपादारविन्दः ॥२॥
अस्यैव कौतुकनिमित्तमनगरङ्गं
ग्रन्थं विलासिजनवल्लभमातनोमि" ।
श्रीमान्महाकविग्शेपकलाविटम्यः
कल्याणम इति भूपमुनियशस्वी
॥३॥
मतानि' दृष्ट्वा बहुशो" मुनीनां
तत्सारमादाय निरूपयामि ।
अतोऽङ्गानाकेलिकलानुरागै-
ाद्यः सदाऽयं पुरुषैः सभावम्
निःसारे जगति प्रपञ्चसदृशे सारं कुरङ्गीहशा-
मेकं भोगसुखं परात्मपरमानन्देन तुल्यं विदुः ।
13
॥ ४ ॥

·२
अनारङ्गः
[प्रथमः
तज्जात्यादिविवेकमूढमनसो" लब्ध्वापि नानाङ्गना'
संविन्दन्ति न कामतन्त्र विकलाः पश्वादिवन्मानवाः
पमिनी चित्रिणी चाथ शलिनी हस्तिनी ततः
पूर्वपूर्वतरास्तासु श्रेष्ठास्तलक्ष्म चक्ष्महे'
16
॥ अथ पमिनीस्वरूपं निरूप्यते ।।
॥ ७॥
प्रान्तारक्तकुरङ्गशावनयना" पूर्णेन्दुतुल्यानना
पीनोत्तुङ्गकुचा शिरीषमृदुला स्वल्पाशना दक्षिणा ।
फुल्लाम्भोजसुगन्धिकामसलिला लज्जावती मानिनी
श्यामा कापि" सुवर्णचम्पकनिभा देवादिपूजारता
उन्निद्राम्बुजकोशतुल्यमदनच्छत्रा" मरालस्वना
तन्वी हंसवधूगतिः सुललितं वेषं सदा बिभ्रती ।
मध्यं चापि वलित्रयाङ्कितमसौ शुक्लाम्बराकाक्षिणी
सुग्रीवा शुभनासिकेति' गदिता नार्युत्तमा पमिनी
॥ ८॥
॥ अथ चित्रिणी लक्षणानि ॥
तन्वङ्गी गजगामिनी चपलहक्सङ्गीतशिल्पान्विता
नो हम्बा न बृहत्तराथ सुकृशा मध्ये मयूरस्वना ।
पीनश्रोणिपयोधरा सुललिते जो वहन्ती कृशे
कामाम्भो मधुगन्ध्यथौष्ठमपि सा बिम्बोपमं वत्सला ॥९॥
कामागारमसान्द्रलोमसहितं मध्ये मृदु प्रायशो
विभ्रत्युल्लसितं च वर्तुलमथो रत्यम्बुनाऽऽयं सदा ।
भृङ्गीश्यामलकुन्तलाथ जलजग्रीवोपभोगे रता
चित्रासक्तिवती रते ऽल्परुचिका ज्ञेयाङ्गना चित्रिणी ॥१०॥

·स्थल:]
अनङ्गराः
३
॥ अथ शङ्खिनी लक्षणानि ॥
दीर्घ बाह्यशिरं कृशं पृथुमथो देहं वहन्ती तथा
पादौ दीर्घतरौ कटिं च बृहतीं स्वल्पस्तनी कोपिनी ।
गुह्यं क्षारविगन्धिना स्मरजलेनाल्पेन सान्द्रः कचै-
रानिम्नं कुटिलेक्षणा" द्रुतगतिः सन्तप्तगात्रा भृशम्
॥११॥
सम्भोगे करजक्षतानि बहुशो यच्छन्त्यनङ्गाकुला
न स्तोकं न च भूरि भक्षति" सदा प्रायो भवेत्पित्तला ।
स्रग्वस्त्राण्यरुणानि वाञ्छति दयाहीना" च पशुन्यैभृ-
पिङ्गा दुष्टमनाश्च घर्घरमहारूक्षस्वरा" शशिनी ॥१२॥
35
38
॥१३॥
॥ अथ हस्तिनी लक्षणानि ॥
स्थूला पिङ्गलकुन्तला च बहुभुक क्रूरा त्रपावर्जिता
गौरागी कुटिलाङ्गलीकचरणा हस्वानमत्कन्धरा ।
विभ्रत्येभमदाम्बुगन्धि” रतिजं तोयं भृशं मन्दगा
दुःस्साध्या सुरते ऽतिगद्गदरवा स्थूलौष्ठिका हस्तिनी
॥ अथ नलिनीप्रभृतीनां सुखतिथय उच्यन्ते ।।
वेदाक्षीन्दुशरप्रसंख्यतिथयः प्रोक्ता नलिन्या रते
भोग्यादित्यदशर्तुसंख्यतिथिषु प्रीता भवेचित्रिणी" ।
रुद्राम्भोधिगुणासमेषुतिथिषु " प्रायो द्रवेच्छजिनी
राकादर्शचतुर्दशीग्रहमितास्वेति द्रवं हस्तिनी
रात्रेश्चतुर्थचरणे नलिनी द्रवत्वं
संयाति चित्रदयिता प्रथमे ऽथ यामे ।
प्रीत्यै तृतीयचरणः खलु शहिनीनां
नक्तं दिनार्धमपि हस्तिवधुजनानाम् "
42
॥१४॥
43
॥१५॥

·४
अनगरङ्गः
[द्वितीयः
रजनीसुरतेषु पद्मिनी
न सुखं याति निसर्गतः कचित् ।
दिवसे शिशुयोगतोऽपि सा
विकसत्यम्बुजिनी यथा रथेः
50
॥१६॥
--चिते-
इति श्रीलाडग्वानविनोदाय महाकवि
ऽनगरले पद्मिन्यादिजातिवर्णनो नाम
प्रथमः स्थलः ॥ १ ॥
अथ द्वितीयः स्थल:।
॥१॥
॥ अथ पद्मिनीप्रभृतीनां साधारणी चन्द्रकला
निरूप्यते ॥
सीमन्ताक्ष्यधरे कपालगलके कक्षाकुचार: स्थले,
नाभिश्रीणिवराङ्गजानुविषये गुल्फे पदे ऽङ्गुष्टके )
कृष्णाकृष्णविभागता' मनसिस्तिष्ठत्क्रमाद्यापितां
वामाणेष्वध ऊर्ध्वतो ऽभिगमनान्मासस्य पक्षद्वये
सीमन्ते करजं ददीत नयने गण्डे ऽपि संचुम्बनं
दन्तेनाधरखण्डनं च नखरैः कक्षा सकण्ठां लिखेत् ।
श्रोणी चाथ कुचं करेण सुदृढं गृह्णीत नाभौ
पुनः
संदद्याच्च चपेटकं' स्मरगृहे मातङ्गलीलायितम्
कुर्याद्वक्षसि ताहनं तु शनकैर्मुष्टचासकहुद्धिमा-'
जान्वष्टपदेषु गुल्फविषये तैरात्मनो घातनम्।
॥ २ ॥

·स्थल:] अमझरङ्गः ५ इन्थं चन्द्रकलाप्रदीपनविदो' रागान्विता भोगिनो नीत्वा स्वीयवशं कुरङ्गनयनां विन्दन्ति सौख्यं परम् ॥३॥ ॥ ॥ अथ तामामेव पृथक्तया शशिकलोच्यते ॥ 10 14 16 कण्टे संश्लिप्य गाढं मृदु करजचयं गण्डपाल्यां नितम्बे पृष्ठे पाोंदरे वा विदधदथ रदैः" खण्डयन्दन्तवासः । प्रेम्णा चुम्बल्ललाटं वपुषि च जनयन गेमहर्ष नितान्तं सीत्कारप्रायवक्रां प्रतिपदि नलिनी द्रावयेन्ना विदग्धः ॥ ४ ॥ संचुम्ब्य दन्तवसनं जघने कपाले पादद्वये स्तनयुगे च नरवानि दत्त्वा प्रायः प्रबुद्धमदनां युगलाख्यतिथ्यां कामी नयेवदशां" नलिनी सहपर्म" गाढालिङ्गनपूर्वकं कुचयुगं संपीड्य दन्तच्छदं दृष्ट्वा” चाशु रदैरथारुफलके यच्छन्नखान्यादरात दोर्मूले सहसासकृच्छुरितकं कुर्वश्चतुर्यो तिथौ कामं संप्रतिबोध्य चन्द्रकलया कुर्यान्निजां पद्मिनीम् ॥६॥ दष्वाधरं तदनु पीनकुचौ विमर्य प्रायेण चूचुकयुगं परिगृद्य रागात् । केशांस्तु दक्षिणकरेण विकृश्य मन्दं कुर्यात्सुविहलननुं किल पञ्चमीषु 20 2! 24 ॥ ७॥ ॥ अथ चित्रिण्याश्चन्द्रकला ॥ अधरं परिचुम्ब्य कन्धरा- मथ संश्लिष्य नखैनितम्बकम् ।

·अनगरङ्गः [द्वितीथः विलिखन्द्रुतमेव चित्रिणी ननु षष्ठयां द्रवतां नयेन्नरः ॥८॥ कण्ठे संपरिरभ्य बाहुलतया नाभिं लिखन्पाणिजैः दष्ट्वा चापि रदच्छदं सपुलकं गृह्णन्नुरोजद्वयम् । कुर्वन्मन्मथमन्दिरे करिकर क्रीडायितं बुद्धिमा- नष्टम्यां स्मरवारिनिर्झरवती "कुर्वीत चित्रप्रियाम् ॥९॥ कोरुस्तनमध्यपृष्ठमदनागारेषु कठ्यां तथा कामिन्या निजवामपाणिकमलं कान्तः समालोडयन् । ग्रीवां' पाणिरुहेलिवंश्च शनकैथुम्बल्ललाटं भृशं कुर्यादाशु विसृष्टमन्मथजलां रामां दशम्यां तिथौ ॥१०॥ गादं संपरिरभ्य गण्डफलके 2 चुम्बन्दशश्चाधरं कर्णश्रोणिनखप्रदानरसिकः कुर्वनिमेषं दृशाः । सङ्कर्षश्चिकुरान्विलासकुशल: सीत्कारयुक्तां प्रियां द्वादश्यां त्वरयातिविहलतनुं कुर्यात्पुमाश्चित्रिणीम् ॥११॥ 33 ॥ अथ शङ्खिन्याश्चन्द्रकला ॥ बाहुभ्यां परिरभ्य गाढमधरं दन्तैर्दशन्निर्दयं दोर्मूले खरपाणिजक्षतचयं” यच्छन्यथेष्टं भृशम् । संकुर्वञ्च्छुरितं कुचद्वयतटे नूनं तृतीयातियो । मुक्तानगजलां स्वकीयवशगां कुर्यानरः शतिनीम् ॥१२॥ वक्षःकपोलगलकर्णपदेष यच्छ न्मायो नखानि परिरभ्य कृतास्यपानः" । गाढं विमर्य मदनालयमाशुरी। न संद्रावयेन्नरवरः किल सप्तमीषु ।।१३॥

·स्थल: ] अनङ्गरजः ७ 47 परिरभ्य दृढं रदच्छदं पिबन्नाघातरतो वराङ्गके" । नखरैः परितो विदारय- स्ववशं शम्भुतिथौ नयेत्प्रियाम् ॥१४॥ विलिवनखरैः । शिरोधरा- मथ गृहंश्च कुचौ ससीत्कृतम् “ । परिचुम्ब्य कपालमानां श्लथयेदाशु तिथी मनोभुवः । ॥१५॥ ॥ अथ हस्तिनीचन्द्रकला ॥ मदनसदनमुचपर्दयन्नाभिमूले तरलितनिजपाणिर्दन्तवासो निपीय । मृदुतरकरजायैः संलिखनपार्श्वदेशं कलितकुच इभीनां वल्लभः स्यान्नवम्याम् ॥१६॥ नयने परिचुम्व्य कक्षयो- नखगघातरतः स्मगलये। रचयन्करिकेलिमानये- म्ववशं शम्भुतिथौ" द्विपाङ्गनाम् ॥१०॥ नानालिङ्गनचुम्बनानि रचयन्प्रायेण तीक्ष्णैनग्वैः कक्षोरुस्तनमण्डलान्यकरुणं संदारयन्केलिषु । कामागारचुचूलिकाश्चितकरः संत्यक्तरत्यम्बुकां दर्श पूर्णतिथौ च निःसहतनू' कुर्यानरो हस्तिनीम् ॥१८॥ इति श्रीलाडखानविनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचिते ऽनगरङ्गे चन्द्रकलानिरूपणं नाम द्वितीयः स्थलः ॥ २ ॥ 50 ·अथ तृतीयस्थलः। 1 ॥ अथ शशमृग्यादिभेदेन सुरतभेदो निरूप्यते ॥ आरोहेमंदनाङ्कुशम्य पुरुषा ज्ञेयाः सदाथ स्त्रियो योनीनां परिणाहके रसनवादित्याङ्गुलीकैः क्रमात्' । जात्या ते तु नराः शशाश्च कृपभा अश्वाम्नथवाङ्गना मृग्यश्वा द्विग्दाङ्गनाश्च कथिताः प्राक्मृभिः सर्वतः हरिणीशशोबपाश्चया समयोगः करिणीतुरङ्गयोः । भवतीह परम्परं द्वयो. नितरां प्रीतिग्नङ्गसङ्गरे ॥१॥ हरिणीवृषभं तथाश्विका- तुरगं चोचमिति द्वयं रतम् । तुरगीशशकं द्विपीपं स्मृतमेट्टितयं तु नीचकम् । ।। ३॥ कुरङ्गीहययोर्योगे रतमत्युच्चकं विदुः । हस्तिनीशशयोश्चाथ' रतं स्यादतिनीचकम् ॥४॥ तत्र प्रशस्यं सुरतं समं स्या- दुच्चद्वयं मध्यममेव विद्यात् । नीचे ऽधमे ऽत्युच्चमथातिनीच- मत्यन्तनिन्यं कविभिः प्रदिष्टम् 10 11

·॥ ७॥
॥८॥
॥ ९॥
स्थलः]
अनगरङ्गः
कृमयो रुधिरोद्भवास्त्रिधा
लघुमध्योरुबलाः स्मरालये ।
जनयन्ति बलानुसारतो
बहुकण्डूं वनिताजनस्य ते
प्रमाणहीनलिङ्गेन मा कण्डूर्नोपशाम्यति ।
अतो न नीचसम्भोगे" तुष्टिं गच्छन्ति योषितः
वराङ्गमध्यं नारीणामत्यन्तं कोमलं स्मृतम् ।
अतिप्रमाणलिङ्गन नातस्तासां" सुखं भवेत्
समप्रमाणलिङ्गेन स्थूलेन सुदृढेन च ।
शमपन्मूलकण्मृति " स्पन्दयंश्च मुहुर्मुहुः
कामकेलिकलाभिज्ञः सुखयन्विवधैर्गुणेः”।
विसृष्टकामसलियां वशीकुर्यान्मृगीदृशम्
नारी विसृष्टकुसुमेपुजला रतान्ते
नृत्यं करोति बहुवल्गनरोदने" च ।
वैकल्यमेति मुकुलीकृतचारुनेत्रा
शक्नोति नो किमपि सोढुमतिप्रयास
चिरमध्यमशीघ्रसम्भवा
नरनार्योस्तु (विधिकच्यते ।
समय मितिमभेदतो
नवधैवं सुरतं समीरितम्
चण्डमध्यममन्दाख्यांत्री-वेगरितु विदुस्तयोः ।
क्रिया) च" त्रिविधा प्रोक्ता लघुमध्यचिरोदया
अत्रापि कालभेदेन नवधात्वं समूहयेत् ।
सप्तविंशतिसंख्या हि कीर्तिवं रतिर्बुधैः ।
॥१०॥
॥११॥
19
॥१२॥
॥१३॥
॥३०॥

·१०
अनङ्गरङ्गः
[तृतीयः
प्रचण्डवंगे बहुशो विष्टिः
कामाकुलत्वं रतिलोलता च ।
स्यान्मन्दवेगे विपरीतमेत-
त्तन्मध्यभावः
23
खलु मध्यमेषु
॥१५॥
24
॥ अथ शशस्वरूपं निरूप्यते ॥
प्रायः कोमलकुन्तलाः पृथुदशः शान्ताश्च तुच्छाशनाः
सूक्ष्क्षागाः शुचयः सुबतुलमुखास्तुल्याल्पदन्तास्तथा ।
बिभ्राणाः करजानुपादजघनग्रीवोरुनु श्यामतां
धन्याः स्वल्परता: सुगन्धिमदनस्यन्दा विनीताः शशाः ॥१६॥
।। अब वृषभ लक्षणानि ।।
क्रूराः प्रोन्नतमौलयो भुजाः सुप्रौटवक्षःस्थलाः
रूमाः कू-निमोदराश्च व ठिनास्त्यागान्विताः पावराः ।
शोणान्तःस्थिरदीर्घलोचनभृतः स्वारक्तहस्तोदराः
व्यालोला पभा नवाङ्गुरमितं कामाकुशं विभ्रति" ॥१७॥
28
।। अथा घलक्षणानि ॥
दीर्घस्थशिरोरुहावलदतिस्फारेक्षणा: " क्रोधना
अत्यन्तं कृशदीर्घकंधररदश्रोत्रानना" लोभिनः ।
पीनोरःस्थलदीर्घबाहुयुगला" निद्रालवः सालसाः
प्रौडा वक्रनखाङ्ग्रिजानुयुगला" गम्भीरसंभाषिणः
धृष्टाः खण्डरते रताश्च नितरां दीर्घाङ्गुलिश्रेणयः
स्थूलस्त्रीरति लालसा बहुभुजो गत्या तु पृथ्व्यान्विताः ।
भूरिक्षारविगन्धिमन्मथजलपायास्तथा" व्याकुला
आदित्याङ्गलसंमितं " च तुरगा लिङ्गं सदा बिभ्रति"
॥१८॥
॥१९॥

·स्थलः]
अनजरमा
११
30
॥ अथ मृगीलक्षणानि ।।
सान्द्राकुश्चितकुन्तला समशिरास्तन्वी सुतुङ्गस्तिनी
फुल्लेन्दीवरलोचनाल्पविवरघ्राणा च तुच्छोदरी |
आरक्ताधरपाणिपादयुगला पीनारुकामालया
प्रायः कोमलचञ्चलर्नुभुजका विस्तीर्णगण्डश्रुतिः"
ईर्ष्यालुः सुकुमारिका पिकरपात्यन्तं रते लम्पटा
विभ्रत्यम्बुजमञ्जुगन्धिमदनस्यन्दं " तथाल्पाशना ।
सुश्रोणी सरलाङ्गुलि जगतिश्चञ्चन्मना रागिणी
ज्ञेया निम्नषडङ्गलैः परिमित गुह्यं वहन्ती मृगी
॥२०॥
॥२१॥
।। अथ वडालसणानि ॥
मौलि निम्नसमुन्नतं विदधती स्यूलर्जुमान्दैः कचै-
नीलाम्भोजदलेक्षणायतगल श्रोत्रानना को ग्ला ।
पीन श्रोणिपयोधरा शुभगतिगम्भीग्नाभिदा
किंचित्पृथाधरा च मांस ठभुना क्ष:मोहरी कोपिनी ॥२२॥
शोगाम्भोव्हचारुपाणिचरगा निदासुभौ व्यप्रिया
विस्तीर्णो दधी कटिं चलानाः कान्ते ऽसुरागान्विता" ।
कामाम्भः पललप्रगन्धि “ सुचिरात्संभोगकाले द्रवे-
द्विज्ञेया वडवा नवाङ्गलमितं गुह्यं वहन्ती बुधैः ॥२३॥
16
॥ अथ करिणीलक्षणानि ॥
पीनघ्राणकपोलकर्णालका प्रस्थ लम्बौष्ठिका
पिङ्गाक्षी दरवनपर्वनिवहा" पृथ्वल्पनीलालका ।
हस्वस्थूलकराडियाहुरगला ग भी रूक्षस्वरा
कामार्ता सततं सतीण दशना दुष्टा. च वी। प
49
50
॥२४॥

·१२
अनझरङ्गः
[चतुर्थः
.
॥२५॥
दुःशीला शबलाशिका पृथुकुचा कष्टैकसाध्या रता-
वत्यन्तं बहुभोजना" च नितरां पापेषु . बद्धस्पृहा ।
विभ्रत्यैभमदोग्रगन्धमपि सा कन्दर्पनीरं सदा
ज्ञेया भानुमिताङ्गुलीकमदनावासा बुधैर्हस्तिनी
इति निर्दिष्टभेदानां व्यभिचारो ऽपि लक्ष्यते ।
श्रेष्ठमध्याधमत्वेन सांकर्याच विशेषतः
॥२६॥
इति श्रीमल्लाडावानविनोदाय महाकविकल्याणमल्लविरचिते
ऽनङ्गरङ्गे जातिविशेपपूर्वकं मुरतभेदनिरूपणं नाम
तृतीयः स्थलः ॥३॥
55
अथ चतुर्थः स्थलः।
:0:-
1
2
॥ अथाङ्गनानां ममानधर्मा निमप्यन्ते ॥
यावषोडशसंख्यमब्दमुदिना' बाला ततस्त्रिशन
यावत्म्यात्तरुणीति बाणविशिवप्रख्यं तु यावद्भवेत् ।
सा प्रौढेत्यभिधीयते कविवरर्वद्धा तदूर्व' स्मृता
निन्या कामकलाकलापविधिषु त्याज्या सदा कर्मिभिः ॥१॥
बाला नवीनसुरते मुदिता तमिस्र
संजायते ऽथ तरुणी महति प्रकाशे ।
प्रौढा प्रकाशतमसोः समुपैति सौख्यं
वृद्धा तु न कचन जीवितहारिणी सा
॥ २ ॥
बाला ताम्बूलमालाद्यैस्तरुणी भूरिभूषणैः ।
सुप्रेम्णा रज्यते' प्रौढा वृद्धा त्वालापगौरवैः' ॥३॥

·स्पतः]
अनजरङ्गः
१६
॥४॥
14
15
॥ ५ ।
16
17
18
॥६॥
कृशतनुरतिदीर्घा निन्नकक्षा च कृष्णा
सुचिरपतिवियुक्ता कामिनी स्याच्छलथाङ्गी ।
पृथुलतरशरीरा गौरवर्णा च खर्वा 10
सततसुरतयोगा"ड्यूढकक्षा दृढा स्यात्
॥ अथ प्रकृतिलक्षणानि ।।
श्रेष्ठा बलाशप्रकृतिः" पिता मध्यमा स्मृता
अधमा वातला नारी तलमापपि वाहे
सुस्निग्धदन्तनख लो वनपद्मयुग्मा
मानोन्नता प्रियतमे सुदृढ.नुरागा" ।
श्यामाथ शीतमृदुमांसलगुधरन्ध्रा
प्रोक्ता कफप्रकृतिरेव वरा पुरन्ध्री
स्यात्पित्तला तु" गौरागी शोगलोचनपाणिजा ।
क्षगं क्रुद्वा" प्रसन्ना च पोनश्रोणिपयोधरा
विभर्ति घर्षपलिलं विगन्धि मुबुद्धिका ।
श्लयकोष्णवराङ्गी” च कुशला सुरते मृदुः
वातला तु” कठोराङ्गी रूमकेशी प्रलापिनी ।
चश्चला बहुभोज्या च कृष्णपाणिजलोचना
श्यामा धूसरार्णा च सुरते कठिना भृशम् ।
गोजिहाभखरस्पर्श विभर्ति मदनालयम्
।। अथ देवसत्त्वादय उच्यन्ते ।
प्रसन्नवक्रान्बुजसौरभाजी
संतोषयुक्ता शुचिर्भदक्षा ।
प्रियंवदा भूरिधना जनाढ्या
नारीयमुक्ता किल देवसत्त्वा
21
1॥ ८ ॥
25
॥ ९॥
॥१०॥
॥११॥

·१४
अनङ्गराः
[ चतुर्थः
27
॥१२॥
॥१३॥
॥१४॥
संगीतलीलारसिकातिशान्ता
सुगन्धमाल्यादिरुचिः शुभाङ्गी ।
विलासिनी निर्मलचारुवेषा
गन्धर्वसत्त्वा वनिता प्रदिष्टा
अपेतलज्जा मधुमांससक्ता
पीनातनी चम्पकगौरदेहा।
रोषान्विता संततभोगवाञ्छा
प्रोक्ता कवीन्द्रः खलु यक्षसत्त्वा
आतिथ्यसख्यादिपु बद्धभावा-
नुरागिणी निर्मलचित्तवृत्तिः ।
नानावरेति" न च प्रयासं"
मनुष्यसत्या परिकीर्तिना सा
दुश्वारिणी कुत्सितरिमोज्या
हृष्टातिदुष्टा परितप्तगात्री।
खर्वातिकृष्णा विकारवा
मारिन्ययुक्तेति" पिशाचपत्या
व्याकुला भ्रान्तिशीला च सोच्छवासा बहुजृम्भिका ।
निदासता च सततं नागपवेति सा स्मृता
उद्वेगं निलं" कुने। संभ्रामये-मुहुः
अतिक्षुधार्ता सत" काकसत्त्वेति सोच्यते
पत्य तवाला" या तु स तं भ्रान्त लोचना।
दत्तसंगरस का च" कपि यत्त्वेति तां विदुः ।
वभावदुष्टा" वाक्यानि विप्रियाण्येव भाषते ।
अपेतरागा स्नानादौ " खरसत्त्वेति" सा स्मृता
॥१५॥
॥१६॥
39
40
।।१७॥
।।१८॥
॥१९॥

·स्थलः]
अनगरेगः
१५
जातिसत्त्वादयो ये तु नारीणामत्र भाषिताः ।
प्रधाना" प्रकृति या तेषु सर्वेषु पण्डितैः
॥२०॥
51
॥२१॥
।। आ स्त्रीणां नाशहेतब उच्यन्ते ॥
पितृसदननिवासः, संगतिः पुंश्चलीभिः,
प्रवसनमपि पत्युद्धिकं सर्यता च "।
वसतिरपरपुंभिर्दुष्टशीलैरवश्यं
क्षतिरपि निजवृत्तेोपिलां' नाशहेतुः ।
॥ अथ वैराग्यहेतवः ॥
कार्पग्यादतिमानरोगविहायोग दियामप्यता
मालिन्यासमयज्ञादिभयतः शोकादरिद्रादपि ।
भर्तृगां तनुतादिभिध" वपुषः काठिन्यतः शङ्कना-
दोषाणां च वृथा प्रान्ति
वनिता वैराग्यमुवैः सदा
55
॥२२॥
56
!! अथ विरक्तालक्षणानि
नाभिपश्यति भारं नोत्तरं संप्रयच्छति
वियोगे सुख पामोति संयोगे चाति सीदति ।
शय्यामुपगता शेते वदनं मार्टि चुम्बिना ।
तन्मित्रेष्टि मानं च विरक्ता नाभिवाञ्छति
॥२३॥
॥२४॥
॥ अथ प्रीतिलक्षणम् ॥
नैसर्गिकी विषयजा समा चाभ्यासिकी तथा ।
चतुर्विधेति विद्वद्भिर्दम्पत्याः प्रीतिरुच्यते
अभ्यास विषयासाध्या दम्पत्योः सहजा तु या
सान्द्रा निगडभूता च प्रीतिनैसर्गिकी मता
॥२५॥
59
61
.॥२६॥

·अनङ्गरङ्गः [चतुर्थः 63 66 मालाचन्दनभोज्याविषयवर्धिता तु या । प्रीतिर्विषयजा सोक्ता समयोगे समा स्मृता ॥२७॥ आखेटदेवपूजादिकेलिसंगीतकर्मसु । अभ्यासयोगाद्या वृद्धिं याति साभ्यासिकी मता ॥२८॥ ॥ अथ भोजनादिव्यवस्था ॥ भोजनं द्विगुण स्त्रीणां बुद्धिः कृत्ये चतुर्गुणा )। निश्चयः षङ्गणः पुंभ्यः कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥२९॥ ॥ अथ योनिस्वरूपं निरूप्यते ॥/ योनिरभ्यन्तरे कापि पद्मकिञ्चल्ककामला। कापि स्याद्गुटिकाकीर्गा काचिद्वलि चयाकुला ॥३०॥ गोजिह्वाभखरस्पर्शा काचिदभ्यन्तरे भवेत् । पूर्वपूर्वतरा तासु श्रेष्ठा ज्ञेया" विवक्षणः ॥३१॥ योनिमध्ये ऽस्ति नाड्येका कामाङ्कुशसमा हि या लिङ्गन क्षोभिता सेव मदवारि निरन्तरम् ॥३२॥ कामातपत्रात्सृजति सा स्यन्द) इति कीर्यते । वरासन्ध्रादूर्व' तु नासिकाभं यदस्ति तन्" ॥३३॥ मन्मथच्छत्रमित्याहुराढ्यं मदशिराचयः । योनिरन्ध्र" नातिरात्पूर्णचन्द्रास्ति नाडिका ॥३४॥ मनोजवारिसपूर्णा स्त्रीणां तिष्ठति सर्वदा । तद्विसृष्टया द्रुता नारी प्रोच्यते पूर्वमूरिभिः ॥३५॥ ॥ अथाल्पसा योच्यते ॥ रङ्गादिश्रान्तदेहा" चिरविरहवती मासमात्रप्रसूता गर्भालस्या च नव्यज्वरयुततनुका त्यक्तमानप्रसन्ना । 71 ·स्थलः] अनारङ्गः १७ स्नाता पुष्पावसाने नवरतिसमये मेघकाले वसन्ते । प्रायः सम्पनरागा मृगशिशुनयना स्वल्पसाध्या रते स्यात् ॥३६॥ कन्दर्पयुद्धे प्रथमे ऽल्पभावा- श्चिरेण तृप्ति वनिता लभन्ते । शीघ्रं द्वितीये धृतभूरिभावाः पुंसः क्रमोऽयं विपरीत उक्तः ॥३७॥ ॥ अथ रताभिलाषचिन्हानि प्रोच्यन्ते संगृह्णात्यलकान्मुहुः स्तनयुगं वस्त्रेण नाच्छादये- दन्तेनाप्यधर दशेच विरमेत्सन्जातलज्जा क्षणम् । प्रायश्चुम्बति बालकं निजवपुः संभञ्जते जृम्भते रथ्यां चापि रुणद्धि पश्यति च दोर्मूलं हसत्यादरात् ॥३८॥ आलिङ्गेत्स्वसखीं प्रियं प्रलपति प्रत्युत्तरं याचते सुव्यक्तं न च भाषते स्मितमुखी ब्रीडां वृथा धारयेत् । व्याजेनेव विलम्बते प्रकुरुते " मौलौ च कण्डूयनं नारीणां सुरतस्टहा बुधजनैज्ञेयेति भावः सदा ॥३९॥ 85 इति श्रीलाडखानविनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचिते ऽनङ्गरले सामान्यधर्मनिरूपणं नाम चतुर्थः स्थलः ॥४॥ ***

·अथ पञ्चमः स्थलः।
1
॥ २ ॥
॥ अथ वनितानां देशधर्मा उच्यन्ते ।।
विचित्रवेषा शुचिकर्मदक्षा
सुशीलिनी दन्तनरवाद्विरक्ता।
मनोजसंग्रामविनोदरङ्गा
स्यान्मध्यदेशप्रभवा पुरन्ध्री
उपभोगकलानुरागिणी
चिरसम्भोगरसप्रताषिणी'।
करघातनमानसा
बनिता मालवदेशसम्भवा
अभिधातहविग्ज्यिते
नवदन्तैः परिरम्भलालसा'।
बहुचुम्बनहार्यमानसा
वनिताभीरसमुद्भवा स्मृता
परिरम्भणलालुपा रद-
क्षतघावमेति सत्वरम् ।
सुकुमारतनुमेनोरमा
सुरते नृत्यति लाटकामिनी।
मृद्वी दुराचाररता वहन्ती'
रतातिमुश्चरपि नर्मदक्षा।
5
॥ ३ ॥
॥४॥

·स्थलः]
अनङ्गराः
१९
॥ ५॥
रतिप्रयोगे
13
॥६॥
॥ ७ ॥
पाविहीनातिमनोरमाङ्गी
स्यादान्ध्रकर्णाटभवा' पुरन्धी
नितान्तकण्डूतियुतस्मरालया"
द्रवन्ति चण्डवजघातनाचिरम् ।
चतराश्च योषितः
प्रकीर्तिताः कोसरराष्ट्रसम्भवाः
ईपद्धासमनोरमाश्च नितरां साक्षेपवाविभ्रमा
निर्लज्जाश्चपलाः कलासु कुशला गाहानुरागान्विताः ।
नार्यः पाटलिपुत्रजा अपि महाराष्ट्रोद्भवाः " संततं
नानावेषविनोदभावरसिकाः सङ्कीर्तिताः पण्डितः
कुसुममृशरीरा चुम्बनालिङ्गनादौ
बहुतरधृतभावा क्रूरचेष्टा विरक्ता ।
विषमविशिखयुद्धे स्तोकवेगा पुरन्ध्री
भवति तरलनेत्रा" वङ्गजा गौडजा" च
विपरीतरताभिलाषिणी
गतलजा नखदानतापिणी ।
नितरामनुरागशालिनी
मदनार्ता कथितैव मुत्कली
प्रियंवदा कोमलदेहवल्ली
भृशं द्रवन्ती स्मरकेलिरहे ।
वित्रासदक्षा प्रचुरानुरागा
स्यात्कामरूपप्रभवा पुरन्धी
निजदोषनिगूरने " रताः
परदोपग्रहणेषु तत्पराः।
॥८॥
20
।। ९॥
॥१०॥

·अनहारतः [पञ्चमः ॥११॥ 23 ॥१२॥ 27 ॥१३॥ बनिता पनवाससम्भवा हृढदेहाः परिकीर्तिता बुधैः उपभोगरता सुलोचना लघुसम्भोमविधिप्रतोषिणी शुभवेषधरा विचक्षणा कथिता सा“ खलु गुर्जरी बुधैः प्रचण्डवेगा अतिकष्टसाध्याः सुकोपवत्यश्चलनेत्रपाताः । भवन्ति दुष्टाः किल सिन्धुजाता. अवन्तिबाहीकभवाश्च नार्यः नानोपभोगरसिका रतिरङ्गदक्षा प्रोत्फुल्लपमनयनाप्रियवद्धरागा। कन्दर्पदर्पपरिदीपनभावशीला ज्ञेया बुधैर्मृदुगतिः खलु तीरभुक्ता सम्भोगशिक्षाकुशलाः सलज्जाः प्रियोपभोगा अतिचण्डवेगाः । मनोरमाः पुष्पपुरप्रसूताः स्युरङ्गजा मद्रतिलङ्गजाश्च मृध्यः सुवाचो लघुभोगसाध्याः ससाहसा वीतभयत्रपाश्च । समानरूपा द्रविडे प्रजाता: सौवीरभेदे मलये च नार्यः नखादिविन्यासकलाविहीनाः सम्भोगसंमर्दनजाततोषाः। 29 31 ॥१४॥ 32 33 ॥१५॥ 35 ॥१६॥ 37

·स्थलः]
अनहारतः
२१
॥१८॥
स्वभावतो दुष्टतमाः” प्रचण्डाः
काम्बोजपौण्ड्रप्रभवाः° पुरन्ध्रयः ॥१७॥
दुर्गन्धिगात्रा लघुभोगतुष्टाः
संचुम्बनाश्लेषणभावहीना:" ।
म्लेच्छाङ्गानाः पर्वतजाश्च नार्यो
गाध्याश्च काश्मीरभवास्तथैव "
जात्यादिसात्म्यमिति तत्त्वत एव" यस्तु
ज्ञात्वा नरः सकलकामकलाप्रवीणः ।
सन्तोषयेच्च सततं सुरतप्रयोगे"
प्राणैः समत्वमुपयाति स कामिनीनाम् ॥१९॥
इति श्रीमल्लाडरवानविनोदाय महाकविकल्याणमल्ल विचिते
ऽनगरङ्गे जात्यादिधर्मनिरूपणं नाम
पञ्चमः स्थलः ॥ ५ ॥
अथ षष्ठः स्थलः।
::------
॥ अथ द्रावणादियोगा निरूप्यन्ते ॥
प्रागेव पुंसः सुरते न याव-
मारी वेद्भोगफलं न तावत् ।
अतो बुधैः कामकलाप्रवीणः।
कार्यः प्रयत्नो वनिताद्रवत्वे
जात्यादिसात्म्यं दुर्जेयं साङ्कर्यादिविशेषतः ।
अत एव तिसौम्याच कलापीन्दोरगोचरा'
॥१॥
॥२॥

·२२ अनभरमः [षष्ठः ॥३॥ 6 ॥४॥ 13 ॥ ७॥ तस्मालोकहितार्थाय दम्पत्योः सुन्वसिद्धये । नानौषधविधानेन द्रवयुक्तिरुदीर्यते मधुना सहितं घोषाचूर्ण' यत्या वराङ्गके । निक्षिप्यते नताङ्गी सा पुंसः प्राग्द्रवतां व्रजेत् शुद्धं शङ्करवीजं च जातीरसविदितम्' । वराङ्गमध्ये निक्षिप्तं नारी संन्द्रावयेद्दतम् चिश्चाफलं ससिन्दूरं' माक्षिकेण समन्वितम् । क्षिप्तं गुह्यान्तरे योषां प्रागेव द्रवतां नयेत् कर्पूरं टङ्कणं शम्भुवीजं चेति" त्रिभिः समैः । सक्षौद्रलिप्तलिङ्गास्तु नरः सन्द्रावयेत्प्रियाम् मध्वाज्यागस्त्यपत्रोथ रससंमर्दितेन च रणेन ध्वज लिया द्रावयेदवलां नरः जीर्णो गुडश्चिञ्चिणिकाफलं च घोषारज" क्षौद्रयुतं समांशम् । एभिर्ध्वजं यः परिलिप्य शेते" कुर्यात्स" रेतदन्युतिमानानाम् मरिचकनकबीजैः पिप्पलीलोध्रयुक्त" विमलमधुविमित्रानो लिप्सलिङ्गः । स्मरसमरविलासे कष्टसाध्यां च नारी मपगतरतरागां संविदयादवश्यम् ।। अथ स्तम्भनविधिः ॥ पतनान्मदनाम्भसो द्रुतं" परितोषी न भवेद्विलासिनाम् 15 ।। ८ ।। ॥ ९॥ 20 22 ॥१०॥ + 24 1

·अनङ्गरगाः
॥११॥
॥१२॥
28
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
स्थलः]
मुरतोत्सासिद्धिहेतये
नदयं स्तम्भविधिनिरूप्यते
लज्जालुमूलं" मोक्षीरर्वतीक्षीरेण वा पुनः ।
पिष्टवा स्वपादौ संलिप्य चिराद्वीजं न मुञ्चति"
अथ कौसुम्भतेलेन वर्षाभूरजसापि वा।
लिप्तपादः पुमानतो न जहाति रते द्रुतम्
सितायाः काकजङ्घाया मूलं श्वेताब्जकेसरम् ।
क्षौद्रेण नाभिसंलेपाहीजं स्तनाति" कामिनः
शम्याकं शम्भुवीजं च कपूर" च " समांशकम् ।
मधुना लेपयेन्नाभी * यः स बीजं न मुञ्चति
सितकोकिलवृक्षस्य” वीजं पुप्योद्धृतं कटौ।
बद्धं लोहितमूत्रेण बीजस्तम्भं करोत्यलम्
सप्तपर्णस्य बीजं वा रविवारे समुद्धृतम् ।
व धृतं नृणां बीजं स्तनाति सुरते चिरम्
श्वेतेषुपुङ्खामूलं " वा पुण्यार्क प्राप्य यः कटौ ।
कन्याकर्तितमूत्रेण वनाति स" भजेच्चिरम्
बीजं सितपिकाख्यस्य वटक्षीरेण पेपितम् ।
करञ्जबीजमध्यस्थं स्तम्भयेद्वद ने धृतम्
॥ अथ वाजीकरणविधिः ॥
शक्तरभावात्स्तम्भादि " सर्वमेवाप्रयोजकम् ।
अतः “ शरीरपुष्टयर्थ वाजीकरणमुच्यते
चूर्ण विदार्याः स्वरसैर्भावितं भानुशोषितम् ।
मध्वाज्यमिश्रितं लीडा भजते वनिता दश
38
॥१६॥
॥१७॥
॥१८॥
॥१९॥
॥२०॥
॥२१॥

·२४
अनजरमः
[षष्ठः
52
54
स्वरसैर्भावितं धात्रीचूर्गमाज्यसितान्वितम् ।
क्षौद्रेण विलिहवात्रो" वृद्धोऽपि तरुणायते ॥२२॥
कपिगोक्षुरगोरक्षबलानागबलाभवम् ।
चूर्ण च शतपत्रायाः पीतं क्षीरेण पौष्टिकम् ॥२३॥
सितासाधितगोक्षीरे माषान्सम्भाव्य शोषयेत् ।
भानुपादैः पुनस्तेषां चूर्णस्य वटकं शुभम् ॥२४॥
कृत्वा घृतेन संसाध्य प्रदोषे भक्षयेत्सदा।
वृद्धोऽपि प्रबलो भूत्वा वनितानां शतं व्रजेत् ॥२५॥
मनाहचूर्णकर्ष वा लीडा मध्वाज्यमिश्रितम् ।
पिबेत्तदनु गोक्षीरं यः स नारीशतं भजेत्" ॥२६॥
बीजं सितपिकाक्षम्य तण्डुलाः षष्टिकोद्भवाः ।
द्वयोः कर्ष लिहवात्रौ मधुना दृढतां व्रजेत् ॥२७॥
शतपत्रारसं सर्पिः तुल्यं तद्दशधा पयः
दत्वा संसाधितं क्षौद्रसिताभ्यां पौष्टिकं परम्"
मृतायस्त्रि कलायष्टीचूर्ण मधुघृतान्वितम् ।
दिनान्ते लेढि यो नित्यं म नारी सुरते जयेत् ॥२९॥
॥ अथ लिङ्गस्थूलीकरणम् ॥
लघु सूक्ष्मेण लिङ्गेन नैव तुष्यन्ति योषितः ।
अतस्तत्पीनये" वक्ष्ये स्थूलीकरणमुत्तमम् ॥३०॥
बला नागबला कुष्ठं वचा द्विरदपिप्पली ।
वाजिगन्धा हयरिपुरिति सर्व समांशकम् ॥३१॥
संचूर्ण्य नवनीतेन लिङ्गलेपो विधीयते ।
मुहूर्तादतिसूक्ष्मं च वाजिलिङ्गसमं भवेत्
॥३२॥
61
॥२८॥

·स्थल:]
अनारङ्गः
78
मातीरसशिलाकुष्ठत्योषटङ्कणचुणकः ।
तिलतैलयुतेर्लेपालिङ्गद्धिः प्रजायते " ॥३३॥
सेन्धवं मरिचं कुष्ठं बृानी खरमञ्जरी ।
हयगन्धा यवा माषा पिपली गौरसर्षपाः
॥३४॥
तिलतैलेन संपिष्य मधुरोद्वतनं बुधः ।
प्रयोजयेत्कर्णपालीस्तनलिङ्गविवर्धनम्
॥३५॥
भल्लातं कृष्णलवणं नलिनीदलमेव च ।
दग्ध्वा नद्भस्म बृहतीफलजेनाम्भसा सह ॥३६॥
महिषीगोमयः पूर्व पृष्लङ्गं विलेपयेत् ।
तत्क्षणान्मुसलाकारं दृदं चैव भवेदलम ॥३७॥
लोधकासीसमातङ्गबलाकल्कैम्तिलोद्भवम् ।
तेलं संसाधितं लिङ्गानिकविवर्धनम् ॥३८॥
॥ अथ योनिसंकोचनविधिः ।।
प्रौढानवप्रसूतानां श्लथं" गुह्यं न गंचते
यूनामतस्तत्संकोचविधि संक्षेपता अब
॥३९॥
सनालं कमल पिष्ट्वा पयसा कारयेटीम् ।
नां निधाय' क्षणं याना वृद्धाप क्याफमारिका ॥४॥
देवदारुनिशायुग्मसरसीरुहकेसरः ।
संलिप्तं मदनच्छत्रं संकाचं परमं व्रजेत् ॥४१॥
लिप्त्वा पिकाक्षबीजश्च" वारिपिष्टैः स्मरालयम् ।
नियमेन परं गादं वराङ्गंभनेऽङ्गाना
॥४२॥
त्रिफलाधातकीपुप्पजम्वुत्वक्सावरः समः ।
सक्षौद्रेलिप्तगुद्या” च कन्येव जगता" भपत ।१३॥
कटुतुम्बीभीजः सलाः स्मरमन्दिरम् ।
लिप्त्वा नवप्रभूतापि ध्रुवं कन्येव जायते
॥४४॥

·२६
अनगरङ्गः
[षष्ठः
91
॥४५॥
95
॥४७॥
100
वाजिगन्धावचाव्योषनिशेन्दीवरकुष्ठकैः
तोयपिष्टैः स्मरागारं लिप्तं गाढतरं भवेत्
'मधूककाष्ठसारेण श्लक्ष्णेन मधुना सह ।
वराङ्गं पूरितं यत्नादत्यन्तं दृढतां व्रजेत् ॥४६॥
।। अथ योनिमस्कारः॥
लघुग्नौ सार्षपं तैलं जातिपुष्पैः प्रसाधयेत् ।
नारीगुह्यं तदभ्यङ्गात्सुगन्धि सुरते भवेत्॥
सुरदारुतिलारिष्टदाडिमाञ्जनकाश्चनैः ।
तैलं सुसिद्धमभ्यगाद्यानि सुरभितां नयेत्” ॥४८॥
॥ अथ लोमशातनम् ॥
कटुतैले नागचूर्ण क्षिप्त्वा सप्ताहमातपे ।
निधेयं मर्दनात्तत्तु यानिलोमापहारकम् ॥४९॥
सप्ताह भावितं शलभस्म रम्भाम्भसा ततः
तालेन युक्तं हरति योनिलो नानि योषिताम्'
हरितालं पलाशस्य भस्म रम्भाजलान्वितम् ।
एतस्य लेपाल्लोमानि न गहन्ति कदाचन ॥५१॥
॥ अथ नष्टपुष्पसमुद्भवविधिः ।।
भृष्ट " ज्योतिष्मतीपत्रं जपापुष्प
च वारिणा।
पिष्टा पिबति सा भूयो नष्टपुष्पं प्रविन्दति ॥५२॥
तण्डुला देवकाष्ठं च दुर्वापत्रं समं त्रयम्
वारिपिष्टं'" पिवेद्या च" नष्टपुष्पं लभेत सा ॥५३॥
॥ अथ पुष्पाधिक्यनिवारणम् ॥
पथ्या रसाञ्जनं धात्री त्रयं पिष्टाम्भसा समम् ।
पिबेधात्यधिकं पुष्पं सप्ताहात्परिनाशयेत्"
102
103
106
107
108
॥५४॥

·स्थल:]
अनङ्गरङ्गः
२७
॥५६॥
||५७॥
॥५९॥
कपित्थं वेणुपत्रं च समांशं मधुना सह ।
लीढं सप्ताहमाधिक्यं पुप्पस्योपशमं नयेत
।। अथ गर्भाधानविधिः ।।
रुक्मकाञ्चननाम्राणां भस्म क्षौदान्वितं त्र्यहात्" ।
लीढं पुष्पान्तके स्वीभिः क्षेत्रशुद्धिं परां दिशेत्
नागकेसरचूर्ण वाम्नानान्येन पिबेत्रयहम् ।
श्रीरभुम्भर्तृसंसर्गादर्भ" धत्तेऽङ्गना ध्रुवम्
वाजिगन्धामृतासर्जिकाथं " नानदिने पिवेत् ।
मापि पुयोगतो नारा गर्भ धत्ते न संशयः
शृङ्गवेगेषणक्षुद्राकणाकेरूरज रजः ।
गोघृतेन पिवेद्या तु बन्ध्यापि लभते सुतम्
पुष्योद्धृतं लक्ष्मणाज'' मूलं भाभिपेपितम् ।
पिबेदघृतेन सा गर्भ धत्ते क्षीराशनाद्धवम्
वीजपूरम्य मूलं वा क्षीरसिद्धं घृतान्वितम् ।
ऋतो व्यहं पिबेद्या सा गर्भ धत्ते न संशयः५)
पुप्योद्धृतं श्वेतवलामूलं क च तत्समम् ।
यष्टीचूर्ण'" सितायाम्तु पलमेकं विमिश्रयेत
पिष्टा गोरेकवर्णायाः सवत्सायास्तथा पयः
आदाय क्षिप्त्वा तन्मध्ये पिबेत्नाता वराङ्गना
न खादेत्तदिने किञ्चिदर्थ रात्रौ पतिं व्रजेत् ।
प्रातः क्षीरौदनं भक्षेद्दर्भिणी' स्यादसंशयम्
॥ अथ गर्भस्तम्भनविधिः ॥
कुलालपाणिसंलग्नः पङ्कः औद्रसमन्वितः17 |
अजाक्षीरेण सम्पीतो गर्भस्तम्भं करोत्यलम्
127
॥६॥
॥३१॥
॥६२॥
133
।
॥६३॥
॥६४॥
॥६५॥

·२८ अनङ्गरः [षष्ठः 130 141 147 ॥७०॥ -50 यष्टीसावरधात्रीणां चूर्ण 10 पीतं पयोन्वितम् । सप्ताहाचलितं गर्भ स्त्रीणां संस्तम्भयेद्धवम् ॥६६॥ कन्दं लोहितपद्मम्य" श्रीराज्यमधुमंयुतम् । सुपकं शीनलं कृत्वा सप्ताहं याङ्गना पिबेत ॥६७॥ गर्भस्रावं तथा वान्ति शूलं गार्थ त्रिदोषजम् । अन्यांश्च बहशो" गंगानाशयेन्नात्र संशयः ॥६८॥ ।। अथ सुखप्रमविधिः ॥ मातुलङ्गमधूकोत्थं चूर्ण मधुघृतान्वितम् । पीत्वा मूते सुखं नारी शीघ्रमेव न संशयः ॥६९॥ गृहधूमं समादाय पिवे पयुपिताम्भसा । या सा भूते मुखेनैव शीघ्रमेव वराङ्गना रविवारे गृहीतस्य गुञ्जामूलम्य बन्धनात् । नीलमूत्रैः कटौ मूर्ध्नि जायते प्रसवा द्रुतम् ॥७१॥ ओं मन्मथ मथ मथ' वाहिलि बालम्यादरं मुश्च मुञ्च लघु स्वाहा ॥ इति मन्त्नेण संजप्तं पातुं देयं जलं बुधैः । मूते ऽङ्गाना सुरवं शीघ्रं मन्त्रराजप्रसादतः ।। अथ वन्ध्यात्वापादनम् ।। गुडं हायनं यानि पलमात्रं तु नित्यशः । मासार्ध सा भवेद्वन्ध्या यावदायुन संशयः तुषतायेन संकाथ्य मूलमग्नितरूद्भवम् पुप्पावसाने त्रिदिनं पीत्वा बन्ध्याभिजायते कदम्बस्य फलं पादं मक्षिकाया' दिनत्रयम् । पीतमुप्णोदकेनतद्न्ध्यात्वं'' प्रतिपादयेत ॥७५|| रक्षोभरुहवीजानां पलार्ध तण्डलाम्भसा । ऋतौ पीतं तु सप्ताह बन्ध्यां कुर्यान्मृगीदृशम् ॥७६॥ ॥७२॥ ॥७॥ 155 156 ||७४|| 162

·स्थलः]
अनङ्गरः
२९
164
॥७७॥
167
||७८॥
168
169
॥७९॥
171
172
॥८०॥
173
।।८१॥
174
॥ अथ केशोद्भवरञ्जनविधिः ॥
गव्येन पयसा पिष्ट तिलपुष्पं सगोक्षुरम्
सप्ताहलेपनात्कुन्केिशान्दीर्घान्वहनपि
दन्तीसावरकल्केन सिद्धं तै| तिलोद्भवम् ।
पीतं 16 कार्य व खत्वं केशानां हन्ति लेपनात
गुनाफलरजः सौदयुक्तं लेपानिहन्यलम
इन्द्रलुप्तं तथा केशवाह्यारोहणकारणम्
दग्धेभदन्तं "" श्लक्ष्णं पिष्टा तेन प्रलेपयेत्
इन्द्रलुप्तं क्षयं याति केशा रोहति भूरिश;
आम्रप्रमूनं त्रिफला त्वक्पाण्डवतरोरपि ।
पिण्डारकं चेति
कल्कस्तिलतैलं प्रसाधयेत
नीलतैलमिति ख्यातं केशसंरचनं परम् ।
क्षिप्तोऽत्र हंसपक्षोऽपि ध्रुवं मेचकतां व्रजेत'
माजूफलकणानीलीसन्धवैः” मारनालकः ।
पिष्टः शिरारुहा लिपाः श्यामवर्णा भवन्त्यलम्
निम्बतेलं पलं नित्यं मासकं यः पिबेन्नरः ।
शुक्लाः कशाः क्रमेणव नम्य यान्यलितुल्यताम्
गोरोचना कृष्णातिलाः काकमाची शतावरी ।
अर्माभिश्चिकुरा लिपाः श्यामतां यान्ति सत्वरम्
।। अथ केशश्वतीकरणम ।।
तिलानां स्नुहिदुग्धेन भावितानां तु यद्भवेत् ।
तैलं तलेपनात्केशाः स्फटिकामा भवन्ति हि
वजीक्षीरेण या धात्री भाविता मज्जनात्तया
तत्क्षणादेव5 मानां निपतन्ति स्वयं कचाः
176
॥८२॥
180
॥८३॥
॥८४॥
॥८५॥
॥८६॥
184
॥८७॥

·३० अनङ्गरङ्गः [षष्ठः 186 - - 1810 191 ॥२२॥ ।। अथ मुखकट कहरणम् ।। वचासावरधान्यानां लेपनाद्यौवनोद्भवाः मुखस्थाः- पिटका यान्ति नरनार्योः क्षयं व्यहात् ।। कण्रकैः शाल्मलीयैश्च श्रीपिप्टेविलेपयेत् मुखं तस्यापि पिटका नाशं गच्छन्त्यसंशयम् ।।८।। लोधसैन्धवसिद्धार्थवचानां परिलेपनात् । गण्डस्थाः पिटका यान्ति देहिनां संक्षयं क्रमात ||९०॥ ॥ अथ मुग्वनीलीहरणम् ॥ तिलद्विजीरसिद्धान्पिष्वा क्षीरेण" लेपयेत् । यः सप्ताहं जयेन्नीली चन्द्रवदनं भवेत ॥९१॥ गैरिकं शोणयष्टी" च मेघनादो निशाद्वयम् । पिष्ट्वा रम्भाम्भसा लेपात्सप्ताह' नीलिकां जयत् ।। अथ कुचमकार: ॥ वाजिगन्धावचाकुष्ठकणाश्वारिलवङ्गकर नवनीताम्बुसंमिश्रं "" लेपात्कुर्यात्कुचा-पृथून ॥९३॥ कोलमज्जा हयारिश्च भुजगस्य वसा समा । एतेषां मर्दनात्स्त्रीणां कुचा:'"' मंयान्ति पीनताम् ॥९४॥ श्रीपर्णीरससंसिद्धतिलतलविलेपनात पतितावपि संकुर्यात्पीनोत्तुङ्गो" कुचौ स्त्रियाः दाडिमीकल्कसंसिद्धकटुतैलविमर्दनम् । स्तनौ चारुतरो पीनौ नित्यं कुर्यान्मृगीदृशः ॥९६॥ तैलं तिलोद्भवं गव्यं घृतं चार्कपयः समम् । बला श्यामलता व्योषं लजालुश्च निशाद्वयम् ॥९७॥ एतेषां कल्कसहितं पचेन्मृद्वग्निना206 सुधीः । तल्लेपेन" कुचाः स्त्रीणां शीघ्रं यान्ति विशालताम् ॥९८॥ 100 । 198 2010 ॥९५॥ 203

·स्थल:]
रअनङ्गक
३१
॥१९॥
बाला तण्डुलतायेन बैलमेतत्पिबेद्यदि ।
पीनोत्तुङ्गो" कुचौ तस्या न पतेतां कदाचन
इति श्रीलाडखानविनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचित
ऽनङ्गरङ्गे द्रावणादिनिरूपणं नाम
पष्ठः: स्थल: ॥ ६ ॥
अथ सप्तमः स्थलः ।
-~-::------
॥१॥
4
॥२॥
6
।। अथ वशीकरणादिकं निरूप्यते ।।
सारमुद्धृत्य संक्षेपातीकरणमोहनम् ।
कामिनां प्रीतिजननं किंचिदत्र निगद्यते
।। तत्रादौ तिलकविधिः ॥
लजालुर्मधुकं हव्यं नलिनीमूलमेव च ।
एतत्पिष्वा' स्ववीर्येण यः कुर्यात्तिलकं पुमान'
तत्क्षणादेव नयति वशतां भुवनत्रयम् ।
वात्स्यायनेन मुनिना प्रोक्तो योगो ऽयमुत्तमः
सितार्कमूल मजिष्ठा वचा मुस्तं सकुष्ठकम् ।
स्त्रीयोनिशोणितेनैतदेकीकृत्य ललाटके
शुभं तिलकमाधत्ते यः स लोकत्रयं क्षणात् ।
नयति स्ववशं प्राज्ञः सुचिरं मोदते भुवि
तगरं पिप्पलीमूलं मेषशृङ्गी कणा जटा।
एतत्समं स्वपञ्चाङ्गमलेनीत्वैकतां" सुधीः
मधुना तिलकं कुर्याद्यः" क्षाणीसुतवासरे ।
जगत्सर्व" क्शीकुर्यात्स पुमान्नात्र संशयः
॥ ३॥
॥४॥
9
॥६॥
॥७॥

·३२
अनङ्गरतः
[सप्तमः
H
...11८॥
.
10
17
॥ ९ ॥
॥१०॥
॥११॥
॥१॥
गोरोचनां च सम्भाव्य स्वपुष्परुधिरेण या ।
कुर्यात्तत्तिलकं " भाले सा पति मोहयेब्रुवम्
।। अथाञ्जनविधिः ॥
महाष्टमीदिने यत्त' श्मशाने नरमस्तके ।
पातितं कज्जलं विश्वं मोहयेन्नयनाञ्जनात्
रोचना केसरं कन्या शिला चैभिर्विलोचने ।
योजयेदृष्टिपथगं" सर्वमेव विमोहयेत्
तालीसकुष्ठतगरैलिप्त्वा" क्षौमी " सुवर्तिकाम् ।
सिद्धार्थतेले निक्षिप्य कज्जलं नरमस्तके
पातयेदञ्जनात्तस्य सर्वदा भुवनत्रये ।
दृष्टिगोचरमायातः सर्वो भवति दासवत्
शिलाकिजल्कफलिनीरीचनानां तथाञ्जनम् ।
पुष्यायोगे विहितं दम्पत्योर्मोहनं परम्
॥ अथ चूर्णविधिः ।।
काकजङ्घा सिता पक्षो भ्रामरौ कुष्ठमुत्पलम् ।
मूलं तगरजं चैषां चूर्ण क्षिप्तं विमोहयेत्
वात्यान्तिकदलं पुंसो मलं माला शवस्य च ।
पक्षावलेरिदं चूर्ण लिप्तं शिरसि मोहनम्
सप्तच्छदं शिवाक्षं च लक्षौद्रं तु" समांशकम् ।
अमीषां शिरसि क्षिप्तं चूर्ण मोहकरं परम्
॥ अथ भक्षणविधिः ॥
अन्त्रादि सर्व" निष्कास्य खञ्जरीटोदरं कुजे" ।
पूरयित्वा स्ववीर्येण” शरावयुगले क्षिपेत्
॥१३॥
।।१४॥
॥१५॥
32
॥१६॥
॥१७॥

·अनजरङ्गः
३३
-
॥१८॥
॥१९॥
॥२०॥
॥२१॥
॥२२॥
मुद्रां कृत्वा तदेकान्ते सप्ताहं धारदैत्सुधीः ।
पचाग्निष्कास्य संपिष्य वटीं" कृत्वा विशोषयेत्
सा भक्षणविधानेन दीयमाना परस्परम् ।
दम्पत्योर्मोहजननी कीर्तिता वटिकोत्तमा
॥ अथ लेपनविधिः ॥
यः स्वरेतः समादाय रतान्ते सव्यपाणिना।
वामपादे" स्त्रियो लिम्पेत्सा तस्य वशगा भवेत्
या भोगशेष कान्तस्य लिङ्गं वामाघिणा स्पृशेत् ।
यावदायुभवेद्दासः स तस्या" नात्र संशयः
कपोतविष्ठासिन्दूरमधुकैः" समभागकैः" ।
लिप्त्वा लिङ्गं भजेद्यां सा वशगा स्याद्वराङ्गना
घनसारं सभल्लूकमेढू " च मधुना सह ।
पिष्ट्वा लिप्तध्वजो यां च भजेत्सा वशगा भवेत्"
रोचना कनकं शम्भुबीजं कर्पूरचन्दने" ।
एभिर्विलिप्तलिङ्गो यां भजते सा वशीभवेत्
॥ अथ धूपः ॥
चन्दनं कुङ्कुमं व्याधि " कालाङ्गं कुसुमं जलम् ।
देवदारुं च संपिष्य मधुना सह मिश्रयेत्
चिन्तामणिरिति ख्यातो धूपः परममोहनः ।
एष प्रयुक्तो विधिना सर्वकार्याणि साधयेत
एला सर्जरसस्ताय चन्दनं युवती बचा।
शृङ्गी चैभिः' समेधूपात्सर्वं विश्व' विमोहयेत्
॥ अथ कामेश्वरमन्त्रः ॥
क्लीं प्राकामेश्वरेत्युक्त्वा प्रणवादि ततो ऽमुकीम् ।
आनयाथानयेत्येवं वशतां क्लीं ततः परम्
॥२३॥
॥२४॥
॥२५॥
॥२६॥
॥२७॥
57
॥२८॥

·३४
अनङ्गरङ्गः
[सप्तमः
59
॥२९॥
63
॥३०॥
॥३१॥
65
॥३२॥
॥३३॥
अयं कामेश्वरो मन्त्रः कदम्बकुसुमैः सह ।
पलाशकुसुमैथ संजप्तो ऽयुतसंख्यक
सथा दशांशहोमेन सर्वसिद्धिपदः स्मृतः ।
अनेन जप्तं पुप्पादि दत्तं परममोहनम्
॥ अथ चामुण्डामन्वः ।।
ॐ चामुण्डे मोहयाथ वशता" नय चामुकीम् ।
स्वाहापदान्त इत्युक्तश्चामुण्डामन्त्र उत्तमः
पलाशकुसुमैरेतल्लक्षं जप्त्वा दशांशत: ।
होमेन वामविधिना सर्वसिद्धि प्रविन्दति
इति मन्त्रेण जप्तानि सप्तधा कुसुमानि च ।
दत्तानि वशगां कुयुः कामिनी नात्र संशयः
॥ अथ पद्मिनीवशीकरणम् ॥
कामेश्वरपदं पूर्वमोंकारायथ” मोहय ।
स्वाहान्तं क्रमता मन्त्रं नागवल्लीदले लिखेत्
पुष्पेन मधुयुक्तेन रविवारे ऽभिमन्त्रितम् ।
शतधा दीयमानं तत्पमिनी वशतां नयेत
॥ अथ कि
ओङ्कारद्वितयं प्रोक्तं विहङ्गमपदद्वयम् ।
कामदेवाय तम्मे च स्वाहत्यस्त्रं मनोभुवः
पिष्ट्वा जातीफलं" रम्भमूलनायेन भावयेत् ।
संशोष्य भानुकिरणैर्नागवल्लीदले क्षिपेत्
निमन्त्र्यानेन मन्त्रेण रविवारे प्रदापयेत् ।
एतद्भक्षणमात्रेण चित्रिणी वशगा भवेत्'
॥ अथ शङ्खिनीवशीकरणम् ॥
ॐ मोहनश्चोमिति च" स्वाहान्तं च पदद्वयम् ।
॥३४॥
॥३५॥
॥
70
॥३६॥
॥३७॥
॥३८॥

·स्थलः]
अनङ्गरङ्गः
76
॥३९॥
॥४०॥
॥४१॥
84
॥४२॥
॥४३॥
अयं महासिद्धिमन्त्रः कीर्तिनः पूर्वमूरिभिः
मन्त्रेणानेन संजप्तं” मूलं तगरसम्भवम् ।
श्रीफलं चैव संदद्याच्छसिनी वशतां नयेत्”
॥ अथ हस्तिनीवशीकरणम् ॥
ओङ्कारो धिरियुग्मं च कामदेवाय चेत्यथ ।
तस्मै स्वाहेति कथितो मन्त्रः श्रेष्ठी" मुनीश्वरः
कपोतपिच्छं संपिष्य मधुनाथ निमन्त्रयेत् ।
मन्त्रेणानेन तहानाद्धम्तिनी वशगा भवेत्
॥ अथाङ्गरागादिकाच्यने ।
संमूर्छितानुरागाणां रत्युन्मवविलासिनाम् ।
कामिनां प्रीतिजननमङ्गरागादिकं वे"
चन्दनोशीरपथ्याति (?) लोध्राम्रत्वक्समुद्भवः ।
लेपः स्वेद जदोर्गन्ध्यं हरत्याशु विलासिनाम्
पथ्या निम्बदलं लोभ्रं दाडिमीसप्तपर्णयोः ।
वल्कलश्च प्रलेपो ऽयमङ्गदुर्गन्धिनाशनः'
चिश्चाफलं करञ्जस्य वीजैरथ' हरीतकी ।
विल्बमलेन कक्षादिदुर्गन्धिहरणं" द्वयम्"
नागपुष्पागुरूशीरकोलमज्जाम्बुचन्दनैः” ।
लिप्ताङ्गो विनिहन्त्याशु दुर्गन्धं धर्मवारिजम्
खगं पीलुतरोः" पुष्पं तथा जम्बूफलं" समम् ।
एतदेहे निदाघेषु लिप्तं धर्माम्बुनाशनम्
पिचुमन्ददलाम्भोजलोध्रदाडिमवल्कले
निदाघकाले लिप्ताङ्गो धर्मवारिचयं जयेत्
शिरीषकेसरोशीरलोधेरङ्गविरूक्षणात् ।
वद्भक्षणाच्च धर्माम्बु निदाघे नैव विन्दति
॥४४॥
॥४५॥
॥४६॥
॥४७॥
॥४८॥
100
।
॥४९॥

·३६ अनारङ्गः [सप्तमः 103 104 106 108 ॥५४॥ ।। अथ : 111 112 ॥ अथ स्नानीयसुगन्धिप्रयोगः ॥ बिल्वपत्रं मरुवक मशोककुसुमानि च । क्रमात्पुप्पाणि केतक्याः क्षिप्त्वा तैले निधापयेत् ॥५॥ आतपे शुष्कपुष्पाणि ततो निष्कासयेन्नरः । महापरिमलं तैलं ख्यातं योग्यं विलासिनाम्" ॥५२॥ एलाम्बुदनखस्वर्णमांसीकर्पूरपत्रकैः । स्नात्वा सुगन्धं परमं मूर्धजानां प्रविन्दति ||५३॥ धात्रीस्वर्णघनीशीरपथ्यामांसीविलेपनैः17 स्नात्वा मासार्धमाधत्ते केशसौरभ्यमुत्तमम् विप्रयोगः ॥ चन्दनैलाशटीपत्रशिग्रुपथ्याम्बुतोयदैः । सामवैर्लेप उक्तोऽयं सुगन्धिः" कामिवल्लभः ||५५॥ कर्पूरं कुङ्कम लाधं स्थौणे जलमम्बुदः । उशीरं च समरभिलेपः स्यात्सुरभिः परः।। ॥५६॥ पत्राम्बुचन्दनोशीरकृष्णागुरुसमुद्भवः । लेपः कृतोऽयमङ्गेपु सौरभ्यं परमं दिशेत् ॥५७॥ ।। अथ सर्वोत्तमसुगन्धिप्रयोगः ।। कस्तूरी नागकुसुमं शलेयं चन्दनं घनः श्रीवासः कनकश्चन्द्रो" जाती स्थौणेयपूतिकम् ॥५८॥ सुश्लक्ष्णपिष्टरेभिस्तु'' नागवल्लीदलोद्भवैः । रसैलेपः सुगन्धो ऽयमुक्तो योग्यो2 महीभुनाम् ॥५९॥ स्यात्तोयदस्य भागैकं पथ्याभागचतुष्टयम् । व्याधिस्थौणेयचन्द्राणां प्रत्येकं भागयुग्मकम् ॥६०॥ शिलात्मजस्य25 पश्च स्युनव भागा नखस्य तु । एभिरुक्तः सुगन्धोऽयं कस्तूरीदलसज्ञकः ।६१॥ 117 । 119 123 127

·स्थलः]
अनङ्गरङ्गः
128
॥६२॥
॥६३॥
॥६॥
॥६५॥
135
नखपथ्याभयाम्भोद मांसीमांसकरञ्जकाः
समाः 129 स्वर्णाम्भसोरुक्तं प्रत्येक भागयुग्मकम्
कर्पूरागुरुकस्तूरी जातिस्थौणेयकस्य तु ।
भागत्रिकं स्यात्प्रत्येक सवैरेभिरिहोच्यते
लेपः सौरभ्यगर्भाख्यः सर्वलोकमनोरमः ।
भूभजामेष योग्यो ऽयमन्येषां दुर्लभः स्मृतः
।। अथ मुखवामविधिः ॥
त्वपत्रैलानखस्वर्णजातिभिः कारयेद्वटीम् ।
ताम्बूलयुक्ता सा भुक्ता" वक्त्रं सुरभितां नयेत्
केसरं कोलमज्जा च स्थौणेयं"। जातिसस्यकम्
वटिका मधुनतेषां कृता” वक्रं सुवासयेत्
मुराकिञ्जल्ककुष्ठानां चूर्ण लीढं हि सन्ध्ययोः ।
कर्पूरगन्धि" वदनं कुर्यान्मासार्धतो ध्रुवम्
काम्बोजीवीजकुष्ठोत्थं 10 चूर्ण मधुघृतान्वितम् ।
यो लेढि मासं तद्वकं । केतकीगन्धवद्भवेत्।
आम्रपत्ररसे क्षारं मार्गवक्षभवं क्षिपेत् ।
संशोप्य भानुकिरण क्षेत्ताम्बूलमध्यगम्"
प्रातः प्रतिदिनं यस्तु सुगन्धि स्यात्तदाननम् ।
सर्वेषु सुखवासस्य योगेप्वयमनुत्तमः
इति श्रीलाइवान विनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचिते
ऽनङ्गरने वशीकरणादिनिरूपणं नाम
॥६६॥
॥६७॥
॥६८॥
॥६९॥
॥७०॥
सप्तमः स्थलः ॥ ७ ॥

·अथ अष्टमः स्थलः । -::- .. ।। अथ विवाहायुद्देशः ।। विद्याशौर्यविवेकधैर्यसहिते शुद्धे स्वधर्मस्थिते विख्याने धनधान्यवैभवयुते जाता' समाने कुले । कन्या दोषविवर्जिता गुणवती सभ्रातृका सुन्दरी सद्भिः शास्त्रविधानतः स्मरकलायोग्या विवाह्या सदा ॥१॥ ।। अथ कन्याशुभलक्षणानि ।। नीलाम्भोरुहपत्रकान्तिरथवा स्वर्णप्रभागन्दरी भृङ्गीनीलशिरोरुहा शशिमुवी सारङ्गशावेक्षणा । स्याघस्याश्च तिलप्रसूनमदृशी नासा सुदन्तावली' सुश्रोत्रा पिकभाषिणी च जलजग्रीवाथ बिम्बाधरा ॥२॥ चक्रायङ्कितशोणपाणिचरणा सामोदरी स्वल्पभु- ग्रम्भास्तम्भमनोरमोरुयुगला श्रोग्पा बृहत्यान्विता' । नाभ्या चैव सुनिम्नया" गजगतिः शान्ताल्पनिद्रालसा" शीलाच्या सुकुमारिका नम्वरः कन्या विवाद्या सदा ॥३॥ ।। अथ कन्यादृपणानि ॥ क्रूरा पिङ्गलकेशलोचनवती खातिदीर्घा कृशा लम्बोष्ठी पृथुकन्धरातिबहुभुक श्यामाधरा दन्तुरा । वाचाला विषमस्तनी द्रुतगति शूर्पश्रवाः कोपिनी रूक्षा पल्लवजिबिकातिकठिना' सम्मश्रुका" लोमशा ॥ ४ ॥ निद्राशोकवती सदाथ चलने यस्याः प्रकम्पोऽवने". हास्ये चापि" तरङ्गितो प्रभवतो गण्डौ" भृशं चश्चला।

·स्थलः] अनङ्गरङ्गः ३९ अङ्गुष्ठादाधिका भवेत्तदुपगा पादे तथानामिका यान्ता नो धरणी म्पृशेदथ भवेन्मध्या तु हीनाग्रका ॥५॥ अज्ञाता गिरिपक्षिभूरुहनदीनक्षत्रसंज्ञा च या प्रौढा रोगसमाकुला च सरलभ्रूवल्लरी निस्त्रपा । गण्डौ कूपयुगान्वितौ च दधती हीनाधिकाङ्गी तथा दुःशीला च विवाहकर्मणि सदा त्याज्यावला पण्डितैः ॥६॥ ।। अथ जामातृलक्षणानि ।। विद्याशौर्यधनाश्रयो गुणनिधिः ख्यातो युवा सुन्दरः साचारः सुकुलोद्भवो मधुरवाग्दाता दयासागरः । भोगी भूरिकुटुम्बवानिन्थरमतिः” पापार्तिहीनो बली जामाता परिवर्णितः कविवर खंविधः सत्तमः ॥७॥ ।। अथ जामातृदूषणानि ॥ वृद्धो दुर्व्यसना” दयाविरहितो रोगी महापापवान् पण्डो" दुष्टकुलोद्भवश्च पिशुनो घृते ऽतिबद्धस्पृहः । निर्वित्तः कृपणो तिचञ्चलमतिनित्यप्रवासी ऋणी भिक्षुः स्नेहविवर्जितः सुमतिभिः कार्यो वरो नेदृशः ॥ अथ परस्त्रीगमन निषेधः ।। आयुःक्षतिर्विकलतात्युपहास्यता' च निन्दार्थहानिलघुते" विगनिः" परत्र । स्यादेव यद्यपि रतेन” पराङ्गनायाः पाहस्तथाप्यनघमित्यपि कारणेन ॥ ९॥ लकेश्वरो जनकजाहरणेन वाली तारापहारकतयाप्यथ कीचकाख्यः । पाश्चालिकाग्रहणतो निधनं जगाम तच्चेतसापि परदाररतिं न काङ्ग्रेत् ॥१०॥ 33 ॥८॥ 39 ·अनभरङ्गः [अष्टमः ॥ अथ कारणवशात्परस्त्रीगमनस्यानवद्यत्वमुच्यते । दृष्टिप्रेम पुरा भ्रमो ऽथ मनसि " प्रोक्तो ऽथ सङ्कल्पको, निद्रोच्छित्तिरतः शरीरतनुता, लज्जाविनाशस्ततः । वैराग्यं विषयेष्वथो निगदिते उन्मादमूर्छ ततो मृत्युः स्यादिति पण्डितैः स्मरदशा उक्ता दशैवं क्रमात् ।।११।। उर्वशी सुरतचिन्तया ययो संक्षयं किल" पुरूरवा नृपः । रक्षणाय निजीवितस्य त- संभजेत्परवधूं न कामतः ॥१२॥ नारी चोबतयौवनाभिलषितं कान्तं न चेदाप्नुया दुन्मादं मरणं च विन्दति तदा कन्दर्पसंमोहतः । संचिन्त्येति समागतां परबधूं रत्यर्थिनीं" स्वेच्छया गच्छेत्कापि न सर्वदा सुमतिमानित्याह वात्स्यायनः ॥१३॥ अपि द्विजश्रोत्रियभूपमित्र- संबन्धिभार्या यदि पञ्चभुक्ताः । स्युस्ताश्च दोषाय न तत्र गच्छे ॥१४॥ ॥ अथागम्याः स्त्रिय उच्यन्ते ।। कन्या प्रव्रजिता सती रिपुवधूर्मित्राङ्गना रोगिणी शिष्या ब्राह्मणवल्लभाय पतितोन्मत्ता च संबन्धिनी । वृद्धाचार्यवधूश्च गर्भसहिता ज्ञाता महापापिनी पिङ्गा कृष्णतमा सदा बुधजनैस्त्याज्या इमा योषितः ॥१५॥ ॥ अथ दूत्य उच्यन्ते ॥ मालाकारवधूः सखी च विधवा धात्री नटी शिल्पिनी सैरन्ध्री प्रतिगेहिकाथ रजकी दासी च संबन्धिनी । 50 देतो पुमान्कामत एव नैव ·स्थलः] अनङ्गरङ्गः 57 58 बाला प्रव्रजिता च भिक्षुवनिता तक्रम्य विक्रेतका" मान्या" कारुवधूर्विदग्धपुरुषः प्रेष्या इमा दूतिकाः ॥१६॥ ॥ अथ सुखसाध्यालक्षणानि ॥ निर्लज्जा विधवा कलासु कुशला, गोष्ठीपरा,दुर्भगा क्लीवस्थूलकठोरवामनजरबैरूप्यभायांस्तु याः द्वारावस्थितिशीलिकातिचपला वथ्या महामानिनी प्रत्यग्रा" तरुणी महाविरहिणी: माध्याः सुग्वेनाङ्गनाः ॥१७॥ ॥ अथानुरागिणीलक्षणानि ॥ लजां विधत्त" ऽभिमुखं न पश्ये त्पादेन भूमि विलिखेत्स्थिता' च । व्यनक्ति गात्रं कुरुते च हाप्यं दृष्टा कटाक्षा" नयने विदध्यान पृष्टास्फुटं" सस्मितमेव” वाक्य शनैदेच्चानुसरेद्वजन्तम् । विलोक्य तं"' व्याजकथाप्रसङ्गा- दच्चदेख" पग्दिर्शयन्ती ॥१९॥ तन्मित्रवर्ग प्रणयं विदथ्या- दित्यादिवा मसकृच्च पृच्छेत् । कति स्त्रिया ऽस्यालयगाः सुरूपाः कस्यामयं प्रेम भृशं विधत्ते ॥२०॥ 71 मृद्राति दृष्टा' स्वकुचं करेण संस्फोटयेदङ्गुलिकाः'' सजृम्भम् । 6 ·४२ अनङ्गरङ्गः [अष्टमः 75 7 SU भूषाविहीना न ददाति तस्मै स्वदर्शनं याचितमप्यजस्रम् ॥२१॥ पुप्पादिना हन्ति तथातितारं संकासयेन्मार्टि" भुजं करेण । व्याजेन गच्छेत्सदनं करात्रि- वक्रेषु धर्माम्बु बहेद्विलोक्य ॥२२॥ इत्यादिचिह्नरनुरागयुक्तां" ज्ञात्वा विदग्धां मृगशावकाक्षीम् । संप्रेपयेत्तां प्रति निर्विशङ्क दृतीमलं" कामकलाप्रवीणः ॥२३॥ ॥ अथ दु: भर्तृम्नवती दृढेकवनिता प्रेम्णा विहीना भृशं सेप्या भूरिसुना पाभग्युता गुर्वादिभीता स्थिरा। प्रायेणार्थवती तथा परजनालापे विरक्ता सदा निर्लोभा व्यभिचारकर्माण बुधैर्दुःखेन साध्या स्मृता" ॥२४॥ ॥ अथ मुरते त्याज्यस्थानानि । वहिब्राह्मणपूज्यवर्गनिकटे नद्यां च देवालये दुर्गादो च चतुष्पथे परगृहे ऽरण्ये श्मशाने दिवा । सङ्कान्तौ शशिसंक्षये ऽथ" शरदि ग्रीष्मे ज्वगतों व्रते सन्ध्यायां च परिश्रमेषु मुरतं कुर्यान्न विद्वान्कचित् ॥२५॥ ।। अथ पुरते विहितप्रदेशाः ।। विस्तीर्णे ललिते सुधाधवलिते चित्रादिनालंकृते रम्ये प्रोन्नतचत्वरे ऽगुरुमहाधूपादिपुष्पान्विते ।

·स्थल:] अनझरङ्गः सङ्गीताङ्गविराजिते स्वभवने" दीपप्रभाभासुरे निःशङ्ख सुरतं याथापिलपिनं कुर्यात्मगं कान्तया ॥२६॥ इति श्रीलाइवानविनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचिते ऽनङ्गरङ्ग विवाहागुपदेशनिरूपण नाम अष्टमः स्थलः ।।८।।

·अथ नवमः स्थलः ।
।। अथ बाह्यमम्भोगविधानम ।।
मतिमानुपभोगपूर्वक
सुरतं संविदधीत' कान्तया ।
परिरम्भणमेव पण्डितः
प्रथमं तेषु निगद्यते ऽष्टधा
वृक्षाधिरूढं तिलतण्डुलाख्य
लालाटिकं जाघनविद्धके च।
उरूपगूढायदुग्धनीरे
तत्राष्टमं वल्लरिवेष्टितं स्यात्
॥ १॥
॥ २ ॥
|| अथ
॥
॥३॥
चरणकमलमेकेनाविणाक्रम्य भतु-
रपरपदसरोजेनाश्रयन्ती' तदृरुम् ।
तरुमिव भुजवल्लयावेष्टय चुम्बेन्नताङ्गी
कथितमिह मुनीन्द्रस्तद्धि, वृक्षाधिरूढम्
भुजगुह्यविपर्ययं मिथी
घटयेचेन्मिथुनं सुनिश्चलम् ।
तिलतण्डुलसंज्ञकं तदा
परिरम्भं कथयन्ति सूरयः
मिथो ललाटाक्षिकपोलवक्र-
हृदाहुवल्लीमिथुनं घटेत ।
॥४॥

·स्थलः] अनगरजः ॥ ७॥. ग्मातिरेकाद्यदि निस्तरङ्ग लालाटिकं तत्प्रवदन्ति सन्तः जघनपरिसरस्थं श्रोणिदेशं स्वभर्तु निजभुजलतिकाभ्यां गाढमालिङ्गय रागात् । लुलितवसनकेशा' चुम्ननं यत्र कुर्धा- रस्फुटमिह परिरम्भं जाघनं तं वदन्ति स्थितं" पति मीलितनेत्रयुग्म पश्चात्प्रविश्येदनिता कुचाभ्याम् । गृह्णात्यसो तामपि विद्धकाख्य- मालिङ्गानं तन्मुनिभिः प्रदिष्टम उधामकामोन्मथितो ऽङ्गनाया" ऊरुद्वयं स्वोरुयुगेन यत्र । आपीडयेकान्त उदीरितं त- दुरूपगृहं परिरम्भणं हि ॥८॥ अङ्के ऽथ तल्पे निजसंमुखस्थां कान्तां" समालिङ्गति यत्र कान्तः । मिथः प्रवेशं कुरुतो निजाङ्गैः म्यात्क्षीरनीरं परिग्म्भणं तत्" ॥९॥ वल्लीव वृक्षं सरलाङ्गयष्टिः पति समालिङ्गति यत्र कान्ता । चुम्बेच्च रागात्कृतमन्दसीका प्रोक्तं बुधैवल्लरिवेष्टितं तत् ॥१०॥ 15 20 25

·४६
अनङ्गरङ्गः
[नवमः
4
॥११॥
॥१२॥
26
॥ अथ चुम्बनभेदाः ।।
अघराक्षिकपालमस्तकं
बदनान्तः स्तनयुम्मकन्धरे।
विहितानि पदानि पण्डितः
परिरम्भादनु चुम्बनम्य हि
कक्षायुगं मन्मथमन्दिरं च
नाभेश्च मूलं स्मरलोलचित्ता ।
चुम्वन्ति लाटा निजदेशसात्म्या-
नास्त्यन्यतथुम्बनर्गतिरेपा
नारीमुग्वान्ते वदनं स्वकीयं
समानयेद्यत्र वलेन कान्तः ।
सा नैव चुम्बेदतिकोपयुक्ता
म्याच्चुम्बनं तन्निमिताभिधानम् ।
दयितस्य निवेश्य वक्रके
निजवकं परिचुम्बिताधरम् ।
न पिबेढवला तदाननं
स्फुरिताख्यं किल' चुम्बनं तदा ।
करेण कान्तस्य निमील्य नेत्र
जिहां मुखान्तर्विनिधाय यत्र ।
चुम्बेद्विलोला परिमीलिताक्षी
तदघट्टिताख्यं कवयो वदन्ति ।
करेण कान्ताचुबुकं गृहीत्वा
दशेत्पतिः पश्चिमभागवर्ती ।
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥

·स्थलः]
अनङ्गरजः
॥१६॥
प्रियाधरं यत्र तु" तिर्यगाख्यं
प्रोक्तं कवीन्द्रः खलु" चुम्बनं तत्
दन्तैगृहीत्वा मदनार्तिलोला-
धरं विचुम्ब्याशु दशेत्स्वभर्तुः ।
कान्तस्तदीयं कथितं मुनीन्द्र-
रित्युत्तरोष्ठं परिचम्बनं हि
i-
॥१७॥
अदाय दन्तच्छदमाशु पत्यु:
कराडुलीसंपुटकेन नारी ।
जिह्वाग्रदेशेन घटेदशेच
तच्चुम्बनं पीडितसंज्ञकं" स्यात्
॥१८॥
प्रियाधरं स्वाधरसंपुटेन
पिबेत्पतिः सापि तथैव भर्तुः ।
परस्परं प्रेमरसातिरका-
स्याचुम्बनं संपुटकं तदेव
॥१९॥
संप्राप्तनिद्रां रहसि स्वकान्तां
चिरागतथुम्वति यत्र भर्ता।
प्राक्तं कवीन्द्रः प्रतिबाधसंज्ञ
तचुम्बनं सर्वरसातिरेकम् ।।
॥२०॥
अधरोष्ठयुगेन कामिनी
पतिवक्त्रोष्ठयुगं स्वजितया ।
परिपीड्य विचुम्ब्य नृत्यति
कथितं तद्धि समोठसन्तकम्
॥२१॥

·अनजरङ्गः
[नवमः
॥२२॥
॥२३॥
॥ अथ भग्वदानविधिः ।।
ग्रीवाकरोरुजघनस्तनपृष्टकक्षा-
हृत्पार्श्वगण्डविषये नखराः स्वराः स्युः ।
माने नवीनसुरते विरहे,प्रवासे,
द्रव्यक्षये,ऽथ" विरतौ च मदे प्रयोज्याः
नीरेखता निर्मलतोज्ज्वलत्वं
वर्धिष्णुताथास्फुटिनत्वमेव" ।
अमार्दवं चेति गुणानखानां
बुधैः षडुक्ताः किल कामशास्खें।
अव्यक्तरेखं कृतरोमहर्ष
समर्पित गण्डकुचाधरेपु"।
यत्कर्म सम्पूर्णनखप्रमूर्त"
विज्ञास्तदेव" च्छुरितं वदन्ति
ग्रीवाकुचे चक्रनखप्रहारी
दत्तो ऽर्धचन्द्राख्य उदीरितो ऽसौ ।
इत्येव भेदो ऽभिमुखे प्रयोज्य -
स्तदा बुधा मण्डलकं वदन्ति'
द्विव्यङ्गलादधिक" एव नखप्रहारा
मोल्गुधकुचदेशसमर्पिता य:।
रेखाहय " मदनकलिकलाविधिज्ञाः
प्राहुस्तमेव” तरुणीविहितप्रभावाः
रेखा कृता सर्वनखेरधस्ता-
दङ्गुष्टमाधाय तु चूचुके या।
॥२४॥
10
॥२५॥
॥२६॥

·स्थल:] अनङ्गरङ्गः ॥२७॥ ॥२८॥ ॥२९॥ मयूरपादं किल तां वदन्ति शशप्लतं सर्वनखैः कुचाग्रे रेखात्रयं पृष्ठकुचेऽथ गुह्ये कृतं भवेदुत्पलपत्रचद्यत् । अन्वर्थसंज्ञं प्रवदन्ति तद्धि म्मर्तु प्रवासावसरे दिन्ति नखं प्रयुक्तं प्रणयाद्रसज्ञ- यदेतदेवास्ति मनोभवस्य । सर्वस्वमत्यन्तसुखेकहेतु"- तोऽस्ति किश्चिदरकामिनीनाम ॥ अथ दशनविधानम् ।। नखप्रदेशेषु रदाः प्रयोज्या ओष्ठाननान्तर्नयनानि, हित्वा । हिंकारशीत्कारविशेष" उक्ता दन्तार्पणे कामकलाविदग्धः" रागम्पृशः स्निग्धतगः समाना घनाश्च मूक्ष्माः सशिखा: सभासः । दन्ताः प्रशस्ता अथ खर्वरुक्षाः करालबाह्या मलिनाश्चनिन्द्याः अधरस्थितरागमात्र रदलेख्य किल गृढकं विदुः । ... दशनच्छदगण्डपीडना- दिदमुच्छूनकमुच्यते बुधैः ॥३०॥ ॥३१॥ 63 ॥३२॥ 7

·५०
अनङ्गरङ्गः
[ नवमः
॥३३॥
Do
॥३४॥
दन्तोष्ठयार्योगविशेषसाध्यः
प्रवालपूर्वा मणिरेष उक्तः ।
अभ्यासयोगेन स दम्पतिभ्यां ।
संसाध्यते नान्यविनोदतस्तु
अधरे तिलशश्च" कामिना"
रदयुग्मेन विखण्डने कृते ।
इति बिन्दुरुदीरितो ऽखिले-
देशनैः स्यात्किल बिन्दुमालक
कपोलवक्षोगलभालदेशे
(खण्डाभ्रकं स्याद्दशनाग्रलेख्यम् ।
तन्मण्डलाकारकमङ्गनाना-
मङ्गेषु शोभां लभते नितान्तम्
अखर्वसान्द्रा दशनावली या
कान्ताशरीरे क्रियते स्वभा ।
प्रस्थानकाले स्मृतिहेतुभूता"
तत्कालचर्व) प्रवदन्ति विज्ञाः
॥ अथ केशग्रहणोद्देशः ॥
स्निग्धा घनाः कुश्चितनीलवर्णाः
केशाः प्रशस्तास्तरुणीजनानाम् ।
प्रेमप्रवृध्ये विधिनेव मन्द
ग्राह्यानरैश्चुम्बनदानकाले
चिकुरान्परिगृह्य चुम्बते
करयुग्मेन पनिः प्रियां यदि।
॥३५॥
72
॥३६॥
74
॥३७॥

·स्थलः]
अनहरङ्गः
५१
78
॥३८॥
॥३९॥
समहस्तकमित्यर्थकता
यदि हस्तेन तरङ्गरङ्गकम्
परिवेष्टय करेण कुन्तला-
न्मदनातों यदि धारयेत्प्रियाम् ।
रतिकेलिकलापकोविदाः
कथयन्तीति भुजङ्गवष्टिकम्, "
कर्णप्रदेश"स्थकचान्विगृह्य
परस्परं चुम्बति यत्र नार्ग ।
पतिश्च रागात्सुरतावतार
कामावतंसः स कचग्रहः स्यात्
इति प्रदिष्टाः कतिचित्मसिद्धाः
क्रमान्मया वाह्यरतप्रकागः
प्रसिद्धभावाबद्दशो ऽपरे ते
न दर्शिता विम्तरशङ्कया च
॥४०॥
॥४१॥
"चित
इति श्रीलाहवालविनोदाय महाकवि
ऽनङ्गरङ्गे बाह्यसम्भोगनिरूपणं नाम
नवमः स्थलः ॥९॥

·अथ दशमः स्थलः ।
3
॥१॥
॥ अथ सुरतभेदा निरूप्यन्ते ।।
सात्यानुरूपान्प्रविधाय' पूर्व
विज्ञः पुमान्याह्यरतोपचारान।
विधिलथीभूतवराङ्गदेशां
भजेन कान्तां रतिकेलिग्ने ।
दृढापि नारी श्लथनामुपैति
प्रमारणादृम्युगस्य सद्यः ।
अपि श्लथा संयमितोरुयुग्मा
गच्छेदत्वं सुरतप्रयोगे
उत्तानकं तिर्यगथासिताव्यं
स्थित नर्थवानतकं रतज्ञः ।
पञ्चप्रकारं सुरतं प्रदिष्टं
नम्य प्रभेदान्क्रमना ब्रवीमि
॥२॥
7
॥३॥
तत्रादावृत्तानन्धः ।
निधाय पादो रमणांसयोश्च-
दुत्तानसुप्ता रमते पुरन्ध्री ।
रतिप्रबन्धी समपादसंड
प्रोचुस्तदा भागविधानदक्षाः
उत्तानितायाः स्मरमन्दिरोप-
स्थितस्तदरुद्वयमुत्प्रगृह्य"।
ए
॥४॥

·स्थल:]
अनङ्गराः
३
॥५॥
1
॥६॥
॥ ७॥
संस्थाप्य बाह्यं कटितो रमेत
कान्तस्तदा स्यात्किल नागराख्यः
स्त्रियो ऽधिमेकं विनिधाय भूमा-
वन्यं स्वमौलो निजपादयुग्मम् ।
पृथव्यां" समाधाय रमेत भर्ता
विक्रमाख्यं करणं तदा' स्यात्
तल्पप्रसुप्ता निजपादयुग्म
मूर्व विधत्ते रमी कराभ्याम् ।
स्तनौ गृहीत्वाथ भजेत कान्ता
वन्धस्तदा व्योमपदारुग उक्त
कान्तोरुयुग्मान्तरगः स्वहम्तो
निधाय भूमौ रमते पनिश्चेत् ।
बन्धस्तदोक्तः स्मरचक्रनामा
प्रेष्ठः" सदा कामिजनस्य लोके
नारी स्वपादौ दयितस्य वक्षः -
स्थितौ समालिङ्गय करद्रयेन ।
किश्चन्नतोरू" रमते तदासौ
प्रोक्तो मुनीन्द्रैरविदारिताग्व्यः
उत्तानितोरुद्वयमध्यगामी
दृढं समालिङ्गय भजेत यत्र ।
कान्तो विलासिप्रिय एष वन्धः
सौम्याख्य उक्तः कविभिः पुराणः
ऊरुद्वयं चक्रमुदश्चितं च
कृत्वाम्बुजाक्षी.भजते पति चेत् ।
10
॥ ८॥
॥९॥
॥१०॥

·अनङ्गरङ्गः
दशमः
॥११॥
.
॥१२॥
॥१३॥
आनन्दकर्ता तरुणीजनानां
बन्धो ऽयमुक्तः किल जृम्भिताख्यः
कान्तोरुयुग्मं परिवर्तितं चे-
निष्पीड्य कामाकुलचित्तवृत्तिः ।
रमेत भर्ता यदि वेष्टिताख्य
समेव बन्धं मुनया वदन्ति
स्कन्धप्रदेशे विनिधाय जङ्घा-
मेकां स्त्रियों ऽन्यामथ संविदार्य ।
अधों विनीय प्रवलं रमेत
भर्ता यदा वेणुविदारितं तत्
विलासिनीं" संहतमूरुयुग्मं
कृत्योर्ध्वमालिङ्गय भजेत भर्ता ।
उद्भुग्नकः स्यात्प्रमदाङ्गियुग्मे
कान्तोरसिस्थे स्फुटनं" प्रदिष्टम्
॥ अथ तिर्यग्बन्धः ॥
कान्ताङ्घिमेकं हृदये स्वकीये
निधाय भर्ता शयने द्वितीयम् ।
कुर्यादति चेदिति वीणिकाख्यः
प्रौढाङ्गनायाः परिकल्पनीयः।
पार्श्वप्रसुप्तप्रमदोपरिस्थ"
कान्तः समालिङ्गय रतिं करोति ।
यत्र प्रदिष्टो मुनिभिः पुराण-
लन्धस्तदा संपुटनामधेयः
॥१४॥
32
॥१५॥
॥१६॥

·स्थल:]
अनङ्गरङ्गः
६५
॥१७॥
॥१८॥
यद्यानाकुश्चितपादयुग्मं
स्वनाभिदशे परिकल्प्य भर्ता ।
रति प्रकुर्यादिति कर्कटाख्यं
तदा कवीन्द्रः करणं प्रदिष्टम्
॥ अथोपविष्टबन्धः ॥
प्रेडाविलासं प्रसभं वहन्त्या
विपर्ययाज्जक्युगस्य” नार्या ।
पद्मासनं स्यादथ चैकजङ्घा-
विपर्ययादुपपदं" प्रदिष्टम्
स्वजानुयुग्मान्तरनिर्गतो चे
द्भुजौ स्वकण्ठे निनयेन्मृगाक्षी"।
कान्तो ऽपि कृत्वेति"विधि प्रगच्छे"-
तदा बुधैर्वन्धुरिताख्य"उक्तः
उक्त प्रकारों यदि दम्पती स्वौ
भुजौ तु कृत्वा निजकूर्परस्था"।
स्वरं रमेते करणं प्रदिष्टं
तदा कवीन्द्रः" फणिपाशसंज्ञम्"
निधाय जङ्घायुगलं युवत्याः
स्वकीययोः कूपरयोरथास्याः ।
कण्ठे स्वबाहू परिणीय गच्छे-
पतिस्तदा" संयमनाख्यमेतत्
मुखे मुखं वाहुयुगे स्ववाह"
जङ्घाये जङ्युगं निवेश्य ।
॥१९॥
॥२०॥
17
॥२१॥

·५६
अनङ्गरः
[दशमः
50
॥२२॥
॥२३॥
55
||२४||
गच्छेत्पतिश्चेदिति कोर्मकं स्या-
दृश्योरुयुग्मात्परिवतिताख्यम्
स्थितां स्त्रियं कुञ्चितपादयुग्मां"
तथैव भर्ता कृततिर्यगद्गः ।
भजेत चेत्कामकलाविदग्धो”
बन्धं तदा युग्मपदं वदन्ति
विलासिनीकूपरमध्यवर्ती
कटिं स्वकीयां भ्रमयन्मुहुश्चेत् ।
भजेत भर्तेति विमर्दित' स्या
तन्मार्कटं संमुखसंगमेन
।। अथ स्थितबन्धः ।।
संवेष्टयित्वा निजकूपरेण
जान्वङ्गनाय। अवलम्व्य" कण्ठम् ।
नि प्रकुर्यादिति कर्पराग्यो
बन्धः प्रदिष्टः स च जानुपूर्वः
उक्तप्रकारे करणे यदेकः
पादो भवेर्ध्वगतोऽङ्गनायाः ।
तदा प्रदिष्टो हरिविक्रमाख्यो
वन्धः प्रियो ऽयं तरुणीजनानाम्
कण्ठं भुजाभ्यामवलम्ब्य भर्तुः
श्रोणि निजोर्वोयुगलेन गाढम् ।
संवेष्टय कुर्याद्रतमङ्गना चे-
दुक्तः कवीन्द्रेरिति कार्तिबन्धः
॥२५॥
॥२६॥
॥२७॥

·स्थल : ]
अनङ्गरसः
|| अथ व्याननबन्धः ।।
॥२८॥
विन्यस्तपाण्यवियुगा" धरण्या-
मधोमुखी धेनुवटग्रमंस्था ।
वो म्यादथाम्याः कटिदशवर्ती
भर्ता भजे नुकमेतदुक्त
अधोमुवीं मस्तकटीकचाम्य-
भुवं गतां क्राति यत्र नागम् ।
करीव भा निलालांचत्त-
स्तदभूसंज्ञं करणं रिटम
ऐणयोकरकगार्दादिका-
न्यानोजकलयात्र' भूरिश ।
अपमिद्धकरणानि नो पया
दर्शितान्यतिविनिन्दितानि च
॥ २९ ॥
॥ ३० ॥
।। अथ पुरुषायितबन्धः ।।
जातश्रमं वीक्ष्य पनि पुरन्ध्री
स्वेच्छात एवाथ रतेष्वतृप्ता" ।
कन्दर्पवेगाकलिना नितान्तं
कुर्वीत तुथै पुरुषाचित सा
उत्तानसुप्तं दयितं जाभ्या-
मालिङ्गथ लिङ्गं विनिवेश्य योनौ ।
भजेनितम्बं परिचालयन्ती
नारी तदा स्याद्विपरीतबन्धः
॥ ३१॥

·५८ अनङ्गरगः [दशमः मुरम्य दुलो जघनोपरिस्थिता मंभ्रामयन्त्यड्डियुगं विचितम् । चक्राकृतिः बी नविदिचेष्टते नद्भामगख्यं करणं " सारितम् ॥ ३३ ॥ 08 ॥३४॥ प्रेयविभ्रमयी स्परयो भलिङ्गमुपाधाय पुरन्ध्री। भ्रामयेकटियनङ्गकिलांग स्यात्तदा करणमुकलिताख्यम् विपरीतरते समीकृता दरहातातिमनारमानना। कितवाद्य वशं गता अनि मे मरयुद्धे विजितो ऽसि चाप्यलम् ॥३५॥ 70 71 ॥ ३६॥ इति मञ्ज रटन्त्यथाकुला सकचाकर्षणचुम्विताधरा। श्रमीलित चारुलोचना द्रवतां याति तदा विलासिनी श्लथदेहलता समूनां दरसमालितलोचनात्पलाम् । समवेक्ष्य नितान्तनि:सहा- मवगच्छेदवलां" द्रतामिति करिगी हरिगी च गर्भिणी नकसूतामृतुयागिनी कृशाम् । 75 ।। ३७ ॥

·77
॥ ३८॥
स्थलः]]
ज्वरितां च कुमारिकां रते
विपरीत परिवर्जयेत्सुधाः
।। अथ करताडनमोकृताद्देश्नः ।।
कामयुद्धगयुग्मं स्यात्करताडनसीत्कृते ।
तत्ताडनं चतुधोक्त सीकृतं पश्चचा स्मृतम्
प्रसतेनापह-तेन, मुष्टिना , समपाणिना,
ताडनं स्यातुधवं तम्य स्थानानि संवे"
पार्श्व गुये मपतलं मुष्टि पृष्ठे ऽथ मर्धनि ।
फणाकारं प्रस्तकं युञ्जयाझ्यपहस्तकम्
॥ अथ ताडनभेदाः ॥
विपरीतरते' यदाङ्गना
हदि मुश्या परिताडये पतिम् ।
करघातनकं तदा बुधै-
रिति संतानिनसंज्ञमुच्यते
निम्तीर्णरम्तेन यदा तो स्त्री
हन्यापति म्यात्म पताकमनः ।
अङ्गुष्ठकेनैव कृतः प्रहारो
विज्ञैः म उक्तः खलु विन्दुमाला"
साङ्गुष्ठमध्यालिकाप्रहारं
शनैः पुरन्ध्री कुरुते ऽतिरागात् ।
ययेष उक्तः कविभिः पुगणै-
रानन्दकृत्कुण्डलनामधेयः
॥१२॥

·अनङ्गरगः
[दशमः
3
।। अथ सीत्कृतभेदाः ॥
अथ सीत्कृनमेदांम्त " पञ्चव क्रमतो वे ।
हिंकृतं स्तन्तिं सीकृत कृते' ? ८ को तथा ॥५॥
उच्चारो मुग्वनासाभ्यां हिंकृतम्याभिजायते" ।
स्तनितं मेघगम्भीरघोपव स्यात्ततः परम् ॥४६॥
सीत्कृतं" तत्त भुजगोच्छासवत्स्यादात्कृतम् ।
वेणुविस्फोटनाघोपतुल्यं स्यादय फूत्कृतम् ॥१७॥
मेघविन्दुर्यथा ताये नियतेत्तद्रवाकृति ।
सीत्कृतस्येनि पञ्चव क्रमाद्भेदाः सीरिताः
लाकाकिरकपातहसिका.
नीलकण्ठरुतसंनिभान्क्रमात
संदधाति किल हिकृतादिकां-
श्चित्रभागसमये विलासिनी
॥९॥
॥४८ ॥
५6
97
92
सुरते दशन दो" यदा
प्रमदायाः परिखण्ड्यते भृशम् ।
दयितेन तदातिरागक्र-
क्रियते सीत्कृतमञ्जसा तया
100
॥५०॥
॥
101
पणानि ॥
निखिलसुरतचिह्नरङ्किताङ्गः सपत्न्या
अरुणकलुपनेत्रो निद्रया जीवितेशः ।
सभयमधुरवाक्य: 15 प्रातरभ्येति यस्याः
कथयति भरतस्ता खण्डिताख्यां पुरन्ध्रीम् ॥११॥

·स्थल:]
अनझरङ्गः
६१
६
105
106
वनिता शुभवासवेश्मान
मृदुशय्यामविवासिनी निशि।
पतिमार्गचितिक्षणा
कथिता वासकसज्जिका बुधः
साग-नया चरणगं दयित प्रचण्डै-
बम्पिनिल्य बहुकापत एव पश्चात् ।
संजायते विरहनापविलापीना
या तां वन्ति कलहान्तरितां कवीन्द्राः
मदनाकुलियानिनिखा
कृतभूषा निशि गृठचारिणी ।
मुरताय पालये 1 बजे
कवयस्तामभिमारिका जगुः
प्रियतममुपनेतुं प्रेषयित्वैव दृती
स्वयतिनिलोला" यानि संकेतदेशम् ।
तदनु पतिविहीनामागतां वीक्ष्य तां या
दहति बहुलताप सोच्यते विपलब्धा
दयिते परदेशसंस्थिते
शशिपङ्करुहचन्दनादिभिः ।
परितप्यत एव यद्रपुः
कथिता म कविभित्रियोगिनी
वराग्यवान्सकल कलिकलाकलापे
कान्ता जहाति न समीपमनङ्गलोल्यात् ।
109
॥५४॥

·६२ अमङ्गरका 114 सा 116 यस्याः खियाः मुरतमौख्यविचर्चिता म्वाथी नपूर्वपतिकेति बुधैः प्रदिष्टा ||५७॥ विविधकुसुममालाशूपिताङ्गी मनोज्ञा मुस्बरसबिलोला सानुरागा स्वकान्ते । निवसति चटुलामी 15 वासगेहे चिरं या वरका विभिरिहोत्ता सा दिलात्वरित ॥५॥ सुविदिवपरनार्थः कामशास्त्रस्य विद्वा- विविधरतिविनोदै कामिनीनां मनांमि । अनुदिनमनुरागाद जयद्यः" सलील 119 फलपविकटमेव प्राप्नुयाजन्मनः ||५९॥ पावग्छंकरमौलिगा सुरनदी गौरी तदर्धाङ्गना' यावत्प्रेमवती पयाधितनया वैकुल्लनाथे हरौ । वेदाभ्यासरतो विरश्चिरपि भूर्याचदिनेशः शशी भूयात्तावदनारक इति श्रीन्य साकामिनाम ॥६॥ 119 120 सः 122 इति श्रीमहा डावानविनोदाय महाकविकल्याणमल्लविरचिते ऽनगर मुरतादिभ निरूपणं नाम दशमः स्थल: ।। १० ।। -: ममाप्तायं ग्रन्य: :

·No text on this page.

·uning
1926.
Printed At The 'jayalaya
Press, Mysore,
memain

·NOTES.
I.
०
(1) IO, P 204 (and the English Translation) open with
the following stanzu:
दया लाक्षां नखाग्रे तदनु सुरधुनीधौतहस्ताग्रमार्ग,
भक्त्या भालस्थलाग्नौ तदनु नयनयोः कजलं संनिवेश्य ।
कण्ठे संप्रोक्ष्य नीले तदनु च विजयादत्तमादर्शमङ्ग,
शम्भभिस्मानुलिप्तेः पुलकिनि मृशती पार्वती वः पुनातु ।।
(2) A remarkable reading is सत्यसंधाभिराम of P 238. -
(8) B"प्रादुर्भूताश्रुसिंधुस्तमित'; I0 भूताबुराशिः शमित
R भृतांबुराशिः समित ; P 233 स्तिमित"; L मितजवतया.-
(4) TO प्लावितश्च.-(5) B 10 P 204 तत्पुत्रः,
R तत्पुत्रं.-
(0) Még.--After stanza 2, V reads as follows:
तस्य भूरिगुणरत्नतोयधेः प्रेमपूर्ववचनानुराधतः ।
कौतुकाय रसिकानुग्नं शास्त्रमुत्तममिदं विरच्यते ।।
अम्भोजिनीबन्धुकुलप्रमूतः,
कर्पूरराजन्य उदारकीर्तिः ।
तीव्रप्रतापानलदग्धशत्रुः
त्रैलोक्यचन्द्रः चितिपाल श्रासीत् ।।
तस्यात्मजो ऽस्ति गजमल इति प्रसिद्धः
संग्रामसंगतपराजितवैरिबन्दः ।
चान्त्याचशेषशुभलक्षण सन्निवास:
चन्द्रांशुनिमल पशोरुचिरीकताशः ॥
:

·2 (7) B तस्यैव ; L रङ्गग्रन्थ; V पुत्रो ऽस्य तस्य कुतुकार्थमन- रगं. (8) M विलास'.-(9, 10, R श्रीमन्म'; L omits महा; B कलाविदाढ्यः.-(0) B भूपमाण , M भूपमनु , L भूमिः मुनि —L adds here the stanzas परिजनपदे , भूयो भूयो ; and 9180181: °, which are taken from the Ratirahasyain (I, 3 5. 6 ).-(11) M भवानि.-(12) B वचनैर्मुनीनां, P 238 वचने.-(13) B स्वभात् (स्वभावात् ar reads P 238 ); M स्वभावः.-(14) IO नो जात्यादि :-(15) L कामतत्व. This stanza is an imitation of Ratirahasyam I, F: संसारे पटलान्ततोयतरले सारं यदेकं परं यस्यायं च समग्र एव विषयग्रामप्रपञ्चो मतः । तत्सौख्यं परतन्धवेदनमहानन्दोपमं मन्दधीः को वा विन्दति सूक्ष्ममन्मथकलावैचिच्य मृढो जनः ।। After this, V inserts the following stanza : Vसुविदितपरमार्थः : कामशास्त्रस्य विद्वान्, विविधरतिविनोदैः कामिनीनां मनांसि । अनुदिनमनुरागाद्रायेद्यः सलाल फलमविकलमेव प्राप्नुयान्मानवः सः ।। (16) L तथा.-(17) M पूर्वपूर्वतरस्तासु; B, IO, R, P 204, 238, and ख, ग read क्रमाचतुर्धा नारीणां लक्षणानि ब्रुवेऽधुना [IO तथा].-(18) L प्रान्तेरक्त, IO, M, R पीतारल .-(19) IO, R दीप्त.-(20) M ग पङ्कज instead of चम्पक.-(21) L ° तुल्यवद. ना रम्या, I0, R 'तुच्छमदन :-(22) M, I0 मध्ये.-(23) R शुकनासिकेति. (21) B, L स्वरा. (25) M मधुगन्ध्यतोष्ण- -

·3
.
-
M
पि; B, IO, P 238 ° गन्ध्योष्णमपि.-( 26 ) I, U, B, I0 सा
तुच्छोन्नतं.-( 27 ) IO रत्यम्बुना सर्वदा.-(28) L R भंग
( 29 ) L चित्राभोगवती, v, B, IO, R, M, ख ग शक्ति ; V. B°
मती.-(30) L दीर्घ बाहु कृशं शिरः, M R शिरः. --(31) L
कचः पानिम्नाऽऽकुटिलेक्षणा -(32) L यच्छति -(33)
त्रपाहीना.-34) L स्वना ----(35) M कृपावर्जिता -( 6) B 'कु-
चरणा--(37) P 204 °मदोग्रगन्धिः-(38) L मन्दगां--(39) V
रतेर्वस्त्रादित्य ; IO, P 204 भाग्या'.-(40) M प्रायो द्रवेचित्रि.
णी.-(41) L ° गुणस्मराख्यतिथिषु .--(42) L मितास्वाशुद्र.
वेद्धस्तिनी -(43) L द्रवान्तं .-44) L प्रथमे च.-45) Lonits
प्रीत्यै .--(46) M, B 'चरणे.--L iuserts ( before stanza 15) the
stanza of Ratirahasyarn II, 1 as follows:
अंगुष्ठेपदगुल्फ जानुजयने नाभौ च वचस्तने,
काकण्ठकपोलदन्तवसने नेत्रे तथामूर्धनि ।
शुक्राशुक्ल विभागतोमृगशामङ्गेम्वनङ्गस्थिति,
रुर्वाधोगमनेन वामपदतः पक्षद्वये लक्षयेत् ।
(47) M, C, 7 add the following stanza ( =Ratira basyam
I, 22):
ब्रजति रतिसुखार्थी चित्रिणीमग्रयामे,
भजति दिनरजन्योहस्तिनी च द्वितीये ।
गमयति च तृतीये शहिनीमार्द्रमावं,
रमयति रमणीयां पपिनी तुर्ययामे ।।
(48) ख, ग L शशियोगतो, M शिशिरागमे.-(49) L तथा. -
(50) M रवी.

·4 II. . (1) IO, M कक्षौ.-(2) L जानुनि पुनमुष्ट्यासकृद् ° ; that s to say, it omits गुल्फे-शनकैर् ( stanza 8).-(3) - I0, P 238 शुक्लाशुक्ल ° –(4) M संदद्यात्कुचपेटिकां, B संदधातु चपेटकं, [0, कुचपेटकं -(5) V wrongly ° मुष्ट्या सकृद'.--(6) L दन्तै खैः सादरम् -(7) M°विधौ -(8) L नीताः -(9) L नयना:-(10) L गण्डपालीनितम्ब -(11) M विदधति रदनैः 12) L सीत्काराकारि वक्रामतिलघुनलिनी !! B पदिपदि .- 13) 10 द्रावयेत्तां-(14) L, M. I0 नखादि ; I0 कृत्वा.- 15) B, M नयनां.-(16) M युगराज्यतिथ्यां--(17) M ° द्रव- वशं.–(18) V सहर्षाम् –(19) L छिन्द्यादाशु.-(20) M यच्छन्न खान्यादरात् -(21) M दोमूले नखरै सकच्छकलितं कुर्वन्तृतीयां तिथौ.-(22) M कुर्वनिजां; L कुर्याद्वश कामिनी -(23) B, 10 कुचं.-(24) M चञ्चुयुगलं परिपीड्य ; B, I0 परिचुंध.- 25) B, P 204, 238 केशांश्च .-(26) L चित्रिणीमपि.-(27) L पाणिं.–(28) This line is wanting in L.-(29) L रिनिचयां--(30) M समालोढयेत् --(81) M प्राश्चत्पाणिरुहैश्च लिख्य -(32) B गंडयुगले, M ताथपल को --(33) M दशित्वा धरं :- (34) M दिशेत् -(35) M .-(35) M संकृष्येच्चिकुरान्वि".-(36) L पा, भ्यां -(37) M , करपाणि ° -(38) v तृतीयास्वलं, तृतायाबलं, L दिने.-(39) M कुत्तियां:-(40) L कृतौष्ठ- पानः .. (41) L परिरभ्य रदच्छदं पिवन् सुरतेशो रतिभावको- विदः, M रदनछदं वचनाघातरतो; Io, R ° रसे -(42) V खुतकामवा- ·an कृष्णतिथौ, B मुक्तितिथी, IO हारतिथौ .-(43) L विलिखस्तु नखैः :.-(44) M समीक्षितम् –(45) B मनोभवः, M मनोभवस्य -(46) L, M निपीड्य -(47) L, I0 °देश -(48) M विभिन्न (49) M स्ववशम्भूततिथौ.-(50) L तीक्ष्णैः करैः -(51) M करणं संने (?) स्वयं केलिषु.-(52) L कामागारसुचूचुका °; IO कामागारचूचुरिकां--(53) 1 निस्सहतरं.- ( . - 0 III. (1) L गाम्भीर्येण मनोजमन्दिरभवेनांगुल्यभिख्यातिना. (2' L जात्यास्ते हरिणा:.-'3) v मृग्योऽश्वा द्वि ; L मृग्यश्वीद्वि. (4) v समयोगाः --(5) L हरिणीकृषभस्तथा'.-(6) L° तुरग- वोच्चमि -(7) L रते, B, IO रते..-(8) L तुरङ्गीहयसंयोगे, M हरिणी', B हरिणीशशयो -(9) B °श्चैव.--(10) L नी. चोत्तमे, V नीचाधमात्युच्च °, M, B नीचाधमे , L °मत्यन्तनेष्ठं. (11) •M पुराणैः instead of प्रदिष्टम् -(12) B, R नैव शाम्यति. -(13) L अतस्तुल्ये हि ; B °संभोगात्. -(14) B विदुः.-(15) 10, R नहि तासां:-(16) L कण्डूति शमयन् भूयः -(17) B सुखयंत्रिविधै".-(18) L बहु वेवति मोदते च; B ° रोदनेन; 1 करोति चपला न चलोदते च .-(19) L समयाप्तमिति'; समयःप्रतिभेदतःक्रमात्रिविधैवं.-(20) L भेदांश्च ; M ° मन्दा. ख्यास्त्रीनगांश्च विदु".-(21) L क्रमाञ्च त्रिविधा 'चिरोदया:- -(22) L ° संख्यं हि कीर्तितं च रतं.-(23) M विपरीतमेतन्मध्य. स्वभावः .-(24) B omits कोमल ; शांता रथाल्पाशनाः शान्तास्तथाल्पाशनाः----(25) B ° मुखाः स्थूलाल्य .-(26) B, M L ·6 IO, R, P 138 विभ्रन्तः, " चित्रान्त:.--(27) L सम्भोगाल्प- सुखाः .-(28) B ° भृतस्त्वारन .---(29) L, M विभ्रतः -(30) M, B ° शिरोधरा .-(81) M कुशकन्दरालघुरदश्री '.--(32) B तो. पिणः:-(33) L, B, M पीनोह°; M स्फुट instead of स्थल--- (34) L प्रौढेाः कुटिलाङ्गजानु कुनखा; B ° जानुजघना.-(35) B ° सुगन्धि –(36) V आदित्यांगुलि '.--(37) L विभ्रते, M बिभ्रतः .-(38) L चतुङ्ग', प्रतुङ्ग -(39) B सुतुच्छोदरी.--(40) L कोमलवलिवर्य भुजिका, M कोमल चञ्चुजूभुजलता, V कोमल- पल्लवालघुभुजा, B कोमल चारुवर्तुल भुजा.-(41) L कर्णा शु. भा.-(42) L चारु instead of मजु; M °म्बुजगन्धिमन्मध- जलास्पन्दं; I0, शीतोष्णा मकरंदगंधि -(43) M --(43) M कान्ते ऽतिरागान्विता, B कान्तानुरागा'.--(44) L प्रवलप्रगन्धिः- (45) M ° कर्णयुगला .-(46) V ° गलकाप्रतिस्थूल °; 10, R, M प्रस्फार .---(47) M रदवक्लार्व', B रदवक°, 10 पिंगाचो. दर'.-(48) M, R हस्त्रा.--(49) M, L ° स्वरा -(50) B त्यक्त स्पहा.-(51) M चपलाषिका, B तरलांगिका -(52) B रतादं- पत्यं.-(53) L° भोजिनी .-(54) L, IO ° गन्धिमपि.-(55) L दृश्यते --(56) L तत्सङ्करे ऽपि बाहुल्यालक्ष्य निर्धारयेबुवः । B संकुयाचाविशेषतः . IV. (1) B ° संख्यकाष्टमुदिता.-(2) L ततत्रिंशति---(3) L तरुणी पतत्रिविशिखैः प्रख्यन्तु; M °विशिखैस्संख्या तु .-10 ततःसा -(5) B कामकलापविधिषु, TO, R कामकलापजातविधिषु.--(6) ·7 0 0 . M मानिभिः .-(7) B° जीवति °, M जीवन ".--(8) L प्रिय भू. :.-(9) L रज्यति .--(10) L, M, IO, R स्वालाप'; M गौ- रव..--(11) V भामिनी -(12) V, B ° वर्णाति वर्वा ---(13) V M योग्या, B योगा---(14) M गूढकच्छा, 10 प्रौढकचा (15) V कफप्रकृतिका श्रेष्ठा, I0, कफप्रकृतिरुत्तमा, R श्रेष्टः बला कफप्रकृतिः, B बलाश, as have also P. 204, 238; L वला- स.--(16) I0 मध्यमा पित्तला.--(17) M, B, I0 °भिदध्महे . (18) V ° पादयुग्मा :--(19) M सुरतेतिदक्षा, I0 च दृढा'.-(20) शान्तमृदु".---(21) L च .-(22) B क्षणतप्ता, M क्षण त्या [[], IO क्षणप्रसन्नकुपिता, P 138 क्षणतप्तप्रसा, v चणं रुष्टा —(23) L प्रौढ ° -(24) L सोमालय ° -(25) B चं.- (26) L प्रलापिका; B केशकलापिनी; I0 ° प्रलापिता .-(27) M रुख- पङ्कजलोचना –(28) L सन्तोषयुकाखिल कर्मदचा :-(99) M नि- मलकान्तिवेषा --(30) L रोगान्विता, म रोमान्विता --(31) L अतीवसख्यादिषु, M °संख्यादिषु बद्धवाञ्छा सुरागिणी .-(32) M नानारतैरेति.-(33) M प्रहासं.–(34) L हृष्टा सुवासाः.-(35) M सर्वातिकष्टा .--(36) L भवेदियं स्त्री तु.-(37) M, B, I0 सो. च्छ्वास बहु जम्भते.-(38) M निद्रासक्तिश्च –(39) L उद्योग, M सफलं.–(40) L नेत्र; M सम्भ्रमयन्मुहुः.-(41) L बुभुवापीडि. ता नित्यं; B प्रतिक्रधार्ता, 10 अप्रतीता च.-(42) L काकस- वा प्रकीर्तिता.--(43) v अत्यन्तं.-(44) L संयुक्का, M °सं. रका च . (45)–IO, R सोच्यते.-(46) M, दुष्ट –(47) IO, R विषयानेव वाहते.-(48) L गानादौ; B स्नानायैः .-(49) L, I0, R ° सवा तु सा .-(50) M नारीणां 0 सक्का, B, I0 0 I0 ·8 . मन्त्रभावितः --(51) M, IO प्रधान -(52) L प्रवसनमथ रोगो वार्द्धकं चापि पत्युः .-(53) M वसतिरपि च, B, IO वसतिरथ च. (54) M क्षितिरपि निजदत्ते --(55) L ° समयक्षतादि (56) M भर्तृणामनुवादिभिश्च .--(57) L, M प्रयाति .----(53)--L संप्र. तीच्छति, B.सा प्रयच्छति .-(59) B चापि सीदति .--(60)---B सम्यगाम्या .–(61) M स्मृता .--(62) B अभ्यासजा सा दुः साध्या :-(63) V, B सा :-(64) M सान्द्राणि स्वर्यभूत्वा च. (65) L reads: नैसर्गिकी स्वभावोत्थापूर्वजन्मसमुद्भवो दम्पत्योरुत्तमा प्रीतिर्वजलेखव राजते ।। (66) IO प्रोक्का .-(67) This stanza is wanting in M. (68) B पविधः -(69) V प्रोक्तः - (70) M, IO, R कामवेगस्तथाष्टधाः- (71) M ° संनिभा corrected into " कोमला . -(72) V गोजिह्वा- भा खर °, M गोजिह्वाथस्समस्पर्शः, IO, R गोजिह्वावत्खरस्पर्शे- त्युक्तं भेदचतुष्टयं .--(73) L ° पूर्वतरास्ताच, .--(73) L " पूर्वतरास्ताश्च, M° पूर्वगुणं तत्तु श्रेष्ठ ज्ञेयं --(74) M स्थिता नात्ये .-(75) L ° .-(75) L ° समाकृतिः , B, IO हि सा; M ° समीहता -(76) L स्यन्दते ऽम्मो.-(77) L स्यन्दते यत्तु कामाम्भ: ---(78) B ° मध्याद् °.-(79) L निरन्त- रम्.-(80) M मन्मधाकृतामत्या °, L ° मित्याहुः कामशास्त्रविशा. रदाः -(81) V. योनिमध्ये; L रन्ध्रानातिदूरे .-(82) L, V तद्विसर्ग -(83) L, V. मार्गादि °.-(84) M नापज्वरयुतसुतनुः स्त्यकमाना प्रसन्ना; L नव्या ज्वरकृततनुता.-(85) I0 वरांगी (88) L पुंसां :-(87) M कुचयुगे-(88). M प्रियं प्रियतमा--(89) M दीयते . (90) B, I0 प्रन्यनं .-(91) M ,ऽथ कुरुते .--(92) B .

·9 माला, IO मूलं -(93) L सुरते स्पृहा. च BO V. (1) L, V°रम्या.-2) M देशे प्रभवा.-(3) V, B ° रस Mरति ? -(4) M परिरभ्यलालसा:-(5) M ° चुम्बतिकार्य.-(6) V रद- च्छद°. -(7) M मृदूपचारा रता विहंसी .-8) L मर्दनेन, M नर्मवर्षा, 10 मर्मदक्षा.- मर्मदक्षा-(9) L स्यादान्ध्र. देशप्रभवा:-(10) M ° कराडू तयुत '.-(11) 1 चन्द्रध्वजभूतला- चिरं.-(12) I रतिप्रसङ्गे --(13) V कोशलदेश °.-(14) M महा- राष्ट्रभवास्सन्ततं.-(15) , B नानादेश..-(16) M ° धृतशसा; भृत ° -(17) M सुरक्का -(18) M विरलनेत्रा .-(19) L गौड. जा वङ्गजा च.-(20) M नखरासतोषिणी--(21) M मदवर्धा कलि- तेयमु; B, I0 कथितयमु°; B ° मुद्गलो, I0 ° मुन्कुला.-(22) M स्मरकेलिसंगरे.- .-(23) B विगोपने; M IO ° निगोपने.- (24) I0 दृढसंभोग °; Bo संभोगरत '.-(25) B कथितेयं.- (26) L सुकोपनाश्वश्चल °; B दृष्टिपाता:.-(27) B खलु.- भवाः पुरंध्रयः.-V, IO transpose stanzas 12 and 13.- (29) M पप्रवदना:.-(30) B° परिपीडन'.-(31) L, M, B° रतिः -(32) M तैरभुक्ति:-(33) M, IO ° पुरे.-(34) AM " प्रसूतावलिङ्ग- जा स्युः किल कामिनीस्ताः; B स्युरंगनाश्चेति तिलंग, 10 स्युरंगना नागतिलंग :-(35) L प्रसाहसा, B ससाघमा --- (36) B द्रविड ; L प्रसूताः .-(37) V ° देशे stanza 36 is wanting in the Madras Mannseripsts.--- (38) L नखप्रदानादि .—(39) L रोषाः, M ° जातिवेषः, B, IO दोषाः --(40) L दौष्ट्यभृतः (41) L कांबोजगौड ° -(42) M प्रभवाश्च नार्यः .--(43) B सं. - (28) B. . 0 ·10 चुंबनलिंगन °, M सुचुम्बनाश्रेषण '.--(44) V गाध्याश्च, B गां- ध्याश्च, 10 गांध्याब्धकाश्मीर.-(45) B, M ° भवाः पुरंधयः . (46) L ° सात्म्यमवबुध्य सदैव :- (47) L, B संतोषयच्च --(48) L, IO ° प्रयोगैः.-(49) प्राणैस्सदा समुपयानि न; B समत्व- मपि याति. VI. . (1) IO, R ° विदग्धैः -(2) V M ° साम्यं -(3) M विज्ञेयं (4) M कला बिन्दोरगोचराम् .--(5) V व्योपा'; M माषा चूण. कश्च वरा .--(6) M क्षिपन्नताङ्गी सा प्रागेव द्र'.-(7) B ° सम- न्वितं ---(8) M ये वम्, V ° येद्रते, B • येद्रतौ –(9) B सतांबूलं -(10) B, IO यासां -(11) B टंकणं चैव शंभुवीज त्रि ; M° बीजं तेन त्रि.---(12) M लिङ्गलेपाच, B ° लिंगश्च - (13) M स्त्रियम् –(14) M ° पतेन्धरस ° ; L ° रसे पतेंन्धरस ; L ° रसे संमद्य टङ्क णम् ; IO, R वा instead of च –(15) L तेन लिप्त्वा ध्वज शीघ्र कान्तां सन्द्रावयेन्नरः .-(16) V व्योषा", M व्यूषा ° - (17) L संपरिलिप्य शीघ्र -(18) M, B कुर्याच्च कुर्याच्च -(19) M लिप्यते instead of पिप्पला--(20) L ° साध्यामपि द्राग .–(21) M °मद. रागा, V, B ° रति, रागात्, L द्रागलमपगतरागां-(22) L संविदध्यात्पुरन्ध्री म्, M ° रागा सा विन्द्यादवयम् ---(23) I, B I0 ° म्भसत्वरा .-(24) L, M, B, I0 विलासिनीनाम् ---(25) L लजालुवीजङ्गो ".-(26) V चिराद्वीय .-(27) IO, R विमुंचति –(28) B, IO त्वरा, M त्वराम् .-(29) I मूलैः .-(80) L के- सरैः -31) V वाय ; L स्तम्नन्ति ; M क्षौद्र नाभि च सल्ले पा. 0. B .

·11 द्वाज स्तंभनन्ति .-(32) L शंपाकं, M सपाकं.-(33) गोतुरं.- (34) V तु.-(35) M लेपयेचासौ.-(86) V वीर्य.-(37) V ° को- किलमूलं च ; M, B, IO . कोकिलनाथ .-(38) L बीजस्तम्भ- करं परम् ; 10 नरो बीजं न मुंचति. .-(39) B तु; I0 मूलं वा; M बीजं च.-(40) M श्वेतपुङ्खम्य मूलं -(41) M स्तम्भयेच्चिरम् (42) B स्तम्भते ; IO, R स्तम्भनं -(13) B संभोगात् :-(44) M ततश्शरीर ° -(45) M ले हं.-(46) M ° भाविता धात्री चूर्ण . (47) I क्षौद्रण लीढं रात्री तु; L क्षौद्रेण नाभिसंलेपात् . The reading adoptad above is, according to Kāinacandraāstri, also to be found in the Kima prakā a.-(43) M ° नागबलापहम् -(49) B शतपुष्पायाः; I चूर्णन.-(50) B पीतं वीणस्य.-(51) सि. तासाक्षिरगोक्षीरमाषी "; B ° गोक्षीरं -(52) M चूर्णस्तु, v वटि का शुभाम् .--(53) B तरुणो.-(54) After stanzt 25, M adds the following passage: मधुकं मधुना घृतेन च प्रलिइन्दीरमनुप्रयोजयन् । लभते रुचनात्मना क्षयं प्रमदानां प्रियतां च गच्छति ।। The ग manuscript roads लभते ऽथ च नात्मनः क्षयं.- (55) B मधाज्यैश्चूर्ण का वा; IO, R. • चूर्ण कार्य वा.-(56) M विध्या.-(57) B, I0 व्रजेत्.-(58) M सिता : M, L, B, IO पिकाख्यस्य.-(59) I0 षष्ठिसंभवाः .-(60) B शतपुष्पा'.-(61) L सर्पिः समं दशगुण पयः.-(62) L भवेत्.-(63) B मृतलोई च त्रिफला यष्टिमधु .-(64) B दिनांते मधुना लेढि स; L दिनान्ते यो लिहेन्नित्यं M दिनान्ते लीढयेलिप्तं.-Stanza 29 is wanting ·12 L स्तन: ० in 10.-(65) I0 R तस्मात्तत्प्रीतये .-(66, L ° रिपुश्चतत्सर्व. --(67) M सचूर्ण. (68) I0. R लिंगे .-(68) I0. R लिंगे यस्य; M लिप्तलिङ्गो विधीयताम्.-(69) L ° दपि सूक्ष्मं तद् B मुहूर्तादपि; M °मू- क्ष्माच.-(70) L ° ल्लिङ्गो वृद्धिमवाप्नुयात्. -(71) L तिलाः श्वेताश्चति सर्व संपेष्य मधुना सह; V संपिष्ट्वा (!!); 1 तिलेश्चैव निसीपत्य; I0 तिलाश्चैतानि –(72) L कुच insteal of v योनि instead of पाली; M प्रयाति कर्ण पालिश्च तनुलिङ्ग (73) M कुष्ठलवणं ----(74) V घृष्ठे .-(75) B विमर्दयेत् .- (76) f भविष्यति, L भवेद् ध्रवम् ---(77) 11 वलिकस्समुद्भवम् (78 M तैलसंसाधिताल्लियोनि ; L कुच instead of योनि B ° विमर्दनं .-(79) B ° प्रसूतापि---(80) IO, R श्लग -(81) M अतश्च कामिनां प्रीत्ये विधि संकोचकं वो .-82) L सनाल. कमलं, M सताल'.- (83) 10 विनिधाय :-(84) V, M ° युग्मं सरसी ° -(85) IO नयेत् --(86) L, M, IO, R पिकाख्य.-(87) L त्वक् 'चटैः, M ° सारसः -(88) M सक्षौद्रलिप्त -(89) B रजती, IO युवतिर्भवेत् –(90) L नारी प्रसूतापि –(91) 10, M वचा; व्योषानीलेन्दीवर ° -(92 L दृढतर –(93) L मधुना काष्ठ -(94) L लक्षण, as reads also the Kimaprakass.- (95) L यत्त नित्यं तदृढतां; B यत्नादतिगाढतरं -(96) L लवङ्गं ---(97) L सुगन्धं ; B योनिः सुरभितां व्रजेत् --(98) M ° दाडिमीबीजकेसरः -(99) M, B ::-(99) , B योनिः सु° व्रजेत् (100) L °लोमानि शातयेत्, IO योनिलोमानि योषितां - (101) B सप्ताहि. (102) L सह; B • जलेन च.-(103) B तिलते- लेन तालेन लेपनाद्धंति नः कचा: L तालेन युक्तं प्रभवेद् योनि- ० ० 0 बला instead of M ·13 ० - . लोमापहारकम् --(104) V लेाद्रोमाणि ; B तस्य मर्दनाला- मानि--(105) B भृशं, 10 भ्रष्ट .–(106) L, M यवापुष्पं; B पुष्पेण -(107) V नष्टं पुष्पं; B लभेत्सदा, 10 प्रसीदति . (108, L समन्त्र कम्, M समश्च यत् ---(109) L जलैः पिष्ट्वा (110) B लभेद्या च, स भवेद्यावनष्ट -(111) V नष्टं पुष्पं.- (112) B प्रचिन्वति .---(113) I0, R पीत्वांभसा ----(114) L पी- तमात्यन्तिकं, V, IO पिवेद्यात्यन्तिक, B पिवेद्यापलिकं - (115) B पुष्पमाश्रु तस्याः शमं नयेत् ---(116) IO लीढ्वा सप्ताहगुटिका; M सप्ताह मत्यन्तं पुष्पस्येव शमं नयेत्। -(117) IO, R यहं .. (118) M पुष्पान्ति के.-(119) L च.-(120) L स्नानान्ते तु ॥ स्नाताब्जेन; V व्यहं पिवेत् ---(121) 10, R नरसंसा ; M ° सं. योगा' -(122) L ° मृतागणांकाथं स्नात्वा दिने .-(1.3) L रो- पणं चुद्रा.-(124) 1 लक्षण, B लक्ष्मण, I0 लवण .. (125) L भत्री निवेदितम् (निवेशितम् ; 1 मूलपत्रविशषिता, IO निषेवितं, B निःपेषितं -(126) L घृते.-(127) M, V क्षीराशना; M भृशम् -(128) L क्षीरं सद्यो .-(129) M ततो –(130) M न सङ्गता, IO, R नृसंगतः -(131) L, IO, R पुष्योधृत पुष्पोद्धृता श्वेत.--(132) L ज्येष्टी ---(133) M, IO, B सव साया- श्च गो (:) पयः.-(134) M, B, IO भजेत् -(135) L यामात् (136) L खादेद.-(187) L, M ° लग्नं पङ्क°न्वितम् – (138) L संपीय, M तं पीतं.-(139) L ज्येष्टी --(140) IO, R मूल---(141) IO, नारीणां स्तम्भ °; M संस्तम्भयेदिति .-(142) M लोहितपत्र. म्य.-(143) L सप्ताहान्यङ्गना.-(144) L वातं, M गर्भस्तम्भ- स्तथा शान्तिः .--(145) L शून कोरां, शोक शूलं तृषेषुजम् ० M - . R ·14 वाहिनी; -146 L सुबहुन् रोगान् , M दोषान् , B विविधात्रोगा . (147) .L मातुलुझं, IO, B, R मातुलिंग °, M ° °, M° मधुत्थं च. (148) M omits पीत्वा-पर्युषिताम्भसा :-(149) I0 सुख योषा शीघ्रं नात्र विचारणा--(150) M, B प्रसवत्वरा, I0 प्रसवस्त्वरा -(1b1) L मन्मथसयमथ, V मन्मथ सथमथ%; B, IO मथ only once.--(152) L वांहिलि, V, IO वाहिलि ; B L बालस्योदरी; B IO ° दरि .- In I, the mantra and stanza F 2 are want ng.--(153) L, V खादेत् .--(154) M मासार्धाच -(155) II ° मग्निसमुद्भवम्---- (156) M वन्ध्यापि जायते.-(157) M कुदुम्बस्य.-(158) M, IO माक्षिकाया.--(195) J, Bo दकेने वन्ध्या. Instead of कदम्बस्य°, L reads as follows : चन्दनं सर्षपाश्चत्र शर्करा समभागतः । पीत्वा तण्डुलतोयेन रामारक्तं विनश्यति ॥ वीजानि, 1 बीजं वा; I) रक्तांभोरुह °, P 204 रक्कोंभूरुह '.-(161) P 238 पीत्वा .–(162) IO वंध्यात्वं प्रतिपाद- येत्.-(163) [ पिष्ट्वा –(164) सगोखुरम् .-(165) M सिन्धु- तैल.-(166) L याति, M पीता--(167) L केशानां त्रिविले. पनात् ; M, B केशा रोहन्ति .-(168) L लेपाद् विहन्त्य . 10 80. -(169) ॥ केशान् बाह्या ".-(170) L दुधेन दन्तं, ॥ तं श्रश्रत्कन पिष्ट्वा (171) V तैलेन लेपयेत्, M तवस्तेन प्रले ° (172) This line is wanting in I0.-(173) B पिंडाकारंजेति°, M पिण्डारकवतेक न्कैः .-(174) M तिलतैलं.-(175) L, B केशानां रञ्जनं, I0 कशरजनकं -(176) L क्षिप्तं व्यहण केशेषु नयेत् -(177) A 0 (160) L . adds here the second half of stanza .

·15 0 -(186) L 0 . मर्जू°, the ख and ग manuscripts माया °, B मंजू, I0, 2 मांजू °.- (178) M ° सैन्धवश्वारितालकैः, B स्मरनालकैः, L नारकैः -(179) L पिष्ट्वा .-(180) M भवन्ति, हि.-(18I) M रिङ्खलफलं, B वियतैलपलं -(182) B, V, M गोरोचनाः (183) The Madras manuscripts add the following lines : लवण क्षारसिन्धुरो कापियतिसंज्ञितः । मृढारशृङ्गिका चैव चू ताम्बूलपाककृत् ।। चतुणां समभागेन पिष्टं चेन्नीरमंयुतम् । प्रत्यह लेपनारकेशा भवन्त्यलिसमा ध्रुवम् ।। (124) B चित्री.-(155) L स्याद्यथायथम् ; IOमदना तल्ले पादेव .-(187) L संले पायो ॥ देवनागाद्वनोद्भवाः (188) V मुखस्य, M मुखस्तां पिंडका M मुखस्तां पिंडका -(189) I0 देहीनां संक्षयं क्रमात् –(190) M शाल्मलेयैश्च ; IO, B शाल्मलयश्च ; I क्षार- .-(191) L मुख तत्पिटकाः शीघ्र, B मुवस्थाः पिंडिका. वापिग त्यसंशयं.–(192) L गण्डस्थ, ---(192) L गण्डस्थ, 1 गएडस्ता पि- एडका देहादेहिनां च क्रम क्षयात् ; IO, R नरनार्योः क्षयं.- (193) 1 पिष्ट्य तीणि विलेपयेत् .-(194) L ज्येष्टी; M ° यष्टिं V ° नादं .-(196) 1 सप्ताहां, IO सप्ताहान्त्री -197 L ° कणाश्चापि ल°, if ° कणाश्मीर °, B कणावारि °, IO ° कणाश्वारि ल'.--(198) L ° म्बुमिश्राणां .-(199) M कुचो पृथक् .-(200) M कुचौ संयाति - (201) M श्रीवर्ण °, IO, R. श्रीपर्ण ; L सिद्धं कटुतैलं वि°; B, सिद्धं तिलतैलं ; B, R विलेपयत् --(202) L पीनौ तुङ्गो . .. -(195) M, IO . नादा, । 0 0 .. IO ० ·16 -(203) M • संसिद्धि ; B, IO °सिद्धं कटुतैलं ; M I0 विमर्दन , B वियेत् --(204) B, IO मृगीदृशाम् .-(205) M तिलतलो- द्रवं .-(206) व्योष रिजालस्तु .-(207) M पश्चमृद्वग्निना .. (208) M तमश्याणकुचाणकुचा, B तंत्रस्पेन, 10 तत्तलन-209) L वलातण्डुल °, B, I0 बलातण्डुल .-(210) L पीनौ तुङ्गो (211) L पतन्ति. VII. O (1) B ° करणमुच्यते--(2) L कामिनीप्रीतिजनक -(3) L धीव्यं.-(4) M एतान्पिष्टवा--(5) L कुर्याच्च तिलकं.-(६) B तत्क्षणादेवमायाति -(7) M मुनिना उक्तोय योग उत्तमः .-(8) M श्वेतार्क .-(9) V कुष्ठं समूलकम् –(10) IO, R तत्तज्ञः स्व. शं कुर्यान्मोदते च चिरं भुवि .--(11) L एतत्समंच पञ्चाङ्गमलं नीत्वै , M तत्पञ्चमं स्वपञ्चाङ्ग मले L एतत्सम चात्ममले (12) B omits यः वशीकुर्यात् -(13) L जगत्त्रयं-(14) L कुर्या- च तिलकं M कुर्यात्त तिलकं :-(15) L ध्रत्रम् --(16) 1 यस्तु.- (17) L पतितं.-(18) M सजलं.-(19 L ग्राह्य मोहयेदवला शु. भाम् .-(20) L, I0 ° पतितं Stanza 90 is wanting in B.-(21 L क्षिप्त्वा ---(22) L क्षौणी.-(23) M 0 दजनादस्य :-(24) L, V तथाञ्जनात्.-(25) M कृष्णमुत्पलम् :-(26) L चैव .-(27) B शीघ्र--(28) B वातौच्छितरलं पुंसां.-(29)- V तु.-(30) M पक्षावलमिदं .-(31) M संक्षिप्त मूर्ध्नि :-(32) B शिवाख्यं - (33) M सक्षाणेयं, IO, R सतौणेयं, B सबौद्रायं -(34) M परम- मोहनम्, IO, R शिरसि (1) मोहनम् .-(35) L सर्वाण्यांत्राणि, ·17 M . Mo M पत्रादि सर्वावप्नास्य (!).--(36) II सृञ्जरीकोदरं कुजा.- (37) पूरयित्वास्य वीर्येण -(38) M तप्यकान्ते -(39) L संपेष्य. (40) L वतीः .-(41) M वामदोश्च. B वामं पादं पादं.-(42) L भवे. त्तस्याः म वयो.--(43) L, B, R, IO, o सिंधूत्य °, 1 °सिन्धुरं. —(44) L सप्तभागकैः -(45) L सभल्लू कमेद्रवं, B सभलूक मंदं च ----(45) L पिष्ट्वा लिप्त्वा ध्वज यां च भजते सा वशीभवेत् ; ध्वजो नारी भजेच्च वशगा भवेत् ---(47) B ----(47) B ° चंदनौ, I0 This stanza is wanting in L and M.-(49) Lagi- घो, V व्याधिः -(50)- L कूष्माण्डकुसुमं जलं, 1 कालिकं कुसुमं, B कुंकुमजलं कुष्टं कालांडकं तथा.-{51) V, B, 10 देव- दारु.--(52) This stanza is wanting in 10 (53) M भृङ्गी चेति (54) L सर्वविश्वं.--(55) M, B, IO omit ली. 1) प्राणः कामे- श्वरेत्युक्त ---(56) V प्रानयानयेत्येवं (with chandobhaiga !); B अानयानय इत्येव ; M आयुष्यायतये सेवं वशता--(57) L वश्य . तां; पदम् ; B, IO च instead of क्लीं .--(58) B वापि.--(59) L संज प्यायुत , M सृजप्तोयुतसंख्यकः; I0, R संयुक्तो ; L, V संख्यया.-(60)- M अथो .-(61) M .-(61) M पर स्मृतः.-(62) L जप्त्वा द्रव्यादि . (63) M अथ तेन चतुष्पादि दत्तं परमशोभन: --(64) L वैश्यतां ; M चामुण्डमोहनं चैव वशतां नष्ट चामुकीम् (65) B प्रयच्छति -(66) M कामिनी तां न संशयः -(67) L पू. णमोकारादथ, M ओंकारोप्यथ ---(68) L, V निमन्त्रितम् , B भिमंत्रयेत् --(69) V प्रोच्य -(70) M स्वाहेत्यस्तु ; L मनोभवम् -(71) L, M जाति ---(72) M रात्रिकिरणै -(73) L चित्रिणीं वशतां नयेत .-(74) L ओं नमस्ततश्वोमिति स्वा' ; Mश्रो नमो. 0 ·18 . IO ..-2 ° दु. ० ० B न्तं च मित्री च.-(75) R, IO तथाद्वयं .-(76) B omits अयं ant reads महासिद्धिप्रदो मंत्रः की सर्वसूरिभिः सर्वमूरिभिः .-(77) R, संजप्त्वा.-(78) L श्रीफलश्चव.-(79) R, IO संदग्ध्वा (!); V शङ्खिनी वशतां व्रजेत् ; R, I0 श ° वशगा भवेत् . Insteal of thie stanza, I reads ओं परिखं शङ्करि स्वाहा स्वाहा मन्त्रे. णानेन सञ्जप्तं मूलं तगरसंभवम् --(80) 10 धुरि °, M हर °.- (81) M प्रोको --- M adds ओं हर हर पच पच कामदेवाय क्लीं स्वाहा and omits the following stanza-(82) L संपेष्य .-(83) B मधुना च.--(84) V mentiony the reading तत्पानात् . स्तिनी वशतां नयेत् -(85) M कामिनीप्रीतिजनकम °.--(86) M न्यसेत् .-(87) L शीरयष्ट्याति V ° पथ्यादि , M पध्यार्थी, B पप्यानि°, P 238 ° पथ्यानि".-88 L पिष्ट्वापि वा दलं , निंवफलं--(89) :L लोध्रदाडिमीसप्तपत्रजम् , M° समपत्रयोः, पद्मत्रयोः ---(90) L कल्कस्य च । वल्कलस्य, M कल्केन त्वक्र- लोपेयं (?).-01) L ° दुर्गन्ध , M मददुर्गन्धिनाशनम् , दौगध्य ".-(92) M° फलकुरङ्गस्य ; R, I0 चिञ्ची' -(93) L बीजान्यथ ; R, 10 बीजेनाथ -(94) L ° दुर्गन्ध , B° दौर्ग- .-(95) B त्वयं, R, I0 ध्रवं.-(06) M " ध्रवं.--(96) M "पुष्पागरुस्सार- कोल ; L ° मजाम्र'.-(97) B लिप्त्वांगं, 10 विलिप्तांगं निहं. त्याशु.-(98) V खगपीलु --(99) L एतदेव निदाघे स्याद्धाम्मे- नाशनम् परम् -(100) B ° फलाम्भोज°, M ° म्भोदलोहदाडि. मिकल्कजैः .-101) M पीलुपत्रमरुष्कं च .-(102) L निदाप- येत् -(103) M ° पत्राणि . पत्राणि -(104) This lina is wanting in M, B.--(105) L° स्वणी .--(106) v सुगन्धि ; L परिविन्दन्ति B , ? B. 0 ·19 . मूर्धजाः, R, I0 वदंति नः, B परममूव ते विंदति - (107) L ° स्वर्णी , B " स्वर्णा ---(108) L मासा मध्ये तु - (109) L सामान्यलेप, समये लेप, B सामलेलेप, v समानलेप ----(110) B, IO, R सुगंधः - (113) I काम ° --(112) L शलेयं, । स्थौलयजलं ", M स्थाणयं .--(113) B उशीरैश्च, 1 उशीरे- चामरंभि " --(154) 1() सुराभः प्रदः --(11.5, M शीरमुस्ता- गरुकचोरकेः .--(116) L कृतो निजांगषु ; कृतोयमन्त्र :- (117) I चन्दनोदितः .--(115) L कन्का चन्द्रः M, R, I0 कनका- चन्द्रो -(119) L जाति पूतिका, V ° पूतिको -(120) L omits तु und accordingly writes " पिटेरेभिर्नाग "; B सुमूक्ष्म रतेस्तु, " सुलक्ष्मरोभि पिष्टैस्तु . -(121) M सुगन्धये रसलेप --(122) L योगो .-(123) •B महीभृतां .-(124) L ° क्षौद्रेयं ' , I " क्षोणा- पयद्राणां ----(125) R, I) केसरस्य द्विपंच .--(126) 1 स्युर्भव छाग नगस्य तु ; B च instead of तु .--(127) M येभिरकासु. गन्धिश्च क संज्ञितः .---(128) M नखपत्यात्र याम्भोदमांसीमानक- रञ्जकः; L नखपष्यामयं भोग्यं मांसी जवः, V ° मांसीमिसिकर- जकाः .-(129) L M समं .--(130) L क्षौणय °; B च instead of तु .-(131) L तैलं .-(132) B ° गर्भाढ्यः --(133) L भु. क्ता सा; B भक्ष तांबूल संयुक्तां ---(134) L. M क्षोणेय .-(135) IO जातिपत्रक, R जातकोशकं .--(136) L, R मधुना तेषां ---(137) L कृत्वा .-(138) B द्विसंध्ययोः ---(139) L ° वासि -(140) L, B काम्बोज °, IO काम्बोजि °, M काम्भोजबीजं.-(141) M मधुर. तान्वितम्, R, I0.पक्वता --(142) JI प्रोल्लीढमानस्तद्वक्त्रं-(143) ·20 . V मासं तद्वक्त्रं मासं कुसुमवद्भवेत् .-(144) L खादेत्ताम्बूल °, M भक्ष्यं ताम्बूल .--(145) R, IO तद्वतं सुरभीभवेत् . -(146) B, M मुखवासेपु. VIII. M M लीला ° -(?) B शुद्ध च धर्म', I0 शुद्धस्व '.-(3) R, I0 जनधान्य °. -(4) L जाते.-5) विवाहश्शुभः, I0 सतां. ---(6) L °भ'सुरा.-(7) M स्याद्यस्यास्थिलजप्रसन्नवदना वासा सुवालिः --8) IO, R °ग्रीवा च ; IO वाग्बंधुरा--(9) B श्रोण्या च पृथ्वान्विता -(10) M मान्या चैव सुनिम्नगा, B नाभी चैव सनिम्नगा, 10, 2 नाभ्या चापि गभीरया:-(11) V, B ° निद्रा- न्विता .-(.2) 1 विवाद्या शुभा -(13) R, I0 रूक्षा चारुणाजि- बि.-(74) IO सस्तांशुका -(15) V निद्रोद्रेकवती, M नीका- शोक सदा च चलनढ्यस्या प्रकोपेन वा; (16) L चलनैयस्याः; V, B वचने, R, I0 चलते; V प्रकम्पोऽधरे, R, I0 प्रकम्पे- द्वराद् .-(17) 10 चाति .-(18) L, R, 10 गल्लौ.-(19) V चञ्च. लौ.-(20) L मध्योरुहीनाग्रिका , भवेद्वंध्या तु हीनाग्रगा.- (21) L, M, B, I0 पक्ष'.--(22) L सबल, 10 शवला°, B शरला °, M सखला '.-(23) V कूपसमन्वितौ .-(24) L, B विद- धती, M विदधतां होनोत्तमाङ्गिस्तधा.-(25) V opens with the following stanza which I never since can find in the Manuscripts: यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते, निधर्पणच्छेदनतापताडनैः ।

·21 (26L - .. तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते, श्रतेन शीलेन गुणेन कर्मणा ॥ सच्चारः , V स्वाचारः .-(27; B° कुटुंबभाक.- (28) B परिकीर्तितः.-(29) L दुर्व्यसनो.-(30) I नष्टो -(31) L धूतॊ ऽति"; M निबद्धस्सदा.-(32) I, B दारिद्रः, R, IO निद्रव्यः-(33) Vulls here two clhapters, namoly, पुरुषसामुद्रि. कलक्षणं, and स्त्रीसामुद्रिकल तणं which are wanting in L and all My manuscripts.-(34)L आयुःक्षयो.-(35) all my texts andl manuscripts, exe.pt I), read ° लघुना.-(36) M विरतिः -(37) R, IO रते तु, B रतो न.-(38) V कीचकश्च , P, I0 कीचको ऽपि .-(39) V कुया --(40) L, M, B, 10 दृष्टिः प्रेम ; M प्रेमयुता.–(41) L भ्रमा मनसि च, R, IO पुरीभ्रमो.-(42) L °च्छित्तिरथो .- (43) L किमु.-(44) B कांतं च चेनाप्नुया .-(45) v मोहिता, 31 कन्दर्पमोहादतः.-(46) M एवं चिन्त्य (!).-(47) M प्रत्यार्थिनी. (48) IO वाचस्पतिः. नीये कामसूत्रे तु नैव दृश्यते.-(49) B भूपतिमित्र ".-(50) L स्वस्य दोषाय न चेत्प्रगच्छत् , M भोगाय, B, IO, R प्रयच्छे (51) L तास्ताः पुमा नैवम् , M ऋतौ पुमान् कामत्य (?) नैवं ; .-(52) L शिष्य .-- M has only कन्या प्रवृजिता परां कामकल्लाप्रवणम् . Then immediately follows अथ दुस्सा- ध्यलक्षणम् (!) –(53) V -(53) V 'वल्लभा च.-(54) L विक्रेयिका, V विक्रेतिका, R, I0 विक्रेत्रिका.-(55) L मालाकार ° , R, I0 मा- न्याकार° .-156) B योषिताः.-(57) L निधन instead of वा- मन ; L, V ° भार्या नु या --(58) L महाभामिनी.-(59) L अत्यु. The editor of Lhas the note: वात्स्याय. 0 0 . . B नैवं;

·22 दृष्ट्वा.-(65) B कराजा. ग्रा.-(60) L साध्या गना.-(61) L लजां च धत्ते, V, IO, R न धत्ते.-(62) L विमुखी च, R, I0 ऽभिमुखं च -(63) R वि. लिखत्यधस्था.-(64) L, B, R, IO The correct reading of this line seems to be दृष्टा कराभ्यां न- यने पिदध्यात्.-(66) L, B, IO दृष्ट्वा स्फुटं, V पृष्ट्वा स्फुटं.- (67) L सा स्मृत एप (!!) वाक्यं.-(९) L, V, B शनेबजे'. (69) L विलोकते. (70) L " दुचैःप्रदेश. (71) L प्रेमवशो हि धीरः, B दृशं च धत्ते.-(72) L कुत्रापि, I) मृज्ञाति.--(73) L दृष्टा.(74) 3 प्रस्फोट ---(75) L " भारं .--(76) L सङ्कोचयेन् . वक्त वहेद् धर्मजलं विलोक्य .-(78) B "चिह्नन व- रांगयुक्तां, P 238 : चिह्नन च रागयुक्तं -(79) B, IO, R, 238 दूती त्वरा-(80) L gaitu As for MI, see Note 52. --(81)- M प्रेष्या--(82) L पापरवशा.-83)L, B गर्भादि'. • (84) साध्यांगना .--(85) B° पुण्यवर्ग'.--(86) V च instead of ऽथ :-(87) M भवने.-(88) M, R, IO रम्य :-(89) M ° पुष्पादि- धूपा ..-(90) B शुभदिने . --(77) L 0 P 204 0 B IX. (1) M तद्विदधीत --(2) L विद्धकाख्यम् , R, I0 ° विद्ध- केथ, M जापनिकं तदेव. .-(3) M अरुपगूढं दिइ (?) क्षीरनीरं (4) L सुखमपरपदाब्जेना.-(5) B, IO, R° वल्यापीध्य, M वल्ल्याविद्य:-(6) B घटयद्यन्मिथुनं.-(7) L ° वक्त्रमासम्य हन्या. मिथुनं सभावम् , M° वक्त्र हस्तावली यन्मिथुनं घटेश्चेत् ; घटेच.-(8) f जघनपरिनदेस्थः (?) ... (9) L, V ललित° . 35 B ·23 , (10) ॥ स्फुट-(11) L विध्यत्युरोजेन तु यत्र कान्ता -(12) M कामविवृद्धकाख्यं -(13) B ° .--(13) B ° न्मथितांगनाया .. न्मथितांगनाया .--14) L संदंशि- तस्वोरुयुगेन यत्र ; M ऊरूयुगं स्वोरुयुतेन.--(15) M वा.- (16) L अङ्के च, B अथकतल्पे –(17) M I0 ° सुखस्था कान्ताः- (18) If, IO, B, R ग ढं.--(19) M वा, B हि.-20) V R, IO ° यष्टिं, B ° यष्टी.-(21) I यत्र यौवने ----22) I0 चुंबत .--(23) This Stanza is wanting in L. -(24) M वा.-(25) L ° सात्म्यांनषां स्तनाऽऽ": M नान्या ततश्चुम्बन'. V न त्वन्यतश्चु:-(26) L शनैश्च चुम्बदतिरागयुक्तः .---'27) All e litious and manuscripts, exeert B, IP 233, read तन्मिलिता'.--(28) L स्फुटिताख्यं-- (29) L, B परिचुम्बनं--(30) L, IO, R तल्लाटिकाख्यं, V तद्वन्दि. काख्यं, M तद्वादुकाख्था, B तद्वद्विकाख्यं . Only P 238 has the correct reading.-(31) R, I0 च .--(32) L परिचुम्बनं.- (33) V मदनाभिल ला .-(34) M वा .-(35) IO लिहेदशेच. (36) L_R, I0 पण्डित".-(37) M, R, IO प्रियामुखं .-(38) L तदेव -I, B, R, IO read तत्संपुटाख्यं हनु [B त्वनु] वक़संज्ञ स्यात्केलिजिह्वाननतस्तदेव [10 तत्सदैव, B जस्तदेव]-39) L प्रथितं -(40) IO °पृष्ठजिह्वास्फिकपार्श्व ° विषयेषु नराः (!).-(41) B च.-(42) पधिभूतास्स्येस्पुटितत्वमेव, B वर्द्धिष्णुता च वर्द्धिष्णुताप्यस्फु ".-(43) L, श्रामार्दवं (44) L नखानामुक्ताः प्रभूताः किल, B पडता नखरप्रसंगे, M नखा गुणानां बुधैः प्रयुक्ताः-(45) L गण्डयुगाधरेषु :-(46) M यत्साधुसंपूर्ण सुखिप्रभू ; IO, P 204 ° प्रभूतं .-(47) M, IO T- देच्छु'.-"his 9ta 1za jn wancing in B: the first half of it has - . B स्फु°, R, I0 .

·24 . R, IO . been omitted in y.- (48) L भेदाः सुमुखोः प्रयोज्या , ॥ इत्ये- व चन्द्राभिमुख प्रयुज्येत्तथा ; B इत्येतदेवाभिमुखं, IO इन्येव चेदाभिमुखे, २. इत्येव चेदाशु मुख प्रयुज्या .--(49) M मण्ड- कमावदन्ति .--(50) M द्विव्यंगुलादपि करेण नख °.-(51) L, B °द्वयं -(52) B °विदग्धा .-(53) M तदेव.-(54) B तरुणं हितपत्रपानः (१), I0 तरुणस्य हिनत्वभावः.--(55) L ° मादाय, M ° मादापि तु कञ्चु के.-(56) L, IO तं, M संवदन्ति.-(57) L तथा, M वृत्तं.-(58) I0 तज्ज्ञा.-(59) L प्रयोज्यास्तुष्टाननांतन- यनानि, B सुबप्रदेशेषु रदा विधेया प्रोष्टाननात जुनानि हित्वा ; नयन विहाय .--(60) L हुङ्कार'. विधि- ज्ञैः.- (62) L अपि instead of दन्ताः .-(63) Vo मात्रग, M ° मातृग.-(64) B ° मात्रलिंगवदलेख्यं.--(65) B च.- Stanza 33 is wanting in M -(66) All tests and manuscripts have तिलके च [R तिलको ऽथ]; but as pointed out by tho editor of V, the correct reading seems to be aº which is in accordance with the reading of the Ratirahasya : मध्ये. ऽधरं तिलश एव विखण्डने स्याद्विन्दू रदद्वयकृते .-(67) L, M Fligat.---In M stanza 31 is mutilated.—(68) R, 10 मालकं. –(69) L, M गण्डाभ्रकं.-(70) B स्मृतिहातुपश्चात्तत्क्रोडसंज्ञ.. (71) L कोलवक्तरं, IO, M कालचर्च -(72) I0 तत्क्षाः, तज्ञाः - (78) L प्रेमप्रवृद्धो, प्रवृद्धः, B रागप्र. -(74) M साध्या.-(75) V, M जनैश्चु'.-(76) All My manuscripts परिकृष्य -(77) I0 चुंबते . The editor of L remarks that चुम्बति is हतवृत्तत्वम्..-(78) B रतांगवज्र.-(79) L भुजंग- वक्षकम् , M ° वल्लरी म् , I0 ° वल्लिकाः -(80) I0 वतंसदेश'. .

·25 (81) M प्रगृह्य ---(82) M सुरतावकाशे.-(83) M प्रविष्टाः - (84) IO श्रुता मया .-(85) V ° रति° , I क्रमाद्या सुरतः प्रकारः, B बाह्यतरप्रचारः .-(86) L, B, I प्रसिद्ध °; L बहुशो वदन्ति न दर्शिता ; M प्रसिद्धबन्धाद्भहुशोपरत्र, B, 10 परेत्र--(87) L ते, M ° शङ्कयात्र. . IO x. (1) L स्वात्मानु रूपं, I सामान्यरूपाः परिधाय -(2) M पूर्व पुमान् चरेद्वाह्य ..-(3) M ° पराङ्गदेशे -(4) L साध्या. (5) M अविश्लधानं यमितोरु ---(6) L तथैवानतकन्धरं च, B स्थितं तथा व्यानतक रसज्ञैः-7) M वदामि -(3) B भोगविलास', M भोगविभागपक्षा::-(9) M, L, V°मन्दिरे यः-(19) All my manuscripts ° द्वयमुद्गृहीत्वा (!). (11) B स्त्रीपादमेकं --(12) V, B, IO, R ° पाणियुग्मम् -(13) M भूमौ -(14) L तथा.-(15) V 'युग्मावूध (16) B P 238 स्मरवज्रनामा, स्मरनामयुक्तः (17) M श्रेष्टेस्तदा, B श्रेष्टः --(8) B किंचित्तदद्वय रमते . (19) L, रवतारिताख्यः, M ° रविदारताभ्यः, ग रोथिताकि. ताख्या:, B° रविदारिकाख्यः, R, IO रविदारिताख्यः.-(20) L, IO कान्तां, 1 कान्ता ---21) R, I0 ऊरूयुगं.-(22) B र. मते.-(23) V, B, M निपीड्य.- (24) B कामालय°, M कामाकु श'.-(25) L, M चेष्टिता°, B वेष्टिका .-(26) B, IO, R, P 204, 238 तदेति .- (27) M अर्थ, B अतो विधाय, R, I0 अथो.- (28) V प्रबला; M प्रबला तमेव भर्ता यधाचेञ्च (१) विदारितं तत्. --(29) M, B विलासिनी, R, I0 यदा स्त्रियः; B संगत '.-(30) V 0 .

·26 M 0 0 0 - L तद्भुनकं, B तद्भुग्नकः ॥ उद्भुनकन्यां समदांघ्रि -(31) M स्फुटमाप्रदिष्टः, B स्फुटिताख्य उक्तः, R, I0 स्फुटमान्प्रदिष्टः --(32) L कुर्याद्रति चोदितकोणाकाख्यः, v वीणकाख्यः, वीणि ताख्यः, B अर्द्धन युक्त विनिपीडितं तत् ; R वेणिकाख्यः (33) M, IO. R पौढांगनायां.–(34) L परिवर्जनीयः, R, IO इति कल्पनीयः.---(35) L ° प्रसुप्ता. I " प्रसुप्तः.-(86) L मुनीन्द्रः. --(37) B जानुयुगस्य , M विपर्ययादूरुयुगस्य :-(35) L. ° विप- ययाद् भूपपदं, M विपर्ययाचोदपरं, B यादुपपदं –(39) M पिनये .--(40) M omits कृत्वेति-स्वभुजौ तु कृत्वा.-(41) B प्रयच्छे ° -(42) V तारख्यमुक्तम्. - (43) B, IQ, R मणि कूपर, M मणिकपराख्या -(44) IO मुनीन्द्रः-(45) 11 प्रणिदाय संज्ञः, omitting तदा कवीन्द्रैः –(46) B तथा.-(47) L संयमनामधे यम् -(48) L मुख मुख -(49) V स्वबाहु, B च बाहू - (50) V, B ° युग्मं .-(51) I0 स्त्रियं समाकुंचित '.-B reads तथैव भर्ता कृतं स्थितां नियं कु°.–(52) B ° विदग्धां, R, IO ° विद. ग्धा.-(53) V, B भ्रमयेन्मु.--(54) M विनिर्धितस्स्यात्, L, B, 10 वितर्दितं.--(55) L चेत् -(56) :L तन्माकटाख्यं मुखसं .- (57) This wrong form is the reading of all my texts and manuscripts.-(58) B परिरभ्य -(59) L कराठे.-(60) L विन्यस्त- यान्यंध्रियुगं ---(61) 10, R ° देशगामी —(62) L ऐणगार्दभिक- सैरिभादि °; M जनतया न.-V B and P 238 greatly differ from L and my other manuscripts. They read as follows: ऎण गादभिकं चैव शौनं सरिभकं तथा । कामकलिकलाविज्ञः प्रायेणैवं प्रकल्पयेत् ॥ ३० ॥ सुरतेन यथोक्नेन तृप्तिं चेनाङ्गना व्रजेत् । 0 ·27 1 कुर्यादायां' पुरुषवचाष्टां तत्पुरुषायितम् ।। ३१ ॥ असमाप्तसुखा कान्तं हन्ति हस्तं धुनोति च । उज्झितुं न ददात्येव विधत्ते वा पतिक्रियाम् ।। ३२ ॥ कन्यका हरिणी स्थूला नवपुष्पां सुदुर्घलाम् । गर्भिणी नवमूतां वा न युज्यात्पुरुषायिते ।। ३३ ।। चारुयौवनसंपन्ना तन्वी श्चमविवर्जिता । जितव्रीडानुरक्ता च शस्ता नारी नरायिते ।। ३४ ॥ विलोक्य श्रमयुक्तां तां पातयेच्छयने सुधीः । संपुटं घटयेञ्चव विसृष्टिसमये ततः ।। ३४ ।। मुहुः स्वजघनाश्लपः सीतकारो वीतलञ्जता । हिंकारः श्वसित नार्याः सुख सांनिध्यसूचकम् ।। ३६ ।। मुर्छना मीलनं चाक्षणाश्च्युतिकालस्य लक्षणम् । सर्वमेतत्परिज्ञाय साधयेत्स्वसुखं ततः ।। ३७ ।।, अङ्गस्वेदः श्लथत्वं च केशवस्त्रादिसंवृतिः । जाते च्युतिसुख नार्या विरामेच्छा च जायते ॥ ३८ ॥ अन्यासकमनाश्चिरं नरवरो रामां रते सत्वरां ज्ञात्वा तन्मनसोदयं क्षण मथी मन्दं समान्दोलयन् । अन्त जातसुखामवेत्य विसृजेद्रीज निजं तत्परं तिष्ठेत्तां परिरभ्य भावकथनोंदेति यावन्मदः ।। ३६ ।। इत्थं या च्युतिसौख्यहेतुकमितुर्वश्यं गता कामिनी सा यावन्मरणं निधनजनप्राणैर्न तं मुञ्चति । यस्त्वेवं सुखसाधनकनिपुणो वश्यायसा (?) प्रेक्षते V गुर्विणी. 3 V याऽतिहिसौख्यहेतुकमिति वश्यं. + V वश्याय चापेक्षते. 1 V कुर्याद्दद्यात्तु. 2 ·28 . नो मन्त्रं न च भपज न च हुतं नो भावनां नो धनम् ॥ ४० ॥ कल्याणमल्लनृपतिर्मुनिवाक्यानुसारतः । अनङ्गरङ्गमकरोद्गुर्जराधीश्वराज्ञया ॥४१॥ These stanzas apparently are spurious.-(63) L रते प्रवृ. त्तिम् , M एवाभृततेष्वदृप्ता -(64) L तत् -(65) V, R ° परिस्था. -(66) 10 सुरतं .-67) L प्रेण्य विभ्रमवती.-(68) L स्मराल .-(69) L, I0 ° मनोहरानना . -(70) L बदन्त्य .---(71) L सुख °, R ° नेत्र या .-(72) तथा.-(73) L देहवती. - (74) R गच्छद्रवता -(75) 10 द्रुतामपि ---(76) L नवस्तां च वियो- गिनी, M ° सूतामनुरागिणीं.--(7) I0 बुधः ---(78) M, V युद्ध- ऽङ्ग --(79) I() चतुर्धा स्यात् .---(80) IL, V प्रसृतेनाथ हस्तेन, M नाल्पहस्तेन हस्तेन --(81) L स्थानान्यहं ब्रुवे .-(8.) L समबल मुष्टिः, गुह्येन हस्तं तु मुष्टिः -(83) 10 विरतिं भजते.- (24) 10 करताडनक.--(85) L यदा रता.-(86) L स्यात्सपलालसंज्ञम, V स्यात्सपताकसंज्ञम्, IO ° संज्ञां -(87) L कृतेप्रहारे V, R कृत प्रहार -(88) All texts and manuscripts, except IO, बिंदुमालः:-(89) M अंगुष्ठ ° ---(90) L, V ° भेदांश्च ---(91) L सीत्कृतोकृतं ; M हिंकृतं स्तनितं चैव हुंकृतं पूत्कृतं तथा; I0 हितं स्तनित्कृतं सू. स्कृतं दून्कृतं फू , R हिंकृतं स्तनितं सीत्कृदूत्कृतं पू .-(92) L हिंकृतस्यापि जायते.-(93) L ° घोषस्तु सुदृशो भवेत्, M ° तत स्मृतम् , v ° घोषवत्तदिदं स्मृतम् , घोषवत्तदिदं स्मृतम् , I0 स्यात्कृतः स्मृतम् . -(94) IO सूत्कृतं, R पूत्कृतं.-(95) I0 ° नारावतुल्य. line is wanting in M, R.-(96) L चारुकोकिल'.-(97) L श्र- त्स्या This + Wanting in V.

·27
का
मात् . -(98 L, IO, R, M °च्छदं.-(99) v यदि .-(100) M
निरागसाकृता, I0 तदातिरागतः.-(101) L स पत्न्याः.-(102)
सुभृशकलुषं.--(103) L ° वाक्यं, IO सभयचकित ° .-(104)
L मुनिरेनां.-(105) L° मन्दिरे .-(106) M °चिरायतेक्षणा.
(107) L विलास---(108) M सुरताय च पत्रालयेत्कवय' :-(107)
L, R विदुः.-(110) L प्रेषयित्वापि, M प्रेषयित्येव, IO प्रेषयित्वै-
R प्रेषयत्वाथ.-(111) L स्वयमतितरलोला.-(112) I0 परि-
ताप्यत, M परितापत .-(118) L सकलकार्यकला'.-(114) L
सकलसौख्यसमन्विता, M वितर्पिता, IO ° विचिंतिता, R वि.
मोहिता, P 204 विवंचिता.-(115) 10 चपलाक्षी.-(116) L,
V add the following lines:
वासकसजा समुत्कण्ठा स्वाधीनभर्तका * तथा ।
कलहान्तरिता चापि विप्रलब्धाभिसारिका।
खण्डिता प्रोषिता चैव नायिकाश्चाष्टधा स्मृताः "
(117) IO अविदित रंजते यः सभावं, R रागात्संबजे – (118)
R, P 204 सलीले.-(119) L सुखमविकलमेवं V कल मेवं.-(120) L
प्राप्नुयान्मानवः सः, M मानवस्यः -(121) L शेखरे -(122) L
तदर्भासने ..-(123) L ° रङ्गकविता .
०
II.
V
•L °पतिका.
"L चाष्टसंस्मृता..

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.