·... -: आभार प्रदर्शन :- आभार जयानन्द ॥३॥ परमपूज्य शांतमूर्ति आचार्य श्रीमद् विजय भद्रसूरीश्वरजी महाराजना प्रशिष्य मुनिराज श्रीमद् चरणविजयजी महाराजना सदुपदेशथी आ पुस्तक प्रकाशनमा आर्थिक सहाय करनार सद्गृहस्थोनी नामावली ५००) स्वर्गस्थ झवेरी प्रेमचंद कल्याणचंदनां धर्मपत्नी रतनबेन सूरत-गोपीपुरा १२५) स्वर्गस्थ झवेरी केशरीचंद खेमचंदनां धर्मपत्नी कवळीवेननीवती झवेरी नवलचंद खीमचंद सूरत-गोपीपुरा १०२।। शेठ खेमचंद कल्याणचंद जरीवाळा सूरत-गोपीपुरा ५१) शेठ हीराभाइ नगीनदास सूरत-गोपीपुरा ॥३॥ ७७८॥ आ ग्रन्थ प्रकाशनमा उपर्युक्त गृहस्थोनी मदद माटे तेओनो अने मुनिराज श्रीमद् चरणविजयजी महाराज साहेबनो आभार मानीए छीए, अने आ ग्रन्थना वेचाणमां जो कांइ वधारो पडशे तो ते नवा प्रकाशनमा योजाशे प्रकाशक-

·जयानन्द
॥४॥
अनुक-
मणिरा
पद्ययद्ध-श्रीजयानन्दकेवलिचरित्रस्य संक्षिप्तरहस्यगर्भिताविषयानुक्रमणिका
विषया
पनाङ्काः
विषयाः
पनाकाः
प्रथमः सर्गः।
नृपशीर्पवेदनाया दूरीकरणेन पुरोहितस्य पुनः
मद्गलाचरणम् । श्रीजयानन्द चक्रायुधयो पूर्वभववृत्तान्तः। सम्मानम् । पुरोहितेन नृपसमीपे मन्त्रिपन्योः सौन्दर्य-
चक्रायुध माग्भवे रतिवर्धनपुरे नरवीरनृप । श्रीजयानन्द प्रशंसनम् । भूपस्याऽऽसक्तिः
१०-१२
जीवः प्राग्भवे तस्य नृपतेर्मतिसुन्दराभिधो मन्त्री । मन्त्रिणो
पुरोहितकृतकूटलेखेन निर्दीपमन्त्रिणः सदोपता।
रति-पीती पन्यो । नृपतेर्वसुसारो नास्तिकः पुरोधाः ।
तस्य चारके क्षेपः । नृपेण तस्त्रिययोरन्तःपुरे स्थापनम् ।
आतबलरानपिसमीपे मन्त्रिणा पत्रीभ्यां सह सम्यक्त्व-
शासनदेच्या तयोः शीलरक्षणम् । प्रकाशिवकपटस्य
ग्रहणम् । राजर्षेः केवलज्ञानम्
१-८
पुरोहितस्य नृपेण स्वदेशानिर्वासनम् , मन्विणश्च सम्मान-
द्वीतीयः सर्गः।
करणम्
१२-१५
सपरिवारनृप-मन्त्रिणोः केनलिवन्दनार्थ गमनम् ।
अतिवलकेवलिन आगमनम् । मन्त्रिणः प्राग्भवः ।
नृप-मन्त्रि मन्त्रिपनीनां शुक्रदेवलोके उत्पत्तिः १५-१९०
नृपस्य गृहिधर्मग्रहणम् । सभाया नृपेण मुनीनामशंसाकरणम्।
तृतीयः सर्गः।
नास्तिकपुरोहितेन नास्तिकमतस्थापनम् । मन्त्रिणा युक्ति-
पुरस्सर तत्खण्डनम् । पुरोहितस्याऽपमानम् । तस्य नृप-
नरवीरनृपजीवस्य शुक्रदेवलोकाद् गगनवल्लभपुरे जन्म ।
सभाया रहिप्कारः
तस्य ' चक्रायुध इति नामस्थापनम् । चक्रायुधस्य
८-१० चरित्रम
१९-२३||
...
.
॥४॥

·विषयाः पत्राङ्काः • चतुर्थः सर्गः। विजयपुरे जयो नाम राजा । तदाता विजयनामा युवराजः । जयनृपस्य विमलाराश्यां सिंहसाराभिधपुनस्य २३-२४ विजययुवराजस्य कमलापन्याः कुक्षौ मत्रिजीवस्य शुक्रदेवलोकात् च्यवनम् । समये पुत्रस्य जन्म । पुत्रस्य 'श्रीजयानन्द'इति नामस्थापनम् । सिंहसारो दुर्गुणी, श्रीजयानन्दो गुणी। तयोर्मनी। तयोः केवलिसमीपे देशनाश्रवणम् । प्रथमत्रतपालना-ऽपालनसूचकभीम- सोमदृष्टान्तः । श्रीजयानन्दस्य मतियोधः २४-२७ पञ्चमः सर्गः। उद्धतसिंहसारस्य नगरेऽन्यायकरणाद् नृपेण शिक्षा- प्रदानम् । मायाविसिंहसारस्य ऋजुश्रीजयानन्देन सह रहो विपयाः पनाका नगरानिर्गमनम् । द्वीतीयत्रतपालना-पालनविषये हंस- काफनिदर्शनम् , आनन्दराजस्य च दृष्टान्तः । २७-३१॥ तयोविंशालपुरे गमनम् । तदुद्याने विद्याविलास- कलाचार्यसमीपे कलाग्रहणम् । नृपेण गजतोलनपरीक्षा- करणम् । श्रीजयानन्दस्य जयः । नृपकन्याया मणि- मञ्जर्याः पाणिग्रहणम् । विशालजयशनोः सूरराजस्य पराजयकरणम्। ३१-३३/ जन्म ... पष्ठः सर्गः। श्रीजयानन्दसमृद्धया सिंहसारस्य खेदः । तयोविशाल- पुराद् रहः प्रस्थानम् । पल्लोशेन चण्डवेगेन बद्धस्य सिंह- सारस्य मोचनम् । चण्डवेगेन सह पट्यां गमनम् । चण्डवेगशत्रोमहासेनस्य पराजयकरणम् । आयुःक्षयाद् मृतचण्डवेगस्य राज्ये सिंहसारस्य स्थापनम् । गिरिमालिनी- ·जयानन्द ॥६॥ जयानन्द अनुक्र- मणिका । विषयाः पत्राङ्क: देवीगृहे मुप्तश्रीजयानन्दस्य सिंहसारेण नेत्रोत्पाटनम् । कायोत्सर्गेण कम्पितासनाया देव्या आगमनम् देवीदत्तोपध्या सनेमत्वम् । देव्याः प्रतिबोधः । तदर्पितम- होपधीद्वयलाभः । हेमपुरे सौभाग्यमञ्जर्याः करग्रहणम् । रेल्लूणीदेवीमतिबोधः । तदर्पितकामितरूपकारिमापधी- माप्तिः । हेमप्रभभूपादीनां बोधिलाभ: ३३-४१ सप्तमः सर्गः श्रीजयानन्देन हेमपुरोद्यानगतदुर्जेयकोलपराजय- करणम् । कुमारस्य तापसाश्रमे गमनम् । तत्र तापस- सेवितव्याघ्रदर्शनम् । व्याघ्रसेवनस्य कारणपृच्छा । हरि- वीरतापसेन व्याघ्रसेवनकारणकथनम् । हरिवीरस्य चरितम् । स्वर्णजटकुलपत्यादितापसपञ्चशत्या सद्द गिरि- चूडयक्षस्य प्रतिबोध । कुलपतिपुत्र्यास्तापसमुन्दाः पाणिग्रहणम् । कुलपतिदत्तगगनगामिपल्यन नाना- ४१-५३ विपयाः पनाङ्काः अष्टमः सर्गः गङ्गदत्तपरित्राजकस्य कुमारसमीपे आगमनम् । परिव्राजकेन मलयकूटगिरौ महौपधीसाधनायै कुमार- सहायमार्गणम् । कुमारस्य पल्यड्वेन तन गमनम् । उप- सर्गकर्तुमलयमालक्षेत्रपालस्य पराजयकरणम् । गद्गदत्तस्य स्वार्थसिद्धिः । कुमारस्य क्षेत्रपालाद् महौपधीपश्चक- माप्तिः । क्षेत्रपालस्य माग्भव सम्यक्त्वमाप्तिश्च । ५३-५५ कुमारस्य रत्नपुरे गमनम् । तत्र चैत्ये प्राप्तमहौषधीम- न्त्रसाधना । रत्नपुरस्वामिनो रत्नरयनृपस्य रतिमाला- गणिकाकुक्षिसमद्भुतायाः कन्याया रतिसुन्दर्याः पाणि- ग्रहणम् । ५७-६३ साधनासिद्धमहोपधीदत्तेन रत्नराशिना कुमारविलासं दृष्ट्वा रतिमालाया लोभः । छलेन रत्नदाच्या महापध्या हरणम् । कुमारेण दक्षत्वात् तस्याः प्रत्याहरणम् , गणि- ॥६॥ तीर्थेषु भ्रमणम् ।

·जयानन्द ||७|| अनुक्र- मणिका विपयाः पत्राङ्काः कायाश्च शिक्षाप्रदानम् । तृतीयत्रतपालनविपये लक्ष्मी- पुनदृष्टान्तकथनम् ६३-७५ कुमारस्य पद्मपुरे गमनम् । तत्र कुत्सितभिल्लरूपेण तेन पयरथनृपपुच्या विजयसुन्दर्याः पाणिग्रहणम् । कौल- मतानुयायिपपरयमाग्दत्तविषेण विजयसुन्दर्या आन्ध्यम् । भिल्लरूपेण कुमारेण गिरिमालिनीदेवीदत्तोपध्या तस्या नेत्रयोः सज्जनम् । कुमारेण पत्नीमार्थनया स्वस्य स्वा- भाविकरूपकरणम् । कमलमुन्दरीकरग्रहणप्रस्तावः । ७५-८२ नवमः सर्गः। विजयमुन्दर्या सह कमलपुरे गमनम् । तत्र ब्रह्म- वैधत्वं स्थापयतस्तस्य 'ब्रह्मवैश्रवण' इति ख्यातिः । ब्रह्मवैश्रवणेन व्याधिग्रस्तस्य कमलमभनृपपुत्रस्य सज्जी- करणम् । ८३-८५ पद्मपुरे पद्मस्थस्य ज्यायस्याः पुच्या जयसुन्दर्या विपयाः पत्राङ्काः नरकुझरेण सह पणिग्रहणम् । विजयमुन्दरीमातुः कमलायाः स्वभ्रातुः कमलप्रभस्य गृहे आगमनम् । नाट्यविधौ पण्डितम्मन्यस्य नटस्य ब्रह्मवैश्रवणेन परा- जयकरणम् । स्वपुत्र्याः कमलसुन्दर्याः पाणिग्रहणाय कमलमभेण प्रार्थनाकरणम् , अनेकपत्नीपरिग्रहे ब्रह्म- वैश्रवणेन दुःखविषयत्वख्यापनम् । तद्विपये मदन- धनदेवयोः कथा ८५-९६ पद्मपुराद् दूतागमनम् । पयरथपुत्रपद्मदत्ताय कमल- सुन्दर्या मार्गणम् । कमलमभस्य तद्वचोऽस्वीकारः । पद्मरथस्य युद्धायाऽऽगमनम् । ब्रह्मवैश्रवणेन स्वश्वशुर- पयरथस्य पराजयकरणम् । पद्मरथस्य प्रतियोधः ब्रह्म- वैश्रवणेन कमलसुन्दर्याः पाणिग्रहणम् । तस्य 'क्षत्र- श्रवण' इति ख्यातिः ९६-१०७ .... ॥७॥ .... ....

·जयानन्द ॥८॥ अनुक्र- मणिका विपयाः पत्राङ्काः दशमः सर्गः। कुमारस्य लक्ष्मीपुरे गमनम् । तत्र श्रीपतिनृपस्य नाटय-गीत-नादकलादक्षास्तिस्रः कन्याः । तत्तत्कलासु पणपूर्वकं तासां पाणिग्रहणार्थ राजकुमाराणां पुरोधाने कलाविलासाहकलाचार्यसमीपे कलाग्रहणम् । श्रीजयानन्द- स्य वामनीभूय कलाचार्यसमीपे गमनम् । तत्र स्वस्य कुङ्क- णकनाम्ना ख्यापनम् । परीक्षासमये वामनेन नाटय गीत- नादकलासु कन्यानां पराजयकरणम् । वामनस्य जयः। नाटयमुन्दरी-गीतसुन्दरी-नादमुन्दरीणां परिणयनम् । राजकुमारैः सह युद्धम् । वामनरूपेण श्रीजयानन्देन तेषां पराजयकरणम् । श्रीपतिभूपमार्थनया वामनेन स्वस्वाभा- विकरूपमकटनम् । १०८-११९ एकादशः सर्गः । लक्ष्मीपुरे सिंहसारस्य दस्युत्वेन बन्धः । श्रीजया- विषयाः पत्राङ्काः नन्देन तस्य मोचनम् । सिहसारस्य कपटजालम् । कोपथ्योद्घाटः । कुमाराहानाय जयराजेन विजयपुरात प्रधानपुरुषाणां प्रेपणम् । श्रीनयानन्देन विजयपुरे सिंहस्य मेपणम् । तस्य विजयपुरराज्यावाप्तिः। जयनृपेण महाजटपार्थे तापसत्रतग्रहणम् १२९-१३१ लक्ष्मीपुरोद्याने धर्मप्रभसूरेरागमनम् । सूरैर्देशना । वैराग्येण श्रीपतिनृपस्य दीक्षाग्रहणम् । श्रीजयानन्दस्य लक्ष्मीपुरराज्यावाप्तिः । विविधदेशसाधनम् । पिनोरागम- नम् । सिंहसारस्याऽन्यायकथनम् । वद्धस्वजनानां मोचनम् । पद्मरथादीनां विजयसुन्दर्यादिस्वस्वपुनीभिः सह श्रीजया- नन्दसमीपे आगमनम् । १३१-१३६ पद्मरथस्य ज्यायस्याः पुत्र्या जयसुन्दर्याः सुकण्ठ- नान्नो गायनकर्तुः समीपाद् मोचनम् । तस्या जामात- नरकुखररयाऽर्पणम् । उद्याने श्रीजयानन्दस्य वसन्तक्रीडा । I૮ ·अनुक्र- मणिका पानन्द ||९|| .... द्वादशः सर्गः। विषयाः पत्राद्वाः नप पानवेगविद्याधरागमनम् । श्रीनगे विद्यासिद्धिः। योगिनी हतपनिामा-नुकूलोपसर्गाः । योगिनीनां वनी- फारः । पानगपृषयमयेगस्य मोचनम् । दिव्यास्त्रादि- समृदिमामि १३६-१४४ हेमाटानी श्रीजयानन्दसमीपे चन्दगतिविद्याधरस्या- ऽऽगमनम् । स्वतान्तपथनम् । पश्नमत्रतनिरतिचार- सानिमारपासनानगये फांगल-देशलदृष्टान्तः १४४-१४९ चन्द्रगतिपनीमत्याहरणार्थ बजकूटाद्रो गमनम् । तर व जमुखस्य पराभरणम् । चन्द्रगतिपल्याचन्द्र- मालाया मोचनम् । कुमारसचतुष्टेन वज्रमुखेण कुमाराय चिन्तामणिमदानम् । परनवेगाधैः सह वैताट्यमूर्षि चैत्य- गन्दनम् । परनवेगनगरे रयनूपुरे गमनम् । तत्र पनमुन्दरी-चन्द्रमुन्दः पाणिग्रहणम् । शत्रुमर्दनी विद्या- साधनम् । १४९-१५२ विषयाः पत्राङ्काः त्रयोदशः सर्गः। स्यनूपुरनगरे श्रीजयानन्दपार्चे भोगरत्यादीना- मष्टानां खेचरेश्वराणामागमनम् । तैः स्वद्वात्रिंशत्कन्यानां ज्ञानिवचसा श्रीजयानन्देन सह भाविपाणिग्रहणकथनम् । गगनवल्लभपुराद चक्रायुधदुतस्यागमनम् । वसुन्दर्या मार्गणम् । पवनवेगेन तस्याः श्रीजयानन्देन सह भूत- पूर्वलमकथनम् । वजसुन्दरीरूपधारिणः श्रीजयानन्दस्य चक्रायुधपुत्र्याश्चक्रसुन्दर्या नाटयकलाशिक्षार्थ गमनम् । चक्रन्दयों इरणम् । १५२-१५५ श्रीनयानन्दभूपाल-चक्रायुधखेचरेश्वरयोः सप्त दि- नानि यावद् युद्धम् । १५५-१८१॥ श्रीजयानन्दनृपेन्द्रस्य जयः, चक्रायुधखेचरेश्वरस्य च पराजयः । श्रीजयानन्देन चक्रसुन्दर्यादियहुसहस्रकन्यानां पाणिग्रहणम् । १८१-१८६ ... ॥९॥ ."

·जयानन्द
॥१०॥
अनुक्र-
मणिका
...
विषया:
पत्राङ्काः
चतुर्दशः सर्गः।
गगनवल्लभपुरे चक्रवलराजपरागमनम् । सपरिवा-
रयोः श्रीजयानन्द-चक्रायुधयोर्गमनम् । गुरोर्देशना
चक्रायुधेन स्वराज्ये श्रीजयानन्दस्याऽभिपेफकरणम् ।
चक्रायुधस्य दीक्षा ग्रहणम् ।
१८६-१८९
श्रीजयानन्दपार्चे गिरिचूडदेवस्याऽऽगमनम् । तेन
सह तापसाश्रमेषु गमनम् हेमजादितापसानां दीक्षा-
ग्रहणम् । तापसपतिपुत्र्या तापसमुन्दर्या सह लक्ष्मीपुरे
गमनम् । पुत्रसमृद्धया पित्रोर्हषः त्रिखण्डसाधनम् ।
श्रीजयानन्दस्याऽर्धचक्रित्वेऽभिषेकः
१८९-१९१
रतिमुन्दर्याः शीलं परीक्षितुं सुरदत्ताभिधमित्रस्य
रत्नपुरे प्रेपणम् । रतिसुन्दर्याः शोलदाढर्यम् । स्वयं
रत्नपुरे गत्वा रतिसुन्दर्या आनयनम् । विनयपुरात्
प्रधानपुरुषाणामागमनम् । सिंहसारस्याऽन्यायकथा ।
विपयाः
पनाङ्काः
सिंहसारं निग्रहीतुं विजयपुरराज्यं चाऽऽत्मसात्कर्नु तेषां
विज्ञप्तिः । श्रीजयानन्दस्य विजयपुरं प्रति प्रयाणम् ।
सिंहसारस्य निग्रहः । तद्राज्ये स्वपितुः श्रीविजयस्य
स्थापनम् । श्रीजयानन्दस्य स्वपुरेलक्ष्मीपुरे गमनम् । १९१-२०२
विजयनृपस्य दीक्षाग्रहणम् । लक्ष्मीपुरोधाने पितृ-
व्यश्रीजयतापसस्याऽऽगमनम् । तस्य श्रीजयानन्देन
प्रतिबोधकरणम् । आगमसागरसूरेरागमनम् । तत्पार्थे
श्रीजयतापसस्य जैनदीक्षाग्रहणम्
२०२-२०७
श्रीजयानन्देन स्वराज्ये न्यायमवर्तनम् । उद्याने
चक्रायुधराजरागमनम् । पूर्वभयपृच्छा स्वसूनवे कुला-
नन्दाय राज्यं दत्त्वा श्रीचक्रायुधपार्धे श्रीजयानन्देन
दीक्षाग्रहणम् । श्रीजयानन्दस्य केवलज्ञानम् । अनेक भव्य-
प्रतिबोधः मोक्षगमनम् । प्रशस्तिः
२०७-२१६
॥१०॥

·मस्तावना
जगानन्द
॥११॥
प्रस्तावना
आश्चर्यकरं हृदयंगमं भव्यजनप्रसत्तिसंपादनपुरस्सरेण सम्यक्त्वादिधर्मप्रतिपादनप्रवणं सुप्रसिद्धमेवेदं जयश्यङ्कितं जयानंद-
चरित्रं, एतत्कस्थि मुनिसुन्दरमरिवराः जन्म-जरा-मरणाधनेकदुःसदग्धजग्गजन्तूपकारपरायणजीवातुसदृशानेकग्रन्थसन्दर्भण
तथाच जनाथर्यर्करसहस्रावधान-मन्त्र-तन्याधनेकशक्तिप्रभावेण जैनधर्मग्रासादस्तम्भसदृशाः मसिद्धा एव अपि च ग्रन्थकारेणैव प्रत्येक-
सर्गान्ते स्वगुदिनामनिर्देशपुरस्मरं स्वनामनिर्देशं श्लोकमानं च दर्शितं.
वहनप्रमिद्धपट्टारल्यां एते ग्रन्धकारः सूरिखराः द्विपञ्चाशत्तमे पट्टे प्रतिष्ठिताः तद्यथा-पञ्चाशचमे पट्टे देवसून्दरमरिवराः
अभुपन् तेषां वि. १३९६ वर्षे जन्म १४०४ वर्षे व्रतं १४२० वर्षे सूरिपदं, श्रीदेवसून्दरसूरीणां च ज्ञानसागरसूरयः, श्रीकुलमंडनसूरयः,
श्रीगुणरत्नपूरयः शिप्यास्तेषां मध्ये ज्ञानसागरसूरीणां शिष्याः सोमसुन्दरसूरयः जातास्ते एकपश्चात्तमे पट्टे प्रतिष्टिताः तेपां वि०१४३०
वर्षे जन्म नि० १४३७ वर्षे नतं, नि० १४५० वर्षे वाचकपदं १४५७ वर्षे सूरिपदं । तेपां च श्रीमुनिसुन्दरसीरवराः १ श्रीजयसुन्दर-
सरियराः २ श्रीभुवनसुन्दरमरिचराः ३ श्रीजिनसुन्दरमरिवरा ४ एते चत्वारः शिष्याः आसन् तेषां मध्ये द्विपश्चाशत्तमे पट्टे मुनिसुन्दर-
शरिपराः प्रतिष्ठिताः, मुनिमुन्दरमरेविक्रम पत्रिंशदधिके चतुर्दशशत १४३६वर्षे जन्म, त्रिचत्वारिंशदधिके चतुर्दशशत १४४३वेपे व्रतं.
पद्पष्ठयधिके चतुदर्शशत १४६६वर्षे वाचापदं, अष्टसप्तत्यधिके चतुर्दशशत १४७८ वर्षे व्रतं, ३२००० टंकव्ययेन वृद्धनगरीयदेवराजेन
तेषां सरिपदं कारितं, १५०३वर्षे का०शुक्ल प्रतिपत् दिने स्वर्गभार । अष्टोत्तरशतहस्तमितलेस प्रेपणप्रसिद्धाः अष्टोचरशतवत्तुलिकानादो-
पलक्षकाःयाल्येऽपि सहस्रावधानधारकाः, सप्रभावं संतिकरमितिस्तवकरणेन योगिनीकृतमामुपद्रवनिवारकाः मुनिसुन्दरसारवराः अस्य
॥११॥

·प्रस्तावना
जयानन्द
॥१२॥
ग्रन्थस्य कर्तारः प्रसिद्धा एव, एतेपां च एतस्कृतिः न समान्या नातिकाठिन्या नाऽतिसरला यतोऽद्भूतविपयस्थापनरचनया वैराग्य-
पराक्रम-शृङ्गाराद्यनेकरससदर्भितकथानकाचूर्यतया श्रोतॄणां तादात्म्यभावजनकत्वेन सम्यक्त्वमूलद्वादशवताराधननिराधनफलप्रकट-
करणेनाराधनायां भव्यजनशक्तिप्रदा
एतत् ग्रन्थमुद्रणे तिस्रः प्रतयः उपयुक्ता एका पं. हीरालाल हंसराजसत्का मुद्रिता, अन्या पं. वीरविजयोपाश्रयसत्का अमुद्रिता
अपरा च पूज्यपादशान्तमूर्तिसिद्धिनरीश्वराणां सत्का अमुद्रिता नवीना, आद्या मुद्रिताऽप्यशुद्धा क्वचिच द्वादशपद्यादिरहिता क्यचि-
च्चासंगतश्लोककर्थिता च, द्वितीया पूर्णाप्यशुद्धप्राया किन्तु कठिनशब्दटिप्पणोपेता, तृतीया अशुद्धा संदिग्धा च किन्तु पूर्णपाया
एतन्मुद्रणे तिस्रोऽपि प्रतयो योजिता, पाठान्तराणि टिप्पणानि विषमशब्दपर्यायस्थापनानि च यथास्थले नियुक्तानि, किन्तु
या स्थले सन्दिग्ध-विरोध-न्यूनभावः तत्र मुद्रितगद्यजयानंदकेलिग्रन्थानुसारेण [ ] एतच्चिन्हेन पूरितोऽपि विद्वद्भिर्विचायें
स्फुटीकरणीयः।
अस्य ग्रन्थप्रकाशने चारित्रचूडामणि-शांतमूर्ति विजयभद्रसूरीश्वरमशिष्य मुनिवर्यचरणविजयाः आर्थिकसाहाय्यार्पर्णोपदेशतः
यथावसरे समीचीनसूचनद्वारेण च उपकृतवन्तस्ते न विस्मरणीयाः
एतन्मुद्रणे असाभिविहितप्रचुरपरिश्रमेऽपि यन्त्रदोप-भ्रमाऽल्पज्ञानादिप्रचुरकारणेन जनितत्रुटयः परोपकारपरायणैर्विवुधयांचकैः
क्षन्तव्याः।
१९९३ श्रावण कृष्णैकादशी
विदुषां वशंवदः
म फ त लाल स वे र चंद गांधी
॥१२॥

·॥ श्रीपार्श्वनाथाय नमः॥
सूरिपुरन्दरश्रीमन्मुनिसुन्दरसूरिविरचितम्
श्रीजयानन्दकेवलिचरित्रम.
जयश्रीदिविधारीणां । यदाज्ञानुष्ठितेर्भवेत् ।। सर्वशाय नमस्तस्मै । सर्वतत्वोपदेशिने ॥ १ ॥ येनैवाऽष्टादशाम्भोधि-
कोटिकोटीस्तिरोहितः ॥ धर्मः पादुरकारि श्री-ऋषभोऽईन्मुदेस्तु सः॥२॥ तं श्रीशान्तिजिनं वंदे । यन्नामोच्चारितं सतां ।।
आवेदयति शनार्थ-तादात्म्यं शान्तिदानतः ।। ३ ।। स श्रीनेमिर्जिनो जीया-योऽजैपीत्तं मनोभवं ।। सर्वेऽपि सेवका यस्य ।
मुराऽमुरनरेश्वराः ॥ ४ ॥ श्रीपार्षः श्रेयसे सोऽस्तु । नागेन्द्रो यं निपेवते । सप्तमीविच्छिदे सप्त-मूर्तिः सप्तस्फटाछलात् ।। ५॥
अजिपगश्रियं धर्म । भजन् यस्य जयत्यरीन् ॥ द्विविधानपि धीरस्तं । श्रीवीरस्वामिनं भजे ॥ ६॥ येषां कल्याणकाहेषु ।
पासर्देवाप्सरोगणैः ॥ भिधते स्वर्भुवोर्भेदः । सर्वेऽर्हन्तो जयतुं ते ॥ ७॥ मातेव पदविन्यासं । कवीन वालानिवाऽऽश्रितान् ॥ या
शासाध्वगतौ शास्ति । सा ग्रामी रातु मेऽर्थितम् ॥ ८॥

·प्रयास
जयानन्द
केपलि
चरित्रम
अहो यत्सार्ववैद्याब्धिं । गाहमानाः सतां धियः ॥ अजडाः स्युः स्तुवे तान् श्री-देवसुन्दरसद्गुरून् ॥ ९॥ यैर्वाङ्म-
यरसासारा-सुधांभोदैखिोन्नतैः ॥ चक्रेऽश्माभेऽपि गर्नद्भि-मंयि विद्यालतोद्भवः ॥ १०॥ जगत्तापहरान् स्फुर्ज-द्विद्युतः
सुघनागमान् ॥ श्रीज्ञानसागराहांस्तान् । स्तुवे सूरीन् जगद्गुरून् ॥ ११ ॥ युग्मं ॥ ज्ञानार्काणां पुरो येपा-मुल्मकंति प्रवादिनः॥
विश्वाास्ते जयंतु श्री--सोममुन्दरमूरयः ॥ १२ ॥ इति स्तुत्यगणं स्तुत्वा । मुनिसुंदरमूरिणा ॥ जैनधर्मोपदेशेन । क्रियते वाक्
फलेग्रहिः ॥ १३ ॥ यतः-भवदुःखोद्विजां कुर्या-द्यः सत्वानामनुग्रहं ॥ शिवोपायोपदेशेन । नोपकारीह तत्समः ॥ १४ ॥
नोपकारात् परो धर्मो । धर्मदानात्परो न सः ॥ उपदेशाविदं तत्तत् । कर्तृश्रोत्रोः शिवं क्रमात् ॥ १५॥ जीवाः पुनस्त्रिधा
भव्या १ । दूरभव्या २ अभव्यकाः ३ ॥ यव्या दुःखोद्विजो मोक्षं । कांक्षन्ति यदि जानते ॥ १६॥ ज्ञानादौ तदुपाये ते ।
प्रवर्त्तन्ते गुरोगिरा ॥ कर्मक्षयोपशमत-स्तत्वानि श्रद्दधत्यपि ॥ १७ ॥ शिवाथै दूरभव्यास्तु । नोत्सहन्ते क्रियादिषु ॥ मिथ्यात्वा-
रम्भभनाश्च । सम्यक्तत्त्वेष्वनादृताः॥ १८ ॥ येऽईद्धर्मद्विपो मिथ्या--क्रियाभिः स्वपरारयः॥ भ्राम्यन्त्यभव्यास्तेऽनंता--नंतकालं
भवाध्वगाः ॥ १९ ॥ त्रिवेति स्थूलभेदैः स्यु-र्भवस्थाः सर्वजन्तवः ॥ तत्राऽभव्यास्तु नाऽदृष्टं । श्रद्दध्यु- शिवादिकम् ॥ २० ॥
मायः कुरा इमे सर्व-धर्मद्विष्टा गुणोज्झिताः ॥ सम्यग्दर्शनमोक्षाप्ति-न त्वेषां स्यात्कदाचन ॥२१ ॥ नृसुरादिसुखे दृष्टे ।
वदुपायं कथंचन ।। अधिगत्य प्रवर्तते । केचित्सम्यक्रियास्वपि ॥ २२ ॥ तद्वलाच लभन्ते ते। यावद् ग्रैवेयकं गतिं ॥ लब्धीः
काश्चिचक्रयाद्या । आमौपध्यादिका अपि ॥ २३ ॥ सर्वेऽप्यतेऽप्यनाद्यते । भवे गोचरवच्चिरं । चेरुस्तथा चरिष्यति । चरंति
च गवौयवत् ॥ २४ ॥ अनंतान् पुद्गलपरा-वर्तीश्च कृतदुष्कृतैः ॥ सदा सहन्ते दुःखानि । नृतिर्यमारकेप्वमी ॥ २५ ॥
॥१॥

·क्रियाऽनताप्पयो धर्म-धियैवाः क्रियेत यै ॥ ते पुद्गलपरावता-तभव्याः शिवगाः स्मृताः ॥ २६ ॥ तथा चोक्तं- ' को अपिरियापाई सो भविश्री अमविओ या नियमा कण्हपक्खिओ, किरियावाई नियमा भविओ नियमा सुक्कपक्खिओ अतो पुग्गल- परिभाग्य नियमा सिझइ सम्मनिट्ठी या मियादिठी वा हुना' [इति श्रीदशाचू! पासकपतिमाधिकारे ॥ ] मुहर्त्तमपि ये सम्पग--दर्शन तु गन्त्यपि ।। ते पुद्गलपरावर्ता-तिनितिमाप्नुयु ॥ २७ ॥ दृष्टादृष्टसुखेष्वेते । सर्वेऽपि स्पृहयालवः ।। तदुपायार्थिनो धर्मो-पदेशाही ययारिधि ॥ २८॥ यतः भन्या अपि न सिद्धयति । सामग्याः केऽप्यनाप्तितः ॥ ये तु सिद्धयति तेऽप्येता । मायैर निखिलमपि ॥१९॥ सा तु मानुप्यसद्देश-श्रुतिश्रद्धादिलक्षणा ॥ अस्यामपि सुदुष्मापा । धर्मश्रद्धा विशेषत ॥३०॥ पिना गुरुपा मायः । कश्विद्धर्म न वेत्ति यत् ।। न श्रद्धास्मिन्नयुद्धेऽन्ने । नालिकेरभुजामिव ॥ ३१॥ सम्यक्त्व- स्पानघं पीनं । श्रद्धा मथिता श्रुते ॥ चतुर्वपि हि मुख्येषु । धज्ञिप्वियमुत्तमा ॥ ३२॥ श्रद्धव ततः सिद्धय । जायते धर्मनिर्मिति ॥ न हि न्यूनेऽपि कस्मिधि-दो कार्योद्भवः क्वचित् ॥ ३३ ॥ धर्मश्च बहुधा लोके । ख्यातस्तत्रापि दुःखदः ॥ सोऽप्यसपिन्मूलः । काम हिंसादिक्षितः ॥ ३४॥ सम्यरतत्त्वाननुगत--स्त्याज्यः सद्भिहितैपिभिः ॥ उपादेयश्चतु:शुद्धि-शुद्धः फ्नाचयम् ॥ ३५ ॥ युग्म ॥ तदुक्त- यया चतुर्भिः कनक परिक्ष्यते । निघर्पण हेदनतापताइनैः । तथैव धर्मो विदुपा परीक्ष्यते । एतेन शीलेन तपोदयागुणैः ।। ३६ ॥ ततः परिसाशुद्धोऽई-धर्म एव निनोदितः ॥ हिंसादिपणैर्मुक्त । सेव्यो मुक्त्यै तदर्थमि ॥ ३७॥ दानशीलतपो ·जयानन्द केवलि चरित्रम ॥२॥ भाव-भेदात्स च चतुर्विधः ॥ द्विधा वा गृहियत्यई--भेदाभ्यां भापितो जिनः ।। ३८॥ आधः सम्यक्त्वसंयुक्त-व्रतद्वादशका- त्मकः ॥ आद्वादशदिवं दत्ते । सौख्यं मोक्षमपि क्रमात् ॥ ३९ ॥ परः क्षात्यादिभेदैस्तु । दशधा परिशीलितः ॥ वद्भवेऽपि शिवं दत्ते । शुद्धः पञ्चमहाव्रतैः ॥४०॥ श्रद्धा स्वस्मिन् समयोऽयं । जनयेत्फलदर्शनात् ॥ तच्च दृष्टान्ततः मायः। प्रतिभाति हदि स्फुटम् ॥४१॥ श्रीजयानन्दराजः केवलज्ञानिनस्ततः ॥ भन्यानां पतिवोधाय । चरित्रं किश्चिदुच्यते ॥ ४२ ॥ यथा पूर्वभवे श्राद्ध- धर्ममेप प्रियान्वितः ॥ दानशीलादिसंयुक्तं । सिषेवे दर्शनादिकम् ॥ ४३॥ स्वर्गश्रीपौदराज्यादि। देवसाहायकादि च ॥ अविपत्संपदश्चास्मा-धथा पाप तथोच्यते ।। ४४ ॥ अस्ति विस्तारशस्तश्री-जम्बूद्वीपः सुपुण्यभूः ॥ सुवृत्तः श्राद्धवत्सप्त-क्षेत्री पुष्णाति यः श्रिया ॥ ४५ ॥ यस्य द्वोपेषु मुख्यस्य । तारामौक्तिकमण्डितम् ॥ मेरुदण्डं विधिर्धते । गगनातपवारणम् ।।४३॥द्वीपान् यः स्वश्रियाऽनैपी-रछेपान् पदिति विश्वकन् ॥ यत्र रेखा व्यधादर्प--धराचलमयीनु पट् ॥ ४६॥ यस्य प्रशस्यपुण्यश्री--मतः किल विधिधात् ॥ रक्षायै जगतीदुर्ग । लवणार्णवखातिकम् ।। ४८॥ न यो द्वीपो भवेत्किन्तु । ध्रुवं लवणवारिधौ ॥ विम्बितः स्वर्ग एवेह । श्रीरीक्थमन्यथा ॥ ४९ ॥ तत्राऽस्ति भरतक्षेत्रं । पवित्रं पुण्यसंपदा ॥ धत्ते वैताढ्यदण्डं य-निषेधार्थमिवापदाम् ॥५०॥ यत्खण्डानां कलिर्माभू-न्मियः श्रीमि- श्रणादिति ॥ जाह्नवीसिन्धुवैताढ्य-भित्तीर्धाताऽन्तरेप्वधात् ॥५१॥ यस्मिन्मध्यम एव स्यात् । खण्डे जन्माईतामपि ॥ चैत्याली- पुष्पमालाभि-स्तदेव विपिनाचितम् ॥ ५२ ॥ पुण्यश्रीसंविभक्त्यै य-न्मियः प्रीत्या गतागते ॥ विदेहैरावतेष्विन्दु-सूर्यदूतैर्नु कारयेत् ।। ५३ तस्य मध्यमखण्डं य-पुनन्ति स्वोद्भवादिभिः ।। त्रिषष्ठिजिनराजाद्याः । शलाकापुरुषाः खलु ॥ ५४ ॥ - ॥शा ·तत्रास्ति नगरं रम्यं । रतिवर्दननामकं ॥ श्रीभिर्धर्मार्थकामानां । धत्ते यत्सान्चयाहताम् ॥ ५५ ॥ यत्र चैत्यशिरःसंस्थैः । कुम्भैः स्फटिकरत्ननैः ॥ लक्ष्यतेऽतीन्दुभिर्भाभि-न भिज्ज्योत्स्नातमिस्रयोः ॥५६॥ केदारेष्विव राजन्ते । शस्यश्रीणां वदावदाः।। योभ्यगृहशीर्षेषु । सुवर्णकलशालयः ।। ५७ ॥ उप्तं शतगुणं क्षेत्रे । भस्मसादनले हुतं ॥ वीजं स्यादिति लोकानां । प्रवादं अधीत फः ॥५८॥ रुद्राशिहुतभुक्कुण्डे । यत्कामस्य हुतं वपुः ॥ जज्ञे कोटिगुणं यत्र । खेलधुववपुच्छलात् ॥५९॥ युग्मं ॥ नरवीरो नृपस्तत्र । मूत्रामपतिमोऽभवत् ।। तैस्तैरैश्वर्यसौन्दर्य-धैर्यवीर्यादिभिर्गुणैः ॥ ६०॥ यात्रामु फटकोद्धृत-रजोभिस्थगिते रचौ ॥ यस्य प्रताप एवाति-भानुरुयोतमातनोत् ॥ ६१ ॥ वने यदरिभूपाना-मातिथ्यात्सुकृताप्तितः ॥ ददिरे तापसाः प्रीता । यस्मै सततमाशिपः ॥६२॥ कपिलोऽङ्गीचकारकां । प्रकृति त्रिगुणाश्रयां ॥ यस्त्वधात्मकृतीवह्वी-रसंख्यगुणसंश्रयाः ॥ ६३ ॥ विधे यकीर्तितेजोभि-धोतिते यदुदीयते ॥ चन्द्रास्तद् ध्रुवं ज्योतिः-शास्त्रसंवोधहेतवे ।। ६४ ॥ वन्यः सौभाग्यशालिन्यो । वरेण्यगुणसंपदः ॥ मियास्तस्याभवत् कीर्ति- सुन्दर्याचा मनापियाः ॥ ६५ ।। मंत्री मंत्रविदां धुर्यो । वर्यचातुर्यमन्दिरं ॥ विदुरः सर्वशास्त्राणां । बभूव मतिसागरः ॥ ६६ ॥ वीक्ष्य यस्यांगसौन्दर्य । कामोऽकामो निजागके ॥ तत्यक्त्वानङ्ग एवाभू बुद्राक्ष्यमिहुतच्छलात् ॥ ६७ ॥ विद्यासौन्दर्यतो येन गुरुजित्वा लघूकृतः ॥ यत्तस्थौ जीवमात्रः किं । तेन जीव इति स्मृत ॥ ६८॥ क्षमी दाता गुणग्राही । शक्तो भक्तो नृपेऽभवत् ॥ ज्ञाता यो व्यवहा- राणा- मुपायी विनयी नयी ।। ६९ ॥ राजव्यापारभारं स्वं । यस्मिन्न्यस्याऽखिलं नृपः॥ निश्चिन्तो निर्भयः स्वैरं । रेमे भोगेप्वह- निशम् ।। ७० ॥ कामस्पेव रतिमीती । तस्याभूतामुभे मिये ॥ प्रीतिसुन्दर्यभिख्याया। द्वितीया गुणमुन्दरी ॥ ७१ ॥ देवीनां

·प्रथमसर्गः
केवलि
चरित्रम
॥३॥
रूपसर्वस्व-माच्छियेमे व्यपाद्विधिः। देवास्तद्दुःखतोऽस्वापा-दस्यमास्तत्किलाभवन् ।। ७२ ॥ जरसा स्वस्य वैक्लव्य प्रवादापग-
मेच्छया ॥ तयोः सप्ट्यात्मविज्ञान-शक्ति धावा त्वदीदृशत् ॥ ७३ ॥ सौभाग्यान्न परं पत्यु-रहाष्टी चित्तमेव ते ॥ किन्तु
देवागनानाम-प्यासुन्दरतामदम् ॥ ७४ ॥ तद्रूपं श्लाध्यतां निन्यु-दोनशीलादयो गुणाः ॥ भास्वराणीव माणिक्या-न्यलङ्कार
हिरण्मयम् ॥ ७५ ॥ पुरोधा वसुसारोऽभू-तस्य राज्ञः प्रसादभू ॥ निमित्तादिवलैः किंचि-दतीतानागतादिवित् ॥ ७६ ॥
राजमन्त्र्यादयः सर्वे । धर्माहीं अपि सद्गुणैः ॥ बोधिसामन्यूभावेन । पूर्वे मिथ्यादृशोऽभवन् ॥ ७७ ।। गुणमुक्तः पुरोधास्तु ।
कौलाचारानुगोऽभवत् ।। भोगसौख्यमयस्तेषां । समयश्च कियानगान् ॥७८ ॥ अन्यदा मन्त्रिणो गेहे । ज्ञानत्रितयभारः ॥ अन्
गोचरचर्यायां । सुभगो नवयौवनः ॥ ७९ ॥ राजर्पिस्तपसा दीपः । पुण्यराशिरिवाइवान् ॥ भिक्षार्थमागमत् कश्चि-न्मासक्षप-
णपारणे ॥ ८० ॥ युग्मं ॥ मन्त्री मुनि तमालोक्य । सुरूपं शुभलक्षणं । अतिथि समये भाग्याद् । ज्ञात्वा प्राप्तममोदत ॥४१॥
यदाहुलौकिकाः-
कोविदा वाऽथवा मूल् । मित्रं वा यदि वा रिपुः ॥ मध्याह्नसमये पासो । वैश्वदेवसमो मत ॥ ८२ ।। मुनये सोऽथ
दानार्थ-मादिदेशादिमा पियां ॥ दानं पतिपियं तस्य । विशिष्याऽतिथये पुनः ।। ८३॥ सापि दानमिया इटा । परमान्नं
महर्पये ।। महाभाजनतो दातुं । बुढौके सनिमन्त्रणम् ॥ ८४॥ लीलया छर्दयन्ती तत्किञ्चित्किञ्चिनिरीक्ष्य वां। मुनिरुचे व्रतस्यस्य
भगिनीदं न शुन्यति ॥ ८५ ॥ तद्विमुच्य ततो दातुं । कूरमनिस्थभाजनं ।। यावत्सोपस्थिता ताव-रस स्माइप न शुध्यति ।। ८६ ॥
सचित्तस्यगितां दालिं । ततः सा दातुमुद्यता ।। सुनिता शुध्यतीत्युक्त्वा । निषिषेध च तामपि ।। ८७ ।।
ततः कणस्थितं सर्पिः।
॥२॥

·कणमिश्रां च शर्करां ॥ दधि चाहयातीतं । स न्यषेधोत्तथा गिरा॥ ८८ ॥ आनिनाय ततो दातुं । मोदकान् यकृतानियं ॥ एतेऽपि न हि शुद्धयंती-त्यूचे साधुः सहेतुकम् ॥ ८९ ।। अथामात्येन भार्याभ्यां । त्रिभिः संभूय भक्तितः ॥ तदाशयमविज्ञाय । निबन्वेऽपि कृतवहौ ॥९०॥ अनाददानं किमपि । मन्त्री खिन्नो निरीक्ष्य तं ॥ विचिन्त्याऽमगलं रोपा-जगादेवं महामुनिम् ।। ९१ ॥ युग्मं ॥ एते शुद्धचंति नाहारा-स्तव यद्यमृतोपमाः॥ विपं शुध्यति तति ते । किं वा नेत्रे गते तव ॥९२ ॥ रोपावे मियाप्याचा । निर्दाक्षिण्या जिनर्पयः॥ दाक्षिण्यं हि कुले शुद्धे । तत्वेषां नैव युध्यते ॥ ९३ ॥ द्वितीयापि मियाऽऽचख्यौ । स्फुटालोकेऽपि साम्पतं ॥ वदन् न शुध्यतीत्यन्धो । भिल्लेभ्यो दीयतामयम् ॥१४॥ पुरेऽस्मिन् सन्ति पात्राणि पराण्यपि वहून्यपि ॥ तेभ्यो दान प्रदास्यामः। करिष्यामश्च मङ्गलम् ॥१५॥ यत्र तत्रापि यदत्तं । दानं स्यात्तन्न निष्फलम् ॥ मंगलं च भवेत्तस्मा-पात्रे पुण्यं च पुष्कलम् ॥ ९६ ॥ दुर्वाक्यैरिति दुष्कर्म तैरवन्धि दृढं त्रिभिः ॥ तोपरोपावसंमाप्तो । निरगात्तद्गृहान्मुनिः ।।९७॥ मन्त्रिणोऽथ गृहे मित्रं । श्राद्धो धर्मरुचिस्तदा ॥ आगात्कार्यविशेपेण ।दृष्ट्वा चैनं जहर्ष सः ॥९॥ मन्त्र्युवाचाऽऽसनासीनं । तमहालापतोपितं ॥ भ्रातहेऽयमे कश्चि-भिक्षुर्भिक्षार्थमागमत् ॥९९॥ जैनायाऽतिथये तस्मै । पियवाग्भिः पियाथ मे॥भक्या निम- न्त्रणापूर्व । दानार्थमुपचक्रमे ॥१००॥ तदा च दीयमानेषु । सनिर्वन्धं बहुष्वपि ॥ परमानादिभोज्येषु। न किश्चिदपि सोऽग्रहीत् ॥१॥ स एव प्रथमं दान-पात्रमागाद् गृहेऽय मे ॥ विधायाऽमङ्गलं तन्मे-ऽधुनैव त्वद्गुरुर्गतः ॥ २॥ निर्दाक्षिण्यस्ततः कोऽयं । त्वया ·प्रथमसर्गः जयानन्द केवलि चरित्रम ॥४॥ मित्रोपलक्ष्यते ॥ जगाद श्रावको मन्त्रिन् । संमुखा मिलितः स मे ॥ ३ ॥ पणतश्च मया भक्त्या । स वाढमुपलक्षितः॥ आफर्णय सकर्णाऽस्य । चरित्रं चातिचित्रकृत् ॥४॥ तथाहि सिंधुदेशेऽभू-सौवीराहपुरे नृपः॥ महानतिवलो नाम्ना। सुनामेव महद्धिभिः।।५।। सपक्षः प्रतिपक्षोऽय । सदृक्षोऽस्य न कोऽप्यभूत् ॥ महाग्रहस्तदन्यो वा । कि कोऽप्यस्य सन्निभः॥ ६॥ सोऽन्यदा स्वसभा- सीनो । नरैर्देशान्तरागतैः ॥ नाटये विधीयमानेऽभि-नये सगरचक्रिण ॥७॥ दृट्वा पुत्रवियोगानचक्रिणोऽपि तथाविधां ॥ भवं दुःखमयं ध्यायन् । प्राबुद्धाऽऽसन्नसिद्धिक ॥ ८॥ युग्मं ॥ बालं न्यस्य मुतं राज्ये । सद्यः साहसिकाग्रणी ॥ धर्माकरगुरुपान्ते मानाजीत्सोऽद्भुतैककृत् ॥ ९॥ सोऽभ्यसन विविधां शिक्षा-मधीयानः श्रुतं बहु ॥ जगदद्भूतवैराग्य-स्तप्यते द्विविघं तपः ॥ १०॥ , महातपःप्रभावाच । सो ऽप्रमत्ततया सदा ॥ अवाप विविधा लब्धीः । किं दुरापं हि तादृशाम् ॥ ११ ॥ तं विभाव्या- न्पदा योग्यं । तादृग्ध्यानश्रुतादिभि । एकाकित्वविहाराय । दुःसाध्यायाऽऽदिशद्गुरुः ॥१२॥ परिपहोपसर्गादि-मृगेभ्यो निर्भयोऽय सः॥ सिंहवद्विहरन् पीरो-ऽगमद्गजपुरेऽन्यदा ॥ १३॥ तपोध्यानपरस्तस्थौ । तत्रोद्यानेऽचितः सुरैः॥ विविधातिशयैः सर्वान् । मुखाकुबैस्तभृतः ॥ १४ ॥ भीमस्तत्रास्ति भूनानिर्भीमः काल इवारिषु ॥ सर्वराजगुणाधारः। सर्वधर्मेषु साम्यक् ॥ १५ ॥ समस्ति मतिसारोऽस्य । सचिवः शुचिधीनिधिः॥ राज्यभारकधौरेयो । राज्ञो मूर्तिरिखापरा ॥ १६॥ तंत्र स्वल्पामस कचि द्राजा चौरमयातयत् ।। अकामनिर्जरायोगात् । माप व्यन्तरतां च सः ॥ १७ ॥ विभङ्गज्ञानतो मला। माग्भव स महीभुजे ॥ चुकोपाऽप्रभवंस्तस्मिन् गजमारिं ततो व्यधात् ॥ १८ ॥ नृपः खिन्नोऽथ तच्छान्त्यै । गजवैद्यादि- मिभृशं ॥ अचीकरदपायां-स्तैर्वभूव न सा पुनः ॥ १९ ॥ आदिदेश ततो राजा । मन्त्रिणं चातुरीचणं ॥ तदुपायावबोधाय । सा ·सोऽपि चिन्तातुरोऽभवत् ॥ २० ॥ ज्याने सोऽन्या प्राप्तो । गीतातोयध्वनिश्रोः ॥ विस्मितोऽगान्मुनेणे । देवीनां नाटयक्षत ॥२१॥ ततो महामभावं तं । मत्वा नत्वा स मौनिनं ।। गृहीत्वावसरेऽस्यांघि-स्पृष्टां धूलिं गृहेऽगमत् ॥२२॥ तिलकं स तयाकापी- संपामपि दन्तिनां ॥ जाताश्वनीरुजः सद्यो । विशिष्य पटवश्व ते ॥२३॥ तं वृत्तान्तं ततो मन्त्री । द्रुतं राजे न्यवेदयत् । अस्तवी सोऽपि तं हर्ष-विस्मययवान्भुनिम् ॥ २४ ॥ कारयित्वोत्सवान् भूप-मन्त्रिणौ स्वपुरे ततः॥ उद्याने सपरीवारौ । गत्वा माणमतां मुनिम् ॥२५॥ पारयित्वाय स ध्यानं । धर्मलाभाशिपा मुनिः ॥ अमीणाचौ यथास्थानं । सर्वे चोपाविशन्मुदा ॥२६ ॥ आदिदेश ततो धौं । तदनुग्रहकाम्यया ॥ यतीनां गृहिणां चेति । द्विविध विस्तरान्मुनि ॥ २७॥ संजातप्रत्ययौ धर्मे । मुनेर्माहात्म्यदर्श- नात् ॥ श्राद्धधर्म प्रपेदाते । प्रबुद्धौ भूपमन्त्रिणौ ॥ २८ ॥ तो चान्येऽपि जनाः सर्व । यथाशक्ति यथारुचि ॥ धर्मान् प्रपय नत्वा तं । स्तुवन्तः स्वगृहान् ययौ ॥ २९ ॥ सर्वत्राऽप्रतिवद्धोऽथ । विहरन्नन्यदा मुनिः ॥ अगाद्वीरपुरे तत्र । नरमारिस्तदाऽस्ति च ॥ ३० ॥ वलसारो नृपो दृष्ट्वा । प्रजा पपीडितास्तया । चक्रे तच्छांत्युपायौघां-स्तद्विदुक्तान् न सा त्वगात् ॥३१॥ अन्यदा भीमभूपस्य । दूतस्तनागत. पुरे ॥ उद्यानस्थं मुनि दृष्ट्यो-पलक्ष्य प्राणमन्मुदा ॥ ३२ ॥ माप्तो राजसभायां स । नत्वा भूमौ निपिष्टवान् । कार्य स्वस्वामिनादिष्टं । पृष्टो राज्ञे न्यवेदयत् ॥ ३३॥ सोऽथ वार्तामसंगेऽवर । गजमारिनिवर्तनं । माहात्म्य च मुनेस्तादृक् । तत्र चाऽगमनं तदा ॥ ३४ ॥ वृत्तान्तमिममार्य । विस्मयानंदमेदुरः ॥ दलाईमुत्तरं दूतं । सस्कृत्य व्यसृजन्नृपः ॥ ३५ ।। मनेरुद्घोण्य माहात्म्यं । सर्व लोकैरचीकरत् ॥ भालेषु तिलकान् भूप-स्तत्पदस्पृष्टधूलिभिः ॥ ३६॥ सर्वैस्तथा कृते सयो-मारियपगताऽखिला ॥ अचिन्त्यमहिमा कोऽपि । विशुद्धतपसां यतः ॥३७ ।। मुनयश्चक्रिणः सैन्य-मपि क्रुद्धा दहन्त्यहो ।।

·जयानन्द प्रथमसगः चरित्रम ॥५॥ तपः प्रभावतस्तस्य । समृद्धि दर्शयन्ति च ॥ ३८ ॥ गत्वोद्याने च भूपाया । मुनि नला विनुत्य च ॥ गृहिधर्म तदादिष्टं । यथा- शक्ति प्रपेदिरे ।। ३९ ।। मुनिरमतिबद्धात्मा । क्षेमपुर्यों स्थितोऽन्यदा ॥ तदंतः मविवेशायं । मासक्षपणपारणे ॥ ४० ॥ भ्राम्यन् गोचरचर्यायां । सूनुनाथ पुरोधसः ॥ गवाक्षस्थेन सोऽदर्शि । ताऽसत्तिमुपागतः ॥४१॥ तेन मिथ्याहगाण्या । जिनधर्मद्विपा रुपा ॥ धनयौवनमत्तेन । शीर्ष सोऽधात्युपानहा ॥ ४२ ॥ तथापि न चुकोपाऽऽयं । भगवान्मेरुधीरिमा । तस्मिन्नपि कृपां विभ्र- न्मौनेनैवाग्रतोऽगमत् ॥ ४३॥ तत्तपोमहिमामष्टा । सद्यः शासनदेवता ॥ अदृश्याऽप्यच्छिदत्पाणी । क्रुधा सूनोः पुरोधसः ॥४४॥ आक्रंदन् स ततस्तीन-व्यथया क्रन्दयन् दिशः ॥ मातापिनादयः सयः । संभ्रान्तास्तत्र चागमन् ॥४५॥ अनुतापी स तेभ्योऽवर । स्ववृत्तान्तं यथातथं ॥ खिन्नास्तेऽपि ततस्तं । धिक्चक्रिरे वहुधा ऋधा ॥ ४६॥ उपायान्त- रममाप्य। ते चानर्थोपशान्तये ॥ आगत्याशु मुनि नत्वा। तं कृताञ्जलयोऽवदन् ॥४७।मुने ! महाप्रभावोऽसि । भगवन् ! जगदर्चितः।। तेजोमयोऽपि दुर्लक्ष्यो । वालैकैरिवांशुमान् ॥४८ ॥ ततो बालेन मूढेन । यदज्ञानान्धचेतसा ।। पूजार्दोऽप्यपराद्धोऽसि । तत्क्षमस्व कृपानिधे ! ॥ ४९॥ महतां न चिरं रोपो। विशिप्य प्रणतेषु यन् ॥ उपम शरणं तत्त्वा-मेवातो नोऽनुकम्पय ॥ ५० ॥ वाल- स्याऽस्य करी सनौ । कुरूपायेन केनचित् ॥ यतः प्रभुस्त्वमेवान । नान्यस्य महिमा ह्ययम् ॥ ५१ ॥ मुनिरूचे न मे रोपो । भूतो भवति भाव्यपि । अस्य शिक्षामिमां चके । किन्तु शासनदेवता ॥ ५२ ॥ आकाशे प्रकटीभूय । तदा शासनदेव्यवक् ॥ पापं न सन्जयाम्पेनं । जगत्पूज्यावहीलकम् ॥५३ ।। ततः पूजोपचाराधै-स्तोपिता तैरुषाच सा ॥ ययसौ प्राजत्येत-त्पाः तत्सज्जया- म्यमुम् ॥ ५४ ॥ इत्यपि प्रतिपन्ने तै-नाप्यौपायिकान्तरं ॥ देवी नवीचकारास्या-ऽचिन्त्यशक्तिरियं करौ ।। ५५ ।। ततः ·ममुदिताः मर्ने । पुषटटिरभूमूनी । अत्यन्तानुनयासोऽपि । मुनि समयतिस्स तम् ॥५६॥ मुनिना चोधितश्चार्य । पिसाधनुमतो ॥ मानानीदर्पितः गिमा-रेनोः स्पचिरकल्पिनाम् ॥ ५७ ॥ तौ नत्वा च प्रशंसन्तः । सर्वेऽगुः स्वस्वधामसु ॥ चमत्कृताच भूपापा । ननपर्ममुपागमन् ॥ ५८ ॥ नत्र पारणा करा । सोऽन्यदा विहरन् मुवि ॥ रतिवर्द्धननानीह । नगरे मुनिरागमत् ॥ ५९ ॥ मनियां पतिपपाय-याने निवलपीः स्थितः ॥ माप ध्यानतपोगै-वधिज्ञानमन्पदा ।। ६० ॥ मन्लिन्मुनिः स एवाऽयं । मायामामागतः ॥ ओप्यानन्तरं मासं । शुद्धाहारं गवेपयन् ॥ ६१ ॥ साक्षातल्पद्रुमवायं महामहिमवारिधिः ॥ उतिऽम्प गुगपीताः। मातिहा मुरा यतः ॥६॥ सर्वसाम्यानुटत्यायं । न तुप्यति न रुप्यति ।। पूना निन्दा फले दते। तथापीह परत न ॥ ६३ ॥ इति श्रादपु चात् श्रुत्वाऽ-नुतारभयविड़ ॥ प्रिये अपि तथा पश्यन् । विस्मितः सचिवो जगौ ॥ ६४ ॥ m! मित्र मुनीन्द्रोऽय-मनानान्धितमानसः ॥ रोपामया मियाभ्याम-प्याकोशायै विराधितः॥६५॥ आचारादि जिनपोणां । रिशिष्णस्य च नो वयं ।। निमः किमपनभ्यासाद्। विभीमः गापतोभुना ॥६६॥ जगौ धर्मरुचिः कश्चि-कृपालुन शपत्ययं ॥ पलरमेगानो देश । अपि भाग्यान्न योगान् ॥ ६७ ॥ परमस्यावहेला स्याद् । दुःखदान परत्र च ॥ तदयं क्षम्यतां गत्वा । पापाऽमलशान्तये ॥ ६८ ॥ मंपरादीकरिष्यामः। सर्व मित्र ! नवोदितं ॥ स तु किं दीपमानानि । क्षरेय्यादीनि नाऽग्रहीत् ॥ ६९ ।। पादोऽवदयारन्मे । तानि दर्शयताऽधुना ॥ तैस्तथा विहिते सोऽथ । औरेय्याः पतिवान् लवान् ॥ ७० ॥ भागनाः फीटिका बो-गरउन्तीय तेषु तु ॥ मर्यमाना जोक्ष्य-दर्शयंस्तानभापत ॥ ७१ ॥ युग्मं ॥ छर्दैनं

·प्रथमसर्गः
केलि
चरित्रम
॥६
वदनादान-हेतुहिंसायनर्थकृत् ॥ कूरादेरग्रहेत्वग्नि-कायादीनां विराधना ॥ ७२ ॥ मातपेऽय धृते दनि । मुक्त्वाऽलक्तकपोतिको
॥ कुंधून सोऽदीदृशतत्र । श्वेतान् हेतुं तदग्रहे ॥ ७३ ॥ द्विचत्वारिंशवादोप-मुक्तान वीक्ष्य स मोदकान् ॥ स्माहेपामग्रहे हेतुं ।
न जाने मेक्षते मुनिः ।। ७४ ॥
एतत् श्रुत्वा च दृष्ट्वा च । दध्यौ मंत्री सविस्मयः ॥ सुमूक्ष्मताईद्धर्मस्या-उनीहता च मुनेरहो ॥ ७५ ॥
पात्रेभ्योऽहं विचित्रेभ्यो । दानानि बहुधाऽप्पदा ॥ अव्यैपि नैकशास्त्राणि । नाद्राक्षं सोशं कचित् ॥७६ ॥ श्रादो-
ऽवादीमुनि नन्तुं । यामो दध्मः कृतार्थतां ॥ मन्युवाचाऽपराधस्य । दर्शयामोऽस्य किं मुखम् ॥ ७७ ॥ बभाष श्रावको नैष ।
दोपदीह का घपा ॥ गत्वोधानेऽथ ते सर्वे । भक्त्या तं पाणमन्मुनिम् ॥७८॥ धर्मलाभाऽऽशिपं सोऽदा-मंञ्यूचेऽथ कृताञ्जलिः॥
भगवन्नपराधोऽसि । यदज्ञानः क्षमस्व तत् ॥ ७९ ॥ तेजसा मुनयः क्रुद्वा । नरकोटीर्दहन्ति हि ।। मूढेष्वस्मासु दीनेषु । कृपा
कुरु कृपानिये ! ॥८०॥ तत्मिये अपि तं नत्वा-ऽत्यनुतापभयाकुले ॥ क्षमयामासतुर्भक्त्या । स्वस्वगर्हापरे मुनिम् ॥८१॥ मुनिरूचे
न मे कोपो-ऽस्तीति मन्न हि वो भयं ॥ स्वरूप तु न जानीथ । दृशोः शुदेव तात्त्विकम् ॥८२॥ मन्त्र्युवाचाऽऽदिशैतन्नः । साधुः
माइ दृशौ द्विधा ॥ बाखे चर्यात्मिके स्थूलाऽऽ-सन्नाल्यार्थप्रकाशिके ।। ८३ ॥ आभ्यंतौं च सर्वार्थ-दृश्वर्ण ज्ञानदर्शने ॥ शुद्धि-
काद्या पदार्थानां । चोक्षताभ्यन्तरी पुनः ॥ ८४ ॥ द्विचत्वारिंशवा दोपै-देयार्थानां विमुकता ॥ ततोऽस्माभिर्दिया दग्भ्यां । द्विधा
शदिविलोक्यते ।। ८५ ॥ द्विचत्वारिंशदोपाधैर-
॥६॥

·"आहारुम्मु १ देसिभ २ । पूइकम्मे ३ ॥ अमीसजाए अ४ । ठवणा ५ पाहुडिआए ६ । पाउअर ७ कीय८ पामिव्वे
९ ॥८६॥ परिमहिए १० अभिहडु ११ । भिन्ने १२ मालाहडे अ १३ अच्छज्जे १४ ॥ अणिसिह १५ ज्झोअरए १६ ।
सोलस पिंडगमे दोसा ।। ८७ ।। धाई १ दूइ २ निमित्ते ३ । आजीव ४ वणीमगे ५ तिगिच्छा य ६ ॥ कोहे ७ माणे ८ माया
९। लोमे अ १० हति दस एए । ८८ ॥ पुन्धि पच्छा संयव ११ १२ । विजा १३ मंते अ १४ बुन्न १५ जोगे अ १६ ॥
उपायगाउदोसा । सोलसमे मूलाम्मे अ॥ ८९ ॥ संकिय १ मक्खिा २ निक्खिन्न ३ । पिहिअ ४ साहरिअ ५ दायगु ६
म्मासे ७ ॥ अपरिणय ८ लित्त ९ छडिस १० । एसगदोसा दस हवंति ॥ ९० ॥ एवं ४२. संजोषणा १ पमाणे २ इंगाले ३
३ धूम ४ कारणे ५ इति पंच ग्रासैपणादोपाश्च ॥
युप्माभिस्तत्स्वरूपातैः। क्रोधाक्रोशी मुधा कृतौ ॥ तच क्षान्तं मया सर्वं । सर्वत्र समदर्शिना ॥९१॥ अथोचे श्राद्धमंत्रिभ्यां ।
सातं सर्पमिदं मुने । मोदकानामनादाने । परं हेतुमुदादर ॥१२॥ मुनिर्जगाद दासीभि-निशायां द्रविणैर्व रैः। तेपु निर्मीयमाणेषु ।
जुम्लीस्पे धृततापके॥९३|| धूमव्याकुलितस्याऽऽस्या-दुपरिस्थस्य भोगिनः।। पपात गरलं तीव-मुल्लोचादेरभावतः॥९॥ ततो विपमया
जाता न साताः केनचिच ते ॥ स्वसंयमोपघातित्वा-नाग्रहीपमिमानिति ॥१५॥ मंत्रीत्याकर्ण्य दास्याऽस्मि-स्तत्रैवाऽऽनायिते द्रुतं ।।
एकस्मिन् मक्षिका वीक्ष्य । म्रियमाणा व्यचिन्तयत् ॥ ९६ ॥ अहो ज्ञानं मुनेरस्य । विषमोदकजग्धिजात् ॥ अनेन सकुटुम्बीऽद्य ।
रक्षितो मरणादहम् ॥ ९७ ।। अनृणः कथमस्य स्या-मुपकारशतैरपि ।। को वा स्यादुपकारोऽस्य । स्वयं विश्वोपकारिणः ॥ ९८॥

·जयानन्द
केवलि
चरित्रम
प्रथमसर्गः
जा
मित्रवाचा यथा जीव-घाताभावमुपायतः ॥ दासीभिर्मोदकान् सोऽथ । तथा तान् व्युदसीसृजत् ॥ ९९ ॥ भक्त्या नत्वा मुनि
चाख्यद् । भगवन् ! माणदोऽसि यत् ।। त्वमेव शरणं तन्नः । सर्वेषामपि चांगिनाम् ।। १०० ॥ उपकारः कृतोऽस्माक-मेको यः
परमस्त्वया ॥ सम्यग्धर्ममथाऽऽदिश्य । मोहान्धतमसं हर ॥ १॥ वभाषेऽय मुनिमैत्रिन् ! सर्वधर्मेप्वनुत्तरः॥ जैन एवेष्टदो धर्मः।
श्रुतशीलदयागुणैः ।। २ ।। तस्य मूलं च सम्यक्त्वं । तत्त्वश्रद्धानलक्षणं ॥ तत्वं च त्रिविधं देव-गुरुधर्मात्मकं मतम् ॥३॥ सम्यक्त्वे
सति भाग्यात्स्या-द्विरतिः सा पुनर्दिया ॥ सर्वतो देशतश्चाद्या । क्षान्त्यादिर्दशधा मता ॥ ४ ॥ स्थूलाऽहिंसादिका प्रोक्ता-ऽपरा
द्वादशधा जिनैः ॥ आदिमा यतिनां योग्या। द्वितीया गृहिणां तथा ॥ ५॥ इत्यादि मुनिना मोक्तं । स्वरूपफलसाधनैः ।। विस्त-
राधर्ममाकर्ण्य । प्रबुद्धः सचिवोऽब्रवीत् ॥ ६॥ धीरसाध्यं मुनेधर्म । धर्नु नैवादिमं क्षमः ॥ देहि मे गृहिधर्म त-द्भगवन् !
मोक्षसाधनम् ॥ ७॥
सम्यक्त्वं द्वादशाऽथाऽस्य । ब्रतानि च मुनिर्ददौ ॥ आवश्यकानि दानादीन् । गुणांश्च तमशिक्षयत् ॥ ८ ॥ स कल्पद्रुमि-
वाऽचाप्य ! साझं धर्म प्रहर्पुलः ॥ मन्वानः कृतकृत्यं स्वं । मुनि नत्वा गृहं ययौ ॥ ९॥ तथैव प्रतिबुद्धे ते । संवेगात्तत्मिये अपि ।
गृहिधर्म प्रपद्यपि । नत्वा स्त्रं सम जग्मतुः ॥ १० ॥ मुन्यवज्ञोद्भवं निंदा-गर्हणाऽऽलोचनादिभिः ॥ प्रायस्ते चिक्षिपुः पाप-मत्यल्पं
त्ववशिष्यते ॥ ११ ॥ तथा धर्मरुचिश्राद्धोऽप्यऽन्येऽप्यानम्य तं मुनि ॥ यथाशक्त्याऽऽत्तधर्माणो । मुदिताः स्वगृहान् ययुः ॥ १२ ॥
मन्त्री तत्र स्थितस्योप-वासर्मासं मुनेरभूत् ॥ उपास्न्या श्राद्धसङ्गाच्च । सप्रियः श्रावकाग्रणीः ॥ १३ ॥ जीवादितत्त्वानि विदन्
क्रमेणा-भ्यस्तागमः प्रागपि शास्त्रवेदी॥ क्रियासु सर्वास्वपि जैनधर्मा-नुगामु सोऽभूत्कुशलः सभार्यः ॥ १४ ॥ अर्थेषु सूक्ष्मेवपि
॥७॥

·सोऽस्पलन्मतिः। प्रपन्नधर्मादचलः मुरैरपि ॥ अदीदिपच्छासनमर्हतः परं । प्रवादिनां मंत्रिवरो जयश्रिया ॥ १५॥ अथ मन्त्री मुनेमांसं । पर्युपास्त्या निध्य सः ॥ पारणाहे स्वयं गत्वा । न्यमन्त्रयत तं गृहे ॥ १६ ॥ रुपयाय मुनींद्रोऽपि । विधिना तद्गृहागतः ॥ मंत्रिणा तत्मियाभ्यां च । शुद्धभावोल्लसन्मुदा ॥ १७॥ दीयमानं महा- भात्या । सर्पदोपरिवनितं ।। सोऽग्रहीत्परमान्नादि । पंचदिव्यानि चाभवन् ।। १८ ॥ युग्मं । गन्धाम्बुपुष्पहेमानि । वर्पतो मरतोऽम्मरे । दुंदुभीन वादयंतो द्रा-गहो दानं मुदाऽघुपन् ॥१९॥ दानस्याऽस्य प्रभावात्ते। त्रयोऽपि समुपार्जितम् ॥ महाभोगफलं फर्म । को हि धर्मस्ततः परः ॥ २० ॥ स मुनिः पारणं कृत्वो-याने विश्वेकसाम्यदृक् ॥ तथैवास्थात्तपोलीना। महाध्यानासना- दिभिः ॥ २१॥ नृपोऽय दुन्दुभिध्वानं । निशम्य सचिवौकसि॥ किमेतदिति संभ्रांतः। पप्रच्छ स्वानुगांस्तदा ॥ २२ ॥ मुनि- दानादिटत्तांतं । शात्वास्मिस्तैनिवेदिते ॥ स दध्यौ घिड्मया ज्ञातो-ऽप्येप नेदृग्गुणो मुनिः ॥ २३ ॥ तद्गत्वा सपरीवारः । मानस्यामि तं मुनि ॥ इति चिन्तापवितात्मा । व्यतीयाय दिन नृपः॥ २४ ॥ अथ रानी मुनिया॑यन् । सर्वांगिन्यो हितं परं ॥ शुमध्यानाऽनुभावेन । केवलज्ञानमासदत् ॥ २५॥ स घातिकर्मद्विपतां जयश्रिया । समस्तवेदी सकलार्थदर्शनः ॥ धत्पुराऽप्य - तलन्धिसंपदा । बभुत शुद्धाचरणात्म्सेवितात् ।। २६ ॥ चारित्रधर्मस्तदयं सुरद्रुमा-दिभिः कथं यात्युपमा मितपदैः ॥ यथावदे- फाइमपीड सेवितः । शिवाय यः कर्मजयधिया भवेत् ।। २७ ।।

·(द्वितीयसग जयानन्द केवलि परित्रम इति तपाबृहद्गच्छाधिराजपूज्यश्रीदेवसुंदरसूरिशिप्यश्रीज्ञानसागरमूरिशिप्यश्रीसौमसुंदरमूरिपट्टभृद्भिर्गच्छाधिराजश्रीमुनि- मुंदरमूरिमिविरचिते श्रीजयानंदराजर्षिकेचलिचरिने जयश्यूफे वत्माग्भवमंत्रिजीवबोधिबीजलाभातिवलराजपिंकेवलिदृष्टांतमूचित- यविधर्मफलवर्णननामा। ॥ प्रथमः सर्गः समाप्तमा Hal ॥ अथ द्वितीयः सर्गः प्रारभ्यते ॥ देयाजयश्रियं मे श्री-पार्थः महादपूजितः ॥ दत्ते मूर्त्या महिम्ना च । महादं यो जगन्नृणाम् ॥ १॥ जायमाने प्रभातेऽय ॥ नेदुर्दुन्दुभयो दिवि ॥ तत्राऽऽजग्मुथ सुत्रामादयो देवाचतुर्विधाः ॥२॥ नृत्यगर्जितगीतादि-पुष्पवृष्टीश्च ते व्यधुः ।। कृते स्वर्णमये तैश्च । पद्म मुनिरुपाविशत् ॥ ३ ॥ श्रुत्वा दुन्दुभिनादादि । दृष्ट्वोयोतं च दैवतं ॥ यावन्नृपोऽथ संभ्रान्तः। किमेतदिति पृच्छति ॥ ४ ॥ तावन्मंत्री नरैर्जाला । तं वृत्तांत मुदाकुलः ॥ द्रुतमागत्य भूपालं । प्रणम्यैवं व्यजिज्ञपत् ॥ ५। देव ! ज्ञानं समुत्पैदे । मुनेः सर्वज्ञतास्पदं ॥ गत्वा बन्दामहे तं च । कृतार्थाश्च भवामहे ॥ ६॥ निशम्यैतत्कृतमातः-कृत्पी भूपोऽथ तत्क्षणं ।। अज्ञातजिनधर्मोऽपि । भक्त्याऽऽश्चर्यादिनोदितः ॥७॥ गजारूढः सिवच्छत्र-चामराद्युपशोभितः ॥ सामंतमंत्रिसेनान्या-प्रशेपपरि 112 XX ·पारयुक् ॥ ८॥ पु ष्टजयारावो । वाघोपत्रनिवाम्बरः ॥ गत्वोधाने मुनि नत्वा । विधिनाऽध्यास्त तत्पुरः ॥९॥ त्रिभिावशेपकं ॥ धर्मलाभाऽऽशिष दत्ला । मुनिधर्ममुपादिशव ।। आसीनेषु यथास्थानं । मुरासुरनरादिषु ॥१०॥ संसारेऽस्मिन्नहो भन्या दुःखैरेकार्णवे सदा ॥ उपायो धर्म एवाऽस्ति । दुःखहान्या मुखाप्तये ॥११॥ सम्यक्त्वमूलः स द्वेषा । गृहिया भेदतः ॥ सम्पक्त्वं दुर्लभं चाऽत्र । चिन्तारत्नमिरेटदम् ॥१२॥ तदुक्तं-मूलं १ दारं २ पईट्ठाण ३ । आहारो ४ भायणं ५ निही ६॥ दुच्चकरस वि धम्मस्स । सम्म तं विआहि ॥१३॥ अस्याः किंचिद्गमनिका-तद्देवगुरुधर्माणां ज्ञानश्रद्धोनलक्षणं ॥ देवोऽष्टादश्चदोपैश्च । मुक्तः स्यान्मुक्तये यतः ॥१८॥ हास्यादिषट्कं चतुरः कपायान् । पंचाश्रवान प्रेममदौ च केलं ॥ तत्याज यस्त्याजयते च दोषान् । देवः स सेव्यः कतिमिः शिवाय ॥ १५ ॥ स चाईन्ने संसार-दुःखामपभिषग्वरः ॥ शानदर्शनचारित्र-पवित्रात्मा गुरुमंतः ॥ १६ ॥ अथवा- शय्यापात्रांशुकादारा-नाल्प्याऽन्नाऽऽददीत यः॥ गृहणानस्तांश्च निर्दोषान् । महाव्रतधरो मुनिः ॥१७॥ तप:श्रुतमनःशुद्धः। सम्य- ग्पर्मोपदेशकः ॥ तरन् भवाब्धि भव्यांश्च । तारयंस्तत्वविद्गुरुः ॥१८॥ धर्मस्तु यतिनां पंच-महावतमयो भवेत् ।। सर्वहिंसानृत- स्तेया-ग्राममूर्जाविवर्जनात् ॥१९॥ गृहिधर्मः स्थूलहिंसा-नृतस्तेयाऽन्ययोषितां ॥ त्यागो मितिर्धनादीना-मित्यणुमतपञ्चकम्॥२०॥ परिमाणं गतेदिषु । तया भोगोपभोगयोः ॥ त्यागश्वानर्यदण्डानां । स्यादिति त्रिगुणवती ॥२१॥ पौषयः पर्वयोऽयाऽ-वियिभ्यो दानमुत्तमं ॥ चतुःशिक्षानती चैत्र । सर्वा स्याद् द्वादशवती ॥ २३॥ चतुर्भिः कलापकं । व्रतानि द्वादशाऽमूनि । पदविधाऽऽवश्यक तया ॥ दानशीलतपोभावात् । गृहिधर्मोऽयमुत्तमः ॥२४॥ अयं चाराधितोऽत्राऽपि । दत्तेऽभीष्टमुखश्रियः ॥ परत्र नृपचनिस्ता- ।

·र्ग:
जयानन्द
केलि
चरित्रम
॥२॥
शिवशर्माणि च क्रमात् ॥२५॥ स्यादुत्कृष्टा गतिः साधु-धर्मस्याराधनाच्छिवे॥द्वादशे स्वर्द्वितीयस्य! जघन्या चादिमे द्वयोः॥२६॥
ययाशक्ति तदाराध्यो-ऽन्यतरोऽयं प्रयत्नतः ॥ मनुनत्वादिसामग्री । दुर्लभा ह्यस्य साधिका ।। २७ ॥ इत्यादिविस्तरादुक्ते ।
धर्मतत्त्वे महर्पिणा ॥ श्राद्धधर्ममयादत्त । राजा तत्त्वशा तदा ॥ ३८ ॥ बहवोऽपि भवोद्विमाः । कुलजाः मात्रजन् परे ॥ केऽपि
श्रावकधर्म चाऽऽ-ददिरे केपि दर्शनम् ॥२९॥ मागप्यात्तमहाश्राद्ध-धर्ममंत्र्यादिसंयुतः ॥ नृपोऽन्येऽपि मुनि नत्वा। मुदिताः स्वान्
गृहान् ययुः ।। ३० ॥
विजहेऽयाऽन्यतो ज्ञानी । जातभूरिपरिच्छदः ॥ न विश्वोपचिकोः कुर्याद । स्थिति धेकत्र भानुवत् ॥ ३१ ॥ वसुसारः
पुरोधास्तु । माप्तोऽप्यत्र नृपाशया ॥ जही नास्तिकतां नैवा-ऽसाध्ये रोगे हि किं भिषम् ॥ ३२ ॥ जैनशास्त्रेवघीती स। स्वान्य--
दर्शनतत्त्ववित् ।। भूपतिर्मन्त्रिणः संगाद् । दृढधर्मः क्रमादभूत् ॥ ३३ ॥ अन्येधुर्मन्त्रिसामन्त श्रेष्ठिसेनेश्वरादियुक् ॥ श्रिया जित-
मुधर्मायां । सभायां धरणीधवः ॥ ३४ ॥ मणिसिंहासने तारा-लंकारः शक्रजित्मभः ॥ अध्यास्त विशदच्छत्र-चलचामरशोभित
॥३५॥ युग्म। प्रसृतासु विचित्रामु । तत वार्तास्थास्वथ॥ पशशंस नराधीशः। साधुश्राद्धगुणान् यथा॥३६॥ अहो धन्या मुनीन्द्राधा।
स्वदेहेऽपि निर्ममाः ।। परलोकहितायैव । कुर्युादशधा तपः ॥ ३७ ।। इत्यादिनुपगीरुध-व्यथो दृश्चिकदष्टवत् ॥ मन्वानोऽवसरं
स्माइ । वमुसार पुरोहितः ॥ ३८ ॥ स्वामिन् श्वेताम्बरैपूरिन्द्रजालकलादिभिः ॥ मुग्धोऽयं वश्श्यते लोकः । कुशास्त्रैर्वश्चितैः
स्वयम् ।। ३९ ॥ त्याज्यन्ते संगता भोगाः । कार्यन्ते विविधं तपः ॥ मुधाऽभिमानमात्रेण । लोकात्पूजादिवाच्या ॥४०॥
यतो न जीव एवाऽस्ति । पुण्यपापे पुनः कयं ॥ अभावात्परलोकस्य । तत्फलं क्व शुभाशुभम् ॥ ४१ ॥ वद्बिभेति मुधा
॥९॥

·लोकः । पापनात्मेत्यदुःखतः ॥ क्लिश्यते पुण्यतोऽमुत्र। शर्म गे च कांधियत् ॥ ४२ ॥ तया चाहुन स्तिकाः-एतावानेव लोकोऽयं ।' यावानिन्द्रियगोचरः ॥ भद्रे ! वृकपदं पश्य । यद्वदन्ति बहुश्रुताः ॥ ४३ ॥ पिय खाद च चारुलोचने ! । यदतीतं वरगात्रि ! तन्न ते ॥ न हि भीरु ! गंत निवर्त्तते । समुदयमात्रमिदं कलेवरम् ॥ १४ ॥ इति तदैहिकसुखं हित्वा । पारत्रिकमुखाशया ॥ स्याज्जनस्तपसः फर्तो-भयभ्रष्टः शृगालवत् ॥ ४५ ॥ यदुक्तं-मासं तटाते परिमुच्य जंबुको । मौनोपलम्भाय लघु प्रधावितः ॥ मीनो जलान्तः प्रविवेश सत्वरं । मासं च गृध्रो हरतिस्म तद्यथा ॥ ४६ ॥ हित्वैहिकं वैषयिकं मुखं तथा । येऽमुत्रसौख्यपसराय धाविताः ॥ ते वश्चयन्ते स्वमहो सदोभय-भ्रष्टा नरास्तीव्रतपोव्रतादिभिः ॥ ४९ ।। कर्णमूचि निशम्यैवं । नृपो बच पुरोधसः। गांभीर्याद्गोपयन् रोपम् । मन्त्रिणों मुखमैक्षत ॥४८॥ ततो मंत्री बभाषेऽमुं । सर्व विद्याविदग्रणी।। स्वसंवेदनसिद्धं किं । जीवं रे मूढ ! निनुपे ॥४९॥ को भुङ्क्ते दुःखितेऽप्यंगे। पुत्रजन्मादिना मुखं ॥ दुःख च मुखितेऽप्यस्मिन् । पुनमृत्यादिना हि कः ॥५०॥ स्थूल मेऽहं कृशं वाऽपी-त्यादि स्वस्वामिता मतिः ॥ जीवांगयोय॑नक्त्येव । भेदं भूपभुवोरिव ॥ ५१ ॥ सिद्ध एव परलोक । सिद्धे जीवे च शाश्वते ।। सिध्यतः पुण्यपापे च । सुखदुःखफलेक्षणात् ।। ५२ ।। ततः स्वर्गापवर्गादि-दानात् स्यात्सफलं तपः ॥ हिंसादिपदभोगादि । नरकादेव दानतः ॥ ५३ ॥ इत्यादिशास्त्रवचन-मन्त्रिणा हेतुर्भितेः ॥ महतप्रतिभश्चक्रे । वसुसारो निरुत्तरः ॥ ५४ ॥ सदस्पैधिकृतः सद्यो। राशाऽप्येषोऽपमानितः ॥ निर्गतो बीडया भूप-सदस्येति न वदिनात् ।। ५५ ।। सचिवः सत्कृतो राज्ञा । सभ्यायैश्च मुसंस्तुतः ॥ जगाम मुदितो धाम। परेऽपि स्वगृहाण्यगुंः' ॥५६॥ एवं विसृज्य भूपोऽपि । सभा कालनिवेदिना ॥ विझतेऽवसरे चक्रे । स्नानाऽर्चाभोजनादिकम् ।। ४७ ।।

·का
खेतीयसर्ग:
चरितम
॥१०॥
गुर्वादिभ्योऽय विज्ञाय । मन्त्री धर्मानुगान् सदा ॥ यथावसरमाऽऽख्याति । विचारान् भूभुजे बहून् ॥ ५८ ॥
धर्मधर्ममये काले । तेषामित्यतिगच्छति ॥ अन्यदा नृपतेरासीत् । मगादा शीर्षवेदना ॥ ५९॥ औषधादिबहूपायैः ।
सघो वैधादिभिः कतैः ॥ तस्यामनुपशान्तायां । भूपोऽस्मार्षीत्पुरोधसः ॥६॥ स हि जानाति तं मन्त्रं । येन सा शाम्यति द्रुत।।
एवं विदितपूर्वी । नरैरान्हवन्नृपः ॥ ६१ ॥ आगत्य वसुसारस्तां । सथो मन्त्रादपानयत् ॥ मणिमन्त्रमहौषध्यो । अचिंत्यमहि-
मश्रियः ।। ६२ ॥ सन्चकार नरेन्द्रस्तं । विविधैभूपणादिभिः ॥ महान्तो हि कृतमाः स्युः । सफलाधोपकारिणाम् ॥ ६३ ॥ तदादि
नृपतेरेप । सभामेति पुनर्मुदा । मतिष्ठां च जनेष्वाप । ते दिपायो नृपानुगाः ॥ ६४ ॥ नीतिकामार्थनाट्यादि-शाधर्मोक्ति-
मिश्रितैः॥ विनोदयत्ययं भूप-चित्तं विश्वासहेतवे ।। ६५ ॥ नृपस्याऽन्यदा मान्यं । तं वीक्ष्य सचिवो जगौ ॥ स्वामित्राक-
चांडाल-स्पास्य नो संगमईसि ॥ ६६ ॥
इति मन्त्रिगिरं श्रुत्वा । नृपे मौनेन तस्युषि ॥ पुरोधा दुर्दरकोधा-दध्यो दुर्धीधुरंधरः ॥ ६७ ॥ शुद्धविप्रकुलोद्भूतो-ऽप्य-
इमेतेन मन्त्रिणा ॥ राजमानोन्मदेनाऽस्मि । नीतश्चाण्डालता इहा ! ॥ ६८ ॥ पराभूतोऽस्मि भूपादि-समक्ष रंकवत्पुरा ॥ गरीयान्
मारकतो मेऽभि-भवयोजीवितोऽधुना ॥६९ ॥ तदेवं सहमानोऽहं । पुरुषाधमतां लमे। मानिनो जाति प्राणान्। सहतेऽभिभवं
न तु ॥ ७० ॥ यतः-वरं प्राणपरित्यागो । न मानपरिखंडनं ॥ प्राणनाशाक्षणं दुःसं । मानभंगादिने दिने ॥७१॥ यदुक्तं-
पादाहनं यदुग्याय । मूनिमपिरोहति ॥ समानादपमानेऽपि । देहिनस्तद्वरं रजः ॥७२॥ अवघ्यकोफ्स्य निहंतुरापदां । भवंति
पन्याः ग्यपमेर देहिनः ॥ अमीरात्यैव जनस्य जंतुना । न जातहाद न च विद्विपादरः ॥ ७१ ॥ इति । दर्शनीयं ततस्तेजो ।
॥१०॥

·न समोऽभिभवः पुनः ।। पको हि मर्यते पादै-स्तेजस्वी नाऽनलः पुनः ।। ७२ ॥ तेजस्विनोऽपराधेऽपि । सहि मुखमीक्ष्यते ॥ गृहदाहे कृतेऽपि स्या-दादेयः कस्य नोऽनलः ॥७३ ॥ तस्माद्यान्तु मुख यांतु । श्रियः प्राणा अपि स्फुट । करिष्ये मन्त्रिणोऽनर्थ त्वस्योपायेन केनचित् ॥७४ ।। उपायातीयते धादि-बध्येते च इरिद्विपौ ॥ उपायादगिरिरुलंध्यः । किमुपायान्न सिध्यति ॥७५॥ इति ध्यायन्नयं धाम । धात्रीशानुमतोऽगमत् । तदादि तु छलं नित्य-मन्वेषयति मन्त्रिणः।।७६।। दुरापाऽचनिभृत्सेवा । नास्ति- कत्वे मया ध्रुवं ।। तां विना न क्षमे त्वस्या-नयेति विचिन्त्य सः ॥ ७७ ॥ शिशिक्षे कस्यचित्पार्थे । गुरोर्जेनीः क्रियास्ततः कपटश्रावकोभूय । निःशवं सेवते नृपम् ॥ ७८ ॥ युग्मं । मन्त्रिवत् श्रावकाचारान् । दर्शयन् कपटादयं ॥ अपीमिणन्नृपं को हि । धर्मदम्भान्न पश्च्यते ॥७९॥ जानन्नपि धिया मन्त्री । मायिनं तमुपेक्षते ॥ नाऽपाक विनोपायं । शक्यो हि नृपसंमतः ॥८॥ धर्मशाख पुरोधास्तू--पदिशन्नतरांवरा ॥ कामशास्त्रोपदेशेन । रमयेन्नृपतेर्मनः॥ ८१ ॥ धर्मरागो दुराधानः । पापरागस्तु नागिनि ॥ धरज्या हि यथा नीली । मनिष्ठा न तयांशुके ।। ८२ ॥ कामराग क्रमात्सोऽय । तया चित्ते न्यवीविशत् ॥ ययाऽहीयव भूपस्य । धर्मरागः शनैः शनैः ।।८३॥ विनश्यति हि माशिष्ठो । रागः कजलसंगतः ॥ लसूनादिकदुर्गंधा-द्गन्धवाऽगुरुसंभवः ।। ८४ ॥ पापो- पदेशमप्यस्य । स सेहे धर्ममिश्रितं ॥ न जीर्यति विषं कस्य । यत्तांबूलादिमिश्रितम् ।।८५ ॥ अन्येधुर्मन्त्रिणो गेहे । पुरोधाः काय- तोऽगमत् ।। आसनाऽऽलापदानाद्यै-स्तेनापि बहुमानितः ॥ ८६ ॥ कुतीर्थेऽपि यदौचित्यं । श्राद्धः कुर्यादृगृहागते ॥ किं पुनर्नुप- पूज्येऽस्मिन् । श्रुते श्राद्धतया जने ॥ ८७ ॥ यदुक्तं-गेहागयाण उचियं । वसणपडिआण तह समुद्धरणं ॥ दुहिआण दया एसो। सन्वेसि सुमओ धम्मो ॥ ८८ ॥ स ततस्ततः पश्य-ज्नद्राक्षीन्मंत्रिणः मिये ॥ रूपेणाविरतिप्रीती । वैणचूडामणी गुणैः ॥ ८९ ॥ -

·द्वितीयसर्ग:
केलि
परिणम
सोऽचिन्तयदहो रूप-मनयोर्जगदुत्तरं ॥ ध्रुवं रूपानुमानेन । संभवन्ति गुणा अपि ॥९० ॥ तदहो मन्त्र्ययं धन्यो । यस्ये-
एभोगसंगमः ॥ अथवेप्सितकार्यस्प । सिध्ध्युपायमवाप्नाम् ॥९१॥ यतकार्य निवेयासौ । मंत्रिणाऽथोत्तरेऽपिते। जगाम स्वगृह
सिद्ध-मिव कार्य निनं विदन।।९२॥ स लमादिवलास्किश्चि-निवेद्याऽनागतादिकं॥सदा रंजयति मापं । शुद्धा विद्या हि कामधुक्
॥ ९३ ।। पृष्टो भूपेन सोऽन्येषु-विश्वासा इसि स्थितः ।। किंचिन्यून ममाऽप्यस्ति राज्ये । वद विदांवर ! ॥९४॥ उवाच मन्त्रिणि
द्वेषा-पुरोधाः स्वेटसिद्धये ॥ अस्ति स्वामिन् ! गजाश्चादि । सर्वमन्यनृपाधिकम् ॥९४ ॥ परं सारं पुमर्येषु । काम एवात्मशर्मकृत् ॥
प्रायोहि यत्नस्य । कामः फलमनन्तरम् ॥ ९६ ॥ साधनेषु च कामस्य । मुख्य भायैव साधनं । सा च ते नास्त्यतो मन्ये ।
सर्व राज्यादि निष्फलम्।।९७॥ विस्मितोऽयाऽब्रवीद्राजा। विष ! किंभाषसेऽनृतं ।। संति व योऽपि मे भार्याः।मुरूपा गुणपन्धुराः
॥ ९८ ॥ विमोऽवक संति वहयोऽपि । परमेकाऽपि तासु न ॥ तव रूपानुरूपाऽस्ति । सत्तामात्रेण किं ततः ।। ९९ ॥ कोद्रवाद्यैर्हि
भुक्तिः स्यात् । काचाधैरप्यलंकृति ॥ तृच्छेद क्षारनीराद्यै-वल्काधैवपुरावतेः ॥१०० ॥ परं घृतवरस्वर्ण-द्राक्षाम्बुसुरवाससां ॥
युः कार्याणि नो तानि । न स्रीकार्य च तेऽङ्गनाः॥१॥ राजोचे मत्मियाभ्योऽपि । कापि क्याऽपि क्मिङ्गना ॥ अधिका रूपसौभा-
ग्य-गुणैर्दष्टा श्रुताऽथवा ॥२॥ विमोऽवादीन्मया स्वामिन् !। दृष्टे साक्षादुभे स्त्रियो॥ यद्रूपं चिन्तयन्मन्न । न तृणायाऽपि ते प्रियाः
॥३॥ याभ्यामुद्यौवनाभ्यां हि । रूपेण विजितां समां ॥ हरिन बहुमन्येता-ऽरत्या साऽभूत्ततोऽस्थिरा ॥ ४ ॥ अनहें स्वस्य
मन्त्राते । अतिरूपे मुलेग्ने । विरूपाक्षो रतिल्पां चक्रे ह्योचित्यचित्सुधीः ॥ ५॥
'- निशम्पैवं नृपोऽवादीत् । कस्याऽऽयते व ते द्वेज !! पन्ये वा परिणीते वा । वर्त्तते इति मे वद ॥६। सोऽप्यभाषिष्टदुष्टात्मा ।
॥११॥

·पृष्टेंनानेन किं तक ।। अज्ञातं हि वरं तेऽदो-ऽशक्तस्याऽनुयमस्य च ॥७॥ भुक्ते कदन्नमात्र य-स्तस्यैवोपार्जने क्षमः ॥ मोदकादि- गुणज्ञानं । वस्य शल्यायते हर्दि ॥ ८॥ किमेवं मापसे विम! । काऽप्यशक्तिं ममैक्षयाः ॥ स्वेप्टेऽर्थेऽनुयमं चेति । राज्ञोक्ते स मुदाऽवदत् ।। ९ ।। यद्येवं श्रृणु तत्ते स्तः । स्वायत्ते एव ते स्त्रियौ ॥ यतस्त्वत्सचिवस्यैव । वल्लभे वल्लभे इमे ॥ १० ॥ तवैव किङ्करथाऽय । तत्कस्तत्र पराक्रमः ।। उद्यमं तु विधायैते । स्वामिन् ! स्वांतःपुरे नय ॥ ११ ॥ स्त्रैणेऽनुपमरूपे ते । पोस्नेऽनुपमरूपिणः ॥ तवैवाहे परं भ्रतो । धवयुक्तौ विधिर्जरी ॥ १२ ॥ यतः-स्त्रीरनं भाति नाऽस्थाने । स्थाने भाति च योजितं ॥ ऐभे कण्ठे मणिघण्टा । भ्राजते न तु गार्दभे ॥१३॥ तवेदं परमं रूप-मैश्वर्य सपराक्रमं ॥ राज्यादि निष्फलं सर्वं । यदि स्यानां न ते मिये ॥ १४ ॥ नाऽधिक्यं सो शूरः । पृथ्व्यामप्यधिकश्रिया ॥ किङ्करेऽपि मियाऽधिक्यं । सहन् किं त्वं न लजसे ! ॥१४॥ स्वामितः सातिशायिस्त्री-भोग नहन्त सेवकाः ॥ करोति स्वामितो न्यूनं ॥ स हि वेषगृहायपि ॥ १६ ॥ न चेदं वेत्ति चेन्मन्नी । स्वामिभक्तिनयोज्झितः ॥ तत्मियोद्दालनात्तस्य । शिक्षा त्वं दामईसि ॥ १७ ॥ इति विमगिरं श्रुत्त्वो- दीप्तकामोऽपि भूपतिः॥ परस्त्रीपरिहाराख्यं । व्रतं लोप्स्यामि नो निजम् ॥ १८॥ ते तु द्रक्ष्याम्युपायेन । येन केनेति चिन्तयन् ॥ सर्व साधु फरिप्यामी-त्युदित्वा विसतर्ज तम् ।। १९ ॥ युग्मं ।। अथ मंत्री नृपस्यानु-मत्या चैत्यमचीकरत् ।। तत्रोत्सवैश्व विम्यानि । जैनानि मत्पतिष्ठिपत् ॥ २० ॥ साधर्मिकाणां वात्सल्य । कुर्वैस्तस्मिन् महोत्सवे ॥ सचिवः स्वगृहे भूपं । न्यमन्त्रयत भुक्तये ॥ २१ ॥ ततः मागपि तत्पल्यौ । दृष्टुमुत्कण्ठुलो नृपः॥ इष्ट वैयोपदिष्टं च । मन्यानस्तगृहेऽगमत् ।। २२ ।। तस्मै सपरिवाराय । सचिवः समि-

·द्वितीयसर्गः
॥१२॥
यस्तदा ॥ आरभ्याऽऽचमनात्सर्व-मातिथ्यमुचितं व्यधात् ॥ २३ ॥ कृतस्नानादिमांगल्यो-ऽध्यास्त स्वर्णासनं नृपः ॥ पृथावय
मणिस्थाले । रत्लकबोलकान्विते ॥ २४ ॥
विश्वासान्मत्रिपल्याधा । द्वितीयाऽप्यंतरान्तरा !! नानाखाधादिभोज्यानि । व्यंजनानि घृतादि च ॥ २४॥ स्वादून्यमृतव-
सीता । क्रमतः पर्यवीविषत् ॥ मन्त्री वीजयितुं ताल-वृन्तेनाऽढौकत स्वयं ॥ २६ ॥ त्रिभिर्विशेषकं ॥ अथ भूपः समीक्ष्यते ।
रूपेमामतिमे उमे ॥ अभूत्कामवशो वाचं । श्रदधानः पुरोधसः ॥२७ ॥ तथाऽपि संवृताकार-स्वदेकगवमानसः ।। अभुक्त भोजन-
सादं । पात्रीशोऽसंविदन्नपि ॥ २८ ॥ ततः मुरभितांबूल । स्वादु चास्त्रादयत्रयं ॥ चंदनागुरुकर्परा-धंगरागोपशोभितः ॥ २९॥
मन्त्रिणा सत्कृतो दिव्य-दुक्लाभरणादिभिः ॥ आजगाम निजं धाम ! जातकामस्तयोः खियोः ॥३०॥ युग्मं ॥
सोऽन्यदावसरेऽवादी-दहः प्राप्त पुरोधस ।। बंधो ! मत्रिप्रियारूपं । त्वदुक्तं सत्यमैतिषम् ॥३१॥ द्विजोऽवक् किं प्रभुं भक्ता।
'राजयन्तेऽनुनीविनाते तु स्वांतःपुरे नीत्वा । वं मां ते च कृतार्थय ॥३२॥ जगाद मेदिनीनाथः । कुर्वे कथमिदं यतः ॥ परस्त्री-
परिहाराख्य-प्रतभंगे हि दुर्गतिः ॥३॥ अयशः परमं च स्या--मालिन्य स्वकुलस्य च ।। स्फुटं तद्ग्रहणे लोका-पवादश्च प्रवर्द्धते
॥३४॥ रहस्तद्ग्रहणे शुदो । नैवोपायोऽस्ति कश्चन ।। मन्त्री तु स्वामिभक्तो मे। मित्रं मुश्रावकाग्रणीः ॥३५॥ धर्मसाहाय्यदानेनो-
पकारी विनयी नयी । पराक्रमी च सर्वत्रा--लेकणिश्व चुदिभिः ॥ ३६ ॥ युग्मं ।। कथमीदृश्यऽदोषेऽपि । दोषारोपादि युज्यते ॥
रिश्चस्ते चात्र विश्वास-घातपापं करोति कः ॥ ३७ ॥ वदलं पापम्लेन । परखीग्रहणेन मे ॥ इहाऽन्यत्र विरुदं हि । शुद्धबुदिः
करोति कः ॥ ३८॥
॥१२॥

·इत्यामापर्ण भूपोक्तं । पुरोधा धाम दुधियां ॥ अंतर्दुष्टो वहिः शिष्टः । खिन्नः पुनरयं जगौ ॥ ३९ ॥ अवादीयुक्तियुक् स्गमिन ! | नौविशावं तु नेक्षसे । स्वसेवकैकवात्सल्या-देवहितविचारहरु ।। ४० ॥ नीतिशास्त्रानुसारीदं । सकर्णाकर्ण्यतां ततः ॥ हितगदी हि भक्तः स्यात् । हितधारी मुधीः पुन ॥ ४१ ॥ जायते यत्र तत्रापि। यानि रत्नानि ते भुवि ॥ तरुधान्यादि- यने । त्वमेर पनिकः प्रभो ॥ ४२|| आचारः सर्वभूपानां । मतोऽयं नीतिशास्त्रगः ॥ ततस्त्वद्भूभवानां स्त्री-रत्नानां त्वमसि मः ।। ४३ ।। तवैवेति वियः सर्वाः । परस्त्री कापि नास्ति ते ॥ मन्त्रिपत्नीग्रहे तेन । प्रतभंगः कथं भवेत् ॥ ४४ ॥ मन्त्री तु सामिभक्तो में । इत्यादि श्रद्दधे न हि ॥ स चेत्स्यात्स्वामिभक्तस्तत् । स्वभिये किं न तेऽर्षपेत् ॥ ४५ ॥ किश्चावेदं कुतोऽपीदं । रिटयोऽस्ति मध्यसौ । फाले त्वमपि बोदासे । स्वामिभक्तः कयं ततः ॥४६॥ तन्मैत्री मायिनाऽनेन । ऋजोस्तव न युज्यते ॥ ध्यायंस्त्वयि मभो ! द्रोहं । कथं मुश्रावकाग्रणीः ॥ ४७ ॥ धर्मसाहायकायेष । विश्वासायैव ते सृजेत् ॥ युद्धयादिशक्तिरप्यस्य । जाने तने गुणाय न ॥४८॥सदोषोऽयं न विश्वस्तो । विश्वस्तोऽस्मिंस्त्वमेव तु ।। एतत्मादुःकरिष्यामि सर्व तेऽवसरे प्रभो ॥४९॥ इति थुला नृपो दध्यौ । विस्मयानंदखेदभृत् ।। इत्येतत्किमु सत्यं स्यात् । काले वा ज्ञास्यतेऽखिलम् ॥ ५०॥ त्वदुक्तं मित्र! फर्ताऽस्मि । काले ज्ञात्वा यथायथं । इत्युदित्वा नृपः पीतं । विससर्ज पुरोहित ॥५१॥ तदादि सचिवे भूपो । भक्ताऽभक्तत्वसंशयात्।। तत्मियाकाम्यया चाधा-हित्यैव सौइदम् ।। ५२ यतो युधि न येषां हृद् । भिद्यतेऽरिभटायुधैः ।। शूराणामपि तेषां दाम् । खलवाफ्यैः भियते ॥५३॥ मैत्री विनाशयत्येव । मविष्टोऽन्तः खलः सतां ॥ हंसचक्षुर्न किं भेदं । विधत्ते क्षीरनीरयोः ।। ५४ ॥ दुष्टः कटाय शिष्टानां । सर्वः किं नु नृपोन्मदः ॥ केवलोऽपि दहत्यग्निः । कि पुनर्वायुसंगतः ॥ ५५ ।। सतामपि मनः सघो।

·जपानन्द
द्वितीयसर्ग
पत्रिम
विनाशयति दुर्जनः ॥ दुग्धं नकुलसंचारा-द्विनाशं नोपयाति किम् ॥५६ ।।
अयो समरवीरोऽस्ति । नगरे गिरिसंगमे । भूपः प्रचंडदोर्दण्ड-खंडितोद्दण्डशात्रवः ॥ ५७॥ तेनाऽन्यदा सहैतस्य । नरवीरस्य
भूपतेः । विरोधोऽभूभृशं देश-सीमग्रामनिमित्तकः ॥५८॥ शोध्यन्ते तन्नृपादेशा-मतोल्यादौ स्थितैन रैः ॥ गतागतकृतो लेख-
हारकाः प्रायशस्तदा ॥५९||शाफिनीवच्छलान्वेपी । मन्त्रिणोऽपचिकीस्तदा ॥ लिलेखाऽवसरं ज्ञात्वा । कूटलेख पुरोहितः ॥ ६०॥
मलोभ्य बहुद्रव्येण । निःस्वं कश्चिद् द्विजं ततः ॥ शिक्षयित्वा मृपामाये । तस्मै तं स समर्पयत् ॥६१॥ हेम्नः पलचतुष्कं
च । सोऽदात्तस्मै प्रपञ्चवित् ॥ आदाय स्वर्गलेखौ तौ । सोऽपि नामान्तरेऽगमत् ॥६२॥ तत्र स्थित्वा कियत्काल-मागात्सोऽस्मिन्
पुरे पुनः ।। दूरदेशांतरागामि-वेपभृधूलिधूसरः ॥ ६३ ।। स विशन् गोपुरे रुदो । नियुक्तैः राजपुरुषैः ॥ शोधने ददृशे तस्य ।
पार्थे लेखः सकाशनः ॥ ६४ ॥ तत्स्वरूपं च पृष्टस्तै-नव किश्चित्स भापते ॥ ततस्तैनृपतेरापि । लेखो विपश्व हेमयुक् ॥ ६५ ॥
राजा कोऽसीति पृष्टोऽसौ । जगौ विमोऽस्मि निर्धनः ॥ लिश्यन् द्रव्यानोपायै-रत्रैव नगरे वसन् ॥ ६६ ॥ लोकादन्येधुरीपं ।
पुरेऽस्ति गिरिसंगमे ॥ राना समरवीराहो । दानी विभेपु भक्तिभृत् ॥ ६७ ॥ दत्ते सोऽपूर्व विप्राय । हेम्नः पलचतुष्टयं ॥ ततोऽहं
स्वर्णलोभेन । तपाऽगां कतिभिर्दिनः।।६८।। आशिष च नृपायाऽदां। पृष्टस्तेनाऽऽगतः कुतः।। अवोचं नगरादागा। रतिवर्द्धननामकात्
॥६९॥ ततः स राजा स्वर्ण मे। दत्वैतल्लेखमर्पयत् ।। उवाच च पुरे तत्र । मतिसागरमन्त्रिणः ॥७० ॥ वंधो ! लेखस्त्वयाऽर्योऽयं ।
दर्यो नाऽन्यस्य कस्यचिन् । ततस्तं लेखमादाय । समागामत्र हेमयुक् ॥७१॥ युग्मं ।। न वेमि लेखमध्यस्थ । स्वरूपमिति वादिनं ।।
नरिणम्प नृपो ग्य-मुन्मघाशायथा ॥ ७२ ॥
॥१३॥

·स्सास्ति श्रीगिरिसंगमनगराद्राजाधिराजः श्रीसमरवीरनामा श्रीमति रतिवर्द्धननगरे निजमांतरमितं महामन्त्रिणं श्रीमन्तं मनिसागरनामकं सस्नेहमालिाप समीतिरसमसरं समादिशति यया-वयं सर्वदा कुशलकमलासमालिड्गनमुभगा विजेजीयामहे, शुभपता भरतापि सततं निजकल्याणोदन्तनिवेदनेन प्रमोदपदवी प्रापणीया वयं, कार्यमथ यद्भवता ज्ञापितं तं अहं विश्वास्यमानं रानानमरसरं लाना पन्ध्या तर राज्य पदास्यामि, तदासरे भवता सर्वसैन्यपरिवारेण बलसारेण समागम्यं, परिकरं भिन्दा- नोऽस्मीत्यादि, भाता च तकार्यपिये सर्वदाऽवदिततया वर्तितव्यं, नदिनं च ज्ञाप्यं, येन तदिनस्योपर्यहं सर्वाभिसारेण समाग- छामि, सनार्थवभवामि,यच्छुभवते भरते राज्यार्द्ध मानितं तन्नियमेन पदास्यामीति नाऽत्र संदेहः कार्यः, सर्वदा समाधानमनास्ति, ससमाधानं विशेष कार्यादिपधानं सर्वदा निवेदनीयमिति मंगलम् ।। इति लेखार्थमाम्नाय । प्रस्फुरत्क्रोधविस्मयः॥ हो किमेतदसंभाव्यं । यन्न दृष्टं श्रुतं क्वचित् ।। ७३ ॥ संभवेदीदृशे श्राद्धे । मन्निग्यपि किमीशं ।। अकारणरिपोः कस्याऽ-प्यस्फुटं कपटं किमु ॥ ७४ ॥ किं वा मेऽत्र विचारेण । जिघृक्षोर्मत्रिणः मिये ॥ मया लब्धमिदं द्वारं । क्षुधितेनेव भोजनम् ॥ ७ ॥ तपादुष्कृत्य लोकेऽमुं । मन्तुं गृणामि तत्मिये ॥ भवितवं ममेष्टाप्ति-नापवादव भाग्यतः ॥ ७६ ॥ विचिन्त्यैवं चिरं लेखे । मन्त्रिगस्तमदर्शयत् ॥ पुरोधःकपटं सोऽपि । स्वधिया समभाग्यन् ।। ७७ ॥ पंचगिः कुलकं ।। न खलु च्छलबुद्धीनां । खलानां स्खलना कचित् ॥ यत कपटपाण्डित्यं । सुघर्ट नाटयंति ते ७८ ॥ यदुक्तं-अतिमलिने कर्तव्ये । भवति खलानामतीन निपुणा धी ॥ तिमिरे हि कौशिकाना । रूपं प्रतिपद्यते दृष्टिः ।। ७९ ॥ नृपं स स्माह दुष्टस्य । नायेदं विद्धि चेष्टितं ॥ ततो भूपोऽप्यमापिष्ट । क्रोधान्धोऽतीवनिष्ठुरम् ॥ ८०॥ दृष्टागा

·जपानम
द्वितीयसर्ग
परिश्रम
॥१४॥
अप्पहो पृष्ट! । किं रे दुष्टस्त्वमेव न ॥ य एवं चेष्टसे लुब्धो । विश्रब्धेऽपि मयि प्रभो ॥ ८१॥ स्वमन्यस्मिन् लिपन् दोपं ।
रे मां पंचयसे किमु ? ॥ असभ्यं च ततो लेख । नृपः सभ्यानदीदृशत् ।। ८२ ॥
इदं मंत्रिग्यसंभाव्यं । मन्वानास्तेऽप्यमन्यवः ॥ गति कामप्यजानानाः । श्यामास्या मौनमादधुः ॥ ८३ ॥ राजा ततः
स्मरक्रोध-विधुरो मंत्रिणं निनैः ॥ नरैनिगडितं कृत्वा । चारकेऽवितिपत्तदा ।। ८४ ॥ आनाय्यांतःपुरेऽक्षेप्सीत् । मिये चाऽस्य
मनःमिये ॥ नटे परिकरे चैप । गृहे मुद्रामदीदपत् ।। ८४॥ कृतार्थ मन्पमानः स्वं । विसृज्याऽथ नृपः सभां ॥ उदस्थादहकृत्येभ्य-
स्तत्कांतागतमानसः ॥ ८६ ।। ततः खिन्नो महामंत्री । दध्यौ धिगधर्म नृपं ॥ न गृह्यतेस्म यः कृतै-रुपकारैः सहस्रशः ॥८७ ॥
सर्पः खलो नृपो बहि-रर्थी नारी यमो विधिः ।। शखापथ्यांभोविपाश्च, कस्यापि स्वा भवन्ति न ॥ ८८॥ प्रपञ्चस्तु पस्याऽयं ।
सर्वो इत्त मम मिये ॥ भोजनावसरेऽप्येतद् । ज्ञातं तदृष्टिचेष्टितैः ॥ ८९ ॥ नीतिज्ञोऽपि कुलीनोऽपि । जैनधर्म्यपि भूपतिः ।।
निर्दोषेऽपि मपि स्निग्धे-ऽचेष्टतैवं इहा स्मरात् ॥ ॥ ९१ यदुक्तं-
विफलयति कलाकुरालं । हसति शुचिं पंडितं विडम्धयति ॥ अधरयति धीरपुरुपं । क्षणेन मकरध्वजो देवः ॥ ९२ ॥ तावदेवो
यमति हृदये धर्ममापि तावतावन्माता गुरुरपि कुलं बंधुवर्गोऽपि तावत् ॥ यावन्नांतः प्रतनितनयाः काममाजामजसं । दुरास्ते
भुनजयिनः कामयागाः पतन्ति ॥ ९३ ॥ अहिल्यायां जारः मुरपतिभूदात्मतनयां.। प्रजानाथोऽध्यासीदभजत गुरोरिन्दुरवला ॥
इति प्रायः को वा न पदमपदेऽफारि न मया । अमो मवाणानां क इव भुवनोन्मादविधिषु ॥ ९४ ।। इति प्रबोधचंद्रोदये काम-
स्पोक्तिः ॥ पुरोपमोऽया दोपः । सोध्यं फौलधर्मिणः ॥ यो मुग्धं नृपतिं नाना-कुमपञ्चैरविभ्रमत् ॥ ९५॥ यत उक्तं
॥१४॥

·T: प्रपिष्टमानोऽपि । विगटयति गिष्टछन् ।। सौवी रेल्तर्गते क्षीरं । विशीर्यंत सहस्रशः ॥ ९६॥ दोपो रोपोऽथवाऽन्यस्मिन् ॥ युक्तो धर्मपिदो न मे ॥ कमा सकृतं येन । सर्वस्य मुग्यदुःखछन् । ९७ ।। ततः किं कपायकलुपं कुरुपे स्वं । केपुचिन्ननु मनोऽरिधि- यान्मन्! | कर्मतोऽधिकममो न ददते । तर मूढ ! विहितं भातेर ॥९८॥ विपरोत्तेऽधुना भूपे । न त्राणं मम किश्चन ।। प्रिययो- वापि गीलम्ग । रसोपायोऽस्ति कोऽपि न ॥ ९९ ॥ आराद्धस्तचिरं जैनः । शरणं धर्म एव नः ॥ शरणं तं प्रपन्नानां । सुरा हि पार्थितपदाः ।। २०० ॥ व्यराधयं न चेत्किश्चित् । कदाप्यामतिपत्त्यहात् ॥ हृदापि शोलसम्यक्त्वे । तद् द्राग्नश्यतु मे विपत् ॥१॥ उनि ध्याच्या स गचाव्यः । कायोत्सर्गेण तस्थिवान् । तदाऽऽकृष्टाऽभवत्साक्षात् । सयः शासनदेवता ।।२।। साऽवोचत्पारयोत्सर्ग। गनास्ते रिपद अयं ।। मातीताऽसि भूपैन । सरकारे पिहिते स्वयम् ॥३॥ इत्युदित्वा गता साऽपि । मन्त्र्युत्सर्गमपारयत् ॥ चिंत- यन् धर्ममाहात्म्यं । विस्मयानन्दमेदुरः ।। ४ ।। इतम मन्त्रिण पन्या-पप्यन्तःपुरमंस्थिते । चक्रतुः गोलभंगस्या-शंकया परिदेवनम् ।। ५ ।। अनुनेतुं तयोः पार्थ दासी: पैगीन्महीपतिः। नाबाक्तिपः कोपा-टोपाद् धिरुकुरुतःस्म ते ॥६॥ स्वर्विमानोपमावास । चित्रशालामपि स्थिते॥ दुखाते स्वमम- न्येतां । कारागार इव स्थितम् ॥७॥ दध्यनुस्ते धवस्याऽऽपन् सजनादिवियोगिता ।। तथा दुःखाय नौ नैव । शीलभ्रंशभयं यथा ॥८॥ विस्यति यदि मापः । शीलमालिन्यमावयोः ॥ मरिष्यावो द्रुतं नूनं । तदोपायेन केनचिन् ॥९॥ वरं माणपरित्यागो। न तु शीलस्य खग्डनं ।। प्रागत्यागे क्षगं दुग्यं। नरकः शीलखंडने ॥१०॥अनर्थः [अनार्यः] परिभूतानां । सर्वेषां शरणं नृपः। स एव यपमर्यादः । किं वाणं नौ ततोऽधुना ।। ११ ॥ अथवा धर्म एवाऽस्ति । त्राणं नौ जगतामपि ॥ विकटे संकटे प्राप्ते । रखतात्तत्स ·द्वितीयसर्ग: केपलि परित्रम ॥१५॥ एच नौ ॥ १२ ॥ धर्मः सम्यक्सशोलादिमनसाऽप्यविराषितः । यथाऽस्ते नौ तदा, रक्ष्याच्छीलं शासनदेवता ।। १३ ।। तावन्न पारयिष्यावः कायोत्सर्ग सुनिश्चलं । यावन्नौ भविता नैव। शीलभगभयक्षयः ॥१४॥ध्यात्वैवं कृतसं ते । कायोत्सर्गेण तस्थतुः॥ सैव देवी तदाऽऽकृष्टा । प्रत्यक्षाऽभूत्तयोरपि ॥ १५ ॥ करिष्येऽहं तथा शील-भंगो भावी यया न वां ॥ उत्सर्गः पार्यतामित्य- मुक्त्वा सा च तिरोदधौ ॥ १६ ॥ स्मरानॊऽथ नृपो घर-मविवाह्य कथञ्चन । तयोः संगसुखं लिप्मु-निश्यंतःपुरमाययौ ॥ १७ ॥ शय्यास्थोऽथ नृपो दासी-स्ते आनेतुं समादिशत् ॥ आनीते पारितोत्सर्गे । वाभिरेते तदन्तिकम् ॥ १८ ॥ सोत्कण्ठं वे नृपः पश्यन्नद्राक्षीदादिमा तयोः ॥ मुक्त्वा पादमुखं कुट-ग्रस्तां देव्यनुभावतः ॥ १९ ॥ अपृच्छा नृपो भद्रे ! । कुष्टोऽभूत्ते कदा कथं । साऽप्यवादीचिरत्नोऽयं । वैद्याऽसाध्यः स्वकर्मणा ॥ २०॥ द्वितीयां यावदासन्नो । करोत्यालिङ्गितुं नृपः। तावचद्देइदुर्गधा-दुर्दराद्विधुरोऽभवत् ॥ २१ ॥ पमच्छ च नृपो भद्रे ! । दुर्गधस्ते किमहफे ।। साऽवोचकर्मणा वैद्या-साध्यो जातश्चिरादयम् ॥ २२ ॥ विरकश्चित्रशालायां । प्रेष्येमे स व्यचिन्तयत् ॥ घिग् दैवं दूषितं येन । स्त्रीरत्नद्वयमीदृशम् ॥ २३ ॥ भोजनावसरे नैवं । ज्ञातो दोषो मयाऽनयोः ॥ दुकूलाच्छादिवांगत्वा-दूरस्थत्वाच्च किं किल ॥ २४ ॥ ज्ञातः पुरोधसा नैपोऽनयोर्दोपो सुधा ततः, कारितोऽऽहमयं धिक त-मपरीक्षितवादिनम् ॥ २५ ॥ एतदर्थ मया निन्ये । मन्त्री सर्वगुणोऽपि हि ।। कष्टं तथा च मालिन्यं । धर्मः कीतिः कुलं यशः ॥ २६ ॥ सचिवे वैरिगृह्यत्वा-दिकं मन्येत कोऽपि न ॥ मन्येत निखिलो चिनः । कपट तु पुरोधसः ॥२७॥ स बधर्मा सदम्भश्च। मन्त्रिणा धिक्कृतः पुरा॥ पापे कर्मणि सर्वत्राऽ पोशा हि स्खलंति न ॥ २८ ॥ मातनिश्चित्य तत्सर्व-मुपायैवुदिसंभवैः ॥ निर्दोषत्वे न्यसिप्येऽहं । मन्त्रिणं प्राक्तने पदे ।। २९॥ प्रिये ·वस्याऽर्पयिष्यामि । शिक्षयिष्यामि दुर्जनान् ॥ विचिन्त्यैवं नृपोऽनैपीत् । खेदाचर्यमयीं निशाम् ॥ ३० ॥ अयो मात पोऽध्यास्त । सभा राजन्यमण्डितां ॥ नरैराहूय पप्रच्छ । तं नरं लेखहारकम् ॥३१॥रे! सत्यं वद लेखोऽयं । कर्य केन तवाऽर्पितः ॥ अवदन्त भिया तं च । स नरैर्वहचाडयत् ॥ ३२ ॥ ताड्यमानोऽब्रवीद्विभो । रोरस्ताइये सुधा किमु ॥ बहुइना प्रलोभ्यैत-कारितोऽस्मि पुरोधसा ॥ ३३ ॥ पुरोधोऽक्षरसंवादं । लेखे दृष्ट्वा महीपतिः॥ प्रसरत्मतिभः सर्व । निविपये तयथास्थितम् ।। ३४ ॥ ततो निगढभंगेन । नरैराहूय मन्त्रिगं । क्षमयित्वा नृपो गाढं । सचक्रे भूपणादिभिः ॥ ३४ ॥ समिय तं गनारूद । राजन्याऽऽवलिसंयुतं ॥ नृपः भैपीद्गृहे बाधा-डम्बरेण पुरस्सरम् ॥ ३६ ॥ मन्त्रीमिये च वृत्तान्तं । देववाभापणादिकं ॥ मिथः पृष्ट्वा च युध्ध्वा च । धर्ममाहात्म्यमस्तुवन् ॥ ३७ ॥ धिक्कृत्य बहुधा क्रोधा-दंडयित्वा पुरोधसं ॥ स- लेखहारकं भूपः । स्वदेशान्निरवासयत् ।। ३०॥ नृपस्त्यक्त्वा कुसंसर्ग । प्राग्वन्मंत्रिण्यवर्चत ॥ राजद्वयविरोधोऽपि । भनस्तेन स्वयुदितः ॥ ३९ ॥ अन्येयुः सदसि क्ष्माभृत् । पीत्याऽभापत धीसलं ॥ सदोपे ते मिये मन्त्रि-नन्यां किं नोपयच्छसे ॥४०॥ मन्त्र्यवादीन्महापापं। यस्य तस्माऽपि वश्चने ॥ किं पुनः स्वामिनस्तेन । वच्मि राजन् ! ययास्थितम् ॥४१॥ सदोषे नैव ते किंतु | सर्वांगसुभगे परं ॥ तदा तच्छोलरक्षायै । देव्या ते दर्शिते तथा ॥४२॥ कयमेवमिति मोक्ते । राज्ञा मन्त्रीश्वरो जगौ ॥ कायोत्सर्गादिकं सर्व। पूर्वदृत्ता- न्तमादितः ॥४३॥भूपो दध्यावहो देव्या । भाग्यादरम्पनुकंपितः॥ यदेवं बोधितो दुष्टो-ऽप्यहं भस्मीकृतो न तु ॥४४॥ मशशंस ततस्तेषां। धर्ममाहात्म्पमद्भुतं ।। अकृत्पकारिणं मन्त्रि-समक्ष स्वं जगई च ।।४६|| ज्ञात्वा सम्यक्त्वशीलादि-माहात्म्यं तत्पुरेऽपि च ॥

·जयानन्द
केलि
चरित्रम्
द्वितीयसर्ग
॥१॥
सर्वशक्त्याऽहतं धर्म। सर्वे प्रायः प्रपेदिरे ॥ ४५ ॥ गुरुपाचेऽन्यदाऽऽलोच्य । परस्त्रीकामनादिजं ॥ अक्षिपत्पातकं भूपः । प्रायश्चि-
तादिभिर्वहु ॥४७॥ संजातढिमा धर्मे । पुण्यराशीनिवांगिनः ॥ नृपः प्रति पुरग्रामं । विहारान्निरमापयत् ॥ ४८ ॥ अपूपुजद्गुरुन्
भक्त्या। द्वधा मुनिजनैः सह ॥ करमुक्तीप्टदानायैः । मुखाचक्रे सर्मिणः ॥४९॥ तीर्थयात्रादिपुण्यानि । दीनदानानि च व्यधात् ।।
प्रावीवृतदमारिं च । दयालुनिजनीति ॥ ४९ ॥ नित्यमित्यखिलैः पुण्यै-थोपार्ययोचितैः ॥ समयं गमयन् राजा-ऽपूरयद्यशसा
जगत् ॥५०॥ चतुर्भिः कलापकम् ॥ सचिवोऽप्येवमे वैता-न्यखिलानि विशेषतः ।। सर्वशक्त्या व्यधात्पुण्यान्युग्रभावः प्रियान्वितः
॥५१॥ आर्चतां त्रिःसमं भूपा-माल्यौ तौ प्रत्यहं जिनान् ॥ द्विः प्रत्यक्रामतां प्रत्या-ख्यानोन्सर्गादिकारिणौ ॥५२॥ अपुपोपधतां
पर्व-स्वतिथ्यादिषु दायिनी ॥ विदधाते वहुन्येवं । पुण्यान्येतौ पराण्यपि ॥ ५३ ॥ पुण्यान्येवमकार्टी ते । भावान्मन्निप्रिये अपि।।
॥ कियतीस्तेऽनयन् वर्ष-कोटीधर्ममयीरिति ॥५४॥
अन्येषुः केवली तत्रो-याने सोऽतिवलो गुरुः ॥ भगवान् समवासार्पोद् । भूयो भूरिपरिच्छदः ॥ ५५ ॥ ततो
बपितो राजा । सद्योऽप्युद्यानपालकैगा ददौ तेभ्यो महादानं । मुदितः पारितोपिकम् ॥४६॥ ततः सचिवसामन्त-सेनान्यादितो
नृपः ॥ आगात्केवलिन नन्तुं । सर्वद्ध सह नागरैः ।। ५७ ॥ स त्रिःप्रदक्षिणीकृत्य । नत्वा स्तुला च तं गुरुं । परिवारादिभिः
साकं । यथास्थानमुपाविशत् ।। ५८ ॥ धर्मलाभाशिपं दत्वा-ऽनुगृहणस्तांस्ततो गुरुः ॥ भवांभोधितरीतुल्यां । प्रास्तावीद्धर्मदेशनाम्
॥ ५९॥ तथाहि-
स्पृहां सुखेष्वेव सृजति देहिनो । ददाति तान्याईतधर्म एव तु ॥ तमेव सेवध्वमतो युधा यतः । सुखश्रियः माप्नुत शाश्वतीरपि
॥१६॥

·॥६०॥ भोगा अनित्या वपुरप्पनित्यं । राज्यश्रियो गत्वरपंक्तिमुख्याः। अगत्तरं धर्ममतो भनध्व-मगत्वरानंदपदाय सम्यक् ॥६१॥ सम्पमिसम्येवि नृपादयस्ते । विशिष्य संविग्नहृदो बभूवुः ॥ अयो अपृच्छत्सचिवो मुनींद्र !। भवांतरे कीडगई बभूव ॥ ६२ ॥ नतः सदामोधाय । निनामहिमोक्तये ॥ उवाच केवली मन्त्रिमारभवं भगवानिति ।। ६३ ।। तयाहि- बभूव भरतेऽत्रैव । नगरे रत्नसंचये ।। नृपतिर्नरदचाख्यः । ख्यातो वित्रस्तशात्राः ॥ ६४ ॥ तस्यासीन्नृपतेर्मान्यो । नंदनी नाम मालिफः ॥ अभूतां न प्रिये तस्य । सुनंदामुभगाभिधे ॥६५॥ मालतीयूधिकाकुंद-चंपकादिद्रुमान्चितात् ।। नृपदत्तान्महारामात् । मदि पापितात्स्वयम् ॥६६॥ नित्यमुचित्यपुष्पाणि । ग्रथिताप्रथितान्ययं ॥ देवपूजांगभोगादौ । पूरयत्पवनीशितुः ॥६७॥ युग्मं ॥ उनसादीनलंफारान् । पौप्पान पुष्पगृहाणि च ।। कृत्वा च पुष्पशय्यादि । नृपति रञ्जयत्ययम् ॥६८॥ तत्रोधाने महाचैत्य-मतनेऽ- भंलिहेऽन्यदा | पूग्यमान युगादी । पौरैः प्रौढतमर्दिभिः ॥ ६९ ।। स वीक्ष्याऽचिंतयत्कश्चि-दयं देवो महानहो ॥ य एवं पू- ज्यतेऽस्याऽर्चा । सफला भविता ततः ॥ ७० ॥ विचिन्त्येत्यईतोऽग्रेऽयं । बीजपूरमढौकयत् ॥ दौक्यमानानि लोकैस्ता-न्यवेक्ष्यो- गमभावतः ॥ ७१ ॥ दिने तस्मिश्च भूपोऽस्मै । पौप्पालंकाररञ्जितः ।। प्रसादमधिकं चक्रे । मेने सोचाफलं ततः ॥ ७२ ।। तदादि कुमुमैः पौः । फलश्क्षेप विशेषतः ॥ आनन्नहन्ति । तद्गुणायविदन्नपि ।। ७३ ॥ अधिकं राजमानादि । दृष्ट्वा तस्य पिये अपि ॥ निनमानतुष्टरुले कार्येऽलसो हि कः ।। ७४ ।। तस्य चैको भुजिष्योऽभू-त्सुकण्ठः कठिनाशयः ॥ उद्वहत्ययमा- रामा-पुप्पभारं पुरागमे ।। ७४ ॥ अन्पदाऽयं शिरोन्यस्त-पुप्पभारः पुरं वजन् ।। अमिलन्मालिकेनोक्तः । पुरोगेणाऽनृजुः क्रुधा ।। ७६ ॥ त्वरितं नैपि कि मूड ! | किंवा निगडिवोऽस्य रे।। अतिक्रामति भूपस्य-देवा निसरो यतः ॥७७॥ अनेन वचसा क्रुद्धः।

·यसर्गः
जयानन्द
केलि
॥१७॥
पुष्पभारं विमुच्य सः ॥ गत्वा देशांतरे तादृक्-संसर्गात्तापसोऽभवत् ॥ ७८ ॥ मालिकोऽप्यतिकोपित्वा-तमुपेक्ष्य दुराशयं ॥ तमु-
त्पाटय स्वयं गत्वा । भूभुजे समढौकयत् ॥ ७९ ।। प्रभावाजिनपूजाया-स्तस्य च श्रीरवर्द्धव ॥ इहाऽपि विहिता भावात् । सा हि
कल्पलतायते ॥ ८० ॥ दया च श्रीमुखादीनां । विशिष्योत्पन्नभावनाः॥ प्रत्यहं विदधुः पूजा-माहतों तेऽधिकाधिकाम् ॥ ८॥
मालिकः स प्रपूर्यायु-मन्त्रिस्त्वमुदपद्यत । ते च माग्भवपल्यौ ते-ऽत्राऽपि पल्यौ वभूवतुः ॥ ८२ ॥ तापसः सोऽपि
चाऽज्ञान-तपस्तप्त्वाऽऽयुपः क्षये ॥ पुरोधाः समभूत्ते पाग-भवसंस्कारतो द्विपन् ।। ८३ ।। त्वया निगडितोऽसीति-गिराऽयं धि-
कृतः पुरा ।। राज्ञा निगडयामास । तत्वां कूटमपश्चतः ॥ ८४ ॥ यगिराऽप्यय॑ते कर्म । तत्साक्षादेव भुज्यते ॥ एवं विज्ञाय भो
विज्ञा । कुरुध्वं योगसंटतिम् ।।८५॥ इति श्रुत्वा जगौ मन्त्री । मुने ! यद्गदितं त्वया ॥ जातजातिस्मृतिः सर्वै। पश्यन्नस्मि तयैव
तत् ॥८६॥ अव्यक्ताया अपि श्रीम-जिनार्चायाः फलं यदि ॥ एवं नृभवभोगादि । व्यक्ताया भावि वत्कियत् ॥ ८७॥ इत्यादि
चिन्तयत माग-भवं श्रुत्वा स्वमंत्रिणः ।। नृपादयोऽधिकं मापुः । संवेगं भवभीरवः ॥ ८८ ॥ प्रतिपद्य यथाशक्ति । धर्म शर्मकरं
ततः।। नत्वा केवलिनं जग्मु-नृपमंत्र्यादयो गृहान् ॥८९॥ जातजातिस्मृती वाचा । गुरोमैत्रिमिये अपि ॥ संवेगं परमं माप्ते । नत्वा तं
पापहम् ॥१०॥वभूवुबहवः पुत्राः। क्रमान्नृपतिमन्त्रिणोः। कलायौवनरूपाढ्याः। कन्यास्ते परिणिन्यिरे ॥११॥ अन्येद्युभववैराग्या-
दाना मन्त्री च नंदने ।। राज्यं व्यापारभारं च । न्यास्थद् ज्येष्टे निजे निजे ॥ ९२ ॥ ब्रह्मचर्यं प्रपद्याऽय । सचित्तपरिहारिणौ ॥
आरंभाद्विरतौ पायो।जज्ञाते नृपधीसखौ ॥१३॥नित्यमर्हद्गुरूपास्ति-मुसमाहितमानसौ । तादृक्पुण्यपरीवारौ। स्वाध्यायध्यानतत्परौ
॥ ९४ ॥ समयं गमयंती ता-वन्येयुः पौपधौकसि ॥ Rपन्नपौपधौ रात्रौ । कायोत्सर्गेण तस्थतः ।। ९४ ॥ युग्मं । तावत्तत्रामिरु-
॥१७॥

·जम्यो । मनपानेरितः ।। जलयन् सर्वतो गेहान् । हाहाकारपरे पुरे ॥९६॥ बहु विधाप्यमानोऽपि । भटधूलिनलादिभिः॥ पदिष्णुः पोपधागारं । सोऽभ्यायन् ददृशे जनै ॥ ९७ ॥ ततो नृपपरीवारः । पौपषी पौषपस्थितः ॥ वभाषे भयसंभ्रान्त-मानसः माणगंगयी ।। ९८ ॥ स्वामिन्नायात एपामि-रभित पौपचालयं ॥ इतो निर्याहि निर्याहि । सहसा सह मन्त्रिणा ॥१९॥ इति थुत्यापि दृष्टानि । दथ्यतुर्भूपमन्त्रिणी ।। अयोत्सर्गः मतिज्ञात-स्तद्भगः क्रियते कथम् ॥३००। मृत्यु जीवितं वास्तु । ननु पापपरखडनं ।। युक्तं चंक्रमणादात्री । धर्मों यज्जीविताधिकः ॥ १ ॥ सर्वत्र सुलभाः प्राणाः । शुद्धो धर्मस्तु दुर्लभ ॥ प्राणां- तेऽपि ततो रक्ष्यो । धर्मों यः शिरधर्मकन् ॥ २ ॥ हूक्तेऽप्यथ निर्यातौ । न यावन्नृपधीसखौ ॥ तावत्पौपधिकाः सर्वे । परेऽपि ला निर्ययुः ॥ ३ ॥ ततोऽनि मस्तं वीक्ष्य । समं जनभयारवैः ॥ निश्चित्य मरणं याव-देतावनशनीयत ॥४॥ तावन्नाऽनि क्व- चित्कोग-हलं न च जनोजवं ॥ स तो परिवारादि । स्वभावस्थं त्वपश्यताम् ।।४ ॥ अस्मत्सोभाय देवेन । केनापीदं तु दर्शित। इति ती विस्मयापन्नी । यागिन्तयतः क्षणं ॥ ६ ॥ तात्कश्चित्सुरः पुष्प-दृष्टिं तदुपरि व्यधात् ।। मणम्य तौ वभापे च । सर्वतो पोतयन् दिशः ॥ ७॥ निश्चलनतयोरप । सौधर्माधिपतिः स्वयं ।। पोपधातदाढर्थ । वा माशंसत्मौदपर्पदि॥ ८॥ एतदश्रधानो- नाऽऽ-गत्य पर्यंक्षिपीत्यहं ॥ परीक्षायां तु नियूदौ । युगामे नमोऽस्तु वाम् ।। ९ ॥ इत्युक्त्वा दुंदुभिवान-रत्नस्वर्णादिवर्पणैः ॥ कला विचमत्कारं । मणम्यैतायगात्सुरः ॥ १० ॥ उत्सर्ग पौषधं तौ । पपूर्यावसरे वतः ॥ शृण्वानो धर्ममाहात्म्प-प्रशसां जनतामुखात् ॥ ११ ॥ पारणं चक्रतुः पाप-चारणं मुनिदानतः ।। व्यधत्तामन्यदा सर्वाः । श्राफपतिमा अपि ॥ १२ ॥ युग्मं ॥ प्रतिमाश्चैवं-दसण १ वय २ सामाइय ३ । पोसह ४ -

·द्वितीयंसर्ग:
जयानन्द
केयलि
चरित्रम
॥१६॥
पडिमा ५ अर्बभ ६ सच्चित्ते ७ ॥ आरंभ ८ पेस ९ उद्दिष्ट-वजए १० समणभूए अ ११ ॥ १३ ॥ 'तपः कृत्वाऽवनुकाले। मत्वाऽऽयुः
मांतमात्मनः ॥ विधायाराधनां शुद्धा-नशनं च समाहिती ॥ १४ ॥ परमेष्टिस्थिरध्यानौ । विहाय नृतमिमौ ॥ उत्पन्नौ त्रिदिवे
शुक्रे । शकसामानिको सुरौ ॥ १५ ॥ तयैव मन्त्रिणः पल्या-वपि धर्मात्सुसेवितात् ॥ तत्रैव मन्त्रिदेवस्या-ऽनायैतां मुद्ददौ मुरी
॥ १६॥ ततो जयजयाराव-मुखरैः सेवकामरैः ।। अप्सरोभिश्व सस्नेहं । स्तूयमानगुणा इमे ।। १७ ।। नवीनोत्पन्नकृत्यानि ।
कृत्वा यथाविधि ।। भुञ्जते यानि सौख्यानि । वानि वाचामगोचरः ॥ १८ ॥ नंदीश्वरादितीर्थेषु । यात्रा पुण्यानि कुर्वते । शृण्वन्ति
तीर्थकृत्पा। धर्म ते शुद्धदर्शनाः ॥ १९ ॥ त्रिभिविशेषकं ॥ अमेयमुखलीनानामेवं तेषां क्षणादिवत् ॥ वर्पकोटयोऽप्यसंख्यावा ।
यांति ते नो चिदंत्यपि ॥२०॥ माग्भवे मुनिदानादी। हाईश्रद्धाविशेषतः॥ मन्त्रिजीवोऽधिकं किंचि-सुरसौख्यमभुत सः ॥२१॥
पुरोधा बसुसारोऽथ । राज्ञा निर्वासितस्तदा ॥ भ्राम्यश्चित्रेषु देशेषु । न क्यापि स्थानमासदत् ॥२२॥ मुग्धान् दुर्वासनाभिः
स । वासयन् दुष्टचेष्टितः ।। रौद्रातध्यानयुग मृत्वाऽऽ-दिम नरकमासदत् ॥२३॥ क्षेत्रनं विविधं तत्र । परमाधार्मिकैः कृतं ॥ मियश्व
विहितं दुःखं । स सेहे माच्यकर्मणा ॥ २४ ॥ उध्धृत्य नरकात्तस्मा-द्भवांस्तियवसंख्यशः ॥ प्रपूर्य क्याऽपि विमोऽभू-निःस्वो
दुःखी स दुर्भगः ॥ २४ ॥ दौस्थ्यादिदुःखनिर्विष्णः । संगमातादृशो गुरोः॥ पारिवाज्यं प्रपेदेऽसौ । तपस्तेपे च दुस्तपम् ॥२६॥
ततो ज्योतिष्कदेवोऽभू-धूमकेतुरिति श्रुतः ॥ भुङ्क्ते स बहुधा सौख्यं । मिथ्याष्टिमहर्दिकः ॥ २७ ॥ अथ सोऽतिवलो नाम्ना ।
नृपमन्व्यादिबोधकृत् ।। रानपिः केवलज्ञानी । विजहार चिरं भुवि ॥ २८ ॥ दानदिधर्मस्य फलं निशम्य । चारित्रधर्मस्य च तत्त.
१ तप वृशतन् काले
॥१८॥

·दे निशम्य । वाभियोगे भविनः कुरु । जयश्रियं कर्मरिपोर्भमध्वम् ॥ ३० ॥ इति तपागतानायकश्रीमुनिमुंदरमूरिचिरचिते राजाधिराजश्रीजयानंदराजर्षिचरिने जयच्यूके तत्माग्भवतयनरवीरनृपभवद्वय- चमुसारपूरोहितस्वरूपाऽतिबलरानपिदृष्टांवचारित्रधर्ममभावादिवर्णननामा द्वितीयः सर्गः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥ amanthammmmmmmmm1011211111111123 ॥ अथ तृतीय सर्गः॥ जगधीदोऽस्तु मेस श्री-नेमिनन्यांदप्रभः ।। श्रेयोवल्लीपरोहाय । यः स्मृतोऽपि सदा भवेत् ॥१॥अथाऽस्ति जंबूद्वीपेऽस्मिन्। भरतक्षेप्रमध्यगः ॥ वैतादयः प्रौदशोभादयः । शैलः पूर्णपरायतः ॥ २॥ नानाशस्यफलोपेत-क्षेत्रेऽस्मिन् भरते विधिः ॥ विप- पशुनिषेधार्थ । धने दण्ड तु यं सदा ॥३॥ पृथु पंचाशत मूले । योजनानि दशोपरि॥ पंचविंशतिमुचो यो । व्याप पूर्वापरांबुधी ॥ ४ ॥ कोदकिन्नरपुग्माणां । यत्राऽईद्गुणगापिनां ॥ गीतैः कृतमविथुद्धि-गौयंतीव गुहा अपि ॥ ५॥ यत्रादिमे श्रेणियुग्मे । पंचाशत् पष्ठिरेव च ॥ पुराणि भाति खेदानां । स्वर्णरत्नमय हैः ॥ ६ ॥ सौधर्मेन्द्रलोकपालाऽ-भियोगिकसुरालयाः ॥ द्वितीये तु श्रेणियुग्मे । नानाविधमणीमयाः ॥७॥ सिद्धायतनयुरुसिद्ध-कूटादिनवकूटभृत् ।। शिरो विभ्राजते यस्य । क्रीडद्देवाप्सरोगणैः ।।८।। ममस्त्यनोत्तरश्रेण्यां । मणिस्वर्णमयालयैः ॥ नित्योधोतमय रम्यं । पुरं गगनवल्लभम् ॥९॥ अतिभानुप्रभैयस्मि-न्नित्यालोके

·तृतीयसर्गः
केवलि
चारित्रम
॥१९॥
मणीयहैः ॥ विभागं जानते कोका । न तु लोका दिनोपयोः ॥१०॥ यस्मिन् मोल्लासिनोमो-दीक्ष्यार्थस्मरसंपदः ॥ तेषां
कारणकार्यत्वं । जनैः साक्षात्मतीयते ॥ ११ ॥ सहस्रायुधनामाऽभूत्तस्य विद्याधराग्रणीः ॥ अधीशः शश्वदानंद-मयी. कुर्वन्निनाः
मनाः ॥ १२ ॥ यत्मतापस्य भानोश्च । विश्वे घोतिधुतोऽप्ययं ।। भेदः सदोदितो ह्याधः । परस्त्वपरथा यतः ॥ १३ ॥ तस्या-
भून्मालिनी नाम्ना । शीलादिगुणमालिनी ॥ कांता कांतानुरक्तांत:-करणा करुणान्विता ॥ १४ ॥ साऽन्यदा चक्रिणं स्वप्ने-द्रा-
क्षीदाख्यच्च भूभुजे । चक्रया भाविनं पुत्रं । सोऽप्यूचेऽथ जहर्ष सा ॥१५ ॥ नरवीरनृपस्याऽयो । जीवः शुक्रदिवश्च्युतः ॥ सुरः
कुक्षाववातारी-तस्याः पूर्णे सुरायुपि ॥ १६ ॥ सहिने सुमुहूर्त च । तस्याः पुत्रस्ततोऽजनि ॥ सर्वलक्षणरम्यांग-तेजोभिर्भासयन्
दिश ॥ १७ ॥ पिता जन्मोत्सवं चक्रे । वर्दापनकसंकुलं ॥ वाद्यनादमयं दाना-यानंदितजनप्रजम् ॥ १८ ॥
पिताऽथ सुभगाकारं । तं नेत्रानंदिनं सुतं ॥ चक्रे चक्रायुधं नाम्ना । मातृस्वमानुसारतः ॥ १९ ॥ वधे पाल्यमानोऽयं ।
धात्रीभिः मियदर्शनः ॥ प्रजामनोरथै सार्द्ध-मिव कल्पद्रुमाङ्कुरः ॥२०॥ उचिते समये कष्टं । विनैवाभ्यैप्ट शिष्टधीः।। सकलाः स
कलाचार्या-च्छास्त्रशस्त्रानुगाः कलाः ॥ २१ ॥ समयेऽथ पिता तस्मै । सौभाग्यनिधये ददौ ॥ प्रज्ञप्त्याया महाविद्या । विनीताय
सहस्रशः ।। २२ ।। लीलया साधयत्सोऽपि । समग्रास्ता यथाविधि ॥ सिद्धाय भाग्यसत्वाभ्यां । तत्सिद्धिस्तद्वशा यतः ॥ २३ ॥
सिद्धपति स्म ततश्वाऽस्य । दिव्यास्त्राण्यप्यनेकशः ॥ पूर्वपुण्यानुभावेन । किं दुःसाध्यं हि तादृशाम् ॥ २४ ॥ अप्सरोजित्वरीरूपैः।
कनीविद्याभृता क्रमात् ।। स्वयंवराः पिता तेन । शतशः पर्यणाययत् ॥ २५ ॥ ताभिः स्नेहाईचित्ताभिः । स्वर्वधूभिर्जयंतयत् ॥
सर्वांगीणम क्तैप । चिरं भोगसुखाद्ययम् ।। २६ ॥
॥१९॥

·भन्येधुरागमत्तत्र । चारणश्रमणो गुरुः ।। भुवनानंदनो नाम्ना । ज्ञानवान् सपरिच्छदः ॥ २७ ॥ सहस्रायुधभूपोऽथ । विद्या- घरगणान्वितः ॥ सर्वदर्या तं गुरुं नवा-ऽोपीद्धमै सुवादियुक् ॥ २८ ॥ मयुद्धो लघुकर्मत्वा-द्राज्ये चक्रायुध मुतं ॥ विन्यस्य तद्गुरूपाते । स मानाजीधयाविधि ॥ २९ ॥ चक्रायुधनरेंद्रोऽपि । सम्यक्त्वादि भपद्य सः ॥ गुरुं प्रणम्य पित्रादीन् । महपीच गृहेऽगमन् ॥ ३० ॥ मपौ यथाशक्ति । धर्मानन्येऽपि भूरिशः ॥ यथास्थानमगुः सर्वे । व्यहापींचाऽन्यतो गुरुः ॥ ३१॥ सहस्रा- युधरानपिं-हिरन गुरुणा सह ।। अभ्यस्य द्विविधां शिक्षा। संवेगरसवारिधिः ॥३२॥ अधीत्यांगान्ययं पूर्वा-ग्यपि नानातपोरत ॥ प्रमाद्गुरुपदं भेजे । फियत्तादृग्गुणे हि तत् ॥ ३३ ॥ युग्मं ॥ अय चक्रायुधः क्षमा-महादोर्दडविक्रम ॥ विद्यादेव्याप्तचक्रेण । समभूत्सान्वयाभिधः ॥ ३४ ॥ कृत्वान्यान्यपि रत्नानि । कृत्रिमाणि स विद्यया ॥ चक्रित्वं ख्यापयामास । स्वस्य सर्वान् जयन्नृपान् ॥ ३४ ॥ अन्यदा सप्रियो नंदीश्वरे गत्वाऽर्चयज्जिनान् भक्त्याईतां पुरः सम्यक् । सोऽनीत्सुमनोहरम् ॥३६॥ अवोवदन् विचित्राणि। सम्यग् वायानि तत्मियाः॥ जगुश्च जिनगीतानि । तैर्नाटयश्रीरवर्द्धत ॥ ३७ ॥ नाट्यभक्तिं च तां वीक्ष्य । कश्चित्तस्मै सुरोऽतुपत् ॥ स कामितकरी विद्या-मर्हद्भक्तिवशाददौ ॥३९॥ ससाधननिधि चक्री । गृहित्वा विनयेन तां ॥ जिनान् देवं च तं नत्वा । सप्रियः स्वपुरे ययौ ॥ ४० ॥ अन्यदा सुरदत्तां तां । विद्या साधयितुं कचित् ॥ स शाहलवने शैले। तपोध्यानः प्रचक्रमे ॥ ४१ ॥ लंकेशः शतकंठोऽथ । मेरो नत्वा निनेश्वरान् । आगमत्सपियस्तत्र । व्योम्ना लंकां प्रति नजन् ॥ ४२ ॥ वियां साधयतस्तस्य । सप्तमेऽहनि मूर्द्धनि ।। खेहेंद्रगतकण्ठस्य । विमानं गच्छतोऽसवलत ॥४३॥ विलोक्याधः स तं ज्ञात्वा । ध्यानस्थं तरुणा सह ।। विद्याविकुर्वितै गै--

·8
तृतीयसर्ग:
केवलि
परित्रम
॥२०॥
ध्यागादषितः क्रुधा ॥४४॥ एवमप्यचलध्यान-स्याऽस्य खेटपतेस्तदा॥ विद्या सिषेध सा नागान् । वित्रास्य विलसद्युतिः॥३४॥
वत्स ! सत्वेन तेऽनुष्यं । मत्मसादाजगन्जय ॥ स्मर्त्तव्याऽहं त्वया कार्य । पोच्येति च तिरोदधौ ॥४६|| युग्मं ।। प्रज्ञप्त्या खेटराजो-
ऽपि । ज्ञातलंकेन्द्रचेष्टितः ॥ माविशत्स्वपुरे तुष्टो । वृद्धस्त्रीकृतमङ्गलः ॥ ४७ ॥
पतिखेटयुगं तस्य । तमन्येद्युय॑जिज्ञपत् ॥ संत्यनन्यसमाः कन्या । अष्टायोध्यापतेः प्रभो ! ॥४८॥ सप्तद्वीपीभुवा स्त्रीणां ।
समग्राऽप्सरसामपि ॥ आच्छिन्नै रूपसारैर्नु । विहिता या जगत्कृता ॥४९॥ त्रीपु सर्वोत्तमास्तास्त्वं । पुंमु सर्वोत्तमोऽईसि ॥
पाणी कुर्विति यदेवे । योज्यंते शतपत्रकाः ॥ ५० ॥ निशम्पेति पुराप्येप । दिग्यात्रायाविकी शं ॥ मत्ययोध्यापुरी चक्रे । माचल-
मौदसेनया ॥५१॥ उद्यान माप्तवास्तत्र । पश्यत्रासाकुलां पुरीं ।। श्रीचंद्रस्य तदीशस्य । दूतेनेदमनिज्ञपन् ॥५२ ।। कन्याष्टमयुतं
दण्डं, देहि दागेहि वा युधे । न्याय्ये पयि स्थिता भूपा-च्छलान महरंति यत् ।। ५३ ॥ तत् श्रुत्वा विक्रमाक्रान्त-दिक्चक्रः सोऽ-
भिमानवान् ।। कन्यापदानं दूरेऽस्तु । न दंडमपि दित्सति ।। ५४ ॥ मेलयित्वा महानीकं । ततो युद्धाय निर्ययौ । भीष्मश्चानीकयो-
रासी-दणो यमकुलोत्सवः ॥ ५५ ॥ अभांक्षीद्वीरहीरोऽथ । श्रीचंद्रः खेटराइवलं ॥ सह तेन ततश्चक्री । युयुधे दुर्धरधः ॥ ५६॥
धनुर्वमशिरखाण-च्छेदायैश्चक्रिणा नृपः । भृशं व्याकुलितः पूर्वा-राद्धं सस्मार नाकिलम् ॥५७॥ श्रीचंद्रः स्माइ तं माप्तं । वध्ध्या
खेटेन्द्रमर्पय ॥ सोऽवादीन्नात्र भाग्यादधे । मभवाम्यन्यदर्थ्यताम् ॥ ५८ ॥ नृपोऽवक् तद्गुरोः पार्च । मुंच मां प्रवजामि यत् ।।
इहाऽत्र च पश्यमि । येन नाऽन्यपराभवम् ॥५९।। स्वशच्या चक्रिणोऽस्राणि । स्तंभयित्वा ततः सुरः ॥ तमुत्पाटय गुरोः पार्थे ।
तत्पुरोपवनेऽमुचत् ।। ६० ॥ संचिग्नः मागपि माम-द्विशिष्य च गुरोगिरा ॥ मात्राजीत्सर्व निस्संगो । धीरस्तद्भवसिद्धिकः ॥ ६१ ॥
॥२०॥

·पनिवासस्नत्तमको । तमच्या पुरः स्थित ॥ माडिपीदिस्मितः खेदां-स्तत्स्वरूपसुभुत्सया ॥६२॥ वैस्तया तत्स्वरूपोक्तौ ।
निम्मितमको सैन्यपुरु ॥ गला तर गुरुतं च । स रानमिदत ॥ ६३॥ वीक्ष्याय भूभुनः स । मंत्र्याचा भोगनिःस्पृहाः ॥
पोधिना गरगा पंच-मृतानि भारजन्मदा ।। ६४ ॥ तं श्रुत्वेदमस्यांत:-पुर्यस्ता समागताः ॥ गुरुपयोधिताः पंच-शतसंख्याः
माननुः ॥ ६५ ॥ रानति समयित्वाऽध । राज्ये न्यस्य च तमुतं ।। तगिरोद्वाद्य ताः कन्या-वक्री निगपुरीमगात् ॥ ६६ ॥
भूनरेवयमेाऽऽसीन् । श्रीचंद्र पालो नृपः।। निवेऽत्र ते जिताः सर्व । मुधा किं कीटकुटनैः ।। ६७ ॥ जेयास्तु पबलाः
पेटा। नृपो ध्यायेति सोऽन्यदा ।। स्मृत्वागः शतकंठस्याऽचलका प्रति क्रुपा ॥६८ ॥ तमायांतं चरैत्विा । वह्निदुर्ग समंततः।।
सपूर्ण पोजनेः पप्पा । लंकेशो विषया व्यधात् ॥६९॥ अय विज्ञप्तमनाया-ऽदृश्येऽस्मिन्नग्रसैनिकैः।। आस्फाल्य दयमानस्तद् ।
एनं व्याछुटर चक्रिणे ।। ७० ॥ ज्वालिनी विद्यया खेट-राजो विध्यापितार्थिपः ॥ मृतिकामांडवद्वज-मुद्गरेण वभञ्ज तम्।।७१॥
भंग द समायति । मत्ला चक्रायुधं नृपं ॥ शतकंठोऽविदपिटो । महासैन्योऽभिनिर्ययौ ॥ ७२ घोरस्तत्सैन्ययोजज्ञे । रणो विध-
भयंकरः ॥ भृशं भुनालोन्मत्त-भटानामुत्सवोपमः ॥ ७३ ॥ क्षणाच भटशखौध-पातितेभाऽश्वपत्तिभिः ॥ क्रीडोर्योव कृतांतस्य ।
रणभूमिरभूनदा ७४ ॥ एवं नाते रणे घोरे । भन्ने लंकापतेले ॥ स एव स्वयमुत्तस्थौ । निज संधीरयन् बलम् ॥७५॥ विदधाने
शरासार । वीरेऽस्मिन्नुन्नोऽन्दवत् ।। भानामगलन् जंतू-फलानीच मनोमदाः ॥ ७६ ॥ अभांक्षीत्स द्विपत्सैन्यं । रंभावन-
मिभराट् ॥ ततः सयं समुत्तस्थे । क्रुधा चक्रायुधो युधि ।। ७७ ॥ अन्वभावि तव स्थाम । ध्यानस्थेन मया पुरा ॥ द्वंद्वयुद्धेऽधुना
पीर ! ! पुनस्तत्माहीकुरु ॥ ७८॥

·तृतीयसः
केलि
चरित्रम
॥२२॥
इत्यादिवचनान्यस्य । मर्मवेधीनि जल्पतः ॥ सह श्रीशतकंठेन । घोरं रणमजायत ॥ ७९ ॥ तयोः सैन्यै च तयुद्ध-चित्रे-
क्षाविस्मृताहवे ।। तद्वाणमंडपच्छन्ना-कोतपे शर्मणा स्थिते ॥ ८० ॥ अथ लंकापतेश्चापं । शरैश्वक्रायुधोऽच्छिदत् ।। युयुचे तं नवं
लात्वा । सोऽच्छेत्सीच तमप्ययम् ॥८१ ॥ एवं सप्ताच्छिनचापान् । शतकंठस्य चक्रभृत् ।। ततोऽसौ शरसंधाना-पक्षमोजनि विहलः
॥८२ ॥ ततश्चक्रायुधेऽमुश्च-द्विद्यासान् सहस्रशः ॥ स तानतित्रसत्सयो । भीमान् गरुडविद्यया ॥८॥ आग्नेय्यादीनि विद्यास्रा-
ग्यसुंचत्स क्रुधा ततः।। चको मतिनयानैता-न्यपि मत्यायुधैः रयात् ॥८॥ लोहमारसहस्रात्म-मुद्गरेण ततः क्रुधा ।। मौलावता-
डपचका-युध लंकापतिर्बली ॥ ८५ ॥ न तथा माभवत् सोऽपि । चक्रिणे किंतु तत्कृता । एप मूछौं क्षणं भुक्त्वा-ऽमुंचन्नारीमि-
वाऽमियाम् ॥८६।। स्ववज्रमुद्गरेणाऽयं । लंकानाथ जघान च ॥ तदातव्यथयाध्याऽऽस्यात् । स्रवद्रक्तः समूच्छितः ॥८॥ तथा-
भूतमिमं विद्या-निगडैटपादपे ॥ दीनं पशुमिवाऽवना-चक्रो शक्रपराक्रमः।। ।। ८८ ॥ मुक्त्वाऽनाऽऽरसमान् रात्री। सैन्यमावास्य
तस्य च । निःशंकः सोऽभजन्निद्रा मुखमंतःस्ववाहिनीम् ॥ ८९॥
निदथ्यौ शतकंठोऽथ । स्वकृतैरेव कर्मभिः ॥ अहो जोवाः सहत्येव । दुःखान्यत्र परत्र च ॥ ९० ॥ पराभविष्यं चेन्नेमं ।
मूढो ध्यानस्थित तदा ॥ नाभविष्यत्तदेम मे । दुःखं दोपो ममैव तत् ॥ ९१ ॥ ययैतदुष्कृतं कर्म । सयो जज्ञे फलेग्रहि । आरंभा-
दीनि कर्माणि । भविष्यति तयैव हि ॥ ९२ ॥ महारंभात्मकं राज्यं । त्यक्त्वा दीक्षामुपादे ॥ ध्यात्वेति धीरधीलॊचं । पंचमुष्टिं
चकार सः ।। ९३ ।। ततो भावमुनेस्तस्य । सपः शासनदेवता । वंांच्छित्वा ददुर्वेपं । ततोऽयं यत्यभूद् द्विधा ।।९४ ॥ कायो-
त्सर्गेण तत्रैव । स तस्थौ सर्वसाम्यटक् ।। सत्ववृत्तिसावेव । धौरेप्वासन्नसिद्धिषु ।। ९५ ॥
॥२१॥

·भारसकेभ्यस्तत्तं । ज्ञात्वा चक्रो मुविस्मितः ॥ सेनाद्वययुतः पात-स्तत्राऽऽगत्य ननाम तम् ॥९६॥ तं स्तुत्ला क्षमयित्वा च । लंकांतः स मविश्य च ॥ श्री तमु राज्ये । प्रपन्नाई वीविशन् ॥ ९७ ॥ परिणिन्ये स तदत्ताः। शतं सर्वगुणाः कनीः ॥ अन्यानपि ततो द्वीप-नायकान लोलयाऽजयत् ।। ९८ ॥ ततः सर्वा वधूलात्वा । वैतात्ये चकभृययौ ॥ स तत्र दक्षिणश्रेणी महासरसि तस्मिन् ॥ ९९ ॥ सहसं खेनरेन्द्राणां । केल्यै तनागताः कनी। सुरूपाःस्वानुरक्ताय । निबुध्योपजहार सः॥१०॥ तवृते सौविश्वक्री । तत्पितॄणां निवेदिते ॥ तत्रैत्य युध्यमानांस्तान् । काकनाशमनाशयत् ॥ १॥ तदा च दक्षिणश्रेणेः सेव्यो निखिलखेचरैः ।। अधिपो वहिवेगोऽस्ति । नगरे रयनपुरे ॥ २ ॥ वैर्गला स्वकनीरत्तं । प्रभवेऽस्मै निवेदितं ॥ चक्रिणो- नापयकोषा-दिति दूतमुखेन सः ॥३॥ कनीठहता मुश्च । सनो भव रणाय वा ॥ सोऽप्यदो ज्ञापन मेने । शुधितस्य निमंत्रणम् ॥ ४ ॥ तवयाऽसौ ससैन्योडगा-नगरे रयनपुरे ॥ वहिवेगोऽपि तं सद्यो- ऽभ्यपिषगद्वलोन्मदः ॥ ५॥ तद्दिने दारुणो जातः । संग्रामस्तदनीकयोः ॥ वहिवेगो ददर्शाऽत्र । पत्तीभादीन्मृतान् वहन् ॥ ६॥ कृपालुश्चक्रिणं सोऽवन । किमावां परमाईतौ ।। पत्ती; भादीन्सुधा इन्व-स्तदल सैन्ययोधनैः ॥७॥ युध्यावहे द्वंद्वयुद्धे-नैवाऽवां वीरपुंगवौ । संविभागं न कांक्षति । जयस्य हि जिगीषवः ॥८॥ प्रपेदे चफभृवचा-ऽयुध्येतां तो शराशरि ॥ खड्गाखड्गि चिरं वीरौ। दंडादंडि गदागदि॥९॥ नाऽजीयत परं कश्चि-रकेनापि समविक्रमः ॥ उभयोः सिंहयोयुद्धे । सद्यः कः केन जीयते ॥ १० ॥ खिन्नश्वको ततोऽस्मापी-चक्रं तवागमज्ज्वलत् । तेन सर्वो- नसा वनि-वेगं याऽऽजधान सः ॥११॥ ततोऽपतन्मूञ्चितोऽयं । वातोधूतजरद्रुवत् ॥ साधर्मिकधिया चक्री । चेलेन तमवी जयन् ।।१२।। वनिवेगः समुत्तस्थौ । लब्धसंज्ञस्ततो चलो ॥ वज्रकायश्विरं मूछौं । न भजेच्छुद्धश्राद्धवत् ॥ १३ ॥ चक्रिणं स

·तृतीपसर्गः
जयानन्द
केवलि
चरित्रम
રરાય
।
सधावीक्ष्य। दध्यौ पित्रा समं यदि।। मानजिष्यं ततोऽद्रक्ष्यं । नाभिभूतिमिमा रणे ॥१४॥ चक्राहतोऽमरिष्यं वा । यदि वदुर्गवी
ध्रुवं । मायास्य पुण्यहीनानां । राज्ञा स्याकिमु सद्गतिः।।१५।। चेष्टया चानया चक्री । कृपालु नवत्सलः॥ संतोप्यैनं प्रणामाद्यै-
स्वत्कुर्वेऽवसरोचितम् ॥ १६ ॥
ध्यात्वेति तमय स्माह । राजंस्तव कृपाद्भुता ॥ स्फुटं कृतापराधेऽपि । याऽहीयत न मय्यपि ॥ १७ ॥ न युध्ये बंधुना
साई । ततो राज्यं गृहाण मे ॥ व्रतमेप चरिष्यामि । नमामि त्वां महावलम् ॥ १८ ॥ चक्री स्माइ न मे कार्य । तव राज्येण
भुत्व तत् ॥ प्रणाममेकमिच्छामि । स च राजन् ! कृतस्त्वया ॥१९ ॥ ततोऽसौ चक्रिणं नत्वा-भ्यर्थ्य च स्वपुरेऽनयत् ।। स्वान्य-
खेटकुलोद्भूताः । कन्याः पंचशतान्यदात् ॥ २०॥ पूर्व हठहृतास्ताश्च । मुदा तत्पितरो ददुः ॥ दक्षिणश्रेणिगाः सर्वे । त प्रणेमुश्च
खेचराः ॥ २१ ॥ हस्त्यश्वायुपदा प्रौढां । चकुश्वाज्ञावशंवदाः ॥ कन्यावादुः सहस्राणि । रूपयौवनशालिनीः ॥ २२ ॥ ददौ मुख्य-
पुराण्यष्टौ । वहिनवेगाय चकभृत् ॥ शेषाणि शेपखेटेभ्यो । राजरीतिरियं यतः ॥ २३ ॥
अथ गत्वोत्तरश्रेण्या । तत्खेटान् लीलयाऽजयत् ॥ उपयेमे च तैर्दत्ताः । सहस्रं सोपदाः कनीः ॥२४॥ पोडशास्य सहस्राणि।
सर्वा स्वयंवराव ताः ॥ नित्ययौवनरूपायैः । पल्योऽभूवन् गुणैर्वरा।। २५॥ या कामितकरी विद्या । पूर्वमाराधिताऽमुना ।। तद्-
लेन जिगायाऽसौ । विपमानपि वैरिणः ॥ २६ ॥ एवं सर्वनृपान् जित्वा । निजे गत्वोत्सवैः पुरे ।। पूर्ण राज्यरमामेप । युभुजे
चक्रवर्तिवत् ॥ २७ ॥
तदादिवहिवेगेोऽय । संविनो विरतो भवात् ॥ प्रव्रज्यार्थी प्रतीक्षेत । परं गुर्वागमं सुधीः ॥ २८ ॥ पितरं स्वं महावेगं ।
॥२२॥

·चनुमानघरं गुरुं । भागत सपुरोगाने-ऽन्यदा श्रुत्वा जहर्ष सः ॥ २९ ॥ तत्र गत्वा मुदा नत्वा । तं पार्थ तस्य 'धीनिधिः ॥ पावनत्सप्तगत्या स । पुंसा सीणां च संयुतः ॥ ३० ॥ श्रीचंद्रश्रीवहिवेग-श्रीसहस्रायुधास्त्रयः ॥ राजर्पयः शिवं मापु-श्वारितात्त- दोऽप्पडो ॥ ३१ ॥ लंकेशोऽपि शिवं यातः । संयमापंचभिर्भवैः ॥ एवं चारिनधर्मस्य । महिमा युध्यतां बुधाः॥ ३२ ॥ निष्कलं- परिधर्मपालनान् । खेटराइ निरुपमाः प्रयोयसीः॥ एवमन युभुजे थियोऽयवा । शुधर्ममहिमा प्रमातिगः।। ३३ मितप्रमाणाः पछु ते जगदयो । मितप्रभावा मुरपादपादयः ॥ फलैमि तैरेव फलंति च द्रुमाखिधाऽपि ना धर्मजयश्रियो मितिः ॥ ३४ ॥ इति वपागाधिराजश्रीमुनिसुंदरमरिविरचिते श्रीनयानंदराजपिकेवलिचरित्रे जयश्यङ्के सहस्रायुधादिराजर्पिचतुष्टयचरित्रेण चारित्रधर्ममहिमपर्णननामा श्रादधर्मकलितश्रीचक्रायुधचरित्रवर्णननामा च तृतीयः सर्गः समाप्तः ॥ ग्रं १५० ॥ ॥ अथ चतुर्थः सर्गः प्रारभ्यते ॥ देवकुलपाटामणिः, श्रीरुपभः श्रेयसां ततिस्तन्यात् । मूर्तेरपि यस्यादेः महिमायत्ति नो कश्चित् ॥ १॥ अयास्ति भरतेडौ । नियादिपुरं पुरं । श्रिया सर्पपुराणां य-द्विजयात्सान्वयाहयम् ॥१॥ वर्णिकामिव नाकस्य । विधि- यदुव्पदीदृशत् ।। तदपिकानां दानादि-पुण्याचादरद्धये ॥ २॥ यत्र चैत्याट्टकोटौकः-केलिवापीवनश्रियः ॥ पश्यतः प्रशशंसुः 'पास्यपी २ मितप्रमाणास्तनुभूत गदयो ·चतुर्सर्गः जयानन्द केवलि परित्रम ॥२३॥ स्वां । देवा नेत्राऽनिमेपताम् ॥३॥ यत्र प्रत्यक्षमीक्षित्वा । धर्माधर्मफलान्यपि ॥ नास्तिको नास्ति कोऽपि स्म । तत्वश्रद्धानतो ध्रुवम् ॥ ४ ॥ जयस्तत्राऽभवदाजा । राजमानो जयश्रिया ॥ भ्राताऽस्य युवराजश्व । विजयो विजिताऽमुहत् ।। ५ ॥ सन्न्यायरुचिभिः पृथ्वीं । सूर्यचंद्रमसोरिव ।। तयो?तयतो नैव । काप्यनीतितमोऽभवत् ।। ६ ।। सुहृदां द्विषतां चापि । ददतुः क्षितिमेव या ॥ तुष्टौ रुष्टौ च विख्यातौ । सविवेकी तथाऽप्यहो ॥७॥ सर्वभीतिगदान हत् । भुवि पाद्गुण्यभेपजैः।। आश्विनाविव या धातु-नियोगादव- तेरतुः ॥ ८॥ तयोर्वभूवतुः पल्या । विमलाकमलाभिधे ॥ भोंः सर्वार्थदृन्वयौं । राज्यलक्ष्मीदृशाविव ॥९॥ हरदग्धं स्मरं त्यक्त्वा । रतिमीती किल श्रिते।। निःसपलसुखार्थ य-च्छलात्कांतं पृथक पृथक् ॥१०॥ सुखसुप्ताऽन्यदा रात्रौ । विमला स्वममैक्षत। तयथा शूकरः सिंह-युतः स्वांतिकमागमत् ॥११॥ उत्संगं शूकरोऽध्यास्ता-न्यत्र काऽपि हरिस्त्वगात् ॥ मबुद्धा भर्नुराचस्यौ । स्वमं तं सा यथातथम् ॥१२॥जयो राजाऽप्यवादीत्तां । शूकराभः सुतस्तव ॥ गुणैः कस्याश्विदन्यस्या । भावो सिंहोपमः पुनः ।। १३ ॥ तयोः पुनर्मिथः मीत्या । भविता सहचारिता ।। इति स्वमार्थमाकर्ण्य । साप्पभूदर्पखेदभाक् ॥ १४ ॥ जीवोऽप्य वसुसारस्य । धूमकेतुसुरस्तदा । ज्योतिष्कायुः पपूर्याऽस्याः । कुक्षौ रात्राववातरत् ॥१५॥ हिंसाद्रोहादिभावेषु ।मातुरासंश्च दोहदाः। 'क्रूरतानय- नैष्ठुर्या-दयो दोपाच गर्भना ॥ १६॥ समयेऽसूत पुत्रं सा। दास्या व पितो नृपः ॥ तस्यै दला महादानं । सुतजन्मोत्सवं व्यधात् ।। १७ ॥ हरेर्दर्शनमात्रेण । मातुः स्वमे नृपो व्यधात् ॥ सिंहसारेति नामाऽस्य । मनोः सिंहगुणाशया ॥ १८ ॥ कमलाप्यन्यदा रात्रौ । शयिता सुखसंगता ॥ सिंहकोलाबुपेतो भाग । कोलः काऽप्यन्यतोऽगमत् ।। १९ ।। सिंहस्तूत्संगम- ध्यास्त । सौम्यग् वलवानिति ॥ स्वमं वीक्ष्य प्रबुद्धाऽवक । पत्ये हर्षोच्छवसत्तनुः ॥२०॥ युग्मं ॥ युवरानोऽप्यवक् भावी। , क्रोर्याविनयने° ख । २ प्रयुद्धाऽरयत् ख । Ill ·पुत्रः सिंहसमस्ता ॥ अभूतस्पाविदन्यस्याः । कोलाभो भविनाऽथवा ।। २१ ॥ स्वमार्थमिति संश्रुत्य । मुमुदेऽतितरामियं ।। अथ सप्त दशांमाधिः । पूर्यापुर्महामुग्वैः ॥ २२ ॥ मतिसागरमंत्रीश-जीवः शुक्राच्च्युतः सुरः ॥ तस्यामेव तमस्विन्या-मस्याः कुक्षापातरम् ॥ २३ ।। युग्मं ॥ पर्दमाने च गर्भेऽस्या । येऽभूवन् दोहदाः शुभाः ॥ धर्मशार्यानुगास्तेऽपि । युवराजेन पूरिताः ॥ २४ ॥ समये सा ग मुलगे । पुत्र प्रास्त भामुरं ।। नंदनोवि कल्पहूँ । दिगेंद्रीय च भास्करम् ॥ २५ ॥ भय शंखपुराधीशो । मानवीरोऽस्ति भूपतिः ।। जयाय द्विपतस्तस्य । यांतं जयमहोपतिम् ॥२६॥ विनयाद्विनिवार्याशु । पारानभमूतः ।। गला युदेन तं वध्ध्या-ज्नैपोद्भूपांतिके भटः ।। २७ ॥ ताव पिता भूप-युवराजौ भुजिष्यया ॥ मुदा तदा च संपन-कमलापुत्रजन्मना ।। २८ ॥ तापदन्यागमहासी । तया व पिता नृपा ॥ क्षेपार्थ नाभिनालस्य । सूनोर्जातस्य साम्प्रतम् ॥ २९ ॥ धरियां खन्यमानायां निधिकुम्भः स्फुटोऽभवत् ॥ श्रुत्वेति हृष्टा तो सावे । तमनीनयतां नरैः ॥३०॥ युग्मं ॥ पितृनामां- रित रत्न-पूर्ण वीक्ष्य च तं नृपा । ऊचतुः सुतपुण्येन । निधिलब्धो गतोऽप्यहो ।। ३१॥ ततोऽरिजयपुत्रश्री-प्राप्तिहेतुत्रयी मुदा ॥ दासीभ्यां प्रददाते तो । ययेष्टं पारितोपिकम् ॥ ३२ ॥ समंतादमितागच्छद्र पनकवन्धुरां ॥ वन्दिमोक्तजयारावां । गीतनाटय- मनोहराम् ॥ ३३॥ युगपदादिवानेफ-चायनादध्वनदिशं ॥ दीयमानमहादान-नयमानाऽखिलमनाम् ॥३४॥ यथेष्टार्था- गममीवो-दूीर्यमाणसदाशिपं । ती व्यपनां मुदा पुत्र-जत्मोत्सवपरंपराम् ॥ ३५ ॥ त्रिभिविशेषकं ॥ दत्तदंड प्रपन्नाज्ञा-सेवे मुमुननुश तो ।। मानवीरं नृपं साकं । चारकस्यैः परैरपि ॥ ३६॥ अरेविजयकारित्वा सर्वानंदस्य दानतः ॥ दानमानादिभिः पीत-सर्वस्वननसंमतम् ॥३७॥ श्रीनयानंद इत्यस्य । सर्वलक्षणशालिनः ॥ मूनोस्ती चक्रतुर्नाम | भाग्यसैभाग्यमालिनः

·चतुपसर्गः
जयानन्द
केवलि
चरित्रम्
॥२४॥
॥ ३८ ॥ युग्मं ॥ अवर्द्धतामयो भूप-युवराजतनूद्भवौ ॥ धात्रीभिः पाल्यमानौ तौ । सह पित्रोमनोरथैः ॥ ३९ ॥ क्रीडन्तौ पांशु-
भिभित्रैः । क्रमाकीडनकैरपि ॥ मायः सहचरौ जाती । तौ कलाग्रहणोचितौ ॥ ४०॥ ततस्तावार्पयद्भूपः । कलाचार्याय धीमते ॥
शास्त्रशस्त्रानुगा. सोऽपि । कमादध्यापिपत्कलाः ॥ ४१ ॥ यथाचार्य यथाभाग्यं । जाता तो च कलाविदा ॥ सच्चकार कलाचार्य।
ततो भूपो धनादिभिः ॥ ४२॥
अयाप्तयावना कोडा-सरोवापीवनादिषु ॥ चिक्रीडतुः समं मित्रै-स्तौ यथर्नु यथोचितम् ।। ४३ ॥ एवं फलादिसामग्री-सम-
त्वेऽपि तयोः पुनः ॥ भेदोऽभूत्मकृतेः सा हि । कर्मभेदेन भिद्यते ॥ ४४ ॥ तथाहि-आधः क्रौर्यरतो लोको-द्वेजको दुर्नयादि-
भिः ॥ निर्धमा दुर्भगः किंचि-दविनोतोऽपिर्यवदः ॥ ४५ ॥ युवराजमुतम्त्वासी-द्रुपन्यकृतमन्मथः ॥ लीलाललितलावण्य-मुभगः
शुद्धधर्मधीः ।। ४६ ॥ विनीतः सत्यगीः शूरो-ऽन्योपकारी मियंवदः ॥ उदारमकृतिः सौम्यः । कृतज्ञो जनताप्रियः ॥४७॥ युग्मं ।।
निशाम्यन् श्रीजयानंद-स्याऽय लोकमुखाद्गुणान् ॥ सिहोन्तः खियमानोऽस्मिन् ।प्रीतिं धत्तेस्म कृत्रिमाम् ॥४८|| कुमार श्रीजयानंद
। ऋजुमज्ञः स्वभावतः ॥ धावकृत्रिमा प्रीति । तस्मिन्नपि गुणैकहक् ॥ ४९ ॥ सर्वो हि स्वानुमानेन । गुणान् दोपांश्च पश्यति ॥
ईक्षते गुणिनं गुण्यः । सर्व पापश्च पापकम् ॥ ५० ॥
अन्यदा तौ वसंतती । क्रीडयोपवने स्थिती ॥ निशि शुश्रुवतुर्दीव्य--गीतवाद्यध्वनि क्ववित् ॥ ५१॥ ततः साहसिकावेता।
तन्निनादानुसारतः ॥ मयांतो कौतुकारम् । प्राप्ती केलिगिरेः शिरः ॥ ५२ ॥ तत्रोत्सर्गेण लीनस्य । ध्याने कस्याप्यूपेःपुरः ।।
अपश्यतां सुरं देवी-युतं तेजोऽस्तभास्करम् ॥ ५३॥ पटई वादयत्येप । नृत्यत्येका मुरी पुनः । ताल घोषवतों वंशं । तिम्रोऽन्या
॥२४॥

·गदगंनि 7 ॥ ५४ ॥ गाति र गुणान् सायो । सर्वेऽपि बहुभक्तितः । इत्येतो नाटकं तमाऽ-पश्यतां विश्वमोहनम् ॥ ५५ ॥ भगास्य समतास्यस्प । शुम यानानुभावतः ।। उत्पेदे केरलज्ञानं । मुराश्वाऽऽगुचतुर्विधाः ॥ ५६ ॥ कृत्वा ते केवलज्ञानो- मास्तुपसारान् ॥ नारा चोपारिगन् हेमां--गुनासोनमुनेः पुरः ।। ५७ ॥ धर्मलाभाशिष दत्वा । मुनिस्तेषां तयोरपि ॥ भारम्पा रिस्तरादर्भ । सम्यतयाऽणुप्रवादिकम् ॥५८॥ मयुद्धः श्रीनयानंद-स्ततः सम्यस्त्वमग्रहीत् ।। पप्रच्छ च सुरः कोऽयं । नाथ नाट गफार यः ॥५९॥ मुनिराम्ज्य अपंतोज्दं । चैनाढये मेचराग्रणी ।। उपरागं सेईप्सा । प्रयुद्धः प्रानजं जनात् ॥६०॥ गुदिष्टोऽन्यदैकाकी । विहरन् थुनपारगः ।। चतुर्मास्यामुपोप्याऽम्यां । गुहायां विंध्यभूभृतः ॥६१॥ अस्ति तस्सा गुहायास्तु । योजनद्वितयांतरे ॥ नगरं गिरिदु- र्गाकं । गुनन्दम्ला भूपतिः ॥६२|| अभूता सेकको तस्य । भीमत्सोमाह्वयौ भटौ ॥ दर्याः कोशांतरे चाऽस्य । राज्ञस्तिष्ठति गोकुलम् ॥६३॥ तद्रक्षार्य नृपादोगा-प्रायस्तौ तर तस्थतः ॥ अन्पदा मृगयार्थ च । गुहासन्नमुपागतौ ॥ ६४ ।। मृगयूथं च तौ दृष्ट्वा । पन् पागानमुश्नता । नाणस्त्वेकोऽप्यरेऽपि । कस्याऽप्येणस्य नाऽलगत् ॥६५॥ विस्मितौ तौ तथा दृष्ट्वा । ततोऽम्मत्पार्श्व- मागनं ।। मृगयूथं शृगोतिम्म । प्रमदाद्धर्मदेशनाम् ॥६६॥ प्राप्ती तारपि तत्पृष्टा-नुगी नः प्रेक्ष्य दध्यतुः॥ महिम्नाऽस्य मुनेनं । मृगाणां नाऽलगन् शराः ॥६७ ।। तपस्थिनो हि विश्वेषां । निग्रहानुग्रहक्षमाः ॥ ततो निमितभीतांत-करणौ नः प्रणेमतुः ॥६८॥ ऊगतम क्षमम्याऽऽग-स्तपखिन्निदमारयोः ॥ आनां मा भससाकापी-हनिप्यागो न ते मृगान् ॥ ६९ ॥ धर्मलाभाशिषाऽऽनंद्य । प्रोक्तो नौ कृपया मया ।। युपाम्पामभयं किंतु । धर्मतचं निशम्यताम् ।। ७० ।।

·चतुर्यसर्गः
जयानना
केयलि
चरित्रम
॥२५॥
जीवाः सुखप्रिया नित्यं । सर्वेऽपीच्छन्ति जीवितं ॥ तेपां तदपहारेण तन्मास्तं नरकातिथी ॥७॥ मांसाहारेण जीवानां ।
परखीगमनेन च ।। पंचेन्द्रियवधेनापि । ध्रुवं स्वान्नरके गतिः ॥७२॥ तथा हिंसानिषेधेनाऽऽ-रोग्यमायुर्वलं यशः।। रूपं नित्यसुखं
श्रेयः। परमं देहिनां भवेत् ॥ ७३ ॥ धर्म श्रुत्वेति तौ युद्धौ । सदर्शनमणुव्रतं ॥ प्रपद्याचं पलाहार-नियमं च विदांवरौ ॥७॥
मुदाऽसान् भक्तितो नत्वा-ऽगच्छतामाश्रयं निजं । प्रतिपन्नं च तं धर्म । परिपालयतोऽनिशम् ॥७५।।
तयोर्वृत्तांतमन्येद्यु-विदित्वा च कुतश्चन ।। मिथ्यादृग् हिंसकः मापः । कोपात्तावेवमादिशत् ॥ ७६ ॥ मृगमांसादने
वाञ्छा । ममाऽद्यास्तीति हे भटौ ॥ मृगान् मृगया हत्वा । पृथगानयतं द्रुतम् ॥७७॥ प्रपद्येमं नृपादेश । मृगा नैवाऽद्य लेभिरे।।
इत्यमुत्तरयिप्यायो । ध्यात्वेत्येतौ गतौ वने ॥ ७८ ॥ दैशद् दृष्ट्वा मृगान् भीमो-ऽचिंतयद्यदि हन्म्यमून् । तदा व्रतक्षतिनों
चेत् । प्रभोः कोपो दुरायतिः ॥ ७९ ॥ परतंत्रस्य वा दोपो । न मे कोऽपि व्रतक्षतौ ॥ व्रत फलिप्यति प्रेत्य । कोपस्त्वद्येच हि
प्रभोः ॥ ८० ॥ ततो निषिध्यमानोऽपि । सोमेन बहुधाऽप्यसौ ॥ हत्वा वाणैहित्वा च । मृगान् राज्ञे समार्पयत् ।। ८१ ॥
प्राणनाणकृते स्वस्य । परप्राणान् कथं हरे ॥ ममेव हि प्रियाः प्राणाः । परेपामपि देहिनाम् ।। ८२ ॥ कुप्यतु क्ष्मापतिर्मा
वा । प्राणान् वा हरतो मम ॥ मृगव्यापादनेनाऽहं । भनज्मि न पुनर्वतम् ।। ८३ ।। तदुक्तं-निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा
स्तुवन्तु । लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टं। अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा । न्यायात्पथः प्रविचलंति
पदं न धीराः ॥ ८४ ॥ निमित्तमासाद्य जवेन किंचन । स्वधर्ममार्ग विसृजति बालिशाः ॥ तपःश्रुतज्ञानधनास्तु साधनो । न
यांति कृच्छ्रे परमेऽपि विक्रियाम् ।।८५।। इति ध्यात्या मृगान्मुक्ला। सोमोऽप्यागत्य सत्त्वान् ॥ नरेशस्य मृगाऽलाभो-त्तरं कृत्वा
1॥२०॥

·गृह यया ॥ ८६ ।। आकंठं घुभुजे राजा । भीमानीतं मृगामिपं ॥ अबूभुजच्च तं तुष्टः । सौचाज्ञापालनोद्यतम् ॥ ८७ ।।
अथाऽप्राक्षीत् क्षितीशस्तं । सोमः किं नाऽऽनयन्मृगान् ॥ ईमेया स यथाभूतं । जगौ रुष्टो नृपोऽप्यवक् ॥ ८८ ॥ याहि रे
मद्भटान लात्वा । मदानालोपिनं द्रुतं । सोमं जनहि दास्यामि । ग्राममेकं वरं तर ॥ ८९ ॥ ततस्तद्द्यामलोभेन । राजादिष्टैर्भटैः
सह ।। सोमं हतं गृहं तस्य । यावदम्येत्युदायुधः ॥ ९० ।। तावत्यागपि शंकातॊ । मत्वाऽऽयांतं कुतोऽपि तं ॥ नंष्ट्वा सोमो गिरौ
गंतु-मयासीनगराबहिः ॥ ९१ ।। भीमोऽप्यनुपदं तस्य । धावमानो भटैर्वृतः ।। ददर्शाऽनतिदूरे तं । नश्यंत भयविह्वलम् ॥१२॥
रे दुष्ट ! तिष्ठ भूपाले । काले क्रुद्धे कियद्भुवं ।। याताऽसि हत एचाऽसि । मालिता एव यद्वयम् ।। ९३ ॥ इत्यादि भटवृंदस्य ।
श्रुत्वा श्रुतिकगिरः ॥ विशिष्य त्वरया नश्यन् । साध्यमाऽऽकुलमानसः ।।९४॥ अकस्मात् पथि मंडूकीः । सर्वतोऽपि चलाचलाः।।
मुगुमा लक्षशोऽद्राक्षी-सोमः स विगतांतराः ॥ ९५ ॥ त्रिभिर्विशेषकम् ॥ दयालुः स ततो दध्यौ । त्वरया यामि चेगिरौ ।।
तद्भवामि भटाग्राह्यः । स्थपुटो निकटे ह्ययम् ॥ ९६॥ परमेता विनश्यति । भेक्यः पद्भिर्दुतं गतौ ॥ प्रपन्नं तु त्यजाम्येप । प्राण-
त्यागेऽपि न व्रतम् ॥१७॥ इत्यादि सत्यवान् ध्यात्वा । साकारानशनं श्रितः॥ कायोत्सर्गेण तस्थौ स । ध्यानेन परमेष्ठिनाम्।।९८॥
ततो भीमादयः क्रूराः। शूरास्ते तमुपागताः। विदधुर्विविधान् शस्त्र-घातांस्तसिन् जिघांसवः ।।९९१ परं नैकोऽपि तस्यांगे।
शखघातोऽलगत्किल ।। व्योम्नोऽभूत्पुष्पवृष्टिस्तु । प्रसरढुंदुभिध्वनिः ॥१०० ॥ वृत्तांतमिममालोक्य । यावते विस्मिता हृदि ॥
तारनिपेतुः पापाणा-स्तरछीषु समंततः ॥१॥ ततस्तैर्हन्यमानास्ते । क्रंदतो भयविहलाः ॥ पश्चाद्गत्वा जगू राजे । घृत्तान्त तं
यथास्थितम् ॥ २॥

·चतुर्थसगः
जयानन्द
केपालि
चरित्रम
॥२६॥
सोमपार्थेऽथ दीप्रागी । देवी काचित्समागमत् ॥ मंडूकरिपहृत्यैपा । तुष्टा तद्धर्मतो जगौ ॥३॥ धीर ! हे पारयोत्सर्ग ।
मन्डूकीदर्शनान्मया ।। प्रतिपन्नातस्थैर्य-परीक्षा विहिता तव ॥४॥ प्रातस्ते भविता राज्यं । संप्रत्युपमुनि जज ॥ निशि स्थेयं त्वया
तत्युदित्वा सा तिरोदधौ ॥ ५॥ पारयित्वा ततः सोमः । कायोत्सर्ग मुदाकुलः ।। ज्ञातोपसर्गवृत्तान्तो। ननमागत्य मामिह ॥६॥
निशायामथ जाताया । सोऽपृच्छन्मा सविसयः॥ भगान् ! देवता केयं । मम जीवितदायिनी ॥७॥ अवोचमहमेहेपैत-द्गुहाधि-
छायिका सुरी । मगिरा प्राप्तधर्मत्वा-द्भक्तिं धत्ते भृशं मयि ॥ ८॥ धर्मस्य प्रतिपति वा । मत्वा पप्रच्छ मामियं ॥ प्रपन्न
भगवन्नेती। नतं किं पालयिष्यतः।।९।। मयाऽऽख्यायि विराद्धाऽऽद्य। आरद्धा सपरो नतं ।। ततोऽद्यावसरे देवी । परीक्ष्य त्वां तुतोप
सा ॥१०॥ ततो हृष्टः स जीवादि-विचारान् निरिधान् हृदि ॥ श्रुत्वा धरन्मयाख्याता-खियामामत्यचिक्रमत् ॥११॥
अथ सोमस्य रक्षादि । विमृशन् देवताकृतं ॥ भीतो भूपः पलाजीर्ण-जातगूढनिसूचिकः ॥ १२ ॥ तस्यामेर मृतस्तम्यां ।
द्वितीये नरकेऽगमत् ।। अत्युग्रं हि झटित्येव । पापं फलति पुण्यवत् ॥ १३ ॥ भीमोऽपि खामिमक्त्येव । तथैव मृतवान्निशि ॥
तत्रैव चागमद्घोरं नतभंगादिपाप्मभिः॥ १४॥ प्रातस्तन्मृतिकृत्यानि । कृत्वाऽथ सचिवादयः ॥ अपुत्रत्वान्नृपस्याऽस्य । राजायोग्य
व्यलोकयन् ॥ १५ ॥ अविदन्तश्च तं पञ्च । ते दिव्यान्यध्यवासयन् ॥ पुरान्निर्गत्य तान्यनि-प्रति यावचलंत्यहो ॥१६॥ ताव-
स्कुटुम्बसारार्थ । सोमोऽभ्यायान् पुरं प्रति ॥ निभाल्य गजराजेनाऽ-भिषिक्तः कुंभवारिणा ॥१७॥ आरोपितः स्वपृष्टेऽथ । चलच्चा-
मरशोभितः । छामस्य शिरसस्थाद् । हेपा च तुरगो व्यधात् ॥ १८ ॥ अथोचे व्योम्नि सा देवी । भो लोकाः शृणुताऽख-
लाः॥ राजाऽसौ यो मयाऽदायि । सोमः सर्वगुणान्वितः ॥१९॥ संडयिप्यति योऽस्याऽऽज्ञा । करिष्ये तं यमाऽतिथिं ॥ इत्युक्त्वा-
॥२६॥

·गर्दिना देवी । दशः मनमंमतम् ।। २० ।।
पुष्टजयारा । रापमानप्पनन्नभः ॥ परिवेश पुरं सोऽथ । महद्धा नृपपेश्म च ॥२१॥ ततः सिंहासनासीनो-भि-
पिता मनिरादिभिः ॥ प्रगयाम प्रजाः मोऽध । नयधर्ममुपाकृताः ॥ २२ ॥ एवं मोमो दृढाराद्ध-दयाधर्मादिहाऽप्यभूत् ॥
गगमाग भूपमीमी च । हिंगया नरकातिथी ॥ २३ ॥ मां नर सदा भुङ्क्ते । गुहास्यं सोमभूपतिः ॥ देवीप्रभावतो युद्धं ।
पिना प्यायद्रिपून् ।। २४ ॥ प्रारयदमारि स्त्र । देशे दृष्टदयाफलः । मिरे च यथायोगं । गुरुन् सुश्राद्धधर्मकृत् ॥ २५॥
एवं धर्ममयं गन्यं । चिरं भुक्त्वायुषः क्षये ॥ साँध निदशौ जने । शक्रमामानिकः श्रिया ॥ २६ ॥ विहरन् सुचिरं देशे-यह-
मागर्म पुनः ।। देस मोअधिना मत्वाऽऽ-गत्य मां प्राणमन्मुदा ॥ २७ ॥ स्मृत्वा पूर्वोपकारं च । चक्रे नाटयादि भक्तितः ॥
मन्ना गुरपाया । दपायाथ फलं युधाः ॥ २८ ॥ नित्यं कुरुत ते धर्म-मूले रेष्टसुखप्रदे ॥ श्रुत्वैवं श्रीजयानंदो-ऽवादीदधि-
रुधर्मधीः ॥२९॥ युग्मं ॥ मम्यक्त्वं भूपयिष्यामि । पिना युद्धादिकारणं । स्थूलहिंसानृतस्तेया-न्यस्त्रीत्यागादिभिः प्रभो! ॥३०॥
मान्यूचे पालयेः मम्प-गिर्म धर्मगुरदुमं ।। यदम्माने भपित्र्योऽवाऽ-मुत्र चेष्टसुसश्रियः ॥ ३१ ॥ तथेति श्रीजयानंदः । प्रति-
पप गिरं मुनेः ।। सनायं मन्यमानः म्यं । तं नसागाद् गृहे प्रगे ॥ ३२ ॥ गुरुरुर्मा तु साधोस्त-प्रोक्तमश्रद्दधानकः ॥ सिंह-
मारः प्रणम्यामं । प्राता मह गृहेऽगमत् ।। ३३ ।। सम्यस्त्वादिगुगान् प्राप्य । मुनि नत्या सुरादयः ॥ प्रापुर्निजं निजं स्थानं
प्पोम्नाऽन्या गोऽप्यगात् ॥ ३४ ॥ प्रपन्नधर्मानय पालयन् परान् । गुणान् श्रयन् श्रीगुरुदेवभाक्तिभृत् द्विपज्ज-
यश्रीप्रदरिमामोऽभर-रजगज्जनेटो युरराजनंदनः ॥ ३५ ॥

·इति श्रीतपागच्छाधिराजश्रीमुनिसुंदरसूरिविरचिते श्रीजयानंदकेवलिचरित्रे प्रथमव्रतपालनापालनमहात्म्यसूचकभीमसोमदृष्टां-
तश्रीजयानंदप्रतिवोधादिवर्णननामा चतुर्थः सर्गः ॥ श्रीरस्तु ॥ ग्रंथान १३८ ।
जयानन्द
केपलि
चरित्रम
पथमसर्गः
||२७||
अथ पंचमः सर्गः प्रारभ्यते
त्रिभुवनविभवस्तीर्थ-प्रभवो वः संतु शाश्वतश्रीदाः ॥ यैर्धर्मतीर्थपोतेः। सुतरश्चक्रे भवांभोधिः ॥ १॥ अन्येधुर्जयराजेन
राज्यपोग्यं बुभुत्सुना ॥ कश्चित्सामुद्रिकोऽपृच्छि । लक्षणानि कुमारयोः ॥२॥ तो सर्वाङ्ग समालोक्य । सोऽपि भूपं रहोऽवदत् ।।
लक्षणानि नराधीश । निरणपं कुमारयोः ॥३॥ संति ताईशि तान्यंगे । सिंहसारस्य सर्वतः ।। यैर्भावी लोकविद्वेष्यः। खजनाऽ-
नर्थकारणम् ॥ कनघ्नः क्रुरधीः स्थान-मापदां च पदे पदे । प्रेत्यदुर्गतिगामी च । धर्मद्वेषात्स पाप्मभिः ॥५॥ युग्मं ।।
भावी च श्रीजयानंदः सर्वांगीणैः सुलक्षणैः । विश्वस्याऽपि सुखाकर्ता । त्रिखंडपृथिवीपतिः॥६॥ सेव्यः सर्वधराधीश-बहूनामु-
पकारकत् ।। नयधर्मप्रतापश्री-यशोऽम्भोधिः शिवंगमी ॥७॥ युग्मं ॥ तदुक्तं हृदि कृत्वा तं । सत्कृत्य व्यसृज्जन्नृपः। अन्यदा
विजनं कृत्वा। विजयायाऽनुजन्मने ।।८।। नैमित्तिकोक्तं तत्सर्व । प्रेम्णाऽख्यद्गोप्यमप्यसौ ॥ तच्च तांबूलदासी च । विश्वासात्स्थापि-
ताऽशृणोत् ॥९॥ यथावसरमुर्वीश-स्ततो नैमित्तिकोदितं ॥ नानापरीक्षणोपायै-निश्चित्य समवीवदत् ॥१०॥ अथ क्रीडन् पुरि
सिंह-सारो निःशंकमुन्मदः।। खैरं गृह्णाति हट्टादे-नॅनारीभूषणादिकम् ।।११।। घटान् स्फोटयति स्त्रीणां । नञ्जयस्तुरगान् पथि ॥
॥२७॥

·सुरूपा हरते नारी शकटान् लुटयत्यपि ॥१२॥ अस्येत्यायनयात्पौराः । क्रुद्धा भूपं व्यजिज्ञपन् ॥ स तानाऽऽश्वास्य सत्कृत्य । प्रैपी धिक्चकार च ।। १३ ॥ एवं द्विस्तिकृतेऽन्येा-यांती दातुं महीभुजे ॥ तांबूलदासी तांबूलं । मुपिता तेन तबलात् ॥ १४ ॥ कुपिता सावदद्रुष्टा । सत्यं नैमित्तिकोदितं ॥ धनैः प्रलोभ्य पृष्टाऽथ । तेन व्यक्त्या जगाद तत् ॥ १५॥ यतः- न तरुस्तटिनीतटे चिरं । न खले प्रीतिरघात्मनीन्दिरा ॥ न च धमरसोऽतिलोभके । न च गूढं हृदि तिष्ठति त्रियाः ॥ १६ ॥ एतन्मनसि कृत्वैप । दास्युक्तं दुर्मना गतः ॥ साऽपि तस्य तमन्यायं । भूभृते प्राग् न्यवेदयत् ॥ १६ ॥ भूपोऽपि द्राक् तमाकार्य । गाढक्रोधादभापत ।। पाप रे दुर्नयैः पौरा-नुद्वेजयसि नित्यशः ॥ १८॥ निर्मलेऽपि कुले जाता। कलंकयसि दुष्ट ! तत् ॥ गृहेऽपि चेप्टसे दुष्टं । निषिद्धोऽपि न तिष्ठसि ॥ १९ ॥ दूरं निर्याहि चेत्क्वाऽपि । यदि स्थास्य- स्यत्यतः परं ।। छेत्स्ये तत्ते श्रुती नासां । न पुत्रेऽप्यनयं सहे ॥ २० ॥ मय्येकाकीनि भूपादि-द्वेष्ये देशांतरे गते ॥ राजा स्यात् श्रीजयानंदो । भूपलोकाऽनुरागतः ॥ २१ ॥ नयामि सह यद्येनं । राज्यस्याऽवसरे तदा ॥ देशांतरेऽपि संतं मा-माकारयति भू- पतिः ॥ २२ ॥ आवाभ्यां हि परो नास्ति । राज्ययोग्योऽस्य भूपतेः ॥ पूर्वजाचारतश्चाति-यौवनोऽयं तपस्थिता ॥ २३ ॥ ध्यात्वैयं श्रीजयानंदं । सोऽन्यदा स्माह मायया ॥ भ्रातर्देशांतरं यावः । स्वस्य व्युत्पत्तिहेतुना ।। २४ ॥ तत्राऽद्भुतानि दृश्यते । शिक्ष्यते खतुलाः कलाः ॥ परीक्ष्यते च भाग्यानि । सुजना दुर्जनास्तथा ॥ २५ ॥ नानातीर्थानि वंद्यन्ते । भवेत्क्लेशसहं वपुः ॥ ज्ञात्वा धूर्तादिवृत्तांतान् । नैपुण्यं चाप्यतेऽद्भुतं ॥ २६ ॥ एवं देशांतरे प्राप्या । गुणा नैकन तु स्थितौ ॥ एकाकी न यियासा- मि । त्वाद्वियोगाऽसहस्त्वहम् ॥ ॥ २७ ॥ भ्रातस्तदेहि सत्रैव । यावो देशांतरे क्वचित् ।। प्रसूपित्राद्यनापृच्छय । तत्पृच्छा स्ख-

·--
पञ्चमसर्गः
जयानन्द
केयलि
चरित्रम
// ૨૮ના
लयेद्यतः ॥ २८॥
अथ तस्य विदन् स्नेहं । स्वगोचरमकृत्रिमं ।। सरलप्रकृतिः सौम्या-कृतिः सुकृतिनां वरमा२९॥ प्रपेदे श्रीजयानंद-स्तद्गिरं
तां ततोऽन्यदा ।। ससगौ तौ विनिर्यातौ । निशि केनाऽप्यलक्षितौ ॥३०॥ युग्मं ॥ कियत्यध्वन्यतिक्रांते । कथानुकथनागते ॥
धर्माधर्मरिचारेश्य । युवराजाङ्गजो जगौ॥३१।। स्फुरति वेश्मन्यभितः श्रियोऽर्थिता। मुखे गिरः श्लाध्यतमा धियो हृदि।। तनौ च
सौभाग्यरमांऽसयोर्मलं । यशांसि दिपाहतधर्मतः सताम् ।।३२।। सुसानि दत्ते हरते विपत्तती-स्तनोति भद्राण्यशिवानि नाशयन् ।।
सहाऽऽधिभियाधिगणानिहति यो। धर्म भजत्यार्हतमेव तं युधाः ॥३३।। वसनि पृथ्व्यः खनयो मणान् दुमाः । फलानि मुक्ताः
फिल ताम्रपर्णिकाः ।। लताः प्रसनानि गजांश्च विंध्यभूः । पुण्यात्मनां विभ्रति भुक्तयेऽङ्गिनाम् ।। ३४ ॥
सिंहसारो जजल्पाऽथ । भ्रातः सत्यं वचस्तव । समीक्ष्यते परं संप्र-त्यधर्मादेव संपदः ॥ ३५ ॥ यदन्यायपुपां लक्ष्म्या ।
वीक्ष्यते क्रुरकर्मणां ॥ विपदो धर्मभाजां च । यौचराजस्ततोऽवदत् ॥ ३६ ॥ पुण्यं पापानुवंधि स्यात् । पापं पुण्यानुवंधि च॥
तयोपिद्धि क्रमादेत-फलं प्राग्भवसृष्टयोः ॥ ३७॥ एतद्भवकृते पुण्य-पापे भोग्ये भवांतरे ॥ आम्रवीह्यादिदृष्टांता-तत्फलं हि
तदेव न ।। ३८ ॥
अथाऽभापिष्ट दुष्टात्मा । भूपभूः प्रेम दर्शयन् ॥ भ्रात्रोः किं नौ विवादन । मिथः प्रेमहरो हि सः ॥३९॥ पृच्छयते कोऽपि
पिनस्तत्तदुक्तं च प्रमाण्यते ॥ आर्जवात् श्रीजयानंदो-ऽप्येवमस्त्वित्यभापत ॥४०॥ भूपप्रजानुरागाद्यै-स्तस्य राज्याहतां विदन् ।।
अपहतुं पणादेतां । तल्लोचनजिघृक्षकः ।। ४१ ॥ पारिशेप्यात्तथा स्वस्य । राज्यप्राप्ति विभावयन् ।। ततोऽभाषिष्ट पापैक-निष्टो
॥२८॥

·दुष्टो नृपात्ममजः ॥ ४२ ॥ युग्मं ॥ विना पणेन का स्थेय-स्तज्जितेन निजाक्षिणी ॥ देये इत्येव नौ सोऽस्तु । प्रपेदे श्रीजयोऽपि वत् ।। ४३ ॥ अथ ग्रामटके गत्वा । तद्ग्रामे ग्रामठक्कुरं ॥ निविष्टं ग्राम्यसंयुक्तं । दृष्ट्वा सिंहो ननाम तम् ॥ ४४ ॥ प्रोचे चाहं शुभं वच्मि । पापाद्धर्मादयं पुनः॥ तद्भोः सत्यवचाः कोऽत्र । संतो वदत धाधनाः ॥ ४५ ॥ तस्य सद्रूपवेपस्य । मायानत्या- दिरञ्जितः ॥ अलपक्कुरो ग्राम्याऽ-नुमत्या सत्यवान् भवान् ॥ ४६॥ ततस्तं मुदितो नत्वा । सिंहो भ्रात्रा सहाऽचलत् ॥ किय- द्रे गतो नेत्रे । ययाचे श्रीजयं कुधीः ॥४७॥ सोऽप्यजल्पज्जडा ग्राम्या । निर्धर्माणो विदंति किं ॥ कूटससाक्ष्ये हि तेषां धी-गर्वा न स्सलति काचित् ॥ ४८ ॥ ग्राम्योक्तौ विश्वसीस्तन्मा । हंसकाकनिदर्शनात् ॥ सिंहोऽवक् हंसकाको कौ । श्रीजयः स्माह तौ शृणु । ४९ । तथाहि- ग्रामे धन्यपुरेऽस्त्येको । नित्यागाधजलो हृदः । तत्राऽन्तश्चारिणं मीनं । दृष्ट्या लातुं द्विकोऽपतत् ॥५०॥ मीनोऽथांतर्नि- लिन्ये द्राक् । क्लिन्नपक्षस्ततो द्विकः । तरणोड्डयनाऽशक्तो । यावन्मज्जति वारिणि ।। ५१ ॥ हंसो हंसीगिरा तावदागत्य तद- धोम्चूनि ॥ निजपृष्टे तमारोप्य । वहिः करुणयाऽकृपत् ॥५२॥ स्वस्थीभूतस्ततो । सहंसीकं मुदाऽनयत् ।। द्विको वटे निजावासे प्रीत्या चावर्जयत्क्षणम् ॥५३ ॥ आम्राचञ्च्या समानीय । फलान्युपचिकीकिः ॥ अबूभुजत्सहंसीकं हंस प्रीतेः फलं ह्यदः ॥५४॥ अथ हंस्या समं हंसो । यावदुड्डयते ततः ।। प्रिये! यासि किमित्युक्त्वा । हंसी तावद् द्विकोऽरुणत् ।। ५५ ॥ हंसोऽववत्प्रियेयं मे । न च ते त्वद्विलक्षणा।। द्विकोऽलपत्सरूपा स्यात् । स्वसा नाऽन्यकुला प्रिया॥५६॥ न चेत्प्रत्येपि तत्पृच्छा-ऽस्मत्करग्रहदृश्वनः।

·पश्चमसर्ग
जयानन्द
चरित्रम्
॥२२॥
ग्राम्यांस्ते हि प्रमाणं नौ । यादं धिगुपकारिणाः ॥५७॥ प्रपन्नैतद्गिरं हसं । पित्राद्याज्ञाप्रदानतः ॥ द्विकोऽवरुध्य तत्रव । ग्रामान्तः
स्वयमागमन् ॥५८॥ ज्ञापयित्वा विवादं स्वं । स ग्राम्यान्नृगिराऽनर्वात् ।। कूटेनाऽप्यत्र साक्ष्येण । सत्यीकार्योऽहमेव भोः ॥५९॥ नो
चेदशुचयिष्यामि। पटान् खीणां शिरस्थितान्।। पशुंश्व व्यथयिष्यामि। व्रणक्षोदादिभिर्भृशम्।।६०॥ ननारीणां शिरस्सूपविश्य यास्यामि
च दून।भक्षयिष्यामि धान्यादी-न्यातपादिगतानि च।६१।। बालादिभ्यो ग्रहीप्यामि। चञ्च्वाऽऽहत्याशनादिकालोकानुद्वेजयिष्यामि
पररप्यनर्भृशम् ।।६२॥ नृगिरा विस्मिता ग्राम्या-स्ततो भीतास्तदुक्तिभिः॥ धर्माधर्माद्यवेदित्वा । कूटसाक्ष्यं प्रपेदिरे ॥६३।। ततस्तौ
सममागत्य । तान्न्यायं समपृच्छतां ॥ ऊचुस्तेऽद्राक्षम काकस्या-ऽनया सह करग्रहम् ॥ ६४ ॥ काकोऽवग् दुःखिनं हंसं ।
गृहाण स्वां प्रियां सुहृत् ॥ न कुर्वे प्राणदे द्रोहं । ग्राम्या ह्येवं परीक्षिताः ॥ ६५ ॥ ग्राम्यानप्यथ स स्माह । भो भोः स्वल्पेऽपि
कारणे । कूटसाक्ष्यभृतां भावि । दुःसं वोन परत्र च ॥६६ ॥ कूटसाक्ष्यसमं पापं । जगत्यपि न विद्यते ॥ हिंसादीनां हि
सपा । भवेनसात्समुद्भवः ॥ ६७ ॥ सहसोऽथ द्विकः क्रोधात् । कुतोऽप्यानीय चञ्चुभिः॥ वर्पित्वांगारराशिं तद् । ग्राम्यगेहान-
जिज्वलत् ॥ ६८ ॥ मृताश्च दुर्गती ग्राम्याः । कूटसाक्ष्येन तेऽगमन् ॥ इति ग्राम्यकथां श्रुत्या। भ्रातर्मा तेषु विश्वसीः ॥ ६९ ॥
इति श्रुत्वोचिगन सिंहः । किं मां कूटकथानकैः ।। प्रतारयसि यन्नैव । चेष्टते पशवो नृवत् ॥ ७० ॥ जगाद श्रीजयानंदः । सत्य-
मेतत्परं तथा ॥ हंसकाकावचेष्टेतां । यतस्तत्कारणं शृणु ।। ७१ ॥ तथाहि-
ग्रामेऽस्मिन् श्रीमुसो यक्षोऽऽय॑ते देवकुले जनैः ॥ नंदीयक्षश्च तस्याऽस्ति । मित्रं नंदिपुरे वसन् ॥७२॥ तद्गृहे श्रीमुखोऽ-
न्येयुः । प्राप्तः प्रीत्या जगाद तं ।। बंघो ! नैपि मे स्थाने । सोऽवग् ग्राम्यऽस्य दृग्भिया ।। ७३ ॥ अदृष्टव्या ह्यमी धर्म-विवेक-
॥२९॥

·मानमिनः ॥ श्रीमुमः प्राह न प्रत्येम्येतद्विना परीक्षणम् ॥ ७४ ॥ ततस्तो तत्परीक्षार्थ । ग्रामे गत्वाऽध्यतिष्ठतां ।। हंसकाको म्धिनी पोऽनष्टतां न नया सिलम् ॥ ७ ॥ हंसकाफकथामे । भ्रातस्तद्विद्धि संगतां ॥ नोचमास्तु वदंत्येाऽनृतमानंद- गजर ।। ७६ ॥ कोऽयमानंदराद सिंहे-नेत्युक्त श्रीजयोञदत्।। अभून्नदिपुरे भूभृ-दानंदाहो यथार्थवार ॥ ७७ ॥ उत्तमोऽयं प्रकृत्याऽपि । विशिप्याईतधर्मभृत् ॥ पापभीरूरपि प्रौढो । बलभाग्यपराक्रमः ।। ७८ ॥ द्वाविंशल्लक्षणो भूरि-भूपैः सेव्यः सुखिप्रजः ॥ धचे चांग महर्दित्वात् । कोटिमूल्पामलकृतिम् ॥ ७९ ॥ सालंकारोऽन्यदा केल्यै। ससैन्योऽगात्पुराबहिः ॥ यावत्कारयते चैप । वाजिनां विविधा गतिः ।। ८० ॥ तारदुत्पत्य से वाजी । निन्येऽटव्यां तमेककं ।। दुष्टं ज्ञात्वा तमुत्प्लुत्य । मुक्त्वा भूपोऽपतद्भुवि ।। ८१ ।। वाजिन्यंतहिते राजा । यावद्भ्राम्यति मिसितः ।। चत्वारो दस्परस्ताव-त्तमभ्यगुरुदायुधाः ॥८२ ॥ तथाप्यक्षुभितो धर्या-भरेन्द्रस्तर्यगायहो । प्राप्तोऽसलंकतो भाग्यात् । शृणु नचरितं पुनः ॥ ८३ । वयं सरपुरेशस्य । सेवकाः क्षत्रपुंगवाः॥ राना निर्गमिताः केनाऽ-प्यागसाऽस्थाम भूधरे ॥ ८४ ।। ज्ञात्वाऽपि गुरुतो धर्ममन्यथा वृत्त्यभावतः ॥ सर्वस्तेयोज्झनाशक्त्या- गृटीम नियमारिति ।।८५॥ भूपादन्यस्य न ग्राह्यं । धनं स्तेयेन तद्ग्रहे । अल्पर्द्धयो हि पीऽयंते । न भूपस्तु महर्द्धिकः ॥८६॥ मदा लघुलपुस्तेये-दुनिं घृत्यभावतः ॥ चिरवृत्तीच्छया कार्या । लक्षस्याधश्चुरा न तत् ॥ ८७ ॥ ततः सुलक्षणः कस्त्वं । किंमूल्यालंकृतिय ते ।। सत्यं वद महान्तो हि । न कदापि मृपा गिरः।।८८॥ मम गृहत्वलंकार-मेते साऽऽजीविकाकृते ।। वक्ष्ये कोटिम्यमानार्थ । पापमूलं तु नाऽनृतम् ।।८९।। गत्वरं हि धनं सर्व । सत्यधर्मस्त्वगत्वरः॥ धनात्प्राप्यं मितं शर्म । सत्यधर्मादनंत-

·पश्चमसर्गः
जयानन्द
फेलि
परित्रा
#fell
कम् ।। ९० इति ध्यात्वानृपोऽदी-नृपोऽहं हयकर्षणात् ।। अटव्यामागमं कोटि-मूल्या चालंकृतिर्मम ॥ ९१ ॥ उक्त्वेत्येभ्यो
जियशुम्यो–ऽलंकृति स्वयमार्पयत् ।। मुदितास्तेऽगमन् क्वाऽपि । भूपालोऽपि बनेऽभ्रमत् ॥ ९२ ॥
तापसाश्रममासाया-ऽनंसीत्कुलपति ततः॥ सोऽवक् कस्त्वं किमत्रागाः, स्ववृत्तान्तं जगावयम् ॥ ९३॥ ततः कुलपतिः
प्रोचे । वनेऽस्मिन्नस्ति राक्षसः ॥ तापसेभ्योऽपरं लब्धं । मनुष्यं भक्षयत्यसौ ॥ ९४ ॥ ततस्तापसवेपं त्वं । गृहाणेति नृपोऽग्रहीत् ॥
तद्दत्तं तं ततः कृत्वा । फलाहारं सरस्यगात् ॥ ९५॥ यावत्सज्जति स स्नातुं । राक्षसस्तावदागमत् ।। प्राह चागाः कुतो भिक्षो!।
नमोध गृणु मत्कथाम् ॥ ९६ ॥ एकैकं प्रत्यहं प्सामि । मानुपं दिनतृप्तये ॥ ॥ वर्ष तृप्यामि जग्ध्वा तु । द्वात्रिंशल्लक्षणं नृपम्
॥ ९७ ॥ ज्ञात्वेग्लक्षणं प्सातु-मीहे नंदिपुराधिपं ॥ पुरस्थे सपरीवारे । न तस्मिन् प्रभवामि तु ॥ ९८॥ कुतोऽप्यश्रावि स
त्वद्याss-नीतोऽरण्येऽत्र वाजिना ॥ वद जानासि चेत्क्वाऽपि । तं मुनिहि यथास्थवाग् ॥ १०० ॥ इत्याकर्ण्य नृपो दध्यौ । यदि
वच्मि यथातथं ॥ तदा मां भक्षयत्येप । नो चेत्पापं मृपोक्तिजम् ॥ १॥ अथवा प्राणमात्रार्थ। न वक्ष्याम्यनृतं वचः॥ प्राणे-
म्योऽपि गरीयान् य-दुर्मः स्वर्गादिदानतः ॥२॥ मक्षयित्वैप मामिष्टं न परान् भक्षयिष्यति ॥ पुण्यमेतद् द्वितीयं मे । भावि दि-
प्या दयोद्भवम् ॥ ३॥ निश्वित्यैवं नृपोऽवोच-द्धर्मवीरशिरोमणिः ॥ अहमेव स भूपोऽसि । कुरु क्रव्याधथारुचि ॥ ४ ॥प्रोचेऽसृपो
मुनि नाऽद्मि । ततः सत्वनिधे ! यद। तवेदं कृत्रिमं मौनं । किं वा धीमन्नकृत्रिमम् ।।५।। नृपोऽवादीन्मुनिर्नाऽस्मि ॥ भ्रांत्यैतद्वल्कलादि
तु ॥ अधां मुनिगिरा संप्र-स्पेवाऽथोवाच कौणपः ॥ ६॥ क्षुधा तद्भक्षयिष्यामि। त्वामिष्टं स्मर दैवतं ॥ व्युत्सृज्यांगं नृपोप्यस्था-
चिन्तयन् परमेष्टिनः ॥ ७ ॥ रक्षो घोराट्टहामायै-पिणं स्फोटयनमः ॥ स्फुटीकृत्य रदान स्थूलान् । जिघत्सुस्तमधावत ॥ ८॥
॥३०॥

·तथाप्यक्षोभवान् भूपः । पुरावत्स्यपुरावहिः ।। क्रीडतं वाजिनाऽद्राक्षीत्। स्वं ससैन्यं सभूपणम् ॥ ९ ॥ रक्षोऽरण्याद्यपश्यन् पश्यन् सारपुष्पवर्षणम् ।। किमेतदिन्द्रजालाभ-मित्यध्यायत्सविस्मयः ॥१०॥ ततो व्योमगतौ देवौ । ददर्शात्यंतभास्करौ ॥ एकोऽयादीत्सुरस्तत्र । नृपाकर्णय नौ कथाम् ॥ ११ ॥ उद्यानेऽत्रैव चैत्येऊ र्यो । नंदीयक्षो जनैरहं ॥ ग्रामे श्रीमुसयक्षेण । मित्रेणाऽऽकारितोऽगमम् ॥ १२ ॥ परीक्षिताच तद्ग्राम्याः। कूटसाक्ष्याद्यथास्पदं ॥ ततोऽवादीदयं बंधो ! । त्वत्पुरे संति कीदृशाः ॥ १३ ॥ मयाऽख्याय्युत्तमाः संति ॥ नृपाद्याः सत्यवादिनः॥ आख्यदेप कथं सत्यं । चिंताचक्राकुले नृपे ॥ १४॥ ततस्तव परीक्षार्थ । समित्रोवाऽहमागमं ॥ आवामद्रान चाऽश्वेन । क्रीडतं त्वां नराधिप ! ॥१५॥ ततस्ते सत्यवादित्वं । पतिपहि सात्विक!॥ हयोत्पाताटवीचौर-मुनिकौणपदर्शनैः॥१६॥ततो धन्यस्त्वमेवाऽसि । प्राणां तेऽपीति सत्यवाक् ॥ इहामुत्र च ते राजन् ।। भवित्र्योऽभीष्टसंपदः ॥ १७ ॥ सर्वारिजयकृत्खद्गं । निःशेपामयहृन्मणि । नरद्रा- यार्पयित्वा तौ । मुदागातां निजं पदम् ॥१८॥ वृत्तांतं वीक्ष्य तं सर्वाः । प्रजा भूपं मुदाऽस्तुवन् । राजा चानुत्तरं राज्यं । भुङ्क्ते पुण्यानुभावतः ॥ १९ ॥ वशितैस्तेन सद्गेन । सेव्यमानः स राजकैः ॥ प्रवीणोऽन्योपकारेषु । मणिनोल्लाघयन् प्रजाः ॥२०॥ सम्क्त्वाणुव्रतासक्तः । सप्तक्षेत्र्यां वपन् धनं । धर्मकर्ममयं चायु-श्चिरं भुक्त्वाऽगमद्दिवम् ॥ २१ ॥ श्रीजयः पुनरप्याह । सत्तमाः सत्यवादिनः ॥ ततः क्वापि पुरे गत्वा । प्रक्ष्यावो नरमुत्तमम् ॥२२॥ भने तेन विवादे नौ । प्रमाणीकृत्य तगिरम् ॥ पणं सत्यापयिष्यावः । सिंहोऽप्योमित्यभापत ॥ २३ ॥ चलंतौ तौ ततोऽगातां। श्रीविशालं पुरं क्रमात् ॥ तत्रोधाने निरक्षेताम् । कलाचार्य महाशम् ॥ २४ ॥ स च विद्याविलासाह्वो । धनुर्वेदादिकाः कलाः ॥ पाठयेन्नृपपुत्रादी-

·पञ्चमसर्ग.
केयलि
परित्रम
॥३॥
मछातान् पंचशतीमितान् ॥ २५ ॥ मत्वा तं श्रीजयानंदः । सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ नत्वा सिंहयुतोऽपृच्छ-द्विवादविषयं नयम्
॥ २६ ॥ कलाचार्योऽनपीत्सर्व-शास्त्रलोकमत्रं बदः ॥ शुभं धर्मादधर्माचा-ऽनुभमत्र परत्र च ॥ २७ ॥ श्रुत्वैवं श्रीजयानंदो-
ऽनुप्यन्मम्लौ परः पुनः ॥ मारतां कलाचार्यान्तिकेऽध्येतुम् कलाश्च तौ ॥ २८ ॥ आवर्जयन् कलाचार्य । छात्रांश्च विनया-
दिभिः ॥ श्रीजयो वासरैरल्पै-रप्यध्यैष्टाऽसिलाः कलाः ॥ २९ ॥ क्रमात्पाठयति छात्रान् । कलाचार्यनिदेशतः ॥ एवं जज्ञे च
सपाम् । मोऽभीष्टः सुभगाग्रणीः ॥ ३०॥ प्रास्पद्धत्तेन सिंहोऽथ । शिक्ष्यमाणोऽनिशं कलाः ॥ अल्पा अध्यैप्ट यद्विद्या । गुण-
भाग्यानुसारिणी ॥ ३१ ॥ विशालजयनामात्र । धात्रीशस्त्रस्तशात्रवः ॥ छात्राणां कुरुते मासे । पष्ठे पष्ठे परीक्षणम् ॥ ३२ ॥
अन्यदायसरे प्राप्ते । तत्रोद्याने धराधिपः ॥ स्नेहात्पुत्रादिकांग्छात्रान् । परिचिक्षिपुरागमत् ॥ ३३ ॥ कलाचार्योऽपि भु-
पाध्ये। छावान् कृत्वा यथास्थिति ॥ न्यस्य तालतरोर्मूर्ध्नि । शिखिपिच्छं जगाविमान् ॥ ३४ ॥ किं किं पश्यत तेऽप्यूचू-स्ताल-
पिच्छतरुबजान् ॥ पश्याम इति तत् श्रुत्वा । स च किंचिदखिद्यत ॥ ३५ ॥ तन्निर्देशात्ततस्तेऽपि। शिखिपिच्छादि विव्यधुः॥
न च केजप यथादिष्ट-पिच्छतंतून धनुर्धराः ॥ ३६ ॥ ततोऽयं भीजयं साह । किं किं हे वत्स! वीक्षसे ॥ सोऽवादीपिच्छमेवैकं ।
वधेिऽमोदत तद्गुरुः ॥ ३७ ॥ अथ यातिथं तन्तुं । विधु पिच्छेऽदिशद्गुरुः ॥ इपुणा श्रीजयानंदो-ऽविध्यत्तावतिथं द्रुतम्
॥३९॥ अमुक्तैः पाणिमुक्तश्च । यंत्रमुक्तस्तथाऽऽयुधैः॥ पविष्ट नृपश्छात्रान् । पद्मपत्रच्छिदादिभिः ॥ ४० ॥ पद्मपत्रशते याव-
तिथं गुरुरपिच्छिदत् ॥ चिच्छेद श्रीजयस्ताव-तिथं खड्गेन नाऽपरम् ॥ ४१॥ चक्रेण करमुक्तेन । सप्ततालांश्च सोच्छिदत् ॥
शुक्त्या च गिरिशीर्पयां । शिलां दूरादचूर्णयत् ॥ ४२ ॥ ततस्तुरगयुद्धेन । योधयन्नजयद्भटान् । नानाशखैमहावीर्यो । युगपच्च
॥३१॥

·सहस्रशः ॥ ४३ ॥ ततोऽश्वं कारयन् धारा-गति पवनरंहसं ॥ विलग्य वटशाखायां । पद्भयां तमुदपाटयत् ॥ ४४ ॥ प्रपात्य गजयुद्धेन । वीरानाऽऽधोरणादिकान् । लीलयोदक्षिपत्पद्भयां । श्रीजयः प्रतिदंतिनः ॥ ४५ ॥ ततो भूपादयः सर्वे । विसिता मु- दिताच तं ॥ तुष्टुयुर्विविधं मौलीन् । धुन्वानाः सिंहमंतरा ॥ ४६ ।। इत्यनन्यसमान् दृष्ट्वा । तस्य वार्यकलागुणान् ॥ कोऽयमि- त्यवनीनेता । चित्रात्पप्रच्छ पाठकम् ।। ४७ ॥ स जगाद विदेशीयः । कोऽपि क्षत्रियपुंगवः ॥ सवन्धुर्मत्कलापाठं । कुरुते वेद्मि नाऽधिकम् ।। ४८ ॥ ततः सर्वेषु तं ज्ञात्वा । निःसमानं कलागुणैः ॥ राज्याह राजपुत्रं च। निश्चिक्ये लक्षणैर्नृपः ॥ ४९ ॥ सत्कृत्याऽऽदिश्य छात्राणा-मध्येतुं विविधाः कलाः ॥ प्रपूज्य च कलाचार्य । नृपः प्राप स्वमंदिरम् ॥ ५० ॥ श्रीजयोऽथ गुरोस्तसा-द्गीतनाट्यादिका अपि ॥ द्वासप्ततिमपि प्राप । कला विश्वोत्तराः क्रमात् ॥५१॥ नैपुण्यात्पाठयं- इछात्रान् । प्रयास दलयन् गुरोः ॥ प्रतिात्मा प्रणियामास । समस्तं पुरमप्यसौ ॥ ५२ ॥ परीक्षायै धियोऽप्यस्य ॥ नृपोऽथेत्युदधो पयत् । तसै ददेर्थितं देशं । यो मे तोलयति द्विपम् ॥ ५३॥ श्रीजयोऽथ नृपं साह । तोलयिष्याम्यहं गजं ॥ आरोपितगजां नावं । ततोऽमुश्चत्सरोजले ॥५४॥ मज्जनावधिरेखाङ्कं । कृत्वैनामानयबहिः ॥ गजमुत्तार्य नीरे तां । पुनः प्रक्षिप्य तारकैः॥५५॥ रसाबोध बुडेद्याय-त्तावल्लोष्ठरवीभरत् ॥ वहिनीत्वा पुनस्तांस्तान् लोप्टान् विज्ञैरतूतुलत् ॥ ५६ ॥ युग्मं ॥ तद्भारसंख्यया हस्ति- भारं चाख्यत्स भूभुजे ॥ तं बुद्धिविसितो भूपो । बहुमानाद् गृहेऽनयत् ॥ ५७ ॥ स्नानादि कारयित्वाऽथ । भोजयित्वा महाशयं ॥ गुरुणा गौरवणैनं । स्वसौधेऽतिष्ठिपन्नृपः ॥ ५८ ॥ अनिच्छंतमपि क्ष्मा- भृद्-सात्वा सर्वगुणोत्तरं । साक्षाद्विशारदं दृष्ट्वा । कलासु निखिलाखिमम् ॥५९ ।। रूपेणाऽतिश्रियोऽथाऽस्याऽनुरूपायाः कला- ·पञ्चमसर्ग परिचम ॥३२॥ गुणः ॥ सुताया मणिमंजर्याः पाणिग्रहमकारयत् ॥ ६॥ देशमेकं ददौ युक्तं । पत्त्यश्वेभरथवजैः ॥ सभोगोपस्करप्रौढं । सौर्घ चाम्मै नरेश्वरः ॥ ६१ ॥ सौधे तर लसन्नेप-स्तया पत्न्या नपोढया ॥ सांगीणसुखान् भोगान् भुंजानः सेवते नृपम् ॥ ६२ ॥ जित्वाऽनेकनृपादेशान् । वशीकृत्य च भूपतीन ॥ स प्रापयन्नृपं खं च । प्रतिष्ठां परमां क्रमात् ।। ६३॥ प्रयांतं नृपमन्येधु-जेतुं सरनृपं द्विपं ॥ निपिध्य विनयेनैप। चचाल सह सेनया॥६४॥ मत्वा सूरस्तमायांत-मभ्यागादभिमानतः।। रणस्तत्सैन्यपोथाऽभू-ज्जगतीक्षोभकारकः॥६५॥भन्ने स्वकटके क्रुद्धः-खेनोत्तस्थे कुमारराट् ॥ तथा च युयुधे बैरि-सेनाऽनेशद्यथाभितः ॥६६।। युयुत्तम्धे ततः सर-'स्तयोथाभुद्रणो महान् ॥ वभूवुः शरमग्यश्च । भूव्योमहरितोऽखिलाः॥६७॥ चिच्छेदाऽथ कुमारेन्द्रः सप्तचापान् द्विपः क्रमात्॥ वभञ्ज च रथं वर्म-शीर्पाणि चाच्छिनच्छरैः॥६८॥ततोऽसौ खड्गमुद्यम्य । कुमारं प्रत्यधावत ॥ कुमारोऽपि खसद्गेन । तत्सद्गं संडशो व्यधात् ॥ ६९ ॥ कुमारो मुद्गरेणैवं । मुद्गरं गदया गदां ॥ चूर्णाकृत्य द्विपं चक्रे । व्याकुलं निगताऽऽयुधम् ॥ ७० ॥ किमेभिररलैः शत्रैः । प्रबलाः संति मे भुजाः ॥ इत्यागान्मल्लयुद्धेन । योधु सूरोऽभिमानतः ॥ ७१॥ नीतिवेदी कुमारोऽपि । तथैव युयुधे चिरं ॥ तं मुप्ठ्या हृदि चाहत्याऽ-पातयन्मूलितं भूवि ॥७२॥ वध्ध्या निगडबंधेन । सञ्जयि- त्या च वारिणा ॥ तत्सैन्याऽभयदः पथा-द्गत्वा राजे समार्पयत् ॥ ७३ ॥ दत्तदंडं च तं राजा । कुमारवचसाऽमुचत् ॥ रीतिोपा रुपाल्नां । प्रणतेपु हितैषिणाम् ॥ ७४ ॥ वालेनापि जितोऽसीति-वैराग्याद्गुरुसन्निधौ ।। राजन्यस्तसुतः सूरः । प्रानाजीन्छिवमाप च ॥ ७५ ॥ भ्रातृस्नेहनशात्तेन । दीयमाना अपि श्रियः ।। सिंहस्त्वर्ष्यािभिमानाभ्या-मगृहंस्तं निपेरते ।। ७६ ।। ॥३२॥ १ धामीद गराया ·एवं नराः पुण्यपशाद्भवन्त्यहो । अतर्कितोपस्थितभोगमाजनं ।। भजति च द्वेपिजयश्रिया समं । कलागुणानुत्तरभाग्यसंपदः 1१७७॥ इति श्रीतपागच्छाधिराजश्रीमुनिसुंदरसूरिविरचिते श्रीजयानन्दराजर्षिकेवलिचरिने जयपूके हंसकाकनिदर्शनेन श्रीमदानं- दराजदृष्टान्तेन द्वितीयत्रतपालनाऽपालनफलदर्शन-श्रीजयानन्दकुमारकलाग्रहणमणिमञ्जरीप्रथमपत्नीपरिणयनव्यावर्णननामा पञ्चमः सर्गः गमाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥ ग्रन्थाग्रं १९५ ॥ अथ षष्टः सर्गः प्रारभ्यते॥ श्रेयाश्रीवृपभस्तनोतु भगवान् गां प्राप्य यः केवला-वस्थायां समजीजनदू गुरुतरं तं कञ्चनैकं वृपम्॥ विश्वाधारकरः शिवाध्वपथिकान् ससारघोराष्टवी-पारं प्रापयतिस्म यश्चिरमहो भव्यानसंख्यानपि ॥१॥ अथोर्जितेन भाग्येन । गुणवैरिजौमुदं ।।राज्यवृद्धिकरो भूपं । पौरांश्च श्रीजयोऽनयत्।।२।। याति चैवं सुखात्काले। श्रीजयस्य समृद्धिभिः। सिद्यते सततं सिंहो । घूफवद्भानुभानुभिः।।३।।यतः खलः खिद्यत एवान्य-ऋद्विभिः सत्कृतोऽप्यलं ॥ पश्यन् शस्याश्रयः शुप्येत् । सिक्तोऽपिहि यवासकाठाततो देशांतरे नीत्वा। तं वियोजयितुं श्रिया ॥ इच्छन्मायामयोऽन्येा-रहस्येव जगाद सः ॥५॥ प्रातः! सरस भो देशे-प्वाश्चर्यालोकहेतवे। 'निर्गतौ स्वस्तदा नूनं । सहैवाऽऽवां निजात्पुरात् ॥६॥ तद्यावः कौतुकं यन्मे । विचित्राचर्यदर्शने।। विना देशांतरे भ्रान्ति । तचैकत्र न पूर्यते।।जाप्राप्तौ तदाशयौ हयजा पितरश्चेद्विदन्ति नौवालयंति तदा पश्चात्। कौतुकं रेणु निगमिष्याव -

·पाठसर्गः
नपानन
केपलि
परिचम
॥३३॥
तम पूर्यते।।दा नायासि सुरागृभुश्चे-यास्याम्येकाक्यहं तदा। केवलं त्वद्वियोगेन । भावि दुःखमनुत्तरम्।।९।।प्राप्त मदाशयैवैन। अहिणोम्ये-
कळं कथम्।।प्यात्वैवं श्रीजयोऽयादीत् । प्रयास्यायः सहच भोः ॥१०॥ ततः प्रस्थानसामग्रीं । रहसि श्रीजयोऽकरोत् ॥ वासौकोद्वार-
शासापां। श्लोकमेकं लिलेस च ॥११॥ तद्यथा-रत्वा जलाशयेष्वष्टौ।मासांश्चित्रेपु कौतुकात्॥वसु कुरुते हंसः स्वपदे
मानसे रतिम् ॥१२॥ वञ्चयित्वा परिवारं । पत्नी च निशि सायुधः ।। निरगादथ सिंहेन । सहैव श्रीजयः पुरात् ॥१३॥पुरग्रामा-
करादींश्च । भ्राम्यन्तौ तौ यदृच्छया । विलोकेते महावाहू । आश्चर्यादीन्यनेकशः ॥१४॥
इवश्व स्वपतिं प्रात-रदृप्दा मणिमञ्जरी ॥ विलक्षहृदयाऽप्राक्षी-दक्षा सा स्वपरिच्छदम् ॥१५॥ सोऽप्यनाप्यैव तच्छुद्धिं । भूपायेदं
न्यवेदयत् ।। अशुशुधन्नरैः सोऽपि । तं पुर्यामवनादिषु ।। १६ ।। अलाभेऽभूच्च शोकातः । तावत्तं मणिमञ्जरी ॥ वीक्ष्य श्लोकं
विभाव्याऽर्थ । भूपादीनिपुणाऽभणत् ॥ १७ ॥ देशेषु कौतुका भ्रान्त्वा। चर्पास्वेप्यति मत्प्रियः ।। ततचित्ते धृतिं कृत्वा । तेऽस्थुः
सर्वे यथास्थिति ॥ १८॥
अधारण्येऽन्यदा सिंह-श्रीजयी प्रापतुः क्रमात् ।। सिंहवाऽऽख्यदधर्मेण । सहे कष्टमहं वने ॥१९॥ त्वं तु धर्मपरः किं तत्सहसे
श्रीजयोऽवदत् । पापिनस्ते सहे संगात्तत्संगो हि विपत्परः॥२०॥यतः तेजोमयोऽपि पूज्योऽपि पापिना नीचधातुना अयसा
संगतो वहिःसहते धनतादनम् ॥२१॥ महतोऽपि कुसंसर्गा-न्महिमा हीयते किलाकियन्नन्दति कपूर-गन्धो
लशुनसंगतो॥२२॥वतः पापरतिः क्रोध-स्फुरदोष्ठपुटः स्फुटम्॥सिंहोऽवादीद्विवादोना-वद्याप्येवं भृशायते।।२शाअहं पापाच्छुभं वच्मि
। त्वं तु धर्माद्दिशस्यदः।। नाध्न स्थेयाः प्रमाणीस्युस्तेषां वाचो बनेकधा ॥२४॥किंतु द्रव्यं विना नौ यः। प्रदास्यत्यय भोजनं। प्रमाणं
॥३३॥

·तस्य पक्षोत्र पणस्तत्पूर्व एव तु ॥२५॥ आमेवं श्रीजयेनोक्ते । सिंहः प्रमुदितो जगौ ।। अद्य तावत्पुरो ग्रामे | यामि शक्ति परीक्षितुम् ॥२६|| त्वं तु किश्चिद्विलम्बेन । भोक्तुं भ्रातरिहापतेः।। मया सिद्धथति चेन्नैव । भोज्यं तत्त्वं प्रसाधये।ारतस्सिन्मयाऽद्य सिद्धे तु । श्वः स्वां शक्ति प्रदर्शयेः।। इत्युक्त्वा श्रीजयं मुक्त्या । द्रुतं सिंहः पुरोऽगमत् ॥२८॥ स 'यान् भ्रान्त्या महाराण्ये । पापीव नरकेऽप- तत् ॥ नारकैरिख भिल्लैश्च । यद्धोऽलङ्कारलोभतः ॥२९॥ पाल्लीशचंडसेनोऽथ । शतकूटगिरिप्रभुः ॥ अवस्कंदाय निर्यातो । नन्दिशालपुरं प्रति॥३०॥ मिल्लैः सिंहश्च तस्यापि । ते हि तत्क- टकाग्रगाः ।। ज्ञात्वा कोलाहलध्वन्या-द्युक्तिभिः श्रीजयोऽपि तत् ॥३१॥ सिंहे स्नेहाद्दयालुत्वा-द्वीरो द्रुतमधावत ॥ मिलित्वाऽवर प्रातरं मे । लात्वा भिल्लाः क्व याथ रे ! ॥३२॥ तस्याप्यलङ्कृतौ लुब्धा। भिल्ला वलिरे ततः। भटाग्रण्याः सहाऽनेन । युद्धेऽद्वौकन्त च द्रुतम् ॥३३॥ ते हताहतास्तेन चक्रिरे घाणयर्पिणा ।। दृष्ट्वैवं चण्डसेनोऽथ । क्रुधा योध्धुमढौकत ॥३४॥ तेन संधीरिता भिल्ला शृंगनादनदद्दरि ।। उपास्थिपन्त युद्धाय । क्रुद्धाः सर्वेऽधिकं पुनः॥३५।। दुारयुगपद्घोरैः । समन्तात्प्रसरैः शरैः।। ततोऽनन् श्रीजयो । भिल्लान् । कालवनैव्यंभाव्यत।।३६॥ 'खभटैस्तमजय्यं द्राग् । मर्त्य मत्वाऽद्भुतौजसं ॥ चण्डसेनः सभीरूचे। कस्त्वं किं हंसि मे भटान् ॥३७॥ सोऽप्यवादीद्भवद्भिर्यो । बद्धोऽस्त्यस्याऽनुजोऽस्म्यहं । मुक्त्वेमं यात निर्भीका । हतैः किं मे वैरिभिः॥३८||व्याहापीचंडसेनो- ऽथ । गृहाण प्रातरं निजं । विमुञ्च रणसंरम्भं । प्रीतिरस्त्वावयोचिरम्।।३९।। ओमित्युच्या रणस्तैन । मुमुचे विपुलौजसा।। पलाशे- नाऽपि सिंहस्त-द्गुणविस्मितचेतसा ॥४०॥ गच्छन् सचम्वा

·पष्ठसर्ग:
नयानन्द
फेलि
चरित्रम
॥३४॥
पल्लीशोऽध खकार्यायाऽ-भ्यर्थ्य तौ विनयादबहु ॥ निजपल्लीमनेनायी-ग्रामे कारितभोजनौ ॥४१॥ तत्र तस्योपरोधेन ।
तिष्ठतः सुसिनाविमौ ।। श्रीजयाच्छिक्षते काश्चि-धनुर्विद्यां च भिल्लराट्।।४२॥ मृगयाचौर्यघाट्यादौ । सिंहो यात्यमुना सह।। कुरुते
नीचकर्माणि । श्रीजयस्तु कदापि न ।।४३॥
अथ महस्रस्टाद्रौ । महासेनोऽस्ति पल्लीराद् ॥ चण्डसेनस्य सह तेन । वैरमस्ति भृशं तदा ॥४४॥ चंडसेनोऽन्यदा सिंह-
युक्तस्तमभिपेणयन्।। श्रीजयं व्याजहारैहि । सहायो भव मे युधि॥४५||स्वार्थसिद्धयै स्थापितोऽसि । पल्लयामस्यां मयोत्तम ।। प्रार्थना-
भगभीरूस्त-प्रपेदे श्रीजयो वचः ॥४६॥ ततः सर्वाभिसारेण । सोऽभ्यमित्रीयतामगात् ॥ गिरिं सहस्रकूटाख्यं शृङ्गध्वानैः प्रपूरयन्
॥४७|| महासेनोऽथ तं ज्ञात्वा । प्राप्तं भिल्लचमूवृतः ।। सद्योऽपि निर्ययौ पल्लया भटंमन्यः समन्युधी॥४८॥ वसानाचित्रकव्याघ्र-
गजेणादिपशुत्वचः ।। नानाविधलताकिपिच्छवेष्टितमौलयः॥४९॥ नाहलाः काहलानादै-मिलिताः कलिताः क्रुधा ॥ वाढं डुढौ-
किरे योढुं । सनद्धा विविधायुधैः ॥५०॥ गद्गारवैस्तेषां । भुजास्फोटैः कटूक्तिभिः ॥ वाद्यनादैर्धनुर्वान-जंग गिरयोऽभितः
॥५१॥स्वामिभक्ता मदोन्मत्ताः । प्लवमानाः प्लवङ्गवत् ॥ क्रोधायुयुधिरेयोधा। आहूयाऽऽहूय विद्विपः॥५२॥कुंतैः केचिच्छरैरन्ये । शस्त्रैः
सङ्गादिभिः परे । जेजीयांचक्रिरे शत्रू-नुत्प्लुत्योत्प्लुत्य सर्वतः ॥५३॥ एवं घोरे रणे जाते । महासेनभटैः स्फुटं ॥ चण्डसेनवले
भन्ने । मदकोलाहलः कृतः॥५४॥ समीक्ष्य खच भनां । सिंहो योद्धमुपास्थित ॥ धैर्यात्संधीरयन् भिल्लान्। वर्ष च शिलीमुसान्
॥५५।। तेन धीरेण भिल्लीय-सहितेनेपुवर्षणैः॥उपद्रुता द्विपो नेशू-रजांसीव पयोमुचा।।५६॥दृष्ट्या खकटकं भन ! महासेनो भटो-
वटा प्रचंडोद्दण्डदोर्दण्ड-पंडिताऽसण्डशारा५७॥ मिहं निहन्तुमुत्तस्थौ । द्रुतं शरभवद्युधि ।। वर्षन् शिलीमुसांस्ता-दिवाऽमृक्
॥३४॥

·पिरतो द्विपाम् ।।५८॥ युग्मं ॥ सिंहस्य सोऽच्छिदद्वाणान् । काणान् भिल्लान् शरैर्व्यधात् ॥ हरन् वीरगणग्राणा-नत्रणांस्त्रासयन् रिपन् । ५९ ॥ सिंह स द्राग्धनुश्छित्वा । भिवा च कवचं शरैः ॥ व्याकुलीकृत्य बध्ध्वा च । स्वसैन्येऽनीनयटैः ॥६०॥ चंडसेनस्तथा दृप्वा । सनद्धो योद्धमुद्यतः ॥ द्रागाह्रास्त महासेनं । योधागण्यं क्रुधोद्धरः ॥६१॥ उभावपि ततो धीरौ । सिंधु- राविव दुर्धरौ ॥ पायो/ डुढौकाते । दधानौ मदमत्तताम् ॥६२॥ गजन्ती गर्जयन्तौ च । गर्वागिरिगुहागणं ।। शराणां धोर- णीस्तिर्यग् । धीरौ धाराधराविय ||६३।। वर्षन्तौ भपिणं रोपा-द्विदधाते चिरं रणं ॥ घोरं युयुधिरे वीराः। परेऽप्युभयपक्षगाः॥६॥ पुग्मं ।। महासेनो महौजस्वी । चंडसेनमथाऽकरोत् ।। विधुरं तद्धनुश्छेद-चर्मभेदादिकच्छरैः॥६५॥ अभञ्जितस्य सेनाऽपि । महासेन- व सैनिकः । शरकुन्तकृपाणादि-शस्त्रौपारणे रणे ॥६६॥ आदायान्यद्धनुधैर्या-श्चण्डसेनोऽथ सायकैः।। महासेनस्य चिच्छेद ।। चापं पापमिव व्रती ॥६७ ॥ महासेनः शिलाखण्डे-नैतं हतिस्म मूर्द्धनि ॥ तद्घातव्यथया चण्ड-सेनोऽपतच्च मूञ्छितः ॥६॥ महासेनश्च तं याव-बद्धुमेति मुदोन्मदः ॥ कुतोऽप्यापत्य तं ताव-दाह्रास्त श्रीजयो स्यात् ।।६९॥ महासेनोऽप्यमर्पण । चापमास्फाल्य कोपतः ॥ सह तेन महाशाली । योढुं क्रोधादधावत ॥७०॥ श्रीजयस्तममापिष्ट । नाहं हन्मि निरागसं ॥ भिल्लं विशिष्य च क्षत्रं । कुलं ह्येवं कलक्यते ॥७१॥ भ्रातृवन्धापराधेऽपि । कियत्कालमुपेक्षितं ॥ हनिष्याम्यधुना तु त्वां । नो चेत्कुरु ममोदिवम् ॥७२॥ सन्धेहि चण्डसेनेन । सिंह मुञ्च च मेऽग्रज ॥ पल्लीराज्यं चिरं सुक्ष्व । राजन् ! निःशंकमानसः।।७शा महासेनो- ऽप्यचर मानी । क्षत्रत्वं ज्ञास्यते युधि । को मृगेण हरेः सन्धिः। कः सिंहान्मोचयेन्मृगम् ।।७४।। एवं नैवोद्विजे युद्धा-द्वीर! यु- ध्यस्व किं गिरा ॥ फलेन ब्रुवते सन्तो । न गिरा हि निजान् गुणान् ।।७५।। पादाक्रान्तैरिव व्यालः । फूत्कारादिव हव्यभुक् ।।

·पष्ठसर्गः
केपालि
॥३५॥
नीचाहानादिवभारिः। श्रीजयोऽदीप्यत क्रुधा ।।७६ स्पोद्धरमयुध्येतां । ततो द्वावपि तौ भटौ।। महोत्साहौ महौजस्कौ । महामानौ
महायुधौ।।७७॥ द्वयोरपि भटाग्रण्यो-स्तयोर्युद्धे शराशरि॥ भीरभूत्सर्ववीराणां । सुराणामपि पश्यताम् ।।७८॥तदा सन्नह्य सर्वेऽपि ।
चलयोरुभयोरपि ।। स्वामिप्रोत्साहिताः शूराः क्रूरा योद्धं बुढौकिरे॥७९॥श्रीजयो याणजालेन। सर्वदिक्षु प्रसारिणा सर्वतोऽपातयद्वीरान् ।
वजेणेर हरिगिरीन् ।।८०॥ न रोढुं वा न सोढं वा। तद्वाणान् कोऽप्यशाशकीत् ॥ त्यक्त्वाऽऽहवं च हेतीश्च । केऽप्यस्थुनिर्भयाः
परम् ।।८१॥ युध्यमानो न कोऽप्यासी-स्महासेनाले भटः ॥अङ्कितो यो न तद्वाणैर्न हतः कृपया यदि ॥ ८२॥ ततो भ-
ग्नं बलं सर्व। स्वामालोक्याऽधिककुधा ।। सर्वशक्त्याऽमुचद्वाणान् । महासेनो निरन्तरान्।।८।। श्रीजयो लीलयाऽप्येतां-श्चिच्छेदा-
ईपथे शरैः॥ धनुर्वर्मादि च छित्वा । व्याकुलीकृतवानिमम्।।८४॥ धैर्यात्ततोऽसिमुद्यम्य । वीरस्तं सोऽभ्यधावत ॥ श्रीजयः स्वासि-
नाऽच्छेत्सी-तस्याऽसिमपि खंडशः।।८५।।निरायुधं च तं दृष्ट्वा । मुक्त्वाऽसिं श्रीजयो हृदि । मुष्ट्याऽऽहत्य भ्रमन्नेत्र। मूळलं भु-
व्यपातयत् ।।८६।। बन्धयित्वा स्वभिल्लैस्तं । प्रगुणीकृत्य चांबुनः॥ पानेन बहुमान्याय । चण्डसेनाय चाऽर्पयत् ।।८७॥ महासेनस्य
सैन्यान् सोनश्यतः समधीरयत् ।। सिंहमानाय्य तैर्वन्धां-श्छित्वा प्रागुणयत्पुनः।।८८॥ अहो जागरितं भाग्यै-रहो तुष्टाश्च देवताः ॥
यन्नाथः प्रापिपेऽस्माभिः। प्राणा नः क्वाऽन्यथाऽधुना ।।८९॥ इत्यादि श्रीजयं स्तुत्वा । महासेनं प्रगृह्य च ॥ निजीकृत्य च तत्पल्लीं।
तस्यां न्यस्य च कञ्चन।।९०॥श्रीजयं सेवमानोऽथाससिंहः सह सेनया|चण्डसेनोनिजां पल्ली-मागमत्सोत्सवं मुदा।।९१॥त्रिभिर्विशेषक।।
चंडसेनस्य सेवां चाप्रपन्नं दण्डदायिनं ।।अमूमुचत्महासेनं । श्रीजयो नतवत्सलः ।।९२॥ तदादि चण्डसेनोऽथ । राज्यजीवितदायिन।।
मन्यमानः कृतज्ञत्वात् । श्रीजयं स्वप्रभूयति ॥९३।। दध्यौ सिंहस्तु धिग्मां यं । श्रीजयो द्विरमोचयत् ।। बन्धतोऽपि प्रतिस्पर्द्धि-कृतो
॥३५॥

·मोक्षोऽतिदुःसकत् ।।१४।। मत्वैवं तस्य वैलक्ष्यं । हतुं तत् श्रीजयोऽवदत् ।। मा विपादं कृथा वन्धो !। स्वस्मिन् पराभवं स्मरन्
॥९५।। यतः-जयः पराजयो वा। यद्रणे कालाद्यपेक्षयाजयं पराजयं चापियुद्धे योधै स्तुचाऽश्नुते॥१३||गहने यद्यपि
क्वापि हरिः फालच्युतो भवेत्। तथापि दलयत्येव कुम्भानुन्मत्तहस्तिनाम्॥९७ा इत्यादि श्रीजयेनोक्तं । तस्येव्मेव
निर्ममे।। असाध्ये ह्यामये जायुः । प्रायः स्याद्दोपहेतवे ।।९८॥ श्रीजयो निभृतं तिष्ठ-त्येवमद्भुतकार्यपि ॥ नाऽसाध्येऽपि कृते कार्ये ।
सतां हि सयविसयौ ॥ ९९ अथवानुध्धुरः कार्ये । महत्यपि कृते महान् । पीताब्धिरपि पीताब्धिः । प्रयत्नाल्लक्ष्यतेऽपि खे
॥१०० ॥ द्विपति प्राणदानोप-कारिणेऽपि खलाग्रणीः ॥ तसै द्रुह्यति सिंहस्तु । नात्मीयो हि खलोऽग्निवत् ॥१॥ यियासन्नपि
सद्देशे । क्वापि म्लेच्छेप्वरक्तितः ॥ चण्डसेनस्य दाक्षिण्या-देवाऽस्थात् श्रीजयोऽत्र तु ॥२॥
कियत्यथ गते काले-ऽन्यदाकसिकशूलतः ॥ परासुश्चण्डसेनोऽभू-दीडशी हि भवे स्थितिः ॥३॥ ततस्तस्याऽनपत्यत्वान्मत्वाई
विक्रमादिभिः ॥ भिल्लास्तं प्रार्थयन्ते स । पल्लीराज्योररीकृत।।४ास तु,नैपीत् कुराज्यं त-त्ततोऽन्याय विभावनात् ॥ सिंहसारं तदि-
च्छन्तं । भिल्लराज्ये न्यवीविशत् ।।५।। ततो गर्ष प्रमोदं च । धारयन् मनसि स्फुटं ॥ असावपालयत्पल्ली । निःशंकः क्रूरकर्मकृत्
॥६॥राज्याधारममुं मुश्च-नदुष्यामीति चिन्तयन् ॥देशान्तरे स्वयियासां । सोऽन्येयुः प्राह तत्पुरः।।७ानूनं देशांतरे यातो । ज्ञातः
पित्रादिभिः क्वचित् ।। आकार्याऽवसरे सौव-राज्येऽसौ स्थापयिष्यते।।८॥विमृश्येत्यलपद सिंहो । दर्शयन् प्रेम मायया ।। त्वत्स्ने-
हास्यक्तपित्रादि-वियोगं ते कथं सहे ॥९॥ ततोऽस्थात् श्रीजयः स्निह्यन् । कियतो वासरानृजः ॥ ऊचे सिंहोऽन्यदा गर्वा-धर्मा-
द्राज्यमाप्नुवम् ॥ १० ॥ हसित्वा श्रीजयोऽवादी-द्गर्वितोऽसीयताऽप्यहो ।। अथवा खलखण्डेऽपि । लब्धे रङ्कः प्रमोदते ॥११॥

·पष्ठसर्गः
केपष्टि
परित्रम
ततो जातोग्रकोपोऽपि । सिंहोऽभूत्संवृताकृतिः ।। आकारं संघृणोत्योतु-र्जिघत्सुर्मूषकं न किम् ॥ १२ ॥
सिंहः कृत्वा सितं प्रेम-दर्शनात्तमरजयत् ॥ कियघस्रानतिक्रम्याऽन्येद्युश्च निजगाद तम् ॥१३॥ भ्रातरत्र गिरौ क्रोशां-
तरे कूटेऽस्ति देवता ।। पाल्लीशैरर्चनीयोरु-प्रभावा गिरिमालिनी ॥ १४ ॥ अद्य कृष्णचतुर्दश्यां । सिसाधयिपुरस्म्यहं ।। मन्त्रमेकं
पुनस्तस्सा-स्तद्भवोचरसाधकः ।। १५ । ओमेवं श्रीजयेनोक्ते । तेन खड्गभृता समं ।। सपूजोपस्करः सिंहः । सायं देवीगृहेऽगमत्
॥ १६ ॥ देवीं सोऽभ्यर्च्य निश्यस्या । दंभान्मंत्रं पुरोऽजपत् ॥ श्रीजयः खड्गमुद्यम्या-ऽभवत्तूत्तरसाधकः ॥ १७ ॥ निःशंकं
सात्विको भ्राम्यन् । परितो देवतालयं ॥ त्रासयन् प्रेतभूवादीन्युपसर्गान्निवारयन् ॥१८॥ युग्मं ॥ निशीथानन्तरं सिंह-स्त्यक्त्वा
ध्यानं जगाद तं ।। मन्त्रो यामद्वयेनाऽपि । सिद्धो मे त्वत्प्रभावतः ॥ १९ ॥ अतः श्रान्तोऽधुनाऽशकं । स्वपिोपोऽस्मि रक्षकः ॥
मंत्रजागरिकां जाग-यंत्र मंत्रे ह्ययं विधिः ॥२०॥ तदाशयमजानानः। स्वसदृस्नेहचिन्तया ॥ आर्जवात् श्रीजयोऽस्खाप्सी-निदद्रौ
च द्रुतं ततः ॥ २१ ॥ मन्वानोऽवसरं सिंहः । क्रूरः प्राप्य छलं ततः ॥ लव्धलयो द्रुतं शस्च्या। नेत्रे तस्योदपाटयत् ॥ २२ ॥
दुष्ट! निन्दसि मे पक्ष। राज्यं चापि मदोदुरः।। न दत्से हारिते नेत्रे । गृहीते तबलान्मया॥२३॥ अन्धो धर्मफलं भुझ्व । धर्मादेव
प्रियस पा । इत्युक्त्यासावगात्पल्ल्यां । प्रस्थान इव दुर्गतेः ।। २४ ॥
पुरा मंत्रिभवे साधो-नेत्रे किं ते गते इति ॥ तेनाऽऽक्रोशेन यत्पापं । कर्माय॑ज्ञानतः क्रुधा ॥२५॥ क्षपितं तत्तदा निंदा-
गर्हणालोचनादिभिः ॥ लेशस्त्ववाशिपत्तस्य । स तस्याऽदात्तदा फलम् ॥ २६॥ ततस्तीवव्यथाक्रान्तः । श्रीजयो ध्यातवांस्तदा ॥
धिग्मां यद् व्यश्वसं सेवं । खलेऽस्मिन् शाखवेद्यपि ॥ २७ ॥
॥३६॥

·जीणे भोजनमात्रेयः । कपिलः प्राणिनां दया । बृहस्पतिरविश्वासः । पञ्चालः स्त्रीपु माईवम् ॥ २८ ॥ भोज्यमात्रप्रदानेऽपि । श्वानः स्निह्यति भर्तरि ॥ सिंहो जीवितदानेऽपि । मयि त्वेवमवर्चत ॥ २९ ॥ यद्वा ममैव दोपोऽयं ।। निजप्राकृतकर्मणः॥नाऽकृतं भुज्यते कर्म । कृतं भुज्यते एव हि ॥३०॥ क्षेत्रकालसहायादि-सामग्री हि शुभाशुभं । कर्म सफलदानाय । संयोजयति देहिनम् ॥ ३१ ॥ क्षेत्रकालादिसामग्या । पक्वं कर्म शुभाशुभं ॥ भुञ्जानस्त्वं क्षणमपि । मा प्राणिनक्षमां कुरु ॥ ३२ ॥ उक्तं यतः-पुनरपि सहनीयो दुःखपाकस्तवाऽयं । न खलु भवति नाशः कर्मणां सञ्चितानां ।। इति सह गणयित्वा यद्यदायाति सम्यक् । सदसदिति विवेकोऽन्यत्र भूयः कुतस्ते ।। ३३ ।। आपद्यपि मया धार्य । धैर्य चिन्हं हि तत्सतां ।। कम्पन्ते वायुना वृक्षा । न तु शैला मनागपि ॥३४॥ क्षय्यं कर्म च धर्मेण । तृणकूटमिवाऽग्निना ॥ सद्धथानेनैव साध्योऽयं । दधे हृदि तदेव तत् ॥ ३५ ॥ सम्यक्त्वं निश्चलें मेस्ति । मनोवाञ्छितदायकं ॥ तदेवास्त्वधुना त्राण मापज्ज्वर रसायनम् ॥ ३६ ।। सोढव्या च व्यथा कर्म-द्विपज्जयचमूनिभा ॥ इति ध्यात्वाऽथ सत्त्वात्स । कायोत्सर्गमधारयत् ॥ ३७॥ परमेष्ठिमहामन्त्रं । ध्यायन्नेकाग्रमानसः ॥ शत्रौ मित्रेऽदधात्साम्यं । समयज्ञा हि कोविदाः ॥ ३८ ॥ तस्य सम्यक्त्वसद्धयान-प्रभावात्कंपितासना ॥ जगाद द्रुतमागत्य । देवी सा गिरिमालिनी ॥३९॥ दुरवस्थामिमां हतुं । भद्र ! सत्पुरुषस्य ते ॥ प्रादुरासमहं देवी । खस्य पूजां तु कामये ॥४०॥ 'शुनैकेन च मे पूजां । त्वं प्रपद्यस्व यत्व ।। अक्षिणी प्रगुणीकुर्वे । पूर्णोत्सर्गोऽथ सोऽवदत् ॥४१॥ अक्षिवद्यांतु मे ग्राणा । जातु हन्मि तु नागिनं। बलिभोज्यं प्रणामं च। सा ययाचे २ पशुनदेन ·पष्ठसर्गः जयानमा फेलि परित्रम ॥३७॥ ततः क्रमात् ॥ ४२ ॥ सम्यक्त्वम्लानिभीरुस्त-त्कुर्वे मिथ्यादृशे न ते ॥ गदिते श्रीजयनैवं.। क्रोधाविष्टा जजल्प साँ॥४३॥ यदि प्रणाममात्रं मे । न कर्ताऽसि सुदुमते ! ॥ तदा मदीयावज्ञायाः। फलं पश्यदुराशय ! ॥४४॥ निकुर्वितवती साऽथ । वातमुधुरफूत्कृति ॥ पतच्छैलशिलाघोर-घोपभापितदैवतम् ॥४५॥ तेनोत्पाटय नभस्येप । भ्रामि- तोपि महाव्यथः।। अक्षुब्धहृदयः पाणि-पुटे दधे तया पतन् ॥४६॥ साथोऽवादीन्महाभाग!। तुष्टाऽहं तव सत्त्वतः।। गृहाण चौ- पधीमस्या रसात्प्रगुणयाऽक्षिणी ॥४७॥ तद्दनामौपधीं लात्वा । घर्पयित्वा च वारिणा ॥ नेत्रयुग्मे प्रचिक्षेप । क्षिप्रं मुदितमानस: ॥ ४८ ॥ दिव्यनेत्रो वभूवैपो-ऽपश्यद्दीनां सुरीं पुरः ।। मणिमन्त्रौपधीनां हि । महिमा वचनातिगः ॥ ४९ ॥ देव्यथोवाच रक्षार्थ । यस्यैवं क्लिश्यसेऽनिशं । सम्यक्त्वं किं नु तब्रूहि । श्रीजयोऽथ मुदाऽवदत् ॥५०॥ तत्त्वरूपं तु सम्यक्त्वं । तचं देवादयस्त्रयः।। इत्यादि गदिते तेन । श्राद्धधर्मे सविस्तरम् ।।५१।। श्रवणात् श्राद्धधर्मस्य । पटुसंस्कारजागरात् ।। अवधिज्ञानविज्ञात-प्राग्भवा सा सुरी जगौ ॥५२।। प्राग्भवे श्राविकाऽभूवं । सम्यक्त्वव्रतधारिणी ॥ पुत्रमान्येऽन्यदाऽप्राक्षं । लिङ्गिन तत्प्रतिक्रियाम् ।। ५३ ॥ परिबाट सोऽपि भूतादि-दोपमुक्त्वा मदथितः ॥ मन्त्रचूर्णादिभिर्भाग्य-वशेन तमसज्जयत् ॥५४॥ ततः प्रीत्याऽथितां भिक्षा । तस्मै नित्यं ददाम्यहं ॥ सोऽपि स्वयं धर्ममाख्याति । शौचमूलं यदा तदा ॥५५॥ अस्य शौचमयो धर्मो । जनो मलमयः पुनः ।। सत्यः कोऽत्रेत्याभाग्येनाऽकार्प संदेहमन्यदा ॥ ५६ ॥ एवं शंकातिचाराद्यै-स्तदाऽनालोचितगुरोः॥ चिरं विराध्य सम्यक्त्वं । देव्यहं गिरिमालिनी ।।५७|| बहुदेवीपरीवारा । महद्धिगिरिनायिका ॥ जाता मिथ्यादृशां मौलिः । रकर्मवि- घायिनी ॥ ५८ ॥ त्वगिरा वधुना मेऽभू-त्सम्यक्त्वेन समं स्मृतिः मतिश्रुतावधीनां द्राक् । तदज्ञाननिवृत्तितः ।। ५९ ॥ ॥३७॥ १रामः ·ततः सम्यम् निजवाच्य-भावृत्तनिवेदनात् ।। त्वदायत विधामि स्वं । शिक्षया ते कृतार्थितम् ॥६०॥ त्वत्साक्ष्यं ते गुरोः पार्थे। युद्धा सम्यक्त्वमद्यतः । अतः परं करिष्यामि । न हिंसादि कदाचन ॥१॥ तथा प्राक्कृतहिंसोत्थं । कथं पापं क्षिपाम्यहं ।। कुमारोऽवग्यो देवि ! । कुर्वे निजशुद्धिकृत् ॥६२॥ अर्हच्चैत्ये प्यथो कुर्या । नाना_दिप्रभावनाः॥संघेच धर्मसाहाय्यं । दुरंतदु- रितापहम् ॥६३॥ ओमित्युक्त्वाऽवददेवी । क्य त्वां मुञ्चाम्ययं जगौ ॥ धन्याऽसि त्वं प्रबुद्धा य-न्मुश्च हेमपुरे तु माम् ॥ ६४॥ साथ धर्मगुरोस्तस्यौ-पधीं विघ्नापहारिणीं ॥ सर्वांगीणमलंकारं । दिव्पनेपथ्यमप्यदात् ॥ ६५ ॥ औषधीद्वयसंयुक्तं । प्रातरुत्पाटय साऽमुचत् ।। इमं हेमपुरोधाने । प्रणम्य च तिरोदधौ ॥ ६६ ॥ स प्राविक्षत्पुरस्यांत-दिव्यनेपथ्यमंडनः ॥ मोहयन् जनतां सर्वा । श्रियं तस्य विलोकयन् ॥६७।। अद्राक्षीद् द्यूतपट्ट चो-पविष्टस्तत्र कौतुकात् ।। भूपणं स पणं कृत्वा । रेमे राजसु- तादिभिः ॥ ६८ ॥ अजैपीदशभिर्दायै-दशलक्षीमहारयन् ।। सर्वस्वाऽपहृतेीत्या । दिदिवुर्नाग्रतस्तु ते ॥६९ ॥ सोऽथार्हद्गुरुगी- तानि । गान्धर्वेभ्योऽशृणोत्ततः ॥ लीलया दशलक्षी तां । याचकेभ्योऽददात्पुनः ॥ ७० ॥. अथोदारचरित्रं तं । श्रुत्वा हेमप्रभो नृपः ॥ आकारयत्स्वपार्श्वे सो-ऽप्यागमत्तत्र साहसी ॥ ७१ ॥ अद्भुताकारलावण्यं । दिव्यालंकारचाससं ।। युवप्रष्टमिमं सम्याः। समीक्ष्या चिन्तयंश्च ते ॥७२।। यद्येप दस्रः किमथाऽद्वितीयो । यदि स्मरः किं न हि १ यत्सतार्थय । त्यत्साक्षि ३ सम्यक्त्वमादिषि तथा हिंसानिषेध च निरागस्त्रसदेहिनम् । ४ दिश ५°ऽवग न देवानां तपो भवति शुद्धिकृत् ६°पु तत्कुर्यात् ७क्ष्योहिपता|खिला ८ किमिहा. ३

·पष्ठसर्गः
नयानन्द
केपलि
परिक्रम
॥३८॥
मीनस्तुः॥ सुधाकरश्चेत्किमलाञ्छनस्ततः। प्रभापतिथेत्किमतापकारी ॥७३॥ ऊन्येव सूर्वी यदि मानवोऽयं । वृंदारकश्वेत्प्रणुमस्ततो
यां ॥ चेन्नागलोकं जनुपा पुनाति । बभूव नीचोऽपि तदा स उच्चः॥७४॥ कुमारोऽथाऽनमद्भूपं । सोऽप्यालिङ्ग्य सविसयः॥
अर्द्धासनोपवेशाय । न्यमन्त्रयत तं मुदा ॥७५॥ विनयेन कुमारोऽथ। भूपाध्ये नीचमासनं। अध्यासीनो नृपेणोक्तः । कच्चित्कुश-
लपानसि ॥७६॥ सोऽप्यवादीन्महाराज! । ममाऽद्य सफलं जनुः ॥ सफले लोचने चापि । यत्त्वं नयनगोचरः ॥७७॥ यतः--
तीर्धानांप्रथम तीर्थ । भूपतिर्नयपावनः॥ प्रणतो यश्च तत्कालं। दत्तेऽभीष्टाऽभुतश्रियः।।७८॥राजावादीन्महाभाग!
। दिव्या काचित्त्वाकृतिः ।। दिनयाद्या गुणाश्चापि । मिथः सुभगयन्त्यहो ॥७९॥ आदेया हि विनाकारं । सन्तोऽपि न तथा गु-
णाः ॥ पेयं शुच्यापे नो नीरं । विपमस्थानसंगतम् ।।८०।। नवैव मूर्तिस्तव काऽपि धात्रा । लावण्यपीयूपसरस्पकारि॥ मज्जति यस्यां
जगदंबकानि । विराममिच्छन्ति न चैकदापि।८१॥ कुमारोऽवक् प्रभो! सौम्य-दृशा वः सुभगोऽभवं ।। चन्द्रश्चन्द्रिकया कि न।प्रापये-
त्कुमुदश्रियम् ॥ ८२ ॥ एवं सप्रीतिवार्ताभिः । कियढेलाव्यतिक्रमे ॥ पपाठाऽवसरावेदी । तत्र मङ्गलपाठकः ॥ ८३ ॥
क्षमाभृतां मौलिविलासिपादः । सृजन् दिशः सौवमह प्रदीप्राः ॥धत्ते नृप द्वेपितमोऽपहारी। मध्याह्नभानुस्त्वमिव प्रतापम्
॥८४॥ ततो मध्याह्नकृत्याय । विसृज्य नृपतिः सभां ॥ चक्रे स्नानादिकं सत्रा । कुमारेण यथाविधि ॥८५॥
भुक्त्वा तल्पगतो राजा । निष्टरासीनमाह तं ॥ कारणेनाऽव येन त्व-माहूतो वत्स! तत् शृणु ॥८६॥ संति सौभाग्यशालिन्यो।
राश्यः पंचशतानि मे ।। ललिता विमला लीलावती 'कलिकलादयः।।८७|तासां पुत्राः शतं संति । भानुर्भानुधरस्तथा । भानुवीरः
१ दर्शनादपि योऽयाऽपि
॥३८॥

·सुभानुथ' । वरदत्त सदत्तकौः ।।८८॥ सुपेणो रवितेजाचः । सुभीम सुमुखादयः॥ तेषामुपरि चैकैच । पुत्री सौभाग्यमञ्जरी ॥८९॥ ललितापट्टराजीभू-दिव्यरूपा धियो निधिः॥ चतुःपष्ठिकलाभिज्ञा। सर्वाङ्गीणगुणोत्तरा ॥९०॥लावण्यकखनिर्विश्व-हृदयाहा- दिनी सदा ॥ चित्तविश्रामभूरस्ति । मदादीनां प्रियंवदा ॥९१॥ सा वाञ्छति वरं दान-युद्धवीरमथेदृशं ॥ प्राप्तुकामस्तमारात्स 'शुभदां कुलदेवताम् ॥ ९२ ॥ उपवासनयब्रह्म-ध्यानमानजपादिभिः॥ संतुष्टा सा तृतीयस्यां । निशि स्वप्ने जगाद माम् ॥१३॥ युग्मं ।। युवराजगृहद्वारा सन्ने यो द्यूत्तपट्टके ।। दिव्यालंकारनेपथ्यः । खड्गभृत्सुभगाकृतिः ॥१४॥ दशलक्षी जयत्याशु । दत्तेऽथि- भ्यश्च लीलया।पतिः सौभाग्यमञ्जर्याः । स भावी भुवनोत्तरः ॥९५।। युग्मं ॥ मुदाऽथाऽहं प्रगेऽभ्यर्च्य । देवीं पारणकं व्यधांतदा- दि घूतपट्टेऽक्षर्देवये चाङ्गजादिभिः ।।९६॥ पुमानीग् यदायाति । निवेद्यो मे द्रुतं तदा ॥ इत्युक्त्वा प्रत्यहं स्थास्नून् । पदातींस्त- ग्र चाऽमुचम् ।। ९७ ॥ निवेदिते च तैरद्य । द्राक् त्यामाचीकरं मुदा ॥ उपयच्छस्व मे पुत्रीं । स्वानुरूपगुणां ततः ।। ९८ ॥ व्याजहार कुमारोऽथा राजन् ! दत्से कथं सुतां ।। गुणान् वंशादि चाऽज्ञात्वा । मह्यं यच्छास्त्रवागियम् ॥९९॥ कुलं शीलं वपुर्वि- या वयो वित्तं सनाथता।।वरे सप्त गुणा मृग्या-स्ततो भाग्यवशा कनी॥२००॥ राजाज्जल्पत्तवाकार-विवेकाद्यैः सुरीगिरा ॥ ज्ञातमेव कुलादीति । प्रार्थनां मा कृथा पृथा ॥२०१॥ जोपं स्थिते कुमारेऽथ । नृपो ज्योतिपिकार्पिते ।। सुलमेऽचीकरत्तेन । तस्याः पाणिग्रहोत्सवम् ॥२०२॥ अदात्तस्मै पुरग्राम पत्त्यश्वरथदन्तिनः ॥ दासान् दासीस्तथा सर्व भोगाङ्गोपस्करं मुदा ॥२०३॥ नृपदत्ते वतः सौधे । सार्द्ध पस्न्या नवोढया।। कुमारोऽपि यथाकामं । विलसन् भजते नृपम्।।२०४॥ तदादि तु नृपस्याऽस्य । सर्वागश्रीरवर्द्धत ।। १ रोशणी

·पष्टसर्गः
जयानल
केपलि
चरित्रम
॥३॥
तेन श्रीवर्द्धनेत्याई । तस्य चक्रे धराधवः ।।२०५॥
भूपोऽन्येधुर्वभाषे तं । वत्साचारोऽस्ति नः कुले। उद्वाहाऽनन्तरं यध्ध्या सह प्रौढोत्सवैर्वरः॥२०६॥अर्चते पशुनैकेन । मासान्तः
कुलदेवता ॥ नघुयां श्ववतुर्दश्यां । तामर्चेत मुदा निशि।।२०७॥कुमारो व्याहरद्भूपं । न कुर्वे नैव कारये ॥जात्वहं नाऽनुमन्येऽपि। घातं
जन्तोनिरागसः।।२०८||नास्ति हिंसासमं पापं । नरकादिप्रदानतः॥न चाऽहिसासमं पुण्यं ।दानात्स्वर्गापवर्गयोः।।२०९।।अमृतं नो-
रगाद्वक्त्रा-नवापथ्याद्गदक्षयः॥ साधुवादो विवादान्न । न शांतिः प्राणिनां पधात्।।२१०॥अभ्यधाच्च धवो धान्या । भोज्यखाद्या-
दिभिस्तदा ॥ अर्चेत विविधस्तां सा-ऽनर्थ दत्ते ह्यनर्चिता ॥२११॥ अभ्यधत्त कुमारोऽपि । मिथ्यादृग्देवताय यः॥ तत्वज्ञो नुतिमात्रं
नो। कु सोर्चामि तां कथम् ॥२१२॥ देवोऽर्हन् यस्य तु नाता। गुरुर्धर्मश्च ताचिकः ॥ तस्याऽनर्थाय नेन्द्रोऽपि । प्रभुः केयं व-
राकिका।।२१३॥ग्रहाः प्रसन्ना वशवर्तिनः सुरा । न दुष्टभूपाः प्रभवन्ति नो खलाः ॥ नश्यन्ति विना विलसन्ति संपदो । हदि स्थिते
या जिनः स पूज्यते ॥२१४॥
जामातुराधिकं वक्तु-मप्रभूष्णुनूपोऽथ तं । गृहे प्रेष्य गतो देव्या । गेहे तामब्रवीन्नृपः।।२१५||जामाता यस्त्वयाऽदायि । सैव
त्यां देवि ! नाऽचति ॥ ततः स त्वं च जानीथस्त्वद्भक्तोऽपि करोमि किम्।।२१।।नत्वादेवी गृहेश्यासी-भूपः स्वोचितकृत्यकृत् ॥
वमस्विन्पां कुमारोऽपि । देवीं सप्रत्ययां विदन् ॥२१७॥ शङ्कमानो मनाग्जैनी-मर्चा पट्टे निवेशितां । अभ्यर्योत्तमपुष्पाचे दहन धूपं
मुगन्धि च।।२१८|जिनध्यानैकलीनात्मा। तस्थौ निष्कंपमानसाद्वितीये प्रहरेऽद्राक्षी-धूम्यां व्याप्नुवतीं दिशः॥२१९॥ तया च्या-
कुलितः कोला-हली परिकरोऽनशत् ॥ संभाव्येमां कृतां देव्या। कुमारो दध्यिवान् सुधीः ॥२२०॥न मे भीायतोऽर्हन्तं । सम्य-
॥३९॥

·पपस्थिरपेतमः ।। योमर्गे ततस्तस्थौ । ध्यायन् पश्चनमस्क्रियाम्॥२२१॥धूम्याफ्गमे जाला। प्रससुस्तत्र सर्वतः । ततः प्रादुरभू- देवी रौद्रवीरपधारिणी।।२२।।मूटकाभशिरस्ताल-मानांघिः कन्दरोदरी । घोरा कीलनिभदन्त-ग्निस्थानोपमेक्षणा।।२२३॥चक्र- विमूलनिम्बिंग-समडमरुकान्वितैः । उडामरभुजादण्डै-अभि शभीषणा।।२२।।उघडमरुकोदंड-स्फुरड्डमडमारवैः॥ विस्पष्टमट्टहा- मेगाफोटपन्ती नमस्तटम्।।२२५॥माथ प्राह कदुध्यानं । रे रे दुष्ट ! परां श्रियं ॥ मयैव प्रापितोऽस्येतां । मामेव च विगर्हसे।।२२६।। गंप्रत्यपि परां पूजां प्रणति च उरुप मे ।। न चेन्मरिष्यमित्राता । न सुत्रामाऽपि मत्कुधि ॥२२७॥ तथाप्यक्षुभिते मौनि-न्यस्मिन् मा प्रोन्मिपद्रुषा ।। वर्ष ज्वलनं मौला-चस्य ज्वालाफरालितम्॥२२८॥जिनध्यानानुसंधान-धाराधरपराहतः ॥ विलीनस्तत्क्ष्णादेप । इपक्ष मामुनगतः ॥२२९॥पोरं गर्जन परिवीं म । पुच्छाच्छोटैः प्रकंपयन् ।। ससज्ज भक्षितुं याव-दाहृत्य नसरायुधैः॥२३०॥वायच- स्याऽपतन दंष्ट्रा। मनाथ नगराः सरा।। जिनध्यानाऽनुभावेन । ततो द्राक् सोऽप्यपासरत।।२३१॥दात्सायाऽमुचत्सर्पान् । फूत्कारै- भरिनारगन् । प्रापपेण्यनयांभोद-सोदराभवपुप्मतः॥२३२॥शतशो मणिभिर्दीणा। यमदोर्दण्डसोदराः ॥ तेऽपि स्फुटस्फटाटोपा। को- पान द्वार तमवेष्टयन् ॥२३३॥ अदशन् दशनैर्भोगे-ष्टं वेष्टमपीडयन् ॥ स्फटाच्छटभिर्जघ्नुश्च । गदाभिरिव सर्वतः॥२३४॥ दन्ताः पेतुस्ततस्तेषां । स्फटाम्योमणयोऽयूटन् ।। भग्नान्यस्थीनि निःशेपं । तस्य तु ग्राभवन्न ते॥२३५॥ततो नऐपुतेष्वैपा। देवी दध्यौ सवि- स्मया ॥ ध्यानस्पैयाऽनुभावेन। नास्मिन् प्रमाम्यहम्।।२३६॥याधिप्ये ध्यानमेवास्या-ऽनुकूलाचरणैरहं ।। ततोऽहं प्रभविष्यामि। प्यावां दिव्यरूपमृत्।।२३।अिमालकारतेजोभिस्तमोहत्कमलेक्षणा ।। कामक्रीडावनी चन्द्र-मुसी सर्वांगसुंदरी॥२३८॥ सलीलग- तिरम्येत्य । रणन्मीरचारिमा । सानोचन्मधुर स्वामिन् । क्षमस्याऽगो ममाऽखिलम् ।।२३९।। सुभगं सात्विकं त्वां च । पती

·पष्ठसर्गः
कंपलि
परितम
Hall
यंती स्मरातुरा ॥ सौभाग्यं वीक्ष्यमाक्षात्ते। सत्त्वं पर्येक्षिपि त्विति ॥३८॥ प्रपद्य दयितां तन्मां। स्निग्धां मुग्धांतवाऽनुगां ॥ नृ-
भवेऽपि मुदा मुद्दय । भोगान् दिव्यान् सुदुर्लभान् ॥३९॥ तव दास्यं विधास्यामि । लास्यं दिव्यं च नित्यशः॥ गास्याम्यग्रे च ते
गीतं । यथा प्रीतं भवेन्मनः॥४०॥ स एवं विविधैः काम-जागरुकैचोभरैः ॥ चाल्यमानोऽपि न ध्याना-छेकं चालयितुं
वया ॥ ४१ ।। विस्मिता मा ततोऽभाणीत् । संवृत्याकारमात्मनः ॥ सम्यग् तुष्टाऽस्मि ते सत्वा-नोपसर्ग सृजाम्यतः॥४२॥ वद
ध्यायसि मन्त्रादि । कि न यत्प्रभवाम्यहं ।। कस्ते धर्मोऽसे येन । न मामप्युपकारिणीम् ॥ ४३ ॥
इति तद्वचनं श्रुत्वा । कायोत्सर्ग प्रपार्य च ।। कुमारोऽवग् जगत्पूज्यान् । ध्यायामि परमेष्ठिनः ॥४४॥ ध्यानाद्विलीयते ये-
पा । दुरयं धमपि ध्रुवं ॥ क्षणादाध्यात्मिकं चाऽधिदैविकम् चाधिर-दैहिकं ॥४५|| धर्मश्चाहत्प्रणीतो मे । दयामूलो जगद्धितः ॥
त्याज्यं मिथ्यागर्चादि । यस्मिन् सम्यक्त्वधारिभिः ॥ ४६ ॥ भद्रे ! कारय मा हिंसां । यदीच्छस्यात्मनो हितं ॥ अमरा अपि
हिंसातः । प्राप्नुपुर्नरकं फ्रमात् ॥४७॥ पृच्छन्त्यै स ततस्तस्यै । शुद्धं श्रीधर्ममाहतं ॥ आचचक्षे दया हिंसा-फलव्यक्ती-
पिपिच्य च ॥४८॥
प्रसुद्धा सा प्रपेदेश्य । सम्यक्त्वं विरता वधात् ।। कुमारखचनात्पूर्व-कृतहिंसोत्थपापहृत् ।।४९॥ अर्हत्पूजादि संघे च ।
धर्ममाहाय्यकादि च ॥ 'प्रतिपद्य सुभावेन । जैनधर्मकधीरभूत् ।।५०|| युग्मं ।। ददौ च गुरुभक्त्यास्मै । सा दिव्यामौषधीं यथा॥
२ मनानुगा ३ भौतिकं ४ विशिष्य ५ आयुवानां मिया धर्मदानारी कृतितच तो
॥४०॥

·निगम न्यम्नया रूपं । यथेच्छ स्वान्पयोर्भवेत् ।।५३॥ दत्वाऽलंकारनेपथ्ये । वर्पित्वा पुष्परमणीन् ।। दुन्दुभि वादयित्वा तं । नत्वा मान्नदधे मुरी ॥५४॥ गत्ला गो गृहे तं मा । शेपे जागर्षि वेत्यवत् ।। स स्माहौकसि जामातुः पश्यन् धूम्यादि किं शये।।५५।। गाउमणत्पनिहलानु-लैः मानिमित्तमः ।। उपसगर्ने सोऽक्षोभि । धर्म मां प्रत्यपीपदत् ॥५६॥ राजन् ! जीवदयामूलं। तत्पावा- दममाहतं ।। त्वमपि प्रतिपयेथा । देवीत्युक्त्वा तिरोदधे ।। ५७॥ प्रानभूपादयः मरे । निशावृत्तं उभुत्सवः ।। मुदिता दुंदुभेनादैः । कुमारागारमागमन् ॥५८।। कुमारं वीक्ष्य ते नव्य-दिव्या- शराममं । तर रत्नादिपुआधाऽऽमर्यानन्दाऽद्वय ययुः।।५९।।अभ्युत्थानादिनिनयी। पृच्छत्यथ महीभुजे।। कुमारोऽपि निशावृत्तं । यथातथमनोरत ।। ६०॥ ततः सचं कुमारस्या-स्तापिपुर्भूभृदादयः ॥ जिनधर्मानुभावं च । चमत्कृतहृदो भृशम् ॥६१॥ धर्म यावत्प्रपिरमन्ते । कुमारोक्त्या नृपादयाव्यजिज्ञपद्धराधीशं । तावदुद्यानपालकः॥६||आगाद्देव! तवोद्याने। नाम्ना धर्मयशा गुरुः॥ पानी बहुपरीवारा श्रीधर्म इव मूर्तिमान् ।।६३॥ कुमारपचनातन । भूमिपालादयो मुदा ॥ गत्वा गुरुमवन्दता-ऽशृण्वन् धर्म च त- न्मुगात् ॥ ६४ ।। सुध्या सविस्तरं धर्म । तत्प्रभाव विभाव्य च ॥ सम्यक्त्वायं प्रपद्याऽमी । अगमन् स्वस्वधामसु ॥६५॥ नृपोऽस्य पुत्रा अपि राजमाः । पौराव रात्कुमतानि मुक्त्वा ॥ तदादि संवीक्ष्य कुमारवृत्तं । जिनकधर्मप्रवणा बभूवुः ॥६६॥ एवमत्र गम- पन् ममयं श्री-धर्मकर्ममयमिद्धजयश्रीः। सर्वलोकमहितो विदितः श्रीवर्द्धनेति स कुमारवरोऽभूत ॥ ६७॥ इति तपागच्छाधिराज-श्रीमुनिसुंदरमरिनिरचिते श्रीजयानन्दराजपिकेलिचरिने जयथ्यूझे श्रीजयानंदकुमारस्य महासेनपल्लीश- मुहा

·सप्तमसगः
जयानन्द
केलि
শখিম
॥४॥
विजय-गिरिमालिनीदेवीप्रतिबोधन्तदर्पितमहौषधीद्वयलाभ-हेमपुराऽऽगमन-सौभाग्यमञ्जरीद्वितीयपत्नीपरिणयन-रेल्लगीदेवीप्रतियोध-
तदर्पितकामितरूपकारिमहौषधीप्राप्ति-हेमप्रभभूपादिवोधिलाभादिवर्णननामा पष्टः सर्गः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥ ग्रन्थाग्र० २७५ ॥
॥ अथ सप्तमः सर्गः॥
मा त्याक्षीर्जिन नस्त्वदेकशरणान् गीर्वाणसञ्चारित-स्वर्णाम्भोजमिपान्नवापि निधयो विज्ञप्तिमित्याहृताः
मन्ये यस्य सुभक्तितश्चरणयोः सेवां वितन्वन्ति य-त्ते सेवाप्रवणाय||वाञ्छितरमादत्तः स शान्तिः श्रिये ॥१॥
अथाऽरिविजयादीनि । कुर्वन् कार्याणि नित्यशः । कुमारोऽपि प्रिणद्भूपं । गुणैश्वाऽशेषतः प्रजाः ।।२।। नरेन्द्रोऽन्येदुरास्थानी ।
सुधर्मामामुपाविशत् ।। युक्त्या पुत्रशतं चाऽग्रे । श्रीवर्द्धनकुमारयुक् ।।३।। भूपमुद्यानपालोऽथाऽऽ-त्यौत्सुक्यायजिज्ञपत् ॥ देव !
क्रीडावनं तेऽद्य । कोलेनैकेन भज्यते ॥४॥ स घोरैर्युर्घरारावै-स्वासयन्निर्जरानपि ।। कालो रूपान्तरेणेव । भापयेत भटानपि ॥५॥
श्रुत्वैवं तं नृपः क्रुद्धो । हन्तुं यावद् यियासति ॥ तापन्निध्य तं पुत्राः । शतं विनययुक्तिभिः ॥६॥ सन्नब गजवाज्याथै-दधुस्त-
स्याऽभ्यमैव्यतां ।। कुमारस्तु पशुत्वेनौ-जस्व्यपि तमुपैक्षत ॥७॥ अयुयुत्सुरपि ह्येष । कौतुकायान्वगाच्च तान् ॥ पुत्रा राज्ञो वने
दृष्ट्वा । कोलमात दुर्द्धरम् ॥ ८॥ त्रिभिविशेषकमर्थतः ॥ अभ्यापतन्तं तं कोप-करालाक्षमपि स्फुटं ॥ वपुर्युगपद्वाण-श्रेणीभूः
जानिसूनवः ।।९॥ दंष्ट्राम्यां खण्डशश्चक्रे । सोऽपिता उत्पतन् पतन् । पश्यतामेव तेषां च । हस्त्यश्वादीनपातयत्॥१०॥गदामुद्गर खड्
१ खगोपा.
॥४१॥

·गादि-घातानप्यवधीरयन् ॥ आहत्य नखरैवीर-हृदयानि व्यदारयत् ॥११॥क्षणं भुवि क्षणं व्योम्नि । कोलः फालाकुलो बली ॥ धुरि मध्ये तथाऽन्तेषु । वल्गंवाऽदर्शि योधृभिः ॥ १२ ॥ एवं व्याकुलीतान् राज-कुमारान् भयविह्वलान् ॥ श्रीजयः शूरकोटीर-सातुं तं प्रत्यधावत ॥ १३ ॥ दृष्ट्वा निरायुधं भूस्थं । कुमारो रणनीतिवित् ॥ मुक्त्वाऽश्वं सड्गमावध्य । कट्यां दंष्ट्रिणमाह्वत ॥ १४ ॥ दत्वा फालं कुमारस्यो-परि यावत्पत- त्ययं ॥ स तावन्मुष्टिनाऽऽहत्य । तद्दष्ट्रे खण्डशो व्यधात् ॥१५॥ तथाऽप्यूर्जस्वलत्वेन । कोलमात्मनि पापतिं ।। कुमारश्चरणे धृत्वा । चक्रभ्रममविभ्रमत् ॥ १६ ॥ तथा चोलिप्य तं दूरा-दौसत्किरिवरं बली ॥ यथासौ सप्तवालान्ते क्रूराक्रन्दोऽपतद्भुवि ॥१७॥ भन्मास्थिनसरो 'मंद-स्ततोऽसौ गहनेऽविशत् ।। दूरावासयितुं तं च । कुमारोऽप्यन्वधावत ॥ १८॥ प्रविष्टो गहने ऽसौ च । 'कोल तं नेक्षते क्वचित् ।। ऐतिष्टाऽम्यापतन्तं च । गजं श्वेतं चतूरदं ॥१९॥ वीक्ष्य कैलासशैलाभं । कुमारस्तममोदत॥ अमिमुष्टि- प्रहारायै-शीकृत्याऽऽरुरोह च ॥ २० ॥ आरुह्याऽचालयत्तं स । मुष्ठया हेमपुरं प्रति ॥ अधावद्गजराजश्च । वलाद् दूरं वनं प्रति॥२१॥कियद् भुवमतिक्रम्य । वेगेन जितवायुना ।। उत्पत्य गगनेऽचाली-त्स सपक्ष इवाचलः ॥२१॥ कुमारस्तस्य पृष्टस्थो । वामलूरानिवाऽचंलान् ॥ सरांसि गोष्प- दानीव । सरितः सारिणीरिख ॥ २३ ।। बालक्रीडापुराकारान् । पुरग्रामाकरादिकान् ॥ दुर्वास्तंबानिवाक्रीडान् । याति पश्यन् सम- ततः ॥ २४ ॥ युग्मं ।। वैरी कोऽप्येष वार्यादौ । माक्षेप्सीदपहृत्य मां ॥ विचिन्त्यैवं जघानभं । वजेणेव स मुष्टिना ॥ २५ ॥ १ नध्वा ततो २ .नेप्येप ३ वराह ४ राफडो ·सप्तमसर्गः जयानन्द केपालि परित्रम ॥४२॥ अप्रभूप्नलं तस्य । सोढुं घातात्तिविह्वलः ॥ गतः स क्वाऽप्यनाधारं । तं विहाय विहायसि ॥२६॥ कुमारस्तु पतन् विघ्न-बा- रिणीमौषधीं स्मरन् । अपतत्सरसि क्वाऽपि । तीर्चा तच्च तटेगमत् ॥२७॥ मार्गग्रामादिवीक्षार्थ-मारुरोह महावटं । अपश्य- निरुटे ग्राम-मेकं तन्मार्गमप्ययम् ॥ २८॥ यावधियासया तत्र । वटात्सोऽवरुरुक्षति ॥ उत्पत्य व्योम्न्यगात्ताव-न्यग्रोधोऽपि तदन्वितः ।। २९ ॥ द्रुतं गत्वा महारण्ये । गिरेः कस्यापि निष्कुटे ॥ वटस्तस्थौ कुमारोऽसा-दवरुह्याऽभ्रमद्वने ॥३०॥ कृताल- चालसेकादि-वृक्षायक निबुध्य सः। जगाम तापसैः पंच-शत्याकर्णािस्तदाश्रमान् ॥ ३१॥ तत्राऽऽसीनं महातल्पे सेव्यमानं स तापसैाव्याघ्रमेकं समालोक्य । विस्मितस्तैरथोच्यत॥३२॥एोहि खागतं तेऽसि-सुधावृष्टे! नरर्पमा ॥ एवं ससंभ्रमं तं चाऽ-भ्युत्थायालिड्ग्य तापसाः ॥३३॥ समुपावेशयन् प्रीत-हृदया उचितासने॥कोऽयं व्याघ्रः किमासेव्यः । इत्यप्राशीत्ततः स तान् ॥ ३४ ॥ युग्मं ॥ कथेयं महती तां तु । वक्ष्यामो भोजनं कुरु ॥ इत्युक्त्वा गौरवात् प्रीता। इममस्नपय- निमे ॥ ३५ ॥ अयूभुजंस्ततो मिष्टैः । फलाद्यैः पायसेन ते ॥ नीवाराऽरण्यमहिषी-पयोनिष्पादितेन तम् ॥३६॥ ततो वासना- सीनं । कुमारं तापसो युवा ॥ हरिवीराह्वयः सर्व । व्याघ्रादिचरितं जगौ ।। ३७ ॥ अभून्महापुरे भूपः । स्वर्गधिकारिवैभवे ॥ रूपैश्वर्यादिभिः शक्र-विजयी नरसुन्दरः ॥ ३८ ॥ पुत्रादिभ्योऽप्यतिस्नेह-पात्रं क्षत्रियपुङ्गवः ॥ हरिवीराभिधो बाल-मित्रं सेनाधिपोऽस्य च ॥ ३९ ॥ इतश्च भूभुजः प्रीति-पात्र मस्त्यस्य मातुलः ।। भोगराजो नृपो भोग-पुरेशः स्वजनाऽग्रिमः ॥ ४० ॥ सोऽन्येधुरिणा सूर-पालेन पृथिवीभुजा ॥ गत्वा भोगपुरे सूर-पुराधीशेन दो- ॥४२॥ १ मस्याऽस्ति ·प्मता ॥४१॥ मानी युद्धार्थमाहूतो-ऽभिगम्य युयुधे चिरं ॥ भनो न्यूनबलत्वेन । पुरस्यान्तस्ततोऽविशत् ॥४शा ततो गूढं प्रधानः स। मागिनेयं पलोत्तरं ।। त्राणायाहवत्तस्य । नृपेन्द्रं नरसुन्दरम् ॥४३॥ धीरवीराग्रणीरेप । धन्यमन्यो व्यचिन्तयत् ।। उपतस्थेऽद्य भाग्येन । स्वजनोपकृतिक्षणः ॥४४॥ किं तद्राज्यं रमा सा किं । यतो नोपकृतिः परे । सर्वेपूपचिकीर्षन्ति । महान्तः किं पुनर्निजे ॥ ४५ ॥ ध्यात्वैवं मातुलं वातुं । याद्भूपो यियासति ।। सेनानीस्तावदूचे को । भेके तार्क्ष्यस्य विक्रमः ॥ ४६ ॥ अहं सूरपुरे ग- त्वा । सूरपालं विजित्य च ॥ भवतो मातुलं त्रास्ये । ददस्वाऽऽदेशमीश्वर ! ॥ ४७ ॥ अनुमत्य ततः प्रीत-स्तस्मै बलमदान्नृपः १ गजान् रथान सहस्र द्वे । पंचलक्षीं च वाजिनाम् ॥ ४८॥ कोटीः पञ्च च पत्तीना-मेवं सेनान्वितस्ततः ॥ हरिवीरो नृपं नत्वा-ऽचालीद् भोगपुरं प्रति।।४९।।ततो गत्वा महायोधी । महामानी महावलः ॥ वीरग्रामणीमुशिं । सूरपालं स आह्वत।।५०॥ ज्ञात्वा तं भोगराजोऽपि । वृत्तान्तं पृतनायुतः ॥ अमिलत्तस्य सेनान्यः । सोत्कण्ठं संमुखं गतः ॥५१॥ सूरपालयलेनाऽथ । समगस्त तयोर्बलं । सौत्सुक्यमपराम्भोधि-रिव पूर्वाम्बुराशिना॥५२॥ ढकानिस्वाननिःस्वानैः पटुभिः पटहस्वनैः।। काहलाभेरिनदिचा जगणुः ककुभोऽखिला॥५३॥हास्तिक हास्तिकेनाऽश्वे-नाश्वरथ्या चरथ्यया ॥ पादातेन च पादात। डुढौके रणकर्मणि॥५४॥खड्गाखड्गि क्वचित्कुंता-कुंति क्वाऽपि शराशासचिरंयुयुधिरे योधा। विविधं सैन्ययोर्द्वयोः॥५५॥क्षीणेष्वस्त्रेषु केचिच्च । तेपामसारतो मिथः ।। बाहुबाहव्ययुध्यन्त । मुष्टामुष्टि पदापदि ॥५६॥ दंतादंति तथा केशा केशि केचिन्नखानसि ।। शूरा विदधिरे युद्धं । शीशीपिं च केचन ॥ ५७ ।। अभाक्षुर्मुद्गरैः केचि-द्रथान् द्रार पर्पटानिव ॥ अपीपतन् गदापातैः । श्रृ-

·सप्तमसर्ग
केयलि
चरित्रम
॥४३॥
गाणीप गिरेगजान् ॥ ५७ ॥ हयानुत्पाटय पादैः खे । प्रौज्झन् क्षुद्रोपलानिव ॥ केऽपि चक्रभ्रमं धृत्वा । पदोर्योधानविभ्रमन्
॥ ५८ ।। मूच्छिताः पविताः केचि-द्गृध्रपक्षानिलैर्भटाः ॥ सज्जिताः पुनरप्युच्चै-युध्यन्ते स नवा इव ॥५९॥ पतितैः पत्तिह-
स्त्यश्व-गणैर्भग्नै स्थायुधः ।। रणभूर्दुश्वरा जज्ञे । नृत्यत्प्रेतवजैश्च खम् ॥ ६० ॥ एवं घोरे रणे जाते । सूरपालस्य सैनिकैः ॥ भ-
मं रिपुबलं वीरे-भीरु किश्चिदपासरत् ॥ ६१ ॥ गजद्गोंडुरं सूर-पालसैन्यं त्वमोदत ।। दृष्ट्वैवं भोगराजोऽपि । धीरयन् सुभटा-
निजान् ॥ ६२ ॥ दुर्द्धरं रथमारूढः । क्रुद्धो योद्धुमधावत । अभिमानधनो धीरान् । गणयंस्तुणवद् द्विपः ॥ ॥ ६३ ॥ युग्मं ॥
तस्य तत्सुभटानां च । सततापातिभिर्षनैः ॥ मर्माविद्भिः स्वैरचारै-१सैनिष्ठुरेरितैः ॥६४॥ युगपन्मार्गणैः स्फुज-त्प्रधाना ध-
मधारिणः ॥ अभज्यन्त परोन्माद-दानवीरा अपि द्रुतम् ॥६५।। युग्मं ॥ भज्यमानानिरीक्ष्याऽथ। सूरपालो निजान् भटान् । अढौ-
कत रथारूढः । प्रौढमानः क्रुधा युधे ।। ६६ ।। नंष्ट्वा सकृदगा दूर्ग-मधुना तु क्व यासिरे ॥ परादासादितोष्मा हि । कियत्तपति
पालका ।। ६७ ॥ भोगराज निगद्यैवं । समाह्रास्ताऽऽहवाय सः॥ तदवज्ञागिरा सोऽथ । कोपेनाऽग्निरिवाऽज्वलत्।।६८|सकृत्फाल-
च्युतोऽप्याऽऽशु । द्वीपी हन्ति कपीन्न किं ।। परतोऽपि प्रतप्तं किं । तृणौघं न दहत्ययः ।।६९।। उदित्वैवं समं तेन । युद्धेऽढौकत
मोगराद् ।। तेजस्वी ननु तेजस्वि-कृतावज्ञां सहेत कः ॥७० ॥ एकसंख्योऽप्यसंख्यानां । तयोरासीद्भयावहः ॥ तदा भीतेव
शूराणां । तन्द्राऽनेशद्रणार्थिनाम् ।।७१॥ शूरेण सूरपालेन । चिच्छेदेऽथ धनुः शरैः।।श्रान्तस्य भोगराजस्य । रथोऽभञ्जिच भाण्ड-
वत् ।। ७२ ॥ विभिदे च शिरखाणं । नर्म निर्माय वर्म च ॥ भोगराजो भयाभोग-व्याकुलो यावदित्यभूत् ॥७३॥ स्व रथं
तावदक्षेप्सी-रिवीरस्तदंतरा । डुढौके सूरपालन । सह योधुं च दुर्धरः ॥७४॥ नियसे परकार्ये किं । मूढ ! सूरो जगाद तं ॥
॥४३॥

·सेनानीरूचिवान् स्याऽन्य-कार्याणां न भिदा सताम् ।।७५।। मृतिस्तु न तवेच्छातः । किन्तु दैवाद्भवत्यतः। युध्यतामावयोर्येन । मायते तत् शुभाशुभम् ॥ ७६ ।। डुढौकाते ततो योधुं । सस्पर्द्ध तावमर्पणौ ।। वाणैस्तयोः समन्ताच । चक्रे गगनमण्डपः॥७७॥ तदा भटभुजास्फोटै-गजगर्जाऽश्वहेपितः ॥ घोराजितूर्यनिर्घोपैः पुस्फोटे च नभोऽभितः ।। ७८ ॥ सेनान्या युगपन्मुक्तः। परितः प्रसरैः शरैः । सरस्य चतुरङ्गापि । व्यमा प्रायोऽभवचमूः ।। ७९ ॥ सरथा विरथानेसुः । सादिनः क्लीववादिनः॥ तदत्रैः पत्तय- थापि । संभावितविपत्तयः ॥८० ॥ एवं सैन्येन सेनान्यः । सूरपालपताकिनी ॥ तथाऽभज्यत समामाघरज्यत यथाभवम् ।। ८१॥ अथवं यरसेनान्योः। सुचिरं युध्यमानयोः ।। जयश्रीरन्तरेऽथाऽस्थाद् । वरणार्थमजानती ॥८२॥ मिथविच्छेदतुहेती-स्तो हेतूनिव वादिनौ ।। गृह्णन्तावपि मुञ्चती । न तौ कैरपि लक्षितौ ।। ८३॥ चापान सप्त क्रमेणात्तान् सेनानीस्तस्य चिच्छिदे ॥ ततः सविधुरो दध्यौ । वेपमानवपुर्भिया ॥८४॥ यद्यद्गृणाम्यहं शस्त्रं । द्रुतं तत्तच्छिनत्ययं ॥ श्रान्तोऽहं भाति चाऽद्याऽपि । नव्योत्थित इव त्वयम् ।। ८५ ॥ चर्भया च मे भावी । मृत्युस्तत्तिष्ठतो ध्रुवं ।। जयभद्राणि चाऽऽमोति । जीवन्नेव पुनः पुमान् ॥ ८६ ॥ शौर्यस्यैवं संप्रयोगो-स्थाने श्वापदचेष्टितं ॥ न चातुलवलादस्मा-लज्जापसरतोऽपि मे ॥ ८७॥ विमृश्यैवं भटान् कांवि-द्भक्तान् लिप्त्वाऽन्तरे नृपः ॥ वालयित्वा रथं पश्चा-त्सुरपालोऽनशद् द्रुतम् ।। ८८ ॥ चमूरप्यन्वगादेनं । सा हि राजानु- यायिनी ॥ अन्वेत्य भोगराजोऽपि । ससैन्यस्तामलुण्टयत् ॥ ८९ ॥ अमूमुचद्गजानश्वान् । वर्माखालङ्कृतीरपि || अयोद्धन् जीवतोऽमुश्च-न्लश्यतां सुकरं ह्यदः ॥ ९० ॥ ततो जयजयाराव-मुखरैन्दिभिः स्तुतौ ॥ ध्वनन्मगलतूर्योधै-र्ददानावथितं मुदा

·सप्तमसर्ग
केपनि
चरित्रम
॥४॥
॥९१ ॥ सेनानीर्भोगराजश्व । पुरे नृत्यत्पताकि । प्राविक्षतां महैश्वित्रै-वृद्धस्त्रीकृतमगलौ ।। ९२ ॥ युग्मं ॥
भोगराजोग्य सेनान्यं । राज्यजीवितदायिन ॥ स्तुवन्नप्रीणयत्प्रीत्यो-पचारैर्विविधैः सुधीः ॥ ९३ ।। इयेप च कृतज्ञत्वा
दातुं सर्वोत्तमा कनी ॥ महोपकारिणे तसै । सम्यान् पप्रच्छ चाऽन्यदा ॥९४॥ अहो कस्याऽपि कन्यास्ति । सेनानीः प्रीयते
यया । सूरदत्तो वभाषेध । नृपतिर्दण्डनायकः ॥१५॥ राजन् ! कन्या ममाऽस्त्यस्याऽ-नुरूपा सुभगाभिधा ।। तामानाय्य रहो
दृष्ट्या सुरूपां मुमुदे नृपः ॥ ९६॥ अदाच्च हरिवीराय । तां स्वयं वहुमानतः। समानकुलशीलानां । योगो हि श्लाध्य-
तेऽधिकम् ।। ९७ ॥
लग्ने देवनदत्तेऽथ । नृपादेशादचीकरत् ।। सूरदत्तस्तयोः पाणि-ग्रहणं विविधोत्सवैः ।। ९८॥ ददौ च हरिवीराय । जामा-
प्रेश्वरधादिकं ।। मूरदत्तो यथाशक्ति । धनं च करमोचने ॥ ९९ ॥ भोगराजनृपोऽप्यस्मै । पुरग्रामहयादिकं ।। वस्त्रालङ्कारदासाद्य
-मप्यदाद् बहुमानतः॥१००॥ तत्र स्थित्वा कियत्कालं । तया सह नवोढया ॥ स्वपुरं प्रति दण्डेशो। यावत्प्रस्थातुमुद्यतः॥१०१॥
मन्दाऽभूत्सुभगा तार-साद्धं तेन यियासया ॥ शिक्षां नापेक्षते च्छद्म । स्त्रीणां नैसर्गिक हि तत् ॥ १०२ ॥ सा तुन्दं दुष्यती-
त्वे-यादिनी मञ्चकेऽपतत्।।पित्राद्यास्तत्प्रतीकारान् । बहुधाऽचीकरंस्ततः॥१०३तथापि च्छमनैवोच्चैः । क्रन्दत्येपाधिकाधिकं ॥
दर्शयन्ती भृशं स्नेहं । पत्यो दम्भाच वक्ति तम् ॥१०४॥ अहो मे भाग्ययोगेन । पतिः सर्वोत्तमोऽभवः ॥ धिगत्राऽवसरे त्वासी-
न्मान्यं पापेन केनचित्॥१०५||औत्सुक्यं चैवमेवाऽस्थात् । श्वशुरादिनतौ मम ॥ श्रुत्वेति तद्वचस्तस्याः। स्नेहं स्वास्मिन् विभाव्य
च ॥१०६|| गन्तुं पुरे स्वस्वामि-दर्शनायोत्सुकोऽप्ययं ॥ प्रत्यैक्षिष्ट पुनःकत्य-प्यहानि तडपेक्षया॥१०७॥त्रिभिर्विशेषकं ॥ ना-
॥४४॥

·भूतथापि सोलापा-निच्छन्ती मोजनायपि ।। जाग्रत् स्वपिति यः शक्यः । किमुत्थापयितुं हि सः ॥ १०८ ॥ ग्लानायाथालने मार्गे-ऽनों माभूत् श्रमादिभिः॥ आरोग्यं शापयिष्यामो । ग्रहीतुं 'पुनरापतेः॥१०९॥ श्वशुरादिभिरित्युक्त्वा । गन्तुकामस्ततोऽ न्यदा ॥ जामाता स तथा युक्ति-दर्शी तैः सत्कृतस्तदा ॥११०॥ भूपमापृच्छय तदत्तं । नरसुन्दरभूभुजे ॥ गजाधादाय सोऽचाली -ससैन्यः स्वपुरं प्रति॥१११॥त्रिभिर्विशेषकं ॥ तं च दूरगतं ज्ञात्वाऽऽश्रित्य काञ्चित्प्रतिक्रियां ॥ सुभगा प्रगुणीभूता । स्वैरिणी हृद्यमोदत ॥११२॥ गीतैः सा मधुकण्ठस्य । रज्यन्त्युपचरत्यमुं॥ नानाकामोपचाराद्यैः। सोऽपि तां तद्वशंवदः ॥११३।। नैपुण्या- तेन चासक्ता । सा क्रीडन्त्यपि नित्यशः॥ कैश्चिन्नाऽलक्षि धाताऽपि । स्त्रीचरित्रे हि मुद्यति ॥११॥ अथ तामृजुरुल्लाघां । जामात्रे जिज्ञपत् पिता ॥ तद्रूपमोहितः सोऽपि । तामानेतुमुपागमत् ॥११५।। मुदितः सुरदत्तस्तं । सेनान्यं सपरिच्छदं । प्रतिपत्युपचाराद्यै-हरिवीरमपिपिणत् ॥११६॥ दृष्ट्वा तं सुभगा मम्लौ । भोगीन्द्रमिव दीपिका ।। अदीदृशद्वहिर्वृत्त्या । मुदं स्नेहं च सा यतः ॥११७॥ चेतसा हसति रोदिति चाऽक्ष्णा । व्यत्ययं च कुरुते निजकार्यात् ॥ दुर्व- शानपि वशीकुरुते नून् ॥ कस्यचिन्न हि वशा । तु वशा स्यात् ॥११८॥ स्नेहकामोपचारैश्च । पतिं साऽरजयत्तथा ॥ न कोऽप्य- म्येति कस्यापि । दुर्विकल्पो यथा हृदि ॥११९॥ प्रतिष्ठासुरभूद्याव-रिवीरस्तया सह ॥ दम्भग्राहिलतां ताव-भृशमुरीचकार सा ॥१२०।।कम्पयन्ती शिरो यत्तत् । प्रलपन्त्यहासकृत् ।। अक्षिभ्यां भापयत्यन्यान् । भाजनानि भनक्ति च।।१२१॥हन्ति बालादिका- नैव । संघृणोत्पङ्गवाससीसम्याऽसभ्याश्च दत्ते च। गालीः स्वान्याऽविभागतः॥१२२शामुहुर्मुहुविना हेतुं । भृशं हसति रोदिति ॥कर- १ • रागतिः

·सप्तमसर्ग:
पनि
पत्रिम
४.॥
तालं ददाना न । नृत्यत्युच्चैश्व गायति ॥१२३॥ भापते जातु च प्राप्त-चैतन्येवान्तरान्तरा ॥ क्रीडन्त्या दीपिकायां मे-ऽवस्थेयं
ही बभूदिति ॥१२॥ ततः पित्रादयस्तस्याः । सिन्ना दोपादिशकया। अचीकरन् प्रतीकारान् । विविधान् मान्त्रिकादिभिः॥१२५॥
दोपान देवग्रहप्रेत-शाकिनीव्यन्तरादिकान् ।। वदन्तो बहवः स्वस्वा-म्नायैस्तां प्रतिचकिरे ॥१२६॥ उन्मादसन्निपातादीन् । विचि-
रित्स्य महापधैः ॥ प्रयोगश्च व्यचिकित्मन् । बहून् घस्रांचिकित्सकाः ॥१२७॥ कुलदेव्यादिपूजादी-ज्यकाष्टां पितरावपि ॥ हरि-
पीरोऽपि देोम्यो । मेने नानोपयाचितम् ॥१२८।। तथापि न गुणस्तस्याः । कर्तुं कैरप्यशक्यत ।। किमज्ञातनिदाने हि । दोपे कुर्युः
प्रतिक्रियाः ॥१२९॥
विलक्षो हरिवीरोज्य । व्यमृक्षत् श्वसुरौकमि ॥ लज्जे चिरं स्थितो मा मां । हसिपुः शालकादयः ॥१३०॥ अतिरूपां
मनी स्निग्धां । प्रियां तोऽनुगां कथं ॥ संजातेदृग्दशां द्रष्टुं । क्षमे च कठिनोऽपि ही ॥१३१॥ लज्जे मित्रादिपु . स्वौके-ऽपी-
दृश्याऽऽनीतयाऽनया ॥ मुक्त्वेमां यामि तल्लोफे ऽनीशो दर्शयितुं मुसम् ॥१३२॥ द्विरस्या ह्येवमापत्तेः । कर्म मे हास्यभूर्जने ।।
नग्नालयं मुराणाम-प्पथ किं मादृशानिनाम् ।।१३।। तदुक्तं-
नमस्यामो देवान् ननु हतविधेस्तेऽपि वशगाः। विधिर्वन्द्यः सोऽपि प्रतिनियतकर्मकफलदः ।
फलं कर्मायत्तं यदि फिममरैः किं च विधिना । नमस्तत्कर्मभ्यः प्रभवति न येभ्यो रिपुरपि ॥१३४ ॥
सकर्मोपप्नुतस्याऽध । गन्तुं मे संगतं गृहे ॥ ध्यात्वेत्ययं तथा कर्तु-मापृच्छत् श्वशुरादिकान् ॥१३५॥ आनेतुं शीघ्रमा-
गच्छे-भावनां प्रगुणां पुनः ॥ इत्युक्त्या तेऽप्यमन्यन्त । तं यान्तं ममयेक्षिणः ॥१३६॥ ततोऽसौ चलितः प्राप-त्कियद्भिर्यासरैः
॥४५॥

·॥ स्वजनेम्योऽजीहि तच्च । तस्या मान्धमनागमे ॥१३७॥ तां च जानन् सती स्निग्धां । चक्रेऽस्या रूपमोहितः॥ कुदेवव- लिपूजादी-नुपायान् संगमेच्छया ॥१३८॥ वहूनपृच्छदैवज्ञांस्तथा शाकुनिकानपि ॥ मेनेऽतिशायिदेवेभ्यः। उपयाचितकान्यपि ॥१३९॥ तत्संगमाप्तिवादिभ्यो । ददौ हृप्यन् धनादि च ॥ विचारं स्त्रीपु रक्तानां । तिरोधत्ते सरग्रहः ॥१४०।। स्वस्थाऽभूत्सुभगा प्राग्मद् । मात्वा प्राप्तं च तन तं ॥ स्वायत्तं मान्धमानेतुं । सुशकं प्रेपितुं च यत् ॥१४१॥ द्रढिमानं विनिर्णीय । तद्वपुष्पाटवस्य ते ॥ पिनाया मुदितास्तस्याः । कियत्कालप्रतीक्षणात् ॥१४२॥ आजूहवन्नरैस्तामा-नेतुं जामातरं ततः॥ मुदाऽऽगात्स च मूर्ती हि । [नर्ने प्रत्येति भट्टकम् ॥१४३॥ युग्मं । अग्रीणन् प्रतिपत्त्यायैः। सूरदत्तादयश्चिरं ॥ तं वीक्ष्य सुभगाऽप्यासी-द्धर्पलज्जाकुला भृशम् ।।१४४॥ सरस्नेहोपचाराद्यैः । सा तथोपाचरच्च तं ॥ यथाभूत्तद्वशः सोऽलं । जगद्वाऽवशयन् स्त्रियः ॥१४५॥ मान्येद्युस्त रहोऽभाणीत् । समये चलता प्रिय! ॥मधुकण्ठस्त्वया मार्ग्य सहायः पितुरन्तिक।१४६। यदेप सर्वमार्गशःशक्तो भक्तश्च नेतरि ॥ वेत्त्येकं मार्गमासन्नं । येनाप्यं द्रागमहापुरम् ॥१४७॥ प्रपेदे तद्वचोऽयं यज्जडाः स्त्रीवुद्धिजीविनः ॥ श्वशुरावापप्रच्छे च । प्रतिष्ठामुस्ततोऽन्यदा ॥१४८|| वस्त्रालंकारमाल्याथै-स्तं सत्कृत्य सगौरवं ॥ प्रस्थातुमन्वमन्येतां । तावाशीमुखराननौ ॥१४९॥ नाम्यां दातादिदाने स । मधुकण्ठमयाचत ॥ दत्तमाकार्य चाऽचाली-तौ नत्वा सपरिच्छदः ॥१५०॥ चाल्यमानामथो दत्ता-ना- रवारवामम ।। सुभगां ती पदा नम्रा । मुदाऽन्वशिष्यतामिति ॥१५१।। वत्से पत्यौ भवेभक्ता । स्त्रीणां सैव हि दैवतं ।। यतोऽ वामुत्र व प्राप्यं । शमिष्टं भोगपुण्यजं ॥१५२।। सदाचारः सदा पाल्यः । सर्वेषां स हि जीवितं ॥ भूष्यते येन रूपादि-गुणौधो मानिव सः [मणिना वपुः ॥१५३॥ तथा चोक-

·सप्तमसर्ग
जयानन्द
केपलि
चरित्रम
॥४६॥
.
अभ्युत्थानमुपागते गृहपतौ तापणे नम्रता, तत्पादार्पितदृष्टिरासनविधिस्तस्योपचर्या स्वयम् ।।
सुप्ते तत्र शयीत तत्पथमतो मुश्चेत शय्यामिति, प्राच्यैः पुत्रि! निवेदिताः कुलवधू'शुद्धांतधर्मा यमी॥१५४॥
निर्व्याजा दयिते ननान्दृपुनता, स्वश्रूष भक्ता भवेः। स्निग्धा बन्धुषु वत्सला परिजने स्मेरा सपत्नीष्वपि ।।
पत्युमित्रजने सनर्मवचना खिन्नाच तद्वपिपु, स्त्रीणां संवननं नत ! तदिदंवीतौषधं भर्तृषु ॥१५५॥ इत्यादि
॥ स्नहच्छिक्षामदातां तौ । तादृक्पुन्या अपीदृशीं ॥ नैवाऽत्यम्युयुतो ह्यब्दो । वर्पन स्थानं विलोकयेत् ॥ १५६ ॥ शिक्षामेतां प्रपेदे
सा। नम्रमौलिर्मुहुर्मुहुः ॥ स्त्रीणां जगद्वश्चिकानां । नाऽवन्यौ पितरावपि ॥ १५७ ॥ नत्वा तौ प्राचलत्साश्रुः । पत्या सह
सतीव सा ।। पित्राद्या वलितस्तौ च ! संप्रेष्य कियती भुवम् ॥ १५८ ।। सेनानीर्मधुकण्ठोक्ते । मार्गे पत्न्यान्वितश्चलन् । देवता-
चादिसाफल्यं । मेने तत्संगमान्मुदा ॥ १५९ ॥ अर्द्धमार्गे व्यतिक्रान्ते । तटस्थवनगहरां ॥ वीक्ष्य रम्यां नदीं तस्थौ । भुक्त्यै
भूरिपरिच्छदः ॥ १६० ॥ भुक्तः सुभगयाऽभाणि । स्वामिन् ! रम्या नदी ह्यसौ ॥ सुदराश्च वने वृक्षाः । क्रीडावोन क्षणं ततः
॥ १६१ ॥ शूराग्रण्यामुदस्त्रे च । मधुकण्ठाऽङ्गरक्षके ।। आन्तरे सेवके रक्षा-परे लज्जाभये तु न ॥१६२॥ ततोऽसौ प्राविशत्केल्यै ।
मुदा नयां तया सह ॥ स्मरक्रीडा प्रियानुन्ना । रागिणां द्युत्सवायते ॥१६३॥ रत्वा चाद्भिः कियढेलं । सोऽविशद्वनगहरे ॥ रेमे
तत्रापि च स्वैरं । विविधं रमणीरतः ॥१६४॥ क्रीडन्तं तं सपत्नीक-मरक्षन् दूरतो भटाः ॥ रक्षामिषाद्रथारूढो । मधुकण्ठोऽ
प्युपाऽभ्रमत् ।। १६५॥
१ अन्त पुरस्य धर्मा २ मुन्दरश्च वनोद्देश ।
॥४६॥

·१. नाप्य अथ याज्मेप्यतिक्रान्ते । भटास्तस्मिन्ननिर्गते ॥ दध्युर्पोरेऽप्यरण्येऽयं । मुग्धः खेलति किं चिरम् ॥१६६॥ विलम्ब्याज्य कियजात-शङ्कास्ते तमशब्दयन् ॥ शब्दाऽदाने प्रविश्यान्त-र्वणं विष्वग् व्यलोकयन् ॥१६७॥ सेनान्यं सुभगां चाऽपि । क्वाऽपि नैक्षन्त ते पुनः । खद्गं प्राप्य क्वचित्तस्यानिष्टं खिन्नाः शशक्तिरे॥१६८॥ पिपृक्षवोऽथ तच्छुद्धिं । मधुकण्ठं व्यलोकयन् ।। 'तमप्य- शोकार्ता । विकल्पान् विविधान् व्यधुः ॥१६९॥ तत्पदाद्यप्यपश्यन्त-स्ते किं कर्त्तव्यताजडाः ॥ जातायामथ यामिन्या- मशोचन केवलं बहु ॥१७०॥ त्रियामी शतयामाभां । व्यतिक्रम्य कथञ्चन ॥ सर्वेऽप्यनाप्य तच्छुद्धि । तेऽनन्यगतयोऽचलन् ॥१७१॥ क्रमान्महापुरं प्राप्ता । भूपालाय यथेक्षितं ॥ उदस्राक्षाश्च सेनान्यः । स्वरूपं तन्न्यवेदयन् ॥१७२॥ भूपस्ततः शुचाक्रान्तः । शैलपुरवनादिपु ॥ सुचिरं लक्षशः शूरैः । सर्वतस्तमशोधयत् ॥१७३॥ तथाप्यनाप्य तच्छुद्धिं । तस्मिन् बालसखे नृपः ।। पुत्रादिभ्योऽप्यतिस्नेहा-द्विललाप चिरं शुचा ॥१७४॥ कुटुम्बमपि सेनान्यो । रोदं रोदं चिरं स्थितं ।। एकाक्येव सहत्यङ्गी । दुःखं प्राप्तं हि कर्मणः ॥१७५॥ मन्त्र्यायोंधितोऽथाऽन्यं । सेनान्यं न्यस्य भूपतिः । क्रमात् शोकोज्झितो रेमे । सर्वाङ्गीणसुखश्रिया ॥ १७६ ॥ व्यतिक्रामति कालेऽथाऽन्येचुर्गजजिघृक्षया ॥ प्रापत्तदहंसामग्या । विन्ध्योा सैन्ययुग् नृपः ॥१७७|| गृह्णतोऽस्य गजांस्तत्राऽ-न्येवू रम्ये पटौकसि ॥ सुखासीनस्य भूपस्य । परीवारयुजः पुरः ॥१७८।। शवरः कश्चिदागत्य । कपिनाटथमदी- दृशत् ।। नृत्यन्ति वानरास्तत्र । वानर्यश्वातिचित्रकृत् ॥१७९॥ वादयन्ति च वाद्यानि । घूत्कुर्वन्त्यन्तरान्तरा ॥ मिथो वल्गन्ति २ साश्रुनेत्राः १ तमनवाप्य ·सप्तमस जयानन केपलि चरित्रम ॥४७॥ युध्यन्ते । चुम्वन्त्यालिङ्गयन्ति च ॥१८०॥ उच्छलन्ति विचित्राणि । ददते करणान्यपि॥ एवं चित्रीययन्तिस्म । ते जनान् सकला- नपि ॥१८शा रञ्जितोऽथ नृपोऽभीष्टं | शवरायाऽददाद्धनं ॥ अथ मुख्यकपिस्तत्रो-रफुल्लाक्षो वीक्ष्य भूपतिम् ।।१८२॥ अश्रुधाराः फिरन् धात्री-धवाऽग्रे सोऽपतद् द्रुतं ॥ एवं मुहुर्मुहुः कुर्वन् । व्यसिष्मयत भूपतिम् ॥१८३॥ युग्मम् ॥ अशक्तो नृगिरा वक्तुं । चेप्टाभिस्तु वदन्नपि ॥ नाऽयूबुधत् स्वाशयं स । कांश्चिद्धिक, पशुतामिति ॥१८४॥ तं साकूतं हृदा ज्ञात्वा । नाटयाश्चर्याय तयुतं ॥ शवरायाऽर्थितं दत्वा । कपिवृन्दं नृपोऽग्रहीत्।।१८५॥ ददौ स केलिवीराय ।शिक्षारक्षादिहेतवे[आनन्दा]पुराप्यनेकनर्माीपशुरक्षा- धिकारिणे ॥१८६॥ गजान् यहून् गृहीत्वाऽथ । कियद्भिर्वासरैर्नृपः ॥ आजगाम निजं धाम । रमते चाऽनिशं सुखम् ॥१८७॥ वीक्ष्य चाऽवसरं केलि-चीरो नञ्जयते, कपीन् । रज्यन् दत्तेऽधिकं ग्रासं । तस्मै तेभ्यश्च भूपतिः ॥१८८॥ निबन्नज्ञाततत्त्वोऽपि । तद् दृष्ट्वा भूभुगन्यदा ।। कृप्यग्रण्ये मणिस्वर्णोऽ-लंकृवीर्निरमीमपत् ।।१८९॥ रम्या विधाय तावान्तः सदसं भूभुजे मुदा | कपिनृ- चादनुस्वर्णकारोऽन्येचुरढौकयत्।।१९०॥ गृहीत्वा ताः स्वहस्तेन । दत्त्वाऽस्मै पारितोषिकं । परिधापयितुं लग्नःसर्वाङ्गेषु कपैर्नृपः॥१९१॥ कण्ठे ग्रैवेयक क्षेप्तुं । प्राच्य बलयमायसं ।। तस्य यावन्नृपोऽभाक्षीत् । कपिस्तावदभूत्पुमान् ॥१९२॥ हरिवीरो 'नमतीत्यु-वैप राजे नमोऽकरोत् ॥ किमेतदितिसम्भ्रान्ता । नृपाद्या च सभाभवत् ॥१९३॥ रुदन्तं तं. समुत्थाप्या-लिलिङ्ग प्रीतिमान्नृपः॥ आश्वास्य संभ्रमस्नेह-चाम्भिरासयदासने ॥१९४॥ अवीवदन्नृपादेशा-हवाद्यानि वादकाः ॥ अगायन् गायकाः मेटु-मगलानि च बन्दिनः ॥१९५।। ज्ञात्वा वृत्तान्तमस्य द्राग् । मुदाऽऽगत्य कुटुम्बकम् ॥ कण्ठे लग्नं रुदित्वा च । विदधे मङ्गलावलीम् ॥१९६॥ १ तचादात् २ नमत्येवं सोकोऽभूभुजोऽपतत् ।। ॥४॥ 16 ·अथ पप्रच्छ तं भूपः । किमिदं चरितं तव ॥ असंभाव्यमहो मित्र! । यन्न दृष्टं श्रुतं क्वचित् ॥१९७॥ हरिवीरोऽभणत् स्वामिन् ! । कर्मणां किं नु दुर्लभं ॥ क्षिप्तोऽहं येन तिर्यत्वे । तस्माचाऽद्य त्वयोद्धतः ॥१९६] शौर्ये च धैर्ये च धने च पूर्णे- ऽप्यैश्वर्ययोगेऽप्यखिले बले च ।। मित्रे च भूपेऽपि हरिः कपित्वे । नृत्यत्यहो कर्मगतिविचित्रा ॥१९९॥ तदुक्तं यन्मनोरथ- शतैरगोचरो । यत्स्पृशन्ति न गिरः कवेरपि॥स्वमवृत्तिरपि यत्र दुर्लभा। हेलयैव विदधाति कर्म तत् ॥२०॥ ततो यथान्वभूवं त-तथा वच्मि श्रृणु प्रभो ! ॥ केल्यै मेऽन्तर्वणं प्राप्ति । यावद्भावि श्रुतं त्वया ॥२०१॥ अग्रतः शृणु भूपाल! । प्रविष्टो गहने तदा ॥ जानानस्तां सती स्निग्धां । करे ,धृत्वा नयां प्रियाम् ।।२०२।। स्मरचेष्टाप्रियालापै-र्मोयन्ती मुहुर्मुहुः ॥ चंदनामोदसुभगै-मधुरैर्मलयानिलैः ॥२०३॥ नृत्यत्पल्लवमालाभि-लताभिश्च मनोरमान् ॥ बन्धुरान् कोकिलारावै-स्तरून पश्यन् स्मरातुरः ॥२:४॥ यावद्भमामि सा ताव-'दभणत्कामगद्गदं। माधवीमण्डपे रम्ये। प्रियाऽस्मिन् रम्यते क्षणम् ॥२०५॥ पंचभिः कुलकं । ततस्तदनुवृत्याऽहं । पल्लवैः स्रस्तरे कृते || सरकेलिसुखं भेजे प्रेमसारं तया सह ॥ २०६ ।। अथ वीक्ष्य कपीस्तत्र । भ्रमतः सा जगाद मां ।। स्वामिन् ! पापां यदा मांद्या-चं मां मुक्त्वा यदा गतः ।।२०७॥ तदा दैवात्पभूता । त्वत्संगसुखपश्चिता ।। विखिन्नाऽन्येारद्राक्ष-महं भिक्षार्थमागताम् ॥२०८॥ परिवाजिकिकामेका-मौषधीग्रन्थिवन्धुरां ॥ विज्ञा विज्ञाय तामिष्ट-दानादिभिरुषाचरम् ॥२०९॥ युग्मं ॥ तुष्पा सान्येारूचे मां | किमाराभोपि मामिति ॥ बदू प्रयोजनं, किंचित् । क्षमाऽहं सर्वकर्मसु ॥२१०॥ ततोऽमाणि मया मात-गदो मे व्यथयत्यथ ॥ कामजः प्रियसङ्गो मे । यथा स्यात्तत्तथा " ·सप्तमसा जयानन्द केपलि चरित्रम ॥४॥ कुरु ॥२११॥ ततः सा वलयं लोह-मौषधीर्भितं ददौ ॥ऊचे चाऽस्मिन् समीपस्थे। न स्युर्विधा गदा अपि ॥२१२॥ प्रभवन्ति न दुष्टाश्च । तिर्यमरसुरादयः ॥ ततः प्रपूज्य नत्वा च । व्यसृजं तां मुदाकुला॥२१३॥ वलयस्य महिम्नाऽऽप-मारोग्यं संगमं च ते॥ परं त्वमेव मे 'नाथ-स्त्वच्छिवं च विलोकये ॥ २१४॥ तत्तत्क्षेप्स्यामि ते कण्ठे । समये साम्प्रतं पुनः ।। मुश्चाम्युच्छीपके रत्या । खेदितोऽसि चिरं मया ॥ २१५ ॥ ततः स्वपिहि निःशंकः । कप्यादिभ्यः क्षणं सुखं । इत्युक्त्वा दर्शयित्वा च । तन्ममोच्छीपके- ऽमुचत् ॥२१६।। ततोऽस्याः स्नेहवाग्मूढो । विश्रब्धोऽशयि निद्रया ।। साक्षेप्सीत्तच्च मत्कण्ठे । प्रायो निद्रा हि वैरिणी ॥२१७।। यापज्ञागर्मि तावत्स्वं । कपीभूतं निभालये ॥ तामदृष्ट्वा च खिन्नोऽस्या धावन्ननुपदं द्रुतम् ॥२१८॥ वजन्ती मधुकण्ठेन । रथारूढां सहेक्षिपि ॥ पश्यन् ससंभ्रमं स्निग्धं । दीनोऽवादिपि चानया ॥२१९॥ युग्मं ॥ एकाङ्गो मूढ ! रे स्नेहः । कियन्निवहते चिरं ॥ त्वद्विवाहाद्यन्वमंसि । पित्रादिवशगैव हि ॥२२०।। अहं वाल्यादपि स्वैर-चारा दुःशीलतापदं ॥ मधुकण्ठे भृशं गीत-कलाढ्य मधुरस्वरे ॥१२१॥ निजे गृहजने रक्ता । पतीयन्ती तमेव च ॥ पाणिग्रहममन्येऽहं । स्वैराचारार्थमेव नो ॥१२२॥ रूपं मेऽत्य- द्भुतं वीक्ष्या-ज्ञात्वैवं चरितं पुनः ॥ पाणिग्रहादिकार्येषु । स्वजनैह्वमानिपि ॥२२३॥ आवाल्यान्मधुकण्ठानु-रागादिचरितं ततः ॥ विस्तरात्स्वं समाख्याय । पुनरप्यथ साऽभणत् ॥२२४॥ विश्वासायैव सर्वेषां । त्वयि स्नेहायदीदृशं ।। विफला प्रेपितोऽपि द्वि-रायान् यन्नैव तिष्ठसि ।।२२५।। तत्परिव्राजकादत्त-चलयेन कपीकृतः ॥ तिर्यक्त्वं भुड्क्ष्व यच्छिक्षां । विना प्रत्येति नो जडः ॥२२६।। न वेत्सि चेन्मदाकूतं । द्विर्दर्शितमपि स्फुटं ॥ अनन्यगतिकायास्त-दोषो मे नेतिचेटने ॥२२७॥ क्वचिद्गत्वा धनैः शिवो नित्य विलोक्यसे ॥४८॥ १ नाथ ·स्वैर-मानीतैः पितृवंचनात् । क्रीडिप्यावस्त्वमप्यीत्थं । खेच्छं क्रीड कपिवजैः॥२२८॥ निगद्यैवं मम तया। प्रेरितो मधुकण्ठकः।। ॥ अचीचलदिशीष्टायां । रथं पवनरंहसा ॥ २२९ ॥ ततः क्रोधान्धितः फालै-दूरं गत्वा पुनः पुनः ॥ नखैर्व्यदारयं द्राक् तौ 'प्रतोदेनाऽऽहतोऽप्यहम् ॥२३०॥ सप्रतीकारसड्गेन । मूर्ध्नि तेनाहतः क्रुधा ॥ ततोऽहं मूञ्छितोऽपप्त-मसऊंचानिलैनिशि ॥२३१॥ प्रातः कुकुविभागाऽज्ञः । कपियूथं निरीक्ष्य च ॥ युधा निर्याट्य यूथेशं । कपिभिररमे चिरम् ॥२३२।। अन्येद्युः शवरः कश्चित् । सयूथं मां प्रमादिनं ।। गृहीत्वा कूटपाशेन । चिरं नृत्तायशिक्षयत् ॥२३३॥ तेन चापि तव स्वामि-स्त्वया चाऽद्य नरीकृतः॥ इति मे चरितं मत्वा । मा कश्चित्स्त्रीषु विश्वसीत् ॥२३४॥ अथवा विषयासक्तः। कां नामोति विडम्बना ।प्रायो विषयसंसक्ताः स्त्रियोऽपि प्रभवन्ति यत् ।। २३५।। यतो हि नष्टशास्त्रादि-दृष्टिमत्तान्धमूढवत् ॥ सर्वस्वं स्त्रियमेवैकां । पश्यन् प्राणी विचेष्टते॥२३६॥ इति श्रुत्वा नृपोऽवादी-मा विपीद सुहद्वर! ॥ मुशीलिताः प्रियाः कृत्वा । भुक्ष्व भोगानशङ्कितः ॥२३७॥ सोऽप्या- ख्यदुर्लभं किञ्चिन मे त्वयि सति प्रभो । भोगानां साधनं मुख्यं । स्त्रियस्ताभ्यो विभेमि तु ॥२३८॥ ततः सर्वाः स्त्रियस्त्य- क्या । चरिष्यामि वने तपः ॥ इहाऽमुत्र च सौख्यायाऽ-नुमन्यस्व तदन माम् ॥२३९॥ निशम्यैवं नृपो दध्यौ । हा विरक्तः मुहृन्मम ॥ अथवेदृग् न को दृष्ट्वा । विरज्येत सचेतनः ॥२४०॥ मया धनैर्गजैरश्वैः । पत्तिभिः सबलोऽप्ययं ॥ यथा न शकित- खातुं । स्त्रीमात्रकृतदुःखतः ॥२४१॥ जीवाः सर्वेऽपि निखाणा-स्तथैवाऽस्मिन्नहो भवे ॥ दुःखैरातः कदर्थ्यन्ते । विविधैः कर्मवै- रिभिः॥२४२।।इन्द्रोऽपि कीटतां याति। नरकंचक्रवर्त्यपि पृथ्वीनाथोऽपि पत्तित्वं । धनादयोऽपि दरिद्रताम् ।।२४३॥

·सप्तमसर्गः
जयानन्द
केचलि
चरित्रम
॥४९॥
नीरोगोऽपि सरोगत्वं। दौर्भाग्यं सुभगोऽपि चसर्वसुख्यपि दुःखित्वासमर्थोऽप्यसमर्थताम्॥२४४||तदेवमत्राऽमुत्रा
ऽपिातत्कर्मविवर्त्ततः ॥ अवश्यगत्वरेष्वास्था। 'का मुखेपु विवेकिनाम् ।।२४५॥विषयग्रामसेवां हि। मन्यन्ते सुखमङ्गिनः॥तदप्राप्तिं च ते
दुःख-मित्यहो जन्मिनां स्थितिः॥२४६॥ तन्मुधा विषयेष्वाशा । दुःखमूलं हि साराङ्गनां ॥ तामेव वागुरां कृत्वा । स्त्रीव्याधा मन्ति
तान्मृगान् ॥२४७॥ पित्रादीन् वश्चयित्वाऽयं । यथा तिर्यक् कृतोऽनया ॥ कुर्यात्काचित्तथा मां चे नृत्वं धर्मादि वा क्व तत् ॥
॥ २४८ । एकस्यामपि चेन्नायो । रक्तोऽयं दुःखभागभूत् ॥ तजगदश्चिकास्वासु । रमे वह्वीष्वहं कथम् ॥ २४९ ।।
एवं भवसुखोद्विग्नो । यावद्धधायति भूपिभुः ॥ तावद्वापितः कैश्विन्नियुक्तपुरुषैरिति ।।२५०॥ स्वामिन् ! हेमजटो नाम्ना ।
तापसः सपरिच्छदः ।। प्राप्तोऽस्ति पुरसीमायां । ज्ञानध्यानगुरुर्गुरुः ॥२५१॥ नृपः श्रुत्वेति मन्यानो । घृतपूरे सितान्वयं ॥ नन्तुं तं
सपरिवारो-ऽचलचापसधर्मभाग ।।२५२॥ गत्वा सीम्नि तरोर्मूले । निषण्णं तं नृपोऽनमत् ।। दत्वा सोऽप्याशिप स्माह । धर्म तस्मै
निषेदुपे॥२५३।। नायं क्षेयः कोविदैमर्त्यदेहः । कामैः कप्टैर्विभुजां ये किलाहः ॥ नेयः श्लाघां सत्तपोभिर्विशुद्ध-
यरात्माऽयं शर्म मुक्तेर्लभेत ।२५४ाचपलं धनमायुरल्पास्वजनाः स्वार्थपरा वपुःक्षयिललनाः कुटिलाः कुतःपरा-
भवभीविघ्नभृते भवे सुखम्।२५५॥श्रुत्वेत्यधिकसंवेगान्यस्य राज्ये सुतं नृपः।।हरिवीरादियुग्जैन-धर्माऽज्ञस्तापसोऽभवत् ।२५६॥
तदा वर्णजटेत्येत दाख्यां प्रादाद्गुरुर्मुदा ॥ पट्टराज्यपि राज्ञोऽस्य । प्रतिबुद्धा पतिव्रता ॥२५७॥ तपोविनभिया गर्भ-
मनुक्त्वा सुरसुन्दरी ॥ तापसी सह तेनैव । बभूव भवभीरूधीः ॥ २५८॥ युग्मं ॥ ततो हेमजटः स्वर्ण-जटायैस्तापसैवृतः॥ वने
१ का नृदेवसुरेष्वपि
॥४२॥

·पञ्चशतीसंख्यै-साऽऽगत्य तपस्यति ॥२५९॥ गर्भेऽन्येयुः स्फुटीभूते । पृष्टा साऽवम् यथास्थितं ॥ समये शुभलने च । दिव्या पुनीमजीजनत् ॥२६०॥ वधे पाल्यमाना सा । तापसीभिः सुलक्षणा ॥ पुण्यलावण्यवल्लीव । नाम्ना तापससुन्दरी ॥२६१।। समये वत्पिता स्नेहा-तां प्रज्ञाजितशारदां ।। सद्गुणाढ्यां चतुःषष्ठि-मप्यथाऽपीपठत्कलाः ।। २६२ ॥ काले हेमजटः स्वर्ण-जटायाऽथ निजं पदं ॥ दत्वा पल्यङ्कविद्या चाव्योमगां साधनान्विताम्।।२६३शालेभे सुरत न]योग-- विधेस्त्यक्त्याऽऽत्मनस्तन [न] ॥ ततः कुलपतिः स्वर्ण -जटस्तान् शास्ति तापसान् ॥२६४॥ युग्मं ॥अन्येास्तद्गिरे भिं । चैत्ये तापसर- क्षितुः । गिरिचूडस्य यक्षस्य । पुरो ध्यानासनादिभिः ॥२६५॥ विद्यामारादुमारेभे । विधिवत्तामुपोष्य सः ॥ तस्या लक्षजपे पूर्णे- हन्येकविंशे सुरोऽतुपत् ॥ २६६ ॥ अदात्पल्यङ्कममै स । यथेच्छं व्योमगामिनं ॥ नत्वा स्तुत्वा च यक्षेशं । तापसः पारणं व्यधात् ।। २६७ ।। स तं पल्यकमध्यास । दूरेऽप्यद्रिवनादिषु ॥ तीर्थानि वन्दते खैरं । विमानारूढखेटवत् ।। २६८ ॥ प्रापत्सौभा-ग्यसीमाऽथ । तनया तस्य यौवनं ॥ यद्रूपन्यक्कृता दुःखात् । कमला चपलाऽभवत् ॥२६९।।गुणरूपकलास्तस्या। एवं चेद् द्विद्विरूपतां ॥प्रत्येकं धते तर्हि । सोपमाः स्युर्नचाऽन्यथा ।।२७०॥ तस्याथ व्याकुलो वप्ता-ऽनुरूपवरचिन्तया। भ्राम्यन् पल्य- इंगो नाना-भूपपुत्रान् विलोकते ॥२७१॥ काऽपि राजकुलेऽन्येयुद्दष्टुं कमपि भूपज । गतः प्रत्यागतवाऽयं । व्याघ्ररूपेण तल्पगः ॥२७२॥ तं दृष्ट्वा तापसा भीत्या । नश्यन्तस्तेन संज्ञया ॥ सन्धीरिताः स्थिताः सोऽपि । भूमावित्यलिखन्नखैः ॥२७३॥ शप्त्वा व्याघीकृतः स्वर्ण-जटो देवेन केनचित् ॥ नरोऽहं धर्मतत्वज्ञा-द्भावीत्याऽऽनयतात्र तम् ।।२७४।। तापसेभ्यः परो धर्म-तत्त्वज्ञः को भवेदिति । प्रायुंक्षत स्वमन्त्राद्यां-स्तेऽतः कार्य तुनाऽसिधत् ॥ २७५ ॥ सांख्यौलूक्याऽक्षपादादि-मतस्थैरपि कारिताः। एवमेव य ·सप्तमसग जयानन्द केवलि चरित्रम ॥५०॥ प्रतीकाराः प्रापुर्विफलतामिह ॥२७६॥ ततश्चिन्ताकुलाः सर्वे-ऽनासाद्यौपयिकान्तरं ॥ मदाद्यास्तापसाः जग्मु-गिरिचूडस मन्दिरम् ॥२७७|| शुचयस्तत्पुरो दर्भ-संस्तरस्या उपोषिताः ॥ जपध्यानासना_बै-स्तमारात्सुः प्रयत्नतः ॥ २७८ ॥ तुष्टः सोऽटोपवासान्ते प्राक्षीदेवः प्रयोजन ॥ तेऽप्यवोचन स्वरूपस्थ-मसत्कुलपतिं कुरु ॥ २७९ ॥ देवः प्रोचे न चेयं मे । शक्तियाघीकृतो बयं ॥ मरुता महता तसाद् । ब्रूत भोः किं करोमि वः ।। २८० ॥ तेऽवदनिष्टसिद्धथै तद्धर्मतत्त्वज्ञमानय ॥ जगी देवस्तमानेष्ये । विज्ञाय ज्ञानिनो गिरा ॥ २८१ ॥ ततः क्वाऽपि क्षणं गत्वा । पुनरागत्य सोऽवदत् ॥ संगन्ता वः वयं तुर्ये । सोऽनीत्युक्त्वा च खेऽगमत् ॥२८२॥ पारणाहात्तुरीयेऽनि । तापसेपु मदादिपु ॥ मार्ग विलोकयत्स्वद्य । त्वं दिष्टयाऽऽगाः कुतश्चन ॥२८३॥ स्वरूपस्थं कुलपति कर्तुं शक्नोपि भद्र! चेत् ॥ तदा कुरु सतां कृत्यं । परोपकृतिरेव हि ॥ २८४ ॥ व्याघस्य चरितं चित्रं। हरिवीरमुखादिति ॥ श्रुत्वा स विसयं सर्व-मयं तान् प्रत्यथाऽवदत् ॥२८५॥ विधास्ये वोऽथितं सर्व। यदि सर्वज्ञदेशितं ॥ धर्मतत्त्वं प्रपत्स्यध्वे । सम्यक् संग्रति मन्मुसात् ॥२८६॥ तेप्यूचुर्यदि नः कार्य । करिष्यसि कृतिस्ततः॥ भावी त्वमेव देवोक्त्या । तत्वज्ञः सुगुरुथ नः ॥२८७॥ कुमारः साह तद्वनि-फलाद्यानयत द्रुतं ॥ तदुक्तं तेऽपि चानिन्यु-चैनिकुण्डाद्यपि व्यधुः ॥२८८॥ एते ग्राह्याः प्रयोध्यावाऽऽ-डम्बरेणेति चिन्तयन् ।। कुमारोऽप्यकरोत् 'स्नात्वा । मुद्राध्यानासनादिकम् ।।२८९।। ॐ नमोऽर्हद्भ्यः ही सर्वसंपदशीकरेभ्यः, ही नमः सर्वसिद्वेभ्यः सिद्धानन्तचतुष्टयेभ्यः, श्री नम आचार्येभ्यः पञ्चाचार- धरेम्यः, ॐ नम उपाध्यायेभ्यः सर्वविघ्नभयापहारिभ्यः, ॐ नमः सर्वसाधुभ्यः सर्वदुष्टगणोच्चाटनेभ्यः, सर्वाभीष्टार्थान् साधय ॥५०॥ १ स्नान ·साधय, सर्वविधान् स्फोटय स्फोटय, सर्वदुष्टानुच्चाटय उच्चाटय, एनं खं रूपमानय हूँ फुट फुट् स्वाहा ॥ इत्यादिमन्त्रानुचार्य । हुत्वा पुष्पफलादि च ॥ तं पुरःस्थापितं व्याघ्र-मसकृत् पाणिना स्पृशन् ॥२९०॥ औषधी रेल्लणी. दत्तां । यथेच्छ रूपकारिणीं ॥ नैपुण्यान्न्यस्य तच्छिपे । तं प्राग्रूपं नरं न्यधात् ॥२९१॥ दृष्ट्वा कुलपतिं पूर्व-रूपं सर्वेऽपि तापसाः॥ नेमुः प्रमुदितास्तार-कुमारस्तुतिकारिणः ॥२९२॥ सोऽपि सोत्कण्ठमालिड्ग्य । कुमारमवदन्मुदा ।। नमो हारितमानुष्य-चिन्तारन- प्रदाय ते ॥ २९३ ॥ अथाऽपृच्छन् कुलपतिं । कुमारस्तापसाश्च ते ॥ कथं ते व्याघ्रतैपाऽभू-दित्यायेपोऽभ्यधात्ततः ॥ २९४ ॥ कन्याया वरवीक्षार्थ । भ्राम्यन् पर्यङ्कगोऽन्यदा ॥ गगनाद्धृष्टपर्यो । न्यपतं गिरिमूर्द्धनि ॥२९५।। तत्राऽद्राक्षं तत्क्षणे खं । व्याघीभूत- मथो मुनिं । शिलार्य ध्यानगं जैन । तदने चाग्रिमं सुरम् ।।२९६।। देवीचतुष्टयीकृप्त-गीतवाद्यलयानुगं ।। मोहनं विश्वनेत्राणां । नृत्यन्तं दिव्यभनिभिः ।।२९७॥ युग्मं ।। अयमेव ममाकर्ष-दागसा केनचिन्मुनिः।।विचिन्त्येति प्रणम्याऽऽख्यं । रुदन् दुःस्वात्स्वभा- पया ॥२९८॥ भगवनपराद्धं किं । मया यन्मामपीपतः ॥ त्वं व्याघ्रत्वमनैपीच । प्रसीदाऽथ नृतां नय ॥२९९॥ मुनिर्जजल्प संकल्प-मात्रमप्यत्र नैव मे ॥ किं चैतत्रिदशोऽकार्षी-देप रोपात्कुतश्वन ॥३००॥ नाट्यं कृत्वा स्थिते देवे । विदित्वा समयं ततः॥ पुनस्तं मुनिमप्राक्षं । कोऽयं कसाच्चुकोप मे ॥३०१॥ आरणत्करुणासारः । सुरवृत्तं मुनिर्यथा ॥ खेटैश्वर्य परित्यज्य । प्रव्रज्या- महमाददे ॥३०२॥ क्रमादधीतसिद्धान्तो। 'द्विविधोरुतपः परः॥ विहरे बोधयन् भव्या-नेकाकी गुर्वनुज्ञया॥३०॥ अन्यदा गगने १ द्विधा घोरतपः परः ·सप्तमसर्ग जयानल केवलि चरित्रम गच्छन् । गिरेरखैव मूर्द्धनि।।महन्तमिभमद्राक्षं । हन्यमानं मृगारिणा ॥३०४॥ तत संजातकारुण्यो-ऽवतीर्य द्रुतमम्बरात् ॥तपःप्रभा- वतः सिंहे | नष्टे स्वस्थस्य हस्तिनः॥३०५||सर्वाझिक्षमणात्सर्व-पापव्युत्सर्जनादिका कारयित्वाऽऽददे पञ्च-परमेटिनमस्कृतिम्।।३०६॥ ॥ युग्मं ।। शुभध्यानान्मृतः सोऽभू-त्सौधर्मे त्रिदशोत्तमः ॥ मणिचूडाभिधः पञ्च-परमेष्टयनुभावतः ॥ ३०७ ॥ यदुक्तं-नाणाविहपावपराणो वि, जं पाविऊण अवसाणे । जीवो लहइ सुरत्तं तं सरसु मणे नमोकारम् ॥१॥ देवीकृतजयारावः । स प्राक्पुण्यं विचिन्तयन् ॥ ज्ञानाद् ज्ञात्वोपकारं मे। द्रागाऽऽगत्यात्र भक्तितः॥३०८॥ तेजोभिर्भासय- माशाः । प्रशान्तं मां शिलास्थितं ॥ नत्वाऽऽख्याय स्ववृत्तान्तं । मुदाऽनृत्यत्पुरो मम ॥३०९॥ युग्मं ॥ पर्यतच्छायामालोक्य । त्वामायान्तं ममोपरि ॥ मत्वाऽऽशातनया क्रुद्धः । शप्त्वाऽनैपीद्दशामिमाम् ॥३१०॥ एवं मुनिगिरं श्रुत्वा । नत्वा तं विनयात्सुरं ॥ वर्षनश्रुणि दीनोक्तिः । शापमोक्षमयाचिपि ॥ ३११ ॥ अलपत्कृपया खर्गी । राज्यभोगादि मूढ रे ॥ त्यक्त्वाऽपि त्वं न जानासि तत्चान्याशातयन्नृपिम् ॥३१२॥ निष्फलं मा तपः काी-भद्र 'बजाऽऽश्रमं निज।प्राग्वत्पर्यकमारुह्य । मत्प्रभावेण सजितम् ।।३१३॥ मासान्ते तत्त्ववेदी त्वां । स्वभावस्थं करिष्यति ॥ तसातत्त्वानि विज्ञाय । दद्यास्तसै निजां कनीम् ॥३१४॥ ततस्तथाऽहमत्राऽऽगां । सर्वे वो ज्ञातमग्रतः । इत्याकर्ण्य चमचक्रुः । कुमारस्तापसाश्च ते ॥३१५॥ ततः कृत्वोत्सवान् हो-तापसीगीतमङ्गलान् ॥ कुमारं धर्ममप्राक्षुः । सर्वे संभूय तापसाः ॥३१६।। दिदेश विस्तरात्सोऽपि । द्विविधं धर्ममार्हतं ॥ ऊरीचक्रुश्च ते बुद्धाः । सम्यवाणुव्रतादिकम् ।। ३१७ ॥ ॥५१॥ व्रज निज पद ·अथ कुलपति प्रोचे । कुमारोक्तोऽसि नाकिना ॥ मत्कन्यायाः पतिर्भावी । तत्तां परिणय द्रुतम् ॥३१८॥ इत्याकर्ण्य कुमारोऽपि । याबद्वक्ति न किञ्चन ।। तावत्सुमनसां घृष्टि-स्तन्मूर्ध्नि व्योमतोऽभवत् ॥३१९॥ तां वीक्ष्य तापसा याव-समीक्षन्ते चमत्कृताः ।। गिरिचूडसुरस्तावत् । प्रादुर्भूयेत्यभाषत ॥३२०|| भो भो मुनिर्मयाऽपृच्छि। ज्ञानी तत्र गिरी स्थितः । कथमेष नरो भावी । सोऽवक् तत्त्वज्ञसंगमात् ॥३२१॥ ततोऽप्राक्षं कथं ज्ञानी । मया ज्ञेयः स तत्त्ववित् ॥ स साह कोलरूपं त्वां । यो जेष्यति नरेन्द्रभूः ॥३२२॥ ततोऽहं राजधानीपु । भञ्जन्नुपवनावलीः ॥ कोलरूपेण वभ्राम । कोऽप्यजैपीन्न मां पुनः ॥३२३॥ ततो हेम- पुरेऽजैपीद्भूपारामप्रमदिनं द्राग्मा दोर्मात्रशस्खोऽयं । नष्टे भूपभुवां शते ।।३२४॥ अपहृत्येभरूपादि-माययाऽयं ततो मया ॥ आनिन्ये सबटो व्योम्ना । कृच्छ्राद्वो हितकाम्यया।।३२५।। सौन्दयौदार्यशौर्योप-कारसद्धमतादिभिः।।गुणैर्नान्योऽस्य तुल्योऽस्ती-त्यनुभूतमिमिदं मया ॥३२६॥ अदृश्यः कौतुकादत्राऽऽ-गतः कुलपतेरह।। स्वभावापादनायेत-दद्राक्षमखिलं समुत् ॥३२७।। अश्रीपं च भवद्भ्योऽई- धर्ममेतेन देशितं ॥ ततः प्रबुद्धसंस्कारः । प्राग्जन्माऽचिन्तयं मुदा ॥३२८ ॥ तथाहि- पुरे धन्यपुरे धन्या- भिधानो धनवान् पुरा ॥ अजनीह जनी तस्य । नाम्ना वसुमती सती ॥३२९।। सुहृत् श्रावकसंसर्गा- दन्यदा संगमे गुरोः ॥ ततः श्रुत्वा स सम्यक्त्व-मूलं धर्ममुपाददे ॥३३०॥ अन्यदा तस्य जायाया । देहे प्रादुरभूद्रूजा ॥ तस्याः शान्त्यै स सद्वैद्य-चिकित्सामप्यचीकरत् ।।३३१॥ भिपग्भि पितैवीर्य-वद्भिर्विविधभेपजैः । तदेहे ददृशे नैव । गुणः कोऽपि कथं- चन ॥३३२॥ तथापि तदृढप्रेम्णा । सोऽपृच्छन्मान्त्रिकादिकान् ॥ स्वस्खाम्नायाः कृतास्तैश्च । न त्वेभ्यः कोऽप्यभूद्गुणः ।।३३३॥ ततः स गाढं वत्स्नेह-अहिलात्मा पदे पदे ॥ पुरे परिश्रमन्नाख्य-जटिकार्पटिकानपि ॥३३४ा उजागरोजितैर्जातु । प्रयोगर्जे-

·सप्तमसर्गः
जयानन्द
केवलि
चरित्रम्
॥५२॥
जयीति यः ॥ मजायाया रुजं न्यक्षां । लक्षं तस्मै ददाम्यहम् ॥३३५॥ इति श्रुत्वा ततः कश्चित् । स्फुटीभूय जटी तदा ॥
तमब्रवीत्क्षणाद्वीतामयां कुर्वे तव प्रियाम् ॥३३६।। परं सत्यप्रतिज्ञः स्याः । सोपचारश्च चेन्मयि ॥ तदाकाऽऽदरात्सोऽपि ।
तथेति प्रत्यपद्यत ॥३३७॥ विनयेन गृहं नीत्वा । तं स्वजायामदर्शयत् ॥ सन्तोष्य तं च भक्त्या तत्-प्रतीकारमकारयत् ॥३३८॥
तेन प्रयुक्तैरगदै-स्तदङ्गादगमद्गदः ॥ संहृष्टः प्रेक्ष्य सजां तां । केकी कादम्बिनीमिव ॥३३९॥ क्रमात्तद्वपुराप्यायि । तैर्वनं
पारिदैवि ॥ तस्यायुर्वेदवैदग्ध्य-दर्शनाच चमत्कृतः ॥३४०॥ स्थापयामास तं मास-माग्रहादत्र जट्यपि ॥ स्वधर्ममुक्त्वाऽर्हद्धर्मे
निर्ममे श्रेष्ठिनं श्लथम् ॥ ३४१॥ युग्मं ॥ ततोऽनालोच्य पापं त-त्यान्तेऽसौ सन्मतिर्मृतः। गिरिचूडसुरः सोऽहं । जातस्तत्पुण्य-
योगतः ॥३४२।। युष्माभिः सह युद्धश्च । प्रपेदे शुद्धदर्शनं । प्रादुरासं गुरोः शी । पुष्पवृष्टिं विधाय च ॥३४३॥ देवोक्ताय वरा-
याऽसै । दध्वं तापससुन्दरीं ॥ कृतार्थः स्याद्यथोद्वाह्यः । स्त्रोपकारिणमुत्सदैः ॥ ३४४ ॥
श्रुत्वेति कुलपत्यायाः । कन्यां तां प्रत्यपीपदत् ॥ मुदाऽभ्यर्थ्य कुमारं द्राक् । सामग्री च सुरोऽकरोत् ॥३४५॥ रतस्तम्भ-
स्थमुक्तास्रक्-तोरणे वर्णमण्डपे।।देवीभिस्तापसीभिश्च । गीयमानोरुमङ्गलम्॥३४६॥ अश्रान्तदुन्दुभिध्वान-मुरवन्दिजयारवं॥ चित्रा-
न्मिलितगीर्वाण-विद्याभृद्गणसंस्तुतम् ॥३४७॥ कुर्वत्युत्सवमस्वप्ने । तापसाः पर्यणीनयन् ॥ कुमारेण कनी दिव्यवस्त्राभरण-
भूपिताम् ॥ ३४८॥ ददौ देवः कुमाराय । वखाकल्पादि दैवतं ॥ तुष्टः कुलपतिथाऽपि । पल्यवं व्योमगामिनम् ॥३४९॥
अथ वत्र बने रम्ये । गिरिचूडेन निर्मिते ॥ स्वर्विमानोपमे हम्र्ये । सप्तभौमे हिरण्मये ॥३५०॥ स्वाद्यखाद्यादिसामग्या ।
सर्वाङ्गीणसुखाकरे ॥ तद्देवपरिवारेण । सेव्यश्चिन्तितदायिना ॥३५१॥ रूपात्यप्सरसा पत्न्या । तया स्निग्धनवोढया ॥ कुमारो
॥५२॥

·विलसन् दिव्य-भोगसौख्यानि देववत् ॥ ३५२ ॥ उवास तापसप्राप्त-धर्मवृद्धिविधित्सया ॥ नानातीर्थानि पल्यङ्क-बलान्नित्यं च वन्दते ॥३५३॥ चतुर्भिः कलापकं ॥ युतो या रहितो वाऽपि । पल्ल्या स्वैरं कदाचन ॥ क्रीडत्यमरवन्नाना-नदीवार्द्धिवनादिषु ॥ ३५४ ।। जैनधर्मविधिं सम्यक् । स शिक्षयति वापसान् ॥ दीक्षां जैनी फलं चास्या-स्तेपामुपदिशत्यपि ॥३५५॥ क्रमादधीत- सिद्धान्ताः । सर्वानुष्ठानवेदिनः ॥ तेऽप्यर्हच्छासने दक्षाः । प्रविजिपवोऽभवन् ।॥३५६॥ एवं नरा धर्ममहामहिम्ना । 'सदा समाप्त- स्थितिभोगयोगाः ॥ सेव्याः सुरैरप्युररीक्रियन्ते । स्वयं सुखैः स्वर्गिजयश्रियेद्धैः ॥३५७।। इति श्रीतपागच्छाधिराजश्रीमुनिसुन्दर- सरिविरचिते श्रीजयानन्दराजर्षिकेवलिचरित्रे जयथ्यूके श्रीजयानन्दकुमारस्य देशान्तरचर्यायां हेमपुरपुरोद्यानगदुर्जयकोलविजय- तापसाश्रमगमन-स्वर्णजटकुलपत्यादितापसपञ्चशतीसहितगिरिचूडयक्षप्रतियोध कुलपतिपुत्रीतापससुन्दरीतृतीयपत्नीपरिणयन-कुल- पतिदत्तपल्यङ्कविद्याऽन्वितगगनगामिपल्यङ्कवलनानातीर्थनमस्करणादिवर्णननामा सप्तमः सर्गःसमाप्तः॥ श्रीरस्तु।।ग्रन्थाग्रं ३६५॥ ॥ अथाष्टमः सर्गः प्रारभ्यते ॥ यो देवान्तरवृन्दवतिविविधाऽनेकमभावप्रभा-प्रस्थानप्रतिपन्धितां प्रथयति ग्रीष्मोऽत्र भीष्मः कलिः ॥ यन्माहात्म्यभरः स्फुरत्यपभयं तत्राऽप्यहो सर्वगः। सर्वं शीतलयन् जगत् सुखयतादस्मान् स पार्श्वप्रभुः॥१॥ अथाऽन्येद्युरिहावासे । सप्तमी भूमिमास्थितः ॥ यावद्भद्रासनासीनः । कुमारोऽभ्रं विलोकते ॥२॥ तावदेकं परिव्राज। १ सदाऽपि सूपस्थित प्रत्यन्तरे

·अष्टमसर्गः
जयानन्द
केवलि
चरित्रम
सुरूपं यौवनोडुरं ।। ददर्शाऽवतरन्तं खात् । स्वसमीपं प्रति द्रुतम् ॥ ३॥ तत्राऽऽगत्य मुनिस्तसै । दत्ताशीर्दापितासने ॥ निविष्टः
सस्पृहं तस्य । मुखाम्भोजं विलोकयन् ॥ ४॥ कुमारः साह कस्त्वं भो!। कुत आगाः! किमिच्छीस! ॥ ब्रूहि प्रयोजनं येन ।
तहत्वैमि कृतार्थताम्॥५॥अबुध्ये ह्यर्थितामात्रं । व्यक्त्या ज्ञात्वा] नत्वाऽर्थ्यमिशितैः। तस्य ज्ञानेऽप्यदानेन । दानिवादः कलङ्कयते॥६॥
याञ्चालजां प्रापितेनाऽ-र्थिना यदघमज्यते ॥ विलम्ब्य ददतोऽप्येत-न्नाऽपैति सुकृतं कुतः॥ यदुक्तं-प्रापितेन चटुकाकुविडम्ब
लम्भितेन बहुयाचनलजां ॥ अर्थिना यदघमयंते दाता । तन्न लुम्पति विलंब्य ददानः॥७॥ याचमानजनमा-
नसवृत्तेः । पूरणाय बत जन्म न यस्य ॥ तेन भूमिरिह भारवतीयं । न द्रुमैन गिरिभिर्न समुद्रैः॥ ८॥ मीयतां
कथमभीप्सितमेपां । दीयतां द्रुतमयाचित एव ॥ तं धिगस्तु कलयन्नपि वाञ्छामर्थिवागवसरं सहते यः ॥९॥ कथमस्याऽधितं
युध्ये । ददे च द्रागयाचितं ॥ कुमारे चिन्तयत्येवं । तसिन्ध]पीरशिरोमणौ॥१०॥परिवाद स मुदाऽवादी-नैवाऽसाध्यं न किञ्चन।।
शूरः परोपकारी च । न त्वत्तः परमः परः ॥ ११॥ शृणु वच्मि स्ववृत्तान्त-मभूद्गगातटे गुरुः॥ भद्रदत्ताभिधस्तस्य । गङ्गोदत्तोऽसि
शिष्यकः ॥१२॥ गुरुदत्तौपधीकल्पा-लक्षयाम्यौपधीरहं ॥ गिरौ मलयकूटावे । सन्ति ता विविधाः पुनः ॥१३॥ लक्ष्याः
स्युविधिना सम्यग् । साधिता एव ताः परं ॥ ततस्तत्राऽसकृद्गत्वा । प्रारेभे साधना मया ॥१४॥ परं मलयमालोऽस्य । क्षेत्रपालो
गिरेः प्रभुः ॥ भापयत्युपसगैौ । न ताः साधयितुं क्षमे ॥१५॥ गुर्वान्नायकृतस्वाङ्घ्रि-लेपायोजनमम्बरे ॥ एकैकोत्पाततो याऽमी
त्युन्या बंभ्रमाम्यहम् ॥ १६ ॥ प्राप्तोऽद्याऽसिन्वने वीक्ष्या-ऽसम्भवं स्वर्णमन्दिरं ॥अवेदं तापसप्रश्नाद् वृत्तं लोकोत्तरं तव ॥ १७॥
अपि देवैरजम्यं त्वां । नियुध्य तदुपागमं ॥ याचितुं स्वार्थसिद्धं य-द्याश्चामर्हति न हिये ॥ १८॥ भद्र ! शक्नोपि चेजेतुं ।
॥५३॥

·क्षेत्रपं तद्भवौषधीः ॥ मम साधयतो विघ्नान् । हर्तुमुत्तरसाधकः ॥ १९ ॥ कुमारः स्माह विश्वोप-चिकीपर्पोरेतदल्पकं ।। तत्वार्थ-
द्विजित्येन्द्र-मपि तत्साधयामि तम् ॥ २० ॥ सोऽभ्यधात्साधु साध्वेत-रसंभवत्यखिलं त्वयि ॥ योजनानां शते दूर-मितो
भवति सोऽद्रिराट् ॥ २१ ।। साधना चाऽसितद्वाद-श्यहन्यारब्धा त्रिभिर्दिनैः ।। सिद्धि चतुर्दशीरात्रौ । याति निर्विवता यदि
॥ २२ ॥ अद्य चाऽऽस्तेऽटमी कृष्णा । तत्सज्जीभव सन्मते ! ॥ प्रातः स्कन्धेधिरोप्य त्वां । यामि व्योम्ना दिनैत्रिभिः ॥२३॥
स्मित्वाऽवदत्कुमारोऽथ । याहि स्वार्थ प्रसाधय ॥ स्वशक्त्यैव समेष्यामि । द्वादश्यामुदये रवेः ॥२४॥ नावाऽर्थे संशयः
कार्यो । न चलत्येव यत्सतां ॥ प्रतिपन्नं युगान्तेऽपि । भूमेदिनिदर्शनात् ।। २५॥ श्रुत्वेति मुदितः सोऽगात् । खगत्योपस्कराऽ-
न्वितः ॥ तत्राऽऽप्त्यै मिलनस्थानं । सुविज्ञाप्य नृपाङ्गजम् ॥२६॥ प्रिये ! मलयकूटाद्रौ । गत्वा स्थित्वा दिनत्रयं ॥ विद्यासाधक-
सान्निध्यं । कृत्वैप्यामि रयादिह ॥२७॥ परोपकारपुण्यस्य । त्वमप्यंशमवाप्नुयापित्राद्यैः पाल्यमानाऽत्रोतावत्तिष्ठेः समाहिता॥२८॥
इति प्रज्ञाप्य पत्नी स्वा-मगादेकादशीनिशि ॥ कुमारोऽप्यथ तत्रादौ । पल्यङ्केनाऽकुतोभयः ॥२९॥ संगोप्य काऽपि
पल्यई । साधकं सोऽमिलत्प्रगे ॥ आख्यच साधयेष्टं भोः । श्रीजये मयि रक्षके ॥ ३०॥ आरेभे मुदितः सोऽपि । स्तुवंस्तत्स-
त्यसाहसे । विधिना साधनां विधान् । श्रीजये प्रति सायुधे ॥ ३१ ॥ तृतीयेऽहन्यथ भूतेप्टा-निशि प्राच्यामुदैवत ।। कुमारोऽ-
भ्यायती धोरां । धूम्यामन्धितदिमुखाम् ॥३२॥ स पाग्देव्यर्पितौपध्याः । सांनिध्यादकुतोभयः ।। नमस्कारजपाचा द्राग् । धीरः
प्रत्यवधीद् द्रुतम् ॥ ३३॥ ततः सोऽवहितः पश्य-निनि धूम्यानुगं क्षणात् ।। प्राग्वत्प्रत्यक्षिपद् भीष्म-मट्टहासमथाऽशृणोत् ॥३४॥
यावत्तेनाऽपि न क्षुभ्य-त्येष धीरितसाधकः ॥ तावद्व्योम्नीत्यभूद्वाणी । प्राणिनां च हृदेकभित् ॥ ३५ ॥

·अष्टमसर्ग जयानन्द केलि मरित्रम किमनि साधकं पूर्व-मथयोत्तरसाधकं ॥ श्रीजयः स्माह पाषाणा-नद्धि नाऽवां वशे तव ॥ ३६॥ कथमत्ति मृगः सिंहं । मृगं या सिंहरक्षितं ॥ जयामि शक्रमप्येप । त्वजय का पुनः कथा ॥ ३७ ॥ पुनर्गीः खेऽभवक्कि रे-ऽन्यार्थ मूर्स! मुमूर्षसि ।। किं न वेत्सि न मौखर्य जग्याः स्युनिर्जराः क्वचित् ॥३८ ॥ ज दूरं त्यज स्थैर्य । यन्न त्वां हन्म्यनागसं ॥ साधकं तु हनिप्यामि। सागसं त्वग्यवत्यपि ॥३९॥ अयं हि मद्गिरेरिच्छु-रादातुं विविधौपधीन मेऽर्चायफरोद्विद्यां । साधयन्निति हन्यते॥४०॥ हसित्वाऽऽह कुमारोपि । किमदृश्यो भवस्यथ ॥ वीरश्चद्भव दृश्यस्त्वं । यथा ते वेमि वीरताम् ॥४१॥ तर्जितः श्रीजयेनैव-ममरः सोऽपि कोपिहृद् ॥ दृश्योऽभूत्कोलरूपेण । कम्पिताद्रिः पदाहतैः ॥ ४२ ॥ कुमारोऽभ्यापतन्तं त-मञ्जन- गिरिगोत्रिणं ।। पोनिणं वीक्ष्य दुर्द्धपं । सतर्प समरं समम् ॥ ४३॥ समं तेन चिकीर्षुः सन् । देवीदत्तौपधीनलात् ॥ विधाय शौकरं रूपं । युधे क्रुद्धोऽभ्यधावत ॥४४॥ युग्मं ॥ ततो द्वावप्ययुध्येतां । मिलितौ तौ मदोदुरौ ॥ सुघोरघुघुरारावै-गर्जयन्तौ गिरेर्दरीः ॥ ४५ ॥ दंष्ट्राभ्यां तो मिथो भन्तौ । दारयन्तौ नखैः खरैः ॥ वलगन्तौ विचटन्तौ च सस्प॰ जयगर्वितौ ॥ ४६॥ कम्पयन्तौ गिरेर्धात्री-मुत्प्लुत्योत्प्लुत्य पाततः ॥ महाकायौ महौजस्कौ । चक्राते दारुणं रणम् ॥ ४७ ॥ युग्मं ॥ 'चला- द्भक्त्वाऽथ दंष्ट्राभ्यां । द्रुतं दैवतदंष्ट्रिणं ॥ अजैपीत् श्रीजयो दंष्ट्री । नष्टः कष्टाचसौ रसन् ॥४८॥ ततः सुरः स करटी-भूय प्रादुरभूत्पुरः । तथैव करिरूपेण । कुमारस्तमयोधयत् ।। ४९ ॥ अचलाप्यचलद्वयोम । पुस्फोटे च तयोयुधि ॥ अपतन् गिरि- शृङ्गाणि । गर्जितादिभिरूर्जितैः ॥५०॥ भग्नदन्तं जुटच्छुण्डं । सागस्फुरितव्यथं ॥ अनीनशत्कुमारेभः । प्रतीभं भाग्यवान् क्षणात् १ भकृत्वाऽथ दष्ट्रे प्रत्यन्तरे २ गत ॥५४॥ ३ पृथ्वी ·॥ ५१ ।। ततस्तौ सिंहरूपेण । पुच्छाच्छोटस्फुटगिरि । विविधं युयुधाते द्राक् । सुरसिंहस्त्वभज्यत ॥ ५२ ॥ सर्वयुद्धप्वजय्यं तं । दृष्ट्वाऽथ क्रोधभृभृशं ॥ प्रादुरासीत्सुरः कृत्वा । रूपं विश्वभयावहम् ॥५३॥ तथाहि-तालोचस्थूल- जवाभृन्महीभृत्कन्दरोदरः ॥ पृथ्वायतशिलोरस्को । लम्बातिकशकन्धरः ॥५४॥ स्फुट कटाहयुनाऽऽस्यः । कीलकाभरदावलिः ।। अग्रिस्थानेक्षणः स्थूल-तुच्छचिर्पटनासिकः ।। ५५ ।। वटशाखाभदोदंण्ड-स्त्र्यसमूटकमुण्डकः ॥ पिशगस्थूलकेशौषो । निम्नगल्लो विलश्रुतिः ॥ ५६ ॥ स्थूलरज्जूपमस्नायु-लेटिकाङ्गुलिसन्ततिः ॥ पात्रयुभांजनश्यामो । रौद्रवीभत्सदर्शनः ॥५७॥ नादयन्तं गूहाःस्वीय-नादैर्डमरुकं मणिं । नागान् स्फारस्फटाटोपान् । फूत्कारै रोदसीभृतः॥५८॥ मुद्गरं करवालं च । चतुर्भिः पाणिभिर्दछन् । स दिशः पद्भुजाधाताऽ-ट्टहासैगर्जयन जगौ ॥ ५९ अहं मलयमालोऽस्य । क्षेत्रपालो गिरेविभुः ॥ त्वया सार्द्ध व्यधां युद्ध-केलि कोलादिरूपभाक् ।। ६० ॥ अदीदृशं च यत्स्वाभि-भवं तत्केलिवृद्धये ॥ ततस्तैर्जित्वरंमन्यो । मास्मभूर्मूढ ! रे मुधा ॥ ६१ ॥ न विनष्टं किमप्यद्या-प्ययेथाश्चेजिजीविपुः ॥ परार्थं हि मुमुपुं त्वां । न वालं मे प्रतो यशः ॥ ६२ ॥ उवाच श्रीजयो युद्धा-न्येवं ते केलयेऽभवन् ॥ मम त्वन्योपकाराय । पूर्यते न त्वया तु सा ॥ ६३ ॥ यतः-दैत्यारिवा हरो वा सुरपतिरपि वा सम्भृतः स्वास्नपङ्क्तया। विश्वस्याऽप्यन्तकृद्वा समहिपगमनोऽन्योऽपि वा लोकपालः।। तिष्ठेचेत्सङ्ख्यसङ्ख्याविदतुलबलतां ख्यापयन् मद्दगने। किश्चित्तत्पूर्यते भो मम भुजयुगलस्योर्जितस्फुर्ति- केली ॥ ६४ ॥ न वपुर्वयसोः स्फात्या । जीयते किन्तु तेजसः ।। बालस्याऽपि रखेः पादा। मूर्धा धार्या हि भूधरैः ॥६५॥ यदुक्तं-

·अष्टमसर्गः
जयानन्द
মি
हस्ती स्थूलशिराः स चाकुशवशः किं चञमात्रो गिरि-दीप प्रज्ज्वलिते प्रणश्यति तमः किं दीपमात्रं तमः॥
फलोलोललितो द्रुतं हि गलितो वाईिश्व कुम्भोद्भुवा। तेजो यस्य विराजते स बलवान् स्थूलेषु का प्रत्ययः।।६।।
मृत्युरप्यर्थ्यते धीरैः । परोपकृतये यतः ॥ स्थिरधर्मयश प्राणाः । प्राणन्त्येव मृता अपि ॥ ६७ ॥ जयो वा मरणं वा मे । युदैव
शास्यते परं ॥ स्वौजः प्रत्येपि चेन्न प्राग्-युद्धैर्युध्यस्ख तत्पुनः ॥ ६८॥
स एवं वर्जितोऽनेन । समुत्पाटयाऽसिमुद्गरौ ।। क्रोधान्धः क्षेत्रपो हन्तुं । कुमार प्रत्यधावत ॥६९॥ तद्रूपसदृशं रूपं । कृत्वौ-
पध्यासिभृत्करः ।। उपतस्थौ कुमारोऽपि । योढुं स्मृतनमस्कृतिः ॥ ७० ॥ दाक्ष्यावश्चयमानौ तौ । घातान् दत्तान् मिथः क्रुधा ॥
राङ्गागगि चिरं वीरौ । युयुधाते मदोडुरौ ॥ ७१ ॥ दुर्जयं श्रीजयं मत्वा । क्षेत्रपस्तु छली वली ॥ वाद्यध्यानैः श्रुती विष्पन् ।
नागैरङ्गानि दंशयन् ॥ ७२ ॥ आमन्मुद्गरखड्गाभ्यां । चतुभिर्युगपद्भुजैः । युयुधे सर्वशत्यैवं । भापयंखिदशानपि ॥ ७३ ॥
अधौजसा विनहरौ-पध्या । धर्मीजसाऽपि चौकुमारः करवालेनाऽ-भेत्सीड्डमरुकं द्रुतम् ॥७४॥ नागांश्च खण्डशश्चक्रे । मुद्गरं चाप्य-
चूर्णयत् ।। शतखण्डं व्यघात् सङ्ग। किं हि पुण्यैर्न साध्यते ॥ ७५ ॥ निरस्मथ वीक्ष्येमं । कुमारोऽप्यसिमत्यजत् ॥ इति तल्ली-
लया युद्धो-ऽशखयत्क्षेत्रपस्तरुम् ॥ ७६ ॥ कुमारोऽप्यात्तवृक्षेण । तवृक्षं द्रागचूर्णयत् ।। एवं नवनवरात्तै-युद्धमभूचिरम् ॥ ७७॥
ततः स्थूलशिलाभिस्ता-चयुत्सातां समत्सरौ ॥ दैवतैर्विसितखान्तैः। स्तूयमानौ मुहुर्मुहुः ॥ ७८ ॥ सोल्लासौ मल्लयुद्धेन । डुढौकाते
हस्ती स्थूलतमः स चाइयुशवशः किं हस्तिमानोऽकुशो । वप्रेणाऽपि हताः पतन्ति गिरयः किं वभ्रमात्रो गिरिः ॥ दीप प्रज्वलिते प्रणस्यति
तमः कि दीपमा तमस्तेजो यस्य विराजते स बलवान् स्थुलेषुकः प्रत्ययः ॥६६॥ एतत्पर्य प्रत्यन्तरे
॥५५॥

·दृढं ततः॥ स्कन्धौ भुजाभिरास्फोट्य । स्फोटयन्तौ पदैर्भुवम् ॥ ७९ ॥ कुक्कुटोत्पातमुत्पत्यो-त्पत्य मुष्टिप्रहारिणौ ॥ पतन्तावुत्प- तन्तौ द्राग् । लक्षितौ तौ न कैरपि ॥ ८० ॥ मिथः समभिहारेण । लुठन्तौ भुन्युपर्यधः।। युद्धेऽप्याश्लेपविश्लेपा-द्यन्वभूतां रताविव ॥ ८१ ॥ भुजास्फोटपरस्कन्धा-घातमुष्टिप्रहारजैः ॥ निनादैः सिंहनादोत्थै-थाऽपि विश्वभयङ्करैः ॥८२॥ जग गिरयः क्षमा चा:- चलधिरिता दिशः ।। उद्वेला वार्द्धयोऽभूवन् । सरितश्च विसंस्थुलाः ॥ ८३ ॥ पेतुः फलानि वृक्षेभ्यः । शैलानां शृङ्गतः शिलाः ॥ प्रेताश्च नन्तुः प्रीता । नेशुभताश्च तद्युधि ।। ८४ ॥ घातं घातं कुमारोऽथ । मुष्टयाद्यैः श्रान्तनिस्सहं ॥ क्षेत्रपं गगने दूरा- ल्लीलयाप्युदा लीलयत् ]लालयत् ॥८५॥ पतितो घोरनिर्घोप-चूर्णितोरुशिलश्च सः॥ जाततीव्रव्यथश्वासी-देवत्यान्न तु खण्डशः ॥८६॥ ततः सुरः कुमारस्ये-त्यवेक्ष्य महिमौजसी ॥ चमत्कृतः स्वरूपस्थो । जितंमन्यस्तमभ्यधात् ॥ ८७ ॥ अयि वीर! त्वमेवासि । भुव्यजय्यः सुरैरपि ॥ सुरासुरनरेषु प्राक् । न केनापि जितोऽस्मि यत् ॥ ८८ ॥ जिते मयि जगत्सर्व। जितं मन्ये त्वया ततः॥ धर्मो मन्त्रोऽथवा कस्ते । यदलादलवानिति ॥ ८९ ॥ मत्वा मुक्तकलिं शान्तं । प्रीतं धर्मार्थिनं च तं ॥ जगाद श्रीजयः सम्यग् । धर्म स्वाभाविकाऽऽकृतिः ॥९० ॥ देवो मे वीतरागोऽस्ति। गुरुचारित्रयुक् पुनः। सम्यक्त्वादिर्दयाढ्योऽर्हद्-धर्मस्तस्माज्जयाम्यहम् ॥ ९१ ॥ ततोऽसौ धर्ममाकाऽऽ-दिष्टं तेन सविस्तरं । मुदितः क्षेत्रपोऽभाणीत् । साधुसाध्यसि वोधितः ॥९२।। अभूवं प्राग्भवे श्राद्धो । धर्मदचोऽहमृद्धिमान् ।। निरीक्ष्याऽन्येधुरुधाने । मासक्षपणकारिणम् ॥ ९३ ॥ चतुःकोटिधनत्यागा-दात्तदीक्षं धनेश्वरं ॥ घ्यानलीनं परिव्राजं । निश्शकं निश्चलासनम् ।। ९४ ॥ नत्यागतलोकानां । पुरो गार्हस्थ्यसौहृदात् ॥ अहो त्यागी तपस्व्येप । ध्यानी चेति तमस्तवम् ।। ९५ ॥ मत्वा श्राद्धैरपि स्तुत्यं । तमार्चस्तन्नृपादयः ॥ इति तुर्यातिचारेण । मिथ्यात्वस्य प्रवर्त्तनात्

·अष्टमसर्ग
जयानन्द
केयलि
चरित्रम्
॥ ९६ ॥ सम्यक्त्वं खं विराध्याऽहं । मिथ्यादृग् क्षेत्रपोऽभवं ॥ सम्यगाराधिते ह्यसिन् । जीवो वैमानिको भवेत् ॥९७॥ यदुक्तं-
सम्मदिट्ठी जीवो । विमाणवनं न बंधए आउं । जइ नवि सम्मत्तजढो। अहव न बद्धाउओ पुचि ॥ ९८ ॥
विरोधिते च सम्यक्त्वे । नीचं देवत्वमश्नुते ।। दुर्लभा चास्य वोधिः स्या-दनन्तश्च भवभ्रमः ॥९९॥ तेनाऽतिचारमात्रेण ।धर्मो
पाराधितो मया ॥ नापतं दुर्गतौ तेन । चोधित्वं चाधुनाऽऽप्नवम् ॥१००॥ त्वदुक्तं धर्ममाकर्ण्य । जातात्संस्कारजागरात् ।। अवेदं
संविदा सर्व-मतदाख्यं च तेऽधुना ॥१॥ तत् त्वमेवोपकारी मे । सुहृद् बन्धुर्मुरुश्च मे ॥ मह्यं प्रयच्छ सम्यक्त्वं । नियमांश्च
यथोचितान् ।।२॥ देवेनेत्युदितं श्रुत्वा । प्राशंसत् श्रीजयोऽपि तं। धन्यस्त्वं यत्प्रयुद्धोऽसि ॥ सुमनाश्चापि सान्वयाः[यः]॥३॥ददेऽस्मै
स च सम्यक्त्वं । हिंसादिनियमानपि॥ तान्याश्रुत्य सुरोऽवक् स्यां । धर्मदातुन तेऽनृणः ॥ ४॥ वरं वृणु तथापि त्वं । तं दत्वाऽ-
र्चामि यद्गुरुं । अभापत कुमारोऽथ । याच्यं किंचिन्न मेऽस्ति भोः॥५॥ तथापि साधकायाऽस्मै । वाञ्छिता वितरौपधीः॥
यदेतदर्थ एवाऽस्य । मम चाऽयमुपक्रमः ॥६॥ देवोऽजल्पत्प्रदास्येऽहं । नाऽस्य स्थास्यन्ति ताः परं ॥ न हि भाग्यं विना देव-दत्त-
मप्यवतिष्ठते ॥ ७॥ तास्ततोऽस्म्यनुजानामि । सङ्ग्रह्णतु स्वयं त्वयं ॥ उपलभ्य यथाभाग्य-मौपधीकल्पपण्डितः ॥८॥ इमाः
परं गृहीत्वा प्राक् । त्वमप्यनुगृहाण मां ॥ साराभिर्मदिरेराभि-र्यतः स्यादर्चितो गुरुः ॥ ९ ॥ इत्युक्त्वा स कुमाराय । ददौ
पञ्च वरौपधीः ॥ अग्रहीत्सोऽपि सन्तो हि । प्रार्थनाभङ्गभीरवः ॥१०॥ देवोऽवादीत् कुमारासां । महिमाद्यद्भुतं शृणु ॥ या पीता
व्यङ्गुलस्थूला । चतुरङ्गुलमायता ॥११॥ द्वादशसहस्रजप-सिद्धैतन्मन्त्रयोगवः॥ रत्नपञ्चशतीं सैपाऽ-चिंता दत्ते दिने दिने ॥१२॥
तन्महामन्त्रयाऽयं-ॐ महाभैरवि क्षाँ क्षौ क्षः श्रियं वितर वितर स्वाहा ।
॥५६॥

·गत्प्रमाणा परा गोणा । तपाग्याति किं ददे ॥ उक्तेऽध्ये द्विगुणं लाहि । त्रिगुणं वेति भापते ॥ १३ ॥ मन्त्रायं- ॐ महावादिनि नौं । झौ महाश्रियं वद वद स्वाहा ॥ दत्ते तु न किमप्येषा । कौतुकादिप्रयोजना ॥ मन्त्रस्य मापनाविध्या-पस्याः परं च पूर्व [२] ॥१४॥ शुभ्रा तदर्धमानाऽन्या। सर्वरोगापहारिणी ॥ विपं च निखिलं हन्ति । स्थावरं अङ्गमं नपा ।। १५ ।। पातरणादिहत्सद्यः । स्वायुसेकेन देहिनां ॥ गते चाप्यक्षिणी दत्ते। नैनाऽस्याः काऽपि साधना [३]॥१६॥ युग्मं ।। नदर्धमाना नीलाऽन्या । मन्त्रेणाभिमन्त्रिता ॥ चेतनस्येवरस्याऽपि । न्यस्यते यस्य मस्तके ॥ १७॥ पुत्रकादि यथाष्ट- मतीतानागनापपि ॥ मयक्ति नानिवत्सम्यम् । मन्ने प्राग्मच साधना ॥ १८ ॥ मन्त्रश्वाऽयं-ॐ महाघण्टे चण्डे चण्डशासने प्रभा यदयदक स्वाहा[४]पश्चमी साम्युना हन्तिादोपान् श्यामरुचिद्वैतादुष्टकार्मणदुर्मन्त्र-चूर्णोषध्यादिसंभवान्[५]॥१९॥ एवं विधिप्रमादि । मारो हृदि धारयन् ॥ क्षेत्रपालाऽन्वितो हृष्टः । साधकस्याऽन्तिकेगमत् ॥ २० ॥ देवोगादीसुमागनु-भागतुष्टोऽम्मि भद्र! ते।।ध्यानं मुक्त्या ममादेशाद् । गृहाण स्वैरमौषधीः॥२१॥मुदाऽस्मै स्य] साधकोऽप्यचा । पळे यापुछर भूपज ॥ मरेः कार्ये वदन्ने । नत्वा चान्तर्दधे सुरः ॥२२॥ साधकोऽपि गिरौ तसिन् । भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा यथा- विधि ।। यथाभाग्यमापाऽल्प-महिमाः कियतीरिमाः ।।२३।। ततः कुमारमेत्याऽऽख्यत् । सोऽपि सिद्धं ममेप्सितं ।। त्वत्प्रभावादथो यामि । म्यं पदं त्वदनुन्नया ॥२४|| सहर्षे तं कुमारोऽपि । प्रेप्यान्योपकृतेः समुत् ॥ आगात्पल्यङ्कगो रत्न-पुरस्सोपवनेम्बरे ॥२५॥ ननाद्राधीत्म चैत्यं त-लंघनाशातनाभिया ।। अवतीयोऽविशत्तस्मिन् । विधिना चाऽनमजिनम् ॥ २६ ॥ विभाव्य योग्यतां तत्र । पल्याई रिपटग्य सः ॥ यतात् संगोप्य च काऽपि । शुचिः सर्व विधि विदन ॥२७॥ श्रीयुगादिजिनस्याऽग्रे । मन्त्रास्त्रीनप्यसाध-

·अष्टमसर्ग
मरिचम
यत् ।। उपोपितखिरानेण । जिनध्यानकतत्परः ॥ २८॥ मुदाऽर्हन्तं ततोऽभ्या-ऽकापीत्पारणकं फलैः ॥ रत्नपञ्चशती चाप-
दायौपध्या यथाविधि ॥ २९ ॥
कृत्वाऽथाऽष्टाह्निकापूजो-त्सर्व तसिन पुरेऽविशत् ॥ निःस्वश्राद्धगृहेऽवात्सीद् । गृहीते भाटकादयं ॥ ३० ॥ गोशीर्पचन्दन-'
स्याऽर्ह-प्रतिमा सुलघीयसीं ॥ कारयित्वा प्रतिष्ठाप्य । गुरुणा नित्यमर्चते ॥३१॥ तदर्चानन्तरं चाद्यौ-पधी दत्तेऽचिंताऽन्वहं ॥
रसपञ्चशती सारा । पुमर्थनयसाधिकाम् ॥ ३२ ॥ हैमे समुद्के न्यस्याऽ-भ्यर्च्य तामौपधीयुतां ॥ स सुरक्षे पदे गर्भ-गेहगे तं च
मुश्चति ॥ ३३ ॥ स च श्राद्धकुटुम्बेन । नित्यं भक्योपचर्यते ॥ वशितेनेप्सितैर्दानै-स्तैस्तथा हि वशं जगत् ॥३४॥ कृत्वा भूरि-
परीगर-मधिम्योऽपीप्सितं ददन् ॥ स वैरं गीतनाटयाथै । रमते श्रीपथादिपु ॥ ३५ ॥ श्रीविलासेति तस्यार्थि-गृहेषु श्रीविला-
सनात् ॥ नाममौलमजानान-जनैः सान्वयमाच्यत ॥ ३६ ।।
अथ तनाऽस्ति पुंरत्नं । नाम्ना रत्नरथो नृपः॥ दत्ते 'नाकस्थिति[मुष्ठुः]सौव-प्रजाना द्विपतां च यः॥३७॥यस्यैश्वर्याङ्गसौन्दर्ये
। गाम्भीर्य शौर्यमुत्तमं ॥ अद्यापि पठितुं मन्ये । विडोजा भजते गुरुम् ॥ ३८॥ अभूत् क्ष्मा कंपमानाऽस्मि-'नभिपेणयति
द्विपः ।। सर्वाप्यनुप्रता तेपा । स्वाऽन्यव्यक्तिहिं न स्त्रियः ॥ ३९ ॥ प्रतापार्चिष्मतो यस्य । रजोभिश्च चमूद्धतैः ॥ गङ्गायां घोप
इत्यासी-लक्षणा निष्प्रयोजना ॥ ४० ॥ खौजसो यद्विपद्भपा । यावत्स्वाहमपाणन् ॥ द्राग्गीर्वाहिक इत्येत-लक्षणोदाहृतीयुधि
॥ ४१ ॥ तसिन् विजययात्रासु । चलिते सह सेनया ॥ द्वये पिदधते नाम । रूढमेवाऽचला ध्रुवम् ॥ ४२ ॥ गणिका रति-
प्रजाना पो न अवस्थिति अक दुस पसे स्वर्गस्थितिं । २ रिपो सेनया सह गमन ३ घोपस्त्वामीरपरिका
॥५७॥

·मामि । नम स्पतिनाप्पराः ॥ नहुर्युग्मनोहंसा। न या सौभाग्यवाहिनीम् ॥४३॥ कलाभिर्या चतुःपष्टया । विशुद्धाभिः पगनं ॥ रिलायोः तपाझं । नसदम्मादपीपतत् ॥४४॥ सातिरूपक्लायवा-दनुरक्तेन भूभुजा ॥ सतीवान्तःपुरेऽन्यासि । मगमतीदा ॥ ४५ ॥ निः कामोपचारः मा । विनयादिगुणैरपि ॥ कलादाक्ष्योचितीभित्र । नृपं भृशमरञ्जयत् ॥ ४६ ।। शागदतीनमा । भूपः पुत्री मुरमणा ॥ शुक्ती मुक्तामिव स्वाति-जलमुग् भास्वरातिः ॥ ४७ ॥ पुत्र्याः पुराप्यभावेन । नामान्मुदिनो हदि ।।व्यदीघपन्मेदिनीन्दु-स्तअन्मोत्सवमादरात् ॥ ४८॥ यतः-दृष्टावातपमस्तं । मधुराहारे महार्थतां सयें ।। शांतरसे स्पकथा-मिच्छति च पुत्रिणः पुनीम् ॥४९॥ ततः सगौनासुत्रामा । सुदिने सुक्षणे क्षणात् ।। पतनान् मोतपिताऽऽख्यत् । ता नाना रतिसुन्दरीम् ॥ ५० ॥ धानीभिः पाल्यमानाथ । ववृधे खलतेव सा ॥ अत्यन्तं भूपनरिष्टा । ननवायनोत्सा ॥ ५१ ॥ वयसा स्पर्द्धयेवाऽस्याः क्रमाद्ववृधिरे गुणाः ॥ रूपसौन्दर्यलावण्य-दाक्षिण्यविनयादयः ॥५२॥ कन्गग्रहणयोग्यं सा । प्रपेदे चतुरं वयः ॥ सर्वोत्तमालाचार्या-यार्पिपत्ता नृपस्ततः ॥ ५३॥ कलाः साऽपीपठत्सर्वाः । म्यन्परपि दिनरिमां ॥ भारत्याः प्रज्ञया जैनौं । पानीं विनयसंपदः ॥ ५४ ॥ चतु-पष्टिकलाभिशा । त्रिवर्गानुगशास्त्रवित् ॥ शिपिलपिगना । नीतिरीतिविशारदा ॥ ५५ ॥' सम्यग्दर्शनी तत्त्वाना । विदुरेन्दुमुखी क्रमात् ॥ द्वित्वं धभार भारत्या । न गादिम्त लेशशः ॥५६॥ ता प्राच्यभरसस्कारा -जैनेनाध्यापनादपि ॥ जिनधर्मेऽधिकं सक्ता । भक्ताऽभूत्परमेष्ठिपु॥ ५७ ॥ इंटररूपगुणाऽप्यन्या । काप्यभूनविताऽथना ॥ इति ज्ञातुं तु वाग्देवी । धारये पुस्तकं करे ॥ ५८ ॥ ततः साग्यरूपाया-स्तस्या । सम्यगादर्शनी तापविदुरे प्रत्यन्तरे २ राजा ·अष्टमसर्गः जयानन्द फेयलि चरित्रम ॥१८॥ दृष्टुं वरं नृपः ॥ प्रैपीदिशो दिशं दूतान् । न त्वाऽऽपुस्तेऽपि तत्समम् ॥ ५९॥ अथान्यदाऽन्यराज्ञीनां । दृष्ट्वेयाममुचन्नृपः ॥ रतिमालामदूरे च । वाह्यावासेष्ववासयत् ॥ ६० ॥ प्रागधीतकलाभ्यास- स्थैर्यार्थ रतिसुन्दरीं ॥ भूमानु पतद तन्मातुः पार्थे सो] न्यास्थत् । पूरपन्नेतयोर्धनम् ।।६१॥ अथ चन्द्रेश्वरी तस्स । भूपतेः कुलदेवता ॥ सप्रत्ययाऽर्च्यते लोकै-स्तत्पुरोद्यानचैत्यगा ।। ६२ ॥ तत्प्रासादेऽन्यदा कश्चि- चातुर्मासीमुपोपितः ॥ स्वाध्यायध्यानलीनोऽस्था-दप्रमत्तो महामुनिः ।। ६३ ॥ रज्यमाना गुणैस्तस । स्वाध्यायार्थविभावनात् ॥ संविदा प्राग्भवं साऽवेत् । संस्कारोज्जागरादिति ॥ ६४ ॥ तथाहि- अभून्नन्दिपुरे पुत्री । देवशर्मद्विजन्मनः ।। सुरूपा नन्दिनी नाना । सोपयेमे सुशर्मणा ।। ६५॥ गतेऽन्देऽनियतैपोऽपि । देवादीदृग्भवस्थितिः॥ दुःखिता बोधिता पित्रा । तस्थौ सा तद्गृहे ततः ॥६६ ॥ अतिष्टस्तद्गृहासन्नो-पाथये गुरवोऽन्यदा ॥ धर्मगुप्ताभिधास्तैः स । प्रयोध्य श्रावकीकृतः ॥ ६७॥ तत्सुताप्यात्तसम्यक्त्वाऽ-णुव्रता शीलशालिनी ॥ साध्वीभ्योऽनुष्ठितख़त्री । पित्रादेशात्तपस्यति ॥ ६८ ॥ साधीतकियदाप्तोक्तिः । पोढावश्यकतत्परा ॥ भक्ता देवे गुरौ चाल्पा-रम्भाऽभूत् श्राविकोत्तमा ।। ६९ ॥ अधीत्यादिपरां वीक्ष्य । तद्विघ्नाऽऽशङ्कया पिता ॥ निषेध्य गृहकर्मादि । धर्मवेव न्ययुक्त ताम् ॥ ७० ॥ कालाद् गुर्वाद्यसामग्या-ऽध्ययनादिक्रियां विना ॥ आसन्नमठवासिन्या । परिवाजिकया सह ॥७१ ॥ प्रियालापादिभी रज्य-माना गोष्ठयादि कुर्वती ॥ मातिचरेः स्वसम्यक्त्वं । पुत्रि ! पाखंडिसंस्तवात् ।। ७२ ॥ इति पित्रा निपिद्धाऽपि । गाढप्रीतिप्रतारिता ।। ॥५८॥ समीप ।

·नामधारमंगनि वस्याः स्वभावो हि खियामयम् ।। ७३ ।। निभिर्विशेषकं ॥ अयाति तखाः सावित्री । वाक्षणी प्रातिवेश्मिकी । तत्पुत्रो यज्ञदत्तथ । त्मियाऽऽस्तऽअनाह्वया ॥७४॥ परं न रोचतेऽसै मा-पार्षामगमन् पिता ॥ नन्दिन्यास्तां सदा पदयन् । स तस्यामन्वरज्यत ॥ ७५ ॥ विपीदस्तदनाप्त्या च । कृशांगः समभू- भृमं । माया पृष्टोऽन्यदा चग्यो । मुक्त्वा लज्जा स्वमाशयम् ।। ७६ ॥ साऽवादीन्मा विपीद त्वं । पूरयिष्ये त्वदीहितां ॥ ततो- न्येपुग्पादीत् मा । विसन्धां नन्दिनी रहः ॥ ७७ ॥ वत्से ! धन्यासि मत्पुत्रो । यचां कामयते युवा ॥ सररूपमिमं श्रित्वा । पौरनं म्हतार्थय ।। ७८ ॥ रूपमेतत्सलावण्यं । यौवनं विभवोन्मदं ॥ निष्फलं हि विना कान्तं । भोगाश्च सुलभा न तु ॥७९।। नपोभिस्त अरयोग्यै-मोगार्ह किं वयो मुधा ।। मुग्धे! क्षिपसि दोषस्तु । न वाल्ये त्वत्पतेर्मृतेः ॥८०॥ यदुक्तं-पत्यौमवजिते क्लीवे मिणष्टे प्रतिते मृते॥पंचस्वापत्सु नारीणां । पतिरन्यो विधीयते॥८॥ निशम्येत्यवदत्कुद्धा । नन्दिनी श्राविकोत्तमा ॥ ही धि मापसे मूढे! 1 वचः श्रपणदुःश्रवम् ॥ ८२ ॥ प्राणान्तेऽपि हि किं सत्यः । शीलं लुम्पति मुक्तिदं ॥ लोकद्वयविरुद्धेऽर्थे । को रमेत विविक्तधीः॥८॥ तदुक्तं-वरं प्रविष्टं ज्वलितं हुताशन। न चापि भग्नं चिरसञ्चितं व्रतं। वरं हि मृत्युः सुविशुद्ध- फर्मणा।न पाऽपि शीलस्पलितस्य जीवितम् ।।८४ान कामशास्त्रानुष्ठान-नरको विनिवार्यते ।। शीलभ्रंशेन जीवानां तत्र पात- स्तु निश्रितः ।। ८५ ।। इति प्रतिहता मौनं । कृत्वा सावित्र्यगात्ततः ॥ उक्तिप्रत्युक्तयश्वाऽऽसन् । पुनद्विस्विस्तयोरिति ॥ ८६ ॥ वत् स्वाऽमाध्यमिदं कार्य । मत्या साविन्युपाचरत् ॥ तां परिवाजिकामस्या । जानाना नन्दिनीं वशाम् ।। ८७ ।। तुष्टाध्याक्षीदियं कार्य । सा मोहग्रहिलाऽगृणात् ॥ प्रतिपादय नन्दिन्या । मातः! कन्तं मदङ्गजम् ।।८८|| ओमित्युक्त्वा विसृज्येमा-मथ सा खवशां

·अटमसंग
फेलि
चरित्रम
५९॥
शुनीं ॥ कृत्वेष्टाः पादपातादि-चेष्टाः स्पष्टमशिक्षयत् ॥ ८९ ॥
अथाऽन्यदा सा नन्दिन्याः । स्वान्तिकागमनक्षणे ॥ तां दृक्षिप्तौषधां साधं । शुनी स्वाऽघ्योरपातयत् ॥९० ॥
नन्दिनी तां तथा वीक्ष्याऽ-पाक्षीद्रोदिति किं शुनी ॥ ततस्तपस्विनी स्माह । ममाऽस्याश्च कथां शृणु ॥ ९१ ॥ अभूतां द्वे सुते
पृथ्वी-पुरे दत्तद्विजन्मनः ॥ ऊढाथैकाऽग्निदत्तेन । पुनास्तस्यास्त्रयोऽभवन् ॥१२॥ पत्यो मृते च निर्वेदात् । सा परिनाजिकाऽभवत्
।। अथास्या भगिनी लम्बी । परिणिन्येऽग्निशर्मणा ।। ९३ ॥ पण्मास्या विधया साभू-दैवं को लधितुं ह्यलं ॥ अतिरूपाऽन्यदा
यूना । हरिदत्तेन रागिणा ।। ९४ ॥ प्रार्यमानाऽपि नैच्छत्तं । भिया शीलातक्षतेः ॥ नाऽवेद् धूोंक्तिभिर्मूढा । पापं भोगा
न्तरायजम् ।। ९५ ।। ज्यायसी भगिनी वीक्ष्य । नैवाऽपुत्रा तपोऽर्हति । तयेति वारिताप्यालात् । पारिवाज्यं स्वरर्थिनी ॥१६॥
पदे पदेऽर्थ्यमानाऽपि । तरणैर्मोहितचिरं ॥ नैच्छत्कदाग्रहाभोगान् । भाग्यैरुपनतांश्च सा ॥९७ ॥ तपः कृत्वा कियत्काल-
मिति सा स्वायुपः क्षये । शुनी जजेज मां जामि । वीक्ष्य प्राग्भनमसरत् ॥९८॥ ततो हारितमानुष्यं । कर्म भोगान्तरायजं ॥
शोचन्ती पतिता मेऽड्यो-दुःसाद्रोदित्यनारतम् ॥१९॥ ततस्त्वमपि केनाऽपि । प्रायसे यदि सुन्दरि ॥ तदा भोगान्तरायं
मा । कार्षीः शास्वनिपारितम् ॥ २० ॥
इत्यादिकल्पितान्यस्याः । कपटिन्या निशम्य सा ।। अचालीदचिराद्धर्मात् कियत्सत्त्वं हि योपिताम् ॥१॥ दुष्पालं पालयंत्येपा
। ब्रह्म चेदभालुनी ।। ज्ञानदृष्टं हि नो मिथ्या । तन्मे का भरिता गतिः ॥ २॥ इह लोके महाकष्टं । तपोब्रह्मादिनिर्मितौ ॥
परम गतिरेपा चेद् । भुले भोगस्तितो न किम् ॥ ३॥ चिन्तयन्तीति सन्देह-शल्या नन्दिन्यगाद्गृहे ॥ तञ्चिचमिङ्गितैज्ञात्वा
॥२९॥

·। सावित्र्यै च तिन्यवर ।। ४ ॥ सावित्री तन्मुदाऽन्येयुः । प्राग्वत्प्रोवाच नन्दिनीं ॥ मुक्तधर्माऽभ्यधात्सापि । वन्ध्यादिभ्यो
विभेम्यहम् ॥५॥ साविन्यूचे प्रयास्याव-स्तीर्थयात्राच्छलानथा ॥ यथा शङ्किप्यते नैव । विशुद्धिं [विरुद्धं] तव कश्चन ॥ ६ ॥ ततो
देशान्तरे गत्वा । भुइक्ष्य भोगान् सुदुर्लभान् ॥ परं पित्रर्पितं द्रव्यं । निजहस्तगतं कुरु ॥७॥
तयैवं प्रतिपन्नेऽथ । सावित्री स्वार्जनच्छलात् ।। पुत्रं देशान्तरेऽऔपी-तद्वधूं च पितुहे ॥८॥ नन्दिन्या ग्रहणार्थं च ।
यावनिष्ठति सा गृहे ॥ सा च द्रव्यकृते तावत् । तत्राऽगात्सुत्रतार्यिका ॥९॥ तात्पार्धशिक्षिताऽधीताऽ-हदुर्मानुष्ठितिश्रिता ॥
नन्दिन्यनंसीता पूर्व-प्रीत्याऽऽगत्याशु भाग्यतः ॥ १०॥ अप्राक्षीद्धर्मनिर्वाहं । दत्वा धर्माशिपं च सा ॥ साऽपि वा प्रसङ्गेना
-ऽगूढहत् स्वाशयं जगौ ॥ ११ ॥ कर्णी पिधाय साध्व्याख्य-दाः किं मुग्धे ! विमुह्यसि ॥ श्रुताऽधीतार्हदुक्ताऽपि । पाप्मभिः
कल्पितोक्तिभिः ॥ १२ ॥ रक्ता द्विष्टा विमूढाथ । चः शास्त्राणि कानि न ॥ नैतेपां प्राग्भवज्ञानं । कपटे पटिमाऽस्ति तु ॥१३॥
यदि पुरैर्भवेत्स्वर्ग-स्तन्नागी शुकरी शुनी । कुक्कुटी सर्यजाद्याश्च । जीवाः प्राग्यान्ति द्याममी ॥ १४ ॥ ततः श्रद्धेहि सार्वोक्तं ।
धेहि शीले दृढं मनः ॥ न मिथ्या कारणाऽभावा-द्वीतरागो हि भापते ॥ १५ ॥ यदुक्तं-रागाद्वा द्वेपाद्वा । मोहाद्वा
वाक्यमुच्यते घनृतं ॥ यस्य तु नैते दोपा-स्तस्याऽन्तकारणं किं स्यात् ॥ १६ ॥ जिनचोवाच दौःशील्या-नृनारी-
णामिहापदः ॥ नृस्त्यग्निरूपसंगायै-दुःखं प्रेत्य च नारके ॥ १७ ।। स्त्री स्यात्तिर्यक्षु दुःशीला । खर्युष्ट्री तुरगी मृगी ॥ शूकर्य-
जापि वा भार-यहनायुप्रदुःखमाक् ॥ १८ ॥ कथञ्चिन्नृभवेऽप्याप्ते । बन्ध्या निन्दुर्गराङ्गता ॥ बालरण्डा कुरण्डा वा । दुर्गन्धा
दुर्भगाऽथवा ॥ १९ ॥ कुरूपा कटुवाग योनि-रोगा कुष्ठादिरोगिणी ॥ हीनाङ्गी निष्फलाऽवीरा । दुष्कुलाभिभवाऽऽस्पदम् ॥२०॥

·अष्टमसंग
केपलि
चरित्रम
दुर्जीवाऽल्पायुरिटैः स्वैः । पुत्रायैथ वियोगिनी ॥ स्त्री दो शील्यादिभिर्दीर्घ-दुःखान्यनुभवेदिति ॥२१॥ चतुर्भिः कलापकं ॥
निन्धं स्त्रीजन्म वनाऽपि । वैधव्यमतिदुःखकृत् ।। तर बाल्यमपुरत्वं । नैःस्व्यं निर्मता क्रमात् ॥ २२ ॥ चतसृष्वेवमापत्सु ।
पावितं पापकर्मणा ।। तच्छीलेनोद्धरात्मानं । नावेवाब्धौ पवापतम् ॥ २३ ॥ श्रुत्वेत्यादि यतिन्युक्तं । भीता सा नरकाभृशं ।।
आसीद्धर्मे च शीले च । स्थिरचिचा ततः परम् ॥ २४ ॥ साभाणीद्भगवत्यसि । रक्षिता साधु दुर्गतेः॥ उपदेशसुधादानैः ।
कुपोधगरनाशनात् ॥२५॥ता नला च गता गेहं । सावित्रीमन्यदाऽभणत् ।। नीचाचारं न धासे । न वाच्याऽस्मिस्त्वया पुनः ॥२६॥
घेत पे तत्तवाऽनध। कारयिष्ये स्वबन्धुभिः॥ सावित्र्यथ विलक्षास्या। विभ्यती सुतमन्यगात् ॥२७॥ विहृतास्वपि साध्वीपुः नन्दिनी
धर्मतत्परा ॥ प्राग्वन्मुक्तावलीरत्ना-वल्यादि कुरुते तपः ॥ २८ ॥ पाखण्डिन्या दृढं रूढ-प्रीत्या संगं तु नाऽत्यजत् ॥ दो शील्य-
प्रेरणां शात-तदावा साऽपि नाऽकरोत् ॥ २९ ॥ एवं विराध्य सम्यक्त्वं । परपाखण्डसंस्तवात् ॥ पालितश्राद्धधर्माऽपि । सहस्रं
शरदामियं ॥ ३० ॥ मृत्वा चन्द्रेश्वरी देवी । बभूवाऽल्पसमृद्धिका । वञ्चिता कल्पसौख्येभ्यः । सम्यक्त्यादिविराधनात् ॥ ३१ ॥
युग्मं ।। इति सा प्राग्भवं मत्वा । देवी नत्वा च तं मुनि ॥ तस्मै स्ववृत्तमाख्याय । बुद्धा सम्यक्त्वमग्रहीत् ॥ ३२ ॥ उपासिते
चतुर्मासी । विहृते चान्यतो मुनौ ॥ सङ्घरक्षादिभिस्तीर्थ । प्रभावयति सार्हती ॥ ३३॥
अथ सप्रत्ययां श्रुत्वा । जनानां रतिसुन्दरी ॥ अनुरूपं वरं लिप्मु-स्तातचिन्ताच्छिदेऽर्चति ।। ३४ ॥ तुष्टा साऽप्यन्यदा
स्वमे । तामगादीदिति स्फुटं । भूपाऽग्रे त्वयि नृत्यन्त्या । स्तम्भादुचीर्य पुत्रिके ॥ ३५ ॥ चामराम्यां यकं वीणा-वादकं वीजयि-
प्यतः ।। अर्द्धचक्रिममो भर्ता । स भावी प्राग्भवस्य ते ॥ ३६॥ प्रबुद्धा प्रातरर्हन्तं । देवी च मुदितार्चयत् ॥ नेक्षतेऽन्यं
॥६०॥

·तदायेपा । विना पूर्वभवप्रियम् ॥३७॥ प्रेष्यादिरपि चाऽमोति। प्रवेशं नैव तद्गृहे ।। दासीभिरपसार्यन्ते । तद्गतागतयोराः ॥३८॥ कियत्येवं गते काले । ताऽगाद्विजया नटी ॥ नाट्यदक्षा महाराष्ट्रात् । स्वाऽहभूरिपरिच्छदा ॥ ३९ ॥ चारि नीरं च साऽमुश्चत् । प्रतोल्यां राजवेश्मनि ॥ यो मां जयति नाट्येन । तस्य दासी भवाम्यहम् ॥ ४० ॥ दासी कुर्वे जितं चेति । प्रतिज्ञा- मुज्जुपोप सा ।। तत्सन्धां च पुरे राजा । पटहेनोदघोपयत् ॥४१॥ परं नाऽऽविरभूत्कश्चि-चां जिगीपुस्ततो नृपः ॥ विषसाद कलाभिः स्वं । न्यून संभावयन् पुरम् ॥ ४२ ॥ मत्वेति पितृवैलक्ष्यं । विनेतुं रतिसुन्दरी ॥ आगत्य व्याहरत्तात!। लीलयाऽपि जपाम्पमम्।।४३॥ नसभायां परं]परं नरसभे नैव । नृत्याम्यथ नृपो जगौ ।। ससभ्यस्य पितुमध्ये । नृत्ये(रस्थितौ नृणाम्।।४।। प्रतिपद्येति नृत्याऽहं । सा निर्णीय गृहेऽगमत् ।। उक्ते नृत्यदिने राजा-ऽऽज्वद्विजयां ततः॥४५॥ रतिसुन्दयपि सुखा-सना:- ऽरूढा नृपाश्या ।। सनाट्योपस्करा तर । याति सारपरिच्छदा ॥४६॥ न मे नाट्यानुरूपाऽऽस्ते । वीणाया वादिका परं ।। इति चिन्तातुरा किश्चित् प्रतीहारीभिरधनि ॥ ४७ ॥ पुनः पुनः पुरो दूरो-रसार्यमाणनरांचिरात् ॥ श्रीविलासोऽथ तत्ताहर । दृष्ट्वा मध्ये चतुष्पथम् ॥ ४८॥ किमेतदिति चित्रेणाऽप्राक्षीत्कञ्चित्स्वपार्श्वगं ॥ सोऽप्याख्यद्रतिसुन्दर्या । वृत्तान्तं तद्दिनावधि ॥४९॥ चतुभिः कलापर्फ॥ अथ सर्वकलावित् स । तन्नाटयाऽऽलोककौतुकी ॥ प्रवेशाऽसंभवात्पुंसः । स्त्रीरूपं विजनेसृजत् ॥ ५० ।। कुतोऽप्यभिमतां वीणां । नीत्वा तत्पेटके मिलत् । आगाच रतिसुन्दर्या । सह भूपसभे सुधीः ।। ५१ ॥ कृतायां नाट्यसामग्यां । कियत्सम्ययुतो नृपः ।। अतिष्ठिपन्नरान् किश्चिद् । दूरे नाट्यादिश्वनः ।।५२।। विजयां सपरीवारो-पस्करामथ भूपतिः ॥ प्रागादिदेश नाट्याय ।

·अष्टमसर्गः जयानन्द फेयलि साऽपि नान्दीमचीकरत् ।। ५३ ॥ 'सावय भंभाम० । प्रारेभे नर्तितुं नाना-करणादिमनोहरं ॥ यथानुरूपमारब्ध-गीतवाद्यल- याऽनुगम् ॥ ५४ ॥ जयन्ती सभां सर्वा । सा चित्रैकरसात्मिकां ॥ अनौवंशभल्लासि-क्षुरिकाग्रादिपु क्रमात् ॥ ५५ ॥ ततस्त- ण्डलपुअस्थ-सूचीपुष्पे ननन सा ॥ प्रतिनाट्यं नृपादिभ्यो । लेमे दानं महाद्भुतम् ॥ ५६ ॥ भ्रूनखाङ्गुलिभङ्गान् सा । नृत्यन्ती स्तिथान् व्यधात् ।। तद्वैतथ्यं सदस्यांचा जिज्ञपद्रविसुन्दरी ॥ ५ ॥ भूपादेशानन ऽथ । लीलया रतिसुन्दरी ॥ सर्वान्नाव्यविधींस्तांस्तान् । मोहनान्मरुतामपि ॥ ५८ ॥ कुमारस्त्री च नृत्य- न्त्यां । तस्यां वीणामवीवदत् ॥ तद्ध्वनिश्च सकर्णानां । श्रवणेष्वसुधायत ।। ५९ ॥ स कोऽप्यत्राऽभवन्नादो । दुरापो यः सुरैरपि ।। पशवोऽपि गजाश्वाद्याः । स्तब्धास्तेन नरास्तु किम् ? ॥६० ॥ नाटयं च रतिसुन्दर्या-स्तेनाऽभूत्तागद्भुतं ।। रम्भामपि जयत्येपा । येन किं विजयां पुनः! ॥६१ ॥ देवीप्रभावात्ते स्तम्भा-दुत्तीर्य मणिपुत्रिके ॥ चामराभ्यामुभे व्याज-स्त्रीमवीजयतां तदा ॥६२ ॥ तद् दृष्ट्वा विसिताः सर्वे । दध्यौ च रतिसुन्दरी ॥ अहो देव्युक्तिसंवादो । जातः स्त्री तु पतिः कथम् ॥६३॥ मायेयं काऽपि वा यद्वा । यद्भाव्यं ज्ञास्यते स्वयं ॥ कार्येयं सुगृहीता तु । स्थाप्या च स्वान्तिके मया ॥६४॥ अनृत्पदध नैपुण्या-द्विजया पद्मतन्तुषु।। लूतावन्तुपु नचित्वा-जैपीचा रतिसुन्दरी॥६५।।अभूजयजयारावो। जगदानन्दनस्ततः।। तस्यै महाप्रसादं च । ददौ हर्षमयो नृपः ॥६६॥ रतिमाला नृपादेशान् । कुर्वाणा विविधोत्सवान् ।। आनन्दैकमयी निन्ये । स्वाऽऽवासे रतिमुन्दरीम् ॥ ६७ ॥ तदादिष्टाः प्रतिहार्यः । सभक्तिवहुमानतः ॥ सहैवाऽऽजूहबन्माया-नारी तां मुखराः स्तवैः ॥६८॥ स्त्रीरूपेण . एतन्नान्दीसूचकं पनमनिर्दिष्टं सर्वप्रतिषु २ नृत्य हस्तचारनविशेष ४ लूता-उर्णनाभ-मर्फटकेति ३ अधान् ·कुमारोऽथ ! गत्वा ताभिः समं कियत् ॥ वित्रास्य नागरूपेण । ताः स्वरूपः स्वधाम्न्यगात् ॥ ६९ ॥ दासीत्वं प्रतिपद्याऽग्रे । चारिणी दण्डधारिणीं । विजयां रतिमालाऽथाऽ-मुञ्चन्नीत्वा गृहावधि ॥ ७० ॥ सर्वतोऽपि विलोक्याऽथ । मायानारीमनाप्य तां ॥ दास्यस्ता रतिमुन्दएँ । तत्त्स्वरूपं न्यवेदयन् ।। ७१ ॥ तत् श्रुत्वा साऽथ दुःखार्ता । प्रतिज्ञामिति चक्रुषी ॥ तामदृष्ट्वा न भोक्ष्येऽहं । व्याकुलास्तास्ततोऽभवन् ॥७२॥ साथोप- रुध्यमानाऽपि । रतिमालादिभिर्भृशं ॥ भुङ्क्ते नैव यदा दास्य-स्तदा राज्ञे न्यवेदयन् ॥७३॥ व्याकुलस्तां पुरे सोऽपि । सर्वतोऽ- शोधयभरैः ॥ व्यहेणाऽपि च न प्राप-दसद्रूपं किमाप्यते ॥ ७४ ॥ निराहारां चतुर्थेऽनि । स्वसिन्नेकान्तरागिणीं ॥ सन्दिग्ध- जीवितां श्रुत्वा । तां कुमारः कृपापरः ॥ ७५ ॥ प्राग्भवस्नेहरागाच । तदुजीवनकाम्यया ॥ प्राग्वनारीतनुर्भूत्वा । तस्थिवानुपत- द्गृहम् ॥ ७६ ॥ युग्मं ॥ वीक्ष्य दास्योऽथ तां माया-नारी द्रागुपलक्ष्य च ।। आहूय रतिसुन्दर्याः । सौधं मानादुपानयन् ॥ ७७ ॥ काचित्प्रागेव गत्वाऽऽशु । तामवर्पियन्मुदा ॥ साप्यानन्दमयीभ्य । ददेऽस्यै स्वामलङ्कृतिम् ॥ ७८ ॥ तां सा सोत्कण्ठमभ्यागा-द्धर्पस्नेहा- कुला हृदि॥वीक्ष्य द्वारागतामझ्योः। पतितोत्थाय चाऽवदत् ] पतित्वा च मुदाऽवदत् ॥७९॥ सखि ! स्वागतमे।हि। मम जीवितदा. यिनि! ॥ भाग्यैर्जागरितं ह्यद्य । यत्वयैपाऽन्वकम्पिपि ॥८०॥ ततः सान्तर्गृहं नीत्वा। पल्यके तां मुदाऽऽसयत् । अपिप्रिणद्विनोदैश्च । धर्मशास्त्रकलानुगैः ॥ ८१ ॥ स्नपयित्वा स्वहस्तेन । तामाहारान् सुधोपमान ॥ भोजयित्वा च सा भक्ति-नैपुण्याद् बुभुजे स्वयम् ॥ ८२ ॥ ततः साऽभ्यर्थ्य भक्त्या तां । मायानारी स्वसद्मनि ॥ अतिष्ठिपदथैपाऽपि । स्थिता प्राग्भवमोहतः ॥ ८३॥ ततः ·अष्टमसर्गः जयानन्द केलि चरित्रम ॥६॥ साऽपि नान्दीमचीकरत् ।। ५३ ॥ 'सावय भंभाम० । प्रारेभे नर्तितुं नाना-करणादिमनोहरं ।। यथानुरूपमारब्ध-गीतवाद्यल- याऽनुगम् ॥ ५४ ॥ रञ्जयन्ती सभां सर्वा । सा चित्रैकरसात्मिकां ॥ अनींदंशभल्लासि-क्षुरिकाग्रादिषु क्रमात् ॥ ५५ ॥ ततस्त- ण्डुलपुजस्थ-सूचीपुष्पे नन सा ॥ प्रतिनाट्यं नृपादिभ्यो । लेमे दानं महाद्भुतम् ।। ५६ ॥ भ्रूनखाङ्गुलिभङ्गान् सा । नृत्यन्ती रवितथान् व्यधात् ।। तद्वैतथ्यं सदस्यांचाऽजिज्ञपद्रतिसुन्दरी ॥ ५७ ॥ भूपादेशानन ऽथ । लीलया रतिसुन्दरी ॥ सर्वान्नाव्यविधींस्तांस्तान् । मोहनान्मरुतामपि ॥ ५८ ॥ कुमारस्त्री च नृत्य- न्त्यां । तस्यां वीणामवीवदत् ॥ तद्ध्वनिश्च सकर्णानां । श्रवणेष्वसुधायत ॥ ५९ ॥ स कोऽप्यत्राऽभवन्नादो । दुरापो यः सुरैरपि ॥ पशवोऽपि गजाश्वाद्याः । स्तब्धास्तेन नरास्तु किम् ? ॥६० ॥ नाटयं च रतिसुन्दर्या-स्तेनाऽभूत्तादृगद्भुतं । रम्भामपि जयत्येषा । येन किं विजयां पुनः! ॥६१॥ देवीप्रभावाचे स्तम्भा-दुत्तीर्य मणिपुत्रिके ॥ चामराभ्यामुभे व्याज-स्वीमवीजयतां तदा ॥६२ ॥ तद् दृष्ट्वा विसिताः सर्वे । दध्यौ च रतिसुन्दरी । अहो देव्युक्तिसंवादो । जातः स्त्री तु पतिः कथम् ॥६३॥ मायेयं काऽपि वा यद्वा । यद्भाव्यं ज्ञास्यते स्वयं ॥ कार्येयं सुगृहीता तु । स्थाप्या च स्वान्तिके मया ॥१४॥ अनृत्यदथ नैपुण्या-द्विजया पद्मतन्तुषु।। लूतातन्तुषु नर्चित्वा-जैपीचा रतिमुन्दरी॥६५॥अभूञ्जयजयारावो।जगदानन्दनस्ततः।। तस्यै महाप्रसादं च । ददौ हर्षमयो नृपः ॥६६॥ रतिमाला नृपादेशात् । कुर्वाणा विविधोत्सवान् ॥ आनन्दैकमयी निन्ये । स्वाऽऽवासे रतिसुन्दरीम् ॥ ६७ ॥ तदादिष्टाः प्रतिहार्यः । सभक्तिबहुमानतः ॥ सहैवाऽऽजूहवन्माया-नारी तां मुखराः स्तवैः ॥६८॥ स्त्रीरूपेण १ एतन्नान्दीसूचकं पद्ममनिर्दिष्टं सर्वप्रतिपु २ नृत्ये हस्तचालनविशेषः ४ लूता-उर्णनाभ-मर्कटकेति ॥६॥ ३ अशुद्धान् ·कुमारोऽय । गत्वा ताभिः समं कियत् ॥ विनास्य नागरूपेण । ताः स्वरूपः स्वधाम्न्यगात् ॥ ६९ ॥ दासीत्वं प्रतिपद्याये। चारिणी दण्डधारिणीं ॥ विजयां रतिमालाग्थाऽ-मुश्चन्नीत्वा गृहावधि ॥ ७० ॥ सर्वतोऽपि विलोक्याऽथ । मायानारीमनाप्य तां ।। दास्यस्ता रतिसुन्दर्य । तत्स्वरूपं न्यवेदयन् ॥ ७१ ॥ तत् श्रुत्वा साऽध दुःसार्चा । प्रतिज्ञामिति चक्रुपी ॥ वामदृष्ट्वा न भोक्ष्येऽहं । व्याकुलास्तास्ततोऽभवन् ॥७२ ।। साथोप- रुध्यमानाऽपि । रतिमालादिभिर्भृशं । भुक्ते नैव यदा दास्य-स्तदा राज्ञे न्यवेदयन् ॥७३॥ व्याकुलस्तां पुरे सोऽपि । सर्वतोऽ- शोधयन्नरैः ॥ व्यहेणाऽपि च न प्राप-दसद्रूपं किमाप्यते ॥ ७४ ॥ निराहारां चतुर्थेऽनि । स्वसिन्नेकान्तरागिणीं ॥ सन्दिग्ध- जीवितां श्रुत्वा । तां कुमारः कृपापरः ॥ ७५ ॥ प्राग्भवस्नेहरागाच्च । तदुजीवनकाम्यया ॥ प्राग्यन्नारीतनुर्भूत्वा । तस्थिवानुपत- गृहम् ।। ७६ ॥ युग्मं ॥ वीक्ष्य दास्योऽथ ता माया-नारी द्रागुपलक्ष्य च ॥ आहूय रतिसुन्दर्याः । सौधं मानादुपानयन् ॥ ७७ ॥ काचित्प्रागेव गत्वाऽशु । तामवद्धापयन्मुदा ॥ साप्यानन्दमयीभूय । ददेऽस्यै स्वामलड्कृतिम् ॥ ७८ ॥ तां सा सोत्कण्ठमभ्यागा-दुर्पस्नेहा- कुला हृदि । वीक्ष्य द्वारागतामध्योः। [पतितोत्थाय चाऽवदत् ] पतित्वा च मुदाऽवदत् ॥७९॥ सखि ! स्वागतमेोहि। मम जीवितदा. पिनि! ॥ भाग्यैर्जागरितं ह्यद्य । यत्वयैपाऽन्वकम्पिपि ॥८०॥ ततः सान्तहं नीत्वा । पल्पके तां मुदाऽऽसयत् ॥ अपिप्रिणद्विनोदैश्च । धर्मशास्त्रकलानुगैः ॥ ८१ ।। स्नपयित्वा स्वहस्तेन । तामाहारान् मुधोपमान् ॥ भोजयित्वा च सा भक्ति-नैपुण्याद् बुभुजे स्वयम् ।। ८२॥ ततः साऽभ्यर्य भक्या तां । मायानारी स्वसद्मनि ॥ अतिष्ठिपदथैपाऽपि । स्थिता प्राग्भवमोहतः ॥ ८३॥ ततः

·अटमसर्गः
प्रयानन्द
कलि
प्रीतिप्रवृद्धया ते । कृत्रिमाऽकृत्रिमस्त्रियो । विनोदैर्धर्मकामार्थ-शास्त्राद्यनुगतैमिथः ॥८४॥ प्रीयमाणे वहून् घलान् । सौख्यैक्येन
ध्यतीयतुः ।। सामुद्रिकविदन्येद्यु-दध्यौ च रतिसुन्दरी ।। ८५ ।। युग्मं ॥ सर्वेप्वङ्गेषु तान्यस्या । लक्ष्यन्ते लक्षणान्यहो ॥ भवित्री
चरिराज्यश्री-पः सा स्त्रीत्वे त्वसंभवा ॥ ८६ ॥ विभाव्यन्ते पुमहाश्च । गतिचेष्टास्वरादयः ॥ तदत्र कृत्रिमं स्त्रीत्वं । जाने
क्नाऽपि हेतुना ॥ ८७ ॥ इति निश्चित्य सा स्नेह-स्मेरा स्मितमुखी जगौ ॥ स्वामिन् ! देवीगिरा ज्ञातः । प्राम्भवीयोऽसि मे
पतिः ॥ ८८ ॥ यथा प्रादुरकापीस्त्वं । कलास्नेहायकृत्रिमं ।। तथा स्वाभाविक रूपं । दर्शयाऽनुगृहाण माम् ॥ ८९ ॥
इत्यभ्यर्थनयाऽऽरूढ-प्रौढस्नेहवशादयं ॥ चक्रे स्वाभाविक रूप-मनुरूपं गुणश्रियः ॥ ९॥ जितेन्द्रस्मरदसति । तस्य
रूपं निरूप्य सा ॥ आनन्दैकमयीभूता । रोमाञ्चिततनुर्जगौ ॥ ९१ ॥ अद्य पुण्यविभवः फलितो मे । देवताश्च तुतुपू रचितार्चाः॥
लोफलोचनचकोरेकचन्द्रो । नेत्रयोरमृतसूर्यदभूमें ॥ ९२ ॥ श्रीजयोऽपि निजगाद मृगाक्षि ! । त्वग्ययं सुभगिमामृतवाप्यां ॥
व्यथमन्मम मन कलहंसः । पड्किलाऽम्भसि भ्रमंभ्रममुच्चैः ॥ ९३॥
एतद्दासीमुखाद् ब्रात्या । रतिमालाप्यवेक्ष्य तं ।। न्युञ्छनानि तयोः कृत्वा । विदधे विविधोत्सवान् ॥ ९४ ॥ वपितोऽथ
दामीभि-भूपः समदमेदुरं ॥ देन्याऽदिष्टोऽद्य ते पुत्र्याः । पतिः प्रादुरभूदिति ॥ ९५ ॥ ताम्यो दत्वाऽथितं मत्वा । स्वरूपं
चाऽसिलं मुदा ॥ नरैराजूहबद् भूपः । सोत्कण्ठः सादरं च तम् ॥ ९६ ।।
राजाऽऽहूतः कुमारोऽथ | यावद्गत्वा निनंसति ।। तावद्विश्वोत्तराकारं । नृपः प्रीत्याऽऽलिलिङ्ग तम् ॥९७॥ प्रणयप्रमदोत्साहान्
हृयमाव इमाऽखिलान् ॥ फियतोऽथ बहिश्चक्रे । नरनाथो वचच्छलात् ॥ ९८ ॥ अद्य नः फलवती क्षणसृष्टि-चीक्षितोऽसि यदनु-
॥६॥

·तररूपः ॥ किं तवाऽद्य सुभग! प्रतिपत्ति । कुर्महे हृतहृदः सुभगिना ॥ ९९॥ प्रश्नमर्हति न ते कुलादि मे । यत्सुरी न विपरीत- वाग्भवेत् ।। जन्मना त्वमपुनाः पुनः पुन-यपुरं वद विदग्ध किं हि तत् ।। १०० ॥ सोऽप्युवाच विजयादिपुरीयो । देशदर्शनकुतूहलकाङ्क्षी ॥ चंभ्रमन् बहुसमृद्धिसमेतं । प्राप्नुवं तव पुरं नृपशक ॥१॥ इत्यायालापपीयूप-पानगोष्ठी विधाय तं ।। भूपस्तेन सह स्नान-भोजनाचैरपिप्रिणत् ॥ २॥ जगादावसरे चैता-मुपयच्छस्व मे कनी । एपोप्याऽऽख्यत्किमज्ञात-कुलाय ददसे मुताम् ॥ ३ ।। देव्या गीश्च गुणाश्चैते । प्रकृतिश्चाकृतिश्च ते ॥ कुलं तव जगुस्तन्न । प्रार्थनां भक्तुमर्हसि ॥ ४ ॥ इत्याकर्पायुषा जोपं । कुमारेण नराधिपः॥ मुलग्ने तनयां नानो-त्सवौषैः पर्यणीनयत् ॥५॥ ददौ भूपो गजाश्वादि । कुमारो नाऽग्रहीदहु ।। निर्वन्धादाऽऽददे चाऽष्टौ । सर्वसारपुराणि सः॥६॥ तान्यकापीत् प्रिया- साच । साप्यम्यां तेषु चिन्तिकां ॥ सप्रियो नृपदत्ते स । सौधे सोपस्करेऽवसत् ॥ ७॥ स्निग्धया प्राग्भवाऽऽभ्यासात् । स रूपा- यतिरम्भया ॥ सर्वकामगुणोपेतो । रेमे पल्या नवोढया ॥८॥ पञ्चधा बुभुजे शर्म । नाकीव विषयाऽनुगं । सर्वोत्तमं यथाकामं । क्रीडन् वापीवनादिषु ॥९॥ कदाचिनर्तयन् पत्नी । स्वयं वाद्यानि वादयन् ॥ गायन् देवगुरून् भक्त्या । मोदते मोदितप्रियः ॥१०॥ अर्थिभ्यो गीतनृत्तादौ । दीनादिभ्योऽपि चेप्सितं ॥ यच्छन् यथेच्छं लेभेऽसौ । धर्मकीरिनुत्तराः॥११॥ दानवत् [श्राद्धेव] प्रत्यहं देव-पूजागुरुनमस्कृतीः ।। सुकृती कृत्यविनैवा-ऽकृत्वाऽभुजीत कहिंचित् ॥ १२ ॥ देवतावसरं कृत्वा । गुप्ताऽपवरकेऽथ तत् ।। सङ्गोप्य तालकं दत्वा । दत्ते पत्न्याश्च कुञ्चिकाम् ॥ १३ ॥ गोपायति स्वत- न्यादौ । तां सा जीवितवद् दृढं ॥ स च प्राग् विधिनाऽऽप्तानि । रत्नानि च यथारुचि ॥१४॥ व्यापारयति पत्न्यै वा । समर्प-

·अष्टमसर्गः
जयानन्द
केयलि
चरित्रम
॥३॥
यति कर्हिचित् ।। सा हि दक्षाऽनुकूलाऽस्य | वपुर्मात्रेण भिद्यते ॥ १५ ॥ मुतास्नेहाद्गृहासत्ते-श्राप्यभ्येति मुदा सदा ॥ रतिमाला
तदावासे । विनोदैश्वाऽवतिष्ठते ॥ १६ ॥ भक्या जामातरं प्रीणा-त्यपि विश्रब्धमानसं ॥ उद्गृहीतं पुरद्रव्यं । दत्ते पुत्र्यै
त्वलेख्यकम् ॥ १७॥
कियत्येवं गते काले । दध्यौ सा विस्मिताऽन्यदा ॥ भूपदत्तं न गृह्णाति । नैपोर्जति धनं स्वयम् ॥ १८॥ पुराऽऽप्टकस्य
नादत्ते । नामाऽपि क स्वमार्गणं । नित्यं विलसति स्वैरं । दानभोगैश्च देववत् ॥ १९ ॥ तदभ्येति कुतोऽप्यस्याऽऽ-श्चर्य धनम-
नर्गलं ।। ततस्तं साऽन्यदानाक्षीत् । कोऽस्त्यध्वा ते धनागमे ॥ २० ॥ सोऽप्यूचेऽस्त्यमितं पित्रा । दत्तं खं खार्जितं च मे ।।
ततोऽन्यदाऽख्यदर्ता सा । तदश्रद्दधती मुताम् ।। २१ ॥ पतिं पृष्ट्वा धनोपायं । वद यन्मेऽस्ति कौतुकं ॥ साऽख्यत् प्रश्न किं
यौ । सर्वमिष्टं हि पूर्यते ॥ २२ ॥ क्रुद्धा व्याचष्ट दुष्टे ! किं । कुक्षौ धृत्वाऽसि वद्धिता ॥ एतावदपि यन्मातु-र्न पूरयसि
कौतुकम् ॥ २३ ॥ दाक्षिण्यादाह सरला । कृतज्ञा रतिमुन्दरी ॥ यावदभ्यासतो मात-धि तावद्वदाम्यहम् ॥२४॥ तथाहि-
देवतावसरं कृत्वा । मत्पतिर्गुप्तवेश्मनि ॥ सङ्गोप्याऽस्माच रत्नानि । बहून्यादाय निस्सरन् ॥ २५ ॥ तालं दत्वाऽथ
समाल्याऽ-पैयते मम कुश्चिकां ॥ गोपायितुं भोग्यशेष-रत्नान्यपि च कहिंचित् ॥ २६ ॥ कदाचिच्च गृहीत्वा तान्येति व्यापार-
यत्यपि ॥ यथेच्छं दानमोज्यादै-नाधिकं वेम्यतः परम् ॥ २७॥ देवतावसरे किंचि-द्धनोपायं विभाव्य तत् ॥ ऊचेऽम्या दर्शये-
तन्मे । देवतापसरं सकृत् ॥ २८ ॥ आख्यत्पुत्री न जीवन्ती । करोम्येवं कथंचन ॥ माताऽवक् कुञ्चिकां तर्हि । सकृद्वत्से !
ममाऽर्पय ॥ २९ ॥ साऽऽख्यन्मयि न जीवन्त्यां । सेधिताऽयं मनोरथः । रहस्यं न हि कस्याऽपि । भेद्यं किं प्रेयसः पुनः ॥३०॥
॥६३॥

·रुप्यत्वम्वाऽथवा तुप्य-स्वेपा प्राणात्ययेऽप्यहं । पतिद्रोहं न कुर्वे यत् । प्राणाः पत्ये मयाऽपिताः ॥३१॥ ज्ञात्वेति रतिमाला त-निर्णयं कपटे पटूः ॥ तां सुतात्वेन विश्वस्तां । स्वसुतामृजुमन्यदा ॥३२॥ चन्द्रहाससुरासिक्त'- मस्यै भोज्यमयूभुजत् ।। तयाऽऽच्छादितचैतन्यां । ल्यकेऽशाशयिष्ट ताम् ॥ ३३ ॥ युग्मं ॥ तद्वपुःशोधनाल्लब्ध्वा । रतिमालाऽथ कुश्चिकां ।। तया तालकमुद्धाट्य । देवतास्थानमैक्षत ॥ ३४ ॥ वीक्ष्य तत्रौपधी दिव्यां । तां संभाव्य च रत्नदां ॥ गृहीत्वा पूर्वपचके । सर्व तद्गोपनादिकम् ॥ ३५ ॥ मुदिता कुञ्चिकां प्राग्वत् । पुत्र्यास्तन्यां जुगोप सा ॥ अथोत्तस्थौ विनिद्रा सा । समये लब्धचेतना ॥ ३६ ।। कुञ्चिकातालकायं च । प्रागवस्थं समीक्ष्य सा ॥ किञ्चिच्छङ्कान्तरं नाऽऽपत् । को हि धूतर्न वञ्च्यते ॥३७॥ द्वितीयेऽति कुमारोऽपि । देवतावसरक्षणे ॥ अचिंत्या प्रतिमां जैनी-मैक्षताऽचितुमौषधीम् ॥ ३८॥ तामलब्ध्वा सशकोऽय-मनाक्षीत्प्रेयसी ततः ॥ चकिता चतुराचख्यौ । मातृकर्म विभाव्य सा ॥ ३९ ॥ प्रवेशो नाव कस्याऽपि । न मुञ्चे काऽपि कुश्चिकां ॥ अचेतनापरायस्थां । मावदत्तसुरावशात् ॥ ४०॥ तदा किञ्चिच्छलं मात्रा | कृतं यदि भविष्यति ॥ तन्न वेनीगितान्यस्या-स्तादृशानि ह्यवैक्षिपि ॥४१॥ त्रिभिर्विशेषकं ॥ सा वृत्तान्तं धनोपाय-प्रश्नाद्यमखिलं जगौ ॥ तत् श्रुत्वा सोऽपि मेने ता-मौपधी तत्प्रसूहृताम् ॥ ४२ ॥ अप्राक्षी- दौषधीशुद्धिं । श्वथूमवसरेऽथ सः॥ सापिकणों पिधायाऽऽख्य-दाः शान्तं पापमुच्चकैः॥४३॥ पर्याप्तं तव दानेन । मानेन च मनोरम ।। मा योजय ममात्मान-मनेनाऽनयवर्मना ॥ ४४ ॥ राज्ञि त्वयि च सर्वेष्ट करे स्तन्यं करोमि किं ॥ स्तैन्यनामाऽपि नो वेत्ति । १ मुरायां क्षिप्त्वा दाक्ष्याऽधूभुजत्

·अष्टमसंगः
जपानम
केयलि
चरित्रम्
॥६॥
कवित्परिकरेऽपि मे ॥ ४५ ॥ नैनाऽन्यो देवतागार-स्याऽऽसन्नेऽप्येति कश्चन ॥ पत्नी तु चिन्तिकां तस्य । पृच्छ स्वां यदि
शङ्कसे ॥ ४६ ॥ श्रुत्वैवं श्रीजयो दध्यौ । धिगिमां दुष्टचेष्टितां ॥ यदेपा दोषमाख्याति । वसुताया अपि क्रुधा ॥४७॥ न
दास्पति विनोपाय-मौषधी तामियं कुधीः। उपायात्तु गृहीत्वा तां । रत्नदां शिक्षयाम्यमूम् ॥ ४८ ॥ ध्यात्वेत्यूचे ततोऽन्यत्रा
-अलोकिप्ये मातरौपधीं ॥ विसृज्य मुदितां तां च । स्वाहकृत्यानि सोऽकरोत् ॥ ४९ ॥
अन्यदा देवतासम-न्यौपधीं वाक्पटुं रहः ॥ क्षिप्त्वा सह सहस्रेण । रवानां स ततः परम् ॥५०॥आहेती प्रतिमां भक्त्या:-
चिंत्या तामौषधीं तथा ॥ वक्त्ययं देहि रत्नानां । देवि ! पंचशतानि मे ॥५१॥ साऽप्युच्चैराह किं वत्स! । नादत्से तत्सहस्रकं ॥
देहीत्युक्त्या तदादाप । नियुक्ते च यथोचितम् ।। ५२ ॥ देवताऽवसर प्राग्मत् । तालकादिप्रदानतः ॥ संयम्य सोऽन्वहं स्थाने ।
स्फुटवृत्या न मुञ्चति ॥ ५३ ।। रहोऽन्येयुः प्रियां सोऽवम् । गोपायेः कुश्चिकां तथा ॥ यथाम्बा वेत्ति तद्योगा-दीक्षते देवसम
चेत् ।। ५४ ॥ तदोपेक्ष्य स्वयं तिष्ठे-रजानानेव दूरगा ॥ पतितोऽनुगा साऽपि । तत् श्रुत्वा कुरुते तथा ॥ ५५॥ युग्मं ॥
रत्नान्यादाय निर्यान्तं । नित्यं निध्याय दध्युपी । रतिमाला कथं त्वस्य | रत्नाप्तिदिगुणा ह्यहो ॥ ५६ ॥ ततः सा विसिता-
ऽन्येधु-देवतानसरक्षणे ॥ रहः स्थित्वाऽशृणोः । तस्यौपच्याच भापितम् ॥५७।। सा प्राग् स्वाचौषधीं वीक्ष्य । विफलो साधनां
चिना ॥ दध्यौ प्राग् युग्ममौषध्यो-देवतावसरे ह्यभूत् ॥ ५८ ॥ तत्राऽदाव्येव दुर्दैवाद् । दृष्टात्ता च मयादितः ॥ दात्री सत्या
च वाचाऽन्या । भयौत्सुक्यान्न चेक्षिता ॥ ५९॥ ततः साऽसै ददात्यर्चा-विशेषादधुनाधिकं ॥ अत एव गतौपध्य-न्वेषणेऽस्याऽऽ-
घतिर्गता ।। ६० ॥ कथमप्यनयोः कार्यः । परावर्तोऽधुनाऽपि तत् ॥ चिन्तामणेलॊभयोगे । को हि तुष्यति कर्करात् ॥ ६१ ॥
॥६॥

·साऽन्यदायसरं प्राप्य । परावत्यौपध्यौ च ते ॥ देवतावसरे प्राग्व-द्रक्षोपायादि-चक्रुपी ॥ ६२ ॥ मुमुदेऽथ कुमारोऽपि । प्राग्वद्रत्नागमात्तया ॥ वाक्पयीं वालयिष्यामि । क्षणे तामिति चिन्तयन् ॥ ६३॥ गणिकाप्यर्च- यित्वा ता-मोपधी याचते धनं ॥ न वक्ति न ददात्येपा। साधनादिविधि विना ॥ ६४ ॥ गिरा 'प्रत्ययितां तां सा । तथापि न मुमुक्षति ॥ मन्यमाना विधि न्यूनं । तद्ज्ञानार्थं च ताम्यति ।। ६५ ॥ अमिन्नमुखरागा सा । श्वश्रूर्जामातरं पुनः ॥ गोष्टयां प्रीणयति प्रायो। धूत्तों धौयन धृष्यते ॥ ६६ । वार्तालापे मिथः प्रीत्या । विविध प्रसृते सति ॥ विज्ञानादि कियद्वेत्सी- त्यनाक्षीत्सा तमन्यदा ।। ६७ ॥ सोवादीदोपधी काः । कलाश्च सकलाः कलाः ॥ मन्त्रांश्चित्रांश्च विज्ञाना-न्यन्यूनान्यायवैम्यहम् ॥ ६८ ॥ एको मन्त्रोऽस्ति मे येन । सम्यक् संपादने विधेः ॥ अतिरूपा भवेन्नारी । सुभगा नित्ययौवना ॥६९॥ साऽऽख्यत्कु- वीदृशीं तन्मां । मान्या स्यां येन भूभुजः।। सपत्नीनां हरे मान, प्रौढिर्न स्त्रीप्वतः परा।।७०॥कुमारोऽप्यवदचर्हि । भद्रयित्वा शिरः प्रगे ॥ लिप्त्वा मष्या मुखं चैनं । जप मन्त्रमुपोपिता ॥ ७१ ॥ मंत्रश्वाऽयं-रुड् वुड्ड बुड वुड वुड्ड स्वाहा. मुदा साऽथ तथा कृत्वा । सायमागाचदन्तिके । बाह्याडम्वरकृत्सोऽप्यौ-पध्या तां शूकरी व्यधात् ।। ७२ ॥ बवा शृङ्ख- लया स्तम्भे । पापे ! लात्वा मदौषधी ।। दोषं दरसे पुनः पुन्या । भुड्क्ष्व स्तेयफलं ततः ॥ ७३ ॥ इत्याऽऽक्रुश्य क्रुधा तां स। दण्डेनाऽताडयभृशं ॥ रुदतीं दीनचेष्टाभि-र्जनयन्ती भृशं कृपाम् ॥ ७४ ॥ प्रतिपाद्यौपधीदानं । पुनश्चौर्यस्य चाऽक्रियां ॥ पत्नीगिरा जातकृपः। स्वरूपस्थां यहाद्वयधात् ॥ ७५ त्रिभिविशेषकं ॥ दत्वौपधी क्षमयित्वा । सुतां जामातरं च सा ॥ २ धौद् धूतों हि इति प्रत्यन्तरे १ विश्वासप्राप्ता ·अष्टमसर्ग: जयानन्द चरिचम क्षमिताऽनुमता वाभ्यां । ध्यधाद्भुयादि तद्गृहे ।। ७६ ॥ सोऽन्यदायसरे तस्या । हितोदर्कमुपादिशत् ॥ मातः क्षमस्व पूज्याऽपि । यन्मयाऽसि विडम्बिता ॥ ७७ ॥ प्रतिबोधकृते सेर-मका ते दुरापदं ॥ अदत्ताचफलं विद्धि । दुरुदमिहाऽपि तत् ॥ ७८ ॥ परत्र नरकं घोरं । दौर्भाग्यं निःस्वतादि च ॥ अदत्तात्तफलं मत्वा । कः सुधीस्तदपीच्छति ॥ ७९ ।। अदत्तं नैव गृह्णन्ति । प्राणनाशेऽपि येऽण्वपि ॥ तान् लक्ष्मीपुश्चवल्लक्ष्मी- घृणोत्या परत्र च ॥ ८० ॥ तथाहि-- पुरन्दरपुरस्पर्द्धि-श्रीमद्धस्तिपुरं पुरं ॥ रूपेण नाम्ना धाम्ना च । राजा तत्र पुरन्दरः ॥ ८१ ॥ तस्याऽस्ति राज्ञी पौलोमी। पौलोमीव वपुष्मती ॥ चतुयौदार्यसंपन्ना । शालिनी शीललीलया ॥ ८२ ॥ श्रेष्टी सुधर्मा सान्वर्थ-नामा तत्र पवित्रधीः ॥ अर्हद्भक्तः कृपासक्तः। सद्गुरौ चाऽनुरक्तहृत् ।।८३॥धन्याऽस्ति गहिनी तस्य । गेहे नीतिविचक्षणा ॥तया समं समाङ्गल्यं । समयं गमयत्ययम् ।। ८४ ॥ क्रमाक्षीणधनः श्रेष्ठी । सोऽभूल्लाभान्तरायतः ॥ न तत्याज तथाप्यारी-धर्म सुस्निग्धवन्धुवत् ।।८५॥ किन्तु खसात्कृतं सर्ग । सुकृतं स्याद्यथा यथा ॥ पडावश्यकदेवार्चा-दिके स यतते तथा ॥ ८६ ॥ युग्मं- अन्यदानन्यसामान्य-पुण्याढ्याऽपत्यसूचके ॥ स्वमे तद्दयिता पद्म-हृदं सत्पद्ममैक्षत ॥ ८७ ॥ तं स्वममलपत्पत्ये । सा प्रमोदेन मेदुरा । सम्यग् विमृश्य तस्याऽर्थ । पत्न्यै सोऽपि मुदा जगौ ॥ ८८ ॥ अक्षीणलक्ष्मीलावण्य-पुण्यसन्निधिसन्निधिः ॥ समये स मयेह त्व-प्रसूतः प्राप्स्यते सुतः ॥८९॥ तस्योक्तमित्युभाऽऽकर्पोऽऽ-कर्ण्य कर्णामृतं ततः ॥साऽत्यन्तं मुदिता जज्ञे । १ श्रीध इति प्रत्यन्तरे प्रिया इधं श्रीध २ एतानि सनिधौ-समीपे यस्य ·निज यायनिश्चयात् ॥९० ॥ गर्भ गर्भाशये बभ्रे । द्वेधा रत्नं खनीव सा॥ ततश्च तस्याः सर्वाङ्ग-शोभा काऽप्यमिताऽभवत् ॥९१ ॥ कान्तिः कान्ततमा ताव-ल्लावण्येन सहोद्गता ॥ सौभाग्यमस्फुरद्भाग्य-मप्यस्या मेधया समम् ॥९२॥ इत्यङ्गेऽस्याः शुभा भावाः । आसंस्तस्याऽनुभावतः ॥ फलपुष्पश्रियोपेताः। सश्रीकाः स्युन किं लताः ॥९३॥ अर्थतः त्रिभिविशेषकम् । इत्य- जजस्य तस्याऽऽशु । प्रस्फुरच्छुभभाग्यतः । अनेशत् क्षुद्रदारियं । दूरतः श्रेटिसमनः ॥९४॥ प्रत्यहं प्रतिपण्यं च । क्रये या विक्र- येऽपि वा || लाभं सोऽलभत श्रेष्ठी । व्यवसायपरायणः ॥ ९५ ॥ गर्भवृद्ध्या समं पित्रो-सीत्सीमातिगं सुखं । स्वाजन्यं सज्जनः सज्जां-गतासन्मानताद्यपि ।। ९६ ॥ पूर्णेऽथ समये सौम्ये । मासि वित्रासिताऽशिवे ॥ पक्षे वलक्षे कल्याण-योगानामतिथौ तिथौ ॥१७॥ वारे सारे पवित्रे च । नक्षत्रे शोभनेऽहनि ॥ करणे शरणे श्रीणां । शुभयोगोपयोगयोः ॥ ९८ ॥ निर्दोपे सबले शुद्धे । लग्ने सर्वगुणे शुभे ।। मुदितोदित- सुस्थान-खोच्चस्थनिखिलग्रहे ॥ ९९ ॥ राजन्वति सति प्रास्त-भयविग्रहविवरे ॥ शस्त्रार्थोत्पत्तिभिः प्रीत-जने जनपदेऽसिले ॥१०० ॥ सुगन्धिशीतलमृदु-स्पर्शे वाति समीरणे ॥ सुलक्षणे क्षणे प्रात-मुखे प्रास्त सा सुतम् ॥ १॥पञ्चभिः कुलकं ॥ तन्मातुः कापि नो बाधा । पुत्रपुण्यानुभावतः ।। तजन्मना समं हों-त्कर्षः किन्तु तदोदितः ॥२॥ भास्वता तेन पूर्वेव । दिदीपे साधिकाधिकं ।। रत्नेनेव सनिर्दीपे-नेव वेश्मगतावनिः ॥ ३ ॥ केनाऽप्यानन्दितः श्रेष्ठी । सुतजन्मप्रकाशनात् ॥ स्थितः स्थाने कचिद्गह-वाह्यांगणगवादिके ॥४॥ सुतजन्मप्रकाशेन । तुष्टः १ पर तपतपस्तेजोमयगर्भप्रभावत इति प्रत्यन्तरे २ वलक्षे-उज्यलेत्यर्थ

·अष्टमसर्ग:
जयानन्द
केवलि
चरित्रम
॥६५॥
क्षमिवानुमता ताभ्यां । व्यधाद्भुयादि तद्गृहे ।। ७६ ॥
सोऽन्यदावसरे तस्या । हितोदर्कमुपादिशत् ॥ मातः क्षमस्व पूज्याऽपि । यन्मयाऽसि विडम्विता ॥ ७७ ॥ प्रतिवोधकृते
होव-मकार्प ते दुरापदं । अदत्तात्तफलं विद्धि । दुरुदर्कमिहाऽपि तत् ॥ ७८ ॥ परन नरकं घोरं । दौर्भाग्यं निःस्वतादि च ॥
अदत्तात्तफलं मत्वा । कः सुधीस्तदपीच्छति ॥ ७९ ॥ अदत्तं नैव गृह्णन्ति । प्राणनाशेऽपि येऽण्वपि ।। तान् लक्ष्मीपुञ्चवल्लक्ष्मी-
घृणोत्यन परत्र च ।। ८० ॥ तथाहि---
पुरन्दरपुरस्पर्द्धि-श्रीमद्धस्तिपुरं पुरं ॥ रूपेण नाम्ना धाम्ना च । राजा तत्र पुरन्दरः ॥ ८१ ॥ तस्याऽस्ति रानी पौलोमी ।
पौलोमीव वपुष्मती ॥ चतुर्यौदार्यसंपन्ना । शालिनी शीललीलया ॥ ८२ ॥ श्रेष्टी सुधर्मा सान्वर्थ-नामा तत्र पवित्रधीः ॥
अर्हद्भक्तः कृपासक्तः। सद्गुरौ चाऽनुरक्तहृत् ।।८।। धन्याऽस्ति गेहिनी तस्य । गेहे नीतिविचक्षणा ॥ तया समं समाङ्गल्यं । समयं
गमयत्ययम् ।। ८४ ॥ क्रमाक्षीणधनः श्रेष्ठी । सोऽभूल्लाभान्तरायतः ॥ न तत्याज तथाप्यारी-द्धर्म सुस्निग्धपन्धुवत् ॥८५|| किन्तु
खसात्कृतं सर्व । सुकृतं स्याद्यथा यथा ॥ पडावश्यकदेवार्चा-दिके स यतते तथा ॥८६॥ युग्मं-
अन्यदानन्यसामान्य-पुण्याढ्याऽपत्यसुचके ॥ स्वप्ने तद्दयिता पद्म-हृदं सत्पद्ममैक्षत ॥ ८७ ॥ तं खममलपत्पत्ये । सा
प्रमोदेन मेदुरा ॥ सम्यग् विमृश्य तस्याऽर्थ । पत्न्यै सोऽपि मुदा जगौ ॥ ८८ ॥ अक्षीणलक्ष्मीलावण्य-पुण्यसन्निधिसान्निधिः ॥
समये स मयेह त्व-प्रसूतः प्राप्स्यते सुतः ॥८९॥ तस्योक्तमित्युभाऽऽकाऽऽ-कर्ण्य कर्णामृतं ततः ।। साऽत्यन्तं मुदिता जज्ञे ।
१ श्रीध इति प्रत्यन्तरे धिया इध श्रीध २ एतानि सन्निधौ-समीपे यस्य
॥६५॥

·निजनेयायनिश्चयात् ॥९० ॥ गर्भ गर्भाशये बने । द्वेधा रत्नं खनीव सा ॥ ततश्च तस्याः सर्वाङ्ग-शोभा काऽप्यमिताऽभवत् ॥९१ ॥ कान्तिः कान्ततमा ताव-लावण्येन सहोद्गता ॥ सौभाग्यमस्फुरद्भाग्य-मप्यस्या मेधया समम् ।।९२॥ इत्यङ्गेऽस्याः शुभा भावाः । आसंस्तस्याऽनुभावतः ॥ फलपुष्पश्रियोपेताः। सश्रीकाः स्युन किं लताः ॥९३ ।। अर्थतः निभिविंशेपकम् । इत्य- गजस्य तस्याऽऽशु । प्रस्फुरच्छुभभाग्यतः । अनेशत् क्षुद्रदारियं । दूरतः श्रेष्टिसमनः ।।९४ ॥ प्रत्यहं प्रतिपण्यं च । क्रये वा विक्र- येऽपि वा ।। लाभं सोऽलभत श्रेष्ठी । व्यवसायपरायणः ॥ ९५ ॥ गर्भवृद्धया समं पित्रो-रासीत्सीमातिगं सुखं । स्वाजन्यं सज्जनः सज्जां-गतासन्मानताद्यपि ॥ ९६ ॥ पूर्णेऽथ समये सौम्ये । मासि वित्रासिताऽशिवे ॥ पक्षे वलक्षे कल्याण-योगानामतिथौ तिथौ ॥९७॥ वारे सारे पवित्रे च । नक्षत्रे शोभनेऽहनि । करणे शरणे श्रीणां । शुभयोगोपयोगयोः ॥ ९८ ॥ निर्दोपे सवले शुद्धे । लग्ने सर्वगुणे शुभे ।। मुदितोदित- सुस्थान-खोचस्थनिखिलग्रहे ॥ ९९ ।। राजन्वति सति प्रास्त-भयविग्रहविड्वरे ॥ शस्त्रार्थोत्पत्तिभिः प्रीत-जने जनपदेऽसिले ॥ १०० ॥ सुगन्धिशीतलमृदु-स्पर्शे वाति समीरणे ॥ सुलक्षणे क्षणे प्रात-मुखे मासूत सा सुतम् ॥१॥पञ्चभिः कुलकं ॥ तन्मातुः काऽपि नो बाधा । पुनपुण्यानुभावतः ॥ तजन्मना समं हर्षो-त्कर्षः किन्तु तदोदितः ॥२॥ भास्वता तेन पूर्वव । दिदीपे साधिकाधिकं ॥ रत्नेनेव खनिर्दीपे-नेव वेश्मगतावनिः ॥ ३ ॥ केनाऽप्यानन्दितः श्रेष्ठी । सुतजन्मप्रकाशनात् ।। स्थितः स्थाने कचिद्गह-वाह्यांगणगवादिके ॥४॥ सुतजन्मप्रकाशेन । तुष्टः , पर तपतपस्तेजोमयगर्भप्रभावत इति प्रत्यन्तरे २ वलक्षे-उज्वलेत्यर्थ ·अष्टमसर्गः 41 -- केलि परिचम श्रेष्ठी स तत्क्षणं ॥ तस्मै बहुधनं दातु-कामः कामं मुदं दधत् ॥ ५॥ यावता खान्तिके स्वार्थ-स्थानं पश्येन्मुहुर्मुहुः ।। तावता स सदानेच्छा-मानं तनाऽप नो धनम् ॥ ६॥ धनं यस्य न दानेच्छा । प्रायस्तस्याऽत्र दृश्यते ॥ दानेच्छा यस्य च प्राय-स्तस्य तन्नाथाऽस्ति चेत् ॥ ७ ॥ दानस्सऽवसरे दातु-देययोगः सुदुर्लभः॥ स तु चेत्प्राप्यते तत्प्राक्-पुण्यैरेख परैः परम् ॥८॥ इत्या- मृश्य स देयार्था-प्राप्त्याभूद्विमना मनाक् ।। न्यग्मुसश्च मुहुर्भूमिम् । व्यलिखत्खाङ्गुलीनखैः ॥ ९॥ त्रिभिविंशेपकं ।। तत्कालं तत्सुवाऽनल्प-पूर्वपुण्यप्रभानतः ॥ कीटिकानगरद्वार-निभं लेभे विलं ततः ॥१०॥ पुनर्विलेखनाजज्ञे । पृथुद्वारमिदं क्षणात् ।। तत्राद्राक्षीदयं स्वर्ण-द्रव्यं नव्यं प्रमातिगम् ।। ११॥ ततः स्वपुरनिःसीम-भाग्याकृष्टमवेत्य तत् ।। प्रकृष्टविस्मयादृष्ट-मनाः श्रेष्ठी व्यचिन्तयत् ॥ १२ ॥ निस्सीमोत्तमपुण्यानां । सीमाऽऽसीन्मानवेष्वयं ॥ ममाऽऽत्मजमा तजन्म-महेन महताऽमुना ॥ १३॥ निर्मातुमुचितेनाऽद्य । महिमाऽस्य महात्मनः । प्रकाशनीयः सपदी-त्यूचे तं तिष्ठ भो वहिः ॥१४॥ अनाययिष्ये वस्त्रादी-त्याद्युक्त्वा तं पिसृज्य च ॥ ततः स्थानानदादच लक्षायप्रमितं धनम् ॥ १५ ॥ त्रिभिविशेषकं ॥ चारु चीवरभूपायं । खायं सर्पिगुडादि च ॥ आनाग्याऽमितमेतस्मै । परम्पच यथोचितम् ॥ १६ ॥ यथेष्टं स ददौ सर्वाऽपि त्रापितवानपि ।। प्ता सूर्यनिर्धेपाऽ-द्वैतं. प्रास्फुरचिरम् ॥ १७ ॥ पित्रादीनां मनस्युञ्च-महानन्दो ह्यनुत्तरः॥ एहि याहीति वाचश्च । स्वजनानां दाः॥ १८॥ सन्ततः सधाखीणां । मधुरो धवलयनिः । नाटकप्रेक्षणादीनि । जायन्ते च दिने दिने ॥ १९ ॥ महेम्यानाय भ्यश्चाऽऽ-यान्ति वृद्धा- पनान्यपि ॥ एवं दशदिनी चक्रे । पिना तजननोत्सवः ॥२०॥ अर्थतो सम्बन्धमा पानीजागरणेन्द्रोऽऽ-लोकादि निखि- लोत्सवान् ॥ नस जन्दा मानुगास्तास्तान् यथाकालं पिताऽरोत ॥२१॥ ५६६॥

·अन्यदा स सुधीर्दध्या-वञ्जामलवपुःश्रियः ॥ ममाऽऽत्मजस्य जन्माध-दिनादारभ्य तद्धिलात् ।। २२ ॥ प्रत्यह स्वेहया लक्ष्मी-गृह्यते भुज्यते सदा ॥ नियुज्यते च सत्पात्रे । दीनादिषु विसृज्यते ॥ २३ ॥ एवमादीयमानाऽपि । लक्ष्मीन हीयते मनाक् ॥ महोदधेरिवादन-मुदकं हि मुवपि ॥ २४ ॥ स्थित्या गत्याथवोत्पत्त्या ! यत्पृथ्व्यां वस्तु विद्यते ॥ स्वामी हि पार्थिवस्तस्य । वदेतस्याऽप्यसंशयम् ॥ २५ ॥ इदं च पार्थिवायोक्त-मेव मे सौख्यदं भवेत् ।। अन्यथा तददचत्वा-दवाऽमुत्राऽपि दुःखदम् ।। २६ ॥ मुश्रावकत्यात् स श्रेष्ठी । सदुपायनपूर्वकं ॥ नृपं विज्ञपयामास । यथास्थितनिवेदनात् ॥ २७ ॥ नृपोऽपि न्यायवत्वेन । तस्य तय दृढवतं ॥ अदनपरिहाराख्यं । दृष्ट्वा हृष्टस्तमभ्यधात् ॥ २८ ॥ भाग्यकैधाम्नः सन्नाम्न-स्तव पुत्रस्य पुण्यतः ।। प्रादुर्भूता प्रभूता चेत् । श्रीरित्थं साऽस्तु ते ततः ॥ २९ ॥ नृपप्रसादं निःसाद-मासाद्य निरवद्यधीः ॥ सोत्सवाऽडम्वरं सोऽपि । स्ववेश्म मुदितोऽविशत् ।। ३०॥ ततश्च मुमुहूर्वेऽसि । स्वजनान् भोजनादिभिः ॥ उपचर्योपवेश्याऽथ । सुधर्मश्रेष्ठयुवाच तान् ॥३१॥ यसादिनात्प्रभृत्येपो- ऽवतीर्णो मत्कुले सुतः ॥ अक्षीण एव मे लक्ष्मी-पुञ्जः स्फुरति तदिनात् ॥ ३२ ॥ तदस्य धर्मसाम्राज्य-भाजः सौभाग्यसेवधेः ॥ मत्पुत्रस्याऽस्तु वः साक्षा-लक्ष्मीपुञ्जति नाम तत् ॥ ३३॥ पित्रोमनोरथशतैरुचितैः स साकं । माकन्दकन्दविशदाकुरवत्कुमारः॥ प्रामोति सुन्दरतराऽवयवः प्रवृद्धिं । लोकम्पृणप्रगुणसद्गुणसंगतात्मा ॥ ३४ ॥ तस्याङ्गसौन्दर्यमपि क्रमेण । स्पर्द्धादिवाऽवर्द्धत सार्द्धमङ्ग-स्तदद्गसौन्दर्यमिवाऽऽर्यलोक-दृग्मानसेवप्रतिमः प्रमोदः ॥३५॥ दन्तोद्गमाऽविन्यसनाशनादौ । पितृपयुक्तोत्सव सूत्र- १ आन २ रचनाभिः

·अटमसर्गः
जयानन्द
फेयलि
चरित्रम्
॥६॥
णाभिः ॥ प्रशंसनीयं स्वजनप्रमोद-प्रदायि तस्य प्रथमं वयोऽभात् ॥ ३६॥ सवयोभिः समं वाल्य-चयः क्रीडामनोहरं । हरन्
सतां मनांस्येप । कियदप्यत्यवाहयत् ।। ३७ ॥ पिताऽध्यापयितुं विद्या-स्तद्योग्यमवगत्य तं ॥ अनैपील्लेखशालाया-मुपोपाध्याय-
मुत्सवः ॥ ३८॥ विनयेन नयेनाऽय-मुपाध्यायमुपाचरत् ॥ तथा यथा स तुष्टोऽसै । विद्याः सर्वा ददौ मुदा ॥३९॥ न तच्छास्त्रं
न सा विद्या । विद्यते न च तद्धनं ।। यन्नाविन्दत बुद्धयाऽयं । सर्वविद्याविशारदः ॥४०॥ उपाध्यायोऽस्य साक्ष्यासीत् । सर्व-
विद्यासु केवलं ॥ यतः स्वयंवरास्तास्तं । दत्तवाच इवाऽगमन् ॥४१॥ लीलया कलयामास । सकलाः सकलाः कलाः ॥ शिवाय
स्पर्द्धयेवाऽऽसां । जिनधर्मकलाप्यमुम् ॥ ४२ ॥
संमाप्तसर्वविद्याब्धि-पारः सारमुसुक्ष्मधीः॥ स्वैरं सुखेन वेश्माट्टा-दिपु क्रीडत्यनारतम् ॥४३॥ प्रश्नप्रहेलिकाकाव्य-तर्क-
गोष्ठिपुरस्सरैः ॥ तैस्तैर्बहुविधैविद्या-सैः स्वं सरसं सृजन् ॥ ४४ ॥ कलाभ्यासैरनेकैश्च । गीतनाट्यानुगैरपि ॥ विनोदैमोदयन्
मित्र-मनांसि च कदाचन ॥ ४५ ॥ मित्रैः सह सहर्प स । तत्पुरोपवनादिपु ॥ क्रीडन्नन्येारेकत्र । दृष्ट्वा वन्दितवान्मुनिम् ॥४६॥
त्रिभिविशेषकं ॥ मुनिना तेन धर्माशी-देदेऽस्मै भद्रकात्मने ।। गृहिधर्मस्य शास्तिश्च । चाल्येऽप्यादत्त चैप तम् ॥ ४७ ॥ ततश्चा-
ऽस्य परा भक्ति-चीतरागे गुरामपि ।। पित्रोथ तद्वचस्यास्था । सम्यक्त्वे च स्थिरा स्थितिः ॥४८॥ देदीप्यमाना देहश्री-स्तस्याऽ-
भूयौवनागमे ॥ प्रभामभासिभागा किं । न नभाश्रीदिनागमे ।। ४९ ।। रूपश्रीकलितं लीला-ललितं सौम्यदर्शनं ॥ तं विवाहयितुं
वप्ता । चित्ते यावदचिन्तयत् ।। ५०॥
१ यथ नाऽविन्ननाप्य चेत् इति प्रत्यन्तरे २ अङ्गीचकार
॥६७॥

·सर्वाङ्गीणगुणागारं । तं कन्यावरमिच्छवः ॥ तावदष्टमहेश्यास्त-द्गृहेयुगपदाऽगमन् ॥५१॥ धनेश्वरस्तिथा पृथ्वी- धरः २ साधुर्यशोधरः ३ ॥ श्रीधरः ४ श्रीपतिः ५ श्रेष्ठी । धनदश्च ६ धनावहः ७ ॥५२॥ जिनदासः ८ श्रियां वास । इत्येते व्यवहारिणः ॥ जगति यथार्थाख्याता । विख्यातास्त्यागलीलया ॥ ५३॥ विपुलाया अलंकारा । उदारा दिग्गजा इव ।। चातुर्या- दिगुणाधाराः । श्रेष्ठिनं तं मुदाऽनमन् ॥ ५४ ॥ त्रिभिर्विशेषकम् ।। जगुश्च कर्नुकामाः सः । पाणिग्रहमहोत्सवं ॥ त्वत्सुतस्य सुरू- पाभिः । कन्याभिः समं समं ॥ ५५ ॥रूपश्री १ रूपरेखा २ च । पद्मा ३ पद्मावती ४ तथा ॥धनश्री ५ मदनश्रीश्च ६ । लक्ष्मी ७ लक्ष्मीवात्यपि ८ ॥५६॥ इत्येता नामतः सर्व-सम्मताः सन्ति नः सुताः ॥ सुशीलाः सारसौभाग्य-भाग्यप्रभृतिसद्गुणाः ॥५७॥ रूपसौन्दर्यशालिन्यः । सलीलाः सत्कलोज्ज्वलाः ॥ तदासां स्वसुतेनाऽऽशु । पाणिं ग्राहय सोत्सवम् ॥५८॥ त्रिभिर्विशेषक।। ततः स्वोद्वहमुद्वाह-योग्यं तांश्वेभ्यकुञ्जरान् ॥ खाजन्यस्थानमालोक्य । श्रेष्ठीमवदत् स तान् ॥ ५९॥ भवदागमनं मान्यं । हेतु- नाऽनेन हर्पदं । क्षुधितस्याऽध्वनीनस्य । भोक्तुमामन्त्रणं यथा ॥ ६० ॥ पुनाम्बप्रश्नकन्येक्षा-मागल्यविहगादिभिः ॥ निर्धार्य धार्य यद्युक्तं । तद्विधित्साम्यमत्सरम् ॥ ६१ ॥ अथ तेऽपि तथा सर्व । कारयित्वा शुमेऽहनि ॥ तं तत्सुतेन कन्यानां । विवाहं प्रत्यपीपदन् ॥ ६२ ॥ अथ ते मुदिताः सर्वे । सम्बधदृढतां मिथः ॥ प्रथमं प्रथयामासुः । सर्वस्वजनसाक्षिकम् ॥ ६३॥ ततश्चैतेऽपि सर्वेषु । स्वखावासेपु सर्वतः॥ शोभा विचिनचिनायै-मण्डपैस्तोरणैरपि ।। ६४ ॥ अन्यामपि विवाहाहा । कारयामासुरादरात् ॥ सारां समग्रां सामग्री-मिति ज्ञाः प्रार यदिरे ॥ ६५ ॥ युग्मं ॥ संबंधदृढिमा' सुलग्नघटना सस्पर्शनं भर्मणिर । गेहालंकृति शाक'पर्पटवटी पक्वान्नपाक- १ कार्मण ·अष्टमसर्ग जयानन्द केपलि चरित्रम ॥६८॥ क्रियाः ॥ वासः काञ्चनपत्रपूगरचना'०-११ वीवाहसंवाहनं।२। 'सम्यकस्तंभ।३ जवार१४ मंडप१५ कुसुभादिक्रियाऽऽ१६ मंत्रणं१७ ॥६६॥ वेदीमण्डपतोरणादिरचना१८ वर्ण स्तथोद्वर्णकः२० शृङ्गारच चतुर्विधो२१ वरवधूयुग्मस्य लग्नक्षणे ॥ व्युच्छर्दैन वरागमो२२ ऽर्थमहिमा२३ मातुहावेशनम्२४ । हस्ते कंकणहस्तलेप२५ समयव्याघोप२६ पाणिग्रहाः२७ ।। ६७॥ एवं च विज्ञदैवज्ञदत्तलने शुभ दिने ॥ सधवा धवलध्वानै देवीकण्ठो नैकत्तयोंजिंतारवैः॥६८ स्थाने स्थाने महादानप्रीणिताऽशेपमार्गणैः ॥ महेभ्यमुख्या सख्यातलोकलाचनलोभनैः॥ ६९॥ गीतसंगीतविस्तार-सुभगरैद्भुतोस्तवैः ॥ सर्वस्वजनसत्कार-सर्वाचारपुरस्सरम् ॥ ७० ॥ कन्याभिस्ताभिरष्टाभिः । समं समभवन्महान् ॥ लक्ष्मीपुञ्जस्य तत्पित्राऽऽ-हादकारी करग्रहः ॥ ७१ ॥ सुवर्णमणिमाणिक्या- ऽदूप्यष्यादिकं बहु । लक्ष्मीपुञ्जकुमाराय । श्वसुरा ददिरे मुदा ।। ७२ ॥ युवतीमोहन कामो-जीवनं यौवनं वन।। प्राप्य मत्तेभवत्ताभि-र्वशाभिः सह खेलति ॥७३॥ ताभिः मियाभिरष्टाभि-रभिराम- गुणद्धिभिः॥ शचीपतिरिखोपेतः । शचीभिः सोऽप्यदीप्यत ।। ७४ ॥ तरुण्योपचिताङ्गीभिः। सुधामधुरगीतिभिः ॥ पतित्रताभिः खप्रेय-विचचौरीभिरप्ययम् ।।७५॥ प्रेयसीभिः समंताभि-(क्ते भोगान् यथासुसं॥दत्तदुःखप्रवासेपु। दिव्यावासेपु देववत् ॥७६।। युग्मं ॥ पितृप्रासादात्माक् पुण्या-नुभावात्परमाच सः॥ चिन्ताविमुक्तचित्तः सन् । दिव्यं सुखमविन्दत ॥७७॥ मुखेन लक्ष्मी- पुञ्जस्य । जायमानेऽप्यस्नेहसः॥ सुबह्वतिक्रमेऽप्यस्य । न धर्मः कोऽप्यहीयत ॥७८॥ यतः-सामग्गि अभावेवि हु । वस- णे वि सुहे वि तह कुसंगे वि ॥ जस्स न हायइ धम्मो । निच्छयओ जाण तं सर्दु ॥७९॥ प्राक्पुण्यवित्तसंपचिः। १ सम्यवेदि २ मुखेनोजायमानेन प्रत्यन्तरे उजायमानेन-देदीप्यमानेन ॥६॥ ३ कारस्य ·गानः मुगमन्नतिः ॥ तस्याउमपत्नमत्पुण्यैः । समं समिलिवा द्रुतम् ॥८०॥ तं वाहमुसिनं भाग्य-सौभाग्यादिगुणावहूं ॥ अहदमें रतं दृष्ट्वा । गौ मन्मानयन्ति तम् ।। ८१ ।। तस्माद्धर्मधराः कर्म-कराया अपि जज्ञिरे ।। लोकेऽपि व्यवहारो यत्-सर्वे मुण्यानुयायिनः ॥ ८२ ॥ माग्जन्मपूर्णपुण्यद्धि-प्रभावात्मभवन्ति न ॥ प्रवेष्टुं हि कदाप्यस्य । देहे गेहेऽपि चाऽऽपदः ॥ ८३ ॥ गंपदः मत्युना यान्ति । समग्रास्तं म्पयंचराः ॥ वल्ल्यो द्रुमिव नद्योऽन्धि-मिव चामिन वारकाः ।। ८४ ॥ लक्ष्मीरप्यनुरक्तेव । मगर पिनेर या ।। मणिमन्यौपधीचूर्ण-योगैरस्तं वशितेर वा ॥ ८५ ।। भृशं रसानुविद्धवाऽ थवा सुदृढवागिव ॥ रश्मिबद्धव पा लन्धा-पादेव मुपितेव या ॥ ८६ ॥ किमु वा कृतसंकेता । किं वा कार्मणिवा किल । नियंत्रिता वा निगडै-प्रेता वा कीलि- गान्ध रिम् ।। ८७ ।। दत्तदक्षिणहस्तेव । प्रीत्या पाणी कृतेव वा ॥ तदीयवेश्म राऽत्याक्षी-दक्षीणा पुण्ययोगतः ॥८८॥ सुपात्र मिपदीनाधि-स्यामोगनिजादिषु ।। सा नित्यं दीयमानापि । वैधत घधिकाधिकम् ।। ८९ ॥ मा मंस्था क्षीयते लक्ष्मी:०॥ नरङ्गिणार नामी-तिा सर्वोपकारिणी।। सर्वसौख्यावहा(तक्ति)सुक्त-विपर्ययमसूचयत् ॥९०॥ तत्सूक्तं चेदं-गृहकूपी कृपणानां लक्ष्मीर्व्यवहारिणां नगरवापी । विबुधगणैः किल कथिता। तरगिणीव क्षितीशानाम् ॥११॥ सजनाः स्वजनाश्चापि । पणिरुपुत्राय योटिगः ।। तालक्ष्म्या सुसनिर्माहा । धर्मादिमापिताः परम् ॥९२॥ लक्ष्मीः सैव हि या स्वाऽन्य-जनेभ्यः शर्मधर्मदा ॥ निरुपाधिधतुर्वर्ग-समृद्धिस्तद्वताऽऽप्यते ॥१३॥ तथोक्त-सा लक्ष्मीर्या धर्मकर्मोपयुक्ता । सा लक्ष्मीर्या बन्धुवर्गोपभुक्ता । सा लक्ष्मीर्या स्यांगभोगप्रसक्ता । याऽन्या मान्या सा तु लक्ष्मीरलक्ष्मीः ॥ ९४ ॥ ३ संयमिता प प्रत्यन्तरे ४ व्यापारिणां च सरसी इति प्रत्यन्तरे 4-लना २ अगाधारण

·अष्टमसर्गः
जयानन्द
केयलि
चरित्रम
॥६९॥
पुत्रमाग्भवधर्मस्य । फलमेवमवेक्ष्य सः॥ श्रेष्टी सुधर्मा निर्माति । चतुर्धा धर्ममादरात् ॥९५ ॥ नित्यं धर्ममिवानन्दा-
यवसायमनेकधा ।। करोति कारयत्यन्यै-मान्यैरपि स कोटिशः ॥ ९६ ॥ कोटिकोटीः पुनर्नवी-रुपार्जयदयं स्वयं ॥ तमात्मज
परं भेम्णा । तचिन्तायां न्ययुक्त न ।। ९७ ॥ सुखितः पुत्रपुण्येन । चिन्तां धर्मार्थयोश्चिरं ।। निर्माय कृतनिर्माय-धर्मः सौधर्ममाप
सः ॥ ९८ ॥ तदेकपुत्रसन्तुष्टा । तन्माता शीलशालिनी ॥ गार्हस्थ्यमनुपाल्यार्ह-धर्मात् स्वःशर्मभागभूत् ॥ ९९ ।। तयोरुपरमे-
ऽप्यस्य । न चिन्ता क्वाप्यभूत्क्याचित् ।। सतां हि पुण्यं सर्वत्र । पितृभ्रातृसुहृत्समम् ॥१००|| लक्ष्मीस्त्रीसुतसन्ताना-पाधिसकलं
सुसं ।। यश-कीर्तिमहत्वाद्य-प्यस्य सर्वातिशाय्यभूत् ॥१॥
अन्यदा पश्चिमे यामे । यामिन्या जाग्रतः सतः । धर्मध्यानपरस्याऽपि । चिन्ता तस्येत्यजायत ॥२॥ जन्मादिमदिना-
दप्याऽऽ-रम्याऽलभ्याघवन्नृभिः ॥ कुतः स्वयमियं साक्षाद् । भूयोऽभूत् श्रीरिहाऽक्षया ॥३॥ तस्येति ध्यायतः कश्चित् ।
तत्क्षणं दिव्यदेहभृत् ॥ ज्ञानीव सशयोच्छेद-पटुः प्रादुरभूत्पुरः ॥ ४ ॥ प्राप्त किमेप देवर्पि-देवो वा दानवोऽथवा ॥ योगीन्द्रो
वाऽन्यरूपस्थः । किं वाऽयं खचरेश्वरः ॥ ५ ॥ यः स कोऽप्यस्तु किन्तु स्या-तेजस्वी निस्समाकृतिः ।। उदारः सद्गुणः कश्चि-
देपामेकतरो ह्ययम् ॥ ६ ॥ स्वसद्मन्यागतः शत्रु-रपि पूज्यः सतां मतः ॥ किं पुनश्चैप वाऽज्ञात-गुणोऽप्यो मणिर्न किम् ॥७॥
क्षणं ध्यात्वेति विनयात् । स नत्वा तं कृताञ्जलिः ॥ आख्यत्के यूयमर्थः कः । कुतः स्थानादिहागताः ॥ ८॥ तस्येति विनया-
कीणों । वाणीमाकर्ण्य तं प्रति॥ प्रतिनम्य प्रमुदितः । स व्यक्तं व्याहरत्ततः॥९॥सुरःसुरंगः प्राग्जन्म-जन्मत्वत्स्नेहरज्जुभिः। अत्राऽहं
मित्रताऽऽकृष्ट समागांस्खास्पदान्मुदा॥१०॥खान्ते ते संशयः शङ्कु-रिव दुःखाकरोति यः॥ ततश्चैतं समुद्धतीवचनं मेऽद्य वैद्यति॥११॥
॥६॥

·अतस्त्वमवधानेन । मदुक्तमधुना शृणु । तथाहि जंबूद्वीपेऽत्र । भरतार्दै च दक्षिणे ॥ १२॥ मध्ये मध्यमखण्डस्य । माणि- पूरपुरं पुरा ॥ अभूत्तत्र च भूपालः । श्रीपालः कालवद् द्विषाम् ॥ १३ ॥ धन्योऽवदान्यमूर्द्धन्यो । मान्यो धनपतिर्द्विधा । नाम्ना- ऽर्थेन च सार्थेश-स्तत्राऽऽस्ते वासकृत्कृती ॥ १४ ॥ प्राणेभ्योऽपि प्रिया तस्य । प्रिया प्रीतिमती सती ॥ सम्यग्नामाट्यसुत्रामा । तयोर्गुणधरः सुतः ।। १५ ॥ द्वासप्ततिः कलास्तस्य । सोमस्याऽप्यमलाः सदा ॥ स्फुरन्तिसाऽखिला विद्या । इव हृद्या गुरोरिव ॥ १६ ॥ क्रमात्स यौवनं प्राप्तः । पित्राऽऽशु परिणायितः । महोत्सवैर्महेभ्यानां । धन्याः कन्या गुणोत्तराः॥ १७ ॥ प्रेयसीभिः समं वाभिः । समन्तादप्युपासितः ॥ भोगान् स स्वेच्छया भुक्ते । नित्यमर्जति च श्रियः ॥ १८ ॥ क्रीडाकृतेऽन्यदा सोऽपि । समित्रादिपरिच्छदः । गच्छन् स्वच्छमतिः रिं । विशदं विशदाशयम् ।। १९ ॥ बारणश्रमणं ज्ञान-चतुष्टयविराजितं ।। दिप्टथा दृष्ट्वाऽभिगम्याऽऽशु | सादरः सन्नवन्दत ॥ २०॥ युग्मं ॥ तसै धर्माशिपं दत्वा । विदित्वा भद्रकं च तं ।। गुरुर्दयाऽनृताचौर्य- ब्रह्मचर्यापरिग्रहान् ॥ २१ ।। पश्चाऽपीमान् यमान् देश-सर्वभेदान् सविस्तरं ।। नानानिदर्शनाऽख्यात-फलं चाख्यत तं प्रति ॥ २२ ॥ स धर्मोपनिषद्भूतां । तदीयां धर्मदेशनां ॥ सम्यक् श्रद्धाय सन्ध्याय । खबुद्धौ स्खे हृदि न्यधात् ।। २३ ।। ततः सम्य- क्वमादत्त । व्रतानि च यथारुचि ॥ अभक्ष्याऽनन्तकायादि-नियमांश्चोचितान् स तु ॥ २४ ॥ अदत्तादानरूपं च । स तेष्वप्यग्र- हीद् व्रतं ।। विशिष्य निरतीचारं । रुच्या परमयाऽऽत्मनः ॥२५॥ सोऽपृच्छत्तत्स्वरूपं श्री-गुरूंस्तस्य तितिक्षया ॥ तेऽप्यूचुः शृणु वत्स! त्वं । तार्तीयिकमणुव्रतम् ॥ २६॥ मणितृणादिमात्रस्या-ऽप्यन्यसम्बन्धिनः सतः॥ तन्नाथेनावितीर्णस्या-नादानं यत्तदेव ।। २७ ॥ त्रिविधेन त्रिधाऽपि स्या-त्तत्केपाञ्चित्कथञ्चन ॥ द्विधाऽपि विविधैनैत-दिति वा देशतस्त्विदम् ॥ २८ ॥ अन्येऽपि

·अटमसर्ग:
पानन्द
केलि
चरित्रम
11७०॥
वहवो भेदाः । संभवन्त्यत ते परं ।। अर्हास्तेपामसत्वाना-मित्यथो शृणु तत्फलम् ॥ २९ ॥ एषु मेदेषु ये येन । प्रपन्ना यादृशा
यदा ॥ 'आराद्धाच विराद्धाश्च । तेऽनुरूपफलप्रदाः ॥ ३० ॥ तथाहि-
पवितविस्मृतनष्टहताहित-स्थितमदत्तमिहाऽन्यधनाद्यपि ॥ अणुतमं यदिवाऽनणु लाति यः । स पतिता नरके नरकेसरी
॥ ३१ ॥ विविधबन्धवधैश्च स पीड्यते । बहुविधाऽसुखदौःस्थ्यदरिद्रताः ॥ बहुभवारविमीवतिदुर्गति-प्रपतनाहितसंहतिसंगमाः:
॥ ३२ ॥ द्वितयलोकविनाशकलङ्किता-सुकृतमूलविमूलनमूर्खताः ।। धृतिमतिप्रभृतिक्षतयः क्षणात् । तमनुयान्ति तथा च विप-
त्तयः ।। ३३ ।। त्रिभिर्विशेपकं ।। इति विमृश्य हितं परकीयकं । सकलवस्तु तृणाद्यपि ये मुदा ॥ परिहरन्ति विवेकशः सदा ।
नियमतोऽभिमता जगतोऽपि ते ॥ ३४॥ यथौचित्याचाराद्धेऽस्मिन् । द्वेधाऽपि शिवसंपदः ।। पुंसां लोकद्वयीसिद्धि-थाऽपि सर्व-
शुभावहा ॥ ३५ ।। अनर्थसार्थाः पृथवोऽप्यपार्था । एव प्रथन्तेन विवर्णवाग्वत् ।। अर्थाः समात्रिपुमर्थसिद्धथै । सिन्धूदभारा
इव न क्षयन्ति ॥ ३६ ॥ स्थिताः स्थिरा एवं जगत्यदत्त-त्यागं प्रतिज्ञाय कुलाद्विद्ये ॥ अनन्तवनित्यमनन्तमेकं । यशो जग-
द्व्यापि जयत्यमीपाम् ॥ ३७॥ तेजखिना महिमरश्मिवदादिमास्ते । सौम्यात्मनां तुहिनरश्मिवदग्रिमास्ते ॥ सर्वोपकारकरणोद्य-
तजीवितानां । धुपैव वारिदवरा इव ते भवन्ति ॥ ३८॥ तृतीयाणुव्रतस्येति । पालनाऽपालनोद्भवे ॥ शुभाशुभ फले श्रुत्वा ।
तत्सम्यक् पालयेचिरम् ।। ३९ ॥ तथेति प्रतिपद्याय-ममायं सपरिच्छदः ॥ तान् वन्दित्वाऽगमद्वेश्म । स स्वं तद्भावभावितः ॥
॥४०॥ विधायाऽवाधया धर्मा-द्यास्त्रीन् सफलान् स च ॥ लक्ष्म्मानन्त्येऽपि भाग्यं खं । परीचिक्षिपुरन्यदा ॥४१॥ माता-
१ तेषा विराष्धाराध्यान ! फल गृणु शुभाशुभं-इति पाठान्तरं २ विपदोऽखिलाः प्र. ३ निष्फला ४ आकाशवत् ५ सूर्यः ६ चन्द्रः
॥७॥

·पितृनथाऽपृच्छय । प्रियाः स्वाः स्वजनानपि ।। प्रणितान्यगणेयानि । पणित्वा लाभदान्यपि ॥ ४२ ॥ अगाद्देशान्तरे दूरे । पुरं पृथ्वीप्रतिष्ठितं ॥ प्राभृतैः प्रभुमानन्ध । पुरान्तस्तदनुज्ञया ।। ४३ ॥ भाटकातगृहे पण्या-न्यानाय्य सपरिच्छदः ॥ नित्यं देवान् गुरूंथार्चन् । धर्मनिष्ठः स तिष्ठति ॥ ४४ ॥ चतुभिः कलापकं ॥ वणिपुत्रान् श्रियां पात्री-कुर्वन्मधुरया गिरा ॥ मित्रीकुर्वन् बहन लोकान् । धर्मशास्त्या पवित्रयन् ॥ ४५ ॥ करोति कारयत्येवैर्व्यवसायाननेकशः ॥ व्यवहारस्य शुद्धथैव । साधर्म्यस्य हि जीवितम् ॥ ४६ ॥ युग्मं ॥ ततः साऽपि प्रयत्नेन । साध्या हि गृहमेधिनां ॥ तृतीयत्रतसम्बन्धाऽ-तिचाराणां विवर्जनात् ॥४७॥ न्यूनाधिकतुलामाने १ । स्तेनाऽऽनीतादिसंग्रहः २ ।। प्रतिरूपक्रिया ३ स्तेना-ऽनुज्ञाऽ४ रिनृपभूगमः ५ ॥४८॥ इति पञ्चाप्प- मून् व्यस्तान् । समस्तांचाऽपि वर्जयन् ॥ पूर्णप्रसिद्धिमाहात्म्यः । सुखेन श्रियमर्जति ॥ ४९ ॥ युग्मम् ॥ अमेयां श्रियमर्जित्वा । जित्वा भाग्येन दुर्दशाः ॥ विशांपति वशीकृत्य । तत्र धर्मोन्नतीळयात् ॥५०॥ नरेन्द्राऽनुमतः पित्रा-चाहूतश्च स सार्थपः ॥ पूर्व प्रस्थाप्य सार्थ खं । सर्व पश्चात्ततोऽचलत् ॥ ५१ ॥ अथो वाजिनमारुह्य । जवेनाऽध्वनि स व्रजन् ।। नामाकरपुराऽरण्या-द्यतिक्रामन् यथाक्रमम् ॥५२॥ प्रातः कुतश्चिन्नगरा- निर्गत्यानन्दिनि वने । दूरान्तरावधि प्राप्तुं । जवायावत्प्रयात्ययम् ॥ ५३ ॥ युग्मम् ॥ तावत्पथि पुरः पश्य-त्यश्वारूढः स कुण्डले ॥ रम्ये मणिमये दिव्य-देव्याः कर्णच्युते इव ॥ ५४॥ ते तारतेजसी सारे। अपि वीक्ष्य तदा ततः ॥अर्कालोकादिव दृशौ। निरीहोऽयं न्यवर्तयत् ॥ ५५ ॥ मणिमालामयं हारं । सारं चाग्रे स दृष्टवान् । मणिरत्नसुवर्णीषैः । पूर्ण कुम्भमपि क्रमात् ॥५६॥ "त्याऽन्यदिने प्रत्यन्तरे ।

·अष्टमसर्गः
केयलि
चरित्रम
७१॥
खात्तातास्था मनसि । कृत्वैतां निःस्पृहाऽग्रणीः ॥ पत्पूर्णनिधि रज्जु-मालामिव च सोऽत्यजत् ॥५७॥ सोऽचिन्तयच्च किमिदं
। कथं चाऽगात्पुरो मम ॥ एतत्त्रयमिति ज्ञातु-मीहे किं वेति चिन्तया ॥ ५८ ॥ सोऽथ विसयविस्मेर-मना मार्गमतित्रजन् ।।
अकस्मात् श्रान्तमद्राक्षीत् । सवेगमपि तं हयम् ॥ ५९ ॥ अश्वादुत्तीर्य तस्थौ स । यावचिन्ताऽऽकुलः किल ॥ तावत्तत्क्षणमेवैतं ।
गतप्राणमिवक्षत ॥ ६० ॥
स विच्छायमुखः खेद-मेदुरो हृदि दध्यिवान् ॥ किमश्वोऽयं तृषाद्या । मूर्छितो वा मृतोऽथवा ॥ ६१ ॥ अचेतनीकृतः
किं वा । क्षुद्रदेवेन केनचित् ॥ इत्यादि क्षणमामृश्य । दैवं प्रत्यवदत्तदा ॥ ६२ ॥ युप्मं ॥ रे दैव! किमकास्त्वि-मकाले संहर-
अK ॥ जात्यं तेजखिनं सर्व-लक्षणाढ्यं तुरङ्गमम् ॥६३॥ वक्रवक्त्रमपि खामि-भक्तं चित्तप्रियङ्करं ।। रङ्गाद्गतिकरं मार्ग-सहायं
चलवत्तरम् ॥ ६४ ॥ कृशकर्ण मृदुमध्य-संस्थानं विपुलासनं ॥ ऋद्धिदं मांसलं सर्व-गुणोपेतं सुखावहम् ॥६५॥ त्रिभिविंशेपकं ॥
मदपेक्षाविमुक्तयेत् । त्वमेवमकृथास्तदा ॥ कुर्वीथाः स्वेप्सितं किन्तु । मा म्लानि सुकृतस्य मे ॥ ६६ ॥ इत्यात्मसाक्षिकं प्रोच्य
। विनाऽवं स्वस्य दुष्करं ॥ मार्गोल्लंघनमित्यत्रा-ध्वन्यः कोऽपि भिषग्वरः ॥६७॥ यद्येत्योपकृतिप्रह-श्चिकित्सत्यौपधैर्हयं ॥
जीपयत्यपि चाऽसै त-ददामीयन्मितं धनम् ॥ ६८ ॥ युग्मं ॥ प्रतिज्ञापूर्वमालोच्ये-त्येतद्भाम्यनितस्ततः ॥ आलोकयति सर्वा
अ-प्याशा आशावशो भृशम् ॥ ६९ ॥ वेला बयप्यतिक्रान्ता । तस्यैवं कुर्वतः सतः ॥ नाऽऽयासीत् पथिकस्तत्र । पथि कश्चि-
जनस्तदा ।। ७० ।। परं चिरं प्रयासोत्था । तृपा तस्याऽपिवत्सुखं भवत्भृशं]|तयादितः स सार्थेशः श्रान्तोऽपि वनमभ्रमत् ।।७१॥
पथः शुद्धिं प्रथयितुं । परं नोपरतस्ततः ॥ न चाऽलभत तच्छदि । न मर्मज्ञ विना हि सा ॥ ७२ ॥ ततः खिन्नः कचित्सान्द्र-
॥७॥

·छायोच्छाये तरोस्तले ॥ तिष्ठत्मागत्य यावत्स । तावदम्भोभृतं दृतिम् ॥ ७३॥ तच्छाखालम्बिनं पश्य-त्यू;ऽऽलोकी गल- अलं ।। कस्याज्यं केन वा पूर्णः । पाथसाऽस्य पतिः पुनः॥७४ ॥र गतः स च चेद् दृग्भ्यां । दृश्यते प्रार्थ्यते तदा ॥ निपी- यते च पानीयं । वृदुःखं चाऽपनीयते ॥७५॥ इत्यन्तःकरणस्याऽन्तात्वा सत्वाधिकः स तु ॥ यावत्तत्रोपविष्टस्तद्-द्रुमशा- साग्रगः शुकः ॥ ७६ ॥ नृभापयैव सुव्यक्तं । तापत्तत्र च तं प्रति ॥ उवाच तृपितोऽत्यन्तं । दृश्यते तागिगितैः ॥ ७७ ॥ ऊध्वं दृतौ च दृष्ट्वाऽम्भः । पिपासुरपि नाऽपिवः ॥ किन्त्वेवमेवासीनश्च । श्यत्तस्याऽचक्ष्व कारणम् ॥ ७८ ॥ अन्यच्चान द्रुमे मेऽस्ति । कुलाय स्वकुलायकृत् [पासो नित्यं स्वीयैः सह] ।। वसामि तत्र स्वैरं चाततस्त्वमतिथिर्मम ॥७९॥पुण्यैरेवाऽऽप्यते सद्भिर्यादृशस्तादृशोऽतिथिः।। मादृशस्तु साम्य-गुणः किमिति कथ्यते ॥८०॥ महानुभाग भोः पुण्य-ज्योत्साज्योत्स्नापते ततः॥ यत्तत्सत्कमपि वेत-दम्बुस्त्वं पिव सत्वरम् ॥ ८१ ॥ एकाश्रयत्वसम्बन्धा-दनुज्ञाप्युचिताऽस्य मे ॥ अतो मयि कृपां कृत्वा । तृपां हृत्वा सुखी भव ॥ ८२ ॥ तपायामधृतिढा । तस्यां सत्यां न धर्मधीः । ततश्च धृतिमान भूत्वा । पुनः पुण्यं समाचरेः ।। ८३ ।। तदुक्तं-सब्वत्थ संजमं । संजमाओ अप्पाणमेव रक्खिज्जा ॥ मुच्चइ अइवायाओ। पुणो विसोही नयाऽविरई॥४४॥ हे कीरकुलकोटीर । यदुक्तं किल कोविदैः॥ शृणु तत् त्वं न जानासि । तत्त्वं धर्मगतं यतः ॥८५॥ यत्त्वया मे हितं प्रोचे। न तत्त्वविदां हितं ॥ यतस्त्वं न हृतेर्नापि । तजलस्याऽधिपत्यभाक् ॥ ८६ ॥ यश्च यस्याधिपस्तेन । यद्दत्तं श्रद्धया सतां ॥ , तावत्तद् भाववेदिवत् प्रत्यन्तरे । २ तना प्रत्यन्तरे ३ प्र० कुटीराकूटसविदा

·अष्टमसर्गः
देपलि
चरित्रम
॥२॥
खामिदत्तवया तत्रा-ऽदचदोपो न विद्यते ॥ ८७ ।। अदवं नाददेऽत्रेति-प्रतिज्ञातवतां सतां ॥ लोकद्वयेऽपि सर्वाः स्युः। संपदस्त-
पदाश्रयाः ॥ ८८ ॥ अदत्तग्राहिणां नृणां । न गुणः कोऽपि गण्यते ॥ न सुसं न यशो न श्री-न धर्मः किन्तु दुर्गतिः॥ ८९ ॥
अदनादानदोपस्त्वा-रूढः सकदपि ध्रुवं ॥ आजन्मार्जितसत्कीर्ति । तत्क्षणादेव लुम्पति ॥ ९० ॥ ततश्च तत्ते सम्बन्धि । न जलं
नाददे च वत् ।। लद्वचसाप्यथो नैव । प्राणान्तेऽपि पिबाम्यहम् ॥ ९१ ॥ मरणं सकृदेव स्था-जलापाने तृपोदयात् ॥ सकृदप्य-
विचारेऽस । तत्कर्ता तदनन्तभाग् ॥ ९२ ॥ विधापीत्यस्य तद्दाढ्य-वतः सार्थपतेस्तथा ॥ कथां कथयतस्तथ्यां । साकं शुक-
शकुन्तिना ॥९३|| क्षणाददृश्यीभूतेऽस्मिन् । विसितस्य पुरः पुमान् ॥ कुतोऽप्याविरभूत्कश्चि-दकस्मादप्यचिन्तितः ॥१४॥ युग्म।।
आगत्य सत्यसन्धाय। नमस्तसै विधाय सः॥तमभ्यधाचमेवैकः सात्विक स्ववते दृढः॥९५॥ इत्यादितत्कृतां श्लाघां। खां श्रुत्वा
सार्थपोऽलपत् ॥ त्वमप्पसि गुणीहाऽन्य-गुणान् दृष्ट्वा च मोदसे ॥ ९६ ॥ परं भवते पृच्छामि । चरित्रं चित्रकृत्तव ॥ वद कस्त्वं
किमर्थ च । तवावागमनं कुतः ॥ ९७ ॥ सोऽप्याख्यत् शृणु भो भद्र-प्रकृतेऽनिकृते कृतिन् ! ॥ तथाहि भरतेचैव । वैताढ्यो
धरणीधरः ॥ ९८ ॥ तत्राऽऽस्ते दक्षिणश्रेण्यां । यथार्था विपुला पुरी ॥ चन्द्रविद्याधरेन्द्रस्य । राजधानी सुविश्रुता ॥९९॥ तस्यां
विशदनामाऽभूद्विद्याधरनरोत्तमः ॥ विमला मणिमालेव । मणिमाला च तत्प्रिया ॥ १००॥ तयोस्तनूजः सूर्योऽहं । समये ग्राहितः
कलाः । अध्यापितय सर्वाणि । शाखाण्यध्यापकाऽन्तिके ॥१॥ मित्यतीताः प्रतीताश्च । प्रज्ञप्तिप्रमुखाः सुखात् ॥ पित्रादिदत्ता-
थितार्थ-दात्रीविंधा असाधयम् ॥२॥ तद्धलालीलया शैला-द्यास्पदेष्वीप्सितेष्वहं ॥ विचरन् स्वेच्छया नित्यं । विलसामि वसामि
च॥ ३ ॥ शक्तित्रयादयः कस्यापि । किमपि स्थाम धाम वा ॥ प्रायो न मन्ये प्रौढोढ-रामाभिश्व समं रमे ॥४॥
॥७२॥

·-- अन्यदा विमलाचार्य-सन्निधौ धर्मदेशनां ।। श्रुत्वा प्रबुद्धस्त्यक्तद्धि-दीक्षामादत्त मे पिता ॥५॥ स्वात्मनि द्विविधामाधाद् ग्रहणासेवनादिकां ॥ यथानापमयं शिक्षा । सद्गुरूनारराध च ॥६॥ तपःसंयमसंपन्नाऽ-नेकलब्धिर्गुणोदधिः ॥गुरुप्रसादसम्प्राप्त- सर्वसातिशयश्रुतः ॥ ७ ॥ विनयर्द्धिसमृद्धः स्वोत्कृष्टानुष्ठाननिष्ठधीः ॥ धीरः परीपहाऽक्षोभ्यः । प्रमादमदमुक्तहृत् ॥ ८॥ क्रमेण स्वगुरूपान्ते । प्राप्ताचार्यपदः क्रमात् ।। चारुचारित्रवैशद्या-ज्याप्तज्ञानचतुष्टयः ॥९॥ भव्यप्राणिप्रबोधार्थ । पृथिव्यां विहरंश्चिरं स्वव्याहारैः सुधासारै-रिव तां सरसां सृजेत् ॥ १० ॥ चतुर्भिः कलापकं ॥ अथाऽहं गृहवासान्त-सन् पितृधूरां धरन् ।। कुकर्मतः कुसंगाच । कुतश्चिचौरतां दधौ ॥११॥ विद्यापलैरनेकैश्च । स्वयं धनमनर्गलं ॥ भूपादीनां भूचराणां । निरन्तरमपाहरम् ।। १२॥ चौर्यबुद्धया च मे क्रौर्य-महार्य मानसेऽवसत् ।।दोपाचाऽन्येऽपि तरलेहा-दिव तत्र स्थिति व्यधुः ॥१३॥ सत्यसन्मतिसन्तोप-क्षमादमदयादयः । गुणाः सर्वेऽप्यतो भीताः। प्रोपिता मुपिता इव ॥१४॥ असिन्नवसरे सार-मद्भाग्याऽऽकारिता इव ॥ महर्पयो मञ्जनकाः । पूज्या विशदसूरयः ॥१५॥ प्राप्नुवन् विपुलापुर्या-- मार्याणां निकरैः सह ॥ निशम्यागममुद्यान-पालादेः समहोत्सवम् ॥ १६ ॥ खेटेन्द्राधैर्मयाऽन्यैश्च । सर्वैः सह परिच्छदैः ।। गत्वाऽमी वन्दिता भत्त्या । प्रमुदा संस्तुतास्तथा ॥ १७ ॥ युग्मम् ॥ तद्धर्मदेशनायुद्धा । वहवोऽपि प्रपेदिरे ॥ सम्यक्त्वदेश- चारिता-एचितं खरुचेरिमे ॥१८॥ गतेषु तेषु स्वस्थान-२मयो मां महाहितं ॥ धर्मोपदेशमादिश्य । न्यक्षशिक्षापुरस्सरं ॥१९॥ सरझं माहितः स्तैन्य-नियम नयमञ्जुलं ॥ तैधा पितृभिः पूज्यैः । सोऽहं मोहं च मोचितः ॥२०॥ युग्मम् ॥ अदत्तपरिहारस्य 1. संवा शेषिताराया। २ प. महान्दै ३ विस्तृत

·अष्टमसर्गः
केपलि
चरित्रम
nsan
पालने ते निदर्शनं ।। ते मह्यं दर्शयामामु-र्मव्रतस्थैर्यसिद्धये ॥ २१ ॥ लोकद्वयहितां न्यक्षां । गुरोः शिक्षा समीक्ष्य च ॥ स्वचि-
तेऽहं वहन् भक्ति । मपेदे तन्निदेशतः ॥ २२ ॥ किंचेदं चेतसि स्वीये । चिन्तयांचवानहं ॥ सकृत्परीक्षे तं तात-निदर्शित-
निदर्शनम् ॥ २३ ॥ किमाकारः किमाचारः । कीदृग्दायश्च स व्रते । महर्पयोऽप्यमी श्लाघां । कुर्युर्यस्य निदर्शनात् ॥ २४ ॥
विमृश्येति बने यान्तं । भवन्तं समुपस्थितः ।। अदीदृशं पथि भ्रष्टान् । मणिकुण्डलसेवधीन् ।। २५ ।। तान् दृष्ट्वाऽपि तदादाने ।
न मनार ते मनोऽभवत् ।। त्वदुःखाय च जात्याऽश्व-मपि तेऽदर्शयं मृतम् ।।२६।। सम्पत्येतं च जीवन्तं । दर्शयामि स्वविद्यया ।
तन्मुदाऽश्वं तमारुह्य । बन्यो! ब्रज निजं पुरम् ॥२७॥ तथा तव तृपाञ्जस्य । जलापूर्णदृतौ दृशं ॥ दापयित्वा शुकीभूय । मुदाऽहं
त्वां न्यमन्त्रयम् ॥ २८ ॥ तथाऽपि न त्वयाऽपायि । परादत्ततया पयः॥ मर्पितैपा तृपा किन्तु । दुर्द्धोऽपीति कौतुकम् ॥२९॥
कथं वा न भवान् भद्र ! । भविनां भुवि भद्रभूः ॥ सत्यप्रतिज्ञ एवं यः । स्वत्रतं निरवाहयत् ॥ ३० ॥ जात्य जांबूनद.
स्येव । परीक्षवं मया कृता । स्वसिन्नेवाऽनघा श्लाघ्या-ऽनय॑ता च त्वया दधे ॥ ३१ ॥ गुरोगिरां प्रतिष्टाऽऽप्सीत् । सन्धया
सिद्धयाऽनया ॥ अथेदानीं ददे तुभ्यं । मिथ्यादुष्कृतमात्मना ॥३२॥ तृतीयाऽणुव्रतस्येति । दायमाढ्यतमं तव ।। दृष्ट्वा तुष्टोऽ-
स्मि तत्किञ्चि-दादायाऽनुगृहाण माम्।।३३।।इत्युक्त्वाऽहं नभोगामि-विद्या पठितसिद्धिदां ॥ सद्यः[प्रादा]प्रादान्मुदा भक्तिं । कर्तुं
तुम्यं सधर्मणे ॥ ३४ ॥ अन्यदप्युचितं विद्या-मंत्रौपध्याद्यनेकधा ।। भक्क्या दत्वा धनं भूरि । दातुं तु त्वामयाचिषं ॥ ३५ ॥
विद्यामादाय तत्सर्वा । मां सन्तोप्य त्वमप्यथ ॥ अपृच्छः खच्छधीमा भोः । कस्येदं निखिलं धनम् ।। ३६ ॥ श्रुत्वेति त्वां प्रति
१ मुवर्णस्य
॥७३॥

·प्रोगे । ममैवेदं हि सम्प्रति ॥ परं पुरा ममाऽन्येपा-मप्यत्र गृहितं कियत् ॥ ३७ ।। इत्यार्ण्य प्राह सार्थ-चाहः साहसिकाग्रणीः ॥ हे। खेचराचरन्नेव-मनुपे वचनीयताम् ॥ ३८॥ एकतः कौतुकं धर्म-तत्त्वं सं विन्दसेऽन्यतः ॥ रुपेव कुरुपे तसा-द्विपर्ययमपर्ययम् ॥ ३९ ॥ चौर्यागतश्रिया साई । संगतं शुद्धमप्यदः ॥ अशुद्धं ते धनं जन्ने । मयेनेनाऽसिलं पयः ॥४०॥ प्रतिपन्नोऽसि चेद्धर्म-मन्तिके स्वपितुर्गुरोः ॥ तं च प्रतिष्ठां नेतुं चेद् । वाञ्छा खच्छात्मनो- ऽस्ति ते ४१ ॥ यदि चौर्यान्निवृत्तोऽसि । सद्वत्तो भविताऽसि चेत् ॥ तदा लोवमिदं सर्व । स्थाने स्थापय सत्वरम् ।। ४२॥यद्य- दीयं धनं किश्चिद् । ज्ञायते सर्यतेऽथवा ॥ अभुक्तं वाऽथ भुक्तं वा । तत्तत्र प्रापयाऽखिलम् ॥ ४३ ॥ इत्थंकारं विधा शुद्धया । कते तस्मिंस्तवाऽधुना ॥ पिपुलः पुण्यसंभारः । ख्यातिः प्रीतिश सर्वतः ॥४४॥ गिराऽथ सार्थया सार्थ-वाहस्यैवं प्रशस्वया । प्राप्तप्रीतिरह सर्व । तथैवाऽकरवं क्षणात् ॥४५॥ ततः सुकृतिनां सर्व-कृतिनां चारणीभवान् ॥ स्खचिचकल्पितस्वार्थ-स्याऽश्वजीवितदात४ि६॥ विमृश्याऽऽवश्यदेयत्व-मन्यथा तु व्रतव्यथां ।। मयि तावतिथं वितं । दातुं मम पुरोऽकरोत् ॥ ४७ ॥ बह्वाग्रहेऽपि नातं त-मया कियदपीत्यदः ॥ त्वया मत्साक्षिकं धर्म-स्थानेषु व्ययितं मुदा ।। ४८ । विभिर्विशेषकं ।। संकथाः प्रथयित्वैव-मावां मुदितमानसौ ।। स्वस्थाने प्रापतां पाप-तापहृद्धर्मचिन्तकौ ॥ ४९ ॥ खस्थानसंस्थोऽपि तथा तथा भवा-नवाप्य धर्मावसरान् परम्शतान् ॥ अर्हद्विहारप्रतिमादिमानि सत्-पात्राणि सप्ताऽपि सदाप्यपू- पुपत् ॥५०॥ दीनादिदानान्यपि सर्वदाप्यदाः । सम्यग्वताऽभिग्रहपालन व्यधाः ॥ पुरः पुनर्भद्र यथा यथा वृथा । भवन्त्यना प्र. खेचर वदन्ने । २३० वदसे ·अष्टमसर्गः जपानन्द फेलि যদি 10530 धनसार्थमोपिणः ॥ ५१ ॥ नन्दीश्वरद्वीपसुराद्रिशत्रु-जयोजयंतादिसमग्रतीर्थान् ॥ कृताऽकृतान् व्योमगविद्ययाऽथ । पूजोत्सवैः मुप्रथितानकाीः ॥ ५२ ।। मन्त्रीपधिप्रभृतिसर्वमथो नभोग-विद्यादिवित्तमखिलं च कृतार्थयित्वा ॥ तत्तत्परोपकृतिभिः कृतिनां मदापि । स्खं जीवितं सुचरितैर्भरितं व्यधास्त्वम् ।। ५३ ।। भावात्समाराध्य चिरं स दान-शीले तपो भावनयाऽन्वितं च ॥ निधाय धर्मे धनमुज्ज्वलं स्व-मायुः प्रपूर्य त्वमभूरि- हैपः ॥ ५४ ॥ सेटः पुनः सद्गुरुदेशितं तं । धर्म विशुद्धं विधिवद्विधाय ॥ स्वायुःक्षयेऽभूवमहं महर्द्धिः । पल्यायुवान् व्यन्तरनि- जरेन्द्रः ।। ५५ ॥ त्वया पुरा जन्मनि सार्थवाह-भवे खरुच्या सुकृतं कृतं यत् ।। तसाद्भवेऽसिन्नवतारघस्रात् । प्रभृत्यभूत्ते सक- लार्थसम्पत् ।। ५६ ।। अहं पुनः प्राग्भवरूढधर्म-स्नेहादिहाऽऽगत्य गृहे त्वदीये । अक्षीणलक्ष्मीः परमादरेणाऽऽ-विर्भावयामास मुसाय शश्वत् ॥ ५७ ॥ इत्युच्या व्यन्तराधीश-स्तत्सन्देहं निरस्तवान् ॥ दिव्यनेपथ्यहारादि-दानैश्च तमतोपयत् ॥५८॥ ततो गवस्तमापृच्छय । स्वस्थानं व्यन्तरामरः ॥ लक्ष्मीपुञ्जमहेभ्योऽपि । मुदितः प्राग्भवश्रुतेः ॥५९॥ विमृशंश्च क्षणं तत्र । लेभे जाति- स्मृति ततः ॥ सर्व सुरोक्तं निश्चित्या-ऽहद्धर्मेऽतिदृढोऽभवत् ।। ६० ॥ युग्मं ॥ अमुञ्चन् सततं धर्म-मकुर्वन् गर्हिता क्रियाः ॥ अनर्गलं ददद्दानं । शिष्टानां सङ्गतिं सृजन् ॥ ६१ ॥ स तु सातोदयाद्भोग-फलकर्माऽनुभावतः ॥ समग्रां भोगसामग्रीं । चिरं प्राप्याऽकृतार्थयत् ॥ ६२ ॥ युग्मम् ॥ अन्यदा तु गिरः प्राप्य । गुरोर्भानोरिव प्रभाः ॥ प्रभात इव तच्चित्तेऽ-भूद्विवेकः प्रकाशवत् ॥ ६३ ॥ ततः सरङ्गसंवेग- 1 मानोमांसमिर गुरोगिंग लन्येयुगगमे इति प्रत्यन्तरे ||७४॥

·जलक्षालितकश्मलः ।। लघुकर्मा महेभ्यः स । महेभ्यः सप्रथां मुदा ॥६४॥ तपस्यामाददे तस्याऽ-म्यणे चेभ्यजनैः समं । अध्यै- टैकादशाग्यादि । तपश्च बहुधा व्यधात ॥ ६५ ॥ विभिर्विशेषकं ।। प्रपाल्य शुद्धचारित्रं । मृत्वाऽन्तेऽनशनादिना । द्वादशे त्रि- दिवे देव-श्रियं सम्प्रापदुत्तमाम् ॥ ६६ ।। अब्धीन् द्वाविंशतिमायु-(क्या देवभवे ततः ।। नृपीभूय यथाख्यात-चारित्राऽवाप्त- केवलः ॥ ६७ ॥ पृथ्व्यां विहृत्य सम्बोध्य । भव्यान् सेत्स्यत्ययं ततः ॥ भविताऽप्टगुणः सिद्धः । सिद्धानन्तचतुष्टयः ।। ६८ ॥ भो भो भन्याः पूर्ववृत्तान्तकान्तं । लक्ष्मीपुञ्जस्येति वृत्तं विदित्वा ॥ तत्त्वाभ्यासान्निमिमीध्वं प्रयत्नं । तार्तीयीकाऽणुवताराध- नाय ।। ६९ ॥ ग्रहणत्यागयोरेव-मदत्तस्य निदर्शनात् ।। प्रयुद्धा निपिपेधैपाऽ-प्यदत्तादानमाभवम् ॥७० ॥ प्रपेदेऽन्यदपि श्राद्ध- योग्यं धर्ममियं मुदा ॥ तदा गिरा कुमारस्य । सत्सङ्गो हि सुरद्रुमः ॥७१ ॥ एपा वधूवरौ तौ च । धर्मसाधर्म्यतस्ततः अवर्तन्त मिथः प्रीत्या । सुखसर्वस्वसङ्गताः ॥ ७२ ।। धर्मसौख्यमये काले । व्यतिक्रान्ते कियत्यथ ।। कुमारोऽन्येचुरद्राक्षी-न्निशि समे कचित्पुरे ।। ७३ ।। गिरेः कस्यचिदा- सन्ने । कुरूपं भिक्षुरूपिणं ॥ आत्मानं दधतं मूर्ध्नि । काष्ठभारं चतुष्पथे ॥ ७४ । युग्मम् ॥ स प्रबुद्धस्ततो दध्यौ । मनोवाग्गो- चरातिगः ।। अहो असंभवी स्वप्नो । न जाने किंफलो ह्ययम् ।। ७५ ॥ दक्षिणाक्षि क्षणं तस्य । तत्साक्षीव तदाऽस्फुरत् ॥ तन्नि- मित्तां स निश्क्येि ।खोपायाऽव्यभिचारिताम् ॥७६॥ कारयित्वा ततः प्रौढं । पटं तत्र च नैपुणात् ॥ दौरा]कारुणालीलिसत्सवं । यथादृष्टं पुरादिकम् ॥ ७७ ॥ नगक्रीडासरोवापी-चतुष्कागृहादिभिः ॥ लिखितैर्वर्णकर्वण्यः स पटोऽभून्मनोहरः ॥ ७८ ॥ अथास्ति तत्पुरोधाने । चैत्यं श्रीऋषभप्रभोः ॥ स तद्द्वारमिलद्वारं । सत्रागारमचीकरत् ।। ७९ ॥ तत्पुरः पीठमेकं स ।

·अष्टमसर्गः
केवलि
জঙ্গি
पत्रधारैरपत्रयत् ।। सममप्यसमं प्रोचं । वृत्तं सजनचित्तवत् ॥ ८०॥ नानास्थानाऽऽगवान् सार्व-दिकान् दीनादिकानपि ॥ नित्यं
भोजयितुं सो-ऽथा दिशत्स सकिङ्करान् ।। ८१ ॥ तं चित्रितपटं पीठे । विस्तारयितुमन्वहं ॥ तान् दर्शयितुमादिक्ष-दर्य दक्षान्
खसेवकान् ॥ ८२ ॥ एवं कृते च यः कोऽपि । स्थिरदृष्टिनिरीक्ष्य तं ।। तत्पुराद्यभिधां ब्रूते । मेलनीयः स मे जनः ॥ ८३ ॥
उपद्रवेभ्यः सर्वेभ्यः । प्रयत्नेन निशाखपि ।। रक्षानियुक्तैर्युष्माभिः । पालनीयः पटः स तु ॥ ८४ ॥ इत्यादि शिक्षिता दक्षा-स्ते
कुमारस सेवकाः ॥ यथादेशमिदं सर्व-मन्वतिष्ठन् मुदा सदा ॥ ८५ ॥ ततश्च चैत्ये सत्रे च । गतागतकृतो जनाः ॥ तं विलो-
क्योलसचित्रा-चित्ररूपाण्यवर्णयन् ।। ८६ ॥
अन्यदा पथिकाः केचि-बूलिधूसरवाससः ॥ दूरागतास्तमीक्षित्वा-ऽवोचन् विस्मरविसया ॥ ८७ ॥ अहो निवासस्थानं
नः । केनाऽप्येतद्यथास्थितं ॥ श्रीपद्मपुरमालेखि । ज्ञानविज्ञानधीमता ॥ ८८ ॥ पटस्य पालकाः प्रोचुः । के यूयं कुत आगताः॥
साहुस्ते पद्मपुरतः । केनाऽप्याऽऽलिलिखेन यत् ॥८९॥ नृभिनियुक्तैः द्राक् चोप-कुमारं तेऽथ निन्यिरे ॥ तद्विसयादिवृत्तान्तः।
समुत्तसै न्यवेदि च ॥ ९ ॥
पान्थान् सन्तोप्य पप्रच्छ । कुमारोऽथ प्रभोदभाक् ॥ व्यक्त्या पद्मपुरादीनां । स्वरूपं तेऽप्यथो जगुः ॥९१॥ योजनानां
शतेऽस्त्यस्मात् । पुरात्पद्मपुरं पुरं ॥ आलेखिताऽनुसारिश्र । पद्मकूटा द्रिसन्निधौ॥९२॥ तसिखिदिवजैत्रद्धौं । राजा पद्मरथाह्वयः॥
जयतीन्द्र प्रतापश्री-रूपैश्वर्यादिभिर्गुणैः ॥ ९३ ।। सर्वोज्ज्वलगुणस्याऽपि । परं तस्य विधोरिव ।। अस्ति नास्तिकधर्मित्व-कलङ्कः
कर्मणां वशात् ॥९॥ इत्यायाकर्ण्य दत्वाऽहं । दानं तान् विसमर्ज सः ।। अन्येाश्च प्रियां साह । तसिन् जिगमिषुः पुरे ॥९५॥

·प्रियेऽमुकं नमस्कृत्य । तीर्थ यावदुपैम्यहं ।। तावत्तिष्ठेः प्रसूपार्धे । कलाम्यासं वितन्वती ॥ ९६ ॥ दानादीनि च कुर्वीथाः । पुरा- एकमवैर्धनैः ॥ विषण्णापि हि सा मेने । पत्युराज्ञां पतिव्रता ॥ ९७ ॥ रहः पल्यङ्कमारुह्य । कुमारोऽथाऽन्यदा निशि ॥ अगमन- भसा तसिन् । पदकूटगिरौ द्रुतम् ॥९८॥ पल्यझं काऽपि सङ्गोप्य । भिल्लरूपं स कुत्सितं ॥ कृत्वा मेलितकाष्ठानां । मूर्भि न्यस्य च मारकम् ।। ९९ प्रातः पद्मपुरस्यान्तः । प्राविशदुर्दशाग्रणीः ।। गत्वा चतुष्पथे चाऽस्था-द्विक्रेतुं दारुभारकम् ॥ १० ॥ अथ वाऽऽगताः केचिद् । ददृशू राजपुरुषाः ॥ तं कुरूपेषु सीमानं । स्थूलपिङ्गलकुन्तलम् ॥ १॥ कटाहकतलाभाऽऽयं । पृथुस्यपुठमस्तकं ॥ पिङ्गाक्षं तितं विलम] कननं चिल्ल-मवनाट पिचण्डिलम्।।२।।दन्तुरं श्यामलम्बोष्ठ।पृथुस्थूलपदद्वयं॥धारितोष्ट्रगति श्यामं । बीभत्सं कदुदुःखरम् ॥ ३॥ दृश्यस्थूलस्नसाजालं । स्फुटकङ्कालभैरवं ।। कुलक्षणसमग्राङ्गं । मूर्त पापमिवोत्थितम् ॥४॥ पिशाचमिव दुष्प्रेक्ष्यं । दौर्भाग्यमिव पिण्डितं । लतावेष्टितमूर्धानं । शीर्णकौपीनवाससम् ॥ ५॥ तमवेक्ष्य सथूत्कार-मपि ते जगदुराः ॥ त्वामाऽऽह्वयति भो भूप-स्तदेहि नृपसंसदम् ।। ६ ॥ स जगौ क नृपः क्वाऽहं । क्व मे भूपसभाऽऽगतिः ॥ अर्थ- श्वेदारुभिस्तानि | गृहीत्वा मां विमुञ्चत ।। ७॥ ते जगुर्भद्र मा भैपी-स्त्वयैवार्थस्तदेहि भोः ॥ प्रसादं ते नृपः कर्ता । ततस्तैः स सहाऽगमत् ।। ८ ।। नीत्वा सदसि सद्यस्तै-दर्शितः स महीभुजः ॥ तस्थौ सोऽप्युपदीकृत्य । भूपाध्ये दारुभारकम् ॥९॥ जगादाऽवनिभृत्कस्त्वं । किं नामा वससि क्व च ॥ सोऽवदपिठराभिख्यो । भिल्लोऽहं दुर्विधाऽग्रणीः ॥१०॥ वसामि पद्मकूटाद्रे-र्दयां गेहावभावतः ॥ जीवामि च पुरस्याऽन्तः । प्रत्यहं काष्टविक्रयात् ॥११॥ राज्ञाऽभाण्यथ किं भद्र! । पुरे मेऽप्यसि . चिप्पुटनासमित्यर्थः

·जपानन्द
अटमसर्ग
चरिचम
॥६॥
दुःखितः ॥ नाऽहं सहे हि कस्यापि । दौःस्थ्यं स्वपुरवासिनः ॥ १३ ॥ सोऽयादीत्खनिभेऽप्यसिन् । पुरे दुःख्यसि कर्मभिः॥
तटाफे जलपूर्णेऽपि । चातकस्तृपितो न किम् ॥ १४ ॥ नृपतिः साह याचस्व । यत्किश्चित्ते हि रुच्यते ॥ स साहोदरपूरं स्व-
मामि दारुविक्रयात् ॥१५॥ न हि भाग्याधिकं नृणां । तिष्टत्यजितमप्यदः ।। चातकैः पीतमप्यम्बु । गलरन्ध्रेण नैति किम्॥१६॥
सपि तुष्टेऽपि तद्भप! । याचे किश्चिद्धनादि न ॥ परं ममाऽस्ति नो धान्य-न्धनी तत्प्रदेहि ताम् ॥ १७ ॥ ददामीत्युक्त्वा
भूमा । पुत्री विजयसुन्दरी।। आहूयोवाच हे पुत्रि! | जिनधर्मात्सुखं यदि ॥१८॥ ततस्ते [प्रभुरेपोऽ]प्रचुरः सौऽस्ति । तत्सुखं भुव
उत्सुसं । इमं वृणु वरं भिल्ल-मीटर प्राप्यः पुरेऽत्र नः ॥ १९ ॥ असादपि मुखं भावि । धर्मे तदायिनि स्थिते ।। साधनान्तर-
योगेऽस्या-नुभवे घेति संशयम् ॥ २०॥ अविपण्णा सुता प्राह । यदादिशति मे पिता ॥ करिष्येऽहं तदेवैप । धर्मो हि कुलयो-
पिताम् ॥ २१ ॥ कुरूपमपि तं वीक्ष्य । प्राग्भवस्नेहजागरात् ॥ अस्त्रिहत्सा भृशं तसिन् । सोऽपि तस्यां तथैव च ॥२२॥ ततः
सा महसा गत्वा । भिल्लस्याऽस्याऽतिकर्कशं ॥ जग्राह पाणिना पाणिं । वृतोऽयमिति वादिनी ॥२३॥ तदा मौहूतिकः कश्चि-
द्रहोज्यादीत् समीपगान् ॥ साम्प्रतं स मुहूर्तोऽस्ति । येन कन्याविवाहितः ॥ २४ ॥ वरश्चक्री भवेद्राज्ञी । वधूः स्त्रीपु गुणोत्तमा ॥
पिाहस्त्वेपचित्राढ्यो । न जानेऽस्य फलं ततः ॥ २५ ॥ युग्मम् ।। ततः प्रवर्द्धमानेा-कोपः खाऽपत्यसाहसात् ॥ सविस्मया-
पुले सर्प-राजन्यौघे नृपोऽवदन ॥२६॥ वरवेपानुसारेण । यद्वधूर्वेपमर्हति । तदस्यै शाटिकां काचि-दुःस्थाहां दत्त भो भटा।॥२७॥
अवैधव्यानबोधाय । वलये च कधीरजे ।। आनिन्युस्तत्त्रयं तेऽपि । कुतचिनीचगेहतः ॥२८॥ राजाऽऽज्ञया ततः सा तां । शाटिका
वलये च ते ॥ परिघायाऽमुचत्पूर्व-पालकारडम्वरम् ॥ २९ ॥ जगाद स ततो राज-बाहमर्हामि ते मुतां ॥ किं खरस्य गले
॥७६॥

·कैश्चि-द्वध्यते मणिपण्टिका ॥ ३०॥ काणां कुब्जा तथा श्यामां । दासी काश्चिन्ममाऽर्पय ॥ प्रिया काकस्य काक्यहाँ । शस्यते न तु हंसिका ॥ ३१ ॥ रूपसाराण्युपादायाऽ-प्सरसां या विधिळयात् ॥ तत्वाः क्षिप्ता लघूभूता-स्तृणवद्वायुना तु खे ॥ ३२ ।। पूर्णचन्द्रमुखी पद्म-नेत्राऽखिलसुलक्षणा ॥ सर्वाङ्गसुभगाऽऽकारा ! लावण्यरसकूपिका ॥३३॥ राजहंसगतिः प्राज्ञा । पिकवन्मधुर- घनिः॥ चतुःपष्ठिकलादक्षा । धर्मज्ञा धर्मचारिणी ॥ ३४ ॥ जयन्ती निजरूपेण । रतिप्रीतिरमा अपि ॥ क्याऽसौ तव नरेन्द्रस्य। तनया विनयादिभूः ॥ ३५ ॥ दुर्भगः क्व च भिल्लोऽहं । दारुभारपरिग्रहः । सीमा सर्वकुरूपेषु । निर्लक्षणशिरोमणिः ॥ ३६ ॥ मन्त्रिणोऽप्यवदन् खिन्ना । हाहारवपरे जने ॥ राजन्नहसि नाऽपत्ये | दुर्विनीतेऽप्यतिक्रुधम् ।। ३७ ।। परिणामहितं चैत- नैव भावि कुकर्म ते ॥ लोकधर्मविरुद्धं हि । विपदे स्यात्प्रभोरपि ॥ ३८ ॥ राजा पोचे न मे दोपः । स्वल्पोऽप्यस्तीह मन्त्रिणः॥ भिल्लोऽयं जैनधर्मिण्या । स्वयमेवाऽनया वृतः ॥ ३९ ॥ भूपानां रीतिरेपैव । यत्कन्याः स्युः स्वयंवराः ।। भाग्यजे कर्मणि त्वत्र । साक्षिमात्रं भवाम्यहम् ।। ४० ॥ साह भिल्लं च भूभृद्भोः । मदुक्तं नाऽन्यथा भवेत्। भुड्क्ष्व सौख्यं यथाभाग्यं । भजन सर्वकला- मिमाम् ॥४१॥ पुत्रीमप्यभ्यधाद् भूपो । भद्रे ! पण्डितमानिनि ।। पित्रवज्ञाकुलाचार-विनयाऽतिक्रमादिजम् ।। ४२ ।। फलं भुत्व भजन्तीमम् । पतिं भिल्लं स्वयं वृतं ।। इति दृष्टफलं कुर्या । धर्म च खैरमार्हतम् ॥ ४३ ॥ युग्मम् ॥ जगौ सा सर्वथा तात। न त्वं कार्येऽत्र दुष्यसि ॥ विधाता सुखदुःखानां । कर्मभ्योऽस्ति परो न हि ॥ ४४ ॥ कुलमुद्योतयिष्ये तत् । पितुरादेशकारिणी ॥ पित- दत्तं सुरीयन्ति । पतिं सत्यो हि कुत्सितम् ॥४५॥ तद्रािऽथ घृताऽऽहुत्या। क्रुधा सोऽग्निरिव ज्वलन् । यामत्रयेण नेत्रोप-घात- कदरभावितम् ॥४६॥ ताम्बूलं भोजनान्तेऽदात्तस्यै शुद्धवराय च । अभापिष्ट च त्वं याहि । सवधूको निजं पदम् ॥ ४७ ।। युग्मम्

·अष्टमसर्गः
जयानन्द
ঘমে
1130
राजानां स प्रपद्याऽथ । प्राचलत्स्वपदं प्रति ।। तस्याऽनुगामिनी जज्ञे । छायेव नृपनन्दिनी ॥४८॥ भूभृदुचैर्जगौ भो मोः।
स वध्यौरवन्मम ।। योऽनुगन्ताऽनयोः किश्चित् । प्रदाता वा धनादिकम् ।। ४९ ॥ ततः क्रुद्धनृपानीत्या । सचिवादिषु मौनिषु ॥
आक्रोशत्सु रहः सर्व-पौरेषु च नृपाऽऽधमम् ।। ५० ॥ ददत्सु विविधं देवा-धुपालम्भाश्च सर्वतः ॥ सोऽस्थाद्देवकुले गत्वा । सवधूकः
पुरादहिः ॥ ५१ ॥ सती साऽथ निजोत्संगे । तस्य न्यस्य पदौ मुदा ॥ कराभ्यां जितपद्माभ्यां । पस्पर्श स्मेरितसरम् ॥५२॥
तथा दृष्ट्वा जनाः सर्वे । दूरस्था भूभृतो भयात् ॥ सतीत्वं तुष्टुवुस्तस्या । निनिन्दुश्च नृपाऽधमम् ॥ ५३ ॥
अथ पप्रच्छ भिल्लस्तां । भद्रे! देवागनोपमां ॥ मह्यं सर्वाऽपकृष्टाय । भूपः किं भवतीमदात् ॥५४॥ सा जजल्प शृणु खा-
मिन् ! । सम्बन्धोऽस्ति महानयं । अस्मिन् पद्मपुरे राज्यं । भुञ्जन् पद्मरथोऽस्त्ययम् ।। ५५ ।। गुणैर्नयप्रतापायैः । सुखाकुर्वनपि
प्रजाः ।। जहाति कौलधर्म तु । न कथञ्चित्कुलागतम् ॥ ५६ ॥ उभे रमयतश्चित्तं । पत्न्यौ तस्य गुणोत्तरे ॥ पद्मा सौभाग्यस-
पाभा । कमला चाऽमलाशया ।।५७॥ प्रत्युर्धर्म सृजत्याद्या । कमला चाऽहर्त रहः ॥सुश्राद्धकुलजातत्वा-दुपदेशाच सद्गुरोः ।।५८॥
पद्यायाः पद्मदत्ताख्यो । पिनयादिगुणोत्तरः ।। पुत्रोऽभूत्तनया चाऽस्याः । सुरूपा जयसुन्दरी ॥ ५९ ॥ कमलायाः मुतैवाऽभूत् ।
क्रमाद्विजयसुन्दरी ॥ धात्रीभिः पाल्यमाने ते । पाठाई प्रापतुर्मयः ॥६०॥ निजात्मजाऽथ पाठार्थ-मुपाध्यायस्य पाया ॥ आर्पि
मिथ्याटगाण्यै । इदृशां हीदृशे रतिः॥ ६१ ॥ पुनर्जनकलाचार्या-याऽध्यापयितुमार्पिपद् । खां सुतां कमला ते चाऽध्येषातां शा-
समादरात् ।। ६२ ॥ मातुः संसर्गतो मुख्यो-पदेशात्पाठकस्य च ॥ कौलधर्मरताद्याऽभू-त्तथैवाऽन्याहती परा ॥ ६३ ।। पाठका-
पां ततो मानो-रपिवे प्राप्तयौवने ॥ तापपिरिणतामम्वे । यथेच्छं प्रीतिदानतः ॥ ६४ ॥
॥७७॥

·ऽस्य अथालङ्कृत्य ते पाठ-परीक्षायै सपाठके ॥ चिन्तायै च वरस्याऽम्वे । प्रेषिष्टामुपभूपतिम् ॥६५॥ प्रासे च प्रेक्ष्य ते स्नेहा दुरसङ्गेऽभ्यासपन्नृपः ।। पाठस्वरूपमनाक्षी-दहमालाप्य पाठको ।। ६६ ॥ सर्वशास्त्रकलापाठे । ताभ्यां निगदिते नृपः ॥ परीक्षायै कनीयोग्यं । समस्यापदमार्पिपत् ॥ ६७॥ पिख्खइ सुख्खसयाई । इत्याकादिमा द्रुतं । समस्यां वामपूरिष्ट । पितुर्भक्ता- धर्मगा ।। ६८॥ तथाहि- तुह संकरु तुह बंभ निव । तुह पुरिसुत्तम ताय॥तुज्झ पसाइणे सव्वपया। पिख्खइ सुख्खसयाई ॥६९॥ इत्याकर्ण्य नृपः सर्वे । सदस्याद्याश्च सर्वतः ॥ तुष्टुवुस्ता समस्यां च । पाठकं च प्रमोदिनः ॥७०॥ परं जहास कन्याऽन्या। तथा दृष्ट्वा च भूपतिः॥ प्रपच्छ कारणं हास्ये। साऽवक् तात! न किश्चन ॥७१॥ निर्बन्धे च कृते पित्रा । साऽवदत्तात! कौतुकं । नीतिशास्त्राऽऽद्यभिज्ञोऽपि । प्रज्ञाविजितवाक्पतिः ॥ ७२ ।। त्वादृशो विदुरोऽप्येप । मत्स्वस्रा चाटुमात्रतः ॥ समस्यापूरणादेवं । मोद्यते चेत्किमुच्यते ॥७३॥ प्रशंसन्ति सदस्याऽऽद्या । अपि तत्त्वपराङ्मुखाः । एवं जगत्यतत्वज्ञे । तद्र्वनिष्यते कथम् १ ॥४॥ असमञ्जसमालोक्य ततो नर्मागतं मम ।। राजोचे तर्हि तत्त्वोक्क्या । समस्या पूर्यतां त्वया ।। ७५ ॥ पित्रादेशं समासाद्य । हृष्टा तां साऽप्यपूरयत् ।। आर्हताध्यापकाऽवाप्त-जिनधर्मैकतत्वधीः ॥७६ ॥ तथाहि- जिणवर जसु हीयडे वसे । जिणमुणिजिणतत्ताई ॥ तं पंडियजण उभयभवि । पिख्खइ सुरुखसयाई ॥७७॥ श्रुत्वा च पाठमस्तस्याः सदस्याश्वाऽपि केचन । नृपभीत्या स्थिता जोपं । दधतोऽपि चमत्कृतिम् ।। ७८ ॥ भूपोऽनाक्षी- कयाऽपूरि । तात्त्विकी भोः सभासदः ॥ नृपचित्ताऽनुरोधेन । ते प्रोचुः प्राच्यया यतः ॥७९॥ अनुमतिं तदुक्तेऽर्थे । नृपो लवीं

·अष्टमसर्गः
जयानन्द
केलि
चरितम
11300
ततोऽनदत् ॥ सभालोकविरुद्ध किं । रे रे वदसि कद्वदे! ॥ ८० ॥ न्यगदत्सा मया प्राग-प्यूचे तत्त्वपराङ्मुखाः ॥ ऐहिकार्थाय
सोऽपि । चाटुमारकतो जनाः ॥ ८१ ॥ ततः साध्यज्ञया धर्म-पक्षपातेन च क्रुधा ॥ सोऽवादीचं प्रसादेन । कस्यैवं सुखिताऽसि
रे! ॥ ८२ ।। अब्रवीत्साऽप्यहं तात! । जनताश्वासिला अपि ।। स्वस्वकर्माऽनुभावेन । सुखदुःखान्यवाप्नुमः ॥८३॥ त्वत्प्रसादा-
त्सुसं चेत्स्या-तत्किं स्युः केऽपि दुःखिताः ॥ सर्वत्र खेकरूपोऽय-मिति तात! निबुध्यताम् ॥ ८४ ॥ ततोऽधिकं नृपः क्रुद्धो-ऽबद-
देवं यदि स्थितिः ।। वरिष्यसि वरं तत्कं । त्वद्दत्तमिति साब्रवीत् ॥ ८५ ॥ नृपोऽवोचदिहाऽहं किं । प्रभवामि सुताऽधमे ॥
साना त्वमपि तं कर्म-चशादेव प्रदास्यसि ॥८६॥ अभाणीत् कोधतो भूभृ-तहिं याहि निजं पदं ।। आहूतार्हे वरे प्राप्ते । तद्वि-
चाहार्थमापतेः ।। ८७ ॥ प्रमाणं मे त्वदादेशः । सा विनीता जगाविति ॥ ततो राज्ञा विसृष्टे ते । स्वं पदं प्राप्य खेलतः ॥ ८८॥
अधाऽदिशद्भटान् भूपो । भो भो भ्रान्त्वा पुरादिषु ।। दुःस्थः सर्वाऽपकृष्टो द्राक् । कश्चिदानीयतां नरः ।। ८९॥ ततस्ते
त्वां यथा निन्यु-Hथा विजयसुन्दरी ॥ दत्ताऽहं तुभ्यमाकार्य । विदितं ते तयाऽखिलम् ॥९०॥ इत्याकाऽवदगिल्लो। विस्मया-
दिरमाकुलः ॥ एवं पितुरपि क्रोधः । सदपत्येप्पहो कथम् ! ॥ ९१ ॥ अथवा किमकृत्यं स्यात् । क्रूराणां कौलधर्मिणां ॥ जैन धर्म
निना कास्ति । विवेको विश्वपावनः ॥ ९२ ॥ स दध्यौ च परीक्षेस्या । दृढतां स्नेहशीलयोः ॥ करिष्यामि ततः प्रीतिं । रीति-
होगा विवकिनाम् ।।९३॥ अथ तस्यास्तदा तादृग्-विपताम्मूलभक्षणात् ।। व्यथाः प्रादुरभूदक्ष्णो-स्तीवा भिल्लं जगौ च सा ॥१४॥
स्वामिन्नस्य नृपस्याऽस्ति । गरस्तादृग् निहन्ति यत् ।। जग्धो नेत्रे त्रिभिर्यामै यो विश्वस्तवैरिणाम् ।। ९५ ॥ ताम्बूलान्तः स
तं मेऽदाद् । ज्ञातस्तद्भक्षणे च सः ॥ भूभुजः कोपचेष्टाभि-स्तथा च वदनाकृतेः ।। ९६ ॥ पितुः प्रसादं मन्वाना । तथापि तद-
।
॥७८॥

·भक्षयं ॥ दत्ते शुभाशुभे युद्धी । कमैव हि शुभाशुभम् ॥ ९७ ॥ अथ तस्य प्रभावान्मे । व्यथेते लोचने तथा ॥ यास्यतस्ते तथा मन्ये । धिग्मे दैवं पराङ्मुखम् ॥ ९८ ॥ कथं पूरिष्यते हाहा! । त्वच्छुश्रूषामनोरथः ।। जाता ते भारभूताऽसि । जीवितं किं विनाक्षिणी ॥ ९९ ।। निगद्यैवं भृशं नेत्र-व्यथावृद्धयाति- दुःखिता ॥ मन्दं मन्दमरोदीत्सा । रोदयन्ती पशूनपि ॥१००॥ प्राग्भवे मन्त्रिपत्नीत्वे । मुनिभिक्षागतोऽवदत् ॥ नाहारोऽयं सदो- पत्वात् । शुद्धधतीति पुनः पुनः ॥ १॥ दिवालोके विशुद्धेऽपि । वदन्नो शुद्धथतीत्ययं ।। भिल्लेभ्यो दीयतामन्ध । इत्याश्यत यत्तया ।। २ ॥ ततोऽर्जितं यदुष्कर्म । तद्भवेऽक्षपि तत्तया ॥ तत्तत्तपोऽनुतापायैः । शिष्टकस्त्वस्य कोऽप्यणुः ॥ ३॥ तद्विपाका- तदा तस्या । दुष्टादुदयमीयुपः ।। पत्नीभावोऽपि पत्युस्त-दिल्लस्याऽभूत्सुदुःखदः ॥ ४॥ पितृदत्तगरादप्यु-दभूनेत्रव्यथाऽपि च ॥ गिराऽपि यतिनामाशा-तना स्यादिति दुःखदा ॥ ५ ॥ पञ्चभिः कुलकं ।। ज्ञानार्थ तत्स्वरूपस्य । राज्ञाऽथ प्रेपिता नराः ॥ रहास्थास्तत्तथा भत्वा ! गत्वा राज्ञे व्यजिज्ञपन् ॥ ६॥क्रोधान्धो निघृणः सोऽपि । श्रुत्वा तन्मुमुदे मनाक् ॥ अनुतापो हि पापानां । दुरापः पापनिर्मितौ ॥७॥ अथ स्वेष्टक्रियाविन-करणाऽऽशङ्कया कचित् कन्याम्या कमला राज्ञा | प्रैपि प्राकार्यदम्भतः ॥ ८॥ सा स्वधामागता पुत्री-वृत्तान्तं सर्वमादितः । व्यक्तं दास्यास्तमाकर्ण्य । दुःखतो मूच्छिताऽपतत् ॥९॥ दासीभिर्विहितैरों-पचारैरुज्जिजीव च ॥ विलप्य च महोत्कण्ठा । दासीद्वययुताऽथ सा ॥१०॥ पुत्रीं दृष्टुं रहस्तसि-नेव देवगृहेऽगमत् ।। दूरस्थापि ततो मत्वा । तत्स्वरूपं तथाविधम् ॥ ११॥ दुःखक्रोधद्वयं प्राप्याऽऽ-गत्य राज्ञान्तिकेऽवदत् ॥ धिक् त्वां दुर्मतिकं सर्व-विरुद्धाऽकृत्यकारिणम् ।। १२ ॥ ईदृनैव निजेऽपत्ये । चण्डाला अपि कुर्वते ॥ विड-

·जयानन्द
अटमसग
चरित्रम
150
म्वितयं मत्पुत्री । किं राजन्नन्धिताऽथ किम् ॥१३॥ यथास्थितार्थवादिन्या । कोज्नयाऽकारि दुर्नयः॥ कर्मणा सर्वनिन्द्यना:-
नेन श्वश्रे पतिप्यसि ॥१४॥ उदरे क्षुरिकां क्षिप्त्वा । मरिष्यामि त्वहं द्रुतं ।। इत्युक्त्वा क्षुरिकां यावत् । क्षिपति सा निजोदरे।।१५।।
तावदुद्दाल्य तां भूपो । जगाद शृणु सुन्दरि! ॥ क्रोधान्धेन मया तादृक् । कुकर्म विहितं तदा ॥१६॥ सचिवोक्तैर्जनोक्तैश्च ।
निन्दाक्रोशैः पदे पदे ।। अनुतप्तोऽधुना त्वसि । विशिष्य तु तवेरितैः ॥ १७ ॥ संशोध्य प्रातरानेष्ये । सुतां स्वां बहुमानतः ॥
सजयिष्यामि तन्नेत्रे । द्विधाप्यस्त्यौपधं हि मे ॥ १८ ॥ तां दास्यामि च कस्मैचि-द्वराय नृपसूनवे ॥ स्यात्प्रमाणं न यत्कार्य ।
कोपराभस्य निर्मितम् ॥१९॥ राजेत्याश्वासिताऽशेत । राज्ञी किश्चित्समाहिता॥ कथंचिनिद्रया रात्रि-दुःखितायाः प्रयाविति ॥२०॥
अथ सा ध्यामलीभूत-लोचना नृपनन्दना ॥ निन्दन्ती स्वार्जितं कर्म । विललापेति दुःखिता ।। २१ ॥ विराधितः किं
मयका जिनाधिपो। जितेन्द्रियो वा किमु गर्हितो गुरुः।।उपाद्रवं सङ्घमवज्ञयाऽथ किं । यदित्यभूवं घनदुःखभाजनम् ।।२२।। हहा पितः!
किं जनिताऽय पालिता । त्वयाम्य किं किश्च मृता न शैशवे ॥ यदित्यवापं सुखधर्मवर्जितां । दशामिमा पूर्वकुतैः कुकर्मभिः॥२३॥
भटा महान्तो मरतादयोऽप्यहो।त्वयाभिभूत्यादिसुदुःखिताः कृताः।ान तैविधैतृप्यसि यत्कृपोचिते।विडम्बनामित्यबलाजनेन्यधाः॥२४॥
विलपन्ती विभाव्यैवं । भिल्लस्तामुल्लसत्कृपः ॥ गिरिमालिन्यवाप्तौप-ध्यम्बुनाऽसजयद् दृशौ ॥ २५ ॥ ततः सा जातनि-
यधि-दिव्यनेत्रा मुदाऽवदत् ॥ अहो महाप्रभावोऽसि । कर्मणाऽनेन वल्लभ! ॥ २६ ॥ दुःसाध्यमीदृशं यत्ना-दारा?हिं सुरैरपि ।
दामीयं सौपशुश्रूषा-क्षमाऽकारि यदाभवम् ।। २७ ॥ भिल्लो वभाण काष्ठार्थ । भ्रमता गिरिमूर्द्धसु ।। ज्यायःशबरवैद्यस्यो-पदेशेन
महौषधी ॥ २८॥ अपयुमभावेयं । लतागुल्मेषु कुत्रचित् ।। प्राप्तोपलक्षिता चिदै-गृहीता च यथाविधि ॥ २९ ॥ गोपायिता
॥७९॥

·बहुकालं । फलवत्यधुना त्वभूत् ॥ विश्वाश्यगुणशालिन्या-स्तव लोचनदानतः ॥ ३० ॥ परं निःस्वः कुरूपोऽहं । कुलजातिगुणो- ज्झितः ॥ महाभूपाङ्गजायास्ते । भद्रे नाहामि भर्तृताम् ।। ३१॥ भिल्लो विटालयामि त्वां । रूपात्यप्सरसं कथं ॥ कथं पापमुपा- र्जामि । मुधा कृत्वा च जन्म ते॥३२॥ शिरीपसुकुमाराङ्गी न स्पृष्टाऽसि रवेः करैः। त्वं वहसि कथं दारु-भारं दुर्गाद्रिमूर्द्धतः॥३३॥ याहि तद्भूपतेः पार्थे । रोपः शान्तोऽस्य सम्भवी ॥ स हि तिष्ठति नाऽपत्ये । चिरं पित्रोरिति श्रुतिः ॥३४॥ जनापवादसंतप्तः । शमितश्च त्वदम्यया ॥ स गन्ता त्वद्वियोगाः । प्रमोदं तव दर्शनात् ॥ ३५ ॥ सस्नेहं क्षमयित्वा त्वां । कस्मैचिद् भूपसूनवे ॥ वराय चाऽनुरूपाय । दास्यति प्रथितोत्सवम् ॥ ३६ ॥ करग्रहणमात्रेण । परिणीतं पति तु मां ॥ मदाज्ञया 'चलन्त्यास्ते । न तु दोपोऽस्ति कश्चन ॥ ३७॥ तदेहि नृपसमान्त-र्मुञ्चामि त्वां रहोऽधुना ॥ विजने राजमार्गे न । लञा केनाऽप्यदर्शनात् ॥ ३८॥ अहं च तत्र यास्यामि । यत्र कोऽपि न भोत्स्यते ॥ इति श्रुत्वा विखिन्ना सा। जगौ गद्गदया गिरा ॥ ३९ ॥ एवं किं भापसे स्वामिन् ! । वज्राघातनिर्भ गिरः ।। २श्रूयन्तेऽपि सतीभिर्न सतीत्वप्रतिलोमगाः ॥४०॥ सकृदेव प्रदीयन्ते कन्याः सत्कुलसंभवाः ॥ पितृदत्तं न मुश्चन्ति प्राणान्तेऽपि पतिं च ताः ॥ ४१ ॥ पतिस्त्वं मे गतिस्त्वं मे यादृशस्तादृशोऽपि तत् । शरणं त्वद्वियुक्ताया यमो संयमोऽथवा।।४२।।एवामकर्ण्य तच्छीलस्नेहढिमभूद्गिरः । मायाभिल्लो जगौ स्निह्यन् । विसयानन्दमेदुरः ॥४३॥ यदि तत्त्वमिदं भद्रे! खलु तन्मातुराशिपः । तुतुपुः कुलदेव्यश्व । पुण्यानि च जजागरुः ।।४४ ॥ कृत्रिमं भिल्लरूपं मे कारणेन कृतं ह्यदः । पश्य स्वाभाविक रूपं । दर्शयाम्यधुना तव ॥४५॥ इत्युक्त्वा स व्यधाद्रूप । दिव्यं स्वाभाविकं निजं ॥ मुह्यन्ते येन देव्योऽपि २ श्रूयते प्र० १ त्यजन्या प्र० ३ गी प्र० ·अष्टमसर्ग বভিন্ন 10on किं पुनर्मानुपवियः ॥ ४६ ॥ रत्नोयोतेन तद्वीक्ष्य । सानन्दं यमवेदयत् ।। कुमाररूपवत्तस्य नोपमानं जगत्यपि ॥४७॥ हर्ष- गद्गदमुचे सा फिमतेन्नाटकं प्रिय!॥ विमोहयसि यन्मात्रं । नानारूपैः सुपर्ववत् ॥ ४८॥ अभापिष्ट कुमारोऽथ । क्षत्रियस्याऽङ्गजोऽस्म्यहं ।। कलाविज्ञानविद्यादि-पाठार्थ कौतुकादपि ॥४९॥ भ्राम्यन् विविधदेशेषु । काप्पप्पैपि कलागणं ॥ अथापमौषधीवापि । विचित्रमहिमान्विताः॥ ५० ॥ आराद्धदेवतादत्त-पल्यङ्केन खगामिना ॥ पश्यन् गिरिपुरादीनि । मापं रत्नपुरेऽन्यदा ।। ५१ ॥ पर्यणपं पुरे तत्र । भूपजां रतिसुन्दरीं । वसन् भूपार्पितावासे । नानाभोगसुखे- प्रमे ।। ५२ ॥ तस्वमोपलम्भाच । तद्विधाताय तादृशं ॥ भोग्यं चेक्षितुमौषध्या । कृत्वा रूपमिहागमम् ॥५३॥ इत्यादिनिज- वृत्तान्त-मास्वप्नं तु यथायथं ।। हर्षस्नेहवशादेप-स्तस्याः सर्वमजागदीत् ।। ५४ ॥ तमाकर्ण्य नवानन्दो-लसदगी जगाद सा॥ प्रिय! सत्यं मुनेर्जजे । वचस्तद् मानवारिधेः ॥५५॥ यतोऽन्येयुः पुरोधाने । प्राप्त ज्ञाननिधि गुरुं ॥ दासीनिवेदितं नन्तुं । मदम्बाऽ- गान्मया सह ॥५६॥ नत्वा च देशनां तस्य । श्रुत्वाऽपृच्छन्मम प्रसूः ॥ भगान् ! कर्मणा मेऽभू-केनचिन्नास्तिकः पतिः ॥५७।। अहं च मम पुत्री च । कुर्वहे धर्ममाहतं । ततः कोऽस्याः पतिर्भावी । स्नेहो ह्यस्यामणुः पितुः ॥ ५८ ॥ मुनिर्जगाद पुत्री ते । धर्मशीला मुलक्षणा ।। भरतार्द्धपतेर्मान्या । महाराज्ञी भविष्यति ॥५९॥ पुनः पप्रच्छ माताऽथ । मेलिष्यति कथं नु सः ॥ मुनि- राख्यदिहोघाने । चैत्यमस्त्यादिमाईतः ॥६०॥ चक्रेश्वर्याश्च तत्रास्ति । प्रतिमा तत्कृतार्चया॥ देव्या संतुष्टया योगो । वरेणाऽस्याः करिप्यते ॥ ६१॥ श्रुत्वैतन्मुदिता चाम्बा । नत्वा तं गृहमागमत् ।। तदादि चाचते देवीं । भक्त्या चोपस्करर्वरैः ॥ ६२ ।। तन्मन्ये तुष्टयादायि । भाग्यप्रेरितया मम ॥ स्वमोऽयं तचया स्वामिन् । । योगोऽयमभवद्यतः ॥ ६३॥ निशम्यैवं कुमारोऽवक् । जैन- 11 Coll ·धर्मानुगगनः ।। सापभूदारयोः सर्व । तथैव च भविष्यति ।। ६४ ॥ पास्यायः साम्मतं स्थाने । केनाऽप्यनुपलक्षितौ ॥ ज्ञापयिष्यामि न खं च । विना ते पिवृशिक्षणम् ॥ ६५ ॥ न शिक्ष- पितुमर्हामि । मन्तोः प्राप्ति विना हि तं । नाऽधुना स स्फुटः कश्चि-लभ्यते यं स मन्यते ।। ६६ ।। तल्लब्ध्वाऽवसरे मन्तुं । शिक्षपिप्यामि तं भृशं । योधयिष्याम्यहद्धर्म । हरिष्ये चाऽस्य कौलताम् ॥६७ ॥ उपकारात्परं कृत्यं । नाऽऽस्ते यत्परमं सतां ।। परमो नोपकारोऽस्ति । धर्मदानात्परः पुनः ॥ ६८ ॥ ततो विननिवारिण्या । महोपध्याऽनया प्रिये ॥ रक्ष्यमाणा क्षणं तिष्ठे-रिह गर्नमयोज्झिता ।। ६९ ॥ यावद्गोपापितं स्वस्य । पल्यङ्काभरणाद्यहं ॥ आनयामि त्वदर्हाच । दुकूलाङ्लकृतीः पुरात् ॥ ७० ॥ ओमित्युक्ते तया सोऽथ । तां समर्प्य महौषधीं । गत्वा पल्यङ्कमादाय । सालङ्कारः पुरेऽगमत् ॥ ७१ ॥ चतुष्फे तत्र फसाऽपि । महेम्यस्याऽऽपणे गतः ।। अयाचतेष्टमूल्येन । दुकूलाऽऽभरणानि तम् ॥ ७२ ।। ततो रत्नखरूपेण । मूल्येन द्विगुणेन सः ।। पणिरु लोमाद्ददौ तसै । दुकूलादि यथाथितम् ॥७३॥ सर्वाङ्गालङ्कृतीश्चापि । कारिताः स्ववधूकृते ।। नव्याः सर्वोत्तमाः सोऽदात् । किं हि द्रव्यान्न सिद्धयति ॥ ७४ । ततस्तत्सर्वमादायाऽऽगत्य देवकुले द्रुतं । मुदितो मुदितां पत्नी । कुमारः पर्यधा- पयत् ।। ७५ ।। पल्ल्या सह क्षपां क्षिप्त्वा । पल्यङ्केसुसनिद्रया ॥ व्योम्ना चिचलिंपुाो । मुहूर्ते स तयोच्यत ॥७६॥ यास्यावः क्याधुना सोऽपि । जगौ रत्नपुरे पुरे ॥ यत्राऽस्ति त्वमियाऽमीष्टा । पत्नी मे रतिसुन्दरी ।। ७७ ॥ अथाऽभ्यधादियं स्वामिन् । विज्ञप्यं किञ्चिदस्ति मे ॥ अहं परोपकारक-परस्य तव तत् शृणु ॥७८॥ कमलादिपुरीभूपः । पुरेऽस्ति कमलप्रभः। स च मे मातुलस्तस्याऽऽदिमा प्रीतिमती प्रिया ॥ ७९ ॥ जयसूरः सुतस्तस्याः । क्रूरो दुर्नयदुभर्गः ।। अस्ति

·अष्टमसर्ग
केवलि
चरित्रम
कर्मवशात्किश्चि-दामयाढ्योऽप्रियंवदः ॥ ८॥ परा भोगवतीत्यस्ति । सुरूपा सुभगा प्रिया ॥ साऽतिभक्ताऽत्यभीष्टा च । मन्मा.
तुचारुभापिणी ।। ८१॥ तस्या विजयसूरश्च । पुत्रोऽस्ति सुभगोत्तमः ।। ओजस्वी विनयी दाता । तन्मातुश्चाऽतिवल्लभः ।।८२॥
आस्ते चैकाऽनुजा तस्य । खसा कमलमुन्दरी ॥ वयोरूपकलाधमैं-मत्समा निस्समा गुणैः ।। ८३ ॥
अन्यदा च नृपोऽप्राक्षी-स्कञ्चिन्नैमित्तिकोत्तमं ॥ राज्याहं वद मे पुत्रं । सोऽवदद्गुणिनं लघुम् ॥८४॥ निशम्यैवं मुदा
राजा । सत्कृत्य विससर्ज तं ॥ श्रुत्वा कुतोऽपि तत्प्रीति-मती त्वेवमचिन्तयत् ॥८५।। सजे भोगवतीपुत्रे । सति सर्वगुणान्विते ।
रोगिणो मम पुत्रस्य । राज्यस्याऽऽशाप्यसंभवा ।। ८६ ॥ अविनीते पुराऽप्यसि-अल्पस्नेहं मनः पितुः ॥ नैमित्तिकवचोऽप्यासीत् ।
क्षारक्षेपोपमं व्रणे ॥ ८७ ॥ नरेन्द्रोऽयं तु धर्मिष्ठो-ऽवसरे प्रजिष्यति ।। नाऽहं प्रव्रजितुं शक्ता । तादृक्शक्याघभावतः ।।८।।
सापत्न्यं राज्यऋद्धीद्धं । दुःस्वं च तनयं निजं ॥ पश्यन्त्या मे तदा चित्ते । कीदृशी भविता धृतिः ।। ८९ ॥ सपन्याः सुतमेतं
त-रखमनो राज्यविपदं ॥ हन्मि केनाऽप्युपायेन । विपक्षं व्यङ्गयामि चा ॥१०॥ मोहान्धा सा ततः काश्चि-दारराध कपालिनीं ॥
पापां तदिष्टदानायै-चूर्णयोगादिवेदिनीं ॥ ९१ ॥ तुष्टा साऽन्येाराचष्ट । ससि! मत्तः किमिच्छसि ॥ यतः पीणासि मामेवं ।
येनाऽर्थो वद तं ददे ॥ ९२ ।। राज्ञी जगाद यद्येवं । मत्पुत्रस्य तदोद्धर ॥ सपत्नीपुत्रशल्यं द्राक् । साऽजल्पदिदमल्पकम् ॥१३॥
जग्धं यत्कुरुते स्तम्भं । 'करांघीणां गृहाण वत् ।। चूर्ण देयाच भोज्यान्त-चैरिणः स्वार्थसिद्धये ॥९४ ॥ प्रसाद साऽथ मन्वाना।
हृष्टा रात्री तदग्रहीत् ॥ सत्कृता च तया साऽपि । मुदिताऽगाकपाालनी ॥ ९५ ॥ तदाद्यथ सपत्न्यां सा । मायया तत्सुतेऽपि
1 प्राणितूर्याकाणामिति प्राण्यानो समाहारेऽपि करानिवत्स्यादायसम्येये य इत्येकगेथे षष्ठीवहुवचने च करायीणामिति सिख
॥८॥

·च ॥ विश्वासाय तयोः स्नेहं । दर्शयत्यधिकाधिकम् ॥ ९६ ॥ अन्येाः पर्वणि काऽपि । न्यमन्त्रि स्वगृहे तया ।। राज्ञी भोगवती पुत्र-युता स्नेहकिरा गिरा ॥९७ ॥ विश्वस्ता सरला माता । तद्गृहं भोजनाय सा ॥ हैममासनमध्यास्ते । तद्वदेव सुतोऽपि च ॥९८॥ महागौरवभक्तिभ्यां । राशी भीतिमती तयोः।। विधिवत्सर्वकृत्यानि ! भोजनार्हाणि कुर्वती ।। ९९ ॥ पर्यवेपयदेतस्या | मोदकान्मोदिताशयान् ।। कृतान् कपालिनीदत्त पूर्णमि- श्रान् मुतस्य च ।।१०० ।। तान् परां च सुधास्वादा । भुक्त्या रसवतीमिमौ ॥ सत्कृतौ वस्त्रभूपायै-विविधैहमीयतुः॥१॥ ततो विजयसूरस्य । कुमारस्य शनैः शनैः ॥ स्तम्भोऽभूत्पाणिपादस्य । तच्चूर्णस्याऽनुभावतः ॥२॥ का किश्चिन्न पाणिभ्यां । पादाभ्यां चलितुं न च ।। मनागपि स शक्नोति । कटरे कर्मणां गतिः ॥३॥ स तन्माता नरेन्द्रश्च । भेजुयाकुलतां ततः॥ विविधांच प्रतीकारान् । वैद्यादिमिरचीकरन् ।। ४ ।। विना प्रीतिमतीमेकां । सर्वाचिखिदिरे प्रजाः ।। स्वस्वविज्ञोदितायोप-चारायो- पानमन्त च ॥ ५॥ कृतान्त्रिकवैद्यायै-रुपचारैरनेकथा ॥ न च तस्य गुणः कोऽपि । जज्ञे कर्मवशो हि सः ॥ ६ ॥ कुमारः पितरौ चाऽस्य । भीतिमत्यां च शाङ्किताः ॥ तभोजनानुजातत्वा-चेष्टितैरपि तादृशैः ॥७॥ अथ तद्विपयेऽप्राक्षी-स्कश्चिन्नैमित्तिकं नृपः ॥ व्याहार्षीत्स कृतं नार्या । दोपं तं दुष्टचूर्णजम् ॥ ८॥ दिव्यौपध्यनुभावेन । भाविन्यस्य नीरोगता ॥ असाध्यता छपि प्राय । इतरैरोपधादिभिः ॥९॥ युग्मम् ।। तं सत्कृत्य विसृज्याऽथ । नृपो दासीनिवे- दितं ॥ मीतिमत्याः कपालिन्या । सह सङ्गं निबुध्य च ॥१०॥ नरैः कपालिनी तां चाऽऽ-कार्य वाढमताडयत् ॥ ततः सम्यक १ सत्कृतो विविधरहोंपधारे ' पत्यन्तरे

·भष्टमसर्ग
जयानन्द
केवलि
चरित्रम
11८२॥
तयाऽऽख्यापि । राश्यै चूर्णाऽर्पणादि तत् ॥११॥ युग्मम् ।। धिक्कृत्य स तदा प्रीति-मती क्रोधान्नृपस्ततः॥ निरवासयदेपाऽपि ।
दुःखिताऽगापितुर्गृहम् ।। १२ ।। तत्रापि सहते लोक-धिकारान् विविधानियं । भृशं कटुफलं घोरं । पापं यत्र परत्र च ॥१३॥
स्पृहयन् यदधान्यधीः सृजे-द्धनभोगादि तदनुते न वा ॥ यदि वा चपलं च पापजा । इह चाऽमुत्र च यातना ध्रुवाः ॥१४॥
अथो भूपतितद्वH-पौरा निजगदुर्मिथः ॥ अहो दौष्टयं हृदः स्त्रीणां । साहसिक्यमहो महत् ।।१५।। घिधिगैहिकसौख्याऽणु
गृभवः पापजन्तवः ।। कुर्वते कर्म तयेन । लभन्ते नरकव्यथाः ॥ १६ ॥ युग्मम् ॥ अथ देशान्तरात्कचि-त्तादृगायाति कहिंचित् ॥
उल्लाघयति यः पुत्र । ममेमं पुरुषोत्तमः ॥१७॥ एवमालोच्य यः कश्चि-स्पटुयत्यगज निजं ॥ ददेऽसै सह देशेन । कनी कमल-
मुन्दरीम् ॥ १८ ॥ इति भूपः प्रतिज्ञा खां । पटहेनोदघोषयत् ।। वाद्यते सर्वतवैपः । पक्षे पक्षे त्र्यहं व्यहम् ॥ १९ ॥ त्रिभिर्विशे-
पकं ।। वृत्तान्तश्चाऽन्यदा प्रेम्णा । मातुलाहूतया मया । बुबुधे स्थितया मातृ-कुलाऽऽवासेऽखिलोऽप्ययम् ॥ २० ॥
मया सहैकपत्यं च । प्रीत्या कमलसुन्दरी ॥ ऐहिष्ट भ्रातृदुःखाच । न किञ्चन तदाऽमदत् ॥ २१ ॥ ततस्तत्र पुरे गत्वा ।
मातुरुल्लाघनान्ममा सर्वलोक] सार्वलौक्ययुतं मातृ-पक्षं खामिन् मुखाकुरु।।२२।सामर्थ्यमत्राऽपि तु निश्चिनोमि । तवेश मल्लोचन-
दानशक्या । तदस्ति विश्व किमु वस्तु किञ्चित् । कल्पद्रुमो यद्ददितुं न शक्तः॥२३॥ तवेहमानस्य परोपकारं । ह्येकं स भावी परमः
प्रियैव ।। अयं कुमारो नयधर्मशीलः । सुखी सुखं प्रापयिता प्रजा यत् ॥२४॥श्रुत्वेति पत्न्या गदितं कुमार-स्तस्मिन्पुरेऽयं गमनं
प्रपेदे ।। तथा प्रियाऽऽप्त्या स परीक्ष्य भाग्यं । निजं जयश्रीद्धमवाप्तहपः ।। २५ ।।
इतितपापक्षपूज्यश्रीदेवसुन्दरमरि० श्रीज्ञानसागरसूरि शिष्य श्रीसोमसुन्दरसूरिपट्टभृद्गच्छाधिराजश्रीमुनिसुन्दरमरिविरचिते श्रीजया-
॥८२॥

·नन्दराजर्षिकेवलिचरित्रे जयव्यङ्के श्रीजयानन्दकुमारस्य देशान्तरचर्यायां गङ्गदत्तपरिवाजकोपकार-मलयमालक्षेत्रपालजय-तदपितसम- हिममहौषधीपञ्चकप्राप्ति-तत्पूर्वमन्त्रिभवपत्नीद्वयजीवरतिसुन्दरीविजयसुन्दरीमहाऽवदातसोत्सवपाणिग्रहण-लक्ष्मीपुञ्जदृष्टान्त तृतीयत्र- तपालनफलदर्शन-कमलसुन्दरीकरग्रहणप्रस्तावनादिवर्णनो नामाऽष्टमः सर्गः समाप्तः श्रीरस्तु ।। ग्रन्थानं ९४२ ।। ॥ अथ नवमः सर्गः प्रारभ्यते ॥ या प्रत्यूहसमूहमांहसमतिव्यूहैः सहाऽपोहति । प्रीति प्रापयते परामभिमतश्रेणिप्रदानैः समं ।। सौभाग्याऽभ्युदयैश्च सार्द्धमधिकां दत्तेऽत्र नीरोगतां । विश्वे पार्श्वजिनेशितुः स महिमा निर्मातु वःसंपदः॥१॥ अथ स श्रीजयानन्द-कुमारः प्रियया सह ॥ व्योम्ना पल्यकमारुह्याऽ-गात्पुरे कमलारपुरे ॥२॥ पल्यझं कापि सङ्गोप्य । तत्रोद्याने धियां निधिः । चक्रे स शावरं रूपं । दर्शनीयं मनाग् निजम् ॥ ३॥ प्रियां च शबरीरूपां । दर्शनीयां चकार सः ।। कुतश्चिन्मेलिताऽनेकौ-पधिग्रन्थि स्फुटां दधत् ॥ ४ ॥ प्राविक्षत्सदलङ्कारो । दुकूलाभरणेद्धया । पुरेऽस्मिन् प्रियया साई । तत्पुर- दुर्था सविस्मयः ।। ५ ।। महेभ्यस्याऽथ कस्याऽपि । विशालं वीक्ष्य मन्दिरं ॥ भाटकेन स वासार्थ । ययाचे चित्रशालिकाम् ॥६॥ महेभ्यः साह कस्त्वं भोः । कुतश्चागात्पुरादथ ।। सोऽवादीतशबरोऽस्म्येप । वैद्यः सर्वोपधादिवित् ॥७॥ कौतुकी सप्रियो भ्राम्य- नानादेशान्तरेण्वथ । सश्रीकेऽस्मिन् पुरे वस्तुं । याचे जातरुचिः पदम् ॥ ८॥ क्रुद्धोऽवादीद्गृहेशोऽथ । याहि रे भिल्लपाटकं ॥ भिल्लो पशुचिरजातो । मद्गृहे प्राविशः कथम् १ ॥९॥ लक्षार्ध भाटकेथाऽदात् । तस्मै रत्नं स लीलया ।। स्थास्यामि दिवसान् ·जयानन्द केवलि चरित्रम नवमसर्ग ॥८॥ स्वल्पा-नेवाज्ञाऽहमिति ब्रुवन् ॥१०॥ ततः सविस्मयाऽऽनन्दो । गृहनाथोऽप्यचिन्तयत् ।। किमयं धनदः साक्षा-द्विद्याभृत्कि क्षितीश्वरः ॥ ११॥ ईदृशी दानलीला हि । न काऽप्यन्यत्र दृश्यते॥ सगौरवमथाऽवादीद् । भिल्लराजं वणिग्परः॥ १२॥ गृहाण मद्गृहे स्वैरं । चित्रशाला मनोहरां ॥ शुचयो हि गुणेष्वेव । जातौ शुच्यशुची न तु ॥१३॥ ततः स चित्रशालायां । सप्रियो:- स्थायथासुखं । गृहस्पोपस्करं चाऽस्मै ॥ सर्व रत्नैर्वणिग् ददौ ।। १४ ॥ अथ तत्र वसन् रत्नैः । पूर्यमाणमनोरथः ॥ मनोऽनुकूलया पल्या । नव्यया स्नेहसारया ॥१५॥ रूपातिरम्भया साकं । भुङ्क्ते भोगान् महेन्द्रवत् ।। दिव्यौपध्यादिभिर्लोके । विविधानामयान् हरन् ।॥ १६ ॥ स्वस्मिन् शवरवैद्यत्वं । ख्यापयन् प्रियया सह ॥ अगृह्णन् किमपि प्रौढो-पकारेषु कृतेपपि ॥ १७ ॥ स्वयं पल्या च वीणादि । वादयन् गाययनपि ।। गायकेभ्योऽपि गीतानि । शृण्वन् श्रुतिसुधामिव ॥ १८ ॥ नर्तयश्च नटीवृन्दं । दददानान्यनर्गलं ।। शबरवैश्रवणेति-कताहो मुदितैर्जनैः ॥१९॥ पौराणामितरेषां च । चित्रकृच्चरितैनिजैः ॥ तन्नाम्ना ख्यातिमान् स्वैरं । सर्वत्र विलसत्यपि ॥२०॥ पदनिरर्थतः कुलकं ॥ अन्यदा तत्पुरोधाने । भरतेश्वरनिमितान् ॥ आर्यवेदान् बहूंछात्रान् । पाठयन्तं द्विजोत्ततम् ।।२१।।दृष्ट्वा कश्चिन्महाप्रज्ञ- स्तानध्येतुमियेप सः॥ विप्ररूपं विना वेदा-ध्ययनं नेत्यचिन्तयत् ।। २२ ।। युग्मम् । ततोऽन्येदुर्मिषं किश्चित् । कृत्वाऽऽपृच्छय गृहाधिपं ॥ दत्वा चोपस्करं तस्मै । सप्रियो निशि निर्ययौ ॥ २३ ॥ स्थित्वोद्याने च तां रात्रि । प्रातः स्वं विप्ररूपिणं । प्रियां च ब्राह्मणीरूपां । हेतुमुक्त्वा चकार सः ॥ २४ ॥ ततो मध्यमरूपी तौ। सालङ्कारौ सयौवनौ ॥ प्रविश्य तत्पुरस्थाऽन्तः । कस्यापि किमीश्वर प्र० ॥८॥ २ गुणा एव प्रत्यन्तरे ·पणिजो गृहे ॥ २५ ॥ पूर्ववद्रत्नदानेन । प्रीतेन भृशसुन्दरे ॥ भाटकेनाऽपिते तेन । सोपस्करमविष्ठताम् ।।२६।। युग्मम् ॥ सुपरी- क्ष्य भुजिष्यादीन् । कृत्वा निजपरिच्छदे॥ स्थापयन् दयितां वृद्ध-विज्ञस्त्रीरक्षितां गृहे ॥२७॥ सम्पूज्य रत्नदानेनो-पाध्याया- द्विनयी ततः ॥ अधीते विधिना वेदा-नीतिधर्मप्रकाशकान् ॥ २८ ॥ भाग्यात्पदानुसारिण्या । प्रज्ञयाऽल्पैरपि धुभिः । सोऽध्यैष्ट सकलान् वेदान् । सर्वच्छात्रप्रशंसितः ॥२९।। अचिंत्वा च महादान-गुरुं छात्रान् प्रमोद्य च ।। प्राप्तो गेहे महाभोगान् । प्राग्वद्- मुक्ते यथारुचि ॥ ३० ॥ स्थापयन् ब्रह्मवैद्यत्व-मुपकुर्वन् जनवजं ॥ पूर्ववद्गीतनाट्याचै । रमते श्रीपथादिषु ॥ ३१ ॥ मेजे ख्याति पुरे चाऽस्मिन् । ब्रह्मवैश्रवणेति सः ॥ रत्नादिमहादान-प्रीतार्थिप्रथिताह्वयः ॥ ३२ ॥ पटहं वाद्यमानं स । शृण्वानोऽप्यु- पभूपतिं ।। स्वस्मिन् राज्यकनीलोभा-शकोत्पत्तिभिर्यति न ।। ३३ ॥ अयं सुरः किं स हि नैव भूस्पृक् । किमाश्विनेयः स हि नैकचारी ॥ किंवा नृधर्मा स पुनः कुबेरः। कोऽयं ततो ह्यद्भुतभागधेयः ॥ ३४ ॥ भैषज्यं दानलीला च । सर्वे चाऽस्मिन् कला- गुणाः ॥ सन्ति येऽन्यत्र ते क्वाऽपि । न दृष्टा नैव च श्रुताः ॥ ३५ ॥ पूर्व त्वीदृग्गुणो दृष्टः । शबरो नेक्ष्यतेऽधुना ॥ तद्रूपान्तरमृ- च्छक्त्या । किमन्योऽयं स एव वा ॥ ३६ ॥ एवं विकल्प्यमानोऽयं । सर्वतः सर्वनागरैः कश्चित्नीडापदं पीठं । श्रीपथेऽध्यास्त सोऽन्यदा ।। ३७ ।। कौतुकाद्वादयन् वीणां । गायन्मित्रैः समं मुदा ॥ पौरश्रुतिसुधावर्ष । कुर्वाणो यावदस्ति सः॥३८॥ दासी- पृन्दगता कुब्जा । दास्येका तावदागमत् ॥ तत्र गीतरसाकृष्टा । तस्थौ नीरार्थमियूती ॥ ३९ ॥ वीक्ष्याऽप्राक्षीत्स विप्रस्तां । कासि त्वं साप्यररणीत् ।। भोगवत्या महाराश्या । दास्यस्मि स जगावथ ॥ ४०॥ कि रे कुन्जाऽसि १ दासादीन् ·जयानन्द केवलि चरित्रम नवमसर्ग- 11८४॥ साऽराणी-द्वातदोषेण सोऽभणत् ॥ पुरेवाऽपि न केनापि । हले किं नु चिकित्सिता ॥४१॥ साभाणीबहुभिविनै-बहुधाऽस्मि चिकित्सिता ॥ परं भादृशः कोऽपि । नामिलन्मन्दभाग्यतः॥४२॥ ततः स्वाम्यर्णमाकार्य । तां स्नसाजालमर्मसु । आहत्या- हत्य नैपुण्या-न्मुष्टिभिर्द्रागसजयत् ॥ ४३ ॥ ततः सा सरलीभूता । मुदिता तमवावचीत् ॥ कोऽप्यलक्ष्यस्वरूपोऽसि । पौरभाग्या- दिहागतः ॥ ४४ ॥ मत्वेकेनाऽपि देवानां । सुसाध्यं पाटवं हरिः ॥ प्रैपीदुपचिकीः पृथ्व्या-स्त्वामिहैकं नु दस्रयोः॥४५॥ तदेहि नृपतेर्गेहं । तत्सुतं पटय द्रुतं । भव भूपकुलाऽभ्यर्च्यः । पौरस्त्वर्यः पुराऽप्यसि ॥४६॥ सोऽवदद्याहि हंजे! त्वं । नार्थो राजकुलेन मे ॥ राज्यभ्यर्णमगातूर्ण । सा ततो विस्मृतोदका ॥ ४७ ॥ तां वीक्ष्यारणीद्राशी । कासि त्वं साप्यमणीत् । किं स्वामिनि न जानासि । तर दास्यस्मि कुञ्जिका ॥४८॥ विस्मिता साऽवदद्राज्ञी । किमरे मजिमा? तव ॥ साऽप्यभाणीदिमां मेऽदाद् । ब्रह्म- वैश्रवणो भिषक् ।।४९|| स कुत्राऽस्तीति राश्योक्त । श्रीपथेऽस्तीति सानदत् ।। राझ्युवाच स शक्नोति । पुत्रं पटयितुं न वा ॥५०॥ दास्यवादीन सामर्थ्य तद्विश्वेऽप्यस्य यन्न हि ॥ ततो गत्वा द्रुतं राज्ञी । भूभुजे तन्न्यवेदयत् ।। ५१॥ राजाऽप्याहवत्तं द्राग् । मुदितः प्रेष्य धीसखान् । सोऽपि तैर्वहुमानेनाऽऽकारितो भूपसंसदि ।। ५२ ।। औषधीग्रन्थियुग यज्ञो-पवीतादिद्विजांकभृत् ॥आगत्य नरनाथाय । ददावित्याशिपं मुदा ॥५३॥ तथाहि-भुजानो हितमितपक्वमेव सात्म्यात्। कुर्वाणाश्रममुपसीह वामशायी।स्त्रीसेवानिलमलमूत्रशल्यमुज्झन् ।त्वं नेतर्गदगणवजयारिचक्रम् ॥५४॥ आशि- पापीति भैषज्य-तचोक्या भिपजां वरं ॥ मत्वा तं बहुमानेना-ऽध्यासयत्कनकासनम् ।।५५।। अप्राक्षीद्भद्र! कोऽसि त्वांकुतधागा धियां- निधे ॥ स्वपासाजनतामाग्यैः । किं सुखाकुरुपे पुरम् ।। ५६ ॥ सोऽप्यवोचद् द्विजन्माऽस्मि । गिरिपल्ल्यां यसअहं ॥ तात- ॥८४ा ·घोपदेशेन । जानामि विविधौषधीः ।। ५७ ॥ सुचिरं तत्कृते भ्रान्त्वा । नानागिरिवनादिषु ॥ उपलक्ष्य च ताः सम्यक् । नैकाः संगृहिता मया ।। ५८ ॥ ताभिरुल्लाघयन् लोकान् । परोपकृतिकौतुकी ।। पुरग्रामादिषु भ्राम्य-नवाऽऽगां स्वर्जयिश्रिपि ॥५९॥ अथोचे तं नृपः साधो! । परोपकृतिकौतुकी ॥ इत्युक्तं यचयेदानीं । तद्धि सत्यापय द्रुतम् ।।६०॥ अस्ति पुत्रस्य मे गात्र- सोचात्मा महामयः ॥ निजीपधादिसामर्थ्या-तं साधोऽपनय द्रुतम् ॥६१॥ आकृत्या च प्रकृत्या च । गिरा च त्वां महाशय ! ॥ मन्ये विश्वोपकारक-निष्ठनि.शेपशक्तिकम् ॥ ६२ ।। व्याजहार द्विजः सोऽथ । दर्शय स्वागजं नृप। ॥ साध्यं चेदाऽऽमयं जाने । तदा प्रतिकरोमि तम् ॥ ६३ ॥ सह तेन ततो भूभृ-गत्वाऽमात्यादिसंयुतः॥ अदीदृशत पुत्रं स्वं । भिपजा तेन तादृशम् ॥ ६४ ॥ मायानियोऽयदद्वाज-नामयो विषमो ह्ययं । केरलैनीपधैः साध्यो। [मन्त्रेणार्पितचूर्णजः] मन्त्रौजायितचूर्णजः॥६५॥ व्यपनेष्ये चतो मन्त्रैरोपधैव प्रयत्नतः ॥ आनाययत् विचित्रं त-न्मंत्रपूजाद्युपस्करम् ।। ६६ ।। राज्ञाऽप्यानायिते तस्मिन् । विज्ञायाऽऽडम्बराहतां ॥ जयुन्यन्तरितो भूत्वा । दूरयित्वा मनाम् जनान् ॥ ६७ ॥ मण्डलं विपुलं कृत्वा । चन्दनैर्दीपिताऽनले ॥ ॐ नमो अर्हते ॐ ही-सिद्धभ्यश्च नमो वपट् ॥ ६८ ॥ इत्याधुचारयन्मन्त्रान् । ध्यानमुद्रासनादियुक् ।। कर्पूरागुरुपुष्पायै-होम कुर्वन् बलिं क्षिपन् ॥६९॥ संस्थाप्य मण्डलासचौ। सोपष्टम्भं नृपाजं ॥ महौपध्यम्युधाराभिः । सेकं सेकमसजयत् ॥ ७० ॥ अपनीते च नेपथ्ये । यावदायाति पार्थिवः ।। कुमार- स्तावदुत्थाय । नमश्चक्रे पितुः पदौ ।। ७१ ।। गाढमालिड्य सस्नेहं । सुतं तं च भिपग्वरं । कनकासनमध्यास्त । सह ताभ्यां 1 संगृध रोगिण ·नषमसर्गः जयानन्द केवलि चरित्रम ॥८॥ महीपतिः ॥ ७२ ।। सचिवादिपरीवारो-ऽप्याययौ प्रमदाऽऽकुलः ॥ आतोद्यानि विचित्राणि । निनेदुर्नादिताम्वरम् ।। ७३॥ अगा. यन् गायनाः प्रोचैः । पेठुमङ्गलपाठकाः ॥ जगुर्मङ्गलगीतानि । सानन्दाः सर्वतः स्त्रियः ॥ ७४ ॥ हर्षोत्कर्षाद्वयधान्माता। सुतस्य न्युञ्छनान्यथ ।। अन्या अपि व्यधू राज्यो । वर्धापनमहोत्सवम् ।। ७५ ॥ हर्षाद्वयमयो भूपो । मायाविप्रमथाऽवदत् ।। अहो भाग्य- भरोऽस्माकं । येनाऽसि मिलितोऽधुना ॥ ७६ ॥ अहो ते मन्त्रवादित्व-महो समहिमौषधी ॥ अहो परोपकारित्व-महो सुभगता गिराम् ।। ७७ ॥ सर्वराज्यप्रदानेऽपि । भवामस्तव नाऽनृणाः ।। दमस्तथाऽपि शक्यहं । प्रीता द्विजपते! वयम् ।।७८|| गृहाण दे- शमेकं त-यथारुचि नरोत्तम! ।। इत्युक्त्वा भूपतिर्यावत् । सचिवाद्याः परेऽपि च ॥ ७९ ॥ रत्नालङ्कारवस्त्रादि । तस्मै दातुं डुढौ. किरे । किमप्यगृह्णन् स प्रोचे । मायाविप्रो महीपतिम् ।। ८० ॥ उपकारे कृते सन्तः । पुण्यमेकं विहाय किं ॥ किश्चिद्गृह्णन्ति राजेन्द्र! | कापि पुण्यार्थवृत्तयः ।। ८१॥ चिकित्साद्यर्जितं प्राग-प्यस्ति निर्वाहकद्धनं ॥ कोर्थोधिकेन मेऽनेन । तद्धि लोभा- दिवृद्धिकत् ॥ ८२ ॥ भूयसाऽपि हि लाभेन । नैव लोभो निरस्पते ॥ न हि मात्राधिको जय्यो । मात्राहीनेन केनचित् ॥ ८३ ॥ आत्मानं सुखयाम्येप । सन्तोषेणैव तन्नृप! ॥ जीयते हि सुरेन्द्रोऽपि । सन्तोपोद्भवशर्मणा ॥८४॥ वैप्रधर्मक्रियाविन-कृता देशेन किं नु मे ॥ तथापि समये राजन् ! ज्ञास्येऽहं तद्विधावपि ।। ८५ ।। राजतीर्थेक्षणं मेऽभू-त्सार्वलौक्यप्रमोददं ॥धयं च विहितं कर्म । किमीहे तदतः परम् ।। ८६ ॥ इत्यादि तद्गिरा तादृग्-दानालंकरणादिभिः ॥ तमनीहं भृशाढ्यं च । निबुध्य व्याहरन्नृपः ॥ ८७ ॥ पश्चादप्यस्तु देशादे- रूरीकारो यथोचितं ।। सम्प्रति क्क स्थितोऽसीति । ब्रूहि विप्रस्ततोऽवदत् ।। ८८ ॥ भाटकाते वणिग्गेहे । तिष्ठामि प्रियया सह ॥

·प्पाजहार नृपो पानि । नित्यं तिष्ठ ममैव तत् ।। ८९ ॥ तथोररीकते तेन । भूपः प्रेष्य सुखासनं ।। दासीवृन्दं तथा वीणां ।
नहिग गस्त्रियामपि ।।९०॥ वत्म्यानात्सर्वमानाग्य । बहुमानाद् द्विजोत्तमं । स्वावासे चित्रशालादौ । भूपतिस्तमतास्थपत् ॥११॥
अमिरम्ममृत्य। । तं स्नानं भोजनादि च ॥ स राजगौरवप्रीत-स्तर चास्थायथासुसम् ।। ९२ ॥ अन्यदा भूपतिर्भोग-चत्या
किंम मन्विमिः ।। ममं व्यचारयदयो । दास्यतेऽस्मै महानपि ॥ ९३ ॥ कन्या पुनः कथं देया। विप्राय गुणिनेऽपि च ॥ भि-
धागगलोद्भुनो ! राजकन्यां फिमईति ॥९।। मन्त्रिणोऽथाऽवदन्नेष । दिनमात्रं न संभवी ॥ लक्षणैः शौर्यवृत्यादि-गुणैश्च नृपतो.
तिः ॥ ९५ ॥ तदस्मै दीपते कन्या । सामिन् कमलसुन्दरी । प्रतिज्ञा हातुमर्हन्ति । न ह्यमोघगिरो नृपाः ॥९६ ॥ ततो भाग्यं
उ रन्यायाः । प्रमाणमय भूपतिः ।। राजी चैपां प्रपेदाते । वाक्यं तत्सन्नयानुगं ॥९७ ॥
अध पयपुर पम-रथो राजा निजां सुतां ।। ददौ तादृशभिल्लाय । रभसेन तथा रुपा ।। ९८ ॥ राज्ञीमन्व्यादिवाग्भिः स ।
गंजातानुशपः प्रगे ।। नरैरशोधयद्भिल्ला-यास्पदेप्पसिलेषु वो ॥९९॥ स च भिल्लः सुता साऽपि । काऽपि प्रापि परं न हि ॥ ततो
नानापुरग्राम-गिरिपाटीपनादिषु ।। १०० ॥ नरान् स्वान् सर्वतः प्रैपी च्छोधनाय तयोर्नृपः॥ न च ते लेभिरे काऽपि । तो दूरे-
ऽपि निरादपि ॥१॥ ततो राजा मुतास्नेहात् । शुशोच चिरदुःसभाक् ॥ स्वं कुकर्म च तत्तादृक् । कालात् शोकोज्झितोऽप्यभूत्॥२॥
सोऽय स्वां ज्यायमी पुत्रीं । भूपः सेवार्थमीयुपे । नरसिंहस्य पुनाय । पुरन्दरपुरेशितुः ॥३॥ नरकुंजरसंज्ञायाऽ-नुरक्तां जयसुन्दरीं ।
ददौ म्यधाग सानन्द-स्तद्विवाहमहोत्सवम् ॥ ४ ॥ सत्कृतोऽथ भृशं राज्ञा । सजायः स्वपुरेऽगमत् ॥ भुक्ते च स महाभोगां-
स्तया सह नमोठया ॥५॥

·नवमसर्गः
जयानन्द
केयलि
चरित्रम्
अथ सा कमला राज्ञी । तयोः शुद्धथनवाप्तितः ॥ पुत्री पियोगदुःखार्ता । रोदं रोदं चिरं स्थिता ॥६॥ एवं विडम्बिता पुत्री-
त्यतिक्रुद्धाऽपि भूभुजि ॥ कियतोऽजीगमद् घलान् । स्वांगजामेलनाऽऽशया ॥७॥ यदा च जयसुन्दाः । पाणिग्रहमहोत्सवः॥
पारेभे बहुधा गीत-वाद्यनाट्यादिवन्धुरः ॥ ८ ॥ तदा तं वीक्षमाणा सा । सपत्न्याश्च तथा मुदं ॥ स्मृत्वा पुत्रीं निजां तस्या-स्ता-
दृशीं च विडम्बनाम् ॥ ९॥ भृशं पुनर्नवीभूत-प्रोफ़ाशोकदुःखतः ॥ तत्र स्थातुमशक्ता द्राग् । गृहीत्वा खं परिच्छदम् ॥१०॥
अनुज्ञाप्य च राजानं । चलिता शीघ्रवाहनैः ॥ संकटे शरणं स्त्रीणां । पितुरेव गृहं यतः ॥११॥ ततस्तत्राऽगमत्स्वीय-भ्रातुर्भूमि-
भुजः पुरे ।। दास्या चाज्ञापयत्तस्मै । तदुद्याने निजाऽऽगमम् ।। १२ ॥ पंचभिरर्थतः कुलकं ॥
ज्ञात्वा प्राप्तां च तां भूपः । सान्तःपुरपरिच्छदः ॥ तत्र सन्मुसमागत्य । प्रणनाम मुदाकुलः॥१३॥ततो दत्वाशिपं प्रातुः ।
कण्ठे लग्ना रुरोद सा ।। तमथाऽऽश्वास्य भूपालो । निवार्य रुदितं च तत् ॥१४॥ उपविश्याऽऽसनं जामि-मासयित्वाऽन्वयुक्त च ॥
तत्स्वरूपमजानानः । संभ्रान्तोऽनीगीक्षणात् ॥१५॥ किमकस्मादनाहूताऽ-प्यागमः किञ्च रोदिपि ॥ वृत्तान्तं साऽथ तं पुच्याः।
सर्वमामूलतोऽवदत् ॥१६॥ तमाकर्ण्य नृपः खेदा-दुदस्राक्षः स्वसुः पतिं ॥ निनिन्द कौलधर्माणं । मन्त्र्यादींश्च चटूक्तिकान् ॥१७॥
स धैर्यमनलंब्याऽथ । स्वसारं स्नेहतोऽवदत् ॥ मा विपीदः खसरिति । कमैंगावाऽपराध्यति ॥ १८॥ यदुक्तं-नित्यं नियत्याः
परवत्यशेपः । कः संविदानोऽप्यनुयोगयोग्यः॥अचेतना सा च न वाचमहें-द्वक्तानुवक्तश्रमकर्म भुङ्क्ते ॥१९॥
तथाप्यासरोपायौ । माप्याऽयं शिक्षयिष्यते ॥ दर्पान्मे खसृजामेय्यो-र्य एवं स्माऽपराध्यति ॥२० ।। सर्वतः शोधयिष्यामि ।
1 भाषायां भाणेजी अब कर्मणि स्म योगे पष्ठीद्विवचनम्
॥८६॥

·चानयिष्यामि जामिजां ॥ प्रगुणीकारयिष्यामि । ब्रह्मवैश्रवणेन वाम् ॥ २१ ॥ कोऽसाविति तया प्रोक्ते । तवृत्तान्तं नृपोऽवदत् ।। एनोश्च प्रगुणीकारे । विस्मयाऽनन्ददायिनम् ॥ २२॥ प्रागुण्यं भ्रातृजस्याऽथ । श्रुत्वा स्नेहात्सविस्मया ॥ आनन्द प्राप हर्षात्का । पुनीदुःसं व्यसस्मरत् ।। २३ ।। राइयोऽथ भोगवत्याद्याः । प्रणेमुस्तां सगौरवं । सापि चालिङ्गनाशीभिः । प्रेम्णा ता अप्यपिप्रिणत् ॥२४॥ अथो सुखास- नारूढां । स्वसारं सपरिच्छदां ।। स्वावासे भूधवोऽनैपीत् । सगौरवमहोत्सवम् ॥ २५ ॥ ततो विजयसूरं सा । प्रणम्र भ्रातृजं निजं ॥ शिरस्याघ्राय सस्नेहं । नानाशीभिरमूमुदत् ।। २६ ॥ चके वर्धापनं चाऽस्य । मणिमुक्ताफलादिभिः ।। न्युञ्छनानि च कुर्वाणा कुलभाग्यादि तुष्टुवे ॥ २७ ॥ ब्रह्मवैश्रवणस्याऽपि । चक्रे वर्धापनादि सा ।। गुणैः परोपकारायैः । स्तुवती तं मुहुर्मुहुः ॥ २८ ॥ संप्रीण्य खजनान् सर्वान् । निजपैञ्यकुलानुगान् ॥ आलापाद्यैर्यथाह सा । तस्थौ भ्रातृगृहे सुखम् ॥ २९ ॥ ब्रह्मवैश्रवणस्याऽथ । विनीरूपामियं प्रियां ॥ दर्श दर्श स्फुरत्स्नेहात् । पार्श्वे चाऽतिष्ठिपदहु ॥३०॥ प्रीणाति प्रेमवार्ताभिः । वाम्बा तामुपलक्ष्य सा ।। तां चान्यरूपधात्री सा । नोपलक्षयति प्रमः ॥ ३१॥ अथ नैमित्तिक मनोः । स्वरूपं प्रोक्तपूर्विणं ॥ जामेव्याः शुद्धिमप्राक्षी-द्राजाहूय सगौरवम् ॥३२॥ स निमित्तवशाचाख्य- सधवा सा महद्धिंभृत् ।। कालेन कियताऽत्रैव । सुखिताऽऽत्मा मिलिष्यति ॥ ३३ ।। अधिकं च न जानामि । तं सत्कृत्य विसृज्य च ॥ राजा तदुक्तमाचख्यौ । भगिन्यै साऽप्यमोदत ।। ३४ ॥ नरानुद्यमिनःक्ष्माभृत् । प्रेष्य सर्वासु दिक्ष्यथ ।। नानादेशपुरग्राम- ·नवमसा il coll जयानन्द सरःशैलवनादिषु ॥ ३५ ॥ दूतांश्च सर्वगान् प्रेष्या-वरोधेपपि भूभुजां ॥ प्रेम्णा सर्वप्रयत्नेन । स्वां जामेयीमशोधयत् ॥ ३६॥ केवलि लेमे नास्याः पुनर्भूपः । शुद्धिमात्रमपि क्वचित् ॥ तटस्थेऽपि यदज्ञानं । छद्मस्थेष्वपराध्यति ॥ ३७ ॥ ब्रह्मवैश्रवणश्चापि । शोधनं चरित्रम न न्यषेधयत् ।। कोलशिक्षा विना नावि-भविष्यामीति सन्धया ॥ ३८॥ अथ वैदेशिकः कश्चि-स्वार्हसर्वपरिच्छदः ॥ तत्राऽऽययौ नटोऽन्येद्यु-भृशं विभ्रत्कलामदम् ॥ ३९ ॥ विज्ञो जयति मां नाव्य-कलया यो जगत्यपि ॥ तस्य दासो भवाम्येप । प्रतिज्ञा ख्यापयन्निति ।। ४० ॥ नीरचारी नृपावासद्वारे दर्पान्मुमोच सः॥ नृपोऽयादीत्सकृन्नृत्य । ज्ञायते येन ते कला ॥४१॥ नृत्यन् सूच्यसिकुन्ताग्रा-दिपु विज्ञानलीलया ॥ विविधैः करणैश्वाऽयं । सभा सर्वामरञ्जयत् ॥ ४२ ॥ कुर्वन्नभिनयं वीर-चरित्राणामनेकधा । पुष्यन्नपरसांश्चक्रे । सदस्यांस्तन्मयानयम् ॥४३॥ नाट्यान्ते च महादानं । नृपायाः प्रीणिता ददुः॥विसिताः प्रशशसुश्च । भृशं सर्वेऽपि तत्कलाम् ॥४४॥ मुखमोटनकं चक्रे । ब्रह्मवैश्रवणः पुनः।। भूभङ्गादिपु वैतथ्यं । यथास्थानं प्रदर्शयन् ।। ४५॥ जगाद नरनाथोऽथ । खनटादीन् विलोकयन् ।। यो नृत्येन जयत्येनं । कोपि सोऽस्ति पुरेऽपि मे ॥ ४६॥ सन्ति राज्ञो विचित्राऽऽस्ते । नटाचा नाट्यवेदिनः ।। परं जेतुमशक्तास्तं । सर्वे तस्थुरधोमुखाः ॥४७॥ ब्रह्मवैश्रवणोऽथाऽवक् । राजन् काऽसिन् कला नटे ॥ लीलयाऽपि जयाम्येनं । यदि दत्से परिच्छदम् ॥४८॥ व्याहरन्नृपतिः सैर। गृहाण पुरुषस्त्रियः । पेटकेभ्यो नटा- दीनां । शिक्षयेश्च मदाज्ञया ।। ४९ ॥ कुमारोऽप्यवदत्तर्हि । करिष्ये सप्तमेऽहनि ॥ नाव्यं तादृग् यतः सद्यो । मदोऽस्य व्यपया- १ अन्त पुरेषु 11८७ ·स्पति ॥ ५० ॥ वत्प्रतितामिति श्रुत्वा । नटः सोऽप्यहि सप्तमे । आगमादि प्रतिज्ञाय । विसृष्टो भूभुजाऽगमत् ॥५१॥ कुमारो- ऽपि नटादीनां । पेटकम्यः परीक्षया । गृहीत्वा कतिचिनो । युवतीश्च महामतीन् ।। ५२॥ कृत्वा सद्यः कविः सौव-चरित्रस्यैव पान ।। अध्याप्य नाटकं सम्यक् । शिक्षयित्वा च तत्कलाम् ॥ ५३॥ मेलयित्वा च सामग्रीं । ज्ञापयित्वा च भूभुजः ॥ कर्तुं सर्वोत्तमं नाटय-मुपतस्पेहि सप्तमे ॥ ५४ ॥ राजाप्यासनमध्यास्त । विपुले रंगमंडपे । राजवर्यान्महेम्यादीन् पौरांचाहन्नटं च तम् ।। ५५ ॥ सच्छिद्रकजयन्यंत-ललनाथाऽप्याऽतिष्ठिपत् ॥ स्वसृपत्नीकनीमुख्या-श्दैि ट्यावलोकिनीः ॥ ५६ ॥ सभायामिति पूर्णायां । कौतुकाकुलचेतसि ॥ कुमारो नाट्यमारेभेऽपूर्वरंगादिपूर्वकम् ॥५७॥ नटीस्थानस्थितां पत्नीं । पा- प्राणि विविधानि च ॥ भूमिकासु विचित्रासु । मयुञ्जानो यथाविधि ॥ ५८ ।। मृदंगवंशवीणादि-चित्रातोद्यनिनादभृद् ।। मधुरध्व- निगंधर्व-गीताऽऽरावमनोहरम् ।।५९॥विचित्रकरणाऽऽकीर्ण । सम्यक्ताललयानुगं ।। कुर्वन्मायावदुर्नाट्यं । स्ववृत्तमभिनिन्यिवान् ॥६॥ तथाहि-विजयपुरे जयविजयौ । भूपौ प्रथमस्य सिंहसारोऽभूत् ॥ तनयः परस्य जज्ञे । यथागुणी श्रीजयानन्दः॥६१॥ केवलि- पाश्वे धर्म-प्रतिपत्तिनिशि गिरौ यथा चाऽऽसीत् ॥ देशान्तरे च गमनं । विद्याध्ययनं विशालपुरे ॥६२॥ उद्वाहो नृपकन्यायाः । पल्ल्यां गिरिमालिनीप्रबोधश्च ।। कनकपुरे द्यूतं नृप-कन्यापरिणयनरेल्लणीबोधौ ।।६३॥ गीतिः॥ शूकरयुद्धं तापसप्रति-बोधस्तत्सु- ताकरग्रहणं ॥ युधि मलयमालविजयो । महौषधीदानरत्नपुरगमनम् ॥६४॥ नाट्यं रतिसुन्दर्याः । करग्रहो भिल्लरूपकरणादि ।। इत्या- पसिलमदीदृश-दभिनयविधिना यथास्थितं स बटुः ॥ ६५ ॥ गीतिः॥ ततः पद्मपुरे भिल्ल-रूपेण नृपकन्यकां ॥ परिणिन्ये यथा देव-कुले सा च यथान्धिता ॥६६॥ औषध्या च यथा चक्रे । तां पुनर्नवलोचनां ।। तथैवाऽभिनयं सर्व । स यथास्थमदीदृशत् ॥६७।।

·जयानन्द
केयलि
चरित्रम
नवमसर्ग
#l૮૮
परं निजप्रियामातु-स्तदेकन्यस्तदृक्तया ॥ तन्नाटथं जवनीछिद्रैः । पश्यन्त्या भ्रान्तिहेतवे ॥ ६८ ॥ चक्रे पद्मपुराद्याह्व-पराव-
तमयं यथा ॥ अस्ति भोगपुरे भोग-दत्तो नास्तिकभूपतिः ॥ ६९ ॥ सुदामा सुभगा कन्ये । सुजयाविजयोद्भवे ॥ आद्याऽदापि
नरेन्द्राय । क्रुधा भिल्लाय चाऽपरा ॥ ७० ॥ परावर्तेऽपि चाऽऽह्वानां । यथार्थेऽभिनये सति ॥ उपभिल्लं सुतां वीक्ष्य । सम्यम्
विजयसुन्दरीम् ॥७१॥ भृशमुजागरस्नेहा । भाग्याद् दृष्टाऽस्यहो सुते ॥ इत्यादिवादिनी काण्ड-पटानिर्गत्य सत्वरम् ।। ७२ ॥
तस्याः कण्ठे विलग्योच-विद्रोदिति दुःखतः । औपध्या ब्राह्मणी चक्रे । तावन्मायावटुः प्रियाम् ॥ ७३ ॥ तां जगाद च
किं मात-न्तिास्येपा हि मे प्रिया ॥ सुभगा भूमिकायुक्ता । न पुनस्तनया तव ॥ ७४ ॥ न हि नाटये कृतं रूपं । सम्य-
ग्भवति किञ्चन ॥ ततः खेदाद्भुतत्रीडा-च्याकुला तां मुमोच सा ॥ ७५॥ दध्यौ च तनपा मे । किं स्याद्रूपान्तरस्थिता ॥
मम स्नेहोऽधिको ह्यस्यां । लसत्यादर्शनादपि ॥ ७६ ॥ किं वा प्रिया द्विजस्याऽस्य । ज्ञास्यते चाग्रतोऽखिलं ॥ इति ध्यात्वा
तथैवैपा । पुनर्नाटधं व्यलोकत ॥७७|| सोऽपि चक्रे देवकुले । सुभगासअनावधि ॥बटुः साभिनयं नाटय। विरराम ततस्ततः।।७८॥
ततः सर्वसदस्यानां । विशेपाऽऽश्चर्यहेतवे ॥ भल्लाग्रन्यस्तसूच्यग्र-पुष्पोपरि नन सः॥ ७९ ॥ सोऽपि मायावदुर्नाटये । यं पुपोप
रसं यदा ।। तदा तन्मयतां प्राप-दवेद्यान्तरवेदनाम् ॥ ८० ॥ भ्रूभंगादि न तनाटये। वितथं सूक्ष्ममप्यहो ।। अलक्षि दक्षिणैः
काऽपि । निष्कलंका हि तत्कला ॥ ८१॥ अगृह्णति घटौ किञ्चि-न्नृपमन्यादयो ददुः ॥ पेटकम्यो नटादीनां । महादानानि वि-
स्मिताः ।। ८२ ॥ पुरः कलावतस्तस्य । सर्वानपि कलावतः ॥ सर्ववारिनिघेरग्रे । कूपानिव च मेनिरे ॥ ८३ ॥
ततस्तस्य वटोर्नाटथ-कलयाऽथ चमत्कृतः॥ प्राग्नटः स्वं जितं मत्वा । पादयोः पतितोऽवदत्।।८४॥ दासोऽस्म्येष तव ब्रह्म-नाप्राणा-
॥८॥

·गपरिच्छदः ।। हिमानानुभिर्मानो-रगलन्मे कलामदः॥८५॥ बटुर्जगाद कोऽर्थो मे। ब्रह्मणः किड्करैर्नट!। स्थानं याहि न याद्वश्व-
पिराधिकालाः किम् ? ॥८६॥ ततोऽगात्स्वपदं हृष्टो। विसृष्टः क्ष्माभृता नटः ॥ विसृज्य पर्पदं राजा-पाक्षी कमलान्वितः।८७॥
नामन्नृपागजः कोऽयं । त्वं यस्याऽभिनयं व्यधाः । स च देवकुलात्मात-भिल्लोगात्सप्रियः क च ॥८८ ॥ व्याजहार बटुः
पृथ्पा । मप्रियः कौतुकादहं ।। दुर्वन् विचिननाटयानि । प्रापं भोगपुरेऽन्यदा ॥ ८९ । तर स्थानांतराऽभावा-निशि देवकुले
पसन् ॥ मिथो रिलक्षणे पाढं । वीक्ष्य तस्मिंश्च दम्पती ॥ ९० ।। सचित्रो भिल्लमप्राक्षं । कुरूपस्याऽपि ते कथं ।। ईदृग्देवांगना-
रूपा । प्रियेति पद मित्र! भोः॥९१॥ ततः सोऽवन चरित्रं स्वं । यादक् तत्राऽऽगमावधि ॥ तत्तादृक् स्वहदि न्यास्थं । चित्र-
उन्नाद्रियेत कः १ ॥९२।। स चाऽहं च ततोऽस्वाप्स्वः । सप्रियो सुखनिद्रया ॥ न जाने प्रातरुत्थाय । सपत्नीकोऽगमत् क्व सः॥१३॥
अहं श्रान्ततया गुप्तो । गते तस्मिन्नजागरं ॥ सप्रियश्चलितः प्रातः । क्रमाद् भ्राम्यनिहागमम् ॥ ९४ ॥ चरित्रं चित्रकारित्वा-
दम्यनेपं च संप्रति ।। तस्यैवं विदितं याव-दग्रतो वेत्ति सैव तु ॥ ९५॥
श्रुत्वेति दध्यतुः क्ष्माभृत् । कमला च सविसयौ ।। नाऽहो रूपानुसार्यस्य । दानलीलाधनादि तत् ॥ ९६ ॥ किमयं विग्र-
रूपेण । दृश्यते भिल्ल एव सः ॥ किं वा सम्यग् द्विजः कोऽपि । गहनं यस्य चेष्टितम् ॥ ९७ ॥ विपीरूपा न्वियं सैव । किं स्या-
द्विजयसुन्दरी ॥ अन्या वा काऽपि को वेत्ति । चरित्रं हि कलावताम् ॥ ९८॥ एतौ वा भवतां यो वा । तौ वा ज्ञातमिदं पुनः ।।
केनापि सत्कलाभाग्य-निधिना नृपसनुना ॥९९॥ उपयेमेऽन्यरूपेण । ध्रुवं विजयसुन्दरी ।। सुखिता दिव्यनेत्रा चा-स्तीति हों-
ऽद्भुतो हि नौ ॥ १०० ॥ ज्ञास्यते चाग्रतोऽप्यस्मिन् । बटावत्रैव तस्थुपि ।। कन्यादानेन तत्स्थाप्यः । प्रतिज्ञाऽपीति पूर्यते ॥१॥

·नवमसर्गः
जयानन्द
केयलि
चरित्रम
||८०॥
इत्यालोच्य वर्दु साह । राजा ब्रह्मन्! कला तव ॥ अपूर्वा काऽपि या पृथ्व्यां। न दृष्टा न श्रुता क्वचित् ॥२॥ एकयाऽपि त्वया
नाटय-कलया राज्यमद्य नः ॥ विज्ञानिसंपदा सर्व-राज्येष्वारोपि सून्नतिम् ॥३॥ द्वासप्तत्या कलाभिस्ते । जगद्भासयतोऽभितः॥
शशलक्ष्मा समः किं स्यात् १ । पोडशैव कला दधत् ॥४॥ ततः स्थातव्यमत्रैव । त्वया मित्र ! मदन्तिके ॥ सर्वेप्टदर्शनेभ्योऽपि ।
दर्शनं पतिशायि ते ॥ ५ ॥ ओमिति प्रतिपेदाने । तस्मिन् स्वं स्वं प्रहप्लाः ॥ ययुर्भूपादयो धाम । मुखरास्तत्कलास्तवैः ॥६॥
तदादि वर्द्धमानेन । प्रेम्णा तां च बटुप्रियां ॥ कमलाऽस्थापयत्पुत्री-मियोपस्वं विशेषतः ॥ ७॥ प्रीत्याऽऽलापादिभिः सा च ।
तया सह तथाऽतुपत् ॥ यथा सुधारसाऽऽस्वाद-राज्यलाभादिभिर्न तु ॥ ८॥ प्रोचे धात्रीमथान्येयुः कनी कमलसुन्दरी ।। तमेव
रमणीयन्ती । बटुं तन्नाटयरजिता ॥ ९॥ मातर्दत्ते किमस्मै मां । द्विजायाऽद्यापि नो नृपः ।। प्रतिज्ञातार्थनिर्वाहे । संतो हि चिर-
यन्ति न ॥ १० ॥ श्रुत्वेत्याख्यत्तदम्वा भू-भुजे सोऽप्यजरीहपीत् ॥ आशयं तनयायास्तं । विज्ञाय स्वाशयाऽनुगम् ॥११॥ अन्ये-
धुर्मन्त्रिसामंत-श्रेष्ठिसेनेश्वराऽदिमि ॥ समाजे भूपितेऽध्यास्त । स्वर्णसिंहासनं नृपः॥१२॥ ब्रह्मवैश्रवणश्वाऽपि । मान्यः सर्वस-
भासदां ॥ आसांचक्रे नृपासत्तौ । प्रदायाऽऽशिपमासने ॥ १३ ॥ तमथोचे नृपो ब्रह्मन् ! । पाणौ कुरु मदङ्गजां ॥ रूपेणाऽप्सरसां
जैत्रीं । समग्रगुणशालिनीम् ॥१४॥ प्रतिजानीहि तद्दानं । सजयाश्चऋपे सुतम् ॥ भूमिमेादिवत्संधा। न चलत्येव यत्सताम्॥१५॥
बदुरूचे पुराऽप्यस्ति । वित्री मे धान्यरधनी ॥ अधिका तु न सामान्य-जनानां युज्यते प्रिया ॥१६॥ मदनस्य कथां श्रुत्वा ।
कः क्रियाद्वल्लभाद्वयं ।। कोऽसाविति नृपेणोक्ते । विप्रः प्रोचे च तत्कथाम् ॥ १७॥
शुद्धज्ञानक्रियाभ्यां यः प्राप्य मोहजयश्रियं ॥ परां ज्ञानरमां लेभे । तस्मै सर्वविदे नमः ॥१८॥
॥८९॥

·अभयन्नेहिनः शमां-पर्थ्यमक्षयमेर तत् ।। परमैकांतिकात्यन्तं । निरूपाख्याऽनुपाधिजं ॥ १९॥ कामजे विपरीतेऽस्मा-
द्रमन्गे दुधियः गुरे ।। न मतं तिनामेवनद्धि स्त्रीमुरयसाधनम् ।। २० ॥ खियश्च कुटिलाः कुराः । परिणामेऽतिदुःखदाः । मदनो
धनदंरभ । दृष्टान्तोऽय निशम्यताम् ॥ २१ ।। स्त्रीणां दुरितं दृष्ट्वा । भोगेम्यो विरमंति ये ॥ ते स्युः श्रेयाश्रियां पानं । तावे-
वाध्य निदर्शनं ।। २२ । तथाहि भरतेऽऔर । सान्निवेशे कुशस्थले ।। समभून्मदनो नाम । 'श्रेष्ठी मदनरूपभाक् ॥ २३ ॥ तस्य
चण्डारण्डाई । पधारिये स्वभावतः ॥ अभूतां मदनस्येव । रविप्रीती इव प्रिये ॥ २४ ॥ क्रमाबण्डाप्रचण्डाहे । पत्युः प्रेमा-
म्पदं भृशं । मियय कलहायते । ते येस्तैरपि कारणैः ॥ २५ ॥ भृशं कोपाभिमानाम्यां । निपिद्धे च न तिष्ठतः ॥ प्रचण्ड
निस्टग्रामा-न्तरे सोऽस्थापयत्ततः ॥ २६ ॥
हत्याऽऽदा नियमं चैकै-कस्यास्तिष्ठत्ययं गृहे ॥ अन्यदा तु प्रचण्डाया । गृहे केनापि हेतुना ।। २७॥ स्थित्वैकमधिकं
पलं । गण्डायाः म गृहेऽगमत् ।। सण्डयन्ती कणान् साऽपि । तमागच्छन्तमैक्षत ॥२८॥ युग्मं ॥ ततः सा मुशलं तस्या-भिमुखं
प्राक्षिपकुधा । इष्टा दुष्ट! प्रचण्डा ते । किमरैपीति वादिनी ॥ २९ ॥ तद्वीक्ष्य व्याकुलो मीत्या । स नंष्ट्वा कियती भुवं ।।
यादिलोकते पथा-नावत्तत्सर्पमैक्षत ॥३०॥ धापमानं च तं दृष्ट्या । स्फटाऽऽटोपभयङ्करं ॥ द्रुतं विशिष्य नंष्ट्वा स । प्रचण्डाया
गृहेऽगमत् ॥ ३१ ॥ तं तथा वीक्ष्य साऽप्यास्यद् । भीतिश्वासाकुलः कथं । प्रिय! सत्वरमत्रागा-चण्डावृत्तं च सोऽप्यवक् ॥३२॥
साग्दद्भव तत्स्वस्थो । नतरिकश्चिद्भयावहम् ॥ तावद्भुजगमो रौद्र-स्तद्गृहांगणमागमत् ॥ ३३॥ तं च वीक्ष्य क्रुधा साऽपि ।
२ या यादपि कुतोऽप्याप्तरहुविद्यावलाऽन्विते तस्याऽभूतामुभे रूपादतिप्रीती इव प्रिये प्रत्यन्तरे
पाभ्योासुत्रक ॥२१॥

·नवमसर्गः
फेलि
परिश्रम
गरीरोदर्तनोझयान् ।। पिण्डानभ्यक्षिपत्सद्य । श्रुभूतैश्च तैरहिः ॥ ३४ ॥ न्यघाति खण्डशः कृत्वा । मदनश्च चमत्कृतः ॥ गतेषु
यभ्रुणु काऽपि । दध्यौ नानारसाकुलः ॥ ३५ ॥ युग्मं ॥ चण्डाकोपात्प्रणष्टस्य । प्रचण्डा मे शरण्यभूत् ॥ कोपिष्यति यदैपाऽपि ।
वदा का शरणं पुनः ।। ३६ ॥
प्रियकारिण्यपि प्रायो । न कुप्यति कदापि यः ॥ दुर्लभोऽसौ भुवीहक्कु-योपा क्रोत्स्यति नो कथम् ॥ ३७ ।। राक्षस्यौ
तदिमे त्यच्या । यामि देशांतरे क्वचित् ॥ त्याज्यं सोपद्रवं राज्य-मप्यात्मकुशलाय यत् ॥ ३८ ॥ इति ध्यात्वा रहोऽन्येद्यु-गु-
हीता स्वं धनं बहु ॥ निर्ययौ मदनो देशान्तरे भ्रमति चेच्छ्या ॥ ३९ ॥ कियद्भिर्वासरैः सोऽथ । दिवो जैत्रं निजश्रिया । सं-
काशपुरमागत्यो-याने शोके व्यशंश्रमीत् ॥ ४० ॥ तावत्तत्रेयुपा भानु-दत्तेन श्रेष्टिनौच्यत ॥ मदन! स्वागतं ते भो । एहि यावो
निजं गृहम् ॥ ४१ ।। स्वनामग्रहणाऽऽहाना-दिभिरेप चमत्कृतः ।। सह तेनाऽगमत्तस्य । मन्दिरं सुन्दरं श्रिया ॥४२॥ श्रेष्ठी विधाप्य
तं मान-भोजनादि मगौरवं ।। पुरस्कृत्याऽङ्गजां पाणौ । कुरुप्वेमां जगाविति ।। ४३॥ सोऽपि तां पक्वविम्बोष्ठीं । चन्द्रास्यां पद्म-
लोगनां ।। रूपेणाऽतिरतिं वीक्ष्य । श्रेष्ठिनं विस्मितोऽवदत् ॥४४॥ कथं जानासि मे नाम ? । किं करोपि च गौरवं ? ।। अज्ञातकुल-
शीलस्य । किं च दत्से मुतां निजाम् ? ॥४५।। श्रेष्टयवोचचतुणां मे । पुत्राणामुपरीप्सिता ॥ सुता विद्युल्लताद्वैपा | जज्ञे नानोपया-
चितः ।। ४६ ।। प्राणेभ्योऽपि ममाऽभीष्टा । पाठिताः सकलाः कलाः ॥ यौवनस्था यदा साऽभूत् । तदैवं हृद्यचिन्तयम् ॥ ४७ ।।
देया पराग कम्मैचित् । पुनीयं लोकरीतितः । न वियोगमहं चाऽस्याः । सोढुं क्षणमपि क्षमे ॥ ४८॥
१ नागभूतः
॥९॥

·एवं निन्तातुरं घो मां । निनिंद्रं शयितं निशि ।। आगत्य कुलदेव्यूचे । वत्स! चिन्तां करोपि किम् ॥४९॥ प्रातरेतत्पुरोधाने। मिशिलिमारहस्तले । मदनं प्राच्ययामान्ते । कन्या लप्स्यसे वरम् ॥५०॥ विशुद्धकुलजाताय । तसै सर्वगुणाऽऽत्मने ॥ देयाः कन्यां मन स्थाप्यः । सोकसेवाऽपियुक्तये ॥ ५१ ॥ इत्युच्या देव्यगादद्य । तद्वचाकारकोऽप्यहं ॥ तदादेशाद्ददे पुत्री-मिमां पग्णियस्य नत् ।। ५२ ।। त्यक्तपूर्वकलरेण । कियन्तं समयं मया ॥ वण्ठेनेव क च स्थेय-मेककेन प्रियां विना ॥ ५३॥ इदृग् च देवतादिष्टा । दुष्प्रापाऽपि ममाऽभवत् ॥ सुप्रापा भाग्ययोगेन । मनोविश्रामभूः कनी ॥५४॥ तदेतां परिणीयाऽत्र । तिष्ठामि धन- भोगपुर ।। इति ध्यात्वा प्रपेदे त-मदनः श्रेष्ठिनो वचः ॥ ५५ ॥ ततः श्रेष्ठी विवायैतां । तेन हर्पोत्सवाद्वयात् ।। ददे तस्मै धनं गेहो-पस्करं च प्रमातिगम् ॥ ५६ ॥ आवासे श्रेष्ठिना दत्ते । मदनोऽपि नवोढया ॥ तया सस्नेहया साकं । भुक्ते भोगान् यथा- रुचि ।। ५७ ।। भोगा यद् या तनाऽपि । भवन्त्याऽकस्मिका नृणां ॥ पुण्यस्यैव प्रभावोऽयं । ततः कुरुत तज्जनाः ॥ ५८॥ एवं मुसमये याते । समयेऽस्य कियत्यथ । आगाद्वियोगिनीकालो । वर्षाकालोऽन्यदा क्रमात् ॥ ५९ ॥ तसिन्निश्यन्यदा कान्तं । स्मृत्वा स्मरवशां वशां ॥ वियुक्तां रुदती काश्चित् । स गवाक्षस्थितोऽशृणोत् ॥ ६० ॥ दध्यौ चैपा कथा प्रत्यु-वियोगा- स्मरपीडिता ॥ रोरुदीति तथा मन्ये । नारीभिः सोऽतिदुस्सहः ॥ ६१ ॥ ततो ये द्वे मया मुक्ते । प्रियस्नेहवशे चिरं ॥ स्मृत्वा मां ते स्मरार्यते । कथमद्य भविष्यतः ॥ ६२ ) कथंचित्तत्सकद्गत्वा । चिरादाश्वासयामि ते ॥ विशिष्याऽनपराधां च । प्रचण्डा- मुपकारिणीम् ।। ६३ ॥ इति स्मृता प्रियायुग्म-वियोगभवदुःखतः ।। अमुञ्चदश्रुधारां स । वाससा लोचनेऽस्पृशत् ।। ६४ ॥ तं च विद्युष्टताद्राक्षीत् । क्षुब्धाऽनाक्षीच हे प्रिय ! ॥ उदितं रुदितं किं ते-ऽधुनवाऽकस्मिकं हहा! ।। ६५ ।। अवदन्नपि तद्धेतुं । निर्वन्धे ·नवमसर्गः केपलि অভি तु कृतेऽवदत् ॥ सर्व व्यतिकरं पूर्व-पल्योस्तत्स्मरणादि च ॥६६ ॥ यद्येवं न हि किं तत्र । गत्वा नाऽश्वासयस्यमू? ॥ तयेत्युक्त- ऽप्रदत्सोऽपि । यदि त्वमनुमन्यसे ॥ ६७ ।। तदा यामीति सा श्रुत्वा । स्त्रीस्वभावाझ्शेष्यिता ।। दध्यौ कुर्वेऽस्य शुश्रूपां । सर्चा दासीन सर्वदा ॥६८॥ विनयाऽतिक्रमात्स्नेह-प्रातिकूल्यं कदापि च ।। नर्मणाऽपि गिरा वाऽपि । क्वाऽपि नाऽण्वप्यदीदृशम् ।। ६९ ।। तथाप्येप स्मरत्यय । प्रापल्योस्तादृशोरपि ॥ नाऽहं स्मरव्यथां पृथ्वी । सोढुं क्षणमपि क्षमे ॥ ७० ॥ कालः स्मरससथाऽयं । रिलोलजलदारलिः ॥ ततो विस्मारयाम्येनं । कालक्षेपं विधाय ते ॥७१॥ विचिन्त्येत्यवदत्साऽथ । प्रिय! प्रापि संप्रति ॥ विपमा गिरिवाहिन्यः पन्थानः पङ्कदुर्गमाः ॥ ७२ ॥ ततः प्राप्ते शरत्काले । प्रवास कर्तुमर्हसि ॥ ततस्तस्थौ तदुक्त्या सः। कामी हि स्त्री- वचोरशः ।। ७३ ॥ प्रावृपं गमयामास । यथाभोगसुखं स च ॥ गन्तुमापृच्छतैतां तु । दृष्टुमुत्कंठुलः प्रिये ॥७४॥ साऽपि किञ्चि- द्विचिन्त्याऽऽशु । तं गन्तुं चाऽन्वमन्यत ॥ करम्यं चाग्रिमं कृत्वा । शम्बलं प्रचुरं ददौ । ७५ ॥ तदाऽदायाऽथ सोऽचालीद् । ग्राममेकमवाप्तवान् ॥ मध्याह्ने वत्सरस्तीरे । विशश्राम तरोस्तले ॥ ७६ ॥ स्नात्वा देवगुरून् स्मृत्वा । भोक्तुं चेच्छन्नचिन्तयत् ।। यदि प्रदायाऽतिथये । भुञ्ज स्यात्तद्विवेकिता ॥७७॥ यान्तं देवकुलातावद् । ग्रामान्तभैक्ष्य- हेतवे ॥ कश्चिजटाधरं दृष्ट्वा । स निमन्त्रितवान्मुदा ।। ७८ ॥ यथाश्रद्धं ददौ तस्मै । दानशौण्डः करम्बकं ।। क्षुधितः सोऽपि तय । द्राग् भोक्तुमुपचक्रमे ॥ ७९ ॥ भुक्ते च मदनो याव-तावत्कश्चिक्षुतं २ व्यधात् ।। मत्वाऽपशकुनं तच्च । प्रत्यैक्षिष्ट क्षणं सुधीः ॥ ८० ॥ तापमुक्त्वा करमं त-मरणः स तपस्व्यभूत् ।। प्रचचाल च संकाश-नगराभिमुखं द्रुतम् ।। ८१ ।। मदनस्तं यद ॥९॥ २ भागयो 'छक ३ भापाया घेटो ·पया वीक्ष्या-मोथं चेचं करम्पकं ।। अभविष्यं ततो नून-महमप्येवमूरणः ।।८२॥ दयादानमहिनाऽस्या । विपदस्त्वस्मि रक्षतः।। रिगिन्य मेति यात्येप । कोत्याभर्यातमन्वगात् ।। ८३ ।। युग्मं । जवाद् द्वारपि तौ यान्तौ । संकाशपुरमीयतुः ॥ गेहे विद्युल्ल- नापाय । प्राविमन् द्रुतमरणः ।। ८४ ॥ को घृत्तान्तो भवेदस्ये-तीक्षितुं गृहतो बहिः ।। रहः क्वापि स्थितः सम्यक् । पश्यतीमं मपिम्मयः ॥ ८५ ॥ विपुलताच तं स्योकः । प्राप्तं वीक्ष्योरणं झुधा ।। पिधाय सत्वरं द्वारं । दण्डेनाऽताडयद् दृढम् ।। ८६ ॥ त्यक्त्वा निरपराधां मां । सापराधे अपि प्रिये ॥ रेरे रमयितुं यासि । न व्यरंसीचिरादपि ॥८७॥ मुशलं किमु मे नास्ति । परं तेन न हन्म्यहं ॥ मर्नुः प्राणापहारं किं । करोमीति घृणावशात् ।। ८८ ॥ चण्डाया मुशलागीतः । प्रचण्डां शरणं श्रितः॥ मया नु हन्यमानस्त्वं । किं नु वाणं प्रपत्स्यसे? ।।८९|| वादंवादमितीमं सा-ऽताडयच मुहुर्मुहुः॥ आरसन्तं च तं श्रावं । श्रावं लोकोऽमिलत्पुनः ॥९०॥ जजल्प किमरे मूढे! | ताडयस्यपृणे! पशुं । विमेपि हत्यया नाऽस्य । वणिक्कुलभवाऽपि किम् ? ॥ ९१ ॥ ततच साप्यसिश्चत्त-मभिमन्त्रितवारिणा ॥ उरणोऽभूयथारूपो । भस्माक्तागो जटाधरः ॥ ९२ ॥ वीक्ष्य तं च जनोऽ प्राधी-द्भदन्त ! किमिदं वय ॥ ततः सोऽपि स्ववृत्तान्तं । यथागद्गदमूचिवान् ॥ ९३ ॥ यः खादति करम्बं स । धकुम् सहती- ति च ॥ वदाधाभाणको लोका-देप प्रववृते भुवि ॥९४|| तपस्वी चाऽनशत्सद्यो । भीत्या तरललोचनः ॥ विस्मितोऽगात्पदं लोको। दयो विद्युल्लता वतः ।। ९५ ॥ घिधिग् निरपराधोऽयं । तपस्वी पीडितो मया ॥ न जाने क गतो भर्ता । मिलिष्यति पुनर्न १ मदनो प्रत्यन्तरे

·जयानन्द
केलि
चरित्रम
नवमसर्ग
॥१२॥
वा ।। ९६ ।। शिक्षया तं वशीकृत्य । भोक्ष्ये भोगान् यथारुचि ॥ एवं मनोरथो व्यर्थो । ममाऽभूदधुना किल ॥ ९७ ॥ अभूजने
ममोद्घाटो । वियोगोऽपि धवेन च ॥ तजज्ञे हस्तयोर्दाहः । प्रौत्स्यन्त पूपकाच हा ॥ ९८ ॥
मदनोज्य निरीक्ष्यत-घ्यौ नानारसाकुलः ॥ अनयाऽनेन वृत्तेन । निजिते प्राप्रिये मम ॥९९॥ योगिनामप्यगम्यानि ।
योपितां चरितान्यहो ॥ धिर धिग् रागान्धितान् जीयान् । राज्यन्ते येऽत्र तास्वपि ॥१००॥ राक्षसीः सर्पिणीाघीः । क्रौर्याना-
योऽतिचक्रमुः ॥ विश्वसन्ति य एतासु । नृरूपाः पशवो हि ते ॥१॥ ततश्चण्डां प्रचण्डां च । त्यक्त्वा विद्युल्लतामपि ।। करिष्ये स्व-
हितं येन । संकटाच्छुटितोऽस्म्यतः॥२॥
ध्यात्वेति मदनो भ्राम्यन् । हसन्ती नगरीमगात् ॥ श्रिया सर्वपुरीजित्वा । हसन्तीमिति सान्वयाम् ॥३॥ तत्रोद्याने दद-
नि-लिहं चैत्यं हिरण्मयं ॥ प्रविश्य विधिना तत्र । भक्तिहोच्छ्वसत्तनुः ॥ ४ ॥ प्रणम्य तुष्टुचे रात्न-प्रतिमामादिमाऽर्हतः ॥
आलुलोके च चैत्यस्य । स्वविमानजितः श्रियम् ॥५॥ धन्यमन्यस्ततोऽध्यास्त । मुदितो रङ्गमण्डपं ॥ तावत्तत्रागमत्कश्चि-चारु-
वेषाङ्गयौवनः ॥ ६॥ नत्वा स्तुत्वा च तीर्थेशं । सोऽपि तत्रैर मण्डपे ॥ दीर्घ दुःखेन निःश्वस्यो-पाविशन्मदनान्तिके ॥७॥ निः-
श्वसन्तं च तं प्रेक्ष्य । मदनः स्माह हे सखे! ॥ कस्त्वं किं निःश्वसिष्येवं । दुःखितोऽहमिनाऽसि किम् ? ॥८॥ स जगौ धनदेवोऽहं ।
पणिगौव वासभार ।। दुःसं तु मे कथिष्येऽहं । त्वं च का किञ्च दुःसितः ॥९॥ अवदन्मदनो मित्र! । दुःसं लजाकरं मम ॥ क
थ्यमानं भवेन्नूनं । तथाप्येष वदामि ते ॥१०॥ यतः साधर्मिकः स्निह्यन् । प्रथमेऽप्यसि दर्शने ॥ कथितं तत्प्रबोधाय । भवेच्च
॥२२॥

·प्रायशः सताम् ॥ ११ ॥ ततः कुलस्थलग्राम-वासादारभ्य सोऽखिलं । आख्यद्यथास्थितं वृत्तं । खं तत्राऽऽगमनावधि ॥१२॥ अभणद्धनदेवोऽथ । कियन्मारमिदं सखे! ॥ शृणोपि मम वृत्तान्तं । यद्यत्याश्चर्यकारकम् ॥ १३ ॥ मदनः स्माह तद् ब्रूहि । श्रोतुमुत्कण्ठुलोऽसि यत् ॥ धनदेवस्ततः सौवं [स्वीयं] । वृत्तान्तं वक्ति तद्यथा||१४॥अत्रैवाऽऽसीन्महापुर्या। श्रेष्ठी धनपतिर्गुणी ॥ श्राद्ध- धर्मे रतः शुद्ध । द्वेधा लक्ष्मीश्च तत्प्रिया ।। १५ । नानोपायैरजायेता-मुभयौ तनयो तयोः ॥ प्रथमो धनसाराहो । धनदेवाभि- धोऽपरः ॥ १६ ।। पाठितौ तौ कलाः सर्वाः । कन्ये च परिणायितौ ॥ सद्धर्मसुसलीनानां । तेषां कालस्त्वगात्कियान् ॥१७॥ ततो विशुद्धधर्मेण । पितरौ स्वर्गमीयतुः ॥ सशोको वोधितौ पुत्रौ । मुनिचन्द्रमहर्षिणा ॥ १८॥ प्रिये च कलहायेते । मिथः सस्नेहयो- स्तयोः ॥ ततो विभक्तसारौ ता-वस्थातां पृथगोकसोः॥ १९ ॥ अथो लघीयसो जाया । स्वैरिणी न समाधिकृत् ॥ वीक्ष्याऽन्यदा तमुद्विगं । ज्येष्ठोऽग्राक्षीच कारणम् ॥२०॥ स्वीकृतं चाऽसमाधान-माह तस्मै ततो लघुः ॥ विज्ञाय तदभिप्रायं । धनसारः प्रय- त्नतः ॥ २१ ॥ भ्रातृस्नेहाद्विलोक्याढ्यां । पुना रूपकलागुणैः ॥ इभ्यां धनदेवेन । कन्यकां पर्यणीनयत् ॥ २२ ॥ युग्मम् ।। सोऽभुक्त धृतिमान् भोगां-स्तया सह नवोढया ।। भाव्यत्वात्स्वैरिणी साऽपि । प्राक्पत्नीव क्रमादभूत् ।। २३॥ यदुक्तं प्राप्तव्यो नियतिबलाश्रयेण योऽर्थः । सोऽवश्यं भवति नृणां शुभोऽशुभो वा ॥ भूतानां महति कृतेऽपि हि प्रयत्ने । नाभाव्यं भवति न भाविनोऽस्ति नाशः ।। २४ ॥ अन्यदा धनदेनोऽथ । जिज्ञासुश्चरितं तयोः ॥जगौ सायं भृशं मेऽद्य । प्रिये! शीतज्वरोऽचटत् ॥ २५॥ आस्तृतायां ततथाऽऽभ्यां । शय्यायां सोऽस्वपद् द्रुतं । माययाऽदीदृशन्निद्रां । वासोोभः पिहिते- क्षणात् ॥२६॥ यामान्तं निशि मत्वा तं । निद्राणं घोरशब्दतः॥कनिष्ठामवदज्ज्येष्ठा । सामग्री कुरु हे स्वसः। ॥२७॥ ततो द्राग्ग-

·नवमसर्गः
অন্তিম
हकत्यानि । कृत्वा निर्याय ते उभे ॥ आरूढे च गृहोद्यान-सहकारद्रुमोपरि ॥ २८॥
निरीक्ष्य धनदेवोऽथ । निर्याते ते रहोऽन्वगात् ॥ चूतस्य कोटरे तस्थौ । वस्त्रेण खं वबन्ध च ॥ २९ ॥ मन्त्र जप्ते तत-
ताम्यां । नभसोदपतत्तरुः ॥ द्राग्गत्वा चाम्बुधौ रत्न-द्वीपे रत्नपुरे स्थितः ।। ३० ॥ उत्तीर्याऽस्मात्पुरस्यान्तः । प्राविक्षतां च
ते सियौ ।। पिचित्राणि च चित्राणि । निरीक्षेते यथारुचि ॥३१॥ प्रापिशद्धनदेवोऽथ । पुरेवाऽनुसरनिमे । तयोस्ताक्चरित्रेण ।
भृशं चित्रीयमाणदत् ।। ३२ ।। अथाऽवास्ति निधिः श्रीणां । श्रीपुञ्जः श्रेष्ठिपुङ्गवः ॥ जाता पुत्रचतुष्कोप-यस्य च श्रीमती
मुता ॥ ३३ ॥ यस्या रूपं निरीक्ष्यैवा-ऽऽकांक्षयाप्यनवाप्तितः ॥ दुःखात्कामः क्षयदेहो । जज्ञेऽनङ्गः शनैः शनैः ॥ ३४ ॥ विद्याः
कलाय यां सर्गः। सस्पर्द्धमिव शिश्रियुः ।। सौभाग्यैकपदं तादृक् । किलाऽवीक्ष्य पदान्तरम् ॥३५॥ जायमाने तदोद्वाहे । तस्याश्च
विविधोत्सौः॥ साधेशवसुदत्तस्य । पुनः सुत्रामलीलया ॥ ३६ ॥ हयारूढश्चलचारु-चामरैरुपवीजितः ॥ उत्तमाङ्गधृतस्फार-मायू-
रावपनारणः ॥ ३७ ॥ देवदूप्यनिभक्षौम-सामरणभूपितः ॥ उत्सवैः परिणेतुं तां । यावदायाति तोरणे ॥ ३८ ॥ तावदुत्सववी-
धार्थ । मिलितैरमितैर्जनैः । पर्यस्ततोरणस्तम्भः। पपात सहसा तिरः ॥ ३९ ॥ तदनाच्छीर्पवलिका । निपत्याऽऽस्फोटयच्छिरः ॥
वरस्य स ततथाऽभू -मर्मघातायमातिथिः ॥४०॥ पंचभिरर्थतः कुलकम् ।। आकसिकमहाशोक-विह्वलः स्वगृहे ततः॥ आक्रन्द-
भगमत्सयः। सार्थपः सपरिच्छदः ॥ ४१ ॥
तत्स्वरूपमिदं श्रेष्टी । विवाय विधिनिर्मितं ।। साकं सपरिवारेण । विचारमिति निर्ममे ॥ ४२ ॥ प्रारब्धमन्यथा कार्य ।
दैवेन विदधेऽन्यथा ॥ को वेत्ति प्राणिनां प्राच्य-कर्मणां विषमां गतिम् ॥४३॥ कन्येयं यदि नायैव । लमेऽस्मिन् परिणाय्यते ॥
॥२३॥

·प्रसिद्धौ ददभाग्यस्य । जातायां सर्वतो जने ॥ ४४ ॥ सकलकामिमां पुत्रीं । न कोऽपि परिणेष्यति ॥ सर्वोऽपि जीवितं प्राय- विरमिच्छेन्न तु प्रियाम् ॥ ४५ ॥ युग्मम् ।। वरेण येन केनाऽपि । यथाभाग्यं तदीयुपा ॥ उद्यौवनेन पुत्रीय-मयैव परिणा- य्यते ।। ४६ ॥ विचार्येवं ततः श्रेष्ठी । वरं कञ्चिद्विलोकितुं ॥ सर्वतः स्वान् जनान् प्रैपीद् । भ्रमन्तस्ते पुरेऽभितः ॥ ४७ ।। धनदेवं वराकारं । प्राप्तं तं दृष्टुमुत्सवं । युवानं वीक्ष्य सन्माना-दानयन् श्रेष्ठिनोऽन्तिके॥४८॥ युग्मम् ॥ दृष्ट्वाऽनुरूपं पुत्र्यास्तं । सोऽभ्यर्थ्य च भृशं मुदा ॥ तेन नां सोत्सवं यूना । विधिना पर्यणीनयत् ।। ४९ ॥ स्वरूपमीदृशं पूर्व-पत्न्योः प्रददृशे मया ।। वत्ते यथा तथा त्याज्ये । वाञ्छता क्षेममात्मनः ॥ ५० ॥ विना पत्नी न निर्वाहो-ऽतिथिपूजायभावतः । ततः स्वयंवरामेतां । सुरूपां गुणशालिनीम् ॥५१॥ पित्राऽत्यभ्यर्थनापूर्व । दीयमानां त्यजामि किं ।। धनदेवो विचिन्त्यैव-मुपयेमे मुदैव ताम् ॥५२॥ इतश्च तत्प्रिये स्वैरं । क्रीडित्वान समागते ॥ श्रुत्वा नव्यप्रकारं तं । विवाहं दृष्टुमुत्सुके ॥ ५३॥ सुरयुग्मोपमं वीक्ष्य । वधूवरयुगं च तत् ॥ तद्रूपविमिते देवा-द्योगं तुष्टुवतुश्च तम् ॥ ५४ ॥ आर्यपुत्र इवाऽऽभाति । वरोऽयमिति लघ्व्यवक् ॥ ज्येष्ठा जजल्प रूपायैः । समानाः कति नो नराः ॥ ५५ ॥ स तु शीतज्वरात्र्तोऽस्ति । निद्राणो नौ पतिर्गृहे ॥ कथमत्राऽऽगतिस्तस्य । माऽशतिष्ठास्ततोज़ तम् ॥ ५६ ॥ ततस्ते प्रापतुः क्वाऽपि । क्रीडायै खेच्छया पुनः ॥ वास- धाम जगामाऽथ । धनदेवो वधूयुतः ॥ ५७ ॥ तत्राऽप्यूर्ध्वगृहस्साज्यगवाक्षगत ईक्षते ॥ स तत्स्थानाद्यभिज्ञानं । पन्योर्गमनशङ्कया ॥ ५८ ॥ छ हसन्ती क वा रत्न-पुरं चूतोऽभ्रगः क्क च ॥ सूनुर्धनपतेर्भाग्या-दन ·जयानन्द फेटि परिश्रम नवमसर्ग ॥१४॥ देवोऽभ्यगात् श्रियं ॥५९।। श्लोफमेतं लिलेसाऽयं । श्रीमत्या वसनाश्चले ॥ कुङ्कुमेन ततः किश्चि-त्कार्यमुद्दिश्य निर्ययौ ॥६०॥ गतथूते प्रिये वीक्ष्या-रुढे ते सोऽप्यथ द्रुत ॥ प्राग्वचत्कोटरे प्राप्तः । पत्न्योर्गमनशड्कया ॥ ६१॥ ततः स्त्रीजप्तमन्त्रेण । व्यो- सोत्पत्य द्रुतं ययौ ॥ चूतोऽपि तद्गृहोद्याने । तत्र तस्थौ च पूर्ववत् ।।६२॥ ततश्च धनदेवोऽपि । रहो निजगृहे ययौ । शय्यायां प्राग्नदस्याप्सी-निदद्रौ च पटावृतः ॥ ६३ ॥ तत्प्रिये च गृहे प्राप्ते । निःशङ्के वीक्ष्य तं तथा ॥ शयिते शय्ययोनिंद्रा-सुखं च क्षणमापतुः ॥ ६४ ॥ प्रातरुत्थाय चाहा॑णि । गृहकर्माणि चक्रतुः ॥ धनदेवोऽस्ति चाऽद्याऽपि । निद्राणो रात्रिजागरात् ॥६५॥ अथ निद्रावशात्तस्य । पाणिः प्रावरणादहिः । दक्षिणो निरगाद्भाव्य-चशादाबद्धकङ्कणः ॥६६॥ वीक्ष्य तं चकिता लध्वी । प्रिया ज्येष्ठामदीदृशत् ।। साऽपि स्माहाऽर्यपुत्रो नु । बरोऽयमिति यचया ॥ ६७ ॥ आदि तदभूत्सत्य-मावाभ्यां कथमप्यहो । रहस्तगाऽयमागत्य । तामुपायंस्त कन्यकाम् ॥ ६८॥ तदनेनाऽवयोस्ताम् । वृत्तान्तो उजुधेसिलः ॥ मनागपीति मा भैपीः । करिष्येन प्रतिक्रियाम् ।। ६९ ॥ इत्युदित्वा प्रदायाज्य । ग्रन्थीन् सप्ताभि- मन्न्य च ।। वरन्ध धनदेवस्य । वामे दपरकं पदे ॥ ७० ॥ चतुभिः कलापकं ॥ यावत्तत्पाणिसंस्पर्शा-द्धनदेवः प्रयुध्यते ॥ ददर्श तावदात्मानं । शुकीभूतं सविस्मयः ॥ ७१ । दध्यो चाऽग्रे ग्रियां वीक्ष्य । कङ्कणच्छोटनं मम ॥ विस्मृतं तेन तत्पाणौ । वीक्ष्या- ऽमौ शङ्किता ध्रुवम् ॥ ७२ ॥ कथंचिनैशवृत्तान्तं । ज्ञात्वा कीरीचकार मां ॥ नास्वामीग्चरित्राया-मसंभाव्यं हि किश्चन।।७३॥ युग्मम् ॥ धिग्मया हारितं नृत्वं । पशूभूतः करोमि किं ॥ ध्यात्वैवं दुःखितो भीत्या । यावदुड्डयते स च ।।७४ ॥ करेणाऽऽक्रम्य ॥२४॥ १ तस्थौ सवरध च वासया प्रत्यन्तरे ·तं तावत् । कोपादुष्टा जगाद सा ॥रे रे ज्वरच्छलं कृत्वा । चरित्रं नौ विलोकसे? ॥ ७५ ॥ युग्मम् ॥ न तद्भवादृशां गम्यं । स- हस्व छलजं फलं ॥ अथ तं पञ्जरे क्षिप्त्वा । गृहकार्येषु साऽलगत् ।। ७६ ॥ प्रशंसन्ती कलां तस्सा-स्तथैवाऽन्याऽपि संमदात् ॥ सोऽपि शोचति पश्यन् खं । गृहं परिजनादि च ॥७७॥ अथ ते सच्छमत्कारं । पचन्त्यो भजिंकां तदा ॥ शुकं नीत्वाऽवधारायां। न्यस्स भापयतश्व तम् ॥७८॥ रे! शृणोपि छमत्कारान् । निहत्यैवं त्वमप्यथ ।। पक्ष्यसे सच्छमत्कारं । कदापीत्यादिभापितः ॥७९॥ अर्थतो युग्मम् ।। ताम्यामित्यन्वहं नीय-मानो जीवितसंशयं ॥ कथञ्चिदुःखितः कीरो । व्यतिक्रामति वासरान् ॥ ८ ॥ अथ रत्नपुरे श्रेष्ठी । श्रीपुञ्जौ निर्गतं वरं ।। अनायातं च विज्ञाय । सर्वत्राऽप्यगवेपयत् ।। ८१ ॥ अलब्ध्वा च प्रगे तेन । लिखितं श्लोकमैक्षत ॥ अजानाच धियां धाम । तस्य वासपदादि सः ॥ ८२ ॥ तथाहि-पुर्या हसन्त्यभिख्यायां । सूनुर्धनपते- रयं । कश्चिद्धनदेवाह्वो । नाम्नाऽवाऽगाजगाम च ॥ ८३ ॥ तदुदन्तमुदित्वैवं । रुदन्ती स्थापिता सुता ।। वरमाकारयिष्यामि । द्रागित्याश्वासनाकृते ।। ८४ ।। हसन्त्यां यान्तमन्येयुः । सार्थवाहं निवुध्य सः । श्रेष्ठी सागरदत्ताह-मर्थोपार्जनहेतवे ॥ ८५ ॥ आर्पिपद्धनदेवाय । तस्स रात्र्या अलङ्कति ॥ सन्दिष्टं च यथा पत्नी । संभाल्या द्रागिहागतेः॥ ८६ ॥ ततः सागरदत्तोऽपि । पोते- नोल्लद्ध्य वारिधि ।। हसन्त्यां प्राप्तवान् सद्यो । धनदेवगृहेऽगमत् ।। ८७ ॥ तमदृष्ट्वा प्रिये तस्याऽनाक्षीत्क्वाऽऽस्ते पतिर्नु वां ॥ ताम्यामूचे गतो देशान्तरे द्रव्यार्जनाय सः ।। ८८ ॥ सोऽथाऽवादीदलङ्कारं । श्रीपुजः प्राहिणोदिमं । जामात्रे धनदेवाय । शीघमाजूहवच्च तम् ॥ ८९ ।। ऊचे ताभ्यामिदं साधु । धनदेवः प्रियां हि तां ॥ दृष्टुमत्युत्सुकोऽप्याशु । देशेऽगाद्गाढकार्यतः ॥ ९० ॥ गच्छतोक्तं च तेनैति । कोऽपि रत्नपुराद्यदि ।।

·जयानन्द
नमसर्ग
तद्धस्तेन शुकः पल्यै । प्रेभ्यो ग्राह्यं तदर्पितम् ॥ ९१ ॥ इत्युदित्वा शुकस्ताभ्यां । तस्याऽपि सपञ्जरः ॥ आत्ता चालड्कृतिः
केवलि सोथो-तारके कीरयुग्ययौ ।।१२।। क्रमाक्रयाणकानांस। विधाय क्रयविक्रयौ । आगाद्रत्नपुरे नावो-लंध्य वारिनिधिं जवात्।।९३॥
चरित्रम
निवेद्य श्रेष्ठिने सर्व । धनदेवग्रियोदितं ॥ आर्पिपत्तं शुकं सोऽपि । स्वपुज्यै मुमुदे च सा ॥ ९४ ॥ भर्तुः प्रसादं सा मन्य-माना
तं रमयत्यलं ॥ दृष्ट्वा दवरकं पादे-ऽतुत्रुटद्विस्मिताऽन्यदा ॥ ९५ ॥ धनदेवः स्वभावस्थ-स्ततोऽभूत्तं निरीक्ष्य सा ॥ विस्मिता
मुदिता चाख्य-स्वामिन् ! किमिदमद्भुतम् ॥ ९६ ॥ यत्पश्यासि तदेवेति । पृच्छयं न त्वधुनाऽधिकं ।। इत्युक्तेऽनेन सा गत्वा ।
पितुरेतन्न्यवेदयत् ।। ९७ ॥
मुदितो धनदेवाय । सोऽथ सन्मानपूर्वकं । स्वविमानाभमावासं । धनं चोपस्करं ददौ ॥९८॥ तत्राऽस्थाद्धनदेवोऽथ ।
सह पल्या नरोढया ।। भोगान् सस्नेहया स्वैरं । भुञ्जानः पुण्यदत्तदृक् ॥९९ ॥ कर्मभिर्व्यवसायायै-लक्ष्मीमर्जति चामृतां ।।
उदीर्णप्राच्यपुण्यानु-भावात्पुण्यानुगा हि सा ॥१०० ॥ काले कियत्यतिक्रान्ते । श्रीपुळे स्वर्गमीयुपि ॥ भ्रातृणां स्नेहदौर्बल्यं ।
ज्ञात्वा जनकवेश्मनि ॥१॥ यियासुः संगता पत्या । श्रीमतीत्यथ दध्युपी। कीदृशो गृहवासोऽस्य ? । कीदृश्यौ च पुरानिये ? ॥२॥
युग्मम् ॥ इति तद्दर्शनोत्कण्ठा-वती तं श्रीमती जगौ ॥ स्वामिन् ! खपितुरामास । सकृदयसे न किम् ? ॥३॥ पितृश्वसुरयोगेंहे ।
वासः श्लाघ्यो हि नृस्त्रियोः ।। व्याहरद्धनदेवोऽथ । ज्ञास्यते समयेऽप्यदः ॥ ४॥ ततो धृतिमती साऽपि । तस्थौ भोगैकदत्तम् ।
पुनः कालान्तरेऽन्येद्यु-ाहापीत्सा पति प्रति ॥५।। सामिधा मनुष्याः स्यु-र्जघन्योत्तममध्यमाः॥ श्वसुरस्वपितृस्त्रीय-गुणेभ्यः
ख्यातिधारिणः ॥ ६॥ ताऽत्रस्थस्य तनाथ! । समृद्धिः श्वसुरोद्भवा ॥ उत्तमत्वाय नैपा तु । तद्यावस्ते पितुर्गृहम् ।। ७ ।।
॥२५॥

·पल्या प्रोक्तमिति श्रुत्वा । धनदेवो जगांद तां ॥ भद्रेऽद्यापि छमत्कारान् । भर्जिकायाः सरामि तान् ॥ ८॥ पत्युरित्यु- क्तमाकर्ण्य । सामाक्षीत्के नु ते प्रिय! ।। आदितोऽपि स्ववृत्तान्तं । सम्यम् सोऽप्यवदत्ततः ॥९॥ श्रुत्वा तं श्रीमती हास्याऽवज्ञे विदधती जगौ ॥ कियन्मात्रमिदं स्वामिन् ! । मा भैपीरीदृशात्ततः ॥१०॥ तत्र नूनं भलिप्येऽहं । निःशवं स्वगृहं ब्रज || मया सह न ते पाधा । भवित्री कापि कर्हिचित् ॥११॥ इति पत्नीगिरा दत्ता-वलम्बात्साहसं भजन ॥ आपृच्छय स्वजनान् सोऽगा सन्ती सप्रियः कमात् ।। १२ ।। विशन सोकसि पत्नीभ्यां । तदवस्थोऽप्ययं कथं ॥ खं रूपं प्रापदित्यादि । ध्यायन्तीभ्याम- दशि सः ॥ १३ ॥ ततोऽभ्युत्तस्थतस्ते तं । दर्शयन्त्यो मुदं पहिः ॥ कृत्वाऽऽचमनदानादि-प्रतिपत्तिं सगौरवम् ।।१४॥ सप्रियं चित्रशालायां । तं नीत्वा न्यस्य चाऽऽसने । निवेश्य स्वागतप्रश्ना-बैरमूमुदतां पतिम् ॥ १५ ॥ युग्मम् ॥ ततो ज्येष्ठा गिरा लघ्व्याऽऽनीय पाद्यं वरोदकं ॥ सभक्तिक्षालितौ तस्य । चरणौ तानभाजने ॥ १६ ॥ गृहीत्वा तजलं ज्येष्ठाऽभिमन्व्य च ततो भुवं ॥ तेनाच्छोटयदेतच । वधे तद्गृहेऽभितः ॥ १७ ॥ भीतोऽयं वर्द्धमानेऽस्मिन् । श्रीमत्या मुख- मीक्षते ॥ साभिधत्ते च मा भैपी-रित्यवं तु मुहुर्मुहुः ॥१८॥ ततो गुल्फी क्रमाजानू । उरू नाभिमुरो गलं ॥ नासां च यार- दायातं । वर्द्धमानं च तअलम् ॥ १९ ॥ श्रीमतीमभ्यधानीत-स्ततोऽयं त्वत्प्रतिक्रिया ॥ कस्मै कार्याय मनायां । नासायाम- प्यतः परम् ॥ २० ॥ ततः सा धेनुवत्सर्व । मुखेन तदपात्पयः ॥ सद्यस्तथा यथा नाऽस्य । कापि विन्दुरपीक्ष्यते ॥ २१ ॥ पूर्वपत्न्यौ ततस्तस्याः । पादयोगपततां ।। त्वया जिग्यिवहे आगं । निजविद्याकलागुणैः ॥ २२ ॥ आवामाराधयिष्याव- १ पादक्षालनाई ·mit an नयमसर्ग जयानन्द फेलि चरित्रम् ॥१६॥ स्ततस्त्वां स्वामिनीमिव ।। ततस्ताः स्वस्वकार्येषु । लगाः प्रीतिजुपो मिथः ॥ २३ ॥ अहो तिस्रोऽप्यमूः क्षुद्र-विद्याभिः समता ययुः ॥ मिलिताश्च मिथः प्रीत्या । शीलसाम्ये हि सौहृदम् ॥ २४ ॥ ततः स्वैरित्वमेवाऽस्या । अपि ज्ञात्वाऽऽद्ययोरिव ।। आयान्ति सलु संसर्गा-दसन्तोऽपि गुणेतरा ॥ २५ ॥ ददृशे प्राच्ययोर्भक्ति-स्तृतीयस्या अपीदृशी॥ मयि चेद्भविता तत्कः। शरणं मे भवि- प्यति ।। २६ ।। विस्रोऽपि तदमूस्त्यया । प्रत्यक्षा राक्षसीरिव ।। करोमि स्वहितं किञ्चि-येन स्यान्न पुनर्भयम् ॥२७॥ विचि- न्त्यैवं गृहाव किश्चित् । कार्यमुद्दिश्य निर्ययौ ॥ उद्याने चात्र चैत्येऽसिन् । धनदेवः समाययौ ॥२८॥ स चाऽहं धनदेवाख्यो। दुःसमित्यवदं निजं । शुकत्यादौ त्वन्वभूव । यत्तचदुःसतोऽधिकम् ॥२९॥ उपागताऽपि यदैवा-दृलिता पशुता तव ॥ नान्वभू- पुपा तेन । दुःसं तद्भाग्यवानसि ॥ ३०॥ मदनोऽथ निशम्यैवं । विस्मितो व्याजहार ते ॥ भवं दुःखमयं मत्वा । कुर्व आत्म- हितं सखे! ॥३१॥ एवं वार्तयतोस्तुल्य-वृत्तयोः प्रीतितस्तयोः ॥ गुरुविमलबाह्वाह्व-स्तत्राऽऽगात्सपरिच्छदः ॥३२॥ नत्वा स्तुत्वा युगादीशं । सोऽपि तत्रैव मंडपे ।। प्रासुके कम्बले शिष्यै-ढौंकिते समुपाविशत् ।। ३३॥ स भक्तिवन्दितस्ताभ्यां । धर्मलाभाशिर्ष ददौ । देशनां विदधे धयां । पुरवासीनयोस्तयोः ।। ३४ ॥ "शरदप्रसमाः श्रियोऽसिला-स्तटिनीपूरसमं च जीवितं ॥ नटपेटकवत्कुटुम्बकं । ननु को मुह्यति धर्मकर्मसु ? ॥३५॥ शरण न विपत्मु कश्चन । स्वजनाः स्वार्थपरा वपुः क्षयि ।। ललनाः कुटिलाः कुतः परा-भवभीविघ्नभृते भवे सुखम् ॥ ३६ ॥ अणुवैप- पिकं मुसं भवे । तदपि स्याललनाद्यसाधनं ।। ललना त्वखिलापदां सखी । न बुधोऽसिन्ननुरज्यते ततः ॥३७॥ परमे तदगत्वरे सदा-प्यपरर्गस्य मुखेऽनुरज्यतां ॥ स च सयमसाधनो मतः। प्रतिपद्यधमतः सुसंयमम् ॥३८॥" गोभिर्गुरुविधोस्तस्य । संवेगा- १९६॥

·मृतः ॥ मरवप्नामरे गापे । गते प्रात्रजवामिमौ ॥३९॥ संक्निौ गुरुगा तेन । सह व्यहरतां मुनी ॥ नानातपांसि कुर्वाणौ। मादमागम पोतिनो ॥४०॥ मिट्योगी मिधः प्रीत्या । सदा सह विहारिणौ ॥ विधिना पूरितायुष्कौ । नारमत्यजतां वपुः ॥४१॥ उद्भुतां न गोपौ । पशान्यायुषो मुरौ ।। मुक्या मुरसुसान्येता-पुत्पन्नौ नृषु तद्यथा ॥ ४२ ॥ विजयपुराढे नगरे । पुत्रोऽभूत्स- मरगनभास्प विजयारल्या जातो । मणिप्रभाहो मदनजीरः ॥ ४३ ॥ पित्राऽपितराज्यभरो । भुक्या राज्यश्रियं बहुकालं ॥ म्नानमवश्याऽन्जानं । प्रतियुद्धो राज्यमाने न्यस्य ॥४४॥ सैप जिनेश्वरवरेः । पार्श्वे दीक्षामुपाददे भूपः ।। बहुतपसा लब्धावधि- विमानाझमाउगमनमुक्तिरभूत् ॥ ४५ ॥ अथ वैतात्यगिरीन्द्रे । रथन पुरचक्रवालवरनगरे । धनदेवस्य च जीवः । पूर्णायुः स्वर्गतश्युत्वा ॥ ४६ ॥ नाना महेन्द्र- सिंहो। रिपापरफार्यभूत्स महान् ॥ पत्न्पस्य रत्नमाला । पुत्रावपि रत्नचूडमणिचूडौ ।। ४७ ॥ पत्नी तस्याऽन्येद्यु-चातुम- मक्का महामयादमृत । तच्छोकानों व्यलप-मोहवशात् खेटचक्रवत्र्येपः ।। ४८ ॥ ज्ञानेन तमवबुध्य च । मणिप्रभो मुनिपतिर्ग- गनगामी ॥ मास्नेहयगा-नवाऽगाखेटनायकेन नतः ।। ४९ ॥ उक्त्वा पूर्वभवस्त्री-चरितमयं तेन योधितो मुनिना । प्रानज- दस्य मर्मापे । राज्यमरं न्यस्य रत्ननूडसुते ॥५०॥ अखिलाऽगमेवधीती । चरन् सदा बहुविधं तपोऽत्युग्रं ॥ अमवाल्लन्धिनि- पानं । क्रमादयं खेटराजर्पिः ।। ५१ ॥ द्वारपि तौ राजी । मुनिरमयान्टाङ्गयोगसाधनया | क्षिप्ताऽखिलकर्ममलौ । शिवपदसुखमापतुः क्रमतः ॥५२॥ समदन- पनदेवर सुधा ये । विपयासं परिभाष्य दुःखहेत ।। विदधति चरणं ततो विरक्ताः। शिवसुखसंपदमियूति क्रमाचे ॥५३ ।। सेन्दु-

·नवमसर्गः
केयलि
परित्रम
शरभूमितेऽन्दे १५१०। मुनिसुन्दरमरिमिस्तपाचार्यैः प्राकृतसुमविचरित्रान्मोहारिजयश्रिये सतां विदधे॥५४॥ मदनचरितमेतत्सं-
निशम्य प्रवीणो । धनपतिसुतवृत्तं चापि सम्यग् विचिन्त्य। इह च परभवे चाऽत्यन्तदुःखप्रदाभिः।कलयति
रमणीभिः को नु सौख्याभिलापम् ।। ५५॥
श्रुत्वैवं विस्मिताः सर्वे । चातुर्य तस्य तुष्टुवुः ॥ विचार्य मन्त्रिभिः साकं । राजोचे स्वेष्टसिद्धये ॥५६॥ वृत्तं सम्यगिर्द
खीणां । गृहस्थस्तास्तु दुस्त्यजाः ॥नैकान्ताचाऽखिला निन्या । यान्ति मुक्तिं हि ता अपि ।। ५७ ॥ गुणा दोपाच जीवेषु । भवन्ति
कर्मणां
वशात् ॥ भवन्ति हेवक्वैपां । मिथ्यात्वाद्याः किलाश्रयाः ॥ ५८ ॥ आकारो नैति पुंसो वा । खियो वेत्यत्र हेतुतां ॥
आश्रया एव तन्निन्याः । किमाकारस्य निन्दया ॥५९॥ प्रागेव तु त्वया प्रोक्तं । नाधिका युज्यते प्रिया।। सामान्यस्य जनस्येति ।
अझं स्तस्य स्मराऽधुना ।। ६० ॥न सामान्यो जनो हि स्वं । स्त्रीभिर्यः शक्यतेऽदितुं ॥ पाणौ कुरु सुतां तन्मे । सन्तो भञ्जन्ति
नार्थनाम् ॥६॥ ततो विप्रोऽवद्गार्ज-स्तवादेशो यदीति मे ॥ अधुना तत्मतीक्षस्वाऽवसरेऽहं तु भोत्स्यते ॥६२॥ प्रतिज्ञा मम
काऽप्यस्ति । यावत्सा तु न पूर्यते ।। तावद्वान्योन नैवाऽहं । ज्ञास्येथावसरे च ताम् ।। ६३ ।।
इति द्विजगिरा भूप-मन्न्याया जहषभृशं ॥ उत्तस्थुरथ विज्ञप्ते-ऽवसरेवाऽधिकारिणा ॥६४ ॥ चक्रुश्च धुनिशोः कृत्या-न्य-
खिलानि यथोचितं ॥ द्विजेनोरीकृत स्त्रं च । श्रुत्वा कन्याऽप्यमोदत ॥ ६५ ॥
अथ भूपः कुतप्रातः-कृत्यः संसद्युपाविशत् ।। पूर्णायां राजवर्गीयैः । स्वसिंहासने वरे ॥६६॥ अथ तत्र प्रतीहारः । मापं
१ म्र कर्मणि पटी २ पराभव कर्तुम्
॥२७॥

·+0 नत्वा व्यजिज्ञपत् ।। स्वामिन् ! पद्मरथस्याऽस्ति । राज्ञो दूतः समागतः ॥ ६७ ॥ गोपुरे स्थापितं तं च । मुञ्चे मध्यसभं न वा ॥ मुश्चेति भूभुजा प्रोक्त । सोऽपि गत्वा मुमोच तम् ॥ ६८ ॥ दूतोऽथ पर्पदि प्राप्तो । भूपं रूपातिमन्मथं ॥ द्योतयन्तं सभां सर्वा । रत्नाभरणरश्मिभिः ॥ ६९ ॥ धृतस्वर्णमणिच्छत्रं । वीज्यमानं च चामरैः ॥ सर्वतो मन्त्रिसामन्त-श्रेष्ठिसेनेश्वरादिभिः ॥ ७० ॥ ब्रह्मवैश्रवणायैश्च । सुहृद्भिः पीठमईकैः ॥ अन्यैरप्यमितैर्मान्यैः । पौरैःश्रवणैः श्रिया ॥ ७१॥ कविभिः कथकाद्यैश्च । पण्डितैर्वि- विधैरपि ।। कङ्कटैः संकटांगैश्च । विविधायुधदुर्धरैः॥७२॥ प्रवीरैरंगरक्षच । सेव्यमानं समन्ततः । ददशैश्वर्यलीलामि-र्जयन्तं पितृजित्वरम् ॥ ७३ ॥ चतुर्भिः कलापकं । भूमहेन्द्रं ततो नत्वा । विस्मितस्तत्समृद्धिभिः ॥ आसामासासने राज्ञा । दापिते संज्ञया भ्रवः ।। ७४ ॥ अथौच्यत नृपेणैष । कचित्कुशलवानसि ॥ भद्रं पत्युभगिन्या नः।। कोऽर्थश्चाऽऽगमने तब ७५|| नमायित्वा शिरः सोऽपि । जगाद रचिताञ्जलिः ॥क्षेमं मे त्वत्प्रसादेन । भद्रं ते भगिनीपतेः॥७६।। आकर्णय सकर्णेन्द्र! गृणाम्यर्थमथागमे ।।असि पद्मपुरेन्द्रेण । प्रहितः सन्निधौ तव ।। ७७ ॥ सन्दिष्टं चाऽस्ति तेनैवं । पुत्री विजयसुन्दरी॥दत्ता भिल्लाय कस्मैचिद् ।देवतः सहसा क्रुधा ।।७८॥ विलोकितौ तु तौ प्रात-प्तिौ खिये ततोऽन्वहं ॥ ततस्त्वमपि सर्वत्र । यथाशक्ति विलोकयेः ॥७९॥ अन्यच तव कन्याऽस्ति । रम्या कमलसुन्दरी ॥ यत्सौन्दर्यजिता लक्ष्मी-रेकदृश्यपि रज्यते ॥८॥ ततः सा पद्मदत्ताय । मम पुत्राय दीयतां । अनुरूपो ह्ययं योगः। सररत्योरियाऽनयोः ॥८१॥ कर्णाऽध्वन्यध्वगीकृत्य । दूतोदितमिदं नृपः ।। किश्चिद्वयचिन्तयचित्ते । दातुं तदुचितोत्तरम् ।।८।। १ सन्नाह २ सङ्कीर्णाङ्ग ३ इष्टपरिप्रश्ने ·नवमस संयलि परित्तम स्वसा कौलाय चेदना । तदीदृग् प्रागपि ह्यभूत् ।। पुनस्तस्य कुले पुत्रीं। ददेऽभीष्टां ततः कथम् ॥ ॥८॥ भूपस्त्वेष भृशं शूरः । कोश- सैन्यबलोत्तरः ॥ सानोपायेन तत्कार्यो। निघोन नयानुगः ।। ८४ ॥ विमृश्यैयं नृपः साह । भद्र! प्रागप्यशूशुधं ॥ भिल्लं विजयसुन्दर्या | युतं पापं न तु क्वचित् ।।८५।। पुत्रीं पुनरिमा प्राग- प्पदा कमलसुन्दरीं । कुमारप्रगुणीकार-महोपकृतिकारिणे ॥८६॥ ब्रह्मवैश्रवणायाऽसै । प्रतिज्ञातवशात्तथा ॥ अन्वरज्यत कन्या- ऽपि । कौमुदीच कलाभृति ॥ ८७ ॥ सकर्णः सोपकण्येवं । दूतोवादीसुतां प्रभो ॥ राजराजाङ्गजं मुक्त्वा । दत्से भिक्षाचराय किम् ॥ ८८ ॥ राजोचे त्वत्प्रभुः पुत्रीं । दत्वा भिल्लाय नादुपत् ।। ददद्वर्णोत्तमायाऽहं । दुष्यामीत्येष को नयः ।।८९ ।। दूतो- ऽभाषत भूपेन । कतं क्रोधपशाददः ।। राजाज्वोचत्प्रतिज्ञात-चशाद्भद्र! मयाप्यहो? ॥१०॥ दूतोवोचद्विधिर्चाह्यो । वाध्यते ग्नान्त- रेण किं? ॥ विप्रदान तथा राज-मुतदानेन वाध्यताम् ।। ९१ ।। आन्तरोऽयं नृपस्ते यत् । प्रौढिस्खाजन्यविक्रमैः ।। राजंस्तवर्जिमा कोऽयं । यन्मोहः प्रापरेऽध्वनि ॥१२॥ विदपीकवकन्दर्प-रूपोभूपसुतः क्य सः॥ क्व चाऽयं नटविद्यायै-द्विजातिरुदरम्भरिः॥९३|| पहपकारिणेऽप्यहाँ । गोधनादिप्रदानतः । दक्षिणैव हि विप्राय । न तु राजसुता क्वचित् ॥ ९४ ॥ बहुभारवहस्याऽपि । चा- रिरेव विशेषतः ॥ युक्ता "चक्रीवतः कण्ठे । न बदूं मणिघण्टिका ।।१५।। नृपः साहाऽकृते कार्ये । युज्येतार्हादिचिन्तनं । निर्वाहस्तु प्रपन्नख । सतां तसिन् कृते सति ॥ ९६ ॥ यदुक्तं-दिग्गजकूर्मकुलाचल-फणिपतिविधृताऽपि चलति वसुधेयं । प्रतिपन्नममलमनसां । न चलति पुंसां युगान्तेऽपि ॥२७॥ प्रपन्नेऽस्मिंस्ततः कार्ये । विदुषां संमते मया ॥ मा विचारान्तरं नारिलार ३ असिद रहिर अन्तरले इति व्याकरणन्यायात् ॥९८ २ चन्दे ४ गदभस्य ।

·कापी-त! कृत्यान्तरं कुरु।।९८॥उजगार ततो दूतः। स्वहितं विमृशाऽऽयतो॥प्रौढेन सह यद्राजन्! | खाजन्यं सर्वकार्यकृत् ।।९९॥ पनवे राजराजस्य । यदि दास्यसि नो कनी? ॥ ततस्तां गृङ्गतस्तस् । बलाद्वारयिताऽस्ति कः? ॥१००॥ स्वयं परथः माथ- दीरः सोऽस्ति पदाइचे ।। प्रतिवीरास्तृणायन्ते । वृणीयन्ति च जीवितुम् ॥ १॥ तस्य सैन्यांचुधौ च त्वं । ससैन्यः सक्युमुष्टिवत् ।। भविता न च ते त्राणं,। तदाक्रान्तस्य कश्चन ।।२॥ वद्राज्यं जीवित्रं चाऽसि । स्पृहयालुः क्षितीश! चेत् ।। ततस्तत्सूनवे कन्यां । दत्वा त्वं तिष्ठ शुर्मणा ॥ ३ ॥ श्रुत्वेत्युञ्जागरूक्रोध-मानोऽभापिष्ट भूपतिः ।। साधु दूत! त्वमेवाऽसि । धुरीणः सर्ववाग्मिनाम् ।। ४ ॥ पुरो ममापि यो वक्तु-मेवं धृष्टः प्रगल्भसे? ।। परं स्वस्वामिनः किं न । सूपदेशं ददास्सहो। ॥ ५ ॥ नास्तिकत्वेन यःक्षत्र-कुलं मलिनयत्यलं । आन्तरः स कथं शेयः । क्षत्रपंक्तवहिष्कृतः ॥ ६ ॥ समं तेन कुलीनानां । स्वाजन्यं दास्पदं हियाः ॥ पापेऽस्मिंश्च चिरं प्रौढि-न स्थास्नुः सुखसंपदाम् ॥ ७ ॥ यतः-तरुवत्तदिनीतटोद्गतः । प्रमदाहृद्गतगुह्यमन्त्रवत् ॥ जलवच्च मृदामभा- जने । न चिरं, स्थास्यन्ति पापिषु रमा ॥ ८॥ शौर्य चाऽस्य स्वधाम्न्येव । प्रभूतं न तु संगरे । तत्राऽप्येप गल- च्छक्ति-स्तृणीयिष्यति हि स्वयम् ॥९॥ अन्ये ते तस्य सैनाब्धौ । ससैन्याः सक्थुवन्ति ये ॥ तस्य सैन्याम्बुधिं पातु-महं तु वड- वानलः ॥ १० ॥ को बिभेति । ततः कौला-दस्मात्क्षत्रकुलोद्भवः ॥ चेद्राज्यजीवितोद्विग्नः । सन्नातु स ताधि ।। ११ ।। निग्रा- होऽयं हि मे जामि-जामेय्योरपमाननात् ॥ ॥ पुराऽप्यासीत् परं तत्र । स्वाजन्यं वितकार्यभूत् ।। १२ ॥ ऐश्वर्यमदमत्तोऽयं । स्वयं , 'प्रसिभ्यन प्रसन्तरे ९ ·नवमस जयानन्द केवलि चरित्रम ॥१९॥ चेतविलुम्पति ॥ तत्प्रापं क्षुधितो भोज्यं । क्षैरेयीघृतशर्कराः॥ १३ ॥ याहि दूत! द्रुतं ब्रूयाः । प्रभुं स्खमिति मदिरा ॥ कन्यां कौलकुले नैव । दास्ये कुर्या यथारुचि ॥ १४ ॥ इति वादिनि भूपेऽवक् । ब्रह्मवैश्रवणः क्रुधा ॥ अहो उक्तौ रसो राज्ञो । भटानां च क्षमाद्भुता ॥ १५ ॥ इत्युक्तेरपि दूतो य-नाद्यापि गलहूस्त्यते ॥ श्रुत्वैवं कोऽपि वीरोज-गलहस्तत क्रुधाऽऽशु तम् ॥१६॥ दूतोऽपीत्यपमानोत्थ-भृशक्रोधोद्धुरो द्रुतं ।। ततो गत्वाऽवदत्सर्व । राज्ञः पद्मरथस्य तत् ॥ १७ ॥ अथ दूतगिरा तस्य । मध्याहुत्येव हन्यभुक् ॥ दिदीपे भूपतेः क्रोधो। भृशं द्रागभिमानिनः॥१८॥ द्राक् च मेलयितुं सैन्यं । रणमेरीमवीपदत् ॥ त्यजन्ति हि भटाः प्राणान् । सहन्तेऽभिभवं न तु ॥ १९ ॥ सुमुहूचे गजारूढः । सर्वमङ्गलपूर्वकं । अत्युत्सा- होच्छ्यसदेह-छत्रचामरभासुरः॥२०॥ गर्जयन्नम्बरं वाद्य-नादैर्घोपैश्च सैन्यजैः। शकुनैर्वार्यमाणोऽपि ।प्रेर्यमाण इवाऽधिकम्॥२१॥ नृपः पद्मरथः पद्म-पुराद्भरिचमूवृतः ॥ निर्ययौ जेतुकामोऽथ । भूपालं कमलप्रभम् ।। २२ ॥ क्रमाञ्च चलतस्तस्य । कदके सर्वतोऽमिलन् । सहस्रा दन्तिनां त्रिंशत् । तावन्तश्च रथा अपि ॥२३॥ त्रिंशल्लक्षास्तुरङ्गाणां । तावत्यः पत्तिकोटयः ॥ अकम्पन्त चलत्यस्मिन् । द्वैधा अपि च भूभृतः ।। २४ ॥ अथ सर्वाऽभिसारेण । समायान्तं निशम्य तं ॥ चक्रे मन्त्र्यादिभिर्मन्त्रं । भूपतिः कमलप्रमः ॥ २५ ॥ अहो बलीयसा साई-मस्माभिरमादधे ॥ सहसा कोपमानास्यां । निर्वाचं तत्कथं ततः१ ॥२६।। राज्ञेत्युक्तेऽवदन्मन्त्री । कृतं स्यादकृतं न हि ॥ पराभवो हि नो सोढुं । शक्यः क्षत्रकुलोद्भवैः ॥ २७ ॥ दृष्टदोषे कथं कौल-कुले कन्या च दीयते ॥ ततो व्यतिकरेत्राभू-न . भूभृत -राजानः पक्षे पर्वता ॥९९।

·किमप्यविचारितम् ॥ २८ ॥ तत्सज्जीक्रियते वप्रो । भियते च कणादिभिः ॥ मेलयित्वा च सैन्यानि । दुर्गस्थैरेव युध्यते ॥२९॥ नृपः साह भवत्वेवं । परं निर्गत्य योत्स्यते ॥ भक्ष्यते शत्रुसैन्यं च । साहसात्किं न सिद्धयति ? ॥३०॥ युद्धयमानं च दुर्गेण । याधते मां तृपा भृशं ॥ सहते वीरमानी कः । स्वदेशाक्रमणं द्विपा? ॥३१॥ माझवैश्रवणोऽथाऽऽख्य-सत्यमेतन्नराधिप । त्यज वैरिभयं दूरा-न्मा कार्कीर्दुर्गसजताम् ॥ ३२ ॥ अभिषेणयितुं शत्रु । पुरान्निर्याहि सत्वरं ॥ जेष्याम्येकोऽहमेवाऽमुं । स्थेयं सर्वैः समाहितैः ॥ ३३॥ यथा मे नाटकं दृष्टं । विसयानन्दमेदुरैः। तथैवा- ऽऽयोधनं दृश्यं । निःशङ्कं भवदादिभिः ॥ ३४ ॥ श्रुत्वैवं मुदितो राजा । मेलयित्वा निजं बलं ।। विधाय मंगलाचारान् । स्तुत्वा देवगुरू क्रमात् ॥ ३५ ॥ परमेष्ठिनमस्कारं । सर्वविघ्नहरं स्मरन् ।। आरूढ प्रौढदन्तीद्रं । छत्रवित्रासिताऽऽतपः ।। ३६ ।। चामरैर्वी ज्यमानोऽभ्रं । वाद्यनादैश्व पूरयन् ।। शकुनैर्वर्द्धितोत्साहः । ससैन्यो निर्ययौ पुरात् ॥३७॥ ब्रह्मवैश्रवणोऽप्याशु । विविधाऽऽयुधदुर्धरः।। सङ्ग्रामोचितसामग्या । रथारूढस्तमन्वगात् ।। ३८॥ प्रागेवोऽथ तं यान्तं । कमला कृतमङ्गला ॥ पतिं मे मा वधीयुद्धे । त्वमलक्ष्यो हि कोऽप्यसि ॥३९॥ तत्प्रियाप्यवद् युद्धे । समुखीनोऽपि मे पिता ॥ न वध्यः सापराधोऽपि । तद्वचः सोऽप्यमन्यत ॥ ४० ॥ अथ पद्मरथोर्वीश-सैन्यात् शूराग्रणी- नृपः ।। अर्द्धसैन्योऽप्यभिद्वेपि । चचाल कमलप्रभः ॥४१॥ गत्वा स्वदेशसीनि द्राग् । तस्थौ स स्वस्थमानसः॥ न युद्धे हि विल- म्बन्ते । ससत्त्वोत्साहशक्तयः॥४२॥ सर कूपसरिद्वापीः। शोपयन्नथ मार्गगाः। राजा पद्मरथोऽप्यागा-तदाऽऽसन्ने च तस्थिवान् ॥४३॥ १ पराभवितुं ·नवमस जयानन्द केपलि चरितम Poll उत्सवामं रणं प्राप्तं । मन्यमाना भटा निशि ॥ शखजागरिकां चक्रुः । सैन्ययोरुभयोरपि ॥ ४४ ॥ रणेक्षाकौतुकी चाज्याऽऽ-रोहत्पूर्वाचलं रविः ॥ प्रतापोऽस्य भटानां च । मिथःस्पर्धात्ववर्द्धत ॥४५॥ विलुप्त वसवश्वण्डन करचण्डरुचेः किल । ताराः काऽप्यगमन् लुब्ध-नृपस्येव पुराजनाः ॥४६॥ स्वकरैः पद्मिनीस्पर्श-दोपादोपाकरः किल ।। पाद्म- नीपतिना लुप्त--चसुलानतमोऽभवत् ॥४७॥ कूजन्तः प्रीतितत्रका । न विना बान्धवं सुखं ॥ 'नैशखविप्रयोगोक्या । वदन्ती- तीव भास्वते ॥४८॥ प्राप्तोदये भाखति भूभुमि] जीवो-चमे तमोऽशेषमपि प्रजासु ॥ व्यलीयता नीतिसमूहबद् द्राग् । नयौघवच्च प्रसृतः प्रकाश: ।। ४९ ।। अथ ढका हुडकायाऽ-नेकाः शङ्खाश्य भेरयः ॥ पटहाः खरमुख्यश्च । काहलादीनि चाऽभितः ॥५०॥ प्रणेदू रणतूर्याणि । पुगपत्सैन्ययोर्द्वयोः ।। प्रलयाम्भोधरध्वान-मदध्वंसि ध्वनिप्रथम् ।। ५१ ॥ तन्नादग्रसरैखस्ता । विलेपु फणिनोविशन् । गुहासु प बने सिंहा । गहरेषु च दन्तिनः॥५२॥अमिलन्नभसि प्रेत-भूताद्या राक्षसा अपि॥ कौतुकेक्षणमांसाप्ति-धिया हर्पग्रनतिनः।५३। अथ तूर्योत्थनादस्तै-द्धिंतोत्साहमानसाः॥ भटाः सैन्यद्वयेऽप्याशु । ससज्जू रणकर्मणि ॥५४॥ अथाऽश्वरथपत्तीभ-पङ्क्त- योन यथास्थिताः ।। स्व. खं स्थानममुश्चन्त-वलन्त्यभिमुखं मिथः ॥ ५५ ॥ मिथोऽनसैनिकाः शीघ्र-ममिलन् बलयोर्द्वयोः॥ दूरादप्युपलक्ष्याङ्क-पुण्यन्तः सुभटा भटान् ॥५६॥ मिथः सैन्यद्यस्येभाः । पर्वता इव जङ्गमाः ॥ रथा भूस्पृविमानाभा । हयाच गरुडा इव ॥ ५७ ॥ मिलितास्तेषु वीरोया । मिथो योद्धं डुदौकिरें । उत्पतन्तः पतन्तश्च । सिंहा इव च पत्तयः॥५८॥ गजानां १ हिरणाः २ सूर्यत्व १ सूर्येण ४ सूर्य, ५ रात्रिनिर्वृत्तस्य सवियोगस्य वचनेन ·गर्जिभियांति-हंगामी रथीततः ।। मुमटानां भुजास्फोटेर्वाधानां पटुभिः खनैः ॥ ५९ ॥ अन्योऽन्यास्फलदखाघ-निघापश्च समन्ननः ।। मनाटिकाहामैथ । पुस्फोटेर नमस्तदा ॥६०॥ गजायपुगताऽग्रा -वीरवाणैः समन्ततः ॥ जातपक्षाः पुनः शैला। इवा गृमिनरा यभुः ॥६१ ॥ पतन्वो इस्तिनः केचि-दादता वीरमुद्गरैः। अन्यकार्पः पुरा जात-पक्षच्छेदानगान् क्षणम् ॥६२॥ सिद्धा दुग्गताण-निच्छिद्रा गजा चभुः ।।.मदस्य कृतनिर्याण-मार्गा इव, महाभटैः ॥ ६३ ॥ गजेन! पतता पक्षा-स्थलेऽकम्प त मेदिनी ॥ दवती गघिरस्सेदं । पत्येप नरकामिनी ।। ६४ ॥ जितेपु प्रतिवीरेषुः। वीरा मुमुदिरे परे होदनिमिपाः शीर्षे पंग पुप्पाण्यापिपुः ॥६५॥ अभज्यन्त रथा वीरे-गदाभिः पर्पदा इव!।। अपात्यन्त :भटाः साज्या:। बालक्रीडाकृता इव ॥६६॥ पनपथाप्यलोठयन्त । भुवि चश्नानरा इच ।। उत्तिष्ठन्तस्त्वपात्यन्तः। स्थचक्रगजानिभिः॥६७ ।। सर्वतः प्रसृतैर्वीर-पाणैः खे मण्डपोऽभात् ।। वार्यते प्रसरो येन । द्विषां रविरुषापपि ॥ ६८ ॥!!! ।। जाते न मर्यतो घान्ते । शस्त्रसंघर्पजाऽनलैः ॥ सर्वत्रोद्योत एवाऽसी-द्वीरास्येषु विशिष्याच ॥६९॥ एवमायोधने योधैः । क्रियमाणेऽतिभैरवे ।। कमलमभभूनेतु रग्रसैन्यमभज्यत 11७०।। अपसर्पत्तदालोक्य. यावदुत्तिष्ठति स्वयं ॥ धात्रीधयो युधे, क्रोध- दुद्धरो द्वारधनुर्धरः ॥ ७१ । राजन् । समरसरम्भः) कोऽयं ते मयि सत्यपि ।। एवं निषिध्य ती तावद् । ब्रह्मवैश्रवणो रयोः ।। ७२॥ उदस्थाद्रथमारूढो । विविधाऽयुधबन्धुर । कुण्डलीकृतकोदण्ड--थण्डदोर्दण्डविक्रमः ॥७३॥ युग्मम् ॥ सोऽवपंत सर्वतो वाणान् । शिरवाणादिमेदिनः ।। इस धाराधरो धारा । निराधारान् रिपूना सृजन् ।।७४}|| विव्याधीस गजान साय-खाणान् समक्षरान् हयान् पनीन् सकपचांभाऽपि । युगपत्सर्वतः शरैः ॥ ७५ ।। अपीपतद्गजादीथा), युगपत्सा सहस्रशः । अलक्षितागमैयाणैःला कल्पान्ता-

·नवमसर्ग:
यदि
শলিং
॥१०॥
ऽनिलपद् द्रुमान् ।। ७६ ॥ सरथान् विरथांश्चक्रे । सगजानगजान् क्षणात् ॥सजीवानपि निर्जीवान् । सहयानहयान भटान् ॥७७॥
गजादीनप्यायोधांश्च । स जवाद्विविधायुधैः।।अशीऽद्धिकरान् कांस्कांन्। योधानपिच नाऽसृजत् ।।७८॥ यथा वैद्यकविद्यावित् ।
पथ्यः सोऽपूपुपजनान् ।। तथा वैरिगणप्राणैः । कृतान्तमपि सगरे ॥ ७९ ॥ तस्मिश्चक्रगदाखड्ग-याणालीमुद्गरादयः ॥ मुक्ताः श-
खगणा वीरे-स्तूलायन्तेस्म सर्वतः ॥ ८० ॥ मन्तमेवं द्विपत्सैन्य-मायुधैरौषधैरिख । वीक्ष्याऽसाध्यमिव व्याधि । युद्धं मुक्त्वाऽ-
सन् भटाः ॥ ८१ ॥ गहरेषु न्यलीयन्त । केचित्केचिजलाशये ॥ नारीरूपेण केऽप्यस्थुः । केपि भट्टादिरूपिणः ॥ ८२ ॥ तृणं
दत्वा मुखे केचित् । केपि मुक्तायुधाः स्थिताः ॥ तमेव शरणीचक्रुः । केचित्केपि जिनक्रमौ ।। ८३॥ त्यक्त्वाऽस्त्राण्यक्षमालां
च । केऽप्यलुः श्राद्धदम्भतः ॥ ॐ नमो अरिहंताण-मित्युच्चै|पघोषिणः॥ ८४ ॥
इति प्रस्तं बलं वीक्ष्य । निखिलं स्वं विसंस्थुलं । युद्धे पद्मरथः क्ष्माभृ-दधावे क्रोधदुर्धरः ॥ ८५ ॥ ब्रह्मवैश्रवणं प्रोचे ।
हमि किं रे द्विजनुव! ।। उपेक्षितो द्विजत्वेना-ऽनाथामिव विरूथिनीम् ।। ८६ ॥ अस्या नाथोऽस्म्यहं हन्मि । तयां सम्प्रति
सागसं ॥ लअन्ते निपतन्तस्तु ।' भिक्षादाङ्गे शरा मम ॥ ८७ ॥ सुभिक्षं साम्प्रतं भूयः । प्राप्यन्तेऽनुगृहं कणाः ॥ ताम्रपात्रं
गृहाणेदं । भिक्षामट सुखं बटो! ॥८८॥ नियसे परकार्येण । किं मुधा रे! वटुब्रुव । कथं गृह्णाम्यहं ब्रह्म-हत्यां राजसुनिन्दिताम् ।।८९॥
इति तद्धिक्कृतिकुद्धो । जगाद कपटद्विजः ॥ क्षत्रत्वं ब्राह्मणत्वं वा । हेतुर्न हि पराक्रमे ।। ९० ॥ यः स्यां स स्यामहं
राज-नथमा किं कुलेन ते ॥ परनिन्दा त्वदायत्ता । मदायत्तः पराक्रमः ॥ ९१ ॥ यच सैन्यस्य नाथत्वं । तव लोप्स्यामि तद्
१ हस्तिगादिरहितान • 'मिलापत्यन्तरे, भिक्षा अदतीति भिक्षादा भिक्षाचरा इत्यर्थ ३ ब्राह्मणाऽधम! ४ यच्चाऽनाथामिवेत्याख्य ध्रुव लोप्स्यामि तन नु इति प्र०
॥१०॥

·द्रुतं ।। मुभिक्षं च करिष्यामि । यमौकसि तवाऽसुमिः ॥ ९२ ॥ तानपात्रेण मे कोऽर्थ-स्तव राज्यं गृहीष्यतः॥ प्राणावधि च ते गर्ग-भिक्षा मे दास्यति विधिः ॥ ९३ ।। कौले पुत्रीवधाऽभीरौ । ब्रह्महत्या भिये कुतः ॥ उपेक्षा तु द्विजत्वेन । कातर्यस्यैव सू- चिका ॥ ९४ ।। परकार्यार्धमेन स्यात् । सतां सर्वोऽप्युपक्रमः । रवीन्दुद्रुममेघाद्या । दृष्टान्ताः सुलभास्त्विह ॥ ९५ ॥ ददे पुण्या- स्त्वयाऽन्ध्यं य-तत्ते चिनेप्सितं ध्रुवं ।। यत्कौलोऽपीहसे श्राद्ध-पुत्री लुप्तविवेकदृक् ।।९६।। युधा तद्दर्शयाऽऽत्मीयं । पौरुपं क्षत्रि- योऽमि चेत् ।। त्रुवते हि फलेनन । स्वान् गुणान्न गिरोत्तमाः ॥ ९७ ॥ इति तद्गीर्घताहुत्यो-दीप्तकोघाऽनलो नृपः ॥ अढौकत युधे बाढं । कुण्डलीकृतकार्मुकः ॥ ९८ ॥ मर्मवर्मभिदो बाणान् । ब्रह्मणे शतशोऽमुचत् ।। अकाण्ड एव तत्काण्डान् । काण्डैाक् सोऽप्यखण्डयत् ॥९९ ॥ अथ स्वस्वामिना दत्ता-चष्टम्भा नृपसै- निकाः । युद्धेऽद्धोकन्त सना । युगपत्कोटिशः पुनः॥६००॥ तावद्भप इवैकोऽपि। ब्रह्मवैश्रवणश्च तान् ॥ युगपत्कोटिशो चाणै- विव्याध व्याधान्मृगान् ॥१॥ गृहन्मुञ्चन्नसो वाणा-न्न च कैरपि लक्ष्यते ॥ लक्षयन्ति भटा द्रागाऽऽ-त्मानं तैर्विद्धमेव तु ॥२॥ शक्तिमित्यद्भुतां तस्य । वीक्ष्य सर्विसिष्मिये ॥ अहो ! भाग्यं वलं चाऽस्य । सर्वेरिति च तुष्टुवे ॥ ३ ॥ निषिद्धा अपि तेनाऽथ । तद्युद्धोत्साहवर्द्धनात् ॥ कमलप्रभभूपाल-सैन्यान्यप्यलगन् युद्धे ॥ ४ ॥ कुमारक्षमापयोरेवं । पलयोयोभयोरपि ॥ रणः प्रववृते शूर-शौर्यहेमकपोपलः ॥ ५ ॥ भटैश्छिन्नानि शीर्षाणि । भटानां खे तथाऽभ्रमन् ॥ यथा राहु- मयं जज्ञे । तदुत्पातभयङ्करम् ॥ ६॥ भग्नभल्लगदाचक्र-शूलशक्यसिमुद्गराः ॥ प्रेमुर्दलद्वयात् खे नु । वातोद्भूतवनात खगाः॥७॥ तत्काल २ याणान्

·नवमसर्ग
जपानन्द
फेयलि
चरित्रम
॥१२॥
J
याहि शत्रं विमुच्यारे।। प्रहरामि न भीरुके। ।। तिष्ठाऽस्ति चेद्धि क्षत्रत्वं । धिग्याचाट ? निनङ्क्षसि ॥८॥ कृपालुर्हन्मि किं
वालं? । नश्य रे! मा मृथा वृथा । किं नु सुप्तोऽसि हा! वीर! रिपुस्तेऽयं प्रगल्भते ॥९॥ साधु वीरस्त्वमेकोऽसि । शरैर्विद्धोऽपि
युध्यसे । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं भग्नो? । नष्टो नष्टो हतो हतः ॥१०॥ मिथ आहूयमानानां । नामग्राहं रणार्थिनां ।। गर्जतां सर्वतो
वाचो । भटानामभवन्निति ॥ ११ ॥ चतुर्भिः कलापकं ॥
।'- कुमारोऽथ चिरं युध्ध्या । शरै राज्ञोऽच्छिदद्धनुः ॥ चंच चामराली च । शिरस्त्राणं च 'वर्म च॥ १२ ॥ राजा पद्मरथी-
ऽप्याऽऽ । गृहीत्वाऽभिनवं धनुः ।। चिच्छेदाऽस्यः बटोर्याणं । नलिनीनालवच्छरैः ॥ १३ ॥ सोऽपि कोपोत्कटोऽभाक्षी-द्दया
भूभुजो रथं ॥ राजाऽपि मुद्गरेणाऽस्य । स्यन्दनं खण्डशो व्यधात् ॥ १४ ॥ गदा चाऽचूर्णयसूर्ण । वर्णज्येष्ठस्य निष्ठुरं ॥ उत्प्लु-
त्याध्याऽसिना विप्र-श्रापं राज्ञोऽकरोद् द्विधा ।। १५॥ तस्मै रोज्ञा ददे खड्ग-पातस्तेनाऽप्यपश्चि'सः ।। कोपोत्कटश्च विनोऽसौ-।
तं दातुं यावदुद्यतः ॥ १६॥ तावत्खङ्गेन तत्संग-माजघान नृपस्तथा ॥ द्वाप्यन्योन्यमास्फाल्याऽ-जायतां कणशो यथा ॥१७॥
ततोऽमाधिरुक्रोधा-कुमारोऽप्यधरं दशन् ॥ आह्वास्त मल्लयुद्धाय । भूवीरं वीरमानिनम् ॥ १८॥ वध्ध्वा परिकरं सोऽपि । तद्यु-
झार्थमुपस्थितः ॥ सिंहोऽपि हि किमाहूतो । युद्धे स्यादलसस्थतिः ॥ १९ ॥ द्वावप्येतौ भुजास्फोटैः । स्फोटयन्तौ नभस्तथा ॥
कम्पयन्ती भुवं पादा-घातैरास्फलतां मिथः ॥ २०॥ उत्पतन्तौ पतन्तौ च । कुकुंटाविवः तौ-भटौ । गर्जन्तौ तर्जयन्तौ च।
मिथित्राय कस्प न १ ॥२१|| मिथोऽलातभ्रममनु-भ्राम्यन्तौ तौ-महाभटौ'। लुठन्ताधुत्थितौ पृथ्व्या-मदृश्येतामनन्तरौ ॥२२॥
1 जमिउमि T-TI LIBETIT-1 --~-TILIP
॥१०२॥

·द्रुतमासिष्टविलिष्टौ । पृा चोपर्यो मियः ।। पतितौ से च तौ क्षिप्तौ । न ज्ञातौ कर्तृकर्मणी ॥ २३ ॥ महौजस्कौ महावीरा- पन्योन्यजयकाक्षिणा ।। अयुध्येवां चिरं भूप-स्ततः श्रान्तिमगाभृशम् ॥ २४ ॥ अविश्रमरणेऽप्याप । मायाविप्रः श्रमं न तु ॥ गजेन मह पुष्पा हि । मिंहः श्राम्यति जातु नः ॥ २५ ॥ प्राप्पाभ्यानसरं वीरः । कुमारो विप्ररूपभृत् ॥ मुछिनाऽताडयत्पम-रथं भूपं तथोरसि ।।२६॥ मूच्छितो भ्रान्तनेनोऽसौ । मुमेन रुधिरं यमन् ॥ अपतत्स यथा पृथ्व्यां । वातो तजरद्रुवत् ॥ २७ ॥ तं तथा पतितं वीक्ष्य । सञ्जीकत्तुं जिघृक्षवः ।। अधापन्त भटास्तस्य । भक्ताः शक्ताव लक्षशः ॥२८॥ गृहीत्वा धनुरास्फाल्य । ब्रह्मवैश्रवणः शरान् ॥ अवर्षत्सर्वतस्तेषु । तथा- ऽगर्जव सिंहपत् ।। २९ ॥ चक्रशक्तिविशूलानि । गदाभल्लादिकानि च । भित्त्वा तदायुधान्याशु । तान् विव्याध मृगानिव ॥३०॥ तमागाठुलाः सर्वे । जीविताकर्षणोधताः ॥ ग्रहीतुं च विमोक्तुं च । न शेकुः किञ्चिदायुधम् ॥३१॥ तेनैवं क्रियमाणेऽरि-क्षय- फाल इवाऽऽहये ।।रुद्धेषु सामिन नेतुं । वीरेप्पप्रभविष्णुपु॥३२॥कमलप्रभभूनेता। भ्रूसंज्ञाप्रेरितैर्भटैः। भूपं पद्मरथं वध्याऽथाऽऽनाग्य खरक्षिपत् ॥३३॥ गृहीतं तं मटास्तस्य । वीक्ष्य स्वाम्याशयोज्झिताः ॥ मुधा म्रियामहे कस्य । कार्यायेति व्यचिन्तयन् ॥३४॥ ततो मुक्त्या रणं सर्वे । गतिमन्यामनाप्य ते ॥ तमेव शरणं भेजु-द्विजेन्द्र जीवितार्थिनः ॥ ३५ ॥ कुमारस्तांस्तथा वीक्ष्य । मा भीष्ट प्रायकोऽसि कः ॥ एवमाधासयामास । हस्तोत्क्षेपं प्रसन्नहक् ॥ ३६॥ ततो जयजयाराव-मुखरा व्यदधुः सुराः । त- च्छी कौसुमी गृष्टिं । नेदुर्दुन्दुभयच खे ॥ ३७ ॥ जयतूर्याण्यवाद्यन्त । शिविरे कामलपमे ॥ जयसाराविणं चक्रे । सर्वतोऽपि

·नवमसर्गः
॥१०३॥
जयानन्द - महाभटैः ॥३८॥ यस्याऽस्ति देवो हृदि मोहजेता । गुरुश्च पञ्चेन्द्रियवैरिजैत्रः॥ धर्मश्च दुःकर्मजयैकतानः । स एव
केवलि
युद्धपि जयं लभेत ।।३९॥ भक्तिर्न यस्याऽर्हति सद्गुरौ च । जिनोक्तधर्मं च रुचिर्न काचित् ।। भवे भवे सर्व-
परित्रम
पराभवाणां । सुदुस्सहानां भवनं भवेत्सः॥४० ।।
अथ श्वश्याच वयाश्च । कुमारः संस्मरन् गिरः । औपध्या सञ्जयांचके । नृपं पद्मरथं जवात् ॥ ४१॥ कृत्वा निगडितं
तं च । कुमारः पञ्जरेऽक्षिपत् ॥ विना नास्तिकतात्यागं । न मोक्ष्यामीति सन्धया ॥ ४२ ॥ रिपोः स्वस्य च सैन्येऽपि । शस्त्रघात-
व्यथादितान् ॥ सैन्यानसज्जयत्सर्वा-नौषधीजलसेकतः ।। ४३ ॥ ततस्ते मुदिताः सर्वे । तुष्टुवुस्तं द्विजोत्तमं ॥ अहो वाऽन्यावि-
शेपेण । सन्तः स्युरुपकारकाः ॥ ४४ ॥
अथाऽऽनन्दमयीभूय । भूपतिः कमलप्रभः।कुमारद्विजमालिड्ग्य । तोष्टवीतिस वन्दिवत्।।४५।। अहो! शौर्यमहो धैर्य-महो
अन्योपकारिता ।। अहो! गम्भीरिमा नेदृग् । त्वत्तोऽन्यत्रेक्ष्यते क्वचित् १ ॥४६॥ एकैवैपाऽभवत्सृष्टि-जंगन्ति सृजतो विधेः॥ मन्ये
घूणाक्षरन्यायात्रैलोक्येप्रतिमत्वतः ॥४७॥ त्वया वत्स! कृतार्थाः स्मः । पूर्वपुण्यानुभावतः ॥ जातसङ्घटनेनैवं । तं प्रोच्याऽऽरो-
हयद्गजम् ॥ ४८ ॥ नृपोऽपि गजमारूढः । सह तेन पुरं प्रति ।। ससैन्यः प्राचलद्वाद्य-निनादैर्नादयन् दिशः॥४९॥ कुमारब्राह्मणः
सैन्यं । तत्पदरयभूपतेः ॥ सहाऽऽकार्य पुरासन्ने । सुस्थानेऽस्थापयत् क्वचित् ॥ ५० ॥ तसात्सारानरान् कांश्चि-न्मंत्रिसेनेश्वरादि-
कान् ॥ महाऽझापीत्स्वसेपां तैः । कारयन् पिपुलाशयः ॥ ५१ ॥ पदे पदे तोरणधोरणीधरं । सुमौक्तिकस्वस्तिकपंक्तिभासुरं ॥
ध्वजालिभाजितमन्दिरापणं । स्फुट नटीपेटकनाट्यसङ्कटम् ॥ ५२ ।। वृद्धाङ्गनानिर्मितनैकमगलं । पतिः पृथिव्या द्विजराजस-
॥१०॥

·दनः ॥ मनामरापिराजितोऽविशन् । महामहः स्वं पुरमादरान्वितः ॥ ५३॥ युग्मम् ॥ रिसृष्टा भूभुजा मन्त्रि-सामन्ताधा निजं निजं ॥ जग्मुर्धाम द्विजेन्द्रोऽपि । गृहेऽगात्सपरिच्छदः ॥ ५४॥ कर्माणि चक्रिरे -मोजनादीनि तेसिलाः ॥ वासरं गमयामासु-चैनं रणकथादिभिः ॥ ५५ ॥ राजवर्याश्च पौराश्च । विचित्रालापपेशलाः ॥ नामशरणादीना-मस्तुवन् विविधान् गुणान् ।। ५६ ॥ ब्रह्मवैश्रवणादेशा-द्राजा पद्मरथोऽपि सः॥ रथे पञ्जरगो न्यस्य । सहैवा- नापि रसः ॥५७ ।। म्यापितस्तैर्यथादेशं । भोजितश्च स तिष्ठति ॥ शोचन स्वं कर्म तद्विन-विक्रमाऽतिचमत्कृतः॥ ५८॥ अध सिंहासनं हेमं । सदस्यास्तीर्य संसदि ॥ प्रातदिजेन्द्रमध्यास्याओँसनेऽध्यास्त भूपतिः ॥ ५९ ॥ आनाग्य पुरुपैः पद्म रथं निष्कास्य पञरात् ।। तं प्रति व्याहरब्रह्म-कुमारः सुकुमारगीः ॥ ६० ॥ सुताविडम्बनापाप-स्पैक्षिष्टाः फलमित्यरे! ॥ पुनः पश्प न तस्याऽन्तः । स्पायस्मादियताऽधम ! ॥६१ । उक्त्वैवमौषधीं तस्य । शीर्षे दत्वा च नैपुणात् ॥ विप्रस्तं मर्कटं चके । पुनभित्रमयी सभाम् ||६२॥ आनाय्य शृङ्खला लौहीं । तस्य चाऽचिक्षिपद्गले ॥ जगाद च नरान् रे! रे । दुष्टमेतं पुरान्तरे॥६३॥ प्रत्यÉ प्रतिगेहादि । प्रतित्रिकचतुःपदं ॥ ताडताडं कशाघातै-दृढं भ्रमयताऽभितः ॥६४॥ चतुर्भिः कलापकं ॥ विप्ररूपकुमारस्य । प्रोक्तं श्रुत्वेति तन्नराः ।। प्रपद्येदं तथाकतुं । तं धृत्वा यान्ति यावता ॥ ६५ ॥ रुदती कमला तावद् । दृष्ट्वा पत्युर्विडम्वनां ॥ दुःसिता भूभुजं स्माह । कर्मेदं वारयाऽग्रज! ॥ ६६ ॥ जने लजापवादच । स्यादेवं मे तवैव च ॥ प्रतिव्रताभिराराध्यः । कृता- गस्कोऽपि यत्पतिः ॥ ६७ ॥ ब्रह्मवैश्रवणं सा च । पोचे वत्स! कृपां मयि ॥ कृत्वा मुश्च पतिं रमातुर्वचनं मा कृथा वृथा ॥६॥ मामधाम प इति एत्यन्तरे २ मातु सदशी कमला तस्या उक्तिर्वश्रवण प्रति एपा।

·नयमसन ॥१०॥ जगौ राजाऽपि हे ब्रह्मन्! दीनेऽस्मिन् कृपणे नते ॥ क्रोधं नार्हसि येन स्युः । प्रणामान्ताः सतां क्रुधः ॥ ६९ ॥ विमुश्च तदिम भूपं । स्वभावस्थं कुरुष्व च ॥ अद्राक्ष्म कोपशक्ति ते । प्रसादं दर्शयाऽधुना ॥ ७० ॥ प्रोचे विप्रकुमारोऽथ । मुञ्चाम्येनं ततो यदि । त्यच्या नास्तिकतावादं । जैन धर्म प्रपद्यते ॥७१।। करिष्यस्येतदुक्तं भोः । पृष्टश्चैवं तं भूभुजा ॥ मर्कटः साह चेष्टाभिः । करिष्ये सर्वमप्यदः ॥ ७२ ॥ ततः कृपालुतां प्राप्तो । ब्रह्मवैश्रवणोऽकरोत् औषध्या तं स्वभावकं । निगडाद्यप्यभञ्जयत् ॥७३॥ तताऽऽश्वासनापूर्व । तमुपाविशदासने॥चित्रानन्दमयावासं-स्तथा दृष्ट्वा नृपादयः।७४। कमलप्रमभूपाद्याः । प्रणेमुस्तं गतकुधः ॥ स्वाजन्यात्प्रौढिमत्वाच । स्वाधीने हि न वैरिता ।। ७५ ॥ मंत्रिसेनाधिपायाश्च । द्विजे- नाऽऽकारितास्तदा ॥ मुक्तं स्वं स्वामिनं मत्वा । प्रणेमुर्मुदिता भृशम् ॥ ७६ ॥ अथ पद्मरथः क्ष्माभृ-लजानम्राननोऽब्रवीत् ।। दुःखाश्रुविप्लुताक्षस्तान् । नृपादीन् गद्गदाक्षरम् ॥ ७७ ॥ नाऽहं प्रणामयो- ग्योऽस्मि । महापापकलङ्कितः । अदृष्टाश्रुतपूर्व य-द्वयदधां कर्म गर्हितम् ॥७८॥ अलमे तत्प्रभावेण । दुःखमत्रैव तादृशं ॥ सत्य- मेतदभूद-चोग्रपुण्याघयोः फलम् ।। ७९ ॥ पुत्री भिल्लाय या दत्ता । दुश्चूर्णेनान्धिता च हा! ॥ मृता जीवति वा साऽस्ति । कुत्र वानस्थया कया ||८०॥ पुत्रीहत्याभवं पाप-मिति दुःखाकरोति मां ।। तदम्बाऽगाद्वियोगार्ता | रुष्टा चेत्यपि मे विपत् ॥८॥ मान्यमानस्तृणायापि । न वीरान् खौजसाखिलान् ॥ भटकोटिसमक्षं द्राग् । जितोऽहं बटुनाऽपि यत् ॥ ८२ ॥ यच्चाऽपि प्रापितः काश्चि-मर्कटत्वादिदुर्दशां ।। तत्पराभवदुःसान्तं । गन्तुं कः क्षमते पुमान् ॥८३॥ यस्मात्तस्मादुपायात्तत् । श्रेयो मरण- मेव मे ।। प्रवेक्ष्यामि ततो वह्नौ । सञ्जीकुरुत तं भटाः ।। ८४ । गिरः पद्मरथस्येति । श्रुत्वा स्वभगिनीपतेः ॥ तस्य खेदभिदेऽवा. ॥१०४ ·- दीत् । भूप्रभुः कमलप्रभः ।। ८५ ॥ बटुनाऽपि जितोऽसीति । मा म्लानोभूनरोत्तम! ॥ पराभवादिदुःखानि । नाऽऽपुः किं भरता- दयः ॥ ८६ ॥ घटुमात्रं न चिन्त्योऽयं । दिव्यः कोऽपि पुमान् ध्रुवं । चेष्टितैरीदृशै यो । ज्ञासते समये विदम् ॥ ८७ ॥ अथो मायाद्विजोऽवादी-तदेतत् पापफलं कियत् ॥ यद्दत्ते नारकं दुःखं । मनोवाग्गोचराऽतिगम् ॥ ८८ ॥ पापमूलं ततस्त्यक्त्वा । राजन्नास्तिकताऽऽग्रहं ।। जैनधर्म पपद्यस्व । लोकद्वयसुखावहम् ॥ ८९ ॥ दृष्टवानसि पापस्य फलमेवं नरोत्तम ॥ आद्रियस्वाऽथ पुण्यानि । सर्वदुःखक्षयो यतः ॥ ९० ॥ भुत्व सर्व निजं राज्यं । रुष्टामनुनय प्रियां ॥ कुरुष्व चाहताद्धर्माद । कृतार्थ मानुजं जनुः ॥ ९१ ॥ अथोवाच नृपः किञ्चित् । तद्गिरैवं समाहितः ॥ विज्ञाय तनयाशुद्धि । करिष्ये सर्वमप्यदः ॥ ९२ ॥ याचित्वा भर्तुरादेशं । तस्य मायावटोः प्रिया । तत्रागत्याऽवदद्भूपं । ब्रीडामन्मनया गिरा ।। ९३॥ तुंहिं संकर इत्यादि-सम. स्यापूरिका नृपः ॥ तव स्तवेन सत्योक्तिः । किं भवेजयसुन्दरी ॥९४॥ किंवा' जस हियेत्यादि-धर्ममाहात्म्यवादतः ॥ समस्या- पूरिका सत्य-गीः स्याद्विजयसुन्दरी ॥ ९५ ॥ भल्लीवत्तद्गिरा मर्म-ण्याविद्ध इव भूपतिः ।। दध्यौ स्वाऽकृत्यसंस्मृत-लजादुःखनताननः ॥ ९६ ॥ कथमेतदियं वेत्ति । किं श्रुतं ज्ञानिनो मुखात् ॥ सैव रूपान्तरस्थैपा । किं वा विजयसुन्दरी ? ॥९७॥ अथवा कमलाराइया । मुखाद्भाव्यनया श्रुतं ।। आसन्नवनिनी ह्येषा । तस्याः प्रीतिपदं सदा ।।९८|| राजावादीन्मया सर्वाः। प्रजाः स्युः सुखिता यदि॥ तत्किमाऽऽत्मानमेवाऽहं । नारसं संकटादतः ।।९९॥ ततः सुखात्मकाः पुण्यै-ब्रह्मवैश्रवणादिवत् ।। दुःखिताश्च निजैः पापैः । सर्वेऽपि स्युर्मदादिवत् १७००। . जिणदवर जसु हियडेत्यादि ·नवमसर्गः मयानन्द रिचम ॥१३॥ सानोचद्भूप! यद्येवं । तत्किं पुण्यं करोपि न? ॥ सुतातिर्यदि निनाय । तत्पृच्छैनं पतिं मम ॥१॥ सर्वशास्त्रकलाविज्ञो । निमि- तादिवलयिं ॥ अतीवाऽनागतं वेति । यथार्थ वक्ति चाखिलम् ॥ २ ॥ तत प्रपच्छ भूपस्तं । मिलिप्यति सुता मम ।। कदा वा किमवस्था वा । ब्रह्मन्निति वद स्फुटम् ॥३॥ सोऽपि चाऽडम्बरं छत्वा । लमन्यासादिविस्तरैः ॥ द्राग मेलिनी सुसात् त्वां सा । मा रशकिष्ठा जगाविति ॥४॥ परं राजनिमां मां चो-पलक्षयसि क्रिश्चन? ॥ भूपः स्माह व्यधाग्यात्मा । सूपलक्ष्यस्त्वया गुणैः ।।५।। अधिकं न हि जानेऽह-मन्वयाहादि वां पुनः॥ ततो विजय- मुन्दा । पिपाहे यादृशं निजम् ॥ ६ ॥ रूपमासीद्वयधारैल-मौपच्या तागेव सः॥ पत्न्या विजयसुन्दर्या । रूपं स्वाभाविक पुनः ॥ ७॥ अहो! ईटारूपाय । कथमीदृग्गुणा सुता? ॥ ददे भूपेन धिक्क्रोध-मानौ विश्वविडम्बिनौ ।।८॥ यथा रूपवती- प्वैपा । सीमा विजयसुन्दरी || तथा सीमा कुरूपेषु । भिल्लोऽयमिति चाऽवदत् ॥९॥ सा जगाद च मां भूपो-पलक्षयसि सम्प्रति।। लझानमाननः सोऽपि । व्याहापीदुपलक्षये ॥१०॥ सुवासि मम दुर्युद्धि-सीनो विजयसुन्दरी । तादृक्कुकर्म तु स्मृत्वा । नाऽऽस्यं दर्शयितुं क्षमे ॥ ११ ॥ ततश्च विसयानन्द-खेदचिन्तादिमी रसैः ॥ विविधैाकुलस्याऽस्य । सा निपत्य पदोर्जगौ ॥ १२ ॥ मा विद्यास्वं नृपोत्स! । मयेयं तनया कुधा ॥ विडम्बितेति यत्तेऽभूत् । क्रोधोऽपि मेऽद्भुतर्द्धये ॥१३॥ नाकरिष्यस्तदा क्रोधं । यदीइग्मे कथं ततः ॥ अभविष्यत्पतिर्यस्य । शौण्डीर्याऽनुभवस्तव ॥१४॥ सुवर्णभूमिप्रभवं रजोऽपि । स्वर्णात्मतां याति यथाऽ- नियोगात् ।। यभून रोपोऽपि पितुस्तवैरं । हिताय तादृपतियोगतो मे ।। १५ ।। ततस्तद्वचसा हृष्टः । स्नेहादालिगथ तां नृपः॥ १ अन्तराय हेनये २ शिष्टा प्र. ॥१०५॥ ३ चगनुभव ·अङ्के न्यवीविशन्नूनं । यस्तातस्तात एव सः॥१६॥ वथा दृष्ट्वाऽभ्यधाद्भिल्लो । राजन्! पुत्र्युपलक्षिता ।। उपलक्षयसे किञ्चि-न्मामप्यथ नृपोऽवदत् ? ॥१७॥ लक्ष्याऽलक्ष्यस्वरू- पोऽसि । जिनेन्द्रोदितवस्तुवत् ।। विश्वं मोहयसे नाना-रूपसद्धिकलादिभिः ॥ १८ ॥ तदेवं सर्वथा कस्त्वा-मुपलक्षयितुं क्षमः ॥ सुधीरप्यसुधीस्तन । प्रवेशो यत्र नो धियाम् ॥१९॥ रूपेण यादृशा कन्याऽ-दायि ते तदवेदिपं ।। वेत्ति स्वाभाविकं कस्तु । स्थान- वंशाहयादि च ॥ २० ॥ कमलप्रभभूपाद्या । उपकर्ण जगुमिथः ॥ यथाऽस्य कृत्रिमं भैल्लं । रूपमेतदवेक्ष्यते ।। २१ ।। वैप्रमप्येव- मेवैतद्-प्रणयिन्याश्च मन्महे ॥ लक्षणेश्वरितैरेभिः कथं विप्रो भवेदयम् ? ॥ २२ ॥ ततः स्माह नृपो भद्र! । भैल्लं रूपं कृथा यथा ।। कुरु स्वाभाविकं तद्व-मोहयिष्यसि नः कियत् १ ॥२३।। मायाभिल्लस्ततो- ऽवादीद् । दुचूर्णेनाऽन्धिता यथा । भूभुजा निजपुत्रीयं । सजनेत्रा मया कृता ॥ २४ ॥ तदा च प्रत्यज्ञासीति । त्वदनौचित्य- जकुधा ॥ यावत्कुर्वेऽस्य कौलस्य । शिक्षा बोधं च नो भृशम् ॥२५॥ तावन्नाऽऽविर्भविष्यामि । स्वखरूपेण कुत्रचित् ॥ क्षन्तव्यं तदहो! पूज्या । यद्विमोहेन दुःखिताः ॥ २६ ॥ अथ पूर्णप्रतिज्ञोऽसि । ततः प्रादुर्भवाम्यहं ।। इत्युक्त्वा स स्वमौपध्या । रूपं स्वाभाविकं व्यधात् ॥ २७ ॥ परं स्वस्य पर- स्याऽपि । नानारूपाणि कुर्वतः ॥ नाऽस्याऽलक्ष्यौपधी कैश्चि-द्धस्तलाघवनैपुणात् ॥२८॥ भूपादयोऽय तद्रूपं । दिव्यं जितहरिसरं ।। वीक्ष्य व्याहापुरन्योन्यं । चित्रानन्दाऽद्वयात्मकाः ॥ २९ ॥ अहो 'संवाद्यदो रूपं । गुणलक्षणविक्रमैः। विश्राम्यति चिरत्नो हि । १ अनुकार -

·।
नवमसर्गः
पयानम्
भरित्रम
॥१०६॥
नाऽनुरूपविधौ विधिः ॥३०॥ नाटके योऽभिनिन्ये प्रा-गनेन नृपनन्दनः ॥ दिव्यरूपः स एवाऽयं । नानाप्रौढावदातभूः॥३१॥
एवं स्तुवन्ति तं यावत् । सर्वे भूपद्वयादयः ॥ ववृत्तान्तं तथा श्रुत्वा । तावत्कमलसुन्दरी ॥ ३२ ॥ तत्र होच्छ्वसदेहा । प्राप्ता
तद्रूपमोहिता । अक्षिपद्विस्मृतबीडा । तत्कण्ठे वरमालिकाम् ॥ ३३॥
अहो! साधु धृतं सर्वे-ऽपीति स्माहुः सभासदः ॥ नेदुमङ्गलतूर्याणि । पेठुर्भद्राणि बन्दिनः ॥ ३४ ॥ हर्षकोलाहलं श्रुत्वा ।
तत्स्वरूपं नियुध्य च ।। तत्राऽगात्कमला राज्ञी । द्राक् प्रमोदोच्छ्वसत्तनुः ।। ३५ ॥ वीक्ष्याऽऽम्बामपतत्तस्याः पदोविजयसुन्दरी ॥
साऽपि चा लिङ्ग्य तां स्नेहात् । कण्ठे लगा स रोदिति ॥३६॥ स्नेहोल्लासेन हार्दैन । किश्चिद्ज्ञाताऽसि हे सुते ॥ छन्ना रूपान्तरा-
ऽश्रेण । नोपलक्षीन्दुकान्तियत् ॥ ३७॥ अद्य नः सफलं जन्म | पूर्णाः सर्वे मनोरथाः ॥ प्रणेशुविपदो दूरं । त्वत्संगमसुखाद-
यात् ॥ ३८ ॥ कुमारोऽप्यनमन् श्वश्रू । साऽपि चाऽऽशीःशतं ददौ ॥ मङ्गलानि च कुर्वाणा । स्वसंवेद्यां मुदं दधौ ॥ ३९ ॥
कुमाराऽनुज्ञया साज्य । सह पुत्र्या गृहेऽगमत् ।। ससर्ज खजनानां च । तां प्रदर्य मुदद्वयम् ॥४०॥ कमलप्रभभूपोऽपि ।
भवदीपनोत्सवः ॥ सर्वतोऽचीकरन्नाना-महोत्सवमयं पुरम् ॥ ४१॥ कुमारः श्वशुरं नत्वा । क्षमयित्वा च भूपति ॥ तद्विशेषप्रनो-
धार्थ-मयो एवमुपादिशत् ॥ ४२ ॥ त्वं राजा सेवकाचाऽन्ये । त्वं दाताऽन्ये च याचकाः ॥ त्वं भर्ताऽन्ये च भर्त्तव्याः । सर्व
पुण्यफलं यदः ॥४३॥स्फुरन्ति वेस्मन्यभितः श्रियोऽर्थिता।मुखे गिरः श्लाघ्यतमा धियो हृदि॥तनौ च सौभाग्यरमां-
सयोर्वलं। यशांसि दिवाईतधर्मतःसताम्॥४४॥वसूनि पृळ्यः खनयोमणीन् द्रुमा फलानिमुक्ताः किल ताम्रप-
र्णिकालताः प्रसूनानि गजांश्च विन्ध्यभूः । पुण्यात्मनां बिभ्रति भुक्तयेऽङ्गिनाम् ॥ ४५॥ भवन्ति शिल्पानि कृतानि
॥१०६॥

·शिल्पिना विशिष्टकर्माण्यपि फर्मकारिणांसुशिक्षिताथाऽपि कलाः कलावतां । श्रेयखिनामेव सुखोपभुक्तये ॥४६॥ नीचैः कुले जनि- रसारदरिद्रभावो। दौर्भाग्यमामयततिः कुकुटुम्पयोगः। वाग् निष्ठुरा वधपराभवदुर्यशांसि । स्वेटैर्वियुक्तिरिति पापतरोः फलानि ॥४७॥ अधीतशासः गुकुलोद्भवोऽस्पहो! । विवेकिधुर्यो विपुलाशयोऽसि च ॥राजन्! कृतार्थ कुरु जन्म मानुपं । हितादिहाऽमुत्र च धर्मत- स्ततः ॥४८॥ ववेदं दर्शितं पुत्र्या । साक्षात्पुण्यफलं च यतः । आपदि क्षिप्यमाणापि । संपद्यारुह्यतेस्म सा ॥४९॥ ततो दृष्टफले धर्मे । को नु मन्दायते सुधीः । तदुक्तमुपकण्यैवं । राजा पद्मरथोऽब्रवीत् ॥ ५० ॥ कुमार प्रतियुद्धोऽसि । धर्म जाने च शास्त्रतः ।। गुरुपार्श्वे ग्रहीष्ये च । मा कथावान संशयम् ॥ ५१ ॥ कुमारः स्माह धन्योऽसि । स्वल्पादपीत्ययुध्यथाः || आपद्यपि चिरेणापि । न युध्यन्ते च दुधियः ।। ५२ ॥ ततश्च स्नेहहाभ्यां । मापा- लः कमलप्रमः ॥ महता गौरवेणैतं । नृपति भगिनीपतिम् ॥ ५३ ॥ परिच्छदयुतं स्नान-भोजनादि व्यदीधपत् ॥ सत्कृत्य बहुधा वना-लंकारादिप्रदानतः ॥५४॥ युग्मम् ।। कुमारानुमतश्चैप। प्रैपीच्छत्रायलकृतं ॥ अथ पधरथं भूपं । तत्सैन्याऽन्तः सगौरवम् ॥५५॥ अभ्यर्थ्य मानयित्वा च । तदेकान्तानुरागिणीं । सुमुहूर्ते कुमारेण । स तां कमलसुन्दरीम् ॥५६॥ कमलप्रभभूमीन्द्रः । कुर्वन् होत्सवाद्वयं ॥ कृतैर्भोगवतीराश्या । मंगलैः पर्यणीनयत् ॥५७॥ युग्मम् ॥ ददौ देश कुमाराय । बलात्कारादिलाधिपः ।। सोऽपि नग्यप्रियासात्तं । चक्रे नैच्छद्गजादि च ॥ ५८ ॥ आवासे भूभुजा दत्ते । प्रियाभ्यां विलसत्ययं । प्राग्वन्नित्यागमै रत्नैर्दानादि मुकृतं सृजन् ॥ ५९॥ चित्रकारादीनां २ कृषिकारादीनां ·जयानन्द केलि चरित्रम् नवमस ॥१७॥ अथ पद्मरथो भूपो । जामातुरखिलां व्यधात् ।। प्रतिपत्तिं सुतायाथ । विवाहसमयोचिताम् ॥६० ॥ देशमेकं ददौ चाऽसै । कुमारश्च तमग्रहीत् ।। नृपखेदभिया पूर्व-प्रेयसीसाच्चकार च ॥ ६१ ॥ युग्मं ।। कमलाऽनुमता भ्रात्रा । सस्नेहं सत्कृताऽथ च ।। सन्मान्य शिक्षयित्वैव-मापृच्छय च वधूवरम् ॥ ६२ ॥ अनुनीता भृशं भ; । 'खागाक्षामणपूर्वकं ।। मिथः स्नेहातिरेकेण । मुदि- ताऽनुससार तम् ।। ६३॥ युग्मं ॥ कमलप्रभभूपाल-कुमाराभ्यां नृपोऽचिंतः ॥ ससैन्यः सप्रियथाऽऽप । निजं पद्मरथः पुरमा६४॥ समये सद्गुरोः प्राप्तात् । प्रपेदे शुद्धभावतः ।। मत्वा तदुपदेशेन । श्राद्धधर्म यथाविधि ॥६५|| चिन्तामणिमिव प्राप्तं । मन्यमा- नश्च दुर्लभं । सम्यग्याकायचेतोभि-नुतिष्ठति सुष्ठुधीः ॥६६॥ युग्मं ॥ नरकपदनास्तिक्य-त्यागात्सद्धर्मलाभतः ॥ तद्वन्धाद्या- पदं लेमे । तत्वतः सम्पदं नृपः ॥६७स्नेहयौवनरम्याभ्यां । रमणीभ्यां सह कामवत् ॥ रतिप्रीतिसमानाभ्यां । क्रीडत्येव कुमा- रराट् ।।६८॥ यथाऽस्य वेत्ति मौलाह्वां । स कोऽप्यत्र न लभ्यते॥ स्वयं न चाऽयं तां वक्ति । गौणाख्याऽऽख्यायतेऽस्य तत्।।६९।। दानलीलाधनैश्वर्य-चलरूपकलागुणान् ॥ अत्युत्कृष्टतमांस्तेजः । क्षात्रं च प्रेक्ष्य विसिताः ॥७०॥ क्षत्रवैश्रवणेत्याह्वा-मस्य राजा- दयोऽपदन् । एतत्प्रभावतो राज्यं । ववृधे च समन्ततः ॥७१ ॥ त्रिभिविशेषकं ॥ परिच्छदस्तस्य बहुः सुभक्तः। स्निग्धाश्च नैके सुहृदो बभूवुः ।। तत्राऽन्वरज्यन्त जनाथ सर्वे । परोपकारादिगुणैरतुल्यैः ॥ ७२ ॥ गृहे रमा सर्वजनाननेषु । गुणस्तुतिर्दिक्षु यशश्च भेजे । फाति जयश्रीः समरे च तस्य । कुमारनेतुः सुकृताऽनुभावात् ॥७३॥ इति श्रीमत्तपागणेन्द्रपूज्यश्रीदेवमुन्दरमरिश्रीज्ञानसागरसूरिशिष्यः श्रीमुनिसुन्दरसरिभिर्विरचिते श्रीजयानन्दराजपिंकेवलिच- , मिथ स्निग्धेन चेतमा । राज्ञी प्रपन्नाऽऽस्तिक्यन २ नास्तिकाप्रहात ॥१०७

·रित्र जपयुंके गगनगतिपल्यकमलसकलपकमलपुरप्राप्ति-कमलप्रभभूपपुत्रायुपकार-खपत्नीविजयसुन्दरीपिपअरथजय-पूर्वप्रतिबो-
ध-कमलसुन्दरीपरिणयनवर्णनो नाम नवमः सर्गः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥ ग्रन्थाग्रं श्लोकसंख्या ७८५ ॥
॥ अथ दशमः सर्गःप्रारभ्यते ॥
मुक्ते तृप्यति चाऽन्य एव नियतं, मिथ्यापि सत्यैव गी-यः प्राग्धन्यभवे ह्यदात् सुगुरवे शुद्ध हविः श्रद्धया ।
चित्रं तवनिपु त्रयोदशसु यदायुस्तदेवाजनि । प्रत्येकं सुखबोधिबुद्धिमहसां सार्वर्षभोऽव्यात्स वः ॥१॥
अन्यदा चैत्रमासेऽथ । क्रीडोद्याने स सप्रियः ॥ कुमारः सहमित्रोऽगात् । चिक्रीड च यथारुचि ॥ २ ॥ ततः स दृष्टवान्
देवा-निय विद्याधरान् वहून् ॥ मानाऽतीतविमानर्था । गगने गच्छतस्तदा ॥ ३ ॥ यान्ति दिव्यर्द्धयः क्वैते । यावचिन्तयती-
त्ययं ॥ तावदुत्तीर्णपानेको । वाप्यां खेटः प्रियान्वितः ॥ ४ ॥ तत्र गत्वा कुमारोऽथ । पाययन्तं जलं प्रियां ॥ तमनाक्षीद् व्रज-
न्त्येते । किमर्थ क च खेचराः ॥५॥ ततः खेटो जगौ चैत्राऽ-टाहिकाऽऽर्चामहोत्सवं ॥ कतुं नन्दीश्वरे यान्ति । शाश्वताऽहतस-
अनु ॥ ६ ॥ शाश्वताऽष्टाहिकापर्य । धन्या ह्याराधयन्त्यमी ॥ क्रीडया गमयाम्येतत् । किमित्यथ स दध्यिवान् ॥७॥ ततो गत्वा
गृहे परन्यो-जगौ विद्याधरैः सह ।। नत्वा नन्दीश्वरे देवान् । सद्यो यावदुपैम्यहम् ॥ ८॥ युवाभ्यां वृद्धनारीभिः । सह धर्मकथा-
दिभिः ॥ चित्तं समाधयन्तीभ्यां । तावत्स्थेयं यथासुसम् ॥९॥ सभक्तिविनयं ताभ्यां । पत्यादेशे मतेऽथ सः ॥ पल्यथेनाञ्चल-
साई । खेटैनन्दीश्वरं प्रति ॥१०॥ जम्बूद्वीपजगत्यां च। पल्यकोऽस्याऽस्खलत्पुनः ।। शत्यभावाद्गतावुचैर्जग्मुःप्रोचैश्व खेचरा॥११॥

·दशमसर्गः
पलि
०८॥
सिनो धर्मान्तरायेण । कुमारो ववले ततः ॥ काझन् खगामिनी विद्यां । स्वेष्टसिद्धथै कुतश्चन ॥ १२ ॥
अथ कापि पुरोधाने । हैम चैत्यं ददर्श सः ॥ अनंलिहशिरोदीप-मणिकलशमण्डितम् ॥१३॥ स तीर्थलझनोद्भूताऽशा-
बनाया भयादिव ।। कुमारोऽथोत्ततारोव्यां । चैत्ये च विधिनाऽविशत् ॥ १४ ॥ नत्वा स्तुत्वा च नाभेय-प्रतिमां रत्ननिर्मितां ॥
हर्षरोमाञ्चिताङ्गोऽथ । निर्ययौ चैत्यतो बहिः ।। १५ ।। अपश्यद्राजपुत्रान् स । रूपयौवनशालिनः॥ कृतहस्तान् खहस्तात्त-वीणा-
वंशाधुपस्करान् ॥१६॥ गीतनृत्यकलाभ्यास-रसिकान् रसकोविदान् ॥ प्रत्यक्षानिव गन्धर्वान् । प्रकुर्वाणान् गतागती ॥१७॥युग्म।।
ततः पुरः पुरं दृष्ट्वा । नरं पौरं च कञ्चन ॥ तत्स्वरूपं पुरादेवा-हादि सोऽपृच्छदच्छधीः ॥ १८ ॥ पुरं लक्ष्मीपुरं ह्येत-
द्धत्ते यदुपमानतां ॥ स्वर्गादीनां श्रियो नैवो-पमेयत्वं तु कैश्चन ।। १९ ॥ अस्ति श्रीपतिनामात्र । राजा राजत्पराक्रमः ॥ वुधा
वीक्ष्य यदैश्वर्य । महेन्द्रे विभ्रते घृणाम् ॥२०॥ कन्याऽस्तिस्रोऽभवंस्तस्य । पृथग् राज्ञीत्रयोद्भवाः ॥ त्रैलोकीस्त्रैणरूपेभ्यः। सारैर्धा-
प्राऽणुभिः कृताः ॥२१॥ तासां सुभगतां प्राप्तुं । देव्यस्तप्तुं तपः पुनः॥ कान्ति मानुषं जन्म । प्राग्तपोन्यूनताविदः।।२२।।
ताश्च जैनादुपाध्यायात् । कलावेदिष्वनुत्तरात् ।। विप्रात्कलाविलासाह्वा-गाम्भीर्यादिगुणोत्तरात् ॥ २३ ।। अध्यपन्त कलाः सर्वा ।
नृपदत्तमहाधनात् ॥ स्वल्पैरपि दिनैः प्रवाऽ-तिरेकाद्भाग्यसंभवात् ।।२४॥ ताः पित्रोराहेतत्वेन । पाठकादपि चाऽहंतात् ॥ बभूवुः
परमाईत्यो । धर्मानुष्ठानतत्पराः ॥२५॥ तासु चाऽऽयां भृशं नाट्ये । वैशारा रुचिं तथा ॥ विभ्राणां भूपतिर्नाट्य-सुन्दरीत्याव-
याऽह्वयत् ।। २६ ॥ यो मां जेष्यति नाट्येन । जैनधर्मक्रियारुचिः ॥ तमेवाऽहं परिप्यामि । प्रतिज्ञामिति साऽकरोत् ॥ २७ ।।
द्वितीया चाऽधिकं गीत-कलायां रुचिनैपुणे ॥ दधत्यभिदधे गीत-सुन्दरीति महीभुजा ॥ २८ ॥ जैनो जेप्पति यो गीत-कलया
॥१०८॥

·मा स एव हि ॥ वरिष्यते मया भर्चा । प्रतिज्ञेति तया कृता ।। २९ ।। भृशं वीणादिनादेषु । दधती रतिकौशले ॥ सा नाद- सुन्दरीत्याहा । तृतीयाऽधान्नृपोदिताम् ।। ३० ॥ यो नादकलया जैनो । जता मा स वरो मम ।। भविता नाऽपरश्चैवं । प्रत्यज्ञा- स्त च सा मुदा ।। ३१॥ एतत्कन्यास्वरूपं च । पटहेन न्यवेदयत् ।। निजे राज्ये नृपो दूतै-स्तथा राज्याऽन्तरेष्वपि ॥ ३२ ॥ सर्वोत्तमानि कन्यानां श्रुत्वा रूपाणि विष्टपे ।। आजग्मुर्वहनः क्षन-कुमारा गुणशालिनः ॥ ३३ ॥ ते च नाट्यगीतवाद्य-कलाः स्वाः खा अदर्शयन् ॥ न कोऽप्याभिः कनीना तु । समतामारमप्यधात् ।। ३४ ॥ ततो धनं ददद्भरि । तानध्यापयितुं कलाः ॥ नृपः कलाविलासाह्व- मुपाध्यायं समादिशत् ॥३५॥ ततः क्षयकुमारास्ता-नुद्याने सोऽत्र निर्जने ।। अध्यापयति नाट्यादि-कला नित्यं भृशाऽऽदरात।३६॥ मासे मासेऽत्र भूपाल-स्तान् कनीश्च परीक्षते ॥ अद्य यारदजैपीत्ताः । कलाभिर्न च कश्चन ॥३७॥ ततः केऽपि हतोत्साहा । यान्त्या- यान्ति च केचन ।। स्वरूपं च यदनाक्षी-स्तत्सर्व विद्धि मद्गिरा ॥ ३८ ॥ आकण्यां नरातस्मात् । कुमारोऽथ सविस्मयः ॥ पल्यझं क्वापि संगोप्य । मुक्त्वा वज्रादि चाऽऽयुधम् ॥ ३९ ॥ औपध्या चामनीभूय । रूप हास्यास्पदं दधत् ।। दिव्यालङ्कारनेपथ्यो । गत्वा पाठकमाऽऽनमत् ॥ ४० ॥ कस्त्वं ? कुतः किमर्थ वाऽ-गाते- नेत्युदिते च सः॥ वामनः साह नेपाल-देशे विजयपत्तने ॥४१॥ भूपप्रसत्तिपात्रस्य । क्षत्रियस्थाऽङ्गजोऽस्म्यहं ॥ नाम्ना कुङ्कणकः कर्म-यशादीप्यकुरूपभार ॥ ४२ ॥ पित्रा मदेकपुत्रेण । धनाढ्येनाप्तयौवनः ।। वर्यालङ्कारनेपथ्य-दरिष्टोऽस्म्यलद्कृतः ।।४३॥ 1 समगीप्टेंति साऽपि च पत्य तरे

·दशमसर्गः
जयानन्द
केपलि
चरित्रम्
॥१०॥
परमेयं कुरूपत्वा-निष्कलत्वाच कोऽपि मे ॥ न दृत्ते तनयां तेन । निविण्णो निरगां गृहात् ।।४४॥ कलानां पिपठीोम्य-नाना-
देशपुरादिषु ॥ श्रुत्वा च त्वां कलाचार्य । कन्याश्चाऽवाऽऽगमं ततः ॥४५॥ अतः पाठय नाव्यादि-कला मामाऽऽदराद्गुरो!॥
जित्वा राजकनीस्ताभिर्यतः परिणयाम्यहम् ॥ ४६ ॥ उपकर्ण्यति राजादि--कुमारा जहसुस्ततः ॥ अहो कलागुरोर्भाग्यं । छात्रोऽयं
यदुपस्थितः ।। ४७ ॥ पाठकः पाठयित्वैनं । कन्याभप्रदानतः ॥ तोपयित्वा धराधीशं । लब्धा चाऽप्रमितं धनम् ।।४८॥ कन्या-
नामपि भाग्येन । वरोऽयं समुपस्थितः ॥ नहीग रूपवान् काऽपि । लभ्यो विश्वे यथा तथा ।। ४९ ॥
इति नर्मगिरः श्रुत्ला । छात्राणां लजितो गुरुः । तमुवाच कुमार ! त्वं । कलाः कन्याश्च नार्हसि ॥५०॥ सपादलक्षमूल्यं
स । गुरोः पूजाकृते ततः ॥ उत्तार्य कङ्कणं पाणे-लीलया श्रीदवद्ददौ ॥५१॥ सानन्दः सचमत्कार-स्ततः शिक्षयते गुरुः ॥ नाट्यं
पत्नात्परं वेत्ति । न पदन्यासमप्ययम् ।। ५२ ॥ कुम्भकारवदुचैव । मृत्तिका मईयन्निव ।। दृढं कठोरवक्रादि-घातैः कम्पयति
क्षमाम् ॥ ५३ ॥ उच्छलन् गोलवद्भूमौ । गिरिप्रस्तरवत्पतन् ।। बाढं धयकनिर्योपै-हासयत्यभितो जनान् ।। ५४ ॥ कृत्वा द्वि
त्रान् दिनाने । तस्य शिक्षा प्रयत्नतः ॥ पदन्यासेऽप्यनायाते । ततो निर्विविदे गुरुः ॥ ५५ ॥
अन्यदा गुरुरूचे च । नाट्यं नाऽऽयाति वत्स! ते ॥ पठ गीतं ततः सोऽवक् । पुराप्याऽऽयाति तन्मम ॥५६॥ पठ की-
दृग् किमायातीत्युक्तगुरुभिस्ततः । विकृतघनिः सोऽपाठी-चेष्टा वैदूपिकीः सृजन् ॥ ५७।। तथाहि-पंच' नियट्ठा हु वणे
पविठ्ठा । कविठ्ठस्स हेडातउ संन्निविट्ठा । पडिअंकविठं भग्गं एगस्स सीसं। अचो हसन्ती किल तेह सेसा ।५८
१ पच निकृष्टा ख वने प्रविष्य । कपित्थस्याऽधस्तत सनिविष्टा ॥ पतित कपित्थ भग्नमेक्स्य शीर्पम् । अहो ! हसन्ति दिल त शेषा ॥१॥
॥१०॥

·श्रुत्वेदममिलाइछाता । जहमुर्जगदुस्तथा ॥ अद्भुतत्वमहो! गीत-स्या हो! गानस्य सौष्ठवम् ॥५९॥ अनेनैव हि गीतेन । परिणेप्यति भूपजां ॥ किं करोत्यधिनाऽयं । गीतेन पठितेन तत् ॥६०॥ तथाऽप्यद्भुतदानेन । प्रीतस्तं पाठको रहः ॥ यत्नात् शिक्षगते गीतं । ग्रामगगादि योधयन् ।। ६१ । भूयमाऽपि प्रयत्नेन । न च किञ्चन वेत्त्ययं ॥ निविण्णः पञ्चपैर्घ-स्ततो गुरु- कार तम् ।। ६२ । न त्वं गीतकलायोग्यः । पठ वीणाकलां ततः ॥ आनाय्य चाऽर्पयद्वीणां । तस्य वादयितु गुरुः ॥६३॥ पारद्वादयितुं तां तं । फिश्चित् शिक्षयते गुरुः ॥ तन्ग्रीमतुटत्तस्याः । स तावत्पाणिलाघात् ॥ ६४ ॥ ततोऽन्यामापिंपद्वीणा- मानाग्याऽम्म कलागुरुः ॥ तामादाय मुदा प्राग्मत् । स तत्तुम्यं यमज च ॥ ६५ ॥ पुनस्तदर्पितायाथ । परस्या दण्डमप्ययं ॥ पाठमईगि नो नत्म! । पिन्नः स्माहेति तं गुरुः ॥ ६६ ॥ श्रुत्येति कौतुकी सोऽपि। गत्वा गैहे कलागुरोः॥आर्पयत्कङ्कणं पल्या। द्वितीयं साप्यमोदत ॥६७॥ तद्दानविस्मितामाक्षी- रमा भक्तिः किमियं मम ।। म स्माईनं पति ब्रूया | मां यथा पाठयत्ययम् ॥ ६८ ॥ अदृष्टाऽश्रुतपूर्वेण । तद्दानेन वशीकृता । सा स्माइ करिष्यामि । नूनं मोत्तारकेगमत् ॥ ६९ ।। भाटकोपात्तसौधे स । तिष्ठन् कृतपरिच्छदः ॥ जिनाद्यर्चापरः पाठ-काले येत्युपपाटकम् ॥७०॥ गृहाऽऽगतं पतिं चाऽख्यत् । साऽपि पाठयसि प्रिय! ॥ न किं वामनमेवैकं । यस्यैतद्दानमद्भुतम् ।।७१॥ छात्रा मन्त्यप्यनेन । दाता कोऽपि न चेदृशः ॥ संभूयैतद् द्वितीयं मे । सर्वे ददतु यद्यलम् ॥ ७२ ॥ बहुभिः पाठितैस्तत्कि- मयमेव हि पाट्यतां ।। उपाध्यायस्ततोऽवादी-न्नास्तीदृक् कङ्कणं भुपि ॥ ७३ ॥ अनेनैवाऽपितं चाऽस्ति । गृहाण तदिदं प्रिये! ।। इत्युच्या मोऽपित्तस्यै । प्राक्तनं तत्तदर्पितम् ।। ७४ ॥ करद्वयेपि तक्षिप्त्या । सा स्वं मेनेऽप्सरोऽधिकं । उपाध्यायः पुनः

·नवमसर्गः
अलि
रितम्
११०॥
स्माह । प्रियेऽमुं पाठयाम्यहम् ॥७५॥ कृते वही प्रयत्नेऽपि । परं किञ्चिन्न वेत्यसौ ॥ साऽप्युवाचाऽऽङ्गलालित्या-न्नाव्यं साध्यं
भवेत्रिय! ।। ७६ ॥ सौष्ठवाच्च घनेगीत । देवान्नास्त्यस्य तवयं ॥ सुखसाध्यां ततो वीणां । किमु नाऽध्यापयस्यमुम् ॥७७॥
ततो वीणारयीभङ्ग-स्वरूपे तेन भापिते ॥ साधाऽख्यदुर्बला तन्वी । जीर्ण तुम्बकमप्यभूत् ॥७८॥ दण्डव शटितस्तासु । सब-
लैप त्वया ततः । वीणाऽस्याऽर्पा करिष्येऽदः । पाठकोऽप्येवमब्रवीत् ।। ७९ ।। छात्रोपहासमीत्या च-रहस्तं पाठयत्ययं ।। एवं
पूर्णेय मास्यागात् । परीक्षासमयः क्रमात् ॥ ८ ॥
परीक्षामण्डपेयाऽगा-द्भूपालः सपरिच्छदः ॥ पौराश्च मिलिता नैके । विविधाश्च कलाविदः॥८१॥ भूपादेशादुपाध्याय-
स्ता जनगणैः सह ।। यावचलति तं तार-दुजगारेति वामनः ॥ ८२ ॥ महाकार्योऽहमप्यत्राऽ-ध्यासनीयः खसंनिधौ ॥ आदे-
एव्पश्च नाय्यादि-कलां दर्शयितुं क्षणे ।। ८३ ।। गुरुराऽऽख्यत्कुरूपत्वाल्लेज संनिहिते त्वयि ।। उपहासपदं ते च । कला तत्राऽऽ-
दिशामि किम् ? ॥ ८४ ॥ कोटिमूल्यमदाद्धारं । पाठकायाऽथ वामनः । प्रत्यपद्यत तत्सर्व । स स्तुत्या मुखरस्ततः॥ ८५ ॥ बहून्
पाठयता छानान् । यदवापि मया न हि ॥ जन्मनाऽपि धनं तन्मे । तेनाऽदायीति को न्वयम् ॥ ८६ ॥
इति चिन्तामुदाऽऽश्वर्य-व्याकुलो वामनान्वितः ।। परीक्षामण्डपे गत्वा । सोऽध्यास्तोचितमासनम् ॥८७॥ कुमाराश्च नृपा-
दीनां । सोऽपि सपरिच्छदाः ॥ परेऽपि राजवाया । यथास्थानमुपाविशन् ॥ ८८ ॥ राजादेशात्प्रतीहारो। निवार्य तुमुलं ततः॥
उग्र्भुजमुक्षिप्य । जगाद वदनां वरः ॥८९॥ भो भोः क्षत्रांगजा नाट्य-कलां दर्शयताऽऽत्मनः ॥ पाणौ कुर्यातया जित्वा । कश्चि-
भायां नृपाङ्गजाम् ॥ ९० ॥ गीतवाद्यादिमामग्या । कुमारा वहयस्ततः ॥ चटत्प्रकर्षविज्ञाना । ननृतुर्वहुधा क्रमात् ।। ९१ ॥
॥११०॥

·रधिगापगुणेऽनृत्यद् । वाणाऽने कोऽपि कोऽप्यसेः ॥ धारायां कोऽपि भल्लाये । विविधैः करणादिभिः ॥ ९२ ॥ शीपस्थि-
ताम्बुपात्रोऽन्य-धालयन् करगोलकान् ॥ पादाम्यां भ्रमयंश्चक्रा-प्यनीत् इस्तकाादभिः ।। ९३ ।। रदैगृहीत्वा त्रीन् खड्गान् । क-
राम्यां चतुरः स्वयं ॥ प्रमन् ननर्न करणे-भ्रमयंस्तानलातवत् ॥ ९४ ॥ कोऽपि चाधोमुखः प्रोच्चैः। पादाभ्यां मुशली दधत् ।।
पाणिभ्यां रमयन् गोलान् । ननर्न शिरसा भुपि ॥ ९५॥ स्थितश्च कश्चित्पाणिभ्यां । युताम्यां भ्रमयनसीन् ॥ चक्राण्यघ्यूड्गु-
लीभिय । दधत् शीऽम्युभाजनम् ।। ९६ ॥ भुगलां वादयन्नाभौ । स्कन्ध-वाहुस्थदीपकः ।। जिह्वाप्रोतमणिबातो । नृत्यतिस्म
त्वनुत्तरम् ॥ ९७ ॥ युग्मं ॥
नाटयान्येवं कुमाराणां । वीक्ष्य भूपादयोऽखिलाः ।। पृथग् पृथग् प्रशंसन्त-चित्र. शीर्षाण्यधूनयन् ॥ ९८ ।। दर्शयन्ती परं
नाटय-मुन्दरी हस्तकादिषु ।। तदैवेषु विपर्यासान् । सर्वेषां तान्यद्पयत् ।। ९९ ॥ मोटयन् वामनोऽप्यास्यं । दोपेषु स्मेरयंश्च तत् ।।
गुणेषु कैश्विकन्यायः । समभावि विदांवरः ॥ १०० ॥ कैश्विद् घूणाक्षरन्याया-त्तथात्वं तस्य कल्पितं ।। रूपे ज्ञत्वमसम्भाव्यं ।
तस्मिनप्फल्यश्वभिः ॥१॥
अथ भूपाऽऽज्ञया ताग-वेपसाङ्गसंवृता ॥ पारेभे शुद्धसामग्या । नर्त्तनं नाटयमुन्दरी ॥२॥ हरन्ती विश्वचेतांसि । दम-
यन्ती विदां मदान् ।। रम्भायाथानुकुर्वन्त्य-नीत्सा विविधं चिरम् ॥ ३॥ कुमारतनाटयेषु । विपमा या भिदोऽभवन् । सर्वा-
स्ताः सापि नर्तित्वा । नृत्यतिसाऽथ हस्तकैः ॥ ४॥ शास्त्ररीत्या चतुःपष्टिं । हस्तकान् सा विधाय च ॥ चलत्कपोल-नासाऽक्षि
ताराऽधरपयोधरान् ।। ५ ॥ विपर्यस्तौ कपोलाऽक्षि-तारभङ्गौ ततो व्यधात् ॥ वामनस्तौ तथा दृष्ट्वा । निपिद्धतुमुलोऽवदत् ॥६॥

·दशमसर्गः
जयानन्द
केलि
ঘামে
भद्रे! पूर्व यथास्थानं । शास्त्ररीत्या त्वया कृताः ॥ हस्तका भ्रूकपोलादि-भङ्गाश्च निखिला अपि ॥७॥ सम्प्रत्येतौ तु हे सुभ्रु।।
पितधावस्थाः कथं? ॥ शास्त्रानुक्ती कपोलाक्षि-तारभङ्गो विदांवरे ।।८। अस्ति चैपोऽपि किं भावः । शास्त्रे क्वापि प्ररूपितः१॥
चमत्कृताध्य सा स्माह । भरतेऽस्त्येप वामन! ॥९॥
सोऽथ स्माहेति मा वादीः । कण्ठस्थं भरतं हि मे ॥न भावं काऽपि तत्रैवं । जागद भरतो मुनिः ॥१०॥ श्लोकांस्त-
स्याधिकारेऽस्मिन् । वामनोज्योदचीचरत् ॥ भ्रान्ता तर्हि भविष्यामि । कन्याप्येवं ततोऽवदत् ॥ ११ ॥ वामनः स्माह नेदृक्ष--
पिनाने भ्रान्तिसम्भवः ॥ मन्ये सभापरीक्षार्थ । त्वयैतद्विदथे परम् ॥ १२ ॥ परमत्र मृगा एव । सभायां सन्ति केवलं ॥ नहीह-
शस्य सक्ष्मस्य । विज्ञाता कोऽपि संभवी ॥ १३ ॥ दध्युः सभ्या निशम्यैतद् । गुरुः शिष्याद्यनुग्रहात् ॥ अवीवददिमं त्वेतद् ।
जानं त्वसिन्नसंभवि ॥ १४ ॥ कन्या स्वस्खलितस्यैवं । तत्समर्थनयाऽतुपत् ॥ नन” चाऽग्रतः कृत्वा । सनर्ममुखमोटनम् ॥१५॥
भल्लाध्यन्यस्तपुप्पस्यो-परि वामेतरैरियं ॥ नन करणैर्दक्षा । ततो द्वादशभिः स्फुटम् ॥ १६ ॥ अजैपीच्चाऽखिलान् राज-कुमा-
रान् कलयाऽनया ॥ अभूअवजयारावो । वाद्यनादोल्यणस्ततः ॥ १७ ॥ वरचिन्तातुरो भूप-स्तूपाध्यायमभापत ॥ कोऽप्यद्याप्य-
पशिप्येत । त्यच्छाओवपरीक्षितः॥१८॥
उपाध्यायोज्य तदान-प्रीणितो वामनं ततः ॥ अदीदृशद्यतो दानं । वशीकरणमग्रिमम् ॥ १९ ॥ सम्भवित्री कुरूपेऽस्मिन् ।
न कला पतिशायिनी ॥ संभवेऽपि च मा जैपी-तयाऽयं तनयां मम ॥ २० ॥ माभूद्वामनेनाऽस्याः । कन्याः पत्या विडम्बना ।
तथापि वर्द्धतां चित्रं । सन्देहः शल्यतीह यत् ।। २१ ॥ शल्यं वा शक्यते सोलु । न संदेहस्त्वसम्भवे । विज्ञोक्तसंभवोत्थोऽय-
॥१११॥

·मिति ध्यात्या नृपोभदन् ॥२२॥ यदि वेत्मि ततो नाटय-कला दर्शय वामन ! ॥ सोत्कण्ठास्तव ता दृष्टुं । सर्वे घेते सभासदा२३॥ मापः परमानेन । निमन्त्रणसमात्नतः ।। नृपादेशान्मुदोत्तस्थौ । वामनो नतितुं जगात् ॥ २४ ॥ प्रागप्रैक्षि कला ते ता । का नां दपिम्पसे? ।। मृरला नास्त्या दक्षोय-न्मईनेसि हुलालपत्॥२५॥ तमित्युपाहसंबछानाः । केप्यूनुः किं निपिध्यते ॥ विगुप्यनामय रो-ऽप्यूपहामश्र वर्द्धताम् ॥ २६ ॥ शी छानविचित्रोक्ती-पापाय वामनः ॥ ससज ननितुं नत्वा । पञ्च श्रीपरमेष्ठिनः ॥२७॥ परीक्ष्याऽसज्जयत् स्वाभि- मतान् गायनादरान् ॥ ननर्न सर्पमामग्या । ततो विश्वकमोहनम् ।। २८॥ न च कुवाऽपि तन्नाटथे । हस्तकादिषु दूषणं । कि- शिकंप्यगान प्राप्तुं । सेर्पादोषदृशोऽप्यहो! ॥ २९ ॥ सभासदश्च तनाटयं । पश्यन्तोऽनन्यचेतसः ॥ देवानामपि नाटयेषु । गुधियो दधिरं पृणाम् ॥ ३०॥ नृतैः कुमारनाटयाना । नर्तित्वाऽथ ननर्न सः ॥ भल्लानन्यस्तपुष्पस्थ-सूच्यग्रकुमुमोपरि ॥३१॥ ददौ प रणान् वामे-तरान् द्वादश तत्र सः ।। कुसुमं चाददेऽक्ष्णा तत् । जगुः सम्या जितं जितम् ।।३२॥ विसृष्टे च ततो नाटथे। जनपनयपनिः प्रहदैदिधे याय-नादकोलाहरस्तथा ॥ ३३ ॥ बन्दिनस्तद्गुणान् पेठु-रगायन् गायका मुदा ॥ ददौ तेभ्योऽ- पिनं दानं । ततो विवाद्भुतं स च ॥३४॥ जगदद्भुतया नाटय-कलया रञ्जिता तया ॥ हश्चिर्यवशायेन-मवृणोन्नाटयसुन्दरी।६५। पूनं माधु पूरा साधु । जुपोपेति च देवता ॥ यायादितमुलचाचा-भून्नभोव्यापकः परः ।। ३६ ॥ भिग्दवममात्पु-या। एक्स्या वामनो वरः ॥ उभयोः शेषयोथास्थ । भूयात्कोऽपि नृपाङ्गजः ॥३७॥ खेदादिति नृपो ध्या- सा । प्राीहारमधाऽऽदिशत् ।। निषिध्य तुमुलं सोऽपि । प्रायदुचै घोप च ॥३८॥ भो भो राजायजा गीत- कलया गीतसुन्दरीं ॥

·जपानन्द
दशमसर्गः
परित्रम्
१९२
जित्या पाणौ क्रियात्कश्चि-गुप्मास्केकस्तपोनिधिः ॥ ३९ ॥ ततो गीतकलाविज्ञा । जिनधर्मानुसारतः ॥ कुमाराः स्वस्वसामन्या ।
प्रमाद्गीतान्यगासिपु ॥ ४०॥ यं यं ते पुपुपुर्गीतै । रसं चारु यदा यदा ॥ सर्वे तन्मयतां प्रापु-स्तद्भावज्ञास्तदा तदा ॥ ४१ ॥
तद्गीवरसलीना ज्ञाः । भुत्तुदशीतातपादिजां ।। वेदयन्तेस्म नो बाधां । ोकसंवेदनी रसः॥ ४२ ॥
रसैवटत्प्रकस्ते । गीत्वा च व्यरमन् क्रमात् ॥ भूपादिष्टा स्वसामग्या-थाऽगायद्गीतसुन्दरी ॥ ४३ ॥ गायन्त्यां च रसै-
स्तस्यां । निद्राणेाऽभवत्सभा ॥ पूर्वसङ्केतिता दास्यः । पिहितश्रुतयस्ततः॥४४|| भूपादीनां करादिभ्यः । खड्गादीन्यायुधान्यपि ॥
गृहीत्वा व्यमुचन् काऽपि । किञ्चित् कोऽप्येप न त्ववेत् ॥ ४५ ॥ गीत्वाऽस्यां विरतायां च । तेषां मार्गयतां त्वदुः॥ हीणानां
ससितास्तानि । मानयित्वा धनानि वाः॥४६॥ जिताः सर्वेऽनया राज-कुमारा इति सभ्यगीः॥ प्रासरजयघोपश्च । वाद्यनिर्घोप-
पुक् ततः ॥ ४७ ।। भूपः खिन्नो वराऽप्राप्त्याऽ-प्राक्षीत् प्रापच पाठकं ॥ वामनं वरमालाढ्यं । सादरं सोऽप्यदीदृशत् ।। ४८॥
प्राग्नद् ध्यात्वा नृपोऽवादीद् । गीतं चेद्वेत्सि वामन ! ॥ तर्हि सर्वोत्तमं गाय । तत्स्वरूपं निवेद्य नः ॥४९॥
वामनः स्माह वत्किश्चित् । प्रसादावधि सद्गुरो ॥ तत्स्वरूपं तु संक्षेपा-इच्मि राजन्निशम्यतां ॥ ५० ॥ तथाहि-
"गांधर्व त्रिसमुत्थानं । तंत्री-रवेणु-रेनरोद्भवं ॥ वीणा त्रिसरिका सार-ङ्ग्याया तन्त्रीस्त्वनेकधा ॥५१॥
रागो वितृम्भमाणो नु-हदि मन्द्रादिभेदतः । तस्याश्छिद्रकसंस्पर्श-वशेनोत्पद्यते किल ॥५२॥
एवं घशेऽपि वीणायां । नालशुद्विस्तु वर्जनात् ॥ शल्यादीनां तथा तुम्य-शुद्विवृत्तादिकैर्गुणैः ॥५३॥
तन्त्रीशुद्रियलिलायु-वालापुज्झिततत्कृतैः ॥ इत्यादि वेणु-सारङ्गी-त्रिसर्यादिष्वपीप्यते ॥ ५४॥"
॥११२॥

·इत्यादि रिम्नरो लध-मितः शायः प्रमपितः ॥ फियान् कथयितुं शक्यो । राजनौत्सुक्यतोऽधुना ॥ ५५ ॥ अथ गन्धर्वमु- मुच्चन । रिथिन्मानुषसंभ ॥ गाता म्यादशोऽस्थूलो। गले स्यादामयोज्झितः॥५६॥ सर्वथा वाऽपि नीरोगो । मुदितो यौव- नान्वितः ॥ निलपुर्नतरल्माप-गुडायाहारसर्जकः ॥ ५७ ॥ शर्करामधुपुग्दुग्ध-पानीयात्युष्णशीतभुक् ।। तांबूलसुविशुद्धास्यो । नगे नार्यपि वेदशी ।। ५८ ॥ प्रयत्नग्रेरितस्तस्य । नाभिना वायुरुत्थितः ॥ अयं गीतकलाविज्ञैः । प्राणाहः कथितः पुनः॥५९ ॥ मनस्थिनो मुमे भ्राम्प-जिहादन्तोष्ठतालुनि ।। परावर्तवशाद्वर्णा-मादं च जनयेचतः ॥६॥ म मन्द्रमध्यताराहः । स्थानादिवशतः पुनः ॥ सप्तधा स्वरभेदेन । भिद्यन्ते ते स्वराः पुनः ॥ ६१ ॥ मामान्यतो विशेपाय | ग्रयो ग्रामा भवन्ति च ॥ स्वरग्रामेप्वथो संमू-र्छनाश्चैष्वेकविंशतिः॥ ६२ ॥ उत्पयन्ते स्वरप्वेपु । रागास्ते सप्त पइगुणाः ॥ तेषु गीतं द्विधा चाऽऽग-मिकं स्याद्देशजं तथा ।। ६३ ।। यदु-तेसुय सरेसु बायालीसं रागा उपज्जंति, तेसुय रागेसु दुहा गीयं उपज्जइ, तं जहा-आगमियं देमिज प.तत्या गमियं सत्तसीगडा सत्त भाणियाओ भाणय भाणय दुविलियाओ य, तत्थ देसिजं च एला- माठियदुवईभेयमणेगविहं इत्यादि.-रागाव पंचाशत् द्विचत्वारिंशद्वा लोकप्रसिद्धा एव, तथाहि । श्रीरागो वसंतश्च । पंचमो 'भैरवस्तथा ॥ ५मेघरागस्तु विज्ञेयः पठो निट्टनरायणः ॥ १४ ॥ गौरी कोलाहलां धारी । 'द्रविडी ५मालकैशिकी ।। पष्टी स्याद्देवगांधारी । श्रीरागस्य विनिर्गताः ॥ ६५ ।। हिंडोला कौशिकी चैव । रामग्री द्रुममंजरी ॥ ५गुंडकृतिहि देशाखीः । संवदन्ति वसंतके ।। ६६ ।।

·दशमसर्गः
चरित्र
॥१३॥
भैरवी गुर्जरी चैव । भाषा 'वेलाकुला तथा ॥ ५कर्णाटी रक्तहंसा च । पडेता पञ्चमे स्मृताः ॥१७॥
'त्रिगुणा स्तभतीर्था च । आभीरी ॥ "ककुभा तथा ॥ विपरीडी विसंबेरी । पडेता भैरवे मताः ॥ ६८॥
यंगाला २मधुरी चैव । कोमोदा 'दोपशाटिका ॥ ५देवग्री चैव देवाला । षडेता मेघरागतः॥ ६९॥
तोडी मोटकरी चैव । ३श्रीभूपालप्रिया तथा।।'नहा धनाश्री मल्ली चोपडेताश्च नरायणात् ॥७०॥ इति ३६
श्रीरागे मालवो 'गुरु, वसंते याणगुरु, पंचमे पूर्विओगुरु, भैरवे केदारओगुरु, मेघरागे 'सालिगुरु,
नहनरायणे कल्याणगुम इति. गुरुपट्कं ।।
एतत्कालेन चाऽधीतं । वक्तुं कालेन शक्यते ।। राजन् ! स्तुतिश्च निन्दा च । प्रायो गीते प्रवर्तते ।। ७१ ॥ न सजनमु-
यान्निदा । निर्यातीति न वच्मि तां ॥ स्तुतिः पुनर्भवेद् द्वेधा । सदसद्गुणकीर्तनात् ॥ ७२ ॥ असद्गुणा विवाहादौ । नीचैर-
न्यत्र चेप्यते ॥ मृपावादी तु दोपाढ्यः । सद्भिस्तु क्रियते न सा ॥७३॥ सन्तोऽपि द्विविधाः साधा-रणाऽसाधारणा गुणाः ।।
साधारणा जनेप्याप्याः । प्रायः सर्वेप्वपीह ये ॥ ७४ ॥ तद्यथा-
कैलासालयभाललोचनरुचा निर्वर्तितालक्तक-व्यक्तिः पादनखद्युतिर्गिरिभुवः सा वः सदा त्रायतां ॥
स्पयंधसमिद्येव सुहृद रूढा यया नेत्रयोः। कांतिः कोकनदानुकारसरसा सद्यःसमुत्सार्यते॥७॥इति.का.प्र.
तथा-परिहाणवसणकदृण । करकमलनिहित्तच्छिजुअलस्स ॥कद्दस्स तइयनयण। पावइपरितुविनमहा।।७६||
इत्यादि. ईडग्रागादिचेष्टा हि । सर्वसिन्नाऽऽप्यते जने ॥ तस्याः स्तुत्या विशेषः को। देवस्य कथितो भवेत् ॥७७॥ दोपाः प्राणा-
॥११॥

·निपाताया। निन्या येऽष्टादशोत्तमैः ॥ स्तुतिस्तैख देवादौ । या सा निन्दैव तत्वतः ॥ ७८ ॥ अचमत्कारिणी वा सा । काचित्त- न्नेप्यने बुधैः ॥ अप्यसाधारणा द्वेषा । कल्पिताऽकल्पिता गुणैः ॥ ७९ ॥ कल्पितास्ते ह्यसन्तोऽपि । ये शास्त्रादौ प्ररूपिताः ।। रागढेपरिमोहादि-दोषामूढयुद्धिभिः ॥ ८० ।। तद्यथा- गिरिसिन्धुवारिधिवन-ग्रामाकरनगरसंगता वसुधा ।। उदरे निवसति यस्य । प्रणमत तं देवमथ भत्त्या ॥८१॥ तथा चोक्तं-कृष्णेनांगतेन रन्तुमधुना मृदक्षिता स्वेच्छया । सत्यं कृष्णक एवमाह मुशली मिथ्याम्ब पश्याननं। व्यादेहीति विकाशिते शिशुमुखे माता समस्तं जगत् । दृष्ट्वा यस्य जगाम विस्मयपदं पायात्स वो माधवः।८२। संहारमृष्टिसत्ताः । प्रजापतिर्यः करोति जगतोपि॥ हरिनाभिकमलानिलयं । तं साविन्याः पति प्रणुमः ।।८३॥ तथा-विधेरगस्त्योऽगस्तिस्थ-स्वकमंडलुगे पटे ॥ दलसुप्तहरेः कुक्षौ । नष्टां सृष्टिमदर्शयत् ।। ८४ ॥ तथा चोक्तं मुरारिनाटके-विरमति महाकल्पे नाभिपथैकनिकेतन-त्रिभुवनपुन:शिली यस्य प्रतिक्षणमात्मभूम। फिमधिकरणा कीहक् फास्य व्यवस्थितिरित्यसा-युदरमविशद् दृष्टुं तस्मै जगन्निधये नमः ॥८५॥ इत्यादि- एवं समुद्रमथनरामधनुरादिष्वपि ज्ञेयं स्तुतिरेपाऽपि नो सद्भिः । कार्या मिथ्योक्तिपापतः ॥ को हि मुह्यति मिथ्याग् । शास्त्रैजैनोक्तितत्त्ववित् ॥८६॥ यत्तक्य- माणं सहते न युक्ती-विरुध्यते वाऽनुभवप्रमाणैः । स्वदृष्टिरागग्रहिलान् विमुच्य । रमेत कस्तत्र सुधीहितार्थी ॥ ८७ ॥ ततोऽसा- धारणाः स्तुत्या । गुणा ये स्युरकल्पिताः ॥ ते च संसारिजीवेपु। मिथ्याक्षु विशिष्य च ।। ८८ ॥ असन्तः परमब्रह्म-दोपत्यागा-

·दशमसर्गः
केलि
परिचय
दयो मताः ॥ लभ्यास्तेर्हति सङ्घ वा । प्रायो नाऽन्यत्र कुत्रचित् ।। ८९॥ युग्मं । कृपा पविधजीवेषु । सम्यग्ज्ञानमरागिता॥
त्यागोऽष्टादशदोपाणां । कुतोऽर्हच्छासनं विना ॥९०॥ तद्राजन् ! जिनगुर्वादि-गीतं गायन् पुनाम्यहं ।। रसनां स्वां सदस्यानां ।
श्रुतीय शृणुताऽऽदरात् ॥ ९१ ।। इत्युच्या मत्सरग्रस्त-कुमाराणां समन्ततः ॥ उपहासगिरो नाना-भिदोऽवज्ञाय पूर्ववत् ॥ ९२ ॥
स्वप्राग्दानवशाऽशेप-सामग्या स्वेष्टया ततः॥ यत्नादवहितो गातु-मुपाक्रमत वामनः॥ ९३ ।। गायत्यस्मिन् सदस्याश्च । हाहा-
हलादिगायनान् ॥ न तृणायाऽप्यमन्यन्त । तद्गीःश्रोतृन सुरानपि ॥९४॥ न कश्चिद्भापते किश्चिन्नेक्षते चित्रमप्यथ ॥ न ध्या-
यतीति तत्सम्याः । श्रुत्येकाक्षा इवाऽभवन् ९५ ॥ कोटिप्राप्तेऽथ तद्गीत-रसे सर्वाऽतिशायिनि ॥ सुप्तेव निखिला जज्ञे । शापसुप्तेव
सा ममा ॥ ९६ ॥
नृपादीनामथाऽखाणि । दास्पोऽलंकरणानि च । गृहीत्वा मुमुचुः क्वाऽपि । प्राग्वच्छन्नथुतिद्वयाः॥९७॥ प्रासंकेताद-
थाऽऽगत्य । वामनोऽत्युपहासिनां ।। मौलीन् पञ्चकुमाराणां । क्षुरिणो द्रागमुण्डयन् ॥९८॥ कश्चित्किश्चित्परं नैव । तदा चेतयतेस्म
स हि नाम रसो यत्र । न वेद्यान्तरवेदनम् ॥ ९९ ॥ स्थिते तस्मिन् प्रगायाऽथ । सभ्या मत्वाऽखिलं च तत् ॥ हृष्टा जुधुपु-
रित्युमिनेन जितं जितम् ॥ १०० ।।
घोपोभूञ्जयतूर्याणां । स्फीतो जयजयारवैः ॥ स्वजैत्रं वामनं मत्वाऽथाऽघृणोद्गीतसुन्दरी ॥१॥ प्राग्वज्जुघोप च व्योग्नि ।
नरेन्द्रकुलदेवता ।। पुष्पवृष्टिं वितन्याना। मौल्योमिनकन्ययोः ॥२॥ नटेषु क्षुरिपु च्छन्न-कर्णेषु प्राक् कुमारकाः॥ जनहासैः स्वशी-
पाणि। तथा मत्वाऽनयन् हिया।।३।।प्राग्वद्राजादयोऽप्यस्वाऽ-लक्कारान् जगृहुर्धनैः।। दास्योऽप्यागमप्रीता।वामनायाऽशिपो ददुः॥४॥
॥११॥

·दप्पो नृपोऽध कन्ये दे । वामनः परिणेप्यति ।। देवाद्विडम्बना चाऽगा-देतयोर्लपिमा च मे ॥५॥ एकाऽपि राजपुत्रेण । परिपीयन केनचित् ।। कथभियदि पुत्री मे । नितिः स्यात्ततो हृदि ॥ ६ ॥ ध्यात्वैवं भूभुजाऽदिष्टो । त्रिी प्राग्वज्जुघोप च ॥ निरिघ्य बहुधा कोला-हलमुगैस्तरामिति ॥७॥ भोभोः शृणुत भूयांसो । भवन्तो नृपनन्दनाः ॥ कन्ये द्वे वव्रतुः संधा-वशात्तं वामनं पतिम् ॥ ८॥ एवं योऽभिभवत्रीडे । तत्कश्चिन्नादमुन्दरीं । भवत्सु वृणुतां नाद-कलयाऽस्या विजित्वरः ॥९॥ यामनेनाध्य पृष्टं स्वं । मन्यमाना विशिष्य ते ॥ दाक्ष्याचाऽवीवदन् वीणा । नानारागैरनुक्रमात् ॥ १० ॥ तन्नादैश्च सभा सर्ग । स्तन्धेव समजायत ।। परिहत्याऽसिलाश्वेटा-स्तदेकलीनमानसा ॥ ११॥ सर्वोत्तमकलेष्वेषु । कस्मिंश्चिद्वादयत्यमुं । अन्ति- मेनमरे प्राप्ते । पूर्वजयक्रमात् ॥१२॥ पूर्वसतितैराधो-रणैर्मुक्ते महागजे ॥ सगर्ज धापमानेऽत्र । युद्धे निकटमागते ॥१३॥ महाभपकरे मीत्या-ऽसिलासेमुः सभासदः ॥ वल्लभं सर्वनादादि-सेभ्यो जीवितं यतः॥१४॥ अथ भूपाऽऽलया वीणां । नादसुन्दर्यवीवदत् ।। कर्णाऽमृतकिरा तस्या । नादेन प्रसरीस्रता ॥१५॥ स्तब्धः सोऽपि गजः म। स्तम्भिताम सभासदः । तया विरमिते नादे । गजे चात्ते निपादिभिः ॥ १६॥ युग्मम् ।। कन्यया जितमित्यादि । प्राग्य- अमे जयारयः ।। अनाक्षीत्पूर्ववत् सिन्न । उपाध्यायं ततो नृपः ॥१७॥ वरमालाद्वयीरम्यं । वामनं सोऽप्यदर्शयत् ।। ध्यात्वा प्राग्व- न्नृपो वीणा-चादनाय तमाऽदिशत् ॥ १८ ॥ मुदितः स नृपादेशा-द्वीणां वादयितुं ततः ॥ अयाचत नरैरापि । सैका भूपाऽऽज्ञ. योतमा ॥ १९ ॥ तां विलोक्याऽवदत् सोऽस्सा । दण्डान्तः कीटकोऽस्ति भोः ॥ राज्ञा कौतुकिनाऽऽदिष्टो । भक्त्या तं तमद. यित् ।। २० ।। ततः पराऽपिता तस्याः । कटुतुंवमयं जगौ ॥ तत्खण्डं च मुखे क्षिप्त्वा । कश्चित्तत्समवीवदत् ॥ २१ ॥ अन्यस्यां

·दशमसर्गः
केवलि
चरित्रम्
स च तन्त्र्यन्तः । सूक्ष्मवालमदर्शयत् । परस्यां चाऽब्रवीद्दण्डं जलमध्ये स्थितं चिरम् ।। २२ ॥
वह्वीय दूपयित्वैवं । ताः काञ्चन परीक्ष्य च ॥ सुविशुद्धामथाऽऽदाय । वीणां सम्यगवीवदत् ॥२३॥ किमिदं सुखसर्वस्वं ।
स्वर्गलोकादुपागमत् ।। किं श्रवस्सु सुधावृष्टि-रित्यौह्यत तध्वनिर्जनैः ॥ २४ ॥ किमयं प्रैपि शक्रेण । तपस्तुष्टेन वादकः ।। सुखा.
कर्नु महीलोकं । वामनधोहितो बुधैः ॥ २५ ॥ प्राप्ते नादरसे चाऽसिन् । प्रकर्ष परमं क्रमात् ॥ लयानन्दसुखाऽद्वैता । निदद्रौ
सकला. सभा ॥ २६ ॥ पूर्वसङ्केतित ढं । पिहितश्रवणैरथ ॥ पीतमयो महामात्रैः । प्रेर्याऽमोचि सरुड् गजः ॥२७॥ स प्राप्तोऽपि
समासत्तौ । केनापि विविदे न तु ॥ स्तब्धश्वाऽऽसीत्तथाऽज्ञासीद् । घातानऽङ्कुशजान् यथा ।। २८ ॥ घातं घातं च निविण्णै-
स्ततो जयजयारवः ।। चक्रे हस्तिपकैः पूर्व । सर्वैरपि जनैस्ततः ॥ २९ ॥ वाद्यैर्ध्वनति खे मुक्त-विपश्चीवादनं मुदा ॥ अवृणोद्वा.
मनं नाद-सुन्दर्यप्याशु तजिता ॥ ३० ॥ जुघोप पूर्ववद्देवी । वर्षन्ती कुसुमोचयं ॥ स्तुवद्भ्यो याचकेभ्यश्च । वामनः प्रार्थिता-
न्यदात् ॥ ३१ ॥ अहो! कला अहो ! दानं । लीलाचातुर्यमप्यहो! ॥ इत्यादिवामनस्तुत्या। मुखरा जनताऽभवत् ॥३२॥ पुमानी-
दृग्गुणाधारो । वामनत्वेन पितः ॥ किं मस्तदनौचित्यं । हतकस्य विधेरिति ॥ ३३ ॥ यदुक्तं-
शशिनि खलु कलङ्कः कण्टकाः पद्मनाले । प्रिययुवतिवियोगो दुर्भगत्वं सुरूपे ।।
जलधिजलमपेयं पण्डिते निर्धनत्वं । धनवति कृपणत्वं रत्नदोषी कृतान्तः ॥ ३४ ।।
अथवा वामनत्वेनाऽन्तहिंतः कोऽपि संभवी ॥ दिव्यमूर्तिरयं नून-मभ्रच्छन्नाऽवत्पुमान् ॥ ३५ ॥ विश्वोत्तरान् गुणान्
होतान् न कुर्याद्वामने विधिः । मृदामभाजने कञ्चिदमृतं प्रक्षिपेत किम् ? ॥३६॥ स्वरूपं गहनं ह्यस्य । वेत्ति सर्वविदेव वा ॥ इत्यादि
॥११५॥

·विविघालापान । मिथो विदधिरे जनाः ॥ ३७॥ अर्थतः पञ्चभिःकुलकं ॥ धिकनीनां प्रतिज्ञानं । धिग्विधि गर्हितक्रियं । धिक्मारान् कलान्यूनान् । धिग्मामादिष्टवादिनम् ॥ ३८ ॥ न्यकृताऽप्सरसां रूपैः । कनीनां तिसृणामपि ।। ममाऽसुभ्योऽप्य- भीष्टानां । वामनोऽयमभूद्वरः ॥३९॥ प्रारब्धमन्यथा कार्य-मिदं नियूंढमन्यथा ॥ तद्भवेद्यदसंभाव्यं । दैवं को लचितुं क्षमः॥४०॥ तदुक्तं-अवश्यभव्येष्वनवग्रहग्रहा । यया दिशा धावति वेधसः स्पृहा ॥ तृणेन वात्येव तयाऽनुगम्यते । जनस्य चित्तेन तथा भृशाश्वशात्मना ॥ ४१ ॥ तथा-यन्मनोरथगशतैरगोचरो । यत्स्पृशन्ति न गिरः कवेरपि ॥ स्वमवृत्तिरपि यत्र दुर्लभा । हेलयैव विदधाति तद्विधिः ॥४२॥ इति चिन्तातुरो भूपः । पप्रच्छाऽथ कलागुरुं ।। किंदेशो ? वामनः कोऽयं । किंकुलश्चेति मे वद ॥४३॥ व्याजहार गुरु- संसा-न्यूनात्यागयमागमत् ।। पृष्टः स्वरूपमित्याख्य-दहं नेपालदेशतः ॥ ४४ ॥ कलार्थमागम क्षत्र-पुत्रो विजयपत्तनात् ॥ स्वरूपं नाऽधिकं त्वस्य । वेत्ति कोऽपि सुधीरपि ॥ ४५ ॥ युग्मं ॥ दिव्यालङ्करणो दिव्य-दानोऽयं पाठितः कलाः ॥ प्रयत्नेन मया सौव-मूखिमाण प्रदर्शयन् ॥ ४६॥ इयन्तं समयं नाऽवेत् । कलानामाप्ययं पुनः ॥ साम्प्रतं युगपत्सर्वाः । कला दिव्यास्त्वदर्श- यत् ।। ४७ ॥ तदलक्ष्यस्वरूपोऽयं । कश्चित्संभाव्यते पुमान् ? ॥ गुरोरिति गिरा भूभृ-द्विकल्पान् बहुधा दधौ ॥ ४८॥ अथ राजकुमारास्ते । भृशं खिन्ना व्यचिन्तयन् । अहो मायाविनाऽनेन । धृष्टाः सो कामनेन ही! ॥ ४९ ॥ मूर्खत्वं दर्श- यित्वैत-त्कालमेकपदेऽधुना ।। कलास्त्वेप प्रदश्र्यैव-मग्रहीच कनीत्रयम् ॥ ५० ॥ अमुमोघदथाऽसाक-मियत्पाठश्रमादि च ॥

·दशमसर्ग:
जयानन्द
केयलि
चरित्रम्
प्रागित्यन्नास्वधेमं चेत् । तत्तदैवाऽहनिष्यथ ॥ ५१ ॥ सम्प्रत्यप्यथवा हत्वा । रकमेतं निराश्रयं ॥ कनीग्रहीतुं दातुं च । शक्नुमः
स्वेच्छया न किम् ॥५२॥ अज्ञातकुलशीले हि । कुरूपेऽस्मिन् कनीत्रयीं ॥ न सहामोऽन्यथा हास्या-भिभूती नः सुनिश्चिते॥५३॥
सबलानां बहूनां च । किं नः क्ष्माभृत्करिष्यति ॥ न रङ्कस्यापि पाते तु । दोपो मायाकृताऽऽगसः॥५४॥ यद्वा घातोधतान्न-
थे । दृष्ट्वा नक्ष्यति वामनः ॥ न रङ्कहतिदोपश्च । भावी कार्य च सेत्स्यति ॥ ५५ ॥
विमृश्यैवं मिथः सर्वाऽ-नुमतिग्रहणादथ ।। सूरपालाभिधस्तेपु । मुख्यः साह कुमारराट् ।। ५६ ।। वामनैकगुरुत्वेन । स्वो-
ऽसि तद्धितमुच्यते ॥ सुलभं संभवेन्नाटयं । केकिमर्कटकादिपु ॥५७ ॥ गीतं कोकिलचाण्डाला-दिष्वपि प्राप्यते वरं । चाण्डा-
लैरपि वीणादि-नादः साधु विधीयते ।। ५८ ॥ न च राजकनीस्तेपु । कश्चिदर्हति वामन! ॥ तथा त्वमपि नार्होऽसि । तासां किं
नेति युध्यते ? ॥ ५९॥ न खरोऽर्हति रैघण्टा । न च श्वा क्षीरभोजनं ।। नोष्ट्रश्च मणिहारं त्वं । ताथ नार्हसि भूपजाः ।।६०॥
इमास्त्यवानुरूपां त-द्वामां तां भज काश्चन ॥ मुखं कलार्जितैर्द्रव्यै-राजीवं च नटादिवत् ॥ ६१ ॥ मरिष्यस्यन्यथेत्युक्ते ।
वामनोऽप्यत्रवीत्क्रुधा ॥ निर्भाग्यं निष्कलं वं रे! । किमद्याऽपि न बुध्यसे ? ॥ ६२ ॥ अनायिचं कलावादे । न किञ्चित्करतां
यथा । तथैव प्रापयिष्यचे । रणे निर्जीवतां मया ॥ ६३॥ यः कटाक्षयिताप्येता । मत्प्रियास्तु भवत्सु भोः ।। नेतुं द्राग खालयं
नूनं । यमेन स कटाक्षितः॥६४॥ यद्येवं तद्गृहाणाऽत्रं । चेयुद्धेऽपि प्रागल्भसे १ ॥ इत्युक्ते सूरपालेन । वामनोऽवज्ञयाऽब्रवीत्॥६५॥
दैत्यारिवा हरोवा सुरपतिरपि वा संभृतःस्वास्त्रपंक्त्या विश्वस्याप्यंतकृद्वा समहिषगमनोऽन्योपि वा लोकपालः॥
तिष्ठेचेत्संख्यसंख्यावदतुलयलतांख्यापयन् मदुद्दगने । गृह्णीयां किंचिदत्रं तदिह भुजयुगस्योर्जितंदर्शये चा॥६६।।
॥११६॥

·अन्नस्तोमपरिश्रमश्रमभरौनिर्विश्रमं काम्यथाऽ-स्माहग्युद्धजिगीपयातिविकटैः किं रे भटा दुर्घटैः ॥ नास्माकं प्रकटं च पादमपि यन्सोढं सुरेंद्रोऽप्यलं । तद्युष्मासु शशेषु मे गजपतेः शस्त्रग्रहः कीदृशः॥६७॥ व जावेर मे शत्रं । विक्रमथैव ककटः ।। भाग्यमेव सहायश्च । किं रे! नावाप्यलक्षिपि ॥ ६८ ॥ सन्नात ततः सर्वे । संभू- याऽयाणि संयुगे । यूयमादधमेतद्वः । कौतुकं दर्शये पुनः ।। ६९ ॥ दुर्लक्ष्यं तं गिरा मत्वा । समनयन्ते तेऽखिलाः॥ परीक्षा- ऽवसरे चाऽऽका-रितैः खखरलैः सह ।। ७० ॥ प्रकमन्ते परेऽप्येत्य । यावद्योढुं रणादनौ । तावन्मुण्डितशीर्षास्ते । टोपाच्छादि- तमौलयः ।। ७१ ॥ ज्वलत्क्रोधामयः पश्चा-प्याकायोधनोत्सवं ।। स्वहस्तेन हनिष्यामो । वामनं दुष्टचेष्टितम् ॥ ७२ ।। प्रति- शायेति दर्पाद् द्रा-गग्रसैन्ये समापतन् । वामनस्तानथो वीक्ष्याऽ-चादीदुपहसन्मुदा ।।७३॥ किं नु भो मुण्डितैः शी 4-र्लज्जमाना इहाऽऽगताः ।। साध्वेतद्वयपनेप्यामि । लजां छित्वैव तान्यहम् ॥ ७४ ॥ इत्युक्त्यात्युद्धतक्रोधा-स्तेऽमुञ्चन् बाणधोरणीं ॥ शेषा अपि व्यधुव्योम । शरापूर्ण समन्ततः ॥ ७५ ।। अथो वामनसिंहोऽपि । स्मृत्वा श्रीपरमेष्ठिनः॥ उन्मूल्यैकं महास्तम्भं । दधावे तान्मृगान् प्रति ॥७६ ॥ अपातयद्गजानद्रि- शृङ्गाणिव वपुष्मतः ॥ सादिनोऽभ्रमयत् खे चो-छाल्य पारापतानिव ।। ७७ ।। उदलालयदुच्चैश्च । पत्तीन् दन्तीव गोलकान् ।। अजिघांसन् कृपालुत्वाद्भटान् कांश्चिदमूर्च्छयत् ।। ७८ ।। पर्पटानिव केपांचि-दभाक्षीच्च रथांस्तथा ॥ धनुर्मुद्गरभल्लाऽसि-दा. यखाण्यपूर्णयत् ॥७९॥ क्षणाद्भुवि तथाऽऽकाशे । सैन्यस्याऽग्रे क्षणाद् अमन् ॥ क्षणान्मध्ये क्षणादन्ते-ऽप्याजधान रिपूनयम्।८०१ स्तम्भेन मुष्टिभिः पादा-घातैश्वाऽऽहत्य सर्वतः ॥ निपादिसादिपदाति-स्थथट्टान्यपातयत् ॥ ८१ ।। नोत्पतन्निपतन दूरा-दायान्

·दशमसर्गः
केयलि
चरितम्
॥१७॥
पांच स लक्षितः ॥ पतितानेर तद्घातै-वीरांश्च ददृशुर्जनाः ॥८२।। मृद्वाहत्याऽथ दण्डेन । सो जिघांसुरमूर्च्छयत् ॥ सूरपालान्वि-
तान् पञ्च-कुमारान् मुण्डमुण्डकान् ॥ ८३ ।। कक्षयोः स्कन्धयोः पाद-द्वयान्तस्तानुभावुभौ ॥ क्षिप्त्वोत्प्लुत्य च पत्नीनां । स
द्राग न्यासमिनाऽपर्यत् ॥८४॥ ताश्च तान् प्रेष्यदासीमिर्चन्धयित्वा दृढं जवात् ।। पत्यादेशात्कृतैः शीतो-पचारैरुदजीवयन्। ८५)
तेषु चै गृहीतेषु । रिपुसैन्यानि सर्वतः ।। अभज्यन्त मणेशुश्च । सर्वेषां ह्यसवः प्रियाः ॥ ८६ ॥ कनीनां तादृशा पत्या। खिन्नः
श्रीपतिभूपतिः ॥ उपैक्षिष्ट कुमारान् प्राग् । निमतो वामनं भटम् ॥ ८७ ॥ भन्नेष्वेषु च सेनान्यं । स्थितं शस्त्रै ते रथे ॥ सारसे-
नान्वितं त्वेषां । सैन्यैः स खं व्यमिश्रयत् ॥ ८८ ॥ कुमारा अपि तद्दत्ता-वष्टभाः खवलान्विताः ॥ चंडपालादयः क्रुद्धाः । पुन-
योद्धं बुढौकिरे ॥ ८९ ॥ वामनोऽप्यभितः स्वाङ्गे । स्तम्भमभ्रमयत्तथा ॥ नटो भल्लमिवार्यस्खं । नैकमप्यलगद्यथा ॥९०॥ निमन्
शखाणि सेनान्यं । यावद्गत्वा तमंघ्रिणा ।। गृहीत्वा भ्रमयित्वा चाऽ-लाववत्क्वाऽप्युदक्षिपत् ॥९१॥ दूरे तं पतितं क्वाऽपि । भूम्या-
ऽऽहत्या च मूञ्छितं ॥ आनाय्य पुरुपैर्भूयो । द्राकिञ्चिदचिकित्सयत् ॥९२ ॥ आस्थाय तद्रथं शस्त्र-भृतमात्तशरासनः॥ वामनो-
ऽभ्रमपद्वैरि-सैन्ये सारथिना जनात् ॥ ९३ ॥
पुर्यन्तोऽथ शरासारं । चंडपालादयो रयात् ।। तमरुत्सन्त गर्जन्तो । बलदर्पोत्कटा भटाः ॥ ९४ ॥ शरैर्निरन्तरैमूरा-पाति-
भिर्वामनोऽभितः ॥ गजांश्च भटमंघातान् । द्राग् विध्यन् युयुधे चिरम् ।।९५।। उरस्योरव्यपद्यैश्च । तद्वाणैणिता द्विपः ॥ तस्मि-
न हाम्तं श्रयत्याशु । यार्करं शिश्रियुर्भटाः ॥९६ ॥ भक्त्वा रथं धनुश्छित्वा । क्षुरप्रेणाऽथ वामनः ॥ चंडपालकुमारस्य । तुण्डमु-
ण्डममुण्डयत् ।।१७। तथापि सोऽपि शूरत्वात् । सङ्गमादाय वामने॥ तद्घातं मुमुचे वेगा-दुत्प्लुत्याऽऽगत्य वद्रथम् ॥९८॥ वामनो
॥११७॥

·चश्चयित्वा तं । सङ्गं चाऽच्छिद्य तत्करात् ।। मुष्टिघातान्मूर्छयित्वा । तद्वस्वैस्तमवन्धयत् ॥ ९९ ॥ अथो दृढयो वीरो । युद्धायाऽऽह्वास्त वामनं ।। युयुधाते चिरं तौ च । तिरयन्तौ मिथः शरैः॥१०॥वामनोऽथक्षुरप्रेण । मुण्डं तस्याऽप्यमुण्डयत् ॥ लजयाऽस्मिस्ततो नष्टे । योद्धं रणवलोऽलगत् ॥१॥ गति तस्यापि तामेव । कृतवानथ वामनः ॥ सप्तै- यमनया रीत्या । प्राणशंस्ते कुमारकाः ॥ २ ॥ वामनेन हतानां नः । पाश्चात्येषु न संभवः । ग्रासवृद्धेन च प्राप्या । कीतिरप्यनु तादृशी ॥ ३ ॥ मुधा म्रियामहे तत्कि-मित्यालोच्याऽपरेऽप्यथ ।। कुमाराः सवलानेसुः । सर्वे जीवितमिच्छवः ॥ ४॥ तान् ससै- न्यान् समग्राश्च । वामनः समधीरयत् ॥ पुष्पवृष्टिरभूचाऽसिन् । रणदृग्व्यन्तरैः कृता ॥ ५ ॥ तथा दृष्ट्वा नरेन्द्रोऽथ । श्रीपतिः स्वैरधीः कुधीः ॥ यावत्सर्वाभिसारेण । स्वयं सजति संयति ॥ ६ ॥ आगत्य धीसखा- स्ताप-त्तमूचुहितकादक्षिणः। राजन् ! किमिदमौद्धृत्य-मसमीक्ष्य विधानतः ॥७॥ किं मुमूर्षसि ? मूर्खिम्णा । निशुभयसि किं चp॥ पुरो हि वामनस्याऽस्य । जगतोऽपि भटास्तृणम् ॥ ८॥ का ससैन्यस्य कीर्तिश्च । वामनेन हतस्य ते १॥ जीवन्मुक्तोऽप्यस्याऽऽस्यं । किं जामातुर्दर्शयिष्यसि ? ॥९॥ एकेनापि निरखेण । क्रुद्धेनैवं विडम्बिताः ॥ कुमाराः सबला येन । शक्रोऽप्यस्य पुरो नु कः॥१०॥ ईदृक्कलाचलाभोगः । कनीना लभ्यते वरः ॥ भाग्यैरवेति किं मोहात् । हर्षस्थाने विपीदसि ॥ ११ ॥ किञ्च-शौर्यमेतत्कला- शैता-स्ते च दानकृपादयः ।। वामने संभवेयुन । न गुणा ह्याकृति विना ॥ १२ ॥ तदिव्यप्रकृतिः कश्चि-दयं विद्यादिशक्तिभिः यथाकाम कतै रूपैः । क्रीडत्युा महान् पुमान् ॥१३॥ वर्षन्ती चाऽसकरपुष्पा-प्यासिंस्त्वत्कुलदेवता ॥ उद्घोपन्ती तथा चैव । नूनमर्थ समर्थयेत् ।। १४ ॥

·दशमसर्गः
जयानन्द
केपलि
चरित्रम्
॥११८॥
अथाऽथितो हि दाक्षिण्यात् । सहज रूपमप्ययं ॥ कला इव स्फुटीका । ततस्तद्विपयेऽर्थ्यताम् ॥१५॥ नयमार्गानुगास्तेषां ।
परिणामहिता गिरः ।। प्रतिपद्य नृपः सद्यो । जयतूर्याण्यवीवदत् ॥१६॥ सहाऽऽमात्यादिभिर्यावत् । सोभियाति च वामनं ॥ चन्द्यु-
द्घोष्यगुणस्तावद् । गीयमानश्च गायनैः ॥१७॥ ददत्तेभ्यो महादानं । सोऽप्येत्योतीर्णवान् रथात् ॥ प्राणमत् श्वसुरं राजा-प्याशी-
र्यादालिलिङ्ग तम् ॥ १८॥ हैमासनमधाऽध्यास्ताऽ-ध्यासयद्वामनं च सः । आसीनेऽहं समाजे चाऽ-प्राक्षीत्सुखजयं नृपः ।।१९।।
तं वामनः साह कलासु वादात् । रणं हि नाजैपमहं महीन्द्र ! ॥ किन्तु स्थितो मे हृदि यः प्रभुः सो-जैपीदिमान् श्रीपरमेष्टि-
मन्त्रः ॥२०॥ ग्रहा प्रसन्नाः स्युरथामरा वशा। दुष्टा न भूपा न खलाः प्रभूष्णवः॥नश्यन्ति विना विलसन्ति
संपदो । हृदि स्थिते श्रीपरमेष्टिपञ्चके ॥ २१ ॥
श्रुत्वैवं पार्पदा जैनं । तुष्टुवुस्तमगर्वितं ॥ तथा दृष्टप्रभावं च । श्रीमन्त्रं परमेष्ठिनम् ।।२२।। बद्धानमूमुचद्वीरां-स्तवाऽऽना-
य्याऽथ वामनः ॥ दृष्ट्वा ते प्राग्मुण्डमुण्डा-चण्डपालमुपाहसन् ॥ २३ ॥ सोऽपि तान् प्रहसन् स्माह । न दुःखं पञ्चभिः सह ।।
प्रावर्त्तत तदायेष । श्लोकपादो जनेप्पपि ॥ २४ ॥ अथौषधीजलात्सर्वं । भटेभाश्वादि वामनः ॥ अपि कण्ठगतप्राणं । घातामु-
दजीपयत् ॥ २५ ॥ स हि प्रायः कृपालुत्वा-दजिघांसुभटादिषु ॥ सापेक्षो व्यमुचद् घातान् । वहवो न मृतास्ततः ।। २६ ॥
भूपाद्याच जगुर्वत्स! । यथा प्रादुष्कृता गुणाः ॥ तथा प्रादुष्कुरुष्वादो-ऽनुरूपं रूपमप्यहो! ॥ २७ ॥ तद्दाक्षिण्यात्स चौपध्या ।
दधौ रूपमकृत्रिमं ॥ चित्रानन्दमयाचासन् । सर्वे तद्वीक्ष्य विश्वजित् ॥ २८ ॥
जयकोलाहलवासी-द्वाद्यगीतादिनादयुक् ।। उपलक्ष्याऽथ तं कश्चिद्। बन्दी दूरागतोऽपठत् ॥२९॥दिष्टया दृष्टोऽस्यये? भ्राम्यन्
॥११८॥

·क्षत्राणोऽन्दवत् ॥ वर्णश्रीसारवण । प्रीणन् सर्वजनान् भुवि ॥ ३० ॥ क्षत्रवैश्रवणः कोऽय-मिति पृष्टोऽथ भूभुजा ॥ वन्दी
पद्मरथोपीश-पुत्रीपाणिग्रहादितः ॥ ३१ ॥ कमलप्रभभूपाल-सुतापरिणयाऽवधि ॥ प्रौढाऽवदातचित्रं त-चरित्रं सकलं जगौ ॥३२॥
युग्मं ॥ श्रुत्वा तच्च विशिष्याभू-मुदाश्चर्यमयी सभा ॥ न सामान्यो जिगायाऽस्मान् । कुमाराश्चेति हपिताः ॥३३॥ सर्व सं-
भूय ते चेत्य-चदन् विश्वाऽद्भुतोऽपि यत् ।। अज्ञानादपराद्धोऽसि । क्षमस्वाऽलक्ष्यरूप। तत् ॥ ३४ ॥ सोऽपि चाऽक्षमयत्स्वाग-
स्तान् प्रीतिय मिथोऽभवत् ।। कन्याश्व मत्वा तत्सर्व । स्वसंवेद्यां मुदं दधुः ॥ ३५ ॥
फियत्कृतपरीवार-मस्थापयदयो नृपः ।। स्वावासे चित्रशालायां । कुमारं बहुमानतः ॥ ३६॥ भूपोऽभ्यर्थयताऽन्येद्युः।
कन्यापाणिग्रहाय तं । सोऽवग् नार्थः कलत्रैर्मे । सन्ति तानि पुराऽपि हि ॥३७॥ कलारणजयस्त्वेप । केवलं कौतुकाय मे ॥
अज्ञातकुलशीलाय । दातुं पुनीश्च नार्हसि ॥ ३८ ।। केन्यश्चिद्राजपुत्रेभ्यः । कलावद्भ्यः प्रयच्छ ताः ॥ कृतार्थय श्रमं चैपा।
कलासु विहितं चिरम् ॥३९॥ राजाऽवादीवृतं साध्वि-त्युक्त्वा तेऽदात्कनीः सुरी ।। आख्यच्च कुलशीले ते । मा कृथास्तवृथाऽऽ-
र्थनाम् ॥ ४० ॥ प्रतिपाद्य वलात्तेन । भूपोऽथ विविधोत्सवैः ॥ तदेकरागिणीः पुत्रीः। सुलग्ने पर्यणीनयत् ॥४१॥ यौतके च ददौ
देश-दन्तिपत्तिरथार्वणः ॥ प्रासादं सुन्दरं चाऽस्मै । सर्वोपस्करसंयुतम् ॥ ४२ ॥ नवोढाभिर्नवस्नेह-रम्याभिस्ताभिरेप च ॥ वसंस्त-
सिन् सुसं स्वैरं । प्रियाभिः सह खेलति ।। ४३ ॥ दत्ते च गुरुदेवादि-सप्तक्षेच्या तयार्थिपु ॥ यथेष्टद्रविणं ताह-श्याये युक्तो
ह्ययं व्ययः ॥४४॥ अस्य भाग्यक्लादिभ्यो । राज्यं राज्ञोऽप्यवर्द्धत ।। अवर्द्धन्त च लोकेषु । सर्वतोऽस्य गुणस्तवाः ॥३५॥

·एकादशमः
नयानन्द
केलि
चरित्रम्
सर्ग
॥११९॥
एवं विदेशेऽपि नरोऽसहाये । भजति सर्वत्र जयश्रियं यत् ॥
पुण्याश्रयां पूर्वविनिर्मितानां । स्फुटोऽनुभावस्तदहो विभाव्यः॥४६॥
इति श्रीतपागच्छाधिराजपूज्यश्रीदेवसुन्दरसूरिश्रीज्ञानसागरसूरिशिष्यश्रीमुनिसुन्दरसूरिविरचिते श्रीजया-
नन्दराजर्पिकेवलिचरित्रे नाट्यसुन्दरी-गीतसुन्दरी-नादसुन्दरीपरिणयननामा दशमः सर्गःसमाप्तः ॥श्रीरस्तु ॥
॥ अथैकादशमः सर्गः प्रारभ्यते॥
वितरतु शिवशर्मापूर्वधन्वंतरिश्री-स्त्रिजगति फलिनीवच्छयामलः पार्श्वनाथः॥
समपनयति बाह्याभ्यन्तरानामयौधान स्मृतिमपि गमितो यः सर्वविघ्नापहारी ॥१॥
अथाऽयं श्रीजयानन्दः । क्रीडन् कीडावनादिषु ।। धर्मशर्ममयं निन्ये । कियन्तं समयं सुधीः ॥२॥ व्रजन्नन्येधुरुधाने । कु-
मारः क्रीडितुं हयैः ।। पराङ्मुखं खरारूढं । मुण्डमुण्डं च सप्तधा ॥ ३ ॥ आक्रोशमुखरैस्ताड्य-मानं पुम्भिर्मुहुर्मुहुः ॥ कोलाहल-
करेडिम्मैवापि कर्करधूलिमिः ॥ ४ ॥ भस्मना गुण्ठितं मध्या। लिप्ताऽऽस्यं व्रणजर्जरं ॥ पुरः कटुवानकारि-काहलं क्षामकुक्षि-
कम् ॥ ५ ॥ वणिकां नरकस्येव । काश्चित्पापमिवाऽङ्गवत् ॥ नीयमानं नरं हन्तु-मद्राक्षीद्वध्यभूमिकाम् ॥ ६॥ पप्रच्छ च तलार-
क्षान् । कोऽयं? किं वा विडम्यते । तेऽप्यूचुनिश्ययं दस्यु-रीश्वरश्रेष्ठिनो गृहे ॥७॥ खात्रेणाऽऽदाय सर्वस्खं । नश्यन् जागरि-
तैर्जनः ।। कृते कोलाहलेऽस्माभि-धृतो लोत्रं च मोचितः ॥८॥ वधोव्यां नीयते हन्तुं । नृपादेशात्ततोऽधुना ॥ गतिरेपैव चौरस्य ।
॥११९॥

·पापस्येदृस्फलं च यत् ॥९॥ मय्यत्र वहमानेऽपि । दाशब्दं यदेप कः ॥ कुरुते व्यथितो दौःस्थ्या-चौर्य दोपो ममैव सः॥१०॥ इति ध्यात्वा कृपापूर्णो । राजपुंम्यो विमोच्य तं ।। कुमारः स्वगृहे नीत्वा । स्नानभुल्यायचीकरत् ॥११॥क्षणेनाऽऽकार्य पप्रच्छ । कस्त्वं चौर्य करोपि किं? ॥ कुमारं चोपलक्ष्यैष । नीचास्यो वक्ति नो भिया ॥१२॥ दत्ताऽभयः कुमारेण । सोऽथ गद्गदवागवक् ॥ पाप्मनश्चरितं श्रव्यं । न मेऽस्त्याख्यामि किं ततः ॥ १३॥ कुमारः ख ररूपाभ्या-मुपलक्ष्याऽथ तं जगौ ॥ अये! सिंहकुमारोऽसि । बन्धोऽवस्था किमीदृशी ॥ १४ ॥ स्नेहात्किश्चिदथाऽऽलिग्यो-प- वेश्य च तमभ्यधात् ।। पल्लीराज्यं कथं तेऽगात् । कथं च व्रणिता तनुः १ ॥१५॥ निगृहन् वापराधं सो-ऽप्युवाच कपटे पटुः ॥ कुमार! मन्दिरे देव्या-स्त्वयि सुप्ते तदा निशि ॥ १६ ॥ यामिकत्वमहं विभ्र-दायान्तं सिंहमैक्षिपि ॥ तं वित्रासयितुं दूर-मगां त्वद्रक्षणोद्यतः ॥ १७ ॥ युग्मं ।। प्रत्यागच्छंस्ततो भ्रान्तो । नैवाऽध्यानमलप्सि च ॥ भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा दिने जाते । देव्यालयमु- पागमम् ॥ १८ ॥ चिन्तामणिमिव न्यासं । त्वामद्राक्षं न तत्र तु ॥ अशूशुधाम तच्छैले-ऽखिलेऽहं पत्तयोऽपि मे ॥१९॥ अल- भामहि न त्वां तु । भ्रष्टं रत्नमिवाऽम्बुधौ ॥ पल्ली च पालयामि त्व-द्वियोगार्होऽप्यहं ततः॥ २० ॥ त्वां विनाऽथ महासेनः । क्रमाद्वयापन्ममाऽवनीं । अन्धकार इवोद्योत-मन्तरेणांशुमालिनः ॥२१॥ ततश्चैावशात्सर्व-वलस्तन्निजिघृक्षया । गत्वा पल्ली- ममुष्याऽऽशु । युयुधेऽहं सहाऽमुना ॥ २२ ॥ बलेनाऽमुष्य भने मे । सैन्ये संग्रामयन्नहं ॥ प्रहारजर्जरो वध्या । तेनाऽक्षेपि च चारके ॥ २३ ।। ततः पल्लीद्वयं राज्यं । निरातको भुनक्ति सः ॥ चर्मणा च मढित्वा मा-मद्रिशृङ्गादधोऽक्षिपत् ।। ३४ ॥ पला- लपर्णजाले च । कर्मणा न्यपतन् क्वचित् ॥ नानिये तच्छिलाघ-व्रणिताऽङ्गोऽपि सर्वतः ॥२५॥ मेघो भाव्यवशाद्रात्रा-वकाले-

·जयानन्द
केयलि
चरित्रम्
एकादशमः
सगः
॥१२०॥
ऽपि वर्ष च ॥ तदा तच्चर्मोत्थगन्धा-दागतैः क्रोप्टुभिस्ततः ॥ २६ ।। तच्चर्माऽभति वातैश्च । चेतनां मूछितोऽप्यगाम् ॥ अभा.
ग्याद्भाविदुःसानां । यन्मृत्युरपि दुर्लभः ॥ २७ ॥
क्रमादुल्लध्य तं शैलं । भ्राम्यन् ग्रामपुरादिषु ॥ इहाऽऽगां भिक्षया जीवन् । कालेन व्रणजर्जरः ॥२८॥ पुरेऽसिन् खापु-
रामेऽपि । नाऽऽपं भिक्षामपि त्र्यहं ।। अकार्ष निशि चौर्य तत् । किं न कुर्यात्क्षुधातुरः ॥२९॥ अग्रतो विदितं ते चाऽसकजीवि-
वदायिनः ॥ कथं स्यामनृणो ! भ्रात-र्दास्येनाऽप्याऽभवं ततः ॥ ३० ॥ वाचामगोचरं किश्चि-द्धिग्मे पापं पुरार्जितं ॥ पदं दुरा-
पदा येन । भवाम्येवं पदे पदे ॥ ३१ ॥ अघमसंगतिदुर्मतिदुःस्थताः । प्रतिपदं वधवन्धपराभवाः ।। प्रियचियुक्त्यरि
भीतिदुरापदः । खलु फलानि हि दुष्कृतशाखिनः॥ ३२॥
आकथैवं कुमारोऽथ। तं कृपालुतयाऽवदत् ॥ भ्रातर्मा विषीद का हि ? केपी स्युर्नाऽऽपदो भवे ॥३३।। राज्यं चैतद्धनं चैत-
धन्ममास्ति तवैव तत् ।। इति जानीहि लक्ष्मीहिं । सैव या भोज्यते निजैः ॥३४।। कुमारोऽयौपधीनीरे-स्तव्रणानि व्यपानयत् ॥
कल्पद्रुरिख तुष्टोऽदा-द्वस्त्रालंकरणानि च ॥ ३५ ॥ भ्रातृत्वं ख्यापयन् लोके । स्वपार्श्वेऽस्थापयच्च तं ॥ मानयन् सर्वकार्येषु । मराल
इस मौकुलिम् ।। ३६ ॥ धनायैः प्राप्यते सर्व । न तु भ्राता कथञ्चन ॥ ध्यात्वेत्यनुमतो दारैः । खदेशेऽध्यकरोच तम् ॥ ३७॥
कुमारदत्तमानाच । विलसन् स धनादिभिः॥ मनस्यतीव दूनोऽभूत् । शृङ्गाल इव पाशितः ॥३८॥ तथा स्वस्याऽऽपदः स्मृत्वा । कुमा
रस्य च संपदः ।। दर्श दर्श स शुप्येत्तु । वारीवाऽन्दं यवासकः ॥ ३९ ॥ स्वयं स कीकटं सर्वागीणतेजोऽतिभास्वरं ॥ कुमार
वीक्ष्य तस्याऽस्त-मीहतेऽर्कस्य धूकवत् ।। ४० ।। स दध्यो यन्न मे संपत् । तद्धराम्यस्य किं न तां १॥ द्विपं को नाम विश्वस्त ।
॥१२०॥

·पर्द्धमानमुपेक्षते ॥४१॥ पात्यश्चाऽयं तथोपाया-द्यथाऽस्य निसिलॉन्दरा॥ ममव स्यात् सका प्रायः साध्या मूपाल म ध्यात्वैवं कुमारेण । सह यान् भूभुजं तथा ।। अप्रीणाद्याति तस्याये । यथैकोऽपि यथा तथा ॥ ४३ ।। दुष्टस्यैतानभि- प्राया-न्न वाऽचैत्तस्य कश्चन ॥ निगूढान् कर्दमस्याऽन्तः । को हि जानाति कण्टकान् ।। ४४ ॥ विज्ञास्त्वज्ञासिपुस्तस्य । दुष्टत्वं चेष्टितः श्रियाः ॥ कुमारस्तु तदुक्तं न । श्रद्दधौ स्वाऽनुरूपम् ॥ ४५ ॥ शिष्टदुष्टा हि मन्यन्ते । गुणदोपवतः परान् । पश्यत्यालोकमेवाः। काकारिस्तम एव च ॥४६॥ दध्यो लोकश्च चौरस्याऽ-प्येवं मानं कुमारराट् । दत्ते किं वाऽसादृश्या- दि । भ्राताऽयं संभवेन्ननु ? ॥४७॥ कुमारमन्यदाऽपाक्षी-द्भूपोऽनेकान् गुणाधिकान् ॥ त्यक्त्वैवं मानयस्येनं । किं शृंगालमिव द्विपः ॥ ४८ ॥ भ्रातृत्वादथ सोऽप्यूचे । भूनेता तच्च लोकरत् ।। अश्रद्दधद्रहोनाक्षीत् । कौतुकात्सिंहमन्यदा ॥ ४९ ।। स चाप्ताऽवसरो मायी । जगाद स्वा- शयाऽनुगं ॥ मयोपकारि वह्वस्य । प्राक् तन्मां मानयत्ययम् ॥ ५० ॥ वक्तु विशेपहेतुं तु । नार्हः शपथदानतः ॥ कुमारेण निपिद्धत्वाद् । दुःसञ्चाचवाऽपि च ॥५१॥ ततो राजाधिकाऽऽक्षेपा-दाशंकाशतसंकुलः ।। वदैतदपि चेत्किञ्चि-न्मन्यसे मामपी- त्यवक् ।। ५२ ॥ आज्ञातो हि कुमारस्य । तवाऽऽज्ञा वलवत्तरा ॥ स्वामिद्रोहो महत्पाप-मुभाकर्णी ततः शृणु ॥ ५३॥ विजयादिपुरे राज्ञो । जयनाम्नः सुतोऽस्म्यहं ।। द्यूतेऽतिव्यसनी तेन । कुर्वे चौर्यादिकं नृप! ॥ ५४ ॥ नृपो दध्यावहो! सत्य- वाग् न स्वस्थाऽप्यपढ्नुते ।। दोपमेप ततोऽवादीत् । सोऽग्रतो भूधवाऽऽज्ञया ॥ ५५ ॥ राज्ञः प्रसादपात्रं च । मधुगीतोऽस्ति गायकः ।। चण्डालकुलभूति-कलाविन्छार्करस्वरः ॥ ५६ ॥ तस्याऽऽस्ते सुरगीताह्वः । सुतः पुण्याऽनुभावतः॥ बाल्यतः सुभगः

·पकादशमः
सर्गः
লাক
शूरः । प्रनिलः मुस्वराग्रणीः ॥ ५७॥ क्रमात्कुलजेऽप्यसिन् । सौभाग्यादिगुणोचयः ॥ सर्वातिशायितां प्रापत् । सौगन्ध्यमिव
परने ।। ५८ ॥ तमध्यजीगपत्तीतः । कला सर्वोत्तमा पिता ।। गायत्येप मदने च । दानं चाऽस्मै ददेऽथितम् ।। ५९ ॥ अन्या-
मामपि नाट्यादि-कलाना पिपठीहून् । सोऽम्पर्थयत नो कश्चि-दगुल्यं पाठयेत्तु तम् ॥ ६० ॥ ततो देशान्तरेऽध्येतुं । कला
निगमिपन्नयं ॥ विना द्रव्यं न पाठः स्या-दिति तन्मामयाचत ॥ ६१ ॥ ममैव हुपयोगिन्यो-ऽनेनाधीताः कला ध्रुवं ।। विचि-
न्यैव मया चाऽस्मै । ददे कोटिमितं धनम् ॥६२।। ततो देशान्तरे प्राप्तः । स विशालपुरे क्रमात् ।। ततो विद्याविलासाह्व-स्यो-
पाध्यायस्य मन्निधौ ॥ ६३ ॥ मद्दत्तधनदानेन । वशितस्योपचारचित् ।। क्षत्रत्वं ख्यापयन् लोके । स्वस्याऽल्पैरपि वासरैः ॥६४॥
तीनप्रनारयात्मम्यस् । पपाठ सफलाः कलाः ॥दु साध्यं धनधीदम्भैः । किं निदेशे विशिष्य च ॥६५॥ त्रिभिविशेषकं ॥ तदुक्तं-
दम्भस्याटुं पड् मृपाभापणादेः पधाष्टयस्य द्वौ क्रियावैद्ययोश्च ॥
एको भागो भण्डतायाश्च देयः पृथ्वों वश्यामेप योगः करोति ॥ ६६ ॥
दाक्ष्यात्कस्माच्चिदाराद्धा-दिष्टरूपादिकारिणी ॥ सौपधीः कतिचिच्चाप । भ्राम्यता किं न सिध्यति ॥ ६७ ॥ ततो
भ्राम्यन् विदेशेषु । कलौपघ्यादिभिर्जनान् ॥ रञ्जयन्नुपश्च । लभते सोथितं धनम् ॥ ६८॥ कथञ्चन विमोझैष । नृपती अपि
तत्सुने ।। परिणिन्ये कलाभाग्य-गुणा नो हि कुलेक्षिणः ॥६९॥ दानं दत्ते च मत्सङ्गा-च्छन्नं तेनाऽपि दुष्कुलं । मालिन्यं चिन्त-
यत्यन्द । स्वर्णधीपक हि कः? ॥ ७० ॥ यच्चाऽस्यावागतस्याऽऽसी-तत्सर्व ज्ञातपूय॑मि ।। अभाग्योऽथ स्ववृत्तान्तं । ब्रीडा
परमपि बुरे ।। ७१ ॥
॥१२॥

·अन्यपुग्य भूपम्य । देशोपद्रवकारिणं ॥ पट्टीराज महासेनं । सपलं गिरिगं रिपुम् ।। ७२ ॥ निग्रहीतुं प्रयान्तं तं । निवार्य रिनपादहं ।। गगन्यो द्रितटे गला । मंगराय तमाह्वयम् ॥ ७३ ॥ सोऽप्युत्तीर्य गिरेभिल्ल-सेनायुक् गर्वितश्चिरं ॥ युयुधे च मया श्रृंग-नादौपादयन् गुहाः ॥ ७४ । म भनश्च मयाऽनेशत् । पल्ली ज्वालयितुं ततः॥ मौग्ध्याद्यावद्विशाम्पद्रि-कटके विपमोपले ॥ ७५ ॥ तारगुहानिलीनोऽरि-रकम्माद्भिलमैन्ययुस् । समुत्तस्थौ शरासारं । कुर्वन् क्रूरः कृतान्तवत् ॥ ७६ ॥ अत्रसन्मे वलं मनं । विपमे मन्यने न कः? ।। प्रहारजर्जरो यध्या । पल्छी नीतोऽमुना त्वहम् ।। ७७ ।। अन्यदा गिरिशृङ्गाच्च । पातितधर्म- पापनः ।। अागां यारदित्यादि । श्रुतं भारि त्वया प्रभो ॥ ७८ ॥ मोचितोऽनुपलक्ष्य प्राग् । नीतो धाम्न्युपलक्षितः ॥ गत्कृत्य धनदानाप-हुधा बहुमानितः ।। ७९ ।। मत्कुलादि प्रकाश्यं न । क्याऽपीति शपथैदृद्वैः ॥ अस्यां नियन्त्रितोऽनन्य- गनित्यादुपतत्पदम् ॥ ८० ॥ बहु मां मानयत्येपो-ऽप्यविश्वासाच्च सर्वदा ।। स्थापयन् खसमीपस्थ-मेव सपक्रियावशम् ।। ८१॥ इति गोप्पमपि स्वामि-स्त्वदाकाशोनदं । कार्याऽस्मिन्नाऽप्रमनिस्तु । कुलं नेक्ष्यं हि सद्गुणे ।। ८२ ॥ इति श्रुत्वा नृपः सेद-विस्मयक्रोधसंकुलः ॥ व्यसाक्षीद्वहुमानाचं । हर्पितं खेप्टसिद्धितः ॥ ८३ ॥ तसिन् दुर्बलकर्णत्व- मविश्परिधायिता ॥ स्वैरित्वं चेति जैनेऽपि । सन्ति दोपास्त्रयो नृपे ॥८४॥ दध्यौ ततो नृपः क्रुद्धो । ही! जामात्रा विटालितं । मदादीनामनेकानां । कुलमेतेन पापिना ।। ८५ ।। अकृत्वैवं कुलादीनां । निर्णयं रभसान्मया ॥ दत्ताः स्वपुव्यस्तत्पंक्तौ । युभुजे पास्य हा! कथम् ॥ ८६ ।। क्षत्रवैश्रवणं स्वं च । माय्ययं ख्यापयन् नृपौ ॥ तौ पद्मरथपद्माभा-चचञ्चयत धूर्तवत् ।। ८७ ॥ प्रमरिष्यति चेदाई । निन्या राज्यान्तरेप्वियं ॥ तन्मां भूपा हसिष्यन्ति । कुलं त्यक्ष्यन्ति या मम ॥ ८८ ॥ पात्यस्तत्सद्य एवा-

·कालि
পারে।
एकादशम
सर्ग:
॥१२॥
ऽयं । रहोऽधेर निशि ध्रुवं ।। ध्यात्वेत्याकार्य भूमिभृ-दाप्तं पत्तिद्वयं जगौ ॥ ८९ ॥ निशीथेऽद्य हयारूढो । राजाऽध्वन्येति यः
पुमान् ।। हन्तव्यः स भवद्भ्यां द्राम् । प्रकाश्यं काऽपि न विदं? ॥९० । प्रतिपद्य तमादेश-मविचारं शुनाविव ॥ तस्थतुस्तौ
पधास्थानं । राजाध्वेऽवहितावथ ॥ ९१ ॥
फिश्चिन्न्यूने निशीयेऽध । कुमारं भूभृदेककं ॥ आलोचकार्यमुद्दिश्य । नरेणाऽऽजूहमज्जवात् ॥१२॥ सरलः सोऽपि भूपाले ।
विधामरिनयादिभृत् ।। सद्यो पिहाय शग्यां यान् । वैश्यात्पत्नीभिरौच्यत ॥ ९३ ।। स्वामिस्तवर्णिमा कोऽयं ? । नीतिशास्त्रविदो-
ऽप्यहो ।। आलोचाध्यमरः कोऽयं । कोऽयं चाऽऽकारणक्षणः ॥९४॥ एकान्तसरलत्वं हि । नुर्नार्याश्च न शस्यते ॥ कार्यसिद्धिर्न
तेन सान् । पश्चात्तापस्तु निश्रितः ।। ९५ ॥ अकालाऽऽकारणं राज्ञो । न विना दुष्टकारणं ॥ किमरिष्टमृते पुष्पो-गमः स्याद्भू-
म्हां क्यचित् ॥ ९६ ॥
अन्यचित्तं पश्चाऽन्यत् । क्रियाऽन्याऽन्यच तत्फलं । वेश्याजन इव क्ष्माभृद् । दुर्ज्ञानचरितो जने ॥ ९७ ।।
विश्वास तन्नृपे कर्तुं । विशिप्याऽस्मिस्तु नाईमि ॥ अस्मचाते यो दोषाः । ख्याताः सर्वगुणेऽपि यत् ॥९८॥ सिंह
प्राय तन्मान्यं । तर मन सोऽन्यया । पोप्यमाणः सदाऽप्येवं । कस्मिन् कार्ये समप्यति? ॥९९।। ध्रियते ह्यनुगस्ताग्-प्रस्ता-
राधं यथा पुरः ॥ घातरक्षाकृते दाहा-पोहाय दारहस्तकः ॥१००॥ नयमार्गानुगाभिस्त-गीभिः प्रीतः कुमारराट् ।। आकारयति
भूपम्बा-मित्युक्त्या[ग मुमोच] प्रजिघाय तम्।। १ ।। पातोपायं कुमारस्य। नूनं प्रक्ष्यति मां नृपः।। वक्ष्ये स्वेष्टमितिहर्षाद् । हयारूढः स
ग्मिान् ! २ ॥ अर्द्धमार्गे गतस्ताम्यां । घुम्यां याणद्वयेन सः ॥ पपात युगपद्विद्धो । भाद्रोहफलं ह्यदः ॥३॥ तरकार्य
॥१२२॥

·छनमानीति । गन्या ताभ्यां निवेदिते ।। जहर्ष च नृपः प्रायो । विवेकः क्षमापतौ न यत् ॥ ४ ॥ यदुक्तं-विवेको दुर्लभः पापणे, विशिष्य महतामिह । धनाढ्यनृपदेवेषु, स मनागपि नेक्ष्यते ॥५॥ तदयामयामा-धान्ताऽऽरक्षा नराः ॥जातं कोलाहलं श्रुत्वाऽप्रैपीच्च व्याहरां नृपः॥६॥ नरैः कैश्चित्कुमारस्य । नरम्पप निवेदिते ॥ जगुः पत्न्यः प्रमोदर्शि । नृपे विश्वासजं फलम् ॥७॥ नाऽकरिप्यस्तदा स्वच्छ-प्रकृतेऽस्मद्वचो यदि ॥ अभरिप्पनोस्माफ-मधुना का गविहा! ॥ ८॥ स्थैयं नाथाऽवधानेन । तदतःपरमप्यलं ॥ प्रविष्टो हि खलः कश्चि-द्राज्ञः को वेनि पाशयम् ।।९।। कुमारोवा सजातित्वाद् । 'ग्राही वो हृत्सु खेलति ॥ परं पुंस्पर्शमीतेव। मां च सा नो स्पृशत्यपि ॥१०॥ गूयं तन्मे प्रमाणं यत् । सियो दक्षाः पतिव्रताः।। सहचर्यः श्रियः पुसा ! सदा रक्षा धृतिर्मति ॥११॥ इत्युक्त्याऽऽनन्ध ताः सोऽथ । मिंदो जीरन् भयेपदि । आनीयतां तदा चात्रे-त्युच्चाऽभैपीनिजान्नरान् ।।१२॥ श्वसन्तं ते तमानिन्युः । कुमारचौपधीजलैः॥ उदजीपपदे हि । कपालत्वं परीक्ष्यते ॥१३॥ यदुक्तं-उपकारिण वीतमत्सरे वा । सदयत्वं यदि तत्र कोऽतिरेकः ॥ आहते सहसाऽपराधलुब्धे । सदयं यस्य मनः सतां स धुर्यः ॥१४॥ दध्यो सोऽधापदो ही! मे । मृत्य्यताः स्युर्मुहुर्मुहुः ॥ हरते चैप एवैताः । कोऽभिभूतिरतः परम् ॥१५॥ तन्मन्येऽन्यत्पदं धावा-ऽनाप्य मर्वान् पराभवान् ॥ न्यास्थन्मय्येव निप्पुण्ये । सच्छिद्रा वा कृशा दृतिः ॥ १६ ॥ अस्यैव वा प्रपञ्चोऽय-मेतदथैव मत्किया ॥ चिन्त्यो धर्नोऽतः परं तु । मा मां च च्छलतु ह्ययम् ॥१७॥ नीचः सोऽथ कुमारस्यो-पक्रियां वेत्त्यपक्रियां ॥ भावरा १ पत्रों ३ अपनारम् ·कालि परितम् एकादशमः सर्ग ३१२३॥ अपि भार्भानो-प्रूफः पश्येत्तमोमयीः ॥१८॥ तमुजीव्याऽथ निश्चिन्तः । कुमारोऽशेत निर्भयः॥ शयानोऽपि हि सिंहः किं । मृगेभ्यो भयीति वा ।। १९ ।। तस्य पत्न्यस्तु साशङ्का । आहूय कियतो भटान् ॥ तदावासप्रतोल्यादि । सुरक्षितमकारयन् ॥ २० ॥ अथाऽपात्परिणा सिंहः । केनाऽपि व्याहरागतैः ।। कैरपीत्युदिते भूपः । खेदसंभ्रमसंभृतः ॥ २१॥ दध्यौ किमेतत्संजात- महो! देवं परामुखं ।। प्रारब्धमन्यथा कार्य । दैवेनाऽकारि चाऽन्यथा ॥२२॥ युग्मं ॥ घात्यो नैवाऽऽययौ धूर्तः । पाल्योऽनि- यत मे हितः॥ गोप्योद्घाटोजने जन्ने। न च कार्य ममाऽसिघत् ।।२३। उक्तं च-विहितो गोत्रविध्वंसो।राज्यं च रिपुभिहतं॥ अभक्ष्यव्रतलोपोऽभू-नच शान्ति ज्वरोऽगमत्॥२४॥दाहोऽभूत्करयोद्भ्रष्टाः। पूपकाश्वाऽपि निश्चितं ॥ अथोद्घाटस्य जातत्वाद् । पात्योऽयं स्फुटमेन हि ॥ २५ ।। नृपो ध्यात्वेति सनद्धान् । शूरान् प्रैपीत् सहस्रशः॥ सुप्तोऽसुप्तोऽपि वा घात्यो । जामातेति गतान् जगौ ॥ २६ ॥ ततस्ते सर्वसामग्या । कुमारावासमभ्यगुः ॥ प्रतोली चाऽस्य भञ्जन्ति । यावदायसमुद्गरैः ।। २७॥ कुमा- रस्य मटैस्तार-तामुद्घाय्य चलोत्कदैः ॥ युध्यमानरुध्यन्त । महेभैरिव 'सैरिभाः ॥२८॥ योधयित्वा च तैर्भग्ना। नंष्ट्वा नृप- भटाः प्रगे॥ प्राविशन्नृपगेहान्तः । कुञ्जान्तरिय फेरवः ॥२९॥ स्वामिन् ! दैववशाद्भमाः । कुमारस्य भटैर्वयं ॥ अंधकारान्न किं मन्ति । भास्करस्य करा अपि ॥३०॥ तैरित्यावेदिते क्रुद्धो । युद्धभेरीमवीवदत् । मेलयित्वाऽखिलं सैन्यं । युद्धे चाऽसजयन्नृपः ।३१। प्रबुद्धोध कुमारोऽपि । प्रातःकृत्यान्यचीकरत् ।। प्रारेमे देपितुं शारैः । सह दारैदरोज्झितः ॥ ३२ ॥ श्रुत्वा पत्न्यः श्रुति- स्फोटं । फटकस कटुं ध्वनि ।। मसैन्यं भूपमायान्तं । सम्भाव्याऽथ भिया जगुः ॥३३॥ नाऽयं कैलिकलाकाल-स्तद्धलं मेलयाऽ- • मृगारा ॥१२३॥ मदिरा ३ भयरहित ४ सैन्यस्य ·. । MIL पाल-परं पगिरिपां प्रिप! ॥ ३४ ॥ निग्रहीतुमुपैति त्वां । कोपाटोपझदुपः ॥ त्वटैस्तद्भटा भया । प्रारम् ||3|| मीना न नदम्माकंन लौ रमते मनः । इत्याफर्ण मारोऽपि। सलीलः सस्मितं जगौ ॥३६॥ नागरिता पाना मागः प्रपला पतः। प्रगत्मते भुजौ तौ मे । निर्भया दीव्यत प्रियाः॥३७॥ ततस्ता अपि दीव्यंति । गरिमाण मान । जहनि नो नाम्-गंग्या मजयदलम् ॥३८॥ अथ संग्रामसामग्या । नृपं कौमारमन्दिरं ।। वीक्ष्या- दिपा पारा-गोगान् "प्तरपाटरम् ॥३९॥ आगत्य मनिराः मयो।भूपं नत्वा व्यजितपन् । समैन्यः पस्थितः कस्माद।। श:गि दिपम् । ॥ ४० ॥ मिंदोंक मामये गोपा-कर्ण रामाज्य मिते । तेऽप्यनुः फिमिदं स्वामिन् ! सलगीरवधारणम् ।।४१|| सला हि निका- ग्नीग्निः मा । मानि दोगानमनोगी मरमगन् । स्वाभाविक मोऽपि परदिपूलमन् । ग्रासे हि हेतुस्तममोऽस्ति भास्वतः॥४२॥ जोगिमापराणानि यो । यस्मा गर्म मोऽपि पतत्यघोऽहमा । तनाऽपि दोपान्महतां तु यक्ति यस्ततोऽप्ययं पापतमः . गो॥४३॥ गलो मत्मरमानाsोधो] । महतां व्यमनीयति ॥ मक्षिकोजितः कुष्ठी । नास्याऽस्तं किमीहते ॥४४॥ महत- गरिलाय । परामभ्यान्सुगं गुपीः ।। उपानकण्टरुस्पैन । नृरत्नं तुदतः पदोः ॥ ४५ ॥ तदुक्तं-कंटकानां ग्वलानां मादक परिणि ।। उपानमुपभगो या । दूरतो या विसर्जनम् ॥ ४६ ।। शृणुयान खलोक्तं तत् । श्रुतं या नागपारपेत् ॥ मुजगानां गरैः किं या। घटवाव्यते सरः ॥४७॥ पूज्यस्तेजोमयोऽप्यग्नि-स्ताड्योऽयःसंगतो १ मात्र

·नि
परितम्
एकादशमः
सर्गः
१२५०
यथा ॥ मृलेपसंगमात्तुम्यं । यथा चाऽम्भसि मजति ॥ ४८ ॥ महानप्यापदां पात्रं । खलसंगात्तथा भवेत् ।।
यात्यतः श्रीश्च वारीव । कर्करच्छिद्रिताद् घटात् ॥ ४९ ॥
तन्न वाच्यमसंभाव्यं । न चोक्तं शृणुयायुधः । न चाऽवधारयेत्तद्वा । युक्ताऽयुक्तं विचारयेत् ॥५०॥ईदृग्गुणोऽपि जामाता।
दुप्फुलः मुकुलः पुनः ।। वध्यश्वोरोऽपि सिहोऽयंः । कः श्रद्दध्यात्सचेतनः ॥५१॥ वासुदेवः समो वाऽस्य । कोऽप्ययं संभवी ध्रुवं ।।
गुणलक्षणभाग्यानी-त्येतस्य त्रुवते प्रभो ॥५२॥ समवीवददर्थ च । तवैतं कुलदेवता ।। पुष्पवृष्टिं तथा घोपं । कृत्वा मा तां वृथा
कथाः ॥ ५३॥ यथा नरेषु राजा त्वं । विवेको हि गुणेप्विति ॥ अविवेकश्च दोपेषु । किं मुह्यसि मुहुर्मुहुः ॥ ५४॥ अविवेकः
किमारन्ध-स्तद्राजन्नसमञ्जमं ॥ अविमृश्य कृतं कार्य । दुःखकुजीवितावधि ॥५५॥ यदुक्तं-सगुणमपगुणं वा कुर्वता कार्य
जातं । परिणतिरवधार्या यत्नतः पण्डितेन ॥ अतिरभसकृतानां कर्मणामाविपत्ते-र्भवति हृदयदाही शल्यतुल्यो
विपाकः ॥५६॥ सहसा विदधीत न क्रिया-मविवेकः परमापदां पदं । वृणुते हि विमृश्यकारिणं । गुणलुब्धाः
स्वयमेव संपदः ।। ५७ ।। इति
लं च संरमसे वादं । स च खेलति लीलया ॥ तद्भटैस्त्वदलं भग्नं । भाग्यं निर्णय तस्य तत् ॥ ५८ ॥ त्वया वीराग्रणी-
क्षेप । ममन्येनापि दुर्जयः ।। इभारिः किं महेमेन । सयूथेनाऽपि जीयते ॥५९॥ तथा चोक्तं-हेलाऽपि कस्यचिदचिन्त्य-
फलमसूत्यै । कस्यापि नाऽलमणवेशप फलाय यत्नः॥ दिग्दन्तिदन्तचलनं धरणी धुनोति । खात्संपतन्नपि
लतां चलयेन भृगः ॥६०॥ इममधं कुमाराणां । त्वत्सैन्यमजुपां रणे । नाऽभून्यः किं तथा दृष्ट्वा । स्वसेनाग्यं चमूपतिम् ।६१॥
॥१२४॥

·कपा मग नाम्याम्यन् । जीभेनेगु कस्तदा ।। आयास्पदभविष्यंश्च । राजंस्त्वं राज्यभास्करः ॥ ६२ ॥ विडम्बना कुमाराणा ।
या त्या न रन्दिनः ॥ भूरिकोटिमटस्यापि । राजः पद्मरथस्य च ॥६३ ।। अनेन बटुरूपेण । कृतं जाननपि प्रभो! ॥ एवं
पिरोष्टमानोन्नु-कोप्यश्रुतिहत्यलम् ॥ ६४॥ युग्मं ॥ यदुक्तं-आगतश्च गतश्चैव । दृष्ट्वा सिंहपराक्रमं ॥ अकर्णहृदयो
मगो। यो गत्या पुनरागतः ।। ६५ ।। गहां प्राप्स्यसि भूपेषु । हतेऽनेनाऽखिले वले ॥ क्रुद्धेऽम्मिन् जीविते तेऽपि । मनः
गंदगि नः पुनः ॥६६॥ पम्याऽस्माकं च तत्क्षेमं । कांक्षन् कमेंदकं त्यज॥हते स्वामिनि भक्ता हि । किं जीवन्त्यनुजीविनः।६७४
इति नेपां गिरा भीत्या । पिम्मृताऽनुशयाशयः ॥ आरेकयन्मृपा सिंह-प्रोक्तं भूपो जगाद तान् ॥ ६८ ॥ वदथ सचिया
पानं । स्वामिभक्ता नयानुगां ॥ इमां युक्तां हि वः सम्यम् । श्रोतुमर्हामि चाऽप्यहम् ॥६९॥ तथापि तेन पापेन । तथोक्त्या मे
पिनायितं ॥ मेहं धने मनो ना-म्मिन् । पयोगत्येव वश्रुणा ॥ ७० ॥ तद्यदि स्वामिभक्ताः स्थ । पृष्ट्या जामातरं ततः ।। ब्रूत
गम्यागलायस्य । मनो यन्मे विशुद्धयति ॥ ७१ ॥ उत्तमाः स्वस्य नामाऽपि । स्वयमाख्यान्ति नैव ये ॥ कथं कुलादि ते श्रूयुः ।
शुगध विशेषतः ॥ ७२ ॥ गत्वा तथाप्यनुलंघ्या-तपादेशात्मयत्नतः ॥ कुलायस्य वदिष्यामः । पृष्ट्वा वक्ष्यति यद्ययम् ।।७३॥
इत्युनरा ने नृपं नत्वा । कुमारस्याऽन्तिकेगमन् ॥ विनयानं प्रणम्यैत-मवो चन् रचिताअलि ।। ७४ ॥ दुविनीतद्विषां शा-
सा । द्विधा गुरुपु भक्तिमान् ॥ प्रणप्रेषु कृपालुस्त्व-माश्रितेप्यतिवत्सलः ॥ ७५ ॥ सर्व सर्वाधिनां दत्से । कल्पद्रुरिव जङ्गमः ॥
हि नातालादि मं। मा भाइद्धीः प्रार्थनां च नः॥७६॥ दुरात्मा कोऽपि भूपस्य । विश्लेपमुदपीपदत् ।। त्वयोक्तसिन् । गते तसिन् ।
गर्मधामहे वयम् ॥७७॥ कुमारः साह नाऽकापं । न करिष्ये च कस्यचित् ॥ सचिवाः प्रार्थनाभङ्गं रङ्गं धत्त निजे हृदि ॥७८॥

·जयानन्द केयलि चरितम् सर्ग ॥१२४॥ यथा ॥ मृल्लेपसंगमात्तुम्बं । यथा चाऽम्भसि मज्जति ॥४८॥ महानप्यापदां पात्रं । खलसंगात्तथा भवेत् ।। यात्यतः श्रीश्च वारीव । कर्करच्छिद्रिताद् घटात् ॥ ४९ ॥ तन्न वाच्यमसंभाव्यं । न चोक्तं शृणुयाद्बुधः॥ न चाऽवधारयेत्तद्वा । युक्ताऽयुक्तं विचारयेत् ॥५०॥ईदृग्गुणोऽपि जामाता। दुष्कुलः सुकुलः पुनः ॥ वध्यश्चौरोऽपि सिहोऽयंः । कः श्रद्दध्यात्सचेतनः ॥५१॥ वासुदेवः समो वाऽस्य । कोऽप्ययं संभवी ध्रुवं ।। गुणलक्षणभाग्यानी-त्येतस्य त्रुवते प्रभो ॥५२॥ समवीवददर्थ च । तवैतं कुलदेवता । पुष्पवृष्टिं तथा घोपं । कृत्वा मा तां वृथा कथाः ।। ५३ ॥ यथा नरेपु राजा त्वं । विवेको हि गुणेष्विति ॥ अविवेकश्च दोषेषु । किं मुह्यसि मुहुर्मुहुः ॥ ५४ ॥ अविवेकः किमारब्ध-स्तद्राजन्नसमञ्जसं ॥ अविमृश्य कृतं कार्य । दुःखकृञ्जीवितावधि ।।५५।। यदुक्तं-सगुणमपगुणं वा कुर्वता कार्य जातं । परिणतिरवधार्या यत्नतः पण्डितेन ॥ अतिरभसकृतानां कर्मणामाविपत्ते-र्भवति हृदयदाही शल्यतुल्यो विपाकः ॥५६॥ सहसा विदधीत न क्रिया-मविवेकः परमापदां पदं ॥ वृणुते हि विमृश्यकारिणं । गुणलुब्धाः स्वयमेव संपदः॥ ५७ ॥ इति त्वं च संरभसे वाढं । स च खेलति लीलया ॥ तद्भटैस्त्वदलं भग्नं । भाग्यं निर्णय तस्य तत् ॥ ५८ ॥ त्वया वीराग्रणी- क्षेप । ससैन्येनाऽपि दुर्जयः॥ इभाऽरिः कि महेभेन । सयूथेनाऽपि जीयते ॥५९।। तथा चोक्तं-हेलाऽपि कस्यचिदचिन्त्य- फलमसूत्यै । कस्यापि नाऽलमणवेशप फलाय यत्नः ॥ दिग्दन्तिदन्तचलनं धरणी धुनोति । खात्संपतन्नाप लतां चलयेन्न भृङ्गः ॥६॥ इममर्थ कुमाराणां । त्वत्सैन्यसजुषा रणे ।। नाऽभून्वः किं तथा दृष्ट्वा । स्वसेनाग्यू चम्पतिम् ।६१। ॥१२४॥ MA

·कृपां यद्यप नाऽधास्पत् । जीर्थतेषु कस्तदा ॥ आयास्यदभविष्यंश्च । राजंस्त्वं राज्यभास्करः ।। ६२॥ विडम्बना कुमाराणां ।
दृष्ट्या श्रुत्वा च वन्दितः ॥ भृरिकोटिभटस्याऽपि । राज्ञः पद्मरथस्य च ॥६३॥ अनेन बदुरूपेण । कृतं जानन्नपि प्रभो ॥ एवं
पिष्टमानोऽनु-करोप्यश्रुतिहृत्सलम् ॥ ६४ ।। युग्मं ॥ यदुक्तं-आगतश्च गतश्चैव । दृष्ट्वा सिंहपराक्रमं ॥ अकर्णहृदयो
मृर्यो । यो गत्वा पुनरागतः ।। ६५ ।। गहां प्राप्स्यसि भूपेषु । हतेऽनेनाऽखिले चले ॥ क्रुद्धेऽस्मिन् जीविते तेऽपि । मनः
संदग्धि नः पुनः ॥६६॥ स्वस्थाऽऽस्माकं च तत्क्षेमं । कांक्षन् कर्मेदकं त्यज। हते स्वामिनि भक्ता हि । किं जीवन्त्यनुजीविनः।६७)
इति तेषां गिरा भीत्या । विस्मृताऽनुशयाशयः ॥ आरेकयन्मृपा सिंह-प्रोक्तं भूपो जगाद तान् ।। ६८ ॥ वदथ सचिवा
वाचं । स्वामिभक्ता नयानुगां ।। इमां युक्तां हि वः सम्यक् । श्रोतुमर्हामि चाऽप्यहम् ॥६९॥ तथापि तेन पापेन । तथोक्त्या मे
विनाशितं ।। स्नेहं धत्ते मनो नास्सिन् । पयोगत्येव बभ्रुणा ॥ ७० ॥ तद्यदि स्वामिभक्ताः स्थ । पृष्ट्या जामातरं ततः ॥ ब्रूत
सम्यक्कुलाद्यस्य । मनो यन्मे विशुद्धथति ॥ ७१ ॥ उत्तमाः स्वस्य नामाऽपि । स्वयमाख्यान्ति नैव ये ॥ कथं कुलादि ते बेयुः।
शूराथै विशेषतः ॥ ७२ ॥ गत्वा तथाप्यनुलंध्या-तवादेशात्मयत्नतः ।। कुलाद्यस्य वदिष्यामः । पृष्ट्वा वक्ष्यति यद्ययम् ॥७३॥
इत्युक्त्या ते नृपं नत्त्या । कुमारस्याऽन्तिकेऽगमन् ॥ विनयातं प्रणम्यैत-मवोचन् रचिताजलि ।। ७४ ॥ दुविनीतद्विपां शा-
स्ता । द्विधा गुरुष भक्तिमान् ॥ प्रणप्रेषु कृपालुस्त्व-माश्रितेप्वतिवत्सलः ॥ ७५ ।। सर्व साथिनां दत्से । कल्पद्रुरिख जगमः ।।
ब्रूहि तातकुलादि स्वं । मा भाक्षीः प्रार्थनां च नः॥७६॥ दुरात्मा कोऽपि भूपस्य । विश्लेपमुदपीपदत् ॥ त्वयोक्तेऽसिन् । गते तस्मिन् ।
शर्मणैधामहे वयम् ॥७७|| कुमार साह नाऽकापं । न करिष्ये च कस्यचित् ।। सचिवाः प्रार्थनाभङ्गं रङ्गं धत्त निजे हृदि ॥७८॥

·जपानन्द केटि परिचम् सर्ग. पुलं मे यक्ष्यतः [युद्धे] संख्ये । द्विणमूललविनी भुजौ ।। युवते हि फलेनैव । सन्तः कण्ठेन तन्नतु ॥७९॥ क्षेप्स्यन्ते वैरिणः सर्वे । यर्दिष्यन्ते भवादृशाः ॥ सुहृदः शर्मणा चैयं । कमैतद्धर्म्यमेव यत् ॥८० ॥ सजीभूय तदभ्येतु । पार्थिवः सैन्यशस्त्रयुक् ।। भुजावे- यतु मे सैन्य-शस्खे सोऽसि तत्सदा ॥ ८१ ॥ इत्यार्थ सकर्णास्ते । नत्वा तं भूपमभ्यगुः ।। तदुक्तमखिलं चाऽऽख्यन् । विषसाद नृपस्ततः ॥ ८२ ॥ इत्याद्याडम्बरं कृत्वा । लज्जे मुश्चन् यथातथा ॥ न युद्ध कार्यसिद्धिं तु । यशो वाऽपि विभावये ।। ८३ ।। कुर्वे किमुभयभ्रष्टो । गतिं कामप्यना- 'नुवन् ॥ इति चिन्तातुरं युधा । धीससा नृपमभ्यधुः ॥ ८४ ॥ अयं वज्रिणमप्याजौ । तृणायाऽपि न मन्यते ॥ आक्रान्तस्त- किमाख्याति । स्वकुलायकुतोभयः ॥८५।। कुलस्य पृच्छया किं वा ? । गुणैराख्यातमेव तत् ।। मह एव मणीनां यद् । ब्रूते रत्ना- करोद्भयम् ॥ ८६ ॥ ततो यद्यादिगेद्देवः । सानैवाऽदीर्घरोपणं ॥ तं प्रसाद्यानयामोन । कुमारं जगदुत्तमम् ॥ ८७ ॥ वक्ति याव- ततः किञ्चि-नानाचिन्ताकुलो नृपः ।। कुमाराऽनुमतिं प्राप्य । पुत्र्यस्तावदुपागमन् ॥ ८८ ॥ ताः प्रणम्य पितुः पादौ । संभ्रान्ता निपुणं जगुः ।। तात! सैन्यस्य संरम्भः । कोऽयमाकसिको युधे? ॥ ८९ ॥ राजाऽयाऽऽरम्य मिहोक्ताद् । वृत्तान्ते ज्ञापितेसिले ॥ प्रोचुस्ताः कोऽप्ययं दिव्य-प्रकृतिर्जगदुत्तमः ।। ९० ।। संपन्नः मकलैः सत्य-शौर्यस्थैर्यादिकर्गुणैः ।। बायीकाऽभ्यन्तरैश्चक्रि-लक्षणर्लक्षितो यदि ॥९१ ॥ अकुलीनो भवेद्विश्वे । कुलीनः कोऽपि नाग्नि तम् ॥ तचौरसलयाचैत्र । किं मूरिम्णा मुमूर्पसि ? ॥ ९२ ॥ नरचिन्तामणि भाग्यात् । प्राप्य सर्वार्थसाधकं । प्रतिकूल- पनि मापा-विवेकानहिलोऽसि किम् ? ॥९३।। दुरात्मा दुर्जनः सिंहो । जातोऽस्माभिः पुराऽप्ययं ।। ज्ञापितश्च कुमाराया-उसकtiીરી ·द्विनयभक्तितः ॥ ९४ ॥ परं खाजन्यतः किञ्चि-द्भद्रभावं समाश्रितः ॥ कुमारो न त्यजत्येनं । कलङ्कमिव चन्द्रमाः ॥ ९५ ॥ त्वयाऽपि मानितस्त्वाम-प्येवमापद्यपीपतत् ॥ किल शुष्यति सा शाखा । यां कपोतोऽधिरोहति ॥९६ ॥ तदिच्छन् स्वपरक्षेमं । सान्त्वयैनं नरोत्तम ॥ विमृश्य विविधं तत्ते । भक्त्यैव हितमुच्यते ॥ ९७ ॥ कटवोऽपि हि गिरो मान्या । आयतो हि हितावहाः ॥ सेव्यान्याऽऽमयहारीणि । कटून्यप्यौषधानि यत् ॥ ९८ ।। पार्थिवः साह सरम्भं । सहसा कृतमप्यमुं ॥ मोक्तुं लज्जामि मानायै-रेवमेव न हि क्षमे ॥१९॥ तत्पुन्यो यदि भक्तिर्व- स्ताते पत्युः कुलादि तत् ॥ पृष्ट्वा कथञ्चनाख्यात । सर्व साधु भवेद्यतः ॥२००॥ ऊरीकृत्य वचः पैत्रं । ताश्च गत्वा कुलाद्यथ ।। पप्रच्छुः स्वं पतिं गाढ-विनयस्नेहभक्तिभिः ॥ १ ॥ सोऽप्युवाच मम भ्राता । सिंहस्तत्कथयिष्यति ॥ ताश्च प्रोचुरनेनैवाऽकारी- दमसमञ्जसम् ।। २ ॥ नाम गृह्णासि तत्पाप-स्याऽस्याऽश्रव्यं किमु पिय! ॥ ततस्ताः पार्थिवाद् ज्ञातं । तदुक्तमखिलं जगुः ॥३॥ तत् श्रुत्वाऽचिन्तयचाय-माः! किमीदृग्खलोऽस्त्यसौ ॥ एवं सक्रियमाणोऽपि । दुष्टोऽचेष्टिष्ट किं न्विति? ॥ ४ ॥ तदयं दूरतस्त्याज्यो । मान्याः पत्नीगिरश्च ताः ॥ ध्यात्वैवमवदत्कान्ता! । एवं चेर्यतां खलः ॥५॥ गृह्यतामौपधी चैपा। पुत्रिकायाः शिरस्यमुं । न्यस्य पृच्छत तामिष्टं । सम्यग् सा वक्ष्यतेऽखिलम् ।। ६ ।। साश्चर्यास्तां मुदादाय । पतिदत्तां महौषधीं ॥ उपभूप- मथाऽऽगत्य । समक्षं सर्वपदः ॥ ७ ॥ पनच्छुः पुत्रिका तस्या । न्यस्य शीर्षे महौषधीं ॥ कुमारकुलपित्रादि । मानुपीवाऽथ सा जगौ ।।दा तद्यथा-विजयपुराहिवविजयसुअ। सिरिजयानंदाभिहाणुं |वरखत्तिअनिववंसमणि । गुणनिहि महि- १ 'होलो' भाषाया विजयपुराधिपविजयसुत श्रीजयानन्दाभिधान । वरक्षत्रियनपवशमणिः गुणनिधिर्महिमनिधानम् ॥ १ ॥ .

·.
एकादश
सर्ग.
গি ।
मनिताएं ॥ ९ ।। श्रुत्वैवं जहपुः सौं । पार्थिवाद्याश्चमत्कृताः ॥ आसन्मंगलतूर्याणां । नादा जयारवोध्धुराः ।।१०।। सरम्भ तं
नृपो मुक्त्वा । कुमारेन्द्रमचिक्षमत् ॥ पुन्योऽपि क्षमिता जग्मुः । सं पदं मुदिता हृदि ॥११॥
अथाऽन्तरं सदोऽध्यास्त | नृपोनाक्षीच मन्त्रिणः ॥ किमेतदिन्द्रजालं? कि । काऽपि पाञ्चालिका वदेत् १ ॥१२॥ तेऽप्य-
घोचन कुमारस्य । भान्यादाप्तौषधीवलात् ॥ देवतानुप्रवेशाच । निगदन्त्यप्यचेतनाः ॥१३ ।। तथापि यदि सन्देग्धि । दुर्विदग्धं
मनस्लप । मन्त्रिणः शतयुद्धस्त-च्चंद्रयुद्धिं सुतं द्विजम् ॥ १४ ॥ ज्योतिपादिषु मर्मज्ञं । निपुणं त्वयि भाक्तिकं ।। विजयादिपुरे
प्रेष्य । सम्यग् म विनिर्णय ॥ १५ ॥ युग्मं ॥ श्रुत्वेति मुदितः शिक्षा-पूर्व तं प्राहिणोन्नृपः ॥ नवमेऽह्वयागमं सोऽपि । प्रति-
जायाऽचल्द् द्रुतम् ॥ १६ ॥ सप्तभिः पुस्पैर्युक्तः । करभैवेंगपत्तरैः ॥ स योजनशताऽग्रस्थे । पुरेऽगात्तत्र सत्वरम् ॥ १७ ॥ नैमि-
निकस्य वेपेण । स हस्तन्यस्तपुस्तकः ॥ वेत्रिणा पाथिवाऽऽदेशा-द्राजसद्म प्रवेशितः ॥ १८ ॥
मभायामथ सौधा-मिव रत्नमयाऽवनौ ॥ स्फटिकोद्दीप्रकुड्याया । सर्वतः सुपमाजुपि ॥ १९ ॥ मन्त्रिसामन्तसेनानी-
महेम्यष्टिपतिभिः ।। सेव्यमानौ सुपर्वाभैः । सारालङ्करणाऽऽयुधैः ॥ २० ॥ मणिसिंहासनासीनौ । चामरच्छनराजितौ ।। अभि-
तोऽप्यगरक्षेत्र । रक्ष्यमाणावुदायुवैः ॥ २१॥ मिलितारिन सौधर्मे-शानेन्द्रौ दिव्यभूपणौ ॥ नानादेशान्तरागच्छ-त्माभृतौ संभृतौ
विया ॥ २२॥ मोऽपश्यद्भातरौ राज-युवराजौ महश्चयौ ॥ पिण्डिताविव सूर्येन्द्रो-र्जयाह्वविजयाह्वयौ ॥ २३ ॥ वीक्षितुं नु
दश्वयं । यहङ्गो भित्तिसंक्रमात् विस्मयस्मेरनेनोहा-माशिपं स ददानिति ॥२४॥ सर्वज्ञः शिवमातनोतु सविता चाऽऽरो-
ग्यमिन्दुः श्रियं । भौमः शनुजयं बुधश्च विशदं योधं धियं गीपतिः॥सौभाग्यं भृगुजः शनिश्च विभुतां राहुः
॥१२६॥

·प्रतापोच्चयं । केतुः कीर्तितती सुखानि च गुरुस्तुभ्यं सदा भूपते ते? ॥ २५ ॥ ततो भ्रूसंज्ञया राज्ञा । दापितेष्वासनेपु सः॥ आसाचके परीवार-युतोऽप्रच्छि च भूभुजा ॥ २६ ॥ क्व वासी? त्वं कुत- वागाः । क्व गन्ता ? किं च वेत्सि भोः ॥ आचचक्षेऽथ विप्रोऽयं । सुरङ्गपुरवास्यहम् ॥ २७॥ भ्रमन्नैमित्तिको देशान्तरे वा दृष्टुमागम ॥ यथा कलार्थमेताऽस्मि । कृतार्थो युष्मदीक्षणात् ।। २८ ॥ सर्व शास्त्रोदिताऽष्टाग-निमित्तादिवलेन च ।। अतीताऽना- गताद्यर्थ वेनि प्रायो यथातथम् ।। २९ ॥ ततो भूपः फलाद्यस्मै । ढोकयन् बहुमानतः ॥ द्वि गाणि यानि तानि प्राग् । पृष्ट्वा पप्रच्छ तात्त्विकम् ॥३०॥ आवयो' स्तः सुतौ भ्रानो-देहमात्रेण भिन्नयोः॥ प्रथमः सिंहसारोऽन्यः । श्रीजयानन्दनामकः ॥३१॥ प्राच्यो दुर्नयकारित्वाद् । बलान्निष्कासितो मया ॥ स्वाङ्गोद्भवोऽपि किं नैव । दुर्गन्धस्त्यज्यते मलः ॥ ३२ ॥ परो नैमित्तिके- नोक्तो । राज्याहः सर्वसद्गुणः ॥ आक्योरपरेपा च । जीवितादपि वल्लभः ॥३३॥ प्ररोह इव कल्पद्रो । रक्ष्यमाणोऽपि यत्नतः।। मिथ्या दर्शयता प्रेम । भ्रात्रा मायाविना मजुः ॥३४॥ वञ्चितोऽसौ समं तेन । केनाऽप्यविदितोऽगमत् ॥ भृशं गवेपणाद् ज्ञातौ । श्रीविशालपुरे च तौ ॥३५॥ श्रुत्वा तत्र कलापाठं । कियत्कालमुपेक्षितौ ॥ कालान्तरे च तौ काऽपि । जग्मतुस्तन्न युध्यते ॥३६॥ नार्थस्तु सिंहसारेण । सर्वतः शोधितोऽपि यत् ।। कुमारः श्रीजयानन्दो । न लेभेऽन्धौ तु रत्नवत् ।। ३७ ॥ तेनाऽऽवा दुःखितौ वाढं । निमित्तज्ञादिभापितैः ॥ जीवावः श्वासमात्रेण । भवत्तन्मिलनाऽऽशया ॥ ३८॥ सर्व निमित्तं शकुन-स्वमानस्फुरणादि यत् ।। देवतादीन्यपि यु-स्तत्क्षेममिलनादि नः ॥ ३९ ॥ न स चाऽऽयाति नाऽद्याऽपि । शुद्धिमानमवाप्यते ॥ यद्यायाति तदा राज्ये । न्यस्य कुर्बो वने तपः ॥ ४० ॥ सहैवेच्छंस्तपः स्नेहाद् । भ्राता राज्यं न लात्ययं ।। तपोवयसि यात्यस्मिन् । विपीदाव-

·केलि
परितम्
एकादेशम
सर्ग.
॥१२॥
स्ततोऽन्यहम् ।। ४१ ।। गतमप्येति यद् द्रव्यं । कुटुम्ब सपरिच्छदं । गजाश्वाद्यपि न त्वेति । कथंचिन्मानुपं वयः ॥ ४२ ॥ तद्
मानिन्! श्रीजयानन्दो । जीवन्नस्ति न वास्ति चेत् ॥ क्व ? कथं या? कदा चैते-त्यादि सम्यग् वदाखिलम् ॥४३॥
इत्युक्या तावरोरुतां । स्मृतपुत्रवियोगतः ॥ पुनधूमायते किं न । दग्धोऽप्यनलयोगतः ॥ ४४ ॥ चन्द्रवुद्धिस्ततो लग्न-
ध्यानाद्याडम्बरं क्षणं ।। मत्वा राजकुले मान्यं । तद्विधायाऽवदन्नृपौ ॥ ४५ ॥ प्राकृताविव पुत्राा । महान्तौ किं विपीदथः ।।
अचला हि न चल्यन्ते । वायुना पादपा इव ।। ४६ ॥ किश्चेत्यज्ञामि हे स्वामिन् ! । लग्नात्पुत्रोऽस्ति वां सुखी ॥ स्वामी योगा-
तुरीयस्य । भानस्येति निश्चितम् ॥४७॥ दशमस्येशदृष्टित्वा-द्राज्यवान् सप्तमस्य च ॥ तादृग्ग्रहत्रयीदृष्टे-नूपपुत्रीत्रयीपतिः॥४८॥
एवं प्राठ्युगित्यादि । श्रुत्वा भूपो मुदाऽवदत् ।। तर्हि क्वाऽस्तीत्यभिज्ञाय । मुदा वद विदांवर! ॥४९॥ स्फुरदोष्ठं वदन्
श्लोका-मेपराश्याद्यनुक्रमात् ॥ कुर्वन्नाडम्परं लक्ष्मी-पुरेऽस्तीत्यूचिवान् स च ॥५०॥ पुत्रिकाभूपवाचां च । संवादात्तस्य निर्ण-
यात् ।। ययासंस्थानपर्णायं । सोऽभिज्ञानाय चाऽब्रवीत् ॥ ५१ ।। ततो हर्षमयीभूय । तसिन् ववृपतुर्नुपौ ॥ फलपुष्पमणिस्वर्ण-
यौनव्यापिनाऽम्बुदौ ।। ५२ ॥
चंद्रगुद्धिस्थताम्यां । पिसृष्टो निरगात्ततः ॥ श्लाघमानस्तदौदार्य । स्वभाग्यं तत्र चाऽऽगमे ॥५३ ।। वाचः शौर्यादहो प्राप
महदृष्टयाद्भुतां श्रियं । पिको मधुरगीर्याप । पक्ष्यपीन्द्रादलकृतिम् ॥ ५४ ॥ इत्यादि स्वानुगान् जल्पन् । प्रत्यागच्छत्तथैव
च ॥ सोऽनमत् श्रीपतिं लक्ष्मी-पुरेऽति नवमे नृपम् ।। ५५ ॥ भूभुजा बहुमानाच्च । पृष्टो हर्षोल्लसत्तनुः वृत्तान्तं तं जगौ सर्व
तहानं च पृथक् पृथक् ॥५६ केचिज्जगुः कुमारस्य । दानलीला न चित्रकृत् ।। सूनवोऽनुसरन्ते हि । पैतृकं प्रायशो यतः ॥५॥
॥१२७॥

·महामं निदानग्युः मरम्मोऽयं फिलाऽसिलः ॥ यभूव कर्मभिचन्द्र-युद्धेरेवार्थहेतवे ।। ५८ ॥ भूपोन्थ पिम्मयानन्द-सेदाचहुमी रसैः । भवद्हृदयसघट्टो । यावद्वक्ति न किञ्चन ॥ ५९ ।। तारत् श्रीजयराजस्य । कुमारामानहेतवे ।। प्रधानपुरपाः प्राप्ताः । सन्ति ते गोपुरे प्रभो ॥६०॥ इति द्वाःस्थेन विज्ञप्तो । मुश्चेति स्माह भूपतिः॥ दिव्या- संगरनेपथ्या-स्तेऽथाऽऽजग्मुः सवेनिकाः ।।६१।। युग्मं । भूपं नत्वोपदां कृत्वा । तद्दिष्टेष्वासनेषु ते ॥ आसामासुनिजाकारा- दिमिः पार्पयमोदिनः ।। ६२ ।। श्रीराजयुवराजादि-क्षेमप्रश्नेन मोदिताः ॥ राज्ञा दर्शयता प्रीति । तेऽप्येवं तं व्यजिज्ञपन् ॥६॥ राजस्वमुहृदोर्भद्रं । सपरिन्दपौरयोः ॥ ज्ञापितं वाचिकं ताभ्यां । शृणु स्नेहरसायनम् ॥ ६४ ।। कुमारः श्रीजयानन्दो-ऽस्माकं जीरितसनिमः ।। निनिभप्रतिभाभाजा । त्वयाऽनायि महोन्नतिम् ।। ६५ ।। नैमित्तिकगिरेत्यावा-मज्ञास्वहि ततस्त्वया ॥ सहाऽ- मत्कुलजः प्रीति-राचंद्रा स्थिरीकृता ।। ६६ ।। अथाऽयं प्रेष्यतां प्रीति-क्षीरे यत्स्यात् सिताऽन्वयः ॥ वियोगाऽत्तिप्रतप्तानां । उत्पानामा शीतिमा ॥ ६७ ।। तवोपकाराऽलद्कारो। यावजीवमविच्युतिः।। कुमारपोपमाणिक्य-योगात्प्राप्तो ह्यनर्थ्यताम् ॥६८॥ आवयोस्त्वं तृतीयोऽसि । प्रातैवं च विनिश्चिनु ॥ ततोऽसत्सदृशं कार्य । निवेद्यं सर्वदाखिलम् ॥ ६९ ॥ इत्यारर्णानदद्भूभृद् । भोभो! भवत्कवासुधा ॥ नव्या या पिवतां स्वस्मि-स्तृष्णा वर्द्धयते सताम् ॥७० ।। कुमारगे- पणाघर्थे । सर्व साधु भविष्यति ।। इत्युक्त्या साररत्नाद्य-मलातड्ढौकनं च सः ॥ ७१ ॥ कृत्वाऽथैपोत्तारकादि-चिन्तां सन्मान्य पेनिणा ।। समं प्रेपीकुमारस्य । सौधे तान् मिलनोत्सुकान् ॥७२।। गत्वाऽन्तःसदसं सद्यः । मतिहारनिवेदिताः । आनन्दमेदुरस्वा- न्ता । यावत् प्रणिपतन्ति ते ॥७३॥ कुमारस्तावदुत्थायो-पलक्ष्य च पृथक् पृथक् ।। नुदन् रोमाश्चदण्डैस्ता-नाऽऽलिलिङ्ग मुदा-

·फेलि
মি
सर्गः
११२८
कुलः ॥ ७४ ॥ धौवान् धारालहर्षायै-रासनेपूपवेश्य च || भद्रं पितृव्यपित्रादि-वर्गाया प्रश्नयत्स च ॥ ७५ ॥ भद्रं श्लिष्यति
सांस्तां-स्त्वद्वियोगस्तु याधते ॥ एवं लेखेन जानीही-त्युच्चा तस्मै तमार्पयन् ॥ ७६ ॥ मू रोप्य तमुन्मुधू । कुमारः समवा-
चपत् ।। पितृवर्गवियोगादि-स्मृतिदुःखाश्रुभिः प्लुतम् ।। ७७ ।। तथाहि-
स्वस्ति श्रीसर्वविद्देवं । नत्वा विजयपत्तनात् ॥ श्रीजयः पृथिवीभो । भ्रातृश्रीविजयादियुक् ॥७८॥ पुरे लक्ष्मीपुरे लक्ष्मी-
बिलासप्रौढमन्दिरे ॥ कुमार श्रीजयानन्दं । स्नेहादालिङ्ग्य सस्मयम् ॥ ७९ ।। आदिशत्यत्र कल्याणं । सौवं ज्ञाप्यं च तन्मुदे ॥
कार्य चाऽसाकं राज्यस्य । यत्स ! त्वमसि जीवितम् ।। ८०॥ समं यत्सिहसारेण । केनाऽप्यविदितोऽगमः ॥ खरेणेव हरिस्तत्ते ।
न युक्तः खलसङ्गमः ।।८१॥ यच स्मरसि नाऽस्माक-मधिरूढोऽपि सम्पदं जगतोऽपि स्वभावोऽयं । महतां तु न युज्यते ।८२।
महत्वं हि महान् प्राप्य । प्रीणयत्यधिकं पितॄन्॥विधुः किमुदयं प्राप्य । नोल्लासयति सागरम् ।।८३॥ नयामः कष्टतो कालं । वयं
तय वियोगतः ।। जरद्गया इवाहामो । वोढुं राज्यधुरां न च ॥ ८४ ॥ महोक्ष इव वत्साघ्र । साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ यदि भक्ति-
स्तवाऽस्मासु । दृष्ट्वाऽस्मांस्तत्पयः पिवेः ॥ ८५ ।।
इति लेरास्स तत्वार्थ-मवयुध्य कुमारराट् ॥ ध्यौ सुदुःखितोऽहं ही! ॥ पितृदुःखाकरोऽभवम् ।। ८६॥ वरं ह्यचेतना वृक्षाः
सच्छापाः पत्रपल्लवैः ॥ पान्थान् प्रीणन्ति ये ग्रीष्मे । चण्डांशुकरतापितान् ॥८७।। अहं तु संपदाढ्योऽपि । स्वपितृनपि वार्द्धके ।।
न मुसाकरवं किन्तु । दुःसाका वियोगतः ॥८८॥ तत्संप्रत्यपि गत्वाऽऽशु । सुखाकुर्वे पितृनिति ।। ध्यात्वा स्नानादिकृत्यानि ।
निर्ममेऽतिथिभिः सह ।। ८९॥
॥१२८॥

·वैरिणाज्य स्वरूपेऽस्मि-निसिलेऽपि निवेदिते ॥ दध्यौ राजा कुमारो द्रा-गन्ता स्वमिलनोत्सुकः ॥९०॥ चन्द्रबुद्धयुक्ति-
मंपादि-वाग्भिनिजनरैरयं ।। कथं पितृव्यताताभ्या-माहूतोऽप्या विष्ठति ॥११॥ अयं च मम राज्यस्य । धृद्धिशोभाकरोऽभवत् ।।
न जानेऽनः परं वैरी । स्वजनो या भविष्यति ।। ९२ ॥ सर्वाग्यसुभगस्याऽस्य । दर्शनप्रणयोक्तिभिः ॥ सुखाकृत्कर्मभिश्वाऽभूद् ।
या मे प्रीतिः पुनः कसा? ॥ ९३ ॥ ही! ही! चिन्तामणिः प्राप्तो । हारितो दुधिया मया ॥ अज्ञानादमृतं चौज्झि । यदीदृगू
प्रतिलितः ।। ९४ ॥ अहो! महाप्रभारं यं । पुत्रिका स्तोत्यचेतना ॥ तमप्यज्ञासिपं नाऽहं पुरत्नं विश्वभूषणम् ॥ ९५ ॥ बहुराज-
विरोधादि-पुनींवैधव्यजापदः ॥ पुंचिन्तामणिहानि चो-पेक्ष्य ही! किं कृतं मया ॥९६ ॥ इत्यादिचिन्तासन्ताप-दुःखसद्धना-
वशात् ॥ आसनात्सहसाऽपप्तत् । मूञ्छितः क्षितिपः क्षितौ ॥ ९७ ॥ व्याकुलैर्मन्त्रिभिः शीतो-पचारैः सोऽथ सजितः ॥ पृष्टस्ता-
दृपयुकर्म स्वं । सुदुःसकृदजीहि तत् ।। ९८ ॥ जगाद च स पार्पद्या-नहो! क्रूरः कुकर्मकृत् ॥ अविवेकः कृतमश्व । मत्तो नाऽन्यो
जगत्यपि ॥ ९९ ॥ तदीधर्मणः कर्तुः । शुद्धिर्मृत्यु विना न मे ॥ इत्युक्त्वा खड्गमाकृष्या-मुश्चच्छेतुं निजं गले ॥ ३०० ॥
लब्धलक्षाश्च तं वेगा-दुद्दाल्य सचिवा ललुः ॥ शतबुद्धिस्त्ववक राजन् ! । किमेतदसमञ्जसम् ॥ १॥ जीवातुरसि विश्वस्याऽप्या-
धारो नपसम्पदा ॥ धर्मस्याऽप्युन्नतेः कर्ता । किं मुमूर्पसि मोग्ध्यतः १ ॥ २॥ कस्य भ्राम्यति नो बुद्धिः ॥ कर्मणा को न
पण्डितः॥नाऽमुञ्चद्भातरं हन्तुं । चक्रं किं भरताधिपः ॥३॥ शास्त्रज्ञोऽपि विविक्तोऽपि। कोनमुह्यति कर्मणा।।
तस्यैव हि वशाद्विन्ध । निन्द्यानिन्यप्रवृत्तिभाक्या मृत्युनान च पापस्याशुद्धिः स्यात्तपसा हि सा ॥ पापमात्मगतं कर्म ।
मृत्युथ तनुमानहृत् ॥ ५॥ तदात्मानं गुरूक्तेन । प्रायश्चित्तेन शोधय ॥ तच जीवत एव स्या-त्ततो जीव चिरं प्रभो ॥६॥

·के लि
परिणम्
एकादश
सर्ग.
एकादश
॥१२॥
इत्युक्तोऽपि नृपः फिश्चित् । स्वस्थीभूतोऽपि दुःखतः ॥ रुदन्नानाविकल्पा” । भोजनाद्यपि नेच्छति ॥७॥
तत्स्वरूपमथो ज्ञात्वा । पुण्यस्तस्यैत्य तर च ॥ तातपादौ प्रणम्योचुः । कैपा तेनौचितिः पितः। ॥ ८॥ नातिहर्षवि-
पादौ हि । युज्यते महतां कचित् ॥ वाद्धर्युल्लाससकोचौ । चयापचयजौ न हि ॥ ९॥ न च तेऽल्पोऽपि दोपोज । खलस्यैव
त्वयं प्रभो! ॥ दृढोऽपि भिद्यते बद्रिनित्यं प्रवहताऽम्बुना ॥१०॥ नीचैर्वक्त्रो नृपोऽवादी-नासं दर्शयितुं क्षमे ॥ भवतीनां न च
दृष्टुं । तत्पुयो! ब्रूत दूरगाः ॥ ११॥ योऽहं स्वपुत्रीवैधव्य-मुपेक्ष्याऽऽरप्सि कर्म तत् ॥ जामातुर्भवतीनां च । किमास्यं दर्शयामि
सः ॥ १२ ॥ व्याजदुस्ता मुधा तात! । कोऽयं खेदः पुनः पुनः ॥ त्वयैव सम्पदां प्रौढि-मेवमारोपिता वयम् ॥१३॥ नाऽक-
रिप्यो यदि च्छार-पाठनादि धनव्ययात् ।। तत्कोऽन्वतारयिष्यन्नः । सन्धासिन्धः सुदुस्तराः ॥ १४ ॥ विश्वोत्तमस्य न पत्यु-
र्दानान्मोदय तात! तत् ॥ सिद्यसे हृदि कृत्वैकं । स्खलितं किं विधेर्वशम् ॥ १५ ॥ प्रजाः स्युः कुप्रजाः किन्तु । पितरः कुत्सिता
न हि ।। इति व्यत्यासयन्तीभि-युप्माभिस्तोपितोऽस्म्यहम् ॥१६॥ लज्जे तथापि जामातु-रित्युक्ते भूभुजाऽथ ताः ॥ गत्वा खरूपं
तसरी-माख्याय प्रैपयन् पतिम् ॥ १७ ॥
उदारचरितः स द्रा-गागत्याऽऽनत्य भूपतिं ॥ लजानम्राऽऽननस्याऽस्य-वैलक्ष्यं हर्तुमब्रवीत् ॥१८॥ राजन् ! कन्यात्रयी-
राज्य-दानप्रौढिप्रथाऽमयः ।। मयि त्वदुपकारोऽयं । महाम्बुधिरिवाऽधुना ॥१९॥ स्खलितादेककादसाद् । विधिनुन्नखलोस्थितात् ।।
घत्ते कलुपता धूली-मुटेखि कदापि किम् ? ॥२०॥ युग्मं ॥ विज्ञा अपि न के भ्रान्त्या । स्खलन्ति भनिनो भवे ॥ लोकेऽपि श्रूयते
शम्भु-प्रान्त्या मनोः शिरोच्छिदत् ।।२१॥ विलीयतेऽनुतापायै-श्चित्तोपक्रमजं ह्यघं ॥ भ्रात्रोरन्योन्यमापेभ्यो-(तोपक्रमजाऽघ-
॥१२९॥

·यद् ॥ २२ ।। मुघा ताम्यसि कि राजन्! । स्वकार्याणि कुरुप तत् ।। सुस्थिते त्वयि सर्वाः स्युः। सुस्थिता हि प्रजा अपि ॥२३॥ इति तद्वचनैः फिश्चि-ज्जातानन्दो नृपोऽवदत् ॥ वत्स! त्वद्वाक्सुधावर्षाद्-दुःखतापोऽगमन्मम ॥ २४ ॥ स्युर्मनोवाणिकर्माणि । द्विरूपाणि तवैन चेत् ॥ भवेयुः सोपमानानि । तन्मियो नाऽन्यथा भुवि ॥ २५ ॥ मत्समोऽस्त्यविवेकी न । त्वत्समो भाग्यवान च ॥ तथाऽपि सलसंमर्ग । मा कापीरित्यनर्थदम् ॥२६॥ ओमित्युच्या नृपं नत्वा । कुमारोऽथ स्वधाम्न्यगात् ।। अकामोऽपि नृपः स्नान-पूजाभुत्यादि चाऽकरोत् ।। २७ ।। अकुर्वन् राज्यचिन्तादि । शुद्धिमिच्छन् खपाप्मनः ।। नृपः प्रतीक्षमाणोऽस्थाद् । गुर्ग- गममसक्तधीः ।। २८ ॥ खरारोहादिना स्तेन-रीत्या सिंहवधाय च ॥ आदिदेश भटांस्तेऽपि । तथैवोपाक्रमन्त च ॥२९॥ महा- कुलजतातात-दुःखितासम्भवादिभिः ॥ विज्ञाप्य धीसखैर्भूपं । कुमारस्तममूमुचत् ॥ ३० ॥ अन्येयुश्च पितृन्यादि-मिलनोत्कण्ठुलो भृशं । प्रधानैः प्रेरितो गन्तु-मापप्रच्छ धराधवम् ॥ ३१ ॥ सोऽप्यूचे यास्यसि त्वं -तन्मे प्राणैः समं नज ॥ विना त्वां ते न तिष्ठन्ति । मत्पापोद्वेजिता इव ॥ ३२ ॥ ततो भीतः कुमारोऽचक् । मुक्त्या त्वामस- माहितं ॥न यास्यामि विशेष्यन्ते । त्वत्तः पित्रादयो हि न ॥ ३३ ॥ तं नत्वा चाऽऽगतः सौधे । दध्यौ संप्रति यामि चेत् ।। तदयं प्रियते स्नेहा-द्विशिष्य नवदुःखभाम् ॥ ३४ ॥ स्पृहा राज्येऽपि नैवास्या-ऽधुना तादृग् विभाव्यते ॥ परं मद्गुणवाभि- स्तिष्ठत्येप समाहितः ॥ ३५ ॥ तन्नैतं मोक्तुमर्हामि । स्निह्यन्तमधुनाधिकं । सिंहसारस्तु राज्यार्थ-मेवैवमकरोदघम् ॥३६॥ पितू राज्यस्य पुत्रोऽर्हः । पराभान्यं किमाददे ।। प्रेषयाम्यमुमेवेति । दूनोऽयं मुदितो भवेत् ॥३७॥ ध्यात्वैवं सिंहमाचख्यौ । भ्रातस्त्वं याहि पैतृकी ।। भुंश्व राज्यश्रियं नैष्या-म्यहं तत्रास्पृहोऽधुना ॥३८॥ इत्युच्या व्यसृजत्तं स । प्रधानानपि युक्तिभिः ।। प्रज्ञाप्या- ·फालि चारित्रम् एकादश सर्ग. 1१३०॥ ऽस्मर्त्य विज्ञप्ति । पितृव्याहों समर्प्य च ॥३९॥ कुमारमाद्धिसत्कार-स्नेहवाग्वाचिकादिभिः ।। प्रीताः सिंहयुता जग्मु-स्तेऽथो विजयपत्तने ॥ ४० ॥ नत्वा नृपौ कुमारस्य । वाचिकानि च तेऽवदन् । तदनागमहेतुं च । श्रीपतिक्ष्माधिपाऽऽग्रहम् ॥ ४१॥ ववव सिंहमारोऽहं । ताम्यामालाप्य मोदितः ।। प्रधानापितविज्ञप्ति । राजाथोचैरनाचयत् ॥ ४२ ॥ तथाहि- स्वस्तिश्री जिनमानम्य । विजयादिपुरे वरे ॥ भूपालं पूज्यमाराध्य । पितृव्यं श्रीजयाभिधम् ॥४३॥ निषेव्यं परिवारेण । पितृश्रीविजयादिना ॥ पुराल्लक्ष्मीपुराह्वात् श्री-जयानन्दः कुमारकः ॥४४॥ भच्या प्रणम्य साष्टाङ्गं । मौलिविरचिताञ्जलिः॥विधिना पिनयानम्रो । मुदा विज्ञपयत्यदः ।। ४५ ।। श्रेयो मे पूज्यपादाना । प्रणिधानाऽनुभावतः ॥ प्रसादो भवतां मे ह-द्वारिधावैन्दवं महः ॥ ४६ ।। भरतामद्य लेसान्दो । विप्रयोगाऽग्नितापितं ॥ स्नेहोक्यमृतवर्षेण । सिवा मामुदजीवयत् ।।४७॥ यच्चाऽग्रतोऽपि जीरामि । प्रभागोघ प्रगल्भते ॥ हृदयस्थितपूज्याघि-पद्मशैत्याऽनुभावज ॥ ४८ ॥ मद्वियोगाऽक्षम भूपं । प्रज्ञाप्यं स्वल्पतोऽ- धरैः ।। प्रणयाम्पय॑पादाऽन्जा-स्तदेकच्यानलीनहृत् ॥४९॥ तावत्तत्स्थानमुद्दिश्य । जातभाग्योदयोऽधुना ॥ कुमारः सिंहसारो- ऽस्ति । प्रहितो गुणसंपदे ॥५०॥ प्रसाद्या सततं शिक्षा। पित्रादीना च मे नतिः । शुभंयुः परिवारः श्री-पूज्यानौतीति मङ्गलम्।५१॥ कुमारस्येनि विज्ञप्त्याऽ-नागमेन च वन्धवौ ॥ युगपत्प्रापतुर्हर्प-खेदौ तौ सपरिच्छदौ ।। ५२ ।। अथ ते भूभुजा पृष्टाः । प्रधानपुरुषा जगुः ॥ श्रीपदस्थभूपाल-पुत्रीपाणिग्रहादितः ॥ ५३॥ चरित्रं तत्कुमारस्य । धीरो- दात्ताऽऽनदातयुक् ।। तादृग्दु-सादि सिंहस्य । यथानातं परिच्छदात् ।।५४॥युग्मं ॥ श्रुत्वैतत्तौ सपार्पद्यौ । चित्रानन्दमयौ नृपौ॥ एक 'स्व प्रसाद च तन्मे ' इति प्रसन्तरे । ॥१३०॥ २ दीन ·गगतः मोगे-मनमाऽन्यं निनिन्दतुः ॥५५॥ सन्मान्याऽथ विसृष्टास्ते । ससिंहाः स्वगृहाण्यगुः । समयाणि कृत्यानि । भूपालावपि पातुः ॥५६॥ अन्येयुर्जयराद् दध्यौ । तपोऽहं याति मे वयः॥प्राता गृह्णाति राज्यं न । नाऽदोर्हस्त्वाययौ सुतः॥५७॥ स्वभुजो. पार्जितश्रीगुरु । म राज्याचं किमेति वा । न परोपार्जितं मांसं । भुङ्क्ते सिंहो हि फेरुवत् ।।५८।। स एवाऽत्राऽथवा भावी । राजा पवादपि ध्रुवं ।। न जान्युक्तं विसंगादि । तचरित्राऽनुनादि यत् ॥ ५९॥ सिंहो राज्यार्थमेवाऽत्र । प्रहितस्तेन संभवी ।। पापस्तद- धमेनाऽम्मिन् । तथा यदुरचेष्टन ॥६०॥ असकन्मरणान्ताभि-रापद्भिश्वप्रघट्टितः।। भावी किश्चित्वदोषस्त-द्राज्यमसै ददेऽधुना।६१। तापदस्य मुशिक्षार्थ । स्थापयामि च वान्धवं ॥ चेत्मजाव्यथको भावी । तन्न सोढा कुमारराद् ।। ६२ ॥ राजेत्युरसि सन्ध्याय । सिंहं राज्ये न्यवीविशत् ।। अभ्यर्थ्याऽस्थापयत् प्राग-द्भातरं च कियद्दिनम् ।।६३॥ सिंहोऽपि राज्यसूत्रार्थ-मभ्यर्थ्य तमतास्थ- पत् ।। तस्थौ मोऽपि च दाक्षिण्यात् । सूनोथ मिलनाऽऽशया ॥ ६४ ॥ श्रीमान् जयनृपो गत्वा । वनेऽभूत्तापसव्रती ।। महाजट- गुरोः पार्थे । कृतरत्नजटाहयः ।। ६५ ।। अथ श्रीपतिभूमिभृ-द्राज्याचिन्तापराइमुसः ॥ समयं गमयामास । कियन्तं धर्मकर्मभिः ॥ ६६ ॥ अन्येार्वनपालस्तं । प्रणम्पयं व्यजिज्ञपत् ।। स्वामिन्! धर्मप्रभः सरि-स्तवोद्याने समाऽगमत् ॥६॥ राजा प्रागपि संवेगी। मत्वा गुर्वागमं मतं ॥ शर्कराक्षेपारधीरे । ददेऽस्मै पारितोपिकम् ।। ६८ ॥ कृत्वा सकलसामग्रीं । गजारूढो महेन्द्रवत् ।। कुमारशेष्ठिसामन्त-मन्व्यादिप- रिवारितः ॥ ६९ ।। धृतच्छनथलचार-चामरो नागरैः सह ॥ अगात्सान्तःपुरो नन्तु-ममुं वाद्यैर्नदनमः ॥७० ॥ युग्मं ॥ गजा- दुत्तीर्णान् दृष्टौ । पञ्चधाऽभिगमादिकृत् ॥ स त्रि प्रदक्षिणीकृत्य । तं नत्वा सपरिच्छदम् ।।७१॥ सपौरः सपरीवारो । यथास्था- ·जयानन्द फयलि चरित्रम् एकादश सर्ग नमुपाविशत् ।। धमेलाभाऽऽशिपानन्ध । तं गुरुधममादिशत् ।। ७२ ॥ युग्मं ॥ "दायकं सकलसौख्यसंपदा-मापदा भरभुवां विनायकं ॥ हे जना! भजत धर्ममार्हतं । तेन चाऽऽशु शिववासमर्हत ॥७३॥ विद्विषां सुहृदां चापि । विभागो यत्र नाप्यते ॥ बाह्यानामान्तराणा वा । भवे तत्र कुतः सुखम् ॥७४॥अन्तर्द्विपो हि मोहाद्या। जनकायाश्च तद्वशात् ॥ भवेत्राऽन्येषु चैषु स्यु-स्तत्तान् विजहितोचमाः! ॥७५|| संवेगाद्याच मित्राणि । सुगुर्वाद्याश्च तद्वशात् ।। भवेघाऽन्येषु चैपु स्यु-स्तत्तान् भजत सत्तमाः ॥ ७६ ॥ एवं दुःखमयोऽयं स्या-न भयाय भवो रिपुः ॥ निर्ममस्त्यक्तसंगश्च । शिवशर्मणि लीयते ॥ ७७॥" इत्यादिदेशना श्रुत्वा । जानत्रयनिगुरो ॥ प्रबुद्धा बहवो भव्या । जिनधर्म प्रपेदिरे ॥७८ ॥ केचित्तत्र श्राद्धधर्म । यति- धर्म परे पुनः ।। मेजुः सम्यक्त्वमेके-ऽन्ये तु कन्दाद्यभिग्रहान् ॥७९॥ भूपचाऽत्यन्तसंवेगा-ध्यौ बाह्योऽपि ही! मया ॥ द्विपन् सुहम नाऽवोधि । कथं लक्ष्यौ तदन्तरौ १ ॥८०॥ ततः सर्व परित्यज्य । बाह्याऽन्तरपरिग्रहं ॥ जैनी दीक्षां गृहीष्ये यद् । विमुच्ये- ऽसिलशावात् ।।८१॥ पिचिन्त्येति गुरुं स्माह । प्राजिष्यामि वोन्तिके ॥ राज्यसूत्रं विधायाऽऽशु । गुरुः साहेप्टकद्भव ॥८२॥ ततोऽसौ सौधमागत्य । राजवान् प्रयोध्य च ॥ पुत्राऽभावात्कुमारेन्द्रं । बलाद्राज्ये न्यवीविशत् ॥८३॥ शिक्षयित्वा च तं तेन । कृतनिष्क्रमणोत्सरः॥मासं चाऽमारिमुद्घोष्य । सद्धं नाना [सुष्टुः] प्रपूज्य च।।८४॥ चैत्येष्वष्टाह्निकापूजां । कृत्वा दीनान् प्रतर्प्य च ॥ वैराग्यैकमयैः सूरे-देशनावचनैश्च तैः ॥८५॥ प्रबुद्धै राजपुत्राद्यैः । सहितः पञ्चभिः शतैः॥ प्रबुद्धानां च राज्ञीना पञ्चशरपा समन्वितः ॥ ८६ ॥ निर्ममो राज्यदारादौ । विषयादिषु निःस्पृहः ।। हृदुद्गतविवेकार्क-प्रास्तमोहतमश्चयः ।।८७॥ स्नाना- ॥१३१ ·दिमालाचार-पूर्व सङ्गिभूपितः ।। गजारूढः सितच्छन-चामरश्रेणिराजितः ।। ८८ ॥ पदे पदे दददानं । वाघनादनदनभाः ॥ प्रगंमामुपरेः सः। स्वजनः परितो घृतः ॥ ८९॥ गीयमानो मृगाक्षीभिः । कलैर्धवलमङ्गलैः ॥ गजाऽश्वभटकोटिभिः । सर्वतः सु- पमान्वितः ।। ९० ॥ पट्यमानगुणो वन्दि-गायकैर्विविधं पुरः ॥ वीक्ष्यमाणः समन्ताच । संस्तुवजनकोटिभिः ॥ ९१ ॥ स्तूय- मानोऽपि गीर्वाण-महासचचमत्कृतैः ।। गोत्रयुद्धनरस्त्रीभि-राशीभिरभिनन्दितः ॥ ९२ ॥ गत्वोद्याने क्षमयित्वा । सर्वान् लोचं विधाय च ।। गुरुं व्यजिज्ञपन्नत्वा । भवान्धेस्तारयाऽऽशुनः।।९३॥गुरुणाऽथाऽऽगमोक्तेन । भव्यभन्यासहस्रयुक् ॥ विधिना दीक्षितः शिक्षा । ग्राहितोपदेशतः ॥२४॥ श्रीजयानन्दभूपाया । गुरुं नव्यमुनींच तान्॥नत्वा जग्मुर्यथास्थानं । मुखरास्तद्गुणस्तपैः।९५) अधीयन् सोऽध सिद्धान्तांस्तपो द्वादशधा सृजन् । विहरन् गुरुणा साकं । गीतार्थोऽभूत्क्रमान्मुनिः ॥ ९६ ॥ योग्यं मत्वाऽन्पदा गरि-पदे न्यास्थद्गुरुवा तं ।। ददौ परिकरे चाऽसै । सहमजितान्मुनीन् ॥ ९७ ॥ ततोऽयं बोधयन् भव्यान् । विह- रत्यभितो भुनि ॥ योगप्रभावतो लब्ध-बहुलब्धिसमृद्धिभिः ॥९८॥ सूरिः प्रभावयन् जैनं । शासनं योगशुद्धितः ।। उत्पन्नकेवलो भोक्ता । क्रमाच्छिवसुराश्रियम् ।। ९९ ।। युग्मम् ।। अथाऽयं श्रीजयानन्द-नृपतिर्नुपसेवितः ।। साधयन् विविधान् देशान् । पर्द्धते राज्यसंपदा ।। ४०० ॥ स प्रौढिं परमां प्रौढै-श्वर्योऽर्हद्धर्ममानयत् ॥ भयाभावकराल्पत्व-नयदानावनादिभिः ॥ १ प्रजास्तथा गुसाफाी-यथा स्वासिनोऽप्यमः ॥ स्वःपतिं च न मन्यन्ते । तृणायाऽपि सदोन्मुदा ॥२॥ युग्मम् ॥ अन्यदोद्यानपालस्तं । भूपं नत्वा न्यजिज्ञपत् ॥ पितरौ ते नृपोद्याने । प्राप्तौ स्तोऽल्पपरिच्छदौ ॥ ३ ॥ श्रुत्वेत्याकस्मिका:- नन-पृष्टिन्यायातदागमं ॥ मन्यानोऽस्मै ददौ दानं । महर्पोच्छ्वसत्तनुः ॥४॥ ततोऽचालीदथो भूपः । पद्भ्यां तद्दर्शनोत्सुकः ।।

·जयानन्द कालि বিম एकाद ३१३२॥ प्रत्यैक्षिष्ट यथा नेभं । नाऽश्व न च परिच्छदम् ॥ ५॥ गत्वोद्यानेऽनमद्वप्तु-हाः क्षालयन् पदौ ॥ उत्थाप्य दृढमालिङ्ग्य । घातवान्मूर्भि सोऽपि तम् ॥ ६॥ जनन्यप्येवमेवाऽस्मै । शतशोऽप्याशिपो ददौ ॥ सर्वेऽप्यानन्दमापुश्च । क्षेमप्रश्नादिभिर्मिथः॥७॥ मत्वैतद् द्रुतमागत्य । वध्वस्तिस्रोऽप्यथाऽनमन् । मुदा श्वसुरयोः पादान् । सभक्तिसपरिच्छदाः ॥८॥ता वीक्ष्य गुणखानीस्तौ । यमानन्दमयापतः ॥ तस्य कोट्यंशमप्यावि-चक्रतुर्नाऽऽशिपां शतैः ॥९॥ अथाऽऽगतयलो भूप-स्तातमारोध सिन्धुरे ॥ वधूभिः पर्युपास्यांप्रिं । मातरं तु सुखासने ॥१०॥ तं स्वहस्तधृतच्छत्रं । महे- न्द्रमिय गौरवात् ।। पुरे जितस्वरि श्रीभिः । सौधे प्रावेशयन्निजे ॥११॥ सिंहासने तमध्यास्य । पादपीठे स्थितः स्वयं ॥ उत्सङ्गे तत्पदौ न्यस्य । भृशं सम्यानरञ्जयत् ॥ १२ ॥ अथो कृतोपदान् राज-चर्यान् पौरान् परानपि ॥ सदालापाहदानाद्यैः ॥ सत्कृ. त्याऽलं विसृज्य च ॥ १३ ॥ विज्ञप्तेऽवसरे तात-मुतौ तदधिकारिणा ।। चक्रतुः स्नानजैनार्चा-भुक्त्यादि सपरिच्छदौ ॥१४॥ मुतोऽथावसरेयाक्षीत् । पितरं स्नेहभक्तितः ॥ किमित्याकस्मिकस्ताता-गमोऽल्पर्द्धिपरिच्छदः ॥ १५॥ दुःखाश्रुमिथडक् साह । जनकः शृणु वत्स हे! ।। राज्यं प्रदाय सिंहाय। भ्राता मे तापसोऽभवत् ॥१६॥ तेनैव सह यान्तं मां । राज्यसूत्रार्थ-मात्मनः॥ मिहोऽम्पर्थ्य भृश भक्ति-विनयाभ्यामतास्थपत् ॥१७॥ स च दर्शयते भक्ति । मयि वात्सल्यधारिणि॥ कालेनाऽपि तु नाऽजानां तस्य मायापिनो मनः ॥१८॥ स मामन्येयुरालोच-मिपादाबद्रहः ॥ एक एवाऽगमं चाऽहं । विश्वासानिजकर्मभिः ।।१९॥ स प्रार रनिवसामग्या । मटैर्माऽद्रागुदायुधैः ॥ बन्धयित्वाऽक्षिपद् गुप्तौ । तत्रैव च तवाऽम्बिकाम् ॥२०॥ मद्भक्तांच भटान् कांश्चि-चारकेषु पृथर प्रथम् ॥ विश्वास्याऽचिक्षिपदध्ध्या । नंष्ट्वा केपि त्वगुः क्वचित् ॥ २१ ।। सोऽलुलुण्टन्ममाऽऽवासं । देशं चक्रे तथाऽऽ. ॥१३

·रममा । तिहामि च्छोटिनस्तत्र । रक्ष्यमाणोऽभितो मटैः ॥२२॥ धियाजानां च तद्धतुं । प्रजा मय्यनुरागिणीं ।। स विभाव्य
मगन्यधी-अंग्रभीत्या तयाऽकरो ।। २३ ।।
अधानि गरदत्तो मे । वीरदत्तच सेकौ ॥ अत्यन्तं मयि तौ भक्तौ । तदा नंष्ट्वा कथञ्चन ।। २४ । सुहृदो धीरराजस्य ।
मेरास्प महीभुजः।। तदनातं दधानस्य । भक्तिमेकान्तिकीं मयि ।।२५।। धाम्न्यस्थातां परीक्ष्येत । मैत्री काले हि तादृशां ।। अदा-
पएन गुरना ! याद गुप्तिं च गद् गृहात् ।। २६ ॥ त्रिभिविंशेपकं ।। सप्रियोऽहं तया नीत-स्तैगृहे निशि नैपुणात् ॥ स्वामि-
भक्तिहिं मा काले । या प्राणायनपेक्षिणी ॥ २७ ॥ प्रागेव कतसामग्या । सर्वे नट्वाऽगमाम च ॥ सुस या हि क्रियाः सर्वाः ।
मगर्विपमा अपि ।। २८ ॥ यदु-रथस्येकं चक्रं फणिनियमिताः सप्त तुरगा । निरालम्बो मार्गश्वरणरहितः
मारपिरपि ।। रविर्यात्येवाऽन्तं प्रतिदिनमपारस्य नभसः। क्रियासिद्धिः सत्त्वे वसति महतां नोपकर्णे॥२९॥इति.
सहदम्पैस्ततो पीर-गरवीरों टः सह ।। सङ्केतान्भिलितैः काऽपि । कैश्चिदन्यैरपि द्रुतम् ॥३०॥ पूर्वसजितवाहादि-सामग्याज्जैव-
मागमं । मुखेनैव च यद्भक्ताः। प्रायः सर्वत्र सन्ति मे ॥३१॥ कैचिवद्यापि मे सन्ति ।गुप्तिषु स्वजनादयः॥ तेषां सारामथो कतुं। त्वं
पत्म! प्रभुरहसि ॥३२॥ इति श्रुत्वा कुमारोऽपि।खेदाश्चर्यप्रमोदभाक् ।। ऊचे सिंहस्प दौर्जन्य-महो अप्युपकर्तरि ॥३॥ प्रायः पाय-
पिताऽम्भोऽपि । पितेवाऽऽराध्यते सता असकृत्माणदातापि। खल.रीव दृश्यते॥३४॥ किञ्च-धूमः पयोधरपदं
फरमप्यवाप्या वर्षाम्बुभिः शमयति ज्वलनस्य तापं ॥ देवादवाप्य खलनीचजना प्रतिष्ठां । प्रायः स्ववन्धुजनमेव
तिरस्करोति ।। ३५ ।। मा विपीदत्ततः पुत्रे । त्वदाईकवशे सति ।। सारां साधु करिष्यामि । धृतानां सत्वरं पितः। ॥३६ ॥

·जपानन्द কবি বভিন্ন एकादश सर्ग. ॥१३३॥ अपकर्तुश दास्यामि । शिक्षा भिक्षा च नी कृतेः ।। प्रसाद चोपकर्तृणां । महासन्मानदानतः ।। ३७ ॥ इत्युक्त्या तातमानन्ध । जीनाऽहूयाऽथ तान् भटान् ।। तत्सत्चस्वामिभक्यादि-गुणास्तुष्टाव पन्दिवत् ॥ ३८॥ सत्कृत्य सकुटुम्बास्तान् । वस्त्रालंकरणा- दिभिः ।। प्रत्येकं देशदानश्च । तुष्ट. प्रभुरपिरिणत् ॥ ३९ ॥ यदुक्तं-सुवर्णपुष्पां पृथिवी-मुच्चिन्वन्ति नरास्त्रयः॥ शूरश्च कृतवियश्च । यश्च जानाति सेवितुम् ॥ ४०॥ ततस्तुष्टा विसृष्टाश्च । गत्वा राज्ञा भटैः सह । देशास्तेऽप्यात्मसात्कृत्वा । भूपौ तौ पर्युपासते ॥ ४१ ॥ अन्येपामपि भूपोऽदाद् । ग्रासं पिना सहेयुपा । निग्रहीतुं सिंहसारं । स्वाश्च मोचयितुं ततः ॥४२॥ नियादिपुरे गन्तु-काम व्यचिन्तयत् ।। राज्यभ्रंशभिया दुष्ट । पितर्येवमचेष्टत ।। ४३ ॥युग्मम् ।। मयैवाऽस्थाप्यसौ राज्ये । सम्प्रत्येर ततः कथं । निगृहामि द्रुतं दाना-ऽऽदानाम्या स्या हि निष्कलः ॥४४॥ लेखेन ज्ञापयित्वा त-न्मोचये सजनादिकान् ।। शक्तः स्थापयितुं फेर-हरेहेत्वा किमाऽऽमिपम् ।। ४५ ।। स न मुश्चति चेत्तत्तं । निगृह्णन् स्यां न दोपभाम् ॥ श्वानोऽपि ताड्यते स्खोऽपि । न कि क्षीरे पिटालयन् ।। ४६ ॥ ध्यात्व मत्पितुः प्रेष्यं । सर्व यल्लुण्टित त्वया ॥ विमुच्य द्वार पहेयाश्च । सत्कृत्य स्वजनादयः ॥४७॥ नो चेत्त्वां नि- ग्रहीप्यामि । स्धेयं सजतया युधि ।। इति लेसेन सिंहस्य । दूताऽऽस्येनाऽप्यजिज्ञपत् ॥ ४८ ॥ ज्ञात्वा तल्लेखदूतोक्तं । सिंहसार- स्ततो भिया । स श्रीविजयस्य स्वं । सत्कृत्य स्वजनादि च ।। ४९ ॥ प्रैपीत्सप्राभृतं सद्यो । देशं विजयभूभुजः । तत्सात्कृत्वा च पिनप्ति-दूताम्या तद्वयजिज्ञपत् ॥ ५० ॥ युग्मम् ।। दृष्ट्वागतं च तत्सरं । पितापुनावहप्यतां ।। प्राच्यं स्वं स्वजनादिभ्यो। देशं श्रीविजयस्त्वदात् ॥५१॥ मुतोऽन्येद्युः पितृभ्या च । प्रोचे विजयपत्तनात् ॥ आरम्य निर्गमादत्स।वृत्तं स्वं ब्रूह्मशेषतः ॥५२॥ ॥१३३ ·मूलनोग्य चरित्र म-मपिपपुरपि स्वयं ।। पिनाऽऽनोल्लङ्घनमीरुः । वुमारोऽवग् यथायथम् ॥५३॥ नानापाढावदाताख्या पहागपरमाभितं ॥ निगम्य पितरौ तब । तमानन्दमवापतुः ॥ ५४ ॥ अमास्तहृदयाम्भोधौ । तवृत्तोक्तिप्रणालकैः ॥ उद्- भान्तो यः पुरे देश । पृथिव्यामपि विस्तृतः ॥ ५५॥ ततः श्रीविजयस्तर ।। पुत्रभक्त्या चमत्कृतः ।। सत्कृतः सर्वराजन्यैः । सु- गमास्ने महीधरः ।। ५६ ।। तदनजस्तु भूजानि-र्जयत्यानन्दितप्रजः । सप्ताङ्गराज्यं सुप्राज्यं । भुञ्जानः स्वभुजार्जितम् ॥५७॥ परलो ययग पुजओ । रजिताऽशेषभूतलः ॥ सर्वोत्कृष्टनयैश्चर्य-प्रभूतो विस्तृतो भुनि ।। ५८ ॥ अन्यदा गुपिनीतत्वाद् । भक्या प्रीत्या च पूरितः । स्वपिने तन्निजं राज्य-माग्रहाद्वयतरत्स च ॥५९॥ उत्तमत्वानिरी- हत्या-गुणिनामग्रणी मणि-।। पुरैकप्रेमदाक्षिण्या-दुल्लंघयितुमक्षमः ।। ६० ॥ राजा श्रीविजयस्तस्याऽनिच्छयाऽपि प्रपद्य तत् ॥ हमारं श्रीजयानन्दं । वलादेकान्तवत्सलम् ॥ ६१ ॥ प्रत्यपादयदानन्दा-चौरराज्यमखण्डितं ॥ सर्वथापि परै सर्वे-रनुल्लंधित- भागनम् ॥ ६२ ।। समसिंहासनासीनौ । समवेषविभूषणौ ॥ समानरूपसौन्दर्यो। समाननयतेजसौ ॥६३।। भीमकान्तोन्नतत्वाद्यैः। गलोकोत्तरर्गुणैः ।। समौ समौनौ पापोक्तौ । युक्तौ सर्वयश श्रिया ।। ६४ ॥ कृताद्विरूपदेवेन्द्रा-डॅन्दुस्मरमुरारिवत् ।। युग्मि- सौन्दर्यसझाल्यो। दृश्यते युगपउनै ॥६५॥ विभिविशेषकं ॥ एवंद्वयोर्महैश्वर्य-लक्ष्मीलालितपादयोः मिथः पृथुतमस्नेहो-लौकिकोऽ- पद्धता निशम्॥६६॥अन्येाविजिगीपुत्वाद् । राजचूडामणियुवा ।। चिन्ता न्यस्य पितर्यस्य। राज्यस्य निखिलस्य च।।६७॥स्वयं च श्री जयानन्दः । शजिद्विक्रमो नृपः । भूपान्मध्यमखण्डस्थान् । लीलयाऽसाधयदहून् ॥ ६८॥ राजा चक्रपुराधीश-थक्रसेनोऽति- विक्रमी ॥ जयी जयपुरक्ष्माभृ-द्विपक्षक्षोददक्षिणः ॥६९।। जयन्तीनगरीनेता । जयन्तः शानवाऽन्तकृत् ॥ पुरन्दरपुरत्राणं । नरेन्द्रो

·फालि
चरित्रम्
एकादच
सर्ग
१३४
नरकेमरी ॥ ७० ॥ शूरः सूर्यपुरस्वामी । नन्दो नन्दिपुरेशिता ॥ भीमो भोगवतीभा । कोशलेशः सुमङ्गलः ॥७१।। अन्येऽपि
पृथिवीचन्द्र-कलाचन्द्रकपादयः ॥ भूभुजः साधितास्तेन । विहिताः स्वस्य सेवकाः ॥ ७२ ॥ पञ्चभिः कुलकं ॥
एव प्रसाध्य भूपालान् । भूयसः सुमदोत्तमान् ।। महासैन्याब्धिरागात्स । सोत्सवं स्वपुरेऽन्यदा ॥ ७३ ॥ प्रणम्य पितरं
भक्या । सेवमानः सुमानसः ॥ स्वीकृत्य राज्यचिन्ता स्त्रं । राज्यमुन्नतिमानयत् ।। ७४ ॥ युग्मं ॥ ततोऽसौ राजराजेति । नृपेषु
विरुदं वहन् । प्रसिद्धि परमां प्राप । गीयमानगुणो भुपि ॥ ७५ ॥ श्रीविशालपुरेशाद्याः । क्रमात्तवृत्तसंश्रुतेः॥ जामातरमभि-
मान-स्तं विज्ञाय मुदं दधुः ।। ७६ ।। कुमारः श्वसुरेम्योऽथ । परिणीताः पुरा निजाः ॥ प्रेष्य लेखानभिज्ञान-गर्भानानाययत्
प्रियाः ॥७७॥ प्रभुत्वेनाऽपि सेव्योऽयं । स्वाजन्यात्सेवितो वरं ।। ध्यात्वेत्यानीय ते पुनी-पिंपन् विहितोपदाः ॥७८|| तथाहि-
श्रीविशालपुरानीश-स्तनयां मणिमञ्जरी ।। श्रीविशालजयः सान्तःपुरोऽभ्येत्य समापिपत् ॥ ७९ ॥ एवं हेमपुराद्धेम-प्रभः सौभा-
ग्यमअरीं ॥ तथा पमरथः सान्तः-पुरो विजयसुन्दरीम् ॥८०|| कमलप्रभभूपश्चाऽ-नैपीत्कमलसुन्दरीं ॥ता सोऽप्याश्वास तद्योग्या-
वासग्रासरपिरिणत् ।। ८१ ॥ राज्यं स्वं पितृसात्कृत्वा । स कुमारनराधिपः । इष्टैः कलाविलासाचै । रमते रमणीयुतः ॥ ८२ ।।
धमुराः सपरीगरा । जामाश्रीचमत्कृताः ॥ ताम्यां सक्रियमाणाः स्व-निभेऽस्थुस्तत्पुरे कियत् ।। ८३ ।।
अन्येयुः श्रीजयो भूपः । सह पिनादिभिन्पैः। अध्यास्त बहिरास्थानी-सभा सम्यालिसुन्दराम् ॥ ८४ ॥ तत्र देशान्तरा-
किश्चि-दागाद्गायनपेटकं ॥ सुकण्ठस्तत्र मुख्योऽस्ति । गाताऽतिमधुरध्वनिः ।।८५।। तस्य रूपाऽतिरम्भाऽस्ति । मिया सर्वकलो-
तरा ।। पिशिष्य चाऽशु सद्गीव-कृतिगाढविचक्षणा ॥८६॥ सा पद्मस्थभूपाल-द्विकन्याचरिताऽनुगं । गीतं कृत्वा तदा भर्ना । सह
॥१३४॥

·गातुं प्रचक्रमे ।। ८७ ॥ लव्या भिल्लप्रदानादि । ज्यायस्याऽस्तु करग्रहात् ।। आरभ्य चरितं पुत्र्या । जगौ गातृग्रहावधि ॥ ८८॥ ततः पार सुखदुःखौघ-सस्मृत्या रुरोद सा ॥ तद्गीतरसभङ्गं च । सुकण्ठो वीक्ष्य ता जगौ ।।८९॥ तुहगीअगुणेण रंजिआ। सुचिरं सुंदरि! कामदा पया ॥ कह रोइसि दुत्थिया खया । वसरे नो सुलहो खणो पुणो॥१०॥ निरुध्य रुदितं साऽपि । कथश्चिद्गद्दध्वनिः ॥ गीतगानच्छलादेवे-त्यगायज्जनचित्रकृत् ॥ ९१ । तथाहि-किह पउमपुरं किह पउमरहु- किह पिअडाभंगिण भिल्लगहु ॥ जयसुंदरि गायणधरिहिं गया। हह ! गायइ घणकाज दइवया ॥ ९२॥ श्रुत्वैतत स्वधवाहादि । पद्मा राज्ञी सविस्मया ॥ यावत्ता वीक्षते तावत् । सामुपालक्षयत् सुताम् ॥९३॥ वत्से ! वत्से ! कथ क्याऽसी-त्यादि सा ब्रुवती द्रुतं ।। तामुपागात्ततः साऽपि । तत्पदोरुत्थिताऽपतत् ।। ९४ ॥ उभे अपि मिथः कण्ठे । विलग्याऽ- रुदिता च ते ॥ राजा पद्मरथोऽप्येता-मुपलक्ष्य सुतामुपैत् ॥ ९५ ।। एपाऽपि रुदतोऽस्याऽपि । गृहित्वाऽघि ततोऽरुदत् ॥ तेपा च रुदितैज्ञे । कारुण्यैकमयी सभा ॥ ९६ ॥ अयुभुत्सन्त तवृत्तं । सभ्याः सर्वे सविस्मया ॥ अप्राक्षीत्तानथाऽऽकार्य । किमेतदिति भूपराट् ॥ ९७ ॥ निरुध्य रुदितं धैर्या-त्ततः पद्मरथोऽवदत् ।। कन्ये स्वामिन्नभूता मे । समस्या चार्पयं तयोः ॥९८॥ मचित्तप्र- तिकूलार्थ--तत्पूर्यादिकुधा तदा ॥ प्रादा ते कूटभिल्लाय । लघ्वीमित्यादि ते स्फुटम् ॥९९|| स्वाभिप्रेतसमस्यार्थ-कथनादिजतु- टितः ॥ नरकेसरिभूपाङ्ग-भुवेऽदा जयसुन्दरीम् || ५०० ॥ स्थापितः कियतो घलान् । जामाता नरकुञ्जरः ॥ सप्रियः सत्कृतोऽथ स्वे । पुरन्दरपुरेऽगमत् ॥ १ ॥ उपालक्ष्यऽधुना चैपा । गायन्ती जयसुन्दरी ॥ जाने गीताऽनुसारेण । दुखाऽवस्थामगात्सुता ॥२॥ व्यक्तं वृत्तान्तमस्या न । वेम्येपैव हि वक्ष्यति । ततस्तातेन पृष्टाऽऽख्यत् सवृत्तं जयसुन्दरी ॥ ३ ।। तथाहि-

·जलि
गरित्रम्
एकादशम
.
सग
तदा वात! समं भने । प्राप्ताऽहं श्वासुरे कुले ॥ मत्पतिश्च मदासक्तो । रमते भोगशर्मसु ॥४॥ अन्यदा स वसन्तत्तौं। कुसुमा-
करनामनि ॥ क्रीडोद्याने पुराकोश-दूयस्से नन्दनोपमे ॥ ५॥ विधाय विविधान् केलि-गृहान् चालुकभित्तिकान् ।। सच्छन्नान्
कुमुमस्रग्भी-रम्मास्तम्भालिगन्धुरान् ॥६॥ कामस्येव गृहेष्वेषु। नासद्वयपिवत्सया ।। सर्वागभोगसामग्र्या। परिवेश मया समम् ।७।
दूरम्यैः सुमटै रक्ष्य-माणवेटीगणैर्वृतः॥ वारस्त्रीगीतनाट्यादि-लीनश्चिक्रीड सोऽन्यहम् ॥८॥ नारीकुञ्जरसन्नारी-गणैस्तस्येति खेलतः।।
भोगासक्तस्य यदैवा-दन्यथाऽजनि तत् श्रृणु ॥ ९ ॥ सहस्रकूटशैलेशो । महासेनापल्लिराट् ।। पुरं लुण्टायितुं किश्चि-दचलझिल्ल-
सैन्ययुस् ॥ १० ॥ हेरिफैम्यः मुरक्षं त-द्विजाय व्यर्थफेरकः ॥ वलमानः कुमारं तं । ज्ञात्वा वनमवेष्टयत् ॥ ११ ॥ त्वजामाता
समैन्यस्ता-बाहलान्निश्ययोधयत् ॥ शृङ्गनादनददिक-भग्नस्तैः प्रचलैस्ततः॥१२॥ नष्टे चासिन् ससैन्ये ते । केलिगेहानलुण्ट-
यन् ।। श्येनेन करपिकीव । भिल्लेशेनाऽहमादिपि ॥१३॥ मुदा पल्ली ससैन्योऽगा-द्विपण्णा स जगौ च मां ॥ प्रबले मयि पल्लीशे।
पत्यो क्रीड यथारुचि ॥ १४ ॥ शीलभंगभियाऽरौत्सं । ततस्त्र्यहमुपोषिता ॥ अतः स साह भुंन त्वां । दास्ये पत्ये धनेन
यत् ॥ १५ ॥ फिश्चिजातसमाधाना । भोजनादि व्यधां ततः ॥ अशङ्कत सपत्न्याश्च । शल्यं भिल्लपतेः प्रिया ॥ १६ ॥ नगालि-
मुलभौपघ्या-पूर्ण सा भोज्यगं ददौ ॥ तज्जलोदरिणी जाता। प्रापं जीवितसंशयम् ॥१७॥ वैद्यौपधाद्यभावेन । 'कल्या नैपात्र
गायिनी ॥ इति ध्यात्या मुण्ठाय । तर चाऽऽजग्मुपेऽन्यदा ॥१८॥ ददौ मामुपचर्यायै । प्रीतिदानधियाऽपि च ॥ तद्गीतरञ्जितो
मिल्ल-पतिः परनीतं चिदन् ॥ १९ ।। युग्मं ।। रूपलुब्धोऽग्रहीत्सोऽपि । सुवैद्यात्कल्यताशया ॥ साऽहं विजयखेडाह्वे । पत्तने च
२ नीरोग
॥१३५॥

·समागमम् ॥ २० ॥ सोऽसिन् सुमतिवडुन । द्रव्यैर्मामचिकित्सयत् ॥ रोगमूलानि स ज्ञात्वा । विरेचा?रपीपटत् ॥ २१ ॥ तं सत्कृत्य सुकण्ठो मां । चक्रे प्रणयिनी मुदा ॥ विशिष्याऽध्यापयद्गीतं । प्रागप्याप्तां कलोच्चयम् ।। २२।। गायामि सह पत्याऽहं । लभे सोऽनर्गठं धनं ॥ भूपादीन् रञ्जयन्नेवं । सुकण्ठो धनवानभूत् ॥ २३ ॥ मत्वाऽथ श्रीजयं भूपं । प्रौढं बहुनृपाऽन्वितं ॥ उपस्थिता- ऽद्य गानार्थ । लब्ध्वा बहुदिनैः क्षणम् ॥ २४ ॥ तातादीनत्र मत्वाच | जिज्ञापयिपयाऽऽत्मनः ।। स्वचरित्रात्मकगीत-मगायं निर्मितं स्वयम् ।। २५ ॥ विदितं तेऽग्रतः सर्व-मथो विजयसुन्दरी ॥ ताग्भिल्लाय या दत्ता । कथमासीत्क्य चाऽस्ति च ॥२६॥ ऊचे पद्मरथो भिल्लो । न सः किन्तु नृपाऽत्मजः ॥ निजभाग्यपरीक्षार्थ । तादृग् रूपं तथा व्यधात् ॥२७॥ कृतपूर्वाऽवदाता- लि-र्मद्वन्धादिर्जगजयी ॥ राजेन्द्रः श्रीजयः सोऽय-मेव श्रीविजयाङ्गजः ॥ २८॥ इयं च वामपावस्था । भूपस्य स्नेहमानभूः ॥ सर्वपत्न्युत्तमा सा ते । खसा विजयसुन्दरी ॥ २९ ॥ अड्गुल्या दर्शितामेपा । यावत्तामप्युपागमत् ॥ साऽपि चोत्थाय तावच । कण्ठलग्नाऽरुदत्स्वसुः ॥३०॥ निरुद्धय रुदितं चाख्य-दाढं तां जयसुन्दरी ॥ स्वसर्धन्यासि या शुद्ध-शीलैवं प्राप च श्रियः ॥३१॥ श्रीदेवगुरुधर्माणां । माहात्म्योक्त्यां त्वयैव च ॥ समस्या पूरिता तात्त्वि-क्यलम्भि च फलं तथा ॥ ३२ ॥ मया नास्तिकवादोप- हतया तु यथातथा ॥ अपूरि पितृचाटूक्त्या । तदभूवं विपत्पदम् ॥३३॥ न प्रसादाप्रसादाभ्यां । राजादेः सुखदुःसभाक् ॥ किन्तु स्वपुण्यपापाभ्यां । सर्वोऽत्राऽऽवां निदर्शनम् ॥३४॥ इति श्रुत्वा नियुद्धथैत-वृत्तं सर्व तयोर्नृपः॥ श्रीजयोऽयूयुधत्सम्यान् । धर्मा- धर्मनिदर्शनात् ।। ३५ ॥ तुष्टुवुश्वाहतं धर्म । जनाः सर्वेऽपि विसिताः। सुकण्ठायार्थितं दत्वा । श्रीजयोऽमूमुचच ताम् ॥ ३६॥ पित्रे समर्प्य पुत्रीं तां । स्वगृहान्तर्विवेश सः ॥ शास्त्रोक्तविधिना चैतां । संशोध्याऽस्थापयत्पिता ॥ ३७॥ नरकुञ्जरमाकार्य ।

·जयानन्द
फेयलि
মুমি
एकादशमः
सर्ग.
॥१३६॥
समये तत्पुरादथ ॥ सोपालम्भं ददौ तस्मै । नृपेन्द्रो जयसुन्दरीम् ॥ ३८ ॥ सोऽपि च श्वसुरादिभ्यो । लज्जमानः प्रियान्वितः॥
वीराभिधे पुरे स्वेगात् । पत्नीप्राप्त्या मुदा द्रुतम् ॥३९॥ मिथः सत्कारसंवृद्ध-प्रीतयोऽन्येऽप्यगुर्नृपाः ॥ नरेन्द्रानुमताः स्वस्व-
पुरं पपरथादयः ॥४०॥ राज्यं खं पितृसात्कृत्वा । कुमारोऽप्यथ सप्रियः॥ कलाभिः क्रीडति स्वैर । निश्चिन्तो धर्मकर्मकृत् ।। ४१॥
धर्मशर्ममयेऽथैवं । भूभुजोर्यात्यनेहसि ॥ इमौ व्यजिज्ञपन्नत्वाऽ-न्यदा काननपालकः ॥४२॥ युवाभ्यामिव भूपाम्या-मलं-
चक्रे वसुन्धरा ।। इष्यदक्षिणाताम्यां । वनलक्ष्मीस्तथा प्रभू ।। ४३ ।। अत्र वसंतवर्णन-विलसत्कोकिलारावा । चन्दनामोद-
नोदिनी ॥ चञ्चच्चंपकपुष्पाभा । पुन्नागश्रेणिमोहिनी ॥४४॥ रम्यरम्भोरुलक्ष्मीका । सानन्दोल्लासिविभ्रमा ॥
मञ्जलस्थलजोत्फुल्ल-पद्मनेत्रा कलालिभृत् ॥४५॥ जाता द्वितीयमालूरा । वर्णिनीव नवोदया। भोगक्रीडार्हतां
धत्ते | वनश्रीरधुना प्रभू ।। ४६ ।। व्याजहार निशम्यैवं । भूपः श्रीविजयः सुतं ॥ नैवाहामो वनक्रीडां । यतो नो मध्यम
ययः ॥ ४७ ॥ तद्वत्स! क्रीडितुं याहि । वने सुरभिपावने ॥ त्वां विना हि न खेलन्ति । नागराः सागराः श्रियाम् ॥ ४८ ।।
ताताऽदेशमवाप्यैर-मनुल्लड्यं कुमारराट् ॥ वनेगात्सर्वसामग्या । सान्तःपुरपरिच्छदः॥४९॥ मिथः शोभामहाचौराः। पौराश्वाऽपि
तमन्यगुः ॥ क्रीडोद्यानेहसामग्या । स्वस्वमद्वयनुरूपया ॥५०॥
पायन्ते वेणुवीणादी-न्यथो वाद्यानि लक्षशः ॥ मृदंगपटहाद्यानि । चात्र प्रतिपदं जनैः ।। ५१॥ ददते चचरी र्य-चारु
गायन्ति गायनाः । मञ्जु नृत्यन्ति नर्तक्यः । खेलैः खेलंति खेलकाः ॥५२॥ कलयंति कलाकेलीः । किल केलिकिला जनाः ॥
, वमन्त-दक्षिणवायुभ्यो
॥१३६॥

·जयानन्द
केयलि
चरित्रम्
एकादशमः
सर्ग:
॥१३७
नरेन्द्र! यमदुर्गाद्रौ । पल्ल्यां भिल्लाधिपोऽभवत् ।। चण्डसिंहाभिधस्तस्य । सिंहव्याघ्रौ सुतौ पुनः ।। ७१ ॥ पितर्युपरते
राज्य । भुजाते तो विभज्य च ॥ ललौ व्याघ्रस सिंहोऽथ । राजपत्न्यौ बलोत्कटः ॥ ७२ ॥ ततश्च दुःसितो व्याघो । भ्राम्य-
नेको वनादिपु । जीवन्मृगययाऽनागा-दय सोऽहं महीपते ! ॥७३॥ मद्माता स च सिंहोऽपि । पुरमाद्धिदिदृक्षया ॥ आगत
कौतुकादत्रै-वाऽऽसन्ने वनगह्वरे ॥ ७४ ॥ निःशवं सह मत्पत्न्या । रमते दुर्जयो मया ॥ दुर्वलस्य बलं राजे-त्यहं तु त्वामुपा-
गमम् ॥ ७५ ॥ युग्मं ॥ भटकोलाहलं श्रुत्वा । नक्ष्यत्येप कचित्कुधीः ॥ ततः शक्नोपि चेद्राज-नेकाक्येवैत्य तजवात् ।। ७६ ॥
प्रिया मोचय मे दुष्टं । हत्त्वा राज्यं च देहि यत् ॥ निसर्गाद्वत्सला सन्तो । विशिष्य शरणागते ॥७७॥ यदुकं-विपदि परेपां
सन्तः । समधिकतरमेव दधति सौजन्यं ॥ ग्रीष्मे भवन्ति तरवो । घनकोमलपल्लवच्छायाः ॥७८।। एतं प्रति कृपां
कृत्वा । भूपतिः कुपितोऽवदत् ॥ रे! रे! दर्शय तं दुष्ट । निगृहामि रयाद्यतः ॥७९॥ मद्भूमावप्यनीतिं यः। करोत्येवं दुराशयः।
न क्षमे क्षणमात्रं तं । सौजन्यस्य कलङ्कदम् ॥८॥राजेत्युक्त्वा समं तेन । साऽसिः केनाऽप्यलक्षितः॥अगादुर्गेऽपि कार्ये हि ।
विचारो नैव सात्विके ॥८१॥ निकुञ्जस्य मुखे गत्वा। स भिल्लोव्याहरन्नृपं। इहैवान्तर्वणं सोऽस्ति । विमेम्यायांस्ततोऽग्रतः ॥८२॥
ततस्तत्रैव तं मुच्या । निकुञ्ज प्राविशन्नृपः ॥ व्यलोकत च सर्वत्र । न पुनः कञ्चनक्षत ॥ ८३ ॥ व्यावृत्तस्तत्र तं मिल्ल-मपि
नैक्षिष्ट भूपतिः ॥ मन्वानोऽधेन्द्रजालं त-द्यावदेति पुरं प्रति ॥८॥ तावद्रथोम्नोऽवतीर्णो द्राग् । विमानात्कोऽपि निर्गतः ॥ प्रणम्य
खेटो भूपालं । विनयेन व्यजिज्ञपत् ॥ ८५ ॥ विकल्पान् हृदि मा कार्पो-भिल्लरूपादिमायया ॥ मयैवानिन्यिपेन त्वं । तत्र
हेतुं शृणु प्रभो ॥ ८६ ॥ तथाहि-
॥१३७॥

·एकादश सर्गः जयानन्द केवलि चरित्रम् ॥१३७॥ नरेन्द्र! यमदुर्गाद्रौ । पल्ल्यां भिल्लाधिपोऽभवत् ।। चण्डसिंहाऽभिधस्तस्य । सिंहव्याघौ सुतौ पुनः ॥ ७१ ॥ पितर्युपरते राज्यं । भुजाते तो विभज्य च ॥ ललौ व्याघ्रस सिंहोऽथ । राजपत्ल्यौ बलोत्कटः ॥ ७२ ॥ ततश्च दुःखितो व्याघ्रो । भ्राम्य- नेको वनादिपु ॥ जीवन्मृगययात्रागा-दद्य सोऽहं महीपते ! ॥ ७३ ॥ मद्माता स च सिंहोऽपि । पुरऋद्धिदिदृक्षया ॥ आगतः कौतुकादत्रै-वाऽऽसन्ने वनगहरे ॥ ७४ ॥ निःशङ्ख सह मत्पन्या । रमते दुर्जयो मया ॥ दुर्वलस्य बलं राजे-त्यहं तु त्वामुपा- गमम् ।। ७५ ॥ युग्मं ॥ भटकोलाहलं श्रुत्वा । नक्ष्यत्येप क्वचित्कुधीः ॥ ततः शक्नोपि चेद्राज-नेकाक्येवैत्य तजवात् ॥ ७६ ॥ नियां मोचय मे दुष्टं । हत्वा राज्यं च देहि यत् ॥ निसर्गाद्वत्सला सन्तो । विशिष्य शरणागते ॥७७॥ यदुक्कं-विपदि परेषां सन्तः । समधिकतरमेव दधति सौजन्यं ॥ ग्रीष्मे भवन्ति तरवो । घनकोमलपल्लवच्छायाः ॥७८॥ एतं प्रति, कृपा कृत्वा । भूपतिः कुपितोऽवदत् ॥ रे! रे! दर्शय तं दुष्टुं । निगृह्णामि रयाद्यतः ॥७९॥ मद्भूमावप्यनीति यः। करोत्येवं दुराशयः।। न क्षमे क्षणमात्रं तं । सौजन्यस्य कलङ्कदम् ॥८॥राजेत्युक्त्वा समं तेन । साऽसि केनाऽप्यलक्षितः । अगाद्दुर्गेऽपि कार्ये हि । विचारो नैव सात्विके ।।८१॥ निकुञ्जस्य मुखे गत्वा । स भिल्लो व्याहरन्नृपं ।। इहैवाऽन्तर्वणं सोऽस्ति । विभेम्यायांस्ततोऽग्रतः॥८॥ ततस्तत्रैव तं मुक्त्वा । निकुञ्ज प्राविशन्नृपः ॥ व्यलोकत च सर्वत्र । न पुनः कञ्चनैक्षत ॥ ८३ ॥ व्यावृत्तस्तत्र तं मिल्ल-मपि नैक्षिष्ट भूपतिः॥ मन्यानोऽयेन्द्रजालं त-द्यावदेति पुरं प्रति ॥८॥ तावद्रथोम्नोऽवतीर्णो द्राग् । विमानात्कोऽपि निर्गतः ॥ प्रणम्य खेटो भूपालं । विनयेन व्यजिज्ञपत् ॥ ८५ ॥ विकल्पान् हृदि मा कार्पो-भिल्लरूपादिमायया ॥ मयैवानिन्यिपेन त्वं । तत्र हेतुं शृणु मभो। ॥ ८६ ।। तथाहि- ॥१३७

·जयानन्द
केवलि
चरित्रम्
एकादशमः
सर्गः
॥१३७॥
नरेन्द्र! यमदुर्गाद्रौ । पल्ल्यां भिल्लाधिपोऽभवत् ।। चण्डसिंहाअभिधस्तस्य । सिंहव्याघौ सुतौ पुनः ।। ७१ ॥ पितर्युपरते
राज्य । भुञ्जाते ती विभज्य च ।। ललो व्याघ्रस्य सिंहोऽथ । राजपल्यौ बलोत्कटः ।। ७२ ॥ ततश्च दुःखितो व्याघो । भ्राम्य-
नेको वनादिपु । जीवन्मृगययात्रागा-दद्य सोऽहं महीपते ! ॥ ७३ ॥ मद्भ्राता स च सिंहोऽपि । पुरमद्धिदिक्षया । आगत
कौतुकादत्रै-वाऽऽसन्ने वनगहरे ॥ ७४ ॥ निःशङ्ख सह मत्पत्न्या । रमते दुर्जयो मया ॥ दुर्वलस्य पलं राजे-त्यहं तु त्वामुपा-
गमम् ।। ७५ ॥ युग्मं ।। भटकोलाहलं श्रुत्वा । नक्ष्यत्येप कचित्कुधीः ।। ततः शक्नोपि चेद्राज-काक्येवैत्य तजवात् ॥ ७६ ॥
प्रिया मोचय मे दुष्टं । हत्वा राज्यं च देहि यत् ॥ निसर्गाद्वत्सला सन्तो । विशिष्य शरणागते ॥७७॥ यदुक्तं-विपदि परेपां
सन्तः । समधिकतरमेव दधति सौजन्यं ॥ ग्रीष्मे भवन्ति तरवो। घनकोमलपल्लवच्छायाः ॥७८॥ एतं प्रति कृपा
कृत्वा । भूपतिः कुपितोऽवदत् ॥ रे! रे! दर्शय तं दुष्टं । निगृह्णामि रयाद्यतः ॥७९॥ मद्भूमावप्यनीतिं यः । करोत्येवं दुराशयः ।।
न क्षमे क्षणमात्रं तं । सौजन्यस्य कलङ्कदम् ॥५०॥राजेत्युक्त्वा समं तेन । साऽसिः केनाऽप्यलक्षितः ॥ अगादुर्गेऽपि कार्ये हि ।
विचारो नैव सात्विके ॥८१॥ निकुञ्जस्य मुखे गत्वा । स भिल्लो व्याहरन्नृपं ।। इहैवाऽन्तर्वणं सोऽस्ति । विभेम्यायांस्ततोऽग्रतः ॥८॥
ततस्तत्रैव तं मुक्या । निकुञ्ज प्राविशन्नृपः ।। व्यलोकत च सर्वत्र । न पुनः कञ्चनक्षत ॥ ८३ ।। व्यावृत्तस्तत्र तं मिल्ल-मपि
नैक्षिष्ट भूपतिः ॥ मन्यानोऽथेन्द्रजालं त-द्यावदेति पुरं प्रति ॥८॥ तावद्रथोम्नोऽवतीर्णो द्राग् । विमानात्कोऽपि निर्गतः ॥ प्रणम्य
खेटो भूपालं । विनयेन व्यजिज्ञपत् ॥ ८५ ॥ विकल्पान् हृदि मा काी-भिल्लरूपादिमायया ॥ मयैवानिन्यिपेच त्वं । तत्र
हेतुं शृणु प्रभो ॥ ८६ ॥ तथाहि-
॥१३७॥

·वैताढ्ये दक्षिणश्रेण्या । पञ्चाशनगराऽनिमं ॥ रथन पुरचक्रादि-चालाह्र वर्त्तते पुरम् ॥ ८७॥ दक्षिणश्रेणिगैः प्रायो । मान्यो विद्याधरैरिह ।। ईशः पपनवेगोऽहं । वनवेगव मत्सुतः ।।८८॥ साधिताऽनेकविद्योऽयं । कृतकन्याकरग्रहः ॥ हेमशृङ्गगिरौ रम्ये । न्यास्थद्धमपुर मुदा ॥ ८९ ॥ तत्र च क्रीडति स्वैरं । बहुविद्यावलोन्मदः । सपौरः सपरीवारः । कैलासे धनदो यथा ॥ ९ ॥ अथाऽस्ति योगिनीवास-स्थानं तत्पीठमण्डितं ॥ जालन्धराभिधं रम्यं । पत्तनं रैमणिगृहम् ।।९१॥ कामाक्षा स्वामिनी तस्य । महा- ऋद्धिपरिच्छदा ॥ पूज्याऽस्ति योगिनीवृन्दै-स्तन्मध्ये भवने स्थिता ॥९२॥ आस्ते च तत्पुरः पीठं । रम्यं स्वर्णमणीमयं ॥ ध्याने- नाभराधका यत्राऽऽराध्यंत्येतां सयोगिनीम् ॥१३॥ वसन्ति परितस्तस्य । हरित्सु चतसृप्वपि ॥ योगिन्यः सपरीवारा-चतुःप- ष्ठिर्महर्द्धयः ॥९४॥ इमानि च तासां नामानि, वद्यथा--बाराही १ वामनी २ गरुडी ३ इन्द्राणी ४ आग्नेयी ५ व्यामा ६ नैमत्या७ वारुणी ८ वायव्या ९ सौम्या १० ईशानी ११ ब्राह्मणी १२ वैष्णवी १३ माहेश्वरी १४ वैनायकी १५ शिवा १६ शिवदूती १७ चामुण्डी १८ जया १९ विजया २० अजिता २१ अपराजिता २२ हरसिद्धि २३ कालिका २४ चंडा २५ सुचंडा २६ कनकदंता २७ सुदंवा २८ उमा २९ घंटा ३० सुपंटा ३१ मांसप्रिया ३२ आशापुरी ३३ लोहिता ३४ अंबा ३५ अस्थिभक्षी ३६ नारायणी ३७ नारसिंही ३८ कौमारी ३९ वानरती ४० अंगा ४१ वंगा ४२ दीर्घदंष्ट्रा ४३ यमदंष्ट्रा ४४ प्रभा ४५ सुप्रभा ४६ लंबा ४७ लंगोष्ठी ४८ भद्रा ४९ सुभद्रा ५० काली ५१ रौद्री ५२ रौद्रमुखी ५३ कराला ५४ विकराला ५५ साक्षी ५६ विकटाक्षी ५७ तारा ५८ सुतारा ५९ रजनीकरी ६० रंजना ६१ श्वेता ६२ भद्रकाली ६३ क्षमाकरी ६४ एव-~- चतुःपष्टिः समाख्याता । योगिन्यः कामरूपिकाः ॥ पूजिताः प्रतिपूज्यन्ते । भवेयुर्वरदाः सदा ॥९५॥ अणिमालधिमैश्वर्य-

·कंपलि
चरित्रम्
| एकादशमः
सर्गः
॥१८॥
चशिता गरिमादयः ।। विविधाः शक्तयस्तासां । कोपतोपादिकर्म च॥१६॥ रम्याद्रिचनकासार-महासिंधुहृदादिपु ॥ ता द्वीपेषु समु-
द्रेऽपि । रमन्ते दिव्यशक्तयः ॥९७॥ नृलोके कुर्वते क्रुद्धा। मरकादीनुपद्रवान् ।। नाशयन्ति च तास्तुष्टा । दद्युश्चाऽनेकसम्पदः९८॥
भापयन्ति वराकांश्च । महतो मोदयन्ति च ॥ तादृगपक्रियोक्याथै-स्तासां क्रीडा ह्यसौ सदा ॥१९॥ स च क्रीडापदं तासां ।
हममृगगिरिः सदा ।। तदनात्वा तु मत्पुत्रः । पुरं तत्र न्यवेशयत् ॥६००। ततस्ताः कुपिताः कृप्त-मरकोपद्रवादिभिः ॥ भापयि-
त्वा जनान् सर्वान् । पुरं तदुदयासयन् ॥ १ ॥ वज्रवेगस्ततो विद्यां । तदशीकारकारणं ॥ ऐच्छत्साधयितुं ज्वाला-मालिनीमि-
एसिद्धिदाम् ॥ २॥ सा च श्रीपर्पते देवी । महाज्वालादृशोः पुरः ॥ विल्वलक्षस्य होमेन । ध्यानैर्जापैश्च सिद्धयति ॥ ३॥ तत्र
देवीगृहे गत्वा । वनवेगो यथाविधि || तां साधयितुमारेभे । सामग्या सर्वयाऽन्वितः ॥ ४॥ तच्च विज्ञाय योगिन्यः । कुपिताः
सप्तमेऽहनि ॥ तत्राऽऽगत्योपसर्गस्तं । प्रतिकूलरचुक्षुभन् ॥ ५ ॥ सत्त्वयांस्तैर्न स क्षुब्धः। प्रादुर्भूय ततोऽवदन् । दिव्यालङ्कृत.
रूपाणि । दर्शयन्त्यो निजानि तम् ॥ ६॥ अहो! साहसिकोऽसि त्वं । तुष्टास्तुभ्यं ततो वयं । नेष्यामस्त्वां पतीकृत्य । रूपल-
क्ष्मी कृतार्थताम् ॥७॥ उपासिप्पामहे नाथं । त्वां च दास्य इवाऽन्वहं । भुक्ष्व भोगान् नृरूपोऽपि । दैवतांस्तत्सुदुर्लभान् ॥८॥
तपोध्यानादिभिः प्लेशः । किं पृथाऽतःपरं कृतैः ॥ क्लिश्यते बल्लपाकायैः । को हि प्राप्तेऽपि मोदके ॥९॥ तदुत्थाय द्रुतं ना.
धाभलिङ्गाऽस्माननुरागिणीः ॥ क्षारस्यैवाम्युनोऽज्ञासी-रसं सौधं त्ववेद्यथ ॥१०॥ इत्युक्त्वा ता व्यधुर्नाटयं । क्वणत्कङ्कणन पुरे ।।
गायन्त्यो मोहनं गीतं । कामोद्दीपनचेष्टिताः ॥११॥ श्रुत्वा तांस्तान् ध्वनीन् क्षुब्ध-स्तद्रूपाणि निरूपयन् ॥ जातस्मरहतध्यानः
स यावदति किचन ॥१२॥ वावन्मियो हसन्तीभि-स्ताभिनिन्ये स्वपत्तने । विडम्यतेऽय केलिभि-मन्त्रनिगडितः स च ॥१३॥
॥१३८॥

·मयेवं तअनात्वा । नानापूजास्तवादिमिः ॥ तोप्यमाणा अपीमं ता । न मुञ्चन्ति कथञ्चन ॥ १४ ॥ अथो चैतात्यभूमीभृ-त्युचरश्रेणिभूपणं । पौराणां वल्लभं सारं । पुरं गगनवल्लभम् ।। १५ ।। तत्र चक्रायुधश्चाऽस्ति । सर्व- विद्याधरेश्वरः ॥ राजाऽपि कुरुते पद्मो-लासं योऽहनिशं जने ॥१६॥ विभ्रतस्तत्पदान्जेलि-भूयं [य] सर्वे नृपाः परं ॥ प्राप्नुवन्ति श्रियं युक्तापणीज्ज्वल्यं च चित्रकृत्॥१७॥ज्योतिप्केष्विव चण्डांशोरित्नसानोर्नगेष्विव पादपेष्विवाकल्पद्रो-मुंगेष्विव मृगद्विपः॥१८॥ समो वाऽम्पधिको वाऽस्य । विद्यैश्चर्यवलद्धिभिः ॥ विद्याभृत्सु न कोऽप्यस्ति । कियन्मानास्तु भूचराः ॥१९॥ सेव्यते सोऽधुना रोट-रुमयश्रेणिगैरपि ।। सर्वरप्यसमैश्वर्यो । महेन्द्र इव निर्जरैः ॥ २०॥ स्वमभुत्त्वादहं तस्य । कार्यमेतन्न्यवेदयं ।। मोचयिष्या- म्प शेतत् । कियदित्याधुवाच सः ॥ २१ ॥ विज्ञप्तोऽप्यसकृत् किन्तु । नैव तं मोचयत्ययं ।। विपयादिप्रमादित्वं । हेला वाऽपि महीपसः ॥ २२ ॥ प्रभूप्योस्तस्य सर्वर । हेतुर्न ज्ञायतेन तु ॥ शक्यशक्ती तु को वेदाऽलक्ष्यशक्तेश्च मादृशः ॥ २३ ॥ मम चाऽस्ति सुता यज-सुन्दरी सुरसुन्दरी ॥ याः समा अपि रूपाद्यै-रियता व्यत्यरेचयन् ॥२४॥ ताः स्वयं निनिमेपाक्ष्यः । स्वस्थ दृष्ट्रनियं पुनः ।। कुरुते निनिमेपाक्षान् । नरयोपिद्गणान् सदा ॥२५॥ युग्मं ॥ अनुजा सा च पुत्रस्य । तस्य सर्वगुणोचरा ।। जैनध- मरुचिः काले । जग्राह सकलाः कलाः ॥२६॥ अभूत्सर्वोत्तमा नाट्य-कला चाऽस्यां विशेषतः ॥ बहुदुमयुजि स्वर्द्ध-राजिवन्नन्दना- पनौ ॥ २७ ॥ अन्यदाऽथ गुणांस्तस्या । नृपश्चक्रायुधोऽशृणोत् ॥ अयाचत च तां दूत- मुखेन प्रभुरेप माम् ॥ २८ ॥ त्रिगुणाऽ- धिकवर्पत्य-पहुपत्नीकतादिभिः । न चाऽस्मै दातुमीहेऽहं । तामिष्टां जीवितादपि ॥ २९ ॥ यदुक्तं वपुः शीलं कुलं वित्तं । घयो विद्या सनाधता ॥ एतानि यस्य विद्यन्ते । तस्य देया निजा सुता ॥३०॥ मूर्खनिर्धनदूरस्थ-बहुभार्यशि- ·जयानन्द फेयलि चरिणम् एकादशमः सर्ग. ॥१३॥ पापना | त्रिगुणाधिकवर्याणां । चाऽपि देया न कन्यका ॥३१॥ यथा तथा निपेढुं स । न शक्यश्च भुवि प्रभुः ॥ततो व्यज्ञापयं दूत-मुखेनोत्तरमित्यहम् ।। ३२ ॥ योगिनीभिधृतो मेऽस्ति । तनयो भृशदुःखितः । तदुःखेन विवाहादि कर्मणां न सराम्यहम् ॥ ३३ ॥ ततो मोचय तं स्वामिन् । सर्व साधु भवेद्यतः ॥ गत्वा दूतेन तत्सोऽपि । विज्ञप्तो नोत्तरं त्वदात् ॥३४॥ सर्वाङ्गसुसलीनस्य । तस्य हेला हि ताशि ॥ अन्यदाऽथ सभायां मे । कश्चिदागानिमित्तवित् ॥३५॥ सापेक्षं तं च सत्क- त्य । फलपुष्पादिढीकनैः ।। अप्राक्षं है निमित्तज्ञ ! । वद कार्यद्वयं मम ॥३६॥ योगिनीभिधृतं को नु । मोचयिष्यति मे सुतं ।। अनुरूपो गुणैः पुत्रीं । कश्व हस्ते करिष्यति ॥ ३७॥ सोऽप्यूचे द्वयमप्येत-देक एव करिष्यति ॥ मयोचे स कथं लक्ष्य-स्ततः स्माह निमिचवित् ॥ ३८॥ यध्ध्या पद्मरथं भूपं । यो धर्म बोधयिष्यति ॥ श्रीपतिक्ष्मापतेर्यश्च । निजित्य स्वकलागुणैः ।। ३९॥ परिणेता कनीस्तिस्रो । जित्वा च स्पर्द्धतो मटान् ॥ मोचयित्वा स ते पुत्रं । पाणौ कर्ता सुतां भटः॥ ४०॥ युग्मम् ॥ श्रुत्वे- त्यमन्दमानन्दं । प्राप्तः सत्कृत्य तं भृशं ॥ फलाऽलङ्कारवस्त्राद्यै-य॑स्राक्षं गदिताऽऽशिपम् ॥ ४१ ॥ ततोऽहं शोधयित्वाऽऽशु । सर्वतः प्रहितैनरैः । विज्ञाय ज्ञानिना ज्ञप्त-लक्षणैस्त्वामुपाऽऽगमम् ।।४२।। यदि जानन्ति पित्राद्या । न तत्त्वां प्रेषयन्ति ते । इत्ये- काक्येव निन्येन । मया भिल्लादिमायया ॥४३॥ ततो मोचय मे पुत्रं । यदि शक्नोपि भूपते ! ॥ जगतो झुपकारार्थ-मेव सृष्टिर्भयादृशाम् ।। ४४ ॥ यतः-चहन्ति नद्योऽम्व पिबन्ति न त्विदं । फलानि वृक्षा दधते त्वदन्ति न ॥ वसूनि खान्यः सुवते न भुञ्जते । परोपकृत्यै हि सतां विभूतयः ॥ ४५ ॥ सन्तः परोपकाराय । स्वक्लेशं गणयन्ति न ॥ कुर्युर्नान्येषु किं छाया-माऽऽतपस्थाः स्वयं द्रुमाः ॥ ४६॥ ॥१३९|| ·दुःखिवोऽहं भृशं त्वं च । परदुःसक्षयक्षमः ॥ आवयोश्याऽभवद्दवा-द्योगस्तत्स्वोचितं कुरु ॥४७॥ निशम्यैवं नृपो दध्या- पुत्साहोत्कण्टकाभृत् ॥ दिष्टया परोपकारस्थाऽवसरोऽयं ममाऽगमत् ॥४८॥ शूराणां हि रणस्तर्क-विदां वादिसमागमः ॥ करो ग्राहादिपु स्वामि-निर्देशश्च निदेशिनाम् ।। ४९॥ दुभिक्षे क्षुधितानां च । सत्राऽगारनिमन्त्रणं । भिपजां च यथा प्रौढाऽऽतुरावा- नसमागमः ॥ ५० ॥ रोगिणां च भिपमाप्ति-दुःस्थानां च निधिस्तथा ॥ क्षणः परोपकारस्य । महतां द्युत्सवायते ॥५१॥ एक- वोऽन्योपकतिजं । सर्वपुण्यानि चाऽन्यतः॥ देवताः फलयाञ्चकु-स्तत्राऽऽयं तु विशेषतः ॥ ५२ ।। परोपकारपुण्याऽन्न-संविभाग- मिवम्पचाः ॥ प्रायः सन्तो भवन्तीति । करिप्याम्येकमेव तत् ॥ ५३ ॥ पक्ष्मादीनीव ताराया। वेष्टनादि श्रुतेरिव ॥ शोभामा हि शूराणां । तथा सैन्याधुपस्कृतम् ॥ ५४ ॥ विचिन्त्यैवं पतिः क्षमाया । हर्पोत्कर्पाज्जगाद तं ।। एकोऽपि प्रभुरेवाऽसि । परोप. कृतिकर्मसु ॥ ५५ ॥ इत्युक्त्वा सह खेटेन । तं विमानमिलापतिः ॥ आरुह्य श्रीनगेऽयासी-ज्न सन्तश्चिरयतीदृशे ॥ ५६ ॥ खेटं पवनवेगव । सलेसं प्रेप्य कञ्चन ।। तत्राऽऽगत्यादि भूपस्य । पित्रे धृत्यै न्यवेदयत् ॥ ५७ ॥ खेटेशोऽय जगौ भूप! । योगिनीवशताकृते ॥ विद्यामादाय वां ज्वाला-मालिनी साधय प्रभो ॥५८|| सा हि क्रमाऽऽगता मेऽस्ति । नेशे साधयितुं तु तां ॥ तादृक्षसाहसाऽभावा-दहूपक्रमसाधनाम् ।।५९॥ ततस्तस्मात्कुमारस्तां । विनयादिविधेरलात् ।। साधनाविधिसंयुक्तां । जगी विद्याभृतं त्विति ॥ ६० ॥ विल्वहोमादि सावा । कः करिष्यति लक्षशः ॥ विद्याः सत्त्वेन सिद्धयन्ति वत्तदेवाऽस्तु साधनम् ॥ ६१ ॥ कृत्वा स्नानादि भूपोऽथ । विधेः शुचिरुपोपितः ॥ अभ्यर्च्य विविधं देवीं । भक्त्या साधमिकी- धिया ॥ ६२ ॥ क्षेत्राऽधिष्टायकादीनां । कायोत्सर्गान् विधाय च ॥ कृत्वाऽन्यमपि निःशेपं । विधि पूर्वामुखः सुधीः ।। ६३ ॥

·एकादशमः
फलि
चरित्रम्
॥१४॥
विधाय स्वस्य रक्षां च । परमेष्ठिपदादिभिः॥ पुरो देवीदृशोदर्भा-ऽऽसने पद्मासनस्थितः॥६४॥ पारेभे जपितुं विद्यां । ध्यानलीनमनाः
स्थिरः ॥ द्वितीयेऽवधथ योगिन्यो । विज्ञायैतदिहागमन् ।। ६५ ।। तद्विद्यासिद्धितो भावि-स्ववशीकारशङ्कया ।। प्रतिकूलोपसगैं-
स्त-रक्षोभार्थ चोपचक्रमुः ॥ ६६ ॥ तथाहि-
महाकायाः सफूत्कारा-स्तत्कृताः शतशोऽहयः ॥ वेष्टं वेटं नरेन्द्रं तं । दंशं दंशं च सर्वतः ॥ ६७ ॥ निर्विण्णा भग्नदंष्ट्राऽ-
स्थि-मणयोऽपासरन्न तैः ॥ विभिदे चाऽस्य रोमाऽपि । जैनरक्षानुभावतः ॥६८॥ ततो गर्जद्गजा मुक्ता । विविधं विव्यधूरदैः ॥
करैः पद्रिय जघ्नुस्तं । न च ध्यानादचीचलत् ॥ ६९ ।। एवं घोररवा व्याघा-स्तीक्ष्णदंष्ट्रा नखैरिमं ।। घातं घातं च निर्विण्णा ।
न तं रोम्णाऽप्यचुक्षुमन् ।।७०।। प्रज्ज्वलन्तं ततो वह्नि । त्रटत्कारभयङ्करं ॥ ज्वालाऽऽकुलं विचकुस्ता। धूमाऽन्धितहरिद्गणम् ।।७१॥
महावापेन तेनाऽभू-न्निगीर्ण इव सर्वतः ॥ न च ध्यानक्षति निन्ये । मनागपि महीपतिः॥७२ ।। घोररूपास्ततो भूत्वा । प्रज्ज्व-
लदीप्मलोचनाः ॥ वर्षन्त्यो ज्वलनं वक्त्रै । रौ नंगगुहानिभैः ॥ ७३ ॥ डमड्डमरुकध्वान-?पयन्त्यो गिरेर्दरीः ॥ अट्टहासैः स-
फूत्कारैः । स्फोटयन्त्यो नभस्तटम् ॥ ७४ ॥ नयन्त्यो ज्वलद्भल्ल-रागतोमरमुद्गरान् ।। कम्पयन्त्यः पदाघातै-नादयन्त्यश्च मेदि-
नीम् ॥ ७५ ॥ अरे! रेऽस्माननभ्यर्च्य । विद्यां ध्यायसि मूढ ! किं ॥ तदुत्तिष्ठ द्रुतं गच्छ । नष्ट्वा नो चेन्मरिष्यसि ॥ ७६ ॥
इत्यादि प्रवदन्त्य-स्तं हन्तुं प्रदघाविरे ॥ जघ्नुश्च विविधैरसै-ताः प्रावोभर्न च ॥ ७७ ॥ जैनरक्षास्थिरध्यान-साह-
सत्वाऽनुमावतः ।। तादृशे हि न देवोऽपि । प्रभूष्णुस्ताः पुनः कियत् ।। ७८ ॥ एवं नानाविधान् कृत्वो-पसांस्ता दिनत्रयं ॥
असिन रोम्णापि चाऽक्षुब्धे । सिन्ना निरविदुर्भृशम् ॥ ७९ ॥
॥१४०॥

·ततो दिव्यागनारूपाः । सबालिंकृतियुताः ॥ रूपयौवनरम्पास्ताः । सलीलं तमुपागमन् ॥ ८० ॥ पूर्णेन्दुवदनाः पम- दलाक्ष्यः कनकपमाः॥ सर्वाङ्गसुमगाकारा । लावण्याऽमृतसंयुताः ॥८१॥ विश्वस्त्रीसारसौभाग्याऽ-णुभिरात्तैर्नु निर्मिताः ।। मराल- गतयः कम्यु-कण्ठ्यः पीनस्तनद्वयाः ॥ ८२ ॥ वसाना दिव्यवासांसि । कुर्वन्त्यो विभ्रमाऽवलिं ।। पिकवन्मधुरारावा । मन्मनध्वा- नमभ्यधुः ।। ८३ ।। चिरं जयजय स्वामि-नहो । ते सत्वमद्भुतं ।। अहो! धैर्यमहो! शौर्य-महो! ते गुणवैभवम् ।।८४॥ क्षमस्व पदकामता-नुपसर्गान् सकारणान् ॥ विज्ञर्बणचिकित्साव-त्सा स्वाङ्गे हि कर्त्तनम् ॥ ८५ ॥ हेतुश्चात्र नरं युक्तं । रूपयौवनसा- हसः ॥ भोगासक्ताः पतीकृत्य । क्रीडामस्तदशा वयम् ॥८६॥ तत्सुरूपं युवानं त्वां । वीक्ष्य सत्त्वं परीक्षितं ॥ कृत्रिमैरुपसर्गस्ते । न राज्यामो ह्यसाचिके ॥ ८७ ॥ तदूरीकृत्य नः कान्ता । भुन भोगान् सुदुर्लभान् ॥ दैवतान्मनुजात्माऽपि । क्रीड' स्वैर च विष्टपे ॥ ८८ ॥ मा क्लेशिष्ठाश्च विद्यायाः । सिद्धयै ध्यानतपोजपैः ॥ सतीप्यस्मासु कान्तासु । सिद्धयत्येपा यतः स्वयम् ।।८९॥ पाठसिद्धाः प्रदास्यामो । विद्याथाऽन्या अपि हिताः ॥ ताभिर्विश्वं वशीकृत्य । भव चक्रिसमो नृपः ॥ ९० ॥ यथाभिरुचितं नारीः । पाणौ कुरु परा अपि ॥ आकर्पामो वयं दूरा-दपीष्टमखिलं यतः ॥ ९१ ॥ न चैप्पति जरा नाऽक्ष-ग्लानि वाऽमयश्च ते ॥ भावी बलक्षयश्चापि । नाऽसद्भोगाऽनुभावतः ॥१२॥ युगपदहुभी रूपैः । क्रीड चासाभिरित्यहो! ।। कामसोख्यं तदाऽऽप्ता- ऽसि । यच्छकस्यापि दुर्लभम् ॥९३॥ इत्यादिविविधास्तासां । जगन्मोहकिरो गिरः।।भृतकुम्भे जलक्षेप-मनुचक्रुः क्षमाभृति ।९४॥ ततः स्तनोरुनाम्यादि । स्फुटयन्त्यो मिर्मुहुः । चुम्बनाऽऽलिङ्गनादीनि । कुर्वत्यश्चान्तरान्तरा ॥९५|| मृदङ्गपटहध्वान-वीणावंशादि- नादतः ॥ नतितुं प्राक्रमन्तैता । गायन्त्य इति मोहनम् ॥ ९६ ।। तथाहि-

·जपानन्द
फेलि
एकादशमः
सर्गः
ঘায়েম
१४१५
अम्हें आवी चउसठि जोगिणी । नित विलसो नव नव भोगिणी ॥ हुअ काममहाज्वररोगिणी । रात न लहें
तुम्ह वियोगिणी ॥ १॥ इम गावे रंगें कामिणी । नवजुवण नच्चइ जोगिणी ।। अम्हें रंभा गोरी अंगिणी । नर
सोहगसुंदरी रंगिणी ॥ जग जोइअ जोगिणी लिंगिणी । सवि सुरनर जीतु रंगिणी ॥ इम गा० ॥२॥ तव रूप-
सुहागिर्हि रावती । इहां आवी हरखें नाचती॥ तुंह पियतम पांमी मलपती। नवि भूकुं कवि जीवती॥ इम
गा० ॥३॥ वर चंपक सोवन गोरडी । गुण गाती भांभर भोलडी ॥ पयसेव करेस्युं तोरडी । अम्हें छइयें सो-
हग ओरडी ॥ इम गा० ॥४॥ अम अंग सुगंधिहिं महमहिं । दिसि परिमल तेहतणो पसरे॥ नवपउमिणी मा-
लती केवडी । हिमवालुअमृगमद येवडी ॥ इम गा०॥५॥ अम्ह पाइं नेऊर रणझणें । करे कंचन कंकण रण-
रणे ॥ उरि मोतीहार सुलहलहे । तुम देखी हयडां गहगहें । इम गा०॥६॥ अम्ह कानें कुंडल झलहलें । तणु
मनमथकंह भलहले ॥ अम्ह माथे झलो राखडी । गलिं झवकत माणिकपदकडी ॥ इम गा० ॥७॥ अति सोह-
ति निलयटितिलकडी। मणिमेहलि मोहइं कडितडी ।भुजि अंगदजुअलि माणिजडी।अम्ह सांभल पिउडा वात-
डी । इम गा० ॥८॥ अम्ह अंगुली दीपई मुंद्रडी । तुम्ह विरहें नावे निंद्रडी । माण-सोवन खलकत चूडला ।।
प्रिय पांमी पुण्यं सुअडलाइम गा०॥९॥उतकं आवी वहेलडी।घणे लाडे प्रेमें घेलडी॥रंगें नाचु लोडत यांहडी।
तुम करिस हुं हाथे यहडी।इम गा०॥१०॥ अम्हें कंथ तुमारी दासडी । सिर वहेस्युंतूम्हरी खासडी॥तुम्ह लो
॥१४॥

·आण न लाहडी । उरिधरस्युं तोरी सीखडी।इम गा०॥११॥अम्ह सामु जो ने सामिआ। पूरवपुण्ये तुम पामी- आ॥ अम्हें देवि हंसगामिणी । तुमपासें आउं कामिणी ॥ इमगा०॥१२॥ उठ उठ ने कंथ करी कृपा । अम पर तुम हवे नहीज तृपा ॥ अम्हें तेवडि तेवडि वेनडी। सवि एकमनी सवि नान्हडी । इम गा०॥१३॥ अम्हें फालविलंयण नवि सहुँ । तुज आगल ए परमार्थ कहुं ॥ अम्ह जीव अने धरी हाथडी । कर तेडीने आपण सापटी ।इम गा०॥१४॥ सुरसुंदार चंग सोहागिणी । कंथ काय उवेखे सुरागिणी ॥ अम्हें जीवीयें सरणे तूज तणे। हवें पडियन जोइणी इम भणे ॥इम गा०॥१५ ।। एतत्कौतुकमात्रात् । सुस्वरवृतुकाथिंजनहितं विहितं ।। नृपशीलगुणद्रढिम-ख्यात्यै जिनधर्मदीप्तये च परम् ॥ ९७ ॥ वा- च्यमपेक्ष्यय सभा । सर्वत्र यथा तथा च न तु विज्ञैः ॥ रागाश्चात्र वसन्ता-दयो विचित्रास्तथा ढालाः ॥९८॥ हावभावादिभि- विश्व-मोहनरित्यहस्रयं ।। उजीननर्मतस्याऽपि । श्रीभुवः सर्वशक्तितः ॥ ९९ । नत्तं न तथा गाय-गायं निरविदुश्च ताः ॥ रोमापि नाऽचलचस्य । बजे टङ्का लगन्ति किम् ? ॥७०० ॥युग्म।। ततः प्रादुरभूत्तुष्टा । सप्तमेऽहयरुणोदये ॥ देवी पुप्पाणि च- पेन्ती । महाज्यालाऽस्य मूर्द्धनि ।। १ ।। मूर्तया द्योतयन्त्यानं । सिद्धया विद्यया सह ।। भासयन्त्यजिदेह-भाभिर्दशदिशोऽभितः ॥ २ ॥ नेशुस्तां वीक्ष्य योगिन्यो । घूक्यो भानुप्रभामिव ।। देवी च मधुरध्वान-मम्यधाद्धरणीधवम् ।। ३ ॥ तुष्टाऽहं वत्स! ते शील-ध्यानस्थैर्याअगजितः ।। परं दातुं वरं नास्मि । प्रभविष्णुर्विधिं विना ॥ ४॥ तत्कुरुप्प विधि वत्स! । मत्तश्चेदीहसे १ त मलनि भम्दि सवि पाविभा । अम्हें देवह देवीह सामिणी, तुह आवी सयवर कामिणी इति पाठान्तरे २ न मेलिइन हवि प्रपा इति प्रत्यन्तरे ·जपानन्द पटि অসেম্ব एकादशमः सर्ग: परं ।। भूपोऽप्यानम्य तामूचे । वद स्वामिनि! को विधिः ॥५॥ साऽप्याख्यद्देहि मे प्रीत्यै । मांसमेकस्य देहिनः । स चोचे हन्मि नैराहं । जैनो जन्तुं निरागसम् ॥ ६॥ घेत्तुष्यस्याऽजमिपेणैव । छित्वा स्वं तद्ददाम्यहं ।। देव्युवाच भवत्वेवं । ततः ख- हुन भूपतिः ।। ७ ।। यावत्सौयौ छिनच्यूरू । तावत्सा खड्गमाच्छिदत् ।। उवाच च जगद्वीर! । नार्थो जैन्याः पलेन मे ॥ ८॥ दयासत्वाऽऽईतचानि । तर पर्यंक्षिपीत्यहं । साधर्मिकाय तत्तुष्टा । पाठसिद्धामिमां ददे ॥९॥ विद्यामाकर्पिणीं योगि-च्याद्याऽऽ- कांय लाहि तत् ॥ ततो भूपो मुदोत्थाय । भक्या देवीं प्रणम्य च ॥ १० ॥ प्रदायाचं च तां विद्या-माददे विधिपूर्वकं ॥ अगदावपि दैवादि-थोपद्रवहारिणौ ।११। सूर्पहासमसिं चक्रं । रिपुचत्रातमोऽपहं॥ तस्मै शक्तिं च दत्वैपा। तद्दत्ताओ तिरोदधौ ।१२। दिव्यमूतिरथो राज्ञाऽ-भ्यचिंता प्रणता स्तुता ॥ सा ज्वालामालिनी विद्या । जगाद शृणु वत्स! हे! ॥ १३ ॥ लक्षादिज- पहोमाः । मुकद्र्यहनेहसा ॥ सिद्धयामि कस्यचिद्याहं । तव शीलगुणेन सा ॥१४॥ सिद्धाऽस्म्यल्पमयासेन । स हि धर्मेष्वनु- चरः ॥ आकृप्यन्ते सुरास्तेन । विद्याः सिद्धयन्ति चाखिलाः ॥१५॥ युग्मं॥ इत्युक्त्वा भूभुजस्तन्वां । दत्तार्या तेन साऽविशत् ॥ संस्मृता या ददातीष्टान् । सर्वार्थान् विश्वमोहिनी ॥१६॥ देवीमूर्ति ततोऽभ्यर्च्य । सुरान् संनिहिताऽऽदिकान् ।। वल्यायः प्रीणयि- त्या च । निरगाद्देवतागृहात् ॥ १७ ॥ अंधत्प सपरिवारो । नत्वाध्याक्षीत्स खेटराट् ॥ तं विद्यासुससिद्धयादि । भूपोऽप्यूचे यथातथम् ॥ १८॥ ततश्चमत्कृतैः सः । स्तूयमानस्तदाग्रहात् ।। जिनमम्पर्य नत्वा च । गुरुन् गाम्भीर्यवारिधिः ॥१९॥ ततो विद्याधरैः पक-राहारैरमृतोपमैः ॥ पारणं विधिनाऽकाी-दष्टमेऽहनि खेटयुक् ॥ २० ॥ विद्या पवनवेगोऽस्मै । नृरत्नाय परा अपि ।। सुमुहूर्ते ददौ व्योम-गामि- ॥१४२ ·न्याया ययारिधि ॥२१॥ पाटसिद्धा इमा भूमान् । यामादिभिरसाधयत् ॥ अपि मासादिसाध्यास्ताः। शीलसचाऽनुभावतः।२२। अप भूपोऽगमाल-घर परनवेगयुक् ॥ पत्तने तत्र पीठस्थः । स्मृतविद्याऽनुभावतः ॥२३॥ आकृष्य योगिनीः सर्वाः। जगौ रे! ! विमुञ्चत ॥ सुतं पपनवेगस्य । न मोक्ष्याम्यन्यथा तु वः ॥ २४ ॥ युग्मं ॥ ततो विद्याऽनुभावेनाऽप्रभवन्त्योऽथ ता जगुः ॥ मोक्ष्यामो मुश्च नः स्वामि-स्तन्मुक्तास्तास्ततोऽगमन् ॥ २५ ॥ द्रुतमानीय तं भन्न-निगडं पवनात्मजं ॥ तास्तयोरुप- दीचा-स्वत्पादेषु च सोऽपतत् ।। २६ ॥ पवनोऽपि तमालिगायऽऽरम्य तद्योगिनीग्रहात् ॥ सर्व वृत्तान्तमाचख्यौ । भूपस्याऽऽन- पनादि च ॥२७॥ जगौ च त्वं न केनापि । मोचितो योगिनीग्रहात् ।। अयं तु राजराजोऽदात् । प्राणांस्ते वत्स! मोचनात् ।।२८॥ निशम्यैवं मुदा वन-वेगस्तुष्टाव भूमिपं ॥ अथ ते यान्ति यावत् खे । योगिन्यस्तावचिरे ॥ २९ ॥ अस्माकं प्राप्तवान् भाग्यै- रप राजन् ! भवाऽतिथिः ॥ भूपस्तत्प्रार्थनाभङ्ग-भियाऽस्थाच स तवयः ॥ ३० ॥ योगिन्यस्तान् स्वहस्तेन । स्नानादिविधिना ततः ॥ भोजयित्वा सुधाहारान् । गीतनाटयैरपिग्रिणन् ॥ ३१ ॥ वाराह्या भवने भूपं । खेटौ ब्राहम्याश्च तो निशि ॥ सुगंध्यति- मृदुस्पर्श-दिव्यशय्यास्वशाययन् ॥ ३२ ॥ कामाक्षायाच ता गत्वा । स्वामिन्यास्तं पराभवं ॥ हठात्स्वाकर्पतत्खेट-मोचनादि- भवं जगुः ॥३३॥ साऽप्यवादी क्रुधा शीला-भ्रंशयित्वा नियम्य च ।। भवतीम्योपयिष्ये तं । क्रियासुः स्वेप्सितं ततः॥३४॥ हरिबदोशदेवेन्द्रा । अपि मे रूपदर्शनात् ।। मुह्यन्त्यस्य नृमात्रस्य । किं शीलं मत्पुरस्तदा ॥३५॥ आश्वास्यैवं विसृज्यैताः । कामा- युपनृपं ययौ । मादुष्कृत्य निजं दिन्यं । रूपं विश्वकमोहनम् ॥ ३६ ॥ योगिनीव कृताऽनेक-स्मरोजागरचेष्टिता ।। भोगाय प्रा- र्थयन्ती तं । सर्वरात्रमचुक्षुभत् ।। ३७ ।। तां स भोज्यमियोच्छिष्टं । नैच्छच्छीलाऽमृताऽशितः ॥ किं रज्यन्ति परस्त्रीपु । सन्तो जै-

·अयानन्द
एकादशमः
सर्गः
মিম
३१४३॥
नोक्तिभारिवाः ॥३८॥ निविण्णा सा ततः प्रातः । स्तुत्वा शीलचमत्कृता ॥ तुष्टा चाऽसै ददौ लोह-मुद्गरं वज्रसन्निभम् ॥३९॥
अक्षय्येपू च तूणीरौ । वज्रपृष्ठं धनुस्तथा ॥ आग्नेयनागपाशादि-दिव्यास्त्राण्यप्यनेकशः ॥ ४० ॥ शीततपजलक्लेद-वह्निदाहव्रणा-
दयः ।। कुष्ठकण्डज्वराद्याश्च । यस्मिन् परिहिते न हि ।। ४१ ।। सर्वाङ्गसुसदस्पर्श-मभगुरमनश्वरं ।। सदोद्योतिमम्लास्नु । नेपथ्यं
तर सा ददौ ॥ ४२ ॥ युग्मं ॥ मरकाद्यपहन्मौलिः । कुण्डले च ज्वरापहे || कुष्ठादिव्याधिहृत्कण्ठ-भूपा मुद्रा गरापहा ॥ ४३ ॥
शाफिनीन्यन्तरादीनां । केयूरे दोपहारिणी ॥ घातादिनणपीडानाः । माणिक्यकटकाः पुनः ।। ४४ ॥ हारः सर्ववशीकारः । कटी-
सतं च सूत्रकृत् ॥ सर्वाङ्गालकृतीरेवं । सप्रभावाच सा ददौ ॥ ४५ ॥ तुष्टा देवा न कि दद्यु-स्तत्तोपः शीलतः पुनः ॥ दत्त्वैवं
नृपदत्तार्या । कामाक्षाय विरोदधौ ॥ ४६ ।। गत्वा च योगिनीः सोचे । भोभोः! सूपक्रमाऽप्यहं ।। शीलाचालयितुं तं न । क्षमे
चात्येव भूभृतम् ।।४७॥ आराध्यस्तत्स युप्माभिः । सत्कारैविविधैर्भुवं । अयं नरोत्तमो लोके । भाग्यलभ्योऽतिथिर्यतः॥४८॥
योगिन्योऽध पुराप्यस्य । शीलस्थैमाऽनुभूतितः ॥ चमत्कृताच तुष्टाश्च । संभूय तमुपागमन् ॥ ४९ ॥ क्षमयित्वा ददुश्चा-
उस्मै । सर्वाः स्वाः स्वाः पृथग् पृथम् ।। नेपथ्यालंकृतीदिव्याः । शुद्धान्तललनोचिताः ॥५०॥ अंतर्धानादिशक्तीश्च । बहीदिव्याऽऽ-
पुधानि च ।। अर्थता वज्रवेगेन । पूजास्नानानादिभिः ॥५१॥ किश्चिद्विमत्सरा राज्ञो । दाक्षिण्याद्वचसाऽप्यदुः ।। हेमकूटगिरि
तस्म । दत्तार्याच विरोदधुः ॥ ५२ ॥ युग्मं ॥ चरितं तत्कुमारस्य । सरसै रासकादिभिः ॥वध्या गायन्ति योगिन्यः । क्रीडन्त्यो
१ सत्यारे स्वहितच्युभि । दाग यीजानीव सक्षेत्र ॥ फ्लन्तीहम् गुणे हि ते ॥ ७२ ॥
आमित्सुरीत ताभ । कामाक्षा स्वपद ययौ । भूपोऽथ सह खेटाभ्यां । क्षण पीटमुपास्थित ॥ ७३ ॥ इति प्रत्यन्तरे
॥१४॥

·दिपनादिषु ॥ ५३ ।। ताम्योधीत्य च संचर्य-स्ताम्यथोचिरागनाः । एवं तचरितं जज्ञे । प्रसिद्धं भुवनेऽप्यहो! ॥५४॥
पोपि दिवास्तव्य । हमस्टाद्रिमाययुः ॥ प्रामद्धेमपुरं तबाऽ-वासयन् सुस्थिताशयाः ॥ ५५ ॥
एवं शीलगुणेन भूपतिरयं विद्यापीदेवता-सत्कारस्तवनान्ययाप विपदं चैतं विना खेटभूः ॥
मत्ययं सुधियस्तमेय दघतामग्राऽप्यमुत्रापि च । श्रेयासर्वसुखप्रदं निखिलदुर्विद्विड्जयश्रीकरम् ॥ ५६ ॥
इति तपागच्याधिराजपूज्य-श्रीदेवसुन्दरसूरिशिष्यः श्रीसोमसुन्दरसूरिमतिष्टितैः श्रीमुनिसुन्दरसूरिभि-
पिरचित श्रीजयानन्दराजर्षिफचलिचरिने जयभ्यूझे श्रीजयानन्दराज्यावाप्ति-विद्यासिद्धि-योगिनीदेवीप्रसादयो-
गिनीयाकार-दिव्यानादिसमृद्विमाप्ति-निदानशीलायदातवर्णननामैकादशःसर्गःसमाप्त।श्रीरस्तु।ग्रन्धार्ग ८०६
॥ अथ हादशः सर्गः प्रारभ्यते॥
भवतु विभवशर्मादीप्सितार्थप्रदायी । सकलभयभिदे श्रीपार्श्वनाथः प्रभुमे ॥
ग्रजति खलु यदाहाजाङ्गुलीतः फणाभृ-बज इव दुरितोद्यद्विघराशिसुदूरम् ॥ १॥
अथ स श्रीजयानन्द-नृपो गन्तुं निजे पुरे ।। कृतार्थ मन्यमानः स्वं । तमापृच्छत खेटपम् ॥२॥ स तु दध्यौ कनीपाणि-
ग्रहापाऽयं तु नेप्यति ।। उपकृत्य कृतार्थत्वा-श्रीरुः प्रत्युपकारतः ॥३॥ यदुक्तं-इयमत्र सतामलौकिकी। महती काऽपि
फठोरचित्तता ।। उपकृत्य भवन्ति दूरतः । परतः प्रत्युपकारभीरवः ॥४॥

·यानन्द
जलि
रित्रम्
द्वादशमः
सर्गः
१४४॥
तदुपायन्तरेणैप । नेयो देयाऽस्य पै कनी । भाग्यैानिगिराऽऽप्तस्य । नेदृग् हन्योऽस्ति विष्टपे ॥५॥ ततः सोऽवक्
कवार्थोऽपि । परोपकृतिकर्मणा । वैताये विविधाः सिद्ध-जिनार्चा नन्तुमर्हसि ॥ ६ ॥ श्रुत्वेत्येति मुदा याव-तत्र नन्तुं जिना-
न्नृपः ।। विमानाचारदुत्तीर्य । खेटः कचिननामवम् ॥७॥ ततस्तं श्रीजयोनाक्षी-त्कस्त्वं? भोः किमिहाऽऽगमः ॥ यावत्स चोत्तरं
पक्ति । पवनस्तावदप्रवीत् ॥८॥ अये! चन्द्रगते बन्धो । चिराद् दृष्टोऽसि खेटराट् ॥ सशोक इव किं लक्ष्यो । दक्षाञ्चक्ष्वाऽस्य
भूपतेः ॥ ९॥ अयं वीरो हि सर्वेषां । दुसहत्प्रार्थितार्थकत् । श्रुत्वेति स नृपं स्माह । वृत्तान्तं मे शृणु प्रभो ॥१०॥ तथाहि-
चैताट्ये दक्षिणश्रेण्या-महं चन्द्रपुराधिपः ॥ नाम्ना चन्द्रगतिः खेट-चन्द्रमाला च मे प्रिया ॥ ११ ॥ यद्रूपनिर्मदा गौरी ।
विरूपाक्षेऽपि रज्यते ॥ कौशिपि धवे रम्भा । लक्ष्मीचाऽपि जनाईने ॥ १२ ॥ भुञ्जानस्य तया साकं । भोगान्मे तनयाऽभ.
यत् ।। चन्द्रसुन्दर्यभिख्या सा । क्रमाद्दधेऽसिला कलाः ॥ १३ ॥ सा पाप यौवनं स्वस्य । नाऽनुरूपं वरं पुनः ॥ तद्रूपादिगुणे-
र्धते । नेन्द्रोऽपि खनुरूपताम् ॥१४॥ इत्यं तस्या वरं वीक्षे । कुमारांश्च महीभृतां । विद्याभृतां परेपां च। प्रापमहं न तं पुनः।१५।
अन्पदा मानसे गत्वा । स्निग्धया मियया सह ॥ यावत्क्रीडामि संसार-सुखगृद्धयम्युकेलिभिः ॥ १६ ।। तावत्तत्र सुरः कश्चि-
द्विमानादयतीर्णवान् ।। स्नात्वा चील्य च मत्पत्नीं। रूपेणाऽतिसुराङ्गनाम् ॥१७॥ दीप्तकामो गृहीत्वा तां । स श्येन इव वत्तिकां ॥
आरम च विमाने स्वे । जगाम गगने जवात् ॥१८॥ आकृष्टासिः अधाश्य-नहं तं चाऽन्वधाविपं ।। आसन्नागतमालेक्य ।
स मां क्रोधोद्धरः सुरः ॥१९॥ पिमानाद् द्रुतमागत्य । मुष्टिना मूर्च्यताडयत् ।। तद्घातव्यथितो वात-वित्रुप्यन्नालिकेरवत् ॥२०॥
अपप्तं पयिनीजाले । कचित्सरसि मूच्छितः ॥ जलाशीतवातश्च । गतमूझे व्यलोकयम् ॥२१॥ युग्मम् ॥ न चैक्षिपि क्यचि-
॥१४॥

·पाव-मलक्ष्यं वं मुराधमं ॥ ततः प्रियावियोगाचों । विलक्षो व्यलपं बहु ।। २२ ।। अगां च गतचैतन्य । इव धाम्न कथन- न । वत्स्वरूपमयो पृष्टो । मन्त्र्यादीनां न्यवेदयम् ॥२३॥ तेऽपि चाऽऽधास मां पत्नी-शुद्धये प्रैपयन् भटान् ॥ ते च नाना- सरमिन्धु-चनदीपनगादिषु ।। २४ ॥ शोधयित्वा चिरं पत्नी । विलक्षास्तदनाप्तितः ॥ न्यवेदयन् स्वरूपं मे । तत्ततो मूच्छितो- पतम् ॥२५॥ युग्मं ।। सअितो योधितथाऽहं । सूपदेशैस्तु मन्त्रिभिः ॥ प्रभुर्विद्यापलैत्विा । कदाचिन्मोचयेत्प्रियाम् ॥ २६ ॥ इत्याशापनगोन्पा त्या विद्याधरेशितः ॥ चक्रायुधस्य दुःखार्गः । स्वामिनस्तन्न्यवेदयम् ॥२७॥ न च किञ्चित्परित्राणं । स- मोऽपि चकार सः ।। पुंसां फलन्ति भाग्यानि । स्वामिसेवादयो न तु ॥ २८ ॥ तोपं नयेन्द्रमपि चक्रधरं भजस्व, मन्नान प्रसाधय वशीकुरु चेटकादीन् । दुर्गाण्यटाऽतिविकटांस्तर वा- रिराजन्, भाग्यं विना न हि तथापि समीहिताऽऽप्तिः ॥ २९ ॥ विलक्षः स्वपुरोधाने । ततो यावदुपैम्यहं ॥ चारण- श्रमण वार-तत्र शानिनमक्षिपि ॥३०॥ ततो मुदोल्लसचित्त-स्तं नत्वा सपरिच्छदः ।। उपाविशं मुनिश्वाशी:-पूर्वकं धर्ममादि- शत् ॥ ३१ ।। तथाहि-देवो जिनेन्द्रो गुरवश्चरित्रिणो।धर्मस्तदुक्तश्च दयादिपावनः ॥ सुता विनीताः प्रणयी परि. यदो । मनोऽनुगाः स्युर्ललनाश्च पुण्यतः ॥३२॥ नीचैःकुले जनिरपारदरिद्रभागे । दौर्भाग्यमामयततिः कुकु- टुपयोगः ॥ वाग् निष्टुरा यधपराभवदुर्यशांसि । प्रेप्टैवियुक्तिरिति पापतरोः फलानि ॥ ३३ ॥ तस्मात्पापं परित्यज्य । धर्मे कार्या रतिर्यधैः ॥ इष्टार्थप्राप्तयेऽनिष्टवियुक्त्यै च सदाहते ॥ ३४ ॥ आकावं मुनेर्वाच-मवोचं भगवन्न मे ॥ चिचे पत्नीवियोगायो । खास्थ्यं धर्मो न तद्विना ॥ ३५॥ तत्प्रसीद चद

·नयानन्द
कालि
মনি
द्वादशमः
सर्गः
ज्ञानिन् । केन किं मे हृता प्रिया । कुत्र चाऽस्ति ? कथं चैता । लप्स्ये लब्धा न वा पुनः१॥३६॥ मत्पुत्र्याश्च वरः कोऽहः ।
कि च त्यां वीक्ष्य हृन्मम ॥ मुदाऽत्युल्लसतीत्यादि । बहि प्राप्तोऽसि भाग्यतः ॥ ३७ ॥ जगादाऽथ मुनिर्भद्र ! । शृणु पूर्वभवादि
नः ।। ज्ञास्यसि येन सर्व त्वं । यत्पृष्टं तत्सहेतुकम् ॥ ३८ ॥ तथाहि भरतेऽत्रैव । पुरे सिद्धपुरेऽभवत् ।। पूर्णभद्राभिधः श्रेष्ठी ।
जिनधर्मरतो धनी ॥ ३९ ॥ तस्याऽभूतामुभौ पुत्रौ । नाम्ना कोशलदेशलौ ॥ बाल्येऽपि जैनधर्माढ्यौ । सम्यक्त्वव्रतशालिनौ ।४०
अथान गुणदत्तोऽभूत् । श्रेष्ठी श्राद्धगुणाग्रणीः ।। गुणमाला प्रिया जाता । सुताऽस्य गुणसुन्दरी ॥४१॥ साऽतिरूपा कलाऽभिज्ञा ।
गुरुदेवादिभक्तिभृत् । वाल्यादप्यहतो धर्मा-नुष्ठानैकरताऽभवत् ॥४२॥ देवराजनृपस्याऽथ । सचिवः सागरोऽन्यदा ॥ ययाचे श्रे-
प्टिनं तां तु । वीक्ष्य चैत्येऽनुरागतः ॥ ४३ ॥ स तु मिथ्यादृशे तस्मै । न दित्सति नियोगिने ॥ ते हि पापार्जितद्रव्याः । प्रायः
स्युर्गत्वरश्रियः ॥ ४४ ॥ कोशलोऽथ व श्राद्ध-सुतां गुणवती द्विधा । परिणिन्ये ततः पूर्ण-भद्रोऽगाद्विधिना दिवि ॥४५॥ किय-
स्वहस्सु यातेपु | भ्रात्रेऽथ कोशलः कनीं ।। श्रेष्टिनं गुणदत्तं तां । ययाचे गुणसुन्दरीम् ॥ ४६ ॥ गुणैः साधर्मिकत्वाद्यै-देशलाय
ददौ च सः ॥ जातोद्वाही च तो मीत्या । सुखायेते सधर्मको ॥ ४७ ॥ सचिवस्तच विज्ञाय । वीक्षते तां यथा यथा ॥ देशले
द्वेष्टयसौ रागी। सिद्यमानस्तथा तथा ॥४८॥
अथ तत्राऽभवत् श्रेष्ठी । श्राद्धो वैश्रमणो धनी ॥ चत्वारस्तनयास्तस्य । बभूवुर्गुणशालिनः ॥४९॥ धनो धनपतिश्चापि ।
घालः सुयशास्तथा ॥ जातपाणिग्रहाः पित्रा । परिणामहितार्थिना ॥ ५० ॥ स्वयं चिकीर्षुणा धर्म । निश्चिन्तं व्याप्रतिष्वमी ।।
पधाई चिनियुक्तास्ते । धनमर्जन्ति सादरम् ।। ५१ ॥ युग्मम् ।। एवं काले वहौ याते । श्रेष्टी प्रान्तेऽथ धर्मवित् ॥ कृत्वा मृत्यु-
॥१४५॥

·चितं कृत्य-मागार्य स्वजनान् सुधीः ।। ५२ ॥ सप्तक्षेच्या व्ययायेभ्यः । सप्तलक्षीं मुदा ददौ ॥ स जगौ च सुतान् प्रीत्या । पति- तम्यं सदा मिधः ।। ५३ ॥ जेय शताङ्गयोदणा । पृपादीना निदर्शनं ॥ दैवात् कदाचिदप्रीत्या । भूयते चेत्पृथग् पृथग् ॥ ५४॥ वदा गृहचतुप्पोण्या-मीशान्यादिपिदिक्क्रमात् ।। कलशा निहिताः सन्ति। समभागधना मया ॥५५॥ युग्मम् ॥ तानादाय क्रमा- झान्यं । पृथर कार्यः कलिन तु ॥ धनाय तं च कुणा । वार्यास्तु स्वजनैरिमे ।। ५६ ॥ तनयान् स्वजनाश्चैवं । प्रतिपाद्य दृढं मुधीः ॥ विधिना धर्ममाराध्य । श्रेष्ठी स्व.सुसमासदत् ॥ ५७ ।। तनयाच चिरं मीत्या । प्रावर्तन्त पितुगिरा ॥ अन्यदा प्रेरिता दारैः । पृथगेते धुभूपरः॥५८॥ कलशान् खस्य नामाका- नीशान्यादिक्रमादिमे ॥ कृष्ट्या भूमेय॑लोकन्त । निरीक्षपत तेषु ते ॥ ५९ ॥ क्रमान्मृतखंडं १ मस्थीनि २ । लेख्यकस्य च कागदान ३ ॥ रमणीच ४ ततः सिन्ना-स्त्रया पूर्वे व्यचिन्तयन् ॥ ६० ॥ निभिर्विशेषकं ।। धर्मस्थेनाऽपि तातेन । वञ्चिताःसः थं हहा! ॥ कृत्वकताऽपि सर्वाः श्रीः । प्रेयसेऽस्मै कनीयसे ॥ ६१ ॥ आच्छिद्याऽस्माद् ग्रहीष्यामः । प्रसौता विभज्य च ।। चत्वारोऽपि ममर्भाग-न प्रमाणं हि वञ्चना ॥६२॥ ततस्ते तामयाचन्त । विभक्त्यै भ्रातरं लघु ॥ न दत्ते स पितुर्वाचा । स्वां- स्तत्प्रतिभुवोऽवदत् ॥ ६३ ॥ ततस्तत्कलहं मत्वा । स्वजनाः समुपागमन् ॥ भ्रातरश्च चतुष्कुम्भी-स्वरूपं तानजिज्ञपन् ।। ६४ ॥ एक्तः प्रतिभूत्वं खं । तेपा तातोक्तकारणे ॥ स्वरूपमन्यतचेदृक् । मत्वा ते संशयेऽपतन् ।। ६५ ।। तरभने विवादेऽथ । भ्रातरः स्वजनैः सह । गत्वा राजकुले भूपं । तत्स्वरूपं व्यजिज्ञपन् ।। ६६ ॥ नरेन्द्रः सागरादीश्चै- पोनपञ्चशतीमितान् ॥ आदिशद्धीससान् कर्तुं । तन्न्यायं स्वयमक्षमः ॥६७॥ बहुबुद्धया विमृश्याऽपि । न शेकुस्तेऽपि तद्विधौ ॥

·जपानन्द
फेलि
অগ্নি
द्वादशमः
सर्गः
॥१४६
वतः पुरे नृपोऽप्येवं । पटहेनोदघोपयत् ।। ६८ ॥ भनत्येतं विवादं य-स्तं कुर्वे मन्त्रिणां धुरि ॥ तदर्थ कोशलः श्रुत्वा । पस्पर्श
पटहं सुधीः ॥ ६९ ।। ततो राज्ञः पुरो गत्वा । भ्रातृन् प्रपच्छ तानिति ॥ ब्रूत जीवति ताते भोः । कः कं व्यापारमादधौ ॥७०॥
आयोऽवोचदहं क्षेत्र-धान्यादिव्यापृति व्यधां ॥श्रेष्टयनाक्षीत्कियत् सस्य-मभवत् समये पितुः॥७१॥सोऽवक् सर्वाऽग्रतो लक्ष-सङ्ख्य
मूटकसन्मितं ॥ लक्षाः पञ्चदशतस्य । मूल्यं चक्रुश्च तद्विदः ॥ ७२ ॥ द्वितीयोऽचक् सहस्राणि । दश वाज्यादिकान् पशून् ।। अपणायं च
तन्मूल्यं । लक्षाः पञ्चदशाऽभवन् ।।७३|| तृतीयः स्माह वृद्धयादि-व्यवहारमहं व्यधा॥ लक्षा माण्डलिकेभ्यश्चा-लभ्याः पञ्चदशाऽमुना
॥७४तुर्योऽवादीच कोशेऽहं । तातेनाधिकृतोऽभवं॥ भागस्स्वस्थाऽप्यभून्मूल्या-लक्षाः पञ्चदशैव तु॥७५|| कोशलोऽथ नृपं स्माह।
दक्षो यो यत्र कर्मणि ।। पिताऽदात्सममेवांऽशं । तस्मै तदनुगा श्रियः॥७६॥ तथाहि-मृदाऽदात्क्षेत्रसस्याद्य-मस्थिभिश्च चतुष्पदान् ॥
लेस्पकैश्च धनं लम्यं । साक्षातुर्यस्य च श्रियः ॥७७॥ कोशमानाधिकारित्वात् । स हि कर्मादि वेत्ति न ॥ तत्समेष्वपि भागेपु ।
विवदन्ते मुधा जडाः ॥७८॥ भ्रातरस्ते निशम्यैवं । तत्त्वं मत्वा प्रमोदिनः।। नृपं नत्वा गृहे जग्मुः।शंसन्तः कौशली धियम्।७९।
वहमाना मिथः प्रीति । ताते भक्तिं च धीनिधौ ॥ सं खं भागमुपादाय । प्रावर्त्तन्त यथासुखम् ।। ८० ॥
जगाद कोशलं भूप-स्तबुद्धयाऽतिचमत्कृतः ॥ नय मुद्रां भवाऽमात्यै-कोनपञ्चशतीधुरि ॥८१॥ सोऽप्यूचे नाऽऽददे मुद्रा
श्राद्धर्मोररीकृतौ ।। प्रत्यारयापि नियोगादि । सरकर्मतया मया ॥ ८२ ॥ ततो मुद्रां विनाऽपीमं । मंत्रिमुख्यं नृपोऽकरोत् ॥
पृष्टव्यं सर्व कार्येषु । दत्ते चाऽसै गृहन्ययम् ॥८३॥ ईय॑न्ति मन्त्रिणश्वाऽसै । सागरस्तु विशेषतः ।। ईर्ष्या हि भवति प्राय । एक-
द्रव्याभिलापिणाम् ॥ ८४ ॥
॥१४॥

·भन्पदा मान्यगः स्मार-भूपं देवगिरी बली ॥ भूपस्त्यामवजानाति । दुर्दुमो रिपुमर्दनः ।। ८५ ॥ प्रेप्यता कोशलस्तत्र । सम्पादि करने पवः ॥ प्रासदानं फलत्यवं । पुदियाऽपि परीक्ष्यते ॥ ८६ ॥ वदई प्राभृतं दही-युक्त राज्ञाऽध सागरः ॥ तद्दे- पार भूपी-पभोग्यं प मुबस्तुपद् ।। ८७ ।। फियचदपि जात्याध-चस्रायः सहित वया ॥ सांमत्यान्मंत्रिवर्गस्ये-मेया तस्य पामिनः ॥ ८८ ॥ ददौ फरण्डकं पान्त-बूलीमरितरपटं ॥ दत्ततालमधो सर्व-मार्जवाच यथापितम् ।। ८९॥ गृहीत्वा कोशलो- पाली-नृपादशपरंपदः ।। गत्वा देवगिरी भूप-स्याऽग्रेऽमुश्चय दौफनम् ।। ९० ॥ त्रिभिर्विशेषकं ।। क्षेमप्रश्नादिना राज्ञा । मो- दित फोनली जगौ | सन्धित्सता त्वया सादं । देवराजेन भूभुजा ।। ९१ ॥.स्वामित्रे त्वय्यतिमीति । विभ्रता बहुमानतः ।। प्रसाद प्राभूतं विषं । प्रमाणे वे स्वतः परम् ।।१२।। पुग्म।। ततस्तत्पुरुषः कुम्मे । तसिन्नुद्घाटिते सति ॥ दृष्ट्या धूलि नृपः क्रुद्धो जगाद प्रति फोगतम् ।। ९३ ॥ उन्मचस्तव रे! स्वामी । मृत एव न संशयः॥ उपहारपदे धूलि । मेपयन्मेऽप्ययज्ञया ॥९४॥ फ्रोपाधारति पुर्वे । त्वां तु पार सपरिच्छदं । अपभ्योऽसि परं राज-प्रधानत्वात्करोमि किं? ॥ ९५ ॥ तद्गत्वा त्वरितं ब्रूहि । समभोरिति पापिकं ।। प्राप्त एवाऽसि हन्तुं त्वां । दुर्मदं सज तयुधे ।। ९६ ॥ दध्यौ च कोशलो धिग्मां । विश्वस्त नीतिलच- नान् ॥ इर्पया इपिया-मदनापति मन्विणः ।।९७|| चतुर्बुद्धिनिधिद्राक् चो-त्पन्नधीः स इसन् जगौ ॥ अहो! ते नृप । भाग्य प-दस राज्यं धिया नया ॥९८|| राजो रे! वदस्येवं । किं सोप्याख्यद्रजः किमु ? ॥ क्षिपेत्कोऽपि घटे हैमे । वैत्सि नेयद- पीच! रिम्। ॥१९॥भूपोऽवदचतः कोणाहतुरूचे चकोशलः ॥ स्वामिन् । यदि प्रसन्नोऽसि । शृणु वचं वदामि तत् ॥१००॥तथाहि- भासीसिद्धपुरे भूयान् । मरकोपयोऽन्यदा ।। राज्ञा चान्धलरेल्याहा । देव्यसाधि प्रयत्नतः ॥१॥ तुष्टया च तयाऽदायि ।

·निन्दा द्वादशम: सतं. 150 धूलिवही चतुष्पयात् ।। अनया 'कृत्तपुंड्राणां । मरकोपद्रवा ध्रुवम् ॥ २॥ शाकिनीच्यंतराद्याश्च । प्रभविष्यन्ति केपि न ॥ इत्यू- चुप्पा नृपस्तस्याः । पूजां कृत्वाऽग्रहीदिमाम् ॥३॥ तया स्वान्तःपुरादीनां । पौराणामपि भूभुजा ।। कृत्वा पुंड्राण्यनीयन्त । क्षयं सर्वेऽप्युपद्रवा ॥ ४ ॥ फियत्येपोपदीचके । तेन ते नृपसत्तम । वस्तुनो हि गुणा मृग्या । नान्यन्मृगमदादिवत् ।।५।। ततो राजा भृशं प्रीतो । लजितच जगाद तं ॥ भोभो! रामसिकं नैतत् । प्रकाश्यं मे त्वया क्वचित् ॥ ६ ॥ चक्रे राजा तया पुण्डूं । स्वस्य स्वान्तःपुरस्य च ॥ प्रैपीत्परिच्छदायाऽपि । ददौ तामंशशो मुदा ॥७॥ तुष्टश्च कोशलं स्माह । भो भो! ब्रूया निजं प्रभुं । प्रीति- रंवाऽऽययोजने । यारजीवमसण्डिता ||८| कार्य तदुचितं ज्ञाप्यं । निःशङ्कसुहृदा सदा ।। अप्राक्षीच नृपः कीद-श्याज्ञाशक्तिस्तव प्रभोः ॥९॥ कोशलः स्माह तां वक्तु-मपीप्टे को नु भूपते ॥ पशवोऽपि द्विपेन्द्राद्याः। स्तम्भ्यन्ते दत्तया यया ॥१०॥ ताव- कलकलं श्रुत्वा । राज्ञा पृष्टा नरा जगुः ॥ गजमुन्मूलिताऽऽलानं । पुरोपद्रवकारिणम् ।। ११ ।। यदि सत्यं चदस्वेत-ततः स्तंभ तया गजं ।। वाच्यवाचकयोोंगे । क्रियैवाह न संशयः ॥ १२ ॥ इत्युक्ते भूभुजा सोऽपि । गत्वा भूपादिभिः सह ॥ मन्त्रेणेभं रहोऽस्तम्नात् । स्फुटं स्वाम्याज्ञया च तम् ॥ १३ ॥ ततश्चमत्कृतो भूभृद् । व्याहापीकोशलं प्रति ।। न त्वध्धूलिसमं मेस्ति । दिव्यं वस्त्विति तद्ददे ।।१४।। इत्युक्त्वेभं तमे- वाऽसे । नृपाझैपायनान्वितं ।। दत्वा सत्कृत्य वस्त्रालं-कृत्यायैः सपरिच्छदः ॥१५॥ प्रेषितो भूभुजा प्राप-दुपसिद्धपुरं स च ॥ चरात्वा च तम्धूली-प्राभृतार्पणभीरुभिः ॥ १६॥ तत्र संमुसमागत्य । मंत्रिभिः क्षामितो भृशं ॥ प्रसादितश्च सौवागो-ऽकथनं पततिलकाना २ स्वस्थ प्रत्यन्तरे ·प्रतिरादितः ॥ १७ ॥ पागलोज्य पुरस्कृत्य । वजेन्द्रायुपायनं ॥ प्राणमद्भपमनाक्षी-रस्वागतादि मुदा च सः ॥ १८ ॥ चतुभि सनातरं ।। मागतं वन्मदिसेत्या-गुच्या ममजिसपत् ।। सोम्प्युदन्तं यथावत्तं । धूलिवृत्तं त्वजोगुहीत् ।।१९।। संधि तथोपदायं पर नमान् प्रोटोस्टान्नुपान् । जसमाव्यं रिमाय । विस्मयानन्दमंदुरः ॥२०॥ तुष्टस्तस नृपो देश-मदित्सव स च नाs- प्रदी ।। पंचमामले प्रत्या-न्यातत्वात् श्रादपुंगरः ।।२१ ॥ जगाम सत्कृतो धाम । कोशलः सचिवाग्रणीः ।। भूशकः प्रेषय- त्या । मसनदादि यहपि ॥२२॥ निगूढमपि तेनाय । धूल्युदन्तं कुतधन ॥ भूपोऽौपीद्भवेत्पापं । स्फुटं दुर्गन्धिनस्तुवत् ॥२३॥ यभन्यपदपायर । गुपीः कार्यमधो म्यधात् ।। सर्वकोशप्रदानेनाऽप्यशक्यं यत्पर पम् ।।२४॥ दानीयोऽपि न गृहाति । देशादि तु पगमि किं ॥ इति ध्यापन्नृपस्तलिन् । प्रसतिमधिकां दधौ ॥२५॥ दण्डितः सागरो मन्त्री । राज्ञा धूल्यर्पणाऽऽगसा ।। देश- सेन नृपसा । महोपः पथितः फिल ॥२६ ।। ध्यात्वयं प्रागपि स्त्रीज-देपस्तं देटि सोऽधिकं ॥ आरोप्यागः परं स्वस्याऽप्यध- माम्नं हिपन्ति यत् ॥ २७ ॥ प्रीतिदानं नृपः पी-दन्येएः कोशलोरुसि ॥ सहस्राणि दश स्नेह-उम्भान् श्रीहेश मूटकान् ॥ २८ ॥ तान् व्रताद् द्विगु- पान्मत्या । धीमांस्ताभीरकः ॥ देशलं कोशलः साह । कार्यात्मुक्याद्मजन् काचित् ॥ २९ ॥ पंच पंच सहस्राणि । वत्स पभात्यहिन्धिमान् ॥ सयो ददस्य धर्म वा । मा मा मतमारयोः ॥ ३० ॥ इत्युच्याऽसिन् गते धर्माऽ-दृढो लुब्धोऽथ देशलः ॥ पभाद्राजाले प्राप्ताः । पुनर्लम्पाः कथं विमे ।। ३१ ॥ विमृश्ययं ददौ स्वेभ्य-स्ताल्पासं नियमाधिकान् ॥ भ्रातुः प्रत्ययहेतोरि- त्पफरोदन्यमाप मः ॥ ३२ ॥ व लन्धोऽतिचर्यवं । प्रपूर्यायुध देशलः ।। अल्पद्धिव्यन्तरो जज्ञे । ततो रोरकुले द्विजः ।। ३३ ॥

·केटि
चरित्रम्
द्वादशमः
सर्गः
॥१४८॥
ततो दुःस्थो वाणिक् चाऽभूत् । क्लिश्यमानो धनाय सः॥बहूपायैर्न तत्प्राप । व्रतम्लानिफलं ह्यदः ॥३४॥ कोशलो निरतीचारं ।
श्राद्धधर्म प्रपाल्य च ॥ धर्मगुप्तगुरोः पार्थे । संविनो व्रतमग्रहीत् ॥ ३५ ॥ त्रियोगी शुद्धमष्टाङ्गं । चिरं योगं प्रसाध्य च ॥ देवः
सप्तदशान्ध्यायुःकल्पेऽभूत्सप्तमे महान्॥३६॥इत्याराद्धे विराद्धे चापंचमाणुव्रते फल।।श्रुत्वा तत्सम्यगाराध्य-मिहाऽमुत्र च शर्मणे॥३७॥
देवोऽयाऽवधिना ज्ञात्वा । भ्रातरं दुःसितं च तं ॥ ऋद्धि प्रदर्य संविग्नं । भृशं दीक्षामजिग्रहत् ॥ ३८॥ चिरं सोऽपि तप-
स्तप्त्वा । तत्रैव त्रिदशोऽभवत् ।। सौभ्रात्रं हि फलत्येवं । मिथो धर्मानुरागतः ।। ३९ ॥ देवौ तौ प्राग्भवाभ्यासा-मिथास्निग्धौ
महासुसौ ॥ जिनेशतीर्थयात्रादि-पुण्यान्यसृजतां चिरम् ।। ४० ॥ महासौख्यैः प्रपूर्यायु-श्च्युत्वाऽथो कोशलामरः ॥ पूर्वाऽवशिष्ट-
पुण्येन । वैवाढ्ये मणिमन्दिरे ॥ ४१ ॥ पुरे मणिधरस्याऽभू-द्विद्याधरनरेशितुः ।। मणिमालाप्रियाजात-स्तनयो मणिशेखरः ॥४२
सर्वविद्याकलापात्रं । यौवने परिणीय सः ॥ कन्या द्वात्रिंशतं रम्या । रमते भोगशर्मभिः ॥ ४३ ॥ च्युत्वा देशलजीवोऽथ । स
त्वं चन्द्रगतिस्त्वभूः ।। या ते पूर्वभवे चाऽऽसीत् । प्रेयसी गुणसुन्दरी ॥ ४४ ॥ सा त्वन्मृतेरथोद्विना । प्रबुद्धा व्रतमग्रहीत् ॥ तप-
स्तप्त्वा चिरं पोरं । तुर्ये स्वरभवत्सुरः ॥ ४५ ॥ ततः श्रेष्ठिकुले पुत्रो-ऽभवचंद्रमुखाभिधः ॥ रूपश्रीगुणसंपन्नो । भोगांश्च बुभुजे
चिरम् ।। ४६ ॥ धर्मधीरगुरोः पार्थे । श्रुत्वा धर्म प्रयुद्धधी-प्रव्रज्याऽधीत्य सिद्धान्तं । तप्त्वा च विविधं तपः ॥४७॥ देवोऽभू-
त्पञ्चमे कल्पे । ततश्च्युत्वा च ते प्रिया ॥ चन्द्रमालाऽभवत्पूर्वा-भ्यासात्स्नेहश्च वां भृशम् ।। ४८ ॥ सागरः सचिवः सोऽथ ।
द्विपन्मिध्यादृगग्रणीः ॥ दुर्व्यापारमहारंभा-भरके प्रथमेश्गमत् ।। ४९ ॥ ततश्च्युत्वेभसारंग-हयादिपु भवेप्वयं ।। असंख्येषु समू-
पप । जज्ञे रोराग्रणीदिजः ।।५० ।।
॥१४८॥

·पारिवाज्यं प्रपद्याऽयं । यथोत्पनस्तथा शृणु ॥ वताढ्याऽगाऽर्णवासन्ना । मनोहरवनावलिः ॥५१॥ वज्रकूटोऽद्रिरत्रास्ति । पहुंदैवतकलिभूः ॥ योजननितयायाम-प्रथिमोच्छ्यराजितः ॥ ५२ ॥ युग्मं ॥ तद्गर्भ भवनं चाऽस्ति । कोशौनत्यं प्रथायति ।। सर मणिमयं भाभि-नित्यालोकं रवीन्दुजित् ।। ५३ ।। आस्ते चाऽर्द्ध तदुन्नत्यां । भुवि शैलोदरे पुनः ॥ वनीवापीसरोरम्यं । सन्द्रियमुसाकरम् ॥ ५४ ॥ नरागम्ये यसत्यस्मिन् । प्रक्रीडन् व्यंतरामरः ।। नाम्ना वज्रमुखो देवी-चतुष्कादिपरिच्छदः ॥५५।। नन्नाम्य भवत्यस्मि-नीशाः सर्वेऽपि सर्वदा ।। पारिवज्याऽनुभावेन । मन्त्रिजीवः स च द्विजः ॥५६॥ तत्र वज्रमुखो जज्ञे । देवः क्रीडंश्च मानसे ।। प्रियां वीक्ष्याऽपजड़े ते । पूर्वाभ्यस्ताऽनुरागतः ॥५७॥ युग्मं ।। दृढसंस्कारवीजा हि । जन्तून् जन्मान्तरे- प्वपि ॥ अनुव्रजन्ति रागाद्याः । कर्पासे रक्तता यथा ॥ ५८ ॥ अथवा-विध्याता अपि रागाद्या । दृष्ट्वा सम्बन्धिनं पुनः । अलार्कविषयन्मेष-मुल्लसन्ति नवा इव ॥ ५९ ॥ स च त्वां द्विपमाहत्य । प्राप्तः स्वभवनं रयात् ॥ भोगं प्रार्थयते तस्या-चाटूनि शतशः सृजन् ।। ६० ॥ अनिच्छती सती सा चा-ऽशुभाऽनेहोहतीच्छया ॥ उवाच ब्रह्मचर्य मे । मासं विद्याकृतेऽस्ति भोः १६१। तावत्ससह्य चेच्छीलं । मम लोप्स्यसि दैवत! ॥ ततो जिह्वां दन्तैश्छित्वा । मरिष्यामि न संशयः ॥६२॥ ततो भीतः सुरो मासं । भोगाऽऽर्शमः प्रतीक्षते ।। जैन्यः सत्यो हि किं शीला-घाल्यन्ते त्रिदशरपि ? ॥ ६३ ॥ कोशलामरजीयोऽथ । विद्याभृन्मणिशेखरः ॥ सर्वाङ्गमोगसौख्येषु । लीनः क्रीडति देववत् ॥ ६४ ॥ अन्येयू रन्तुमुद्याने । गतो धर्मरवि गुरुं । नत्वा धर्म ततोऽश्रौपीत् । संवेगार्णववीचिभम् ॥ ६५ ॥ प्रबुद्धो लघुकर्मत्वात् । सद्यो दीक्षामुपाददे ।। धीरा न धर्मकार्यपु । विमृशन्ति रणेपिर ।। ६६ ।। सुबतागणिनीपार्थे । प्रायजस्तत्प्रिया अपि ॥ क्रमान्मुनिश्च योगेन ।

·द्वादशमः
सर्गः
यलि
रित्रम्
चतुर्बानमवाप सः॥ ६७ ॥ स चाऽहं स्त्रीवियोगातं । ज्ञात्वा त्वा खेटभूपते ॥ प्रबोधयितुमत्राऽऽगां । प्राग्भवस्नेहतोऽध
भोः। ॥ ६८ ॥ ततो भान्तराम्यासा-न्मयि स्नेहस्तवाऽधिकः ॥ प्रबुध्यस्वाऽथ कामेभ्यो । विरज्य व्रतमाचर ॥ ६९ ॥ स्मर-
स्यये शदिवि स्फुरन्मणी-गृहेषु देवीगणगो निवत्ससि ॥ कथं मनुष्याऽशुचिपिंडवर्मसु । स्मरन्नपीदं लभ-
सेऽधुना रतिम् १ ॥७०॥ न देवकामैः सुहितोऽर्णवोपमै-श्चिराय भुक्तैरपि यस्तृपावित्॥ स बिंदुवभिर्नरभोग-
शर्मभिः । कथं त्वहो जंगभिताऽऽशितंभवम् ॥७१॥ इत्याकाऽऽचचक्षेऽहं । सुभ्रातृसदृश मुने! ॥ त्वमकापीरदाः स्वस्य ।
दर्शन यत्सुद्रुवत् ॥ ७२ ॥ प्रबुद्धोऽहं गिरा तेऽस्मि । परं परहता प्रिया ॥ एवमेवाऽऽशु न त्यक्तुं । प्राग्भवस्नेहतः क्षमे ॥७३॥
तत्तस्या वालनोपायं । क्न्याहं च वरं वद ॥ येन स्थित्वा कियत्कालं । कृतार्थो व्रतमाददे ॥७४॥ मुनिराचष्ट यो वज्र-वेगं पवन-
वेगज ।। मोचयिष्यति भूनेता । स्वशक्त्या योगिनीग्रहात् ।। ७५ ॥ स ते मोचयिता पत्नीं । प्रार्थितो बलिसत्तमः ॥ कन्यायाश्च
वरो भावी । स एव भुवनोऽत्तरः ॥ ७६ ॥ कियद्वाद्यापि ते भोग-फल कर्माऽवशिष्यते ॥ तद्भोगात्मबजेर्येन । यावो मुक्ति
सहव यत् ।। ७७ ॥
श्रुत्वैवं प्राग्भवस्मृत्या-ऽनासक्तोऽपि स्मरन् प्रिया ॥ मुनि नत्वाऽऽगमं गेहे | व्यहात्सिोऽपि चाऽन्यतः ॥७८॥ तदादि
चाऽहमन्विप्यन् । वज्रवेगस्य मोचकं ॥ त्वा मत्वाऽत्र च खेटेभ्यः । स्वकार्यार्थमुपागमम् ।।७९॥ ततस्तत्प्रार्थनाभीरु-र्दाग् जगाद
कुमाररान! ॥ प्राधिताः कामकुंभाया । ददते ह्यप्यचेतनाः ।। ८० ॥ भो भो मेऽद्योत्सवो द्वैधो । भाग्यादयमुपस्थितः ।। एका
परोपगारोऽयं । परो दुष्टविनिग्रहः ॥ ८१ ॥ कार्नियोगी सल्लंचै-लोभी व्यवहृतेर्वणिम् ॥ वेश्या कामैत्रेपो द्रव्य-ईि-
॥१४९॥

·जोन्याऽन्नः खलश्छलैः ॥४२॥ आब्यरोगिचिकित्साभिर्भिपक् द्रविणलोलुपः [स्त्री कलहैः पुनः] ॥ यथा तृप्यति
नैवाऽन्यो-पकारैरुत्तमस्तथा ॥ ८३ ॥ युग्मं ।।
किश्च स्वायासमीरूत्वा-सुराणामपि दुर्णयं ।। यः सहेत स कि भूपः । किमाशास्तत्र च प्रजाः ।।८४॥ संचूर्णाऽद्रिं ततो
जित्वा । दैवतापसदं च तं ॥ प्रिया ते वालयिष्यामि । यदसि विजयात्मजः ॥ ८५ ॥ उक्त्वैवं पवनवेग-चन्द्रगत्यादिभिर्युतः ।।
वनकूटाद्विशीऽगात् । साविकः सत्वरं नृपः ॥८६॥ उवाचोचैश्च रे देवा-धम! हृत्वा परस्त्रियं ।। किं पातालेऽविशः सर्प । इव
मुक्तास्रजं विले ॥ ८७ ॥ यदि शक्तोऽसि तद्युद्धे । सन्नद्धो भव मे पुरः ।। स्त्रियं वाऽर्पय नो चेच्या । निग्रहीष्येऽद्रिचूर्णनात् ।८८1
यावदेवं त्रिरुक्तेऽपि । प्रादुःण्यत्कोपि नाऽमरः ॥ तावच्चूर्णयितुं लग्नो । नगं भूमान् क्रुधोधुरः ॥ ८९ ॥ तथाहि-
कामाक्षीदत्तवान्त्रेण । मुद्गरेणाऽभिनच्छिलाः ॥ शृंगाण्यभ्रंशयद्भरि । समूलाच महाद्रुमान् ॥९०॥ पतच्छिलौघशृंगद्रु-
निर्णोपरतिभीपणैः ।। विश्वोत्रासकरैः सर्व-रोदसी प्रजगर्जतुः ॥ ९१ ।। झलज्झलितपाथोधि-वस्थत्पाठीनपेटकैः ॥ उच्छलज्जल-
कल्लोले-ज्योतिष्काः सर्चतः प्लुताः ॥ ९२ ॥ महानद्यो हृदोन्मिश्रा । उन्मार्गगजलोचयाः ॥ अपुप्लवन् पुरग्राम-खेटादीनि समं-
ततः ॥१३॥ वातोऽधूतैः शिलाक्षोदैः । सर्वा ध्यामलिता दिशः ।। म्लानः सूर्योऽपि तद्भूप-प्रतापेन जितः किल ॥९४॥ तद्भगे
गिरयोऽन्येऽपि । जातिदुःखाद्भियाऽथवा ।। अरुदन् वेपमानागा। निर्झराऽश्रुजलप्लवैः ॥१५॥ भूधरे चूण्यमानेऽसिन् । भृशं भूरप्य-
कम्पत ॥ निजाधारक्षयाद्भावि-भ्रंशदुःखभयात्किल ॥ ९६ ॥ भ्रष्टतच्छंगगनिर्घोपैः । पृथ्वी धडधडत्करी ।। शेपः फणासहस्रेण |
भ्रश्यती कष्टतो दधौ ॥ ९७ ॥ पतत्तद्ग्रावसंचूण्ये-मानढुवनराजितः ॥ सिंहशार्दूलनागाद्याः ॥ सरावा लक्षशोऽनशन् ॥ ९८ ॥

·द्वादशमः सर्गः यानन्द पेलि चरित्रम् ॥१५॥ तद्गुहादुपु खेलन्तः । किन्नरव्यंतरादयः ॥ शक्रमुक्ताऽशनिभ्रांत्या । नेशुहोहेतिरापिणः ॥९९॥ योगिनीव्यंतरप्रेत-भूतरक्षोगना भिया ।। तन्निर्पोपैः कृताऽऽनंदा । नश्यत्योऽक्षोभयन् जगत् ।।२००॥ एवं तं चूर्णयन् यामा-ऽर्द्धनाऽप्युपसुरालयं ।। विद्याभाग्यबल- ब्रह्म-प्रौढो भूभुगधोगमत् ॥१॥ श्रुत्वाऽधो घोरनिर्घोपान् । वजाऽयो वीक्ष्य चाऽलयं ॥ जरन्तमिव शीतेन। कंपमानं पतापतम्।।२॥ किमेतदिति संभ्रातो । विलोक्य द्राग विभङ्गतः ॥ यन्नाऽभूद्भावि वेत्येत-न्मत्वा स प्राज्ज्वलत्क्रुधा ॥३॥ युग्मं ॥ अधावत्सप- रीगारः । स तत्य च सत्वरं ।। भीष्मरूपो ज्वलन्नेत्रो । जगादोन्नादयन् दिशः॥४॥रे! रे! किमकृथा मूर्खा-ऽकाले किमु मुमू- पंसि? ॥ ग्रावात्माऽभञ्जि शैलोध्य-महं त्वस्मिन् वसन्न किम् ? ॥ ५ ॥ कुमारनृपतिः स्माह । मूर्स! हत्वा परस्त्रियं ।। छुटिष्यसि प्रविष्टः किं । विलेऽप्याखुरियौपधीम् ॥६॥रे! न कि सांप्रतं वेसि । मया राजन्वती भुवं ।। देवताऽधमकाऽन्यायं । यदेवं दुष्ट ! चेप्टसे? ॥७॥ तदर्पय द्रुतं चंद्र-गतेः पत्नी नियस्व वा । कुण्ठो मे नाद्रिभगेपि । मुद्गरस्तव चूर्णने ।।८।। सुरोऽधिकक्रुधा साह । मृत एच नृडिम्भ! रे ॥ त्वं मोचयिपुस्ता मत् । मृगः सिंहान्मृ. गीमिव ॥ ९॥ ततो मुद्गरमुत्पाट्याऽ-धावद्धन्तुं स भूपति ॥ भीताः पवनवेगाया। नृपपृष्टेऽविशन् पुनः ॥ १० ॥ भूपोऽपि विद्यया सद्यः । स्तब्ध्वा तस्य परिच्छदं ।। वाजमुद्गरमुत्पाट्य । द्रुतं तं प्रत्यधावत ।। ११ ॥ मिथश्च मुद्गराघात- निघोपप्रस्फुटनभः ।। युयुधाते चिरं योधौ । मुद्गराऽमुद्गरि स्फुटम् ॥१२॥ स्वमुद्गरेण भूपेन । चूणितेऽमरमुद्गरे । ज्वलन्तमसिमुद्य- म्याऽ-धारत क्रोधतः सुरः ॥१३॥ भूपालः सूर्यहासेनारंभास्तभमिमाऽस्य तं ॥ लीलया खण्डशश्चके । वक्रे धीरे हि कि सुरी:३१४॥ ततो गदानिशूलाय-दिव्याखविविधश्व तौ ॥ युध्यतेस्माऽहिपाशायैः । सर्वत्र च जयी नृपः ॥१५॥ सम्यक्त्वं वरशीलं च । यत्राऽ ·स्ति परमाईते ॥ प्रभविष्णुर्न शक्रोऽपि । तत्र तादृक् सुरस्तु किम् ? ॥ १६ ॥ ततो दृढं नृपं मौलौ । जघान तरुणा सुरः। कीर्णे- स्तत्कुसुमैस्तस्मिन् । पुष्पवृष्टिं सृजनिय ॥१७॥ नृपोऽपि तरुभिस्तस्य । पिपेपाऽनेकशस्तरून् ॥ ततो महाशिलाभिस्ता-वयुध्येतां चिरं भटौ ॥ १८ ॥ नृपो मुष्टिशिलाभिश्वाऽ-चूर्णयत्तच्छिलास्तथा ॥ यथाऽपप्तन्मुखे मौलौ । तद्भलिस्तस्य दुर्धियः ॥१९॥ निर्वेदा- द्वज्रवक्त्रोऽथ । हित्वाऽखाण्यखिलान्यपि ॥ मुष्टामुष्टि नृपं योऽधु-माह्वास्त प्रास्तधीर्मदात् ॥२०॥ युद्धयमानौ मियो मुष्टया-घातै- निर्घोपभीपणं । अकम्पेतां समं भूद्रु-भूभ्राद्यैः परितोऽभयौ ॥२१॥ गर्जन्ति गर्जतोराशाः । पततोच पतंत्यगाः ॥ उत्पतन्त्युत्पत- तोश्च । दिवि देवाः सकौतुकाः ।। २२ । मिथोऽनुभ्राम्यतोः सद्यो-ऽनुभ्राम्यंतीक्षणान्यपि ॥ अनुवृत्तिं हीश्वरेषु । सुधियः के न विभ्रते? ॥ २३ ॥ एवं युध्ध्वा चिरं भूप-स्ततस्तं दुर्णयं सुरं ॥ आदाय पादयोर्मोलिं । परितोऽभ्रामयत् क्रुधा ॥ २४ ॥ आस्फाल्य च शी- लापीठे । वस्त्रं रजकवद् दृढं ॥ दत्वा तद्धदि पादं च। जगाद जगदेकजित् ॥२५॥ रे! रे! तवाऽस्ति पेत्किंचि-दलमद्यापि तत्कुरु ॥ अन्यथा तु सरेरिटं । नो चेदर्पयतां स्त्रियम् ॥ २६ ॥ आक्रंदन्नवदत्सोऽपि । जगन्मल्ल! विमुञ्च मां ।। दासोऽसि मे करिष्यामि । त्वदाज्ञां सकलां सदा ॥ २७ ॥ ततोऽमुश्चत्कृपालुस्तं । जयानंदो धराधिपः । देवैर्जयजयाराव-चक्रेऽस्मिन् पुष्पवृष्टियुक् ॥ २८॥ सुरः सोऽथ द्रुतं गत्वा । समानीय च तां स्त्रियं ॥ नृपायोपायनीचक्रे। नत्वा स्वागस्त्वचिक्षमत् ॥ २९ ॥ व्यधुः पवनवे- गाया । मुत्सांराविणमेव तत् ।। सुरस्य स परीवारो-ऽप्युत्तब्धः प्राणमन्नृपम् ॥३०॥जगाद च नृपं देव-स्त्वत्समो विक्रमी नयी। सुराऽसुरनरेग्वस्ति । दयालुश्च परो न हि ॥३१॥ विजितोऽहं न केनापि । त्वया जिग्ये च लीलया ॥ मुक्तश्च कृपया तत्ते । कृतार्थः ·जयानन्द केयलि चरित्रम् द्वादशमः सर्गः सां प्रदाय किम् ॥३२॥ ज्यादापत्तिं नृपः किश्चि-न मे भो! मृग्यते परं । मिथ्यात्वादि त्यजाऽनन्त-भवदुःखनियन्धनम्।।३३॥ मिथ्यात्वारम्भः पाप-रन्वभूस्त्वं यथा यथा ॥ नारकादिभवेन-दुःखराशीस्तथा शृणु ॥ ३४ ॥ ततो मुनिगिरा ज्ञात्वा । प्रोचे चन्द्रगतिर्यथा ।। तथा वचरितं सर्व । तद्धितायाऽवदन्नुपः ॥३५॥ तदाऽऽकर्ण्य सुरः स्मृत्वा । भवान् कृच्छ्रमयान्निजान् ॥ जिज्ञा- सुर्धर्ममप्राक्षी-द्विशुद्धं दुःसभीच्छिदै ।। ३६ ॥ तं देवगुरुधर्माणां । तवं भूपोऽप्यजिज्ञपत् ॥ प्रबुद्धः सोऽपि सम्यक्त्वं । तगिरा प्रत्यपद्यत् ॥ ३७ ॥ देवगुर्यादिपूजां च । प्रपद्याऽथ नृपं जगौ ॥ कथमप्यनृणो न सां। धर्मबोधप्रदस्स ते ॥ ३८ ॥ यतः-- पोधिदानात्परं दानं । नास्त्येव दत्तया यया ॥ सर्वसौख्यश्रियां पात्रं । भवेच्छिवपदावधि ॥ ३९ ।। तथाऽपि खानुरूपं ते । बोधेर्दातुर्ददाम्यहं । इत्युक्या नररत्नाय । देवश्चिन्तामणिं ददौ ॥४०॥ रूपं स्वस्य परेषां च । स्पा- तादृग् यागिप्यते । स्युर्वहून्यपि च स्वस्य । रूपाणि स्मृतया यया ॥ १ ॥ विद्यां कामितरूपां च । ससाधनविधि ददौ ॥ भूपोऽपि विधिनादाय । तवयं तं मुदाऽस्तवीत् ॥४२॥ धन्योऽसि सुरराज! त्वं । योऽत्यजः परयोपितं ॥ प्राप्तोऽसि बोधिरत्नं च । सल्पादप्युपदेशनः ॥ ४३ ॥ स्तुत्वैवं क्षमितश्चंद्र-गतिमैत्री च कारितः ॥ राज्ञा सुरः सदत्तार्घ-स्तिरोऽभूत्सपरिच्छदः ॥ ४४ ॥ आर्पिपचन्द्रमालां च । वां चन्द्रगतये नृपः ॥ हृष्टः स साह नाथैहि । पाणौ कुरु कनी मम ॥ ४५॥ इत्युक्त्या श्रीजयानन्द- कुमारनृपतिस्ततः । विसृष्टयांश्चन्द्रगति । सोऽपि नत्वा नृपादिकान् ॥ ४६॥ व्रजन् पवनवेगेन । कर्णमूलं जगे जवात् ॥ मित्र! सामानयेः कन्यां । भत्कनीपाणिपीडने ।। ४७ । नत्वा चन्द्रगतिर्भूपं । सप्रियः खगृहेऽगमत् ॥ श्रुत्वा तत्र नृपोदन्तं । सर्वे च - महोत्सवान् ॥ ४८ ।। श्रीजयोज्य महीशनः । प्रैपीद्विज्ञप्तिकां पितुः॥धृतये योगिनीदत्ता-लड्कृत्यादि च खेचरैः ॥४९॥ ततः ·पवनवेगाथै-युतो वैवाढ्यमूर्भि सः ॥ गत्वाऽवन्दत चैत्यानि । भावयुक्तहृदा मुदा ॥५०॥ ततः पवनवेगेन । गाढमभ्यर्थ्य भूपतिः॥ नीतो निजपुरेऽस्थापि । दाक्षिण्याऽन्धिः सगौरवम् ॥५१।। अथो द्रुतं चन्द्रगति-खेटेनाऽनीतया रहः ।। अन्वितां चन्द्रसुन्दर्या । ख- मृतां यत्रसुन्दरीम् ।। ५२ ।। सुलग्ने गाढमभ्यर्थ्य । सोत्सवं परिणायितः ॥ चक्रायुधभयात्तेन । खेटेशेनाऽल्पविस्तृति ॥५३॥ दद- तुश्च गजाश्चादि । तसै तो पाणिपीडने ।। अथो पवनवेगस्य । विद्यास्ते शत्रुमर्दनीः ॥५४|| दुःसाध्यत्वादथो तस्या । न प्रभूष्णुश्च साधने । एप साधयिता भाग्य-शीलसत्वगुणोत्तरः ॥ ५५॥ इति सञ्चिन्त्य तां तसै । ससाधनविधिं ददौ ॥ तेनाऽर्पितमणीसौधे । नृपोऽस्यात्सवधूद्वयः ॥ ५६ ॥ ससैन्योऽप्याऽऽपतेः स्याचे-द्वज्रास्त्रेण सहाहवः । इत्युक्त्वा पवनचंद्र-गति प्रैपीत्तदास्पदे ।। ५७॥ जैनधर्मविभवानुभावतः । श्रीजयोऽथ सवधूद्वयो नृपः ॥ खेचरीविरचिते बनास्पदे । खेलति त्रिदशजैत्रविक्रमः ॥ ५८ ॥ पञ्चम- प्रतविशुद्धितोऽध्यगा-कोशलः शिवसुखावधिश्रियं ॥ श्रीजयोऽपि परदारनिःस्पृहः । संपदः प्रतिपदं समश्नुते ॥ ५९ ॥ इत्यवेत्य जिनधर्मजं फलामोच्चकैरिह यतध्वमुत्तमामाद्विधा वै विजयश्रिया यतःप्राप्नुथाऽऽशु शिवशर्मसंपदा६० इति तपागच्छनायक-पूज्यश्रीदेवसुन्दरसूरि-श्रीज्ञानसागरसूरि-श्रीसोमसुन्दरसूरिशिष्यैः श्रीमुनिसुन्दर सूरिभिर्विरचिते श्रीजयानन्दराजर्षिकेवलिचरित्रे जयथ्यूझे पञ्चमव्रतनिरतिचार-सातिचारपालनविषय-कोशल- देशलनिदर्शनगर्भवज्रकूटगिरिचर्णनयनमुखसुरविजय--तचिन्तामणिमहाविद्याप्रदान-वज्रसुन्दरी-चन्द्रसुन्दरी पाणिग्रहणवर्णननामा द्वादशः सर्गः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥ ग्रं० श्लोक २६६ ।।

·प्रयोदशः
जयानन्द
फेलि
चरित्रम्
॥१५॥
॥ अथ त्रयोदशः सर्गः प्रारभ्यते ॥
शान्ति प्रदेयादधविनराशेः । श्रीशान्तिनेता स नवो विवस्वान् ।।
निहन्ति यो दुःखतमोवितानं । जगत्त्रयस्याऽप्यखिलं स्मृतोऽपि ॥१॥
अथो पवनवेगेन । सहाऽष्टौ खेचराधिपाः ॥अन्यदाऽऽगत्य नेमुः श्री-श्रीजयानन्दभूपतिम् ॥२॥ आसीनेप्वासनेप्वेषु । क्षेम-
प्रश्नादिमोदिपु । ऊचे पवनवेगोऽथ । तत्स्वरूपं महीभुजे ॥ ३ ॥ अस्ति भोगपुरं १ वज-पुरं २ रत्नपुरं ३ तथा ।। मणिधामपुरं
४ वीर-पुरं ५ रत्नालय पुरं ६ ॥४॥ पुरं कनककूटाख्यं ७ । गिरिचूडपुरं ८ पुनः ॥ वैताढ्ये दक्षिणश्रेणिः । पुरैरेभिरलंकृता।।५।।
एतेपामधिपाश्चैते । क्रमाद्भोगरतिर्नृपः १॥ चन्द्रबाहु २ महाबाहु ३ श्चंद्रवेगो ४ रविप्रभः५ ॥६॥ रत्नचूड ६ स्तडिद्वेग ७-श्चं-
द्राम ८ श्रेति नामतः ॥ संति द्वात्रिंशदेतेषां । सर्वाग्रेण च पुत्रिकाः ॥ ७ ॥ ताश्चतस्रश्चतस्रश्नै-कैकशो भिन्नमातृकाः ।। समानाः
प्रायशो देवाद् । वयोरूपकलागुणः ।।८।। रूपाण्यप्सरसस्ताश्चे-क्ष्यन्तेऽन्योऽन्यं यदा तदा ॥ आधाः स्युनिनिमेपाक्ष्यः । सनिमेप-
दृशः पराः ॥९॥ क्रीडाविद्याकलापाठान् । विदधत्यः सहैव ताः ॥ एकपत्यं मिथः प्रेम-वशेन प्रतिजज्ञिरे ॥ १०॥ ज्ञात्वा स-
चोत्तमाः स्त्रीपु । चक्रायुधनराधिपः अयाचत खपुत्रेभ्यो-ऽन्यदा दूतैश्च तत्पितॄन् ॥ ११॥ विलोक्य लभ्यदेयादि-मेलं विज्ञपयि-
प्यते ॥ तत्राऽऽगत्य नृपोऽसाभि-रिति ते चोत्तरं व्यधुः ॥१२ ।। मिथस्ते सुहृदश्चाप्टै-कत्र भोगरतेः पुरे। संभूय व्यामृशन्नेवं ।
परिणामहितावहम् ॥१३॥ दीयन्ते चक्रायुधस्यै-कस्मचित्सूनवेसिलाः ॥ तदेय॑न्ति परे कन्या । नेच्छन्ति च पृथक् पतीन्।।१४॥
॥१५२॥

·अदाने सर्वथाऽप्यस्य । कुले चास्मान्नयत्ययं ॥ राज्यजीवितसन्देहं । किं कायं सङ्कटेऽत्र तत् ॥१५॥ एवं विमृशतां तेपा-मागा- चन निमित्तवित् ॥ सोऽपृच्छि बहुमानात्तैः । कार्येच विपमे गतिम् ॥ १६ ॥ निमित्तैः सोऽपि विज्ञाय । जगौ चक्रायुधस्य भोः॥ राज्य सल्पाऽहमेवाऽस्ति । किं भोस्तस्माद्विभीथ तत्॥१७॥ मृत्युना शत्रुणा चाऽपि । तस्य राज्यं हरिष्यते ॥ इति पृष्टे जगौ ज्ञानी । वीक्षेऽस्याऽरेः पराभवम् ॥ १८॥ असम्भाव्यमिदं श्रुत्वा । ते प्रोचुः कोऽस्य नु द्विपन ? ।। ज्ञान्यूचे वजवेगं यो । मोच- येद्योगिनीगृहात् ॥ १९ ॥ संचूर्ण्य वज्रकूटाद्रि । जित्वा वज्रमुखं सुरं ।। वालयेद्यः पुनश्चन्द्रगतेः पत्नी स तजयी ॥२०॥ तस्यैव च प्रदेया हि । कन्या योग्यवराय भोः ॥ स हि विश्वम्भरी ज्ञेयो । भरतादिसमो नृपः ॥२१॥ आकयेति मुदा ते तं । द्राक् सत्कृत्य विसृज्य च ॥ पृष्ट्वा चन्द्रगतिं त्वाऽत्र । ज्ञात्याऽऽगुः स्वार्थसिद्धये ॥ २२ ॥ तदेतेपां कनीपाणि-ग्रहेणैतान् कृतार्थय । तं चिकारयिपुंशका-युधभीत्या रहस्त्विति ॥२३॥ उक्ताः परनवेगेन । जगुस्तेऽप्येहि नः पुरे ॥ उपयन्तुं कनी दक्षी-नोऽर्थनाम- थितप्रद! ॥२४॥ युग्मम् ।। श्रीजयः स्माह यावद-चक्रायुधनृपाद्यं ॥ रहस्तु तावदुद्वाहे । को रसस्तत्प्रतीक्ष्यताम् ॥२५।। भूभु- जै निगद्युतान् । विसृष्टान् पवनः खगः ॥ कर्णजापहि]जगादैत । सानीकाचक्रभृद्रणे ॥२६॥ ओमिति प्रतिपद्यते । हृष्टाः स्वं स्वं पुरं ययुः ।। पवनवेगाऽनुमतः। सिद्धकूटे नृपोऽप्यगात् ॥२७॥ दत्ते सुरनभोगाम्यां । श्रीसिद्धप्रतिमापुरः॥तत्र साधयितुं विद्ये । प्रारेभे विधिना नृपः ॥ २८ ॥ कालेन बहुना कृच्छे-बहुभिर्ये तु सिद्धयतः ॥ विद्ये द्वे अपि ते सिद्धे । भाग्यात्तस्याऽल्पवासरैः ॥२९॥ सिद्धविद्यस्ततः माप । विद्याधरगणैर्वृतः ॥ पुरं पवनवेगस्य । खेचरीकृतमङ्गलम् ॥ ३० ॥ तत्र स्रं सभान्तर्वा । सौधान्तर्वा यथासुखं ॥ निपीदत्यथवा फ्रीड-नास्ते वा सोऽपि सप्रियः ॥३१॥ द्वितीयेऽति सभासीने ।

·त्रयोदशः सर्गः पानन्द फेलि चरित्रम् 1३५३३॥ सेटेशे पानाह्वये ॥ चक्रायुधनृपस्याऽऽगा-द्तो मितपरिच्छदः ॥ ३२ ॥ तमभ्युत्थाय खेटेशो-ऽप्यासयत्कनकासने ॥ क्षेमप्रश्ना- दिनाऽऽनन्याऽ-प्राक्षीचाऽऽगमकारणम् ॥३३॥ स स्माह खेटचक्री त्वा-माज्ञापयति भो नृप । पहिणु स्वकनी वज-सुन्दरीं ते स्वयंवराम् ॥ ३४ ॥ क्षुभितोऽपि निशम्यैव-मवलम्ब्याऽध साहसं ।। ऊचे पवनवेगशे-दितीयत्किं विलम्बितम् ।। ३५ ॥ श्री- जयेन यतः पुत्र-मोचनादुपकारिणा ॥ सप्रतिज्ञं मया दत्ता । परिणिन्ये पुराऽपि सा ॥ ३६ ॥ मया वह्वपि विज्ञप्तः । पुत्रं नाऽमू- मुचत्मः ॥ ततोऽनन्यगतित्वेन । मोचयित्रेऽददां सुताम् ॥ ३७ ॥ दूतः स्माह कनीवेषां । प्रेषयोढामपि ह्यमूं ॥ अन्यथा बलिनि युद्धे । जामातुस्ते च का गतिः ॥ ३८॥ सेटोऽवादीत्करोम्येवं । प्राणान्तेऽपि न गर्हितं । विद्याधरकुलं ह्येवं । लज्जते सोऽपि ते प्रभुः ॥३९।। तत्स्वरूपमिदं गत्वा । साना विज्ञपय प्रभोः ।। तत्प्रसादनयुक्तीश्च । विमृशाम्यहमप्यथ ॥४०॥ गते दूतेऽथ पवनो । निमृश्य सचिौः समं ॥ तत्पुरे वारूपढुं प्रैपीत् । प्रधानैः सह पण्डितम् ॥४१॥ दूतेन तत्स्वरूपोया । कुपितं खेटचक्रिणं ॥ गत्वे- तस्तेऽपि नेमुस्तं । व्याजहार च पण्डितः ॥ ४२ ॥ जयप्रभो! विश्वपते! कुलीन-धुपेन्द्रजैत्राऽद्भुतयाहुवीर्य!।त्वं सर्वदुर्नीतितमोऽर्कनीति-वल्लीवनांभोधर राजराजः खेट-किन्नर-सुराऽसुरयुग्मै र्गीयते कनकशैलवनेषु।।या निरङ्कविधुरोचिरिमां किस्त्रिीकृते मलिनयन्नास कीर्तिम्।४४ आसते लवणिमाद्भुतरूपाकोटिशोऽधिभुवनं कुलकन्या|तायथेच्छमुपयम्य रमेथा।मुञ्च कीर्तिहननी परनारीम् युद्धदेवगुरुधर्मसुतत्त्वः।शुद्धवंशजनितोऽवनिशक्र!लज्जसे कुलकलंककरौं किं नैव तामभिलपन्नपरोढाम्१४६ • युधानि-शातानि देवगुरुधर्मरूपागि तत्त्वानि यन स ॥१५३॥ मिरला चन्दकान्ति ·हा। धिगस्तु मदनं कदनं श्री ज्ञान-धर्म-धृति-कीर्ति-सुखानां धीर्दघाति कुपथे पदमेवीयद्शाभुवनवीर तवापि तत्प्रसत्तिमधुरां धर धीमन् ! । सां धियं नरपते । निजपत्तौ ॥ भक्तवत्सल! सकारणजातं । मर्पयैकमपराधमममुष्य ॥४८॥ इत्यादिमुपदेशोक्त-मधुरस्तद्वचोभरैः ॥ किञ्चिच्छान्तप्रकोपानिः । खेटचक्री जगाद तम् ॥ ४९ ॥ मध्ये वयसि याचेऽहं । न का- मादेव ता स्त्रियं ॥ सहे भङ्गं तु नाऽऽज्ञायाः । सोऽशस्त्रो हि वधः प्रभोः॥ ५० ॥ ततः पवनवेगोऽयं । राज्यजीवितवाञ्छया ॥ करोत्वेव मदाज्ञप्तं । जामाता च जिजीविपुः ॥ ५१ ॥ चक्रायुधस्य दासीति-वर्णमालाविते सदा ॥ परिधापयतां पु-याः। कङ्कणे करयोरियम् ॥ ५२ ॥ दास्याश्चक्रायुधस्यैप । पतिरित्यक्षराङ्कितं ॥ धत्तां तस्य च जामाता । मौलो मौलिं मदपितम् ।।५३।। अत्रा- गत्य च नाव्यं मे । पुनिका चक्रसुन्दरी ।। अध्याप्य यातु मद्दत्त-कङ्कणा वज्रसुन्दरी ॥५४॥ राज्यजीवितसौख्यानि । सर्वेषा- मिति निमिते ॥ नाऽन्यथा माधिकं वादीः । सहे नाज्ञाधनो हि तत् ।। ५५ ॥ पण्डितः स प्रधानानि । तानि श्रुत्वेति तद्गिरः॥ ग्र- तिपद्येच चाऽनन्य-गतीनि स्वपुरेऽविशन् ॥ ५६ ॥ इमं पवनवेगाय । श्रीजयाय च भूभुजे ॥ चक्रायुधस्य वृत्तान्तं । सर्व तानि न्यवेदयन् ॥ ५७ ॥ ततः पवनवेगः श्री-श्रीजयानंदभूपतिः ॥ मंत्रिणच रहाक्रु-विचारं कार्यगोचरम् ॥५८॥ राजाऽयोचत्प्रप- द्यध्वं । सर्व चक्रायुधोदितं ॥ कालं गोप्या कियन्त चात्रै-वेचं वज्रसुन्दरी ॥५९॥ तस्या रूपमहं कृत्वा कियद्योपित्परिच्छदः।। उपचकायुधं गत्वाऽध्यापयिष्यामि तत्कनीम् ।। ६० ।। युग्मं ॥ अन्यदप्यखिलं साधु । करिष्यामि यथोचितं ।। मिलिप्याम्यहमे- वाच । कार्या चिन्ता न कैरपि ।। ६१ ॥ एवं निर्णीय ते याव-त्पदं स्वं समिति ॥ प्रधानपुरुषास्ताव-दैयरुः खेटचक्रिण।।६२॥ क्दम-नाशनम्

·नयानन्द
फेरलि
যদি
त्रयोदशः
सर्ग.
प्रतिपच्या यथाहं ता-नप्रीणात्पवनोऽखिलान् ॥ जगुः पवनवेगं ते । त्यामाऽऽदिशति चक्रभृत् ॥ ६३ ॥ आज्ञप्तं यन्मया सर्वे ।
वद्ययेप प्रपद्यते ॥ प्रेप्यतां मे कनीनाट्या-ध्याप्तये वज्रसुन्दरी ॥ ६४ । नो दाऽऽगत एवाऽहं । युद्धे सन्नात द्रुतं । त्यत्ना
राज्यानि वा यात । गतिरन्याऽस्ति वो न यत् ॥६५॥ उचे पवनवेगस्तान् । स्वाम्याज्ञां को न मन्यते । प्रेपयिष्यामि सामग्री ।
कृत्वा यो वजसुन्दरीम् ॥६६॥ तस्मादय प्रतीक्षघ-मित्युक्त्वा भोजनादिनाः॥ युक्ति कृत्वा कृताऽऽन्दान् । प्रैपीदुत्तारके स तान्।६७
नक्तं श्रीजयराजोऽथ । परीक्षापूर्वकं भटान् ।। शस्त्रशास्त्रकलाभिज्ञान् । यूनः पञ्चशतीमितान् ॥६८॥ वीरांगद-महाबाहु-
सुपोप-सुमुसादिकान् ।। स्त्रीरूपान् विद्यया चक्रे । समानसदलकृतीन् । ६९ ॥ युग्मं ॥ यं च वज्रसुन्दयों । रूपं साऽलङ्-
कृति व्यधात् ॥ चिन्तारन्तानुभावाचा-लङ्कारादि न दुर्लभम् ॥७०॥ प्रातः पवनवेगोऽथ। गोपित्वा वज्रसुन्दरीम् ॥ प्रधानपुरुषा-
ऽध्यक्षं । मायापुत्री समादिशत् ॥ ७१ ॥ वत्से ! प्रीणय नाथं नस्तत्पुत्रीनाट्यशिक्षणात् ॥ तातादेशः प्रमाणं मे । सेत्युक्त्वा सप-
रिच्छदा ।। ७२ ॥ विमानमारुरकुस्त-दाद्याः शस्त्राणि चाऽसिलाः ॥ गुप्तमाददिरे नाट्य-सामग्री तत्र च स्फुटम् ॥७३॥ युग्मं ॥
प्रधानाना वधूनां च । निमानामथ चेलतुः ॥ प्रापतुश्च पुरोधाने । तरक्षणात्खेटचक्रिणः ॥७४॥ ताः संस्थाप्य च तव ।
प्रधानपुरुषा द्रुतं ॥ गत्वा न्यवेदयन् राज्ञ-स्तासामागमनं मुदा ॥७५॥ दासीनर्ग तदाहूत्यै । प्रैपीदाऽऽनन्दितः स च ॥ मायानार्यो
नगे-स्राणि । जुगुदुर्गहरे कचित् ।। ७६ ॥ आहूताश्च भुजिष्याभि-राययुर्भूजः पुरः ॥ लजयाऽधोमुखी तस्थौ । सा मायावज्र-
सुन्दरी ।। ७७ ॥ धाता न्वप्सरसो घाट-घाटमभ्यासपाटवे ॥ जाते विज्ञानसीमानं । ससजेमा प्रयत्नतः ॥७८॥ एतद्रूपानुसारेण ।
भाविन्योऽस्या क्ला अपि ॥ दृष्ट्या तामिति निध्यायाऽऽदिशन्नाट्यकृते नृपः ॥ ७९ ॥ साऽपि ताभिः सम स्त्रीभि-गीतवाद्य-
॥१४॥

·। मनोहर ॥ नाट्यं चकेद्भुतं सर्वे-प्रीयन्त च नृपादयः ॥८०॥ नृपः समानसर्वाग्र-नेपथ्याऽलड्कृतीश्च ताः ॥ विलोक्य विस्मितो वस्त्रा-कल्पदानेष्वमन्दत ॥८१॥ ग्रासदास्यादिसामग्री । स दत्वा बहुमानतः॥ प्रैपीताः स्वार्पिताऽऽवासे । समाधीतये सुताम्।८२। तिष्ठन्ती सपरीपारा । तत्र सा वज्रसुन्दरी ॥ नाटयमध्यापयत्यात्म-सरूपा चक्रसुन्दरीम् ॥ ८३ ॥ विनीता सुभगा सर्व-गुणा सा मजुभापिणी ॥ अधीते दधती प्रीति । तस्या प्रज्ञाऽस्तभारती ॥८४॥ गीतैः कुमारराजस्य । श्रीजयस्य स गायति ।। चरिनं योगिनीयद्धं । मायानारीपरिच्छदः ।। ८५ ॥ प्रौढावदातसंबद्धं । गीतं श्रुत्वा च तत्कनी । कुमारेवाऽनुरज्यन्ती । ताः पप्रच्छा. ऽन्यदा ससीः ॥ ८६ ॥ कोऽयं श्रीश्रीजयानन्दो? । युष्माभिर्गीयते सदा ।। चक्री वा तत्समो वाऽपि । नावदाताः परेप्पमी ।।८७॥ जगुस्ताः केलि. शैलेषु । गायतो योगिनीगणात् ।। श्रुत्वैतत्पठितं गीतं । सम्यग्विद्मस्तु नैव तम् ॥ ८८ ॥ परं स वसुन्दर्या । वरः सभाव्यते गुणैः ॥ तं हि सवोत्तम ज्ञानी । जगाद भरतेऽधुना ॥८९॥ कलाप्रकृतिसौजन्या-दिभिः सा रजिता भृशं ॥ ऐच्छत्तद्वजसुन्दर्याः । खसृत्वमवासिते ॥ ९० ॥ दध्यौ च मम भाग्यानि । भवेयुस्तानि यैर्भवेत् ॥ पतिरीदृग्गुणश्चैपा । सदा संनिहिता स्वसा ।।९१॥ पर तं वनसुन्दर्या । हठपाणिग्रहाद् द्विपन् ॥ कथ दत्ते पिता तस्मै । ममाऽभाग्यानि तद् ध्रुवम् ॥१२॥ इति चिन्तातुरा वीक्ष्य । जगुस्तास्ता स्त्रियोऽन्यदा॥ कि पतीयसि तं वत्से १ । स्त्रीरंभानूपपुरन्दरम् ॥१३॥ सा जगाद ग्रहीतुं या । चन्द्रमिच्छति पाणिना ॥ उपहासपदं सा सा-तदसाध्ये वदामि कि ? ॥ ९४ ॥ ऊचुस्ता वज्रसुन्दर्या । नाऽसाध्यं किञ्चिदस्ति वै॥ सा कलाभिर्जगज्जैत्री। यदेवं निक्रमादपि ॥ ९५ ॥ परं न ते मनःस्थैर्य । सम्यग्जानीमहे वयं ।। गुपान्तमिर प्राय-चपलं योपिता हि हृत् ॥ ९६ ।। ।

·जयानन्द
फेलि
चरित्रम्
प्रयोदशः
सर्गः
॥१५॥
कश्चलाचलचित्तार्थ-विषमे यतते सुधीः ॥ सा जगाद च वः संगा-दथ तद् दृढमेव मे ॥९७॥ यथा निःस्वो निधौ रोंगी।
पीयूपे सजले सद् ॥ भोगार्थ नाऽऽद्रिये तस्मिन् । कथं विश्वोत्तमे वरे? ॥ ९८॥
जगुस्ता इति तचं चे-तदा सञ्जीभव द्रुतं ।। सजीभूयाऽगमत्साऽपि । स्वाऽऽकल्पग्रहणादिना ।।९९।। ता मायावज्रसुन्दाः ।
सर्वमेतन्न्यवेदयन् ।। कृते महानिमाने सा । तास्तां चारोह्य खं ययौ ॥ १०० ॥ राजसौधोपरि स्थित्वा । जुघोप प्रोचकैश्च सा ।।
भो! भो! राजभटाः खेटाः । श्रूयतां वीरमानिनः ॥ १॥ चक्रायुधसुतामेता-मपहृत्य व्रजाम्यहं ।। श्रीजयाय कुमाराय । स मोच
यतु यो बली ॥ २ ॥ छलकृन्नर याच्याऽह-मित्युक्त्वा पुरसीम्न्यगात् ॥ सा स्त्रीश्च कतिचित्प्रेष्य । गोपितास्त्राण्यनीनयत् ॥ ३ ॥
मत्वैतद्विसितो भूभृ-दहो! नार्यपि विक्रमं ।। कुरुते दुर्णयं चेति । वदन् प्रैपीद्भटान् बहून् ॥४॥ प्रत्याहत्तुं कनी भूपाऽऽ-दिष्टा युयु-
धिरेग्य ते ॥ मायास्त्रीभी रयाद्भमा-स्ताभिः पश्चादपासरन् ॥ ५॥ ब्रीडादवदतः स्त्रीभ्यो । भंगं तान् शोणितप्लुतान् ।। वीक्ष्य
विसयरोपाभ्यां । गैपीत्सोऽथ महबलम् ।। ६ ॥ विमानहस्तिवाजिस्थाः । पत्तयश्च महाभटाः ॥ सैन्ये तसिन्नयुध्यन्त स्त्रीभिः सह
महायुधैः॥७॥ भना भटस्त्रियो वीक्ष्य पातुं ता खेटसेनया ॥ सह योर्बु कुमारस्त्री । डुढौके विविधायुधैः ||८|| गदयाऽचूर्णयत्तूर्ण ।
सिमानान् पर्पटानिर ।। गजानलोठयद्गण्ड-शैलानिन ससादिनः ॥९॥अभ्रामयद्रथानभ्रे। भ्राम्यतो गरुडानिव ।। पत्नीनपातयद्भूमी
। चंचानृनिन लीलया ॥ १०॥ रंभासंडमिवेमेन । हिमेनेवाजिनीवनं ।। स्त्रीरूपेण कुमारेणाऽ-भाञ्जि सेटबलं क्षणात् ॥११॥
मुक्त्वा मानं गृहीत्वाऽमू-नष्ट्या व्यस्तहियाऽविशन् ।। कुमारस्त्रीप्रतापात्तु । स्रवदस्रा द्रुतं पुरे ॥ १२॥
स्त्रीम्यो भगहिया खेट-पतेर्दर्शयितुं मुसं ।। अक्षमस्य चरैस्तस्य । स्वरूपेऽयं निवेदिते ॥१३॥ खेदहीविस्मयक्रोध-व्याकुलः
॥१५५॥

·गंगरंधरः ॥ वयं युद्धं समुनस्यौ । मुताप्रत्याजिहीर्पया ॥ १४ ॥ युग्मं ॥ क्षुण्णखेटभटा वाणाः । स्त्रीपु पापतयो मम ॥ पन्ते ही प्रप हं च-त्यालोच्योपाविशत्पुनः ॥ १५॥ द्विपज्जययशःसंवि-भागक्षुद्रस्य भूपतेः ॥ विनाऽप्यनुमति माया-स्त्रीभिराहूतिनि- मिनः ॥ १६ ॥ आगात्पवनगोऽध । सानीकस्तत्र सेटराट् ॥ तदाहूताच तेऽप्यष्टौ । भोगरत्यादयो नृपाः ॥ १७ ॥ भूपश्चंद्र- गनियां । गंपन्धात्सौहृदादिजात् ॥ परेऽपि बहवः खेट-राजास्तत्राऽऽययू स्यात् ॥१८॥ त्रिभिविशेपकं ॥ प्रायो हि दक्षिणश्रेण्यां । मान्यः पचरभूभुजां ॥ बहूनां पवनवेग-स्तदाहूत्याऽमिलनमी ॥१९॥ समग्रयुद्धसामग्या । सैन्यैः प्लावयतो गिरि ॥ तान् विलो- श्य नभोगेन्द्रान् । वायर्नादयतो दिशः ॥२०॥ चक्रायुधपुरे क्षोभं । महान्तं जनताखिला ॥ अनाणेब भिया लेभे । शनाविव झापस्थितं ।। २१ ।। तथाहि- पटन् प्रटन् प्रमायन्ते । काहला भीपणस्वनाः ॥ सात्रा धुंचारवर्षोरै-विन्ति मुखरा भटाः ।।२२।। भयकोलाहलाऽऽकीर्ण- मुखा नदयंति कातराः ।। तरलाक्ष्यो भियोवस्ताः । क्रन्दन्ति कटिगार्भकाः ।।२३।। त्रासपोन्मूलिताऽऽलाना । भ्राम्यंत्युच्छृखला गजाः ।। भीपणं हेपमाणाथ । हयाः पातिवसादिनः ॥२४॥ भ्रमन्ति भाकृतीष्मा । गावस्त्रोटितरज्जवः ।। उत्कटाक्ष्योचमुख्यश्च । महिप्यो भयविहलाः ॥ २५॥ प्रसद्भिः प्रतिरथ्यं च । पादाघातैः पशुवजैः ।। कम्प्रो-कः प्रपात्यन्ते । भीरुस्त्रीपुरुषार्भकाः ॥२६॥ फम्प्राङ्गयो जलहारिण्यः । स्फोटयन्ति घटान् स्फुट । खियो जानन्ति नाङ्गेभ्यो । भ्रश्यंत्याभरणान्यपि ॥२७॥ त्रुट्यद्धारच्युताः स्त्रीणां । मुक्ताः पुजीभवंति च ॥ आगच्छति कुमारेन्द्र । किन स्वस्तिकपूर्तये ॥२८॥ केप्याख्यान्ति स्त्रियोऽप्येत-नगरं क्षोभ- पन्त्यहो । यदन्त्यन्ये स्त्रियो नामः । स्त्रीरूपाः सुभटास्त्विह ॥ २९ ॥ केप्याहुः स्वर्षिभुलौक-पालो वा कश्चिदाययौ ॥ द्विपन् ·जयानन्द फेष्टि चरितम् त्रयोदशः सर्ग १५६॥ सकटकोऽन्यस्य । गम्यश्चक्रायुधो न यत् ॥३०॥ त्रुवते केपि किं मुग्धा । विभ्यन्तीमे मुधा जनाः ॥ किं वीराः? कि द्विपः ? किं चाऽनीकाचक्रभृतः पुरः। ॥३१॥ मत्वा चै पुरक्षोभं । परचक्रागमात्तथा ॥क्रुद्धश्चमायुधः प्रोचे।क एते रे मुमूर्पतः ॥३२॥ तवः परनवेगादी-नामग्राहं जगुश्चराः ॥ चक्री प्रोचे पुरे स्वस्य । क्षोभं प्रेक्षेऽहमप्यहो! ॥३३॥ अहो रण्डापि सैन्यं मे-ऽभनक् भापयते पुरं ॥ द्विपः सीमानमाक्राम-न्निति हास्याय जीवितम् ॥ ३४ ॥ चिरादोर्दण्डकंडूमें। प्रयातेत्युत्सवोऽथवा ॥ दीप्यतां वा प्रतापाऽमि-ममैभिद्विपदिन्धनैः ॥ ३५ ॥ ये वा नारीः पुरस्कृत्य । योत्स्यन्ते सुभटब्रुवाः ॥ तैः किं पूरयितु शक्यं । ममाऽपि रणौतुक्म् ॥ ३६॥ तथाप्येताननात्मज्ञान् । मे प्रवेभायतः प्रजाः ॥ त्रासयामि द्विकप्रायान् । कनी प्रत्याहरामि च ॥ ३७॥ इति ध्यात्वा चमूं सजी-क भेरीमवीवदत् ॥ तन्नादेन भटाः सर्ने । ससज्जू रणकर्मणे ॥ ३८ ॥ यावन्मत्तेममारोढुं । पूर्वाद्रेः शृङ्गवद्गतिः॥ समुत्तस्यौ नृपस्ताव-न्मूर्द्धतो मुकुटोऽपतत् ॥ ३९ ॥ दन्ती च युगपञ्चके । भयादिव ।। क्षुतं चाऽभिमुसं जज्ञे । पादो वस्त्रेण चाऽस्पलत् ।। ४० ॥ तावचामरधारिण्याः । प्रापतच्चामरः करात् ॥ अकम्पताऽनिदानेऽपि । छत्रदण्डः पतन्नितः॥ ४१ ॥ एतानि सचिवा। वीक्ष्य । खेटराजं व्यजिज्ञपन् ॥ स्वामिन्नशकुनैरेभी- रणयाना न युज्यते ॥४२॥ अवधारय विज्ञप्ति-मध्यास्स्वाऽऽसनमेकशः ॥ खेटेन्द्रोऽपि तथा चके । हितं को हि न मन्यते ॥४३॥ जगदुः सचिवाः स्वामि-स्तव वीरगणाऽऽचुलं । काऽप्यभनं पुरा सैन्यं । द्राग ययाऽभाञ्जिालीलया ॥४४॥ सा कथं संभवेन्नारी । नारीणा धृतिकारिणी ॥ भटायन्तेऽङ्गनाधाराः । परिवारेऽपि कि स्त्रियः १ ॥४५॥ कथं पवनवेगाद्या । भोगरत्यादयश्च ते ॥ भटमन्या महाभूपा । नारीमनुसरन्ति च ॥ ४६ ॥ ततोऽयं वज्रसुन्दर्याः । सुरीगेयगुणो वरः ॥ तवाऽभिभूतिवाक्कुद्धः। कुमारः १ भरीगो अतिकारिणी ·भीजपी भुपम् ।। ४७ ॥ स्त्रिया जित इति ख्यात्या । प्रदित्सुस्तव दुर्यशः । विद्यया सपरीवारो । भूत्या स्त्रीवपुराकृतिः॥४८॥ पहागत्यति योगई । पटते धनजो हि यः । स कथं सहते ताम्-मौलिकणाहनम् ।। ४९ ॥ त्रिभिर्विशेपकं ।। भश्चिापति दपोतं । दुदकं पचोपि हि ॥ चिहरवं वयं राजन्! । जानीमश्च स्वबुद्धिभिः ।।५०॥ अस्यैवमवदाताऽस्तु। भूपन्नं अनीति।। धारिशालजयोऽनेनाऽ-रसि धीविक्रमर्नृपः ॥५१॥ अनेन गिरिमालिन्या-दयो देव्यो वशीकृताः॥ गिरिचू- उगुरः पोल-स्पी जिग्ये च लीलया ॥५२॥ जितो मलयमालश्च । क्षेत्रपालो बलीयसा ।। यश्च कल्पोपीदान-दैवतैराय॑नेकशः ॥५३॥ पेन पपरयो विप्र-रूपेण भटकोटियुक् । जित्वा कौलनृपो बद्धः । कपीकृत्य विडम्बितः ॥ ५४ ॥ क्रीडावामनरूपो यो। नित्या राजामारकान् । कनीः श्रीपतिराजस्य । परिणिन्ये कलाजिताः ॥ ५५ ॥ अक्षोभितो योगिनीभि-महाविद्या प्रसाध्य पः । ताम्पः प्रसा परिन्द्रो । पनवेगमसूमुचत् ॥५६॥ महाज्वाला सकामाक्षा । योगिन्यश्च परीक्षया । यस्मै तुष्टा दुदुर्दिव्याऽ- लागि शक्तीध भक्तितः ॥ ५७॥ यजकूटगिरि भन्या । जित्वा वज्रमुसाऽमरं ।। प्रत्याहात्प्रियां चन्द्र-गतेयः साचिकाग्रणीः ।। ॥ ५८ ॥ मोऽयं जगत्त्रयीमल्लो । नारीरूपोऽपि दुर्जयः ।। इति विद्धि नराधीश ! । प्रसाद्यं मा प्रकोपय ॥ ५९॥ सुताऽन्यस्याऽपि दातम्या । सम्यो नेहमरस्ततः ॥ मौलिकङ्कणवानां तां । विस्मार्याऽसै प्रदेहि ताम् ॥६०॥ सोऽयं पवनवेगेनाऽऽनीतः स्वार्थाय सार्थनं ।। परिणीय फनी याता । स्वराज्य स्नेहभान त्वयि ॥६१ ।। एवं पवनवेगावाः । पुराऽपि तव सेवकाः । विशिष्य च भवि प्पन्ति । त्वय्येयकान्तरागिणः ।। ६२ । भुत्व राज्यं निरान्तकं । नीति चाऽवसरे भजन ॥ राज्ञामेकान्ततः शौर्य । श्वापदं- - स्पेव नो हितम् ।। ६३ ।।

·कलि
েিয়
प्रयोदशः
सर्गः
इति मन्विगिरः श्रुत्वा । जगाद सचरेश्वरः ॥ अनिष्टाऽऽशङ्किनो यूयं । मयि स्नहोत्र कारणम् ।।६। परनार्या हठाऽऽदत्तां ।
सहे चेत्तनयां निजां ।। तदा मे महिमा का स्यात् । स्वाऽपत्यान्यप्यरक्षतः ॥६५॥ इयं पवनवेगस्य । सुता विद्याकलोन्मदा ॥
तुच्छेत्यचेटत स्त्रीणां । कुतो धीः पारिणामिकी ॥६६॥ स्त्रीरूपः श्रीजयो वाऽस्तु । तथाऽप्यस्मान मे भयं ।। नृपाशादिभ्यतः
खेट-चक्रिता मम कीदृशी? ॥ ६७ ॥ नृदेवाः कीटकमाया । देव्यो वा कीटिकानिभाः॥ यदि तेन जितास्तत्कि । स ममाऽस्त्रा
ण्यण्टयत् ? ॥ ६८ ॥ शिलाकुट्टाकरत्तेन । भनाश्चेत्कतिचिच्छिलाः ॥ नेयता मम दिव्यास्त्र-ततेः सोढाऽनुमीयते ॥ ६९ ।। नृदे-
वा सुरसेटेषु । भारतार्द्धनिनासिपु ॥ दृष्टः कोऽपि श्रुतो वा किं? । मदाज्ञालवनोन्मदः ॥७०॥ न्यूनं दोष्णोर्वलं कापि । विद्या-
दिव्यास्त्रजं च मे ।। अद्राष्टाभिभवं किंवा । यन्मां भापयथ द्विपः ॥ ७१ ॥ २पाकारिस्तारकारिया । रविरंचिळ विरोचनः ।।
मुरारियर्या । 'पुरारिर्या चेज्जयामि तथापि तान् ।। ७२ ॥ चिरं मत्सेवकीभूय । नारीमनुसृताश्च ये ॥ द्विपः पवनवेगाद्या । मच्चक्रं
वान् कथं सहेन् ? ॥७३॥ त्रासयन् लीलयाऽप्येतान् निनन् । वा हरिवन्मृगान् । वीक्ष्यः साक्षादहं युक्तं। सतां वाग्डम्बरं न यत् ।७४।
सचिवाः प्रोचियांसोऽथ । स्वामिस्तचमिदं यदि ॥ आकारय तदा सर्वान् । ससैन्यान् खेचरान्निजान् ॥ ७५ ॥ तेजस्व्य-
प्यसहायो हि । द्विपद्भिरभिभूयते ॥ एक एव भ्रमन्नभ्रे । राहुणा ग्रस्यतेऽशुमान् ॥ ७६ ॥ अथवा--राकायां ग्रस्यते चन्द्रो।
राहुणाऽल्पपरिच्छदः । न तु भूरिपरीगारो । द्वितीयादितिथिपिह ॥ ७७ ॥ नृपो कोष्ठिकां कृत्वा । दोविंद्यावलगतिः ।।
मान्यत्वाचद्वचो मैने । निःसहायजयायपि ॥ ७८ ॥ विधाय रणसामग्री । तृतीये-हनि योत्स्यते । तावत् सञ्जाः प्रतीक्षध्व-
१ मयाऽप्यविजितो द्विपन् इति प्रत्यन्तर
४ सूर्य ५ ईश्वर.
• इन्द्र कार्तिक्या था ३ ब्रह्मा
॥१७॥

·मिति चाऽवापपद् द्विपाम् ।।७९।। ततोऽयं युगपद्तै-रुभय श्रेणियान्नुपान् । आजूहवत्मसैन्यास्ते-ऽप्येयुः स्वाम्यर्थतत्पराः।८।
प्रणम्य सेटराज ते । शिक्षा संश्रुत्य तस्य च ॥ सत्कृतास्तेन सानीमाः । समनात्सुमुदा रणे ॥ ८१॥
अयो सङ्केवितदिने-भिपणयितुमुत्सुकः ।। खेटेन्द्रः प्रातर्देवार्चा-भुक्त्यायं सुक्षणेऽकरोत् ।। ८२ ।। विधाय मङ्गलाचारा-
स्ततोऽयं सेटचप्रभृत् ॥ युद्धाईसर्वसामग्या । द्विपमारोहदुन्मदम् ।। ८३ ॥ सच्छाधामरैर्वीज्य-मानोऽय निरगाद्गृहात् ॥ सन्न-
दस्पन्दनर्पत्तो । पिरिधाऽऽयुधरितः ।। ८४ ॥ 'चकवेग महावेग वीरागद महावलाः ॥ सुपण सुमुसा 'नन्द धीरसेन
'ढायुधाः ।।८५|| चंद्रसेन "महासेन- विजानन महायुधाः ॥ सुधीर १५भानु भूवीर १५शूरवीर १८रविप्रभाः।८६।
घनाक्षो २ वनमाली च । २१सिह २२वद्रमुसो २३ऽशनिः ॥ २४महापाहु २५महावीर्य-श्चद्राम २श्चद्रकेतनः ।। ८७ ।।
इत्यादिनामभिः रयाता । जगदद्भुतरिक्रमाः ॥ द्वादशाऽस सहस्त्राणि । कुमारा विविधाऽऽयुधाः ।। ८८ ॥ गजाश्वरथशार्दूल-
यराहाऽहिमृगादिषु ॥ वाहनेषु निचिोपु । प्रौढेपारोढुमुद्यताः ॥ ८९ ॥ आराधकारसंहार-निनास्तेजस्विनोऽभितः ॥ परिवग्रुरिमं
भूपं । भास्वन्तं फिरणा इस ॥ ९० ॥ प्रलयाम्भोधरघान-तिरस्कारधुरन्धरा. ।। युगपद्भरितूर्याणा । प्रसस्रनेभसि सनाः ॥९॥
भटास्तत्पुरवास्तव्याः । सर्वे चाऽन्यपुरागताः ॥ निर्ययुईलिकायेन । युद्धेऽहंपूनिकायुजः ॥ ९२ ॥ मातरः प्रणयिन्यश्च । वीराणा
जयहेतवे ।। उपयाचितलक्षाथ । देवेभ्यः प्रतिशुश्रुयुः ॥ ९३ ॥ मातरश्च स्वसारश्च । मियाश स्नेहला व्यधुः ॥ मङ्गलानि विचि-
प्राणि । वीराणा विजयश्रिये ॥ ९४ ।। अम्बा भालेषु शूराणा । मागल्यतिलकान् व्यधुः ॥ इस भाग्यश्रिया रेखा । गद्रिका वा
जयश्रियाम् ॥ ९५ ।। मङ्गलानि विधायाजी । पियासुं स्वसुतंप्रति ॥ काप्यम्बा स्माह तत्पादौ । नपयन्ती मुदशभिः ॥ ९६ ॥

·नयानन्द
कलि
चरित्रम्
त्रयोदशः
॥१५॥
सर्गः
वीरपुण्यस्म्यहं वीर-पत्नी वीरस्वसाऽपि च ॥ तथा युध्यस्व वत्स? स्वां । यथा वीरप्रसूरपि ॥ ९७ ।। युग्मं ॥ काऽप्युवाचाऽसि
वीरस्य । पुत्री पत्नी स्नुपा प्रमः ।। दिष्टया तु याऽद्य भूयासं । भ्रातर्वीरस्वसाऽप्यहम् ॥९८॥ रणाय गच्छता भर्ना । श्लिष्टाऽप्या-
हाथ तं प्रति ॥ प्राणेभ्योऽपि दियाऽसीति । यदवोचः सदापि माम् ॥९९॥ भावि तत्सत्यमेवेश!। प्राणत्यागेऽपि संगरे ॥ यतो
ववयध्धनाऽऽगत्य | द्रार त्यां स्वर्गेऽप्यहं भजे ॥१००॥ युग्मं । काचित् स्माहाऽसपत्ना मे-ऽभवन् भोगाः प्रियाऽथ तु ॥ जयल-
क्ष्म्याप्सरोभिर्वा । मवित्री ससपत्नता ॥ १ ॥ काऽप्यवादीन्मम स्नेहा-न्मा भूः प्रिय रणेऽलसः ॥ जये प्राणक्षये वाऽह-मस्मि
संनिहितव यत् ॥ २ ॥ यामीत्युक्ते प्रियं काचि-दूचे किं भापसेऽनृतं ॥ न निर्यातः कदाचिन्न । त्वं निर्यास्यसि मे हृदः ॥३॥
काऽप्यूचेऽप्सरसो मेश । भाक्षीमन्नाधिका हि ताः ॥ जयश्रीस्त्वधिका विश्व-स्तुत्या तत्तां समां भजे ॥४॥ २किं न मत्तेऽधि-
का नाथ । कीतिरप्सरसोऽथवा ? ॥ रणे यासि तदर्थी मां । त्यक्त्वा यदिति काऽप्यवक् ॥५॥ पत्याऽऽश्लिष्टा जगौ काचित् । स्नेहं
दर्शयसेधुना ॥ जयलक्ष्म्याऽप्सरोभिवा । घृतो मामुपलक्षयेः ॥ ६॥ कुंभिकुंभस्थलोद्भिन्न-मौक्तिकान्यानयेः प्रिय! ॥ यथा तैः
स्वस्तिकान् कुर्वे । जये ते काचिदित्यवत् ॥ ७ ॥ इत्यादिवादिनीवर्वीराः । संस्थाप्य स्त्रीः कथञ्चन ॥ यश एव पुरस्कृत्य । महो-
त्साहा रिनिर्ययुः ॥ ८॥
सेनानीचण्डवेगोऽध । भटकोटिसमन्वितः ॥ निरगाव सिंहयुक्तन । रथेनारिद्रुमानलः ॥९॥ वज्रकंठ स्तडिद्वेगो ।
मानुफेतु 'महाभुजः ॥ ५नरवीरः किलाचंद्रः । कोशलः ‘पयनां गदौ॥१०॥ १०हरिवीरो ११महाकीतिः । १२सुयशा १३
२ न प्रत्यन्तरे
मया सह
॥१५८॥

·नंदनः पृथुः ।। पलपीरः कृतातायो । धूमकेतुः १८सुभीपणः ॥११॥ १९धूमाक्षायाश्च खेटेन्द्रा । गजयुक्त स्थैर्भटाः ॥ निनिर्ययु. परोलक्षा । दुर्लक्षाः कातरैर्नृपाः ॥ १२॥ निभिविशेषकं ॥ मदनः कासरः ३काम-केतु भीमो महायशाः ॥ प्रताप "स्तपनो ऽक्षामो रमणः । कामनन्दनः ॥ १३ ॥ इत्यादयो नृपाः सिह-युक्तैर्द्राग् निर्ययू रथैः ।। कुर्वाणा लक्षशो वीर-गणा- नामपि भापनम् ।। १४ ॥ प्रहाढ श्रापल ३श्चण्ड-वेगः शगुदमोऽ कुशः ॥ गदाधरो "महापाणिः । “सुवक्नो घज्रकेतनः ॥ १४ ॥ एतेऽन्ये च परोलक्षा व्याघ्रयुक्त स्थैर्नृपाः ॥ निरीयुः प्रतिवीरेपु । तृणीयन्तो महौजसः ॥ १५॥ सागरः २क्रोधनो मीमो । 'बजायुध 'शतायुधौ ॥ रणचन्द्रो "महाशूरः । “सुतेजाः कुलिशायुधः ॥१६॥ १०पूर्णचन्द्रः १ महास्त्राद्या । वाजि- युक्तर्महारयः ॥ निरगुर्लक्षसंख्याः माग् । रणोत्साहोच्छ्यसत्तनु ॥ १७ ॥ बलः कामाऽड्कुरो धूम-माली सिहः ५शतायुधः ।। वनमाली "महाचको । विजय चक्रधार्यपि ॥१८॥ दुरन्त ११दुर्धराद्याश्च । खेटेन्द्राः सपरिच्छदाः ।। समारूढा विमानेषु । महामाना निरैयरुः ।। १९ ।। 'गजसिह २गजानन्द-गजदेव गजप्रभाः ॥ ५गजगीर गजनीति-गजकेलि गजधजाः ॥२०॥ गजवेग गजाधार-गजसेन १२गजाननाः ॥ १३गजविक्रममुख्याश्च । लक्षशो गजवाहनाः ॥ २१ ॥ हयवेग २महावाजि ३महाश्च "हयवाहनाः ॥ ५हयवीर हयानन्द-"हयसार 'हयोदयाः ॥ २२ ॥ अश्ववीराऽ १ श्वसेनाह्व-११अश्वानन्दाऽ १२श्ववि- क्रमाः ॥ १३हयसेन हयस्त्राया। हयारूढाच लक्षशः ॥ २३ ॥ १सिहः रसिहगतिः ३सिह-विक्रमः ४सिहनाहनः ॥ ५सिहवीरो महासिह । सिहास्नः सिहकेसरी ॥ २४ ॥ सिहकेतु सिहमाली नृसिह १२सिहकेतनः ॥ १३सिंहसेनादयश्चाजी । प्राचलन् सिहवाहनाः ॥ २५ ॥ युग्मं ॥ व्याघ्रमाली महाव्याघ्र-३व्याघ्रास्य व्याघ्रविक्रमाः ॥ ५व्याघ्रसेनादयश्चाऽऽशु । प्रचे- १

·जयानन्द
कंपनि
चरित्रम्
प्रयोदशः
सर्गः
॥१५॥
लाघवाहनाः ॥ २७ ॥ शार्दूल: शादूलासश्च । शार्दूलानन्द केतनौ ॥ ५शार्दूलविक्रमाद्याथ । चेलुः शार्दूलवाहनाः ॥२८॥
वराहवाहनाः केचित् । केचित्पन्नगवाहनाः ॥ लुलायवाहनाः केचित् । केचिच्छरभवाहनाः ॥ २९ ॥ वाहनैविविधैरेव । विचित्रा-
युधकेतवः ॥ प्रचेलुः कोटिशः सेटाः । पत्यश्च रणोत्सुकाः ॥ ३० ॥ एवं परिवृतः खेट-कोटिभिः खेचरेश्वरः।। अवजानन् मदा-
पेशा-जातान्यशकुनानि सः ॥३१॥ सैन्यकोलाहलैराशा । वाद्यनादैश्च गर्जयन् ॥ प्रतिप्रत्यर्थिचक्र नृ-चक्री चक्रायुधोऽचलत्।३२॥
॥ युग्मं ॥ उत्साहाद् द्रुतमागत्य । सायं स्वपुरसीमनि ॥ कुमारकटकाऽदूराऽऽसने ।। तस्थौ स नीतिवित् ॥ ३३ ॥
चक्रायुधमथायातं । सचकं खेटचक्रिणं ॥ नियुध्य श्रीजयस्याऽपि । खेचराः कटकेऽमिलन् ॥३४॥ अक्षौहिण्यः सहस्रञ्च ।
कटके खेटचक्रिणः ॥ सम्मिलिताः कुमारस्य । सैन्ये च शतमेव ताः ॥ ३५ ॥ अक्षौहिणीप्रमाणं चेदं स्यात्सेनाक्षौहिणी
नाम । खांगाप्टैकद्विकैर्गजैः (२१८७०.) ॥ रथैश्वेभ्यो हयैस्त्रिनैः (६५६१०) । पञ्चघ्नश्च पदातिभिः
(१०९३५०) ॥३६॥ सेनाफलकलवस्त-यानयुग्यहयः किल.॥ अपतत्पश्चिमाऽम्भोधौ । भानुमान् गगनाऽध्वमुक् ॥३७॥ नारी-
रूपः कुमारोज्याऽ-नुमत्या खेटभूभुजां । सेनान्यं वज्रवेगाह्र । न्यास्थत्पवनवेगजम् ॥ ३८ ॥ जजागरुरथो धीराः । सैन्ययुग्मे-
ऽस्त्रजागरां ।। शस्त्रपूजोत्सवाद्यैः प्राक् । शस्त्रिणां च कथादिभिः ।। ३९ ॥ शस्त्राण्येव जयस्याजौ । साधनेषु प्रधानतां || बरी-
भ्रतीति पट्टेषु । चक्रादीनि न्याविशन् ॥ ४० ॥ तथाहि-चक्र सगो धनु ग्वज । 'त्रिशूलं (कुन्त "तोमरौ ।। मक्षिका
परशुः । शक्ति-भंडत्मालाह १२मल्लिके ॥ ४१ ॥ १३क्षुरिका मुशलं १५सीरं । १६तरवारि १५गदा धनाः ॥ १"मुष्टि
२.पट्टिस दुस्फोट-२२मुद्गराध २ फसालिका ॥ ४२ ॥ कणपः २५कम्पनः २६पाश-२ गुलिका २८लुण्टि २५शङ्कवः ।। ३ ग्रह
॥१५॥

·गोफण ११हालाः । ३श्करी ३ करपत्रिक ॥४३॥ १"चूस यष्टी च पद्मिश-दित्यत्राणि सगौरवं ।। वारिभिदैवतानीवा- अमिसपन शुचिभिर्भटाः ॥ ४४ ॥ आलिप्य चंदनवार-पुप्पश्चास्तदग्रतः ॥ धूपोत्क्षेपं नदद्वायं । गीतनाट्यानि च व्यधुः ।४५। पटास्यशिरस्त्राण-पचीभरथराजिनां ।। व्याघ्रादीनाञ्च यानानां । संस्काराचैरगानिशा ॥ ४६ ।। शूरान् शूराभिधो मित्रा-वा- वितिमिच्छवः ।। दृष्टुं प्रीणयितुं चैत-दुदयाऽद्विशिरोऽभ्यगात् ॥ ४७ ॥ 'भेरि मईल कंसाल- मृदङ्ग तलिमास्तथा । भिम्मा 'दपा ‘इपथा झालरी शाहलाः॥४८॥२पटहाः १३सरमुख्यश्च | भुगलामरकान्यपि [डमरान्यपि]॥१६ परटाः पाना मान-कादिकान्यप्यनेकधा ।। ४९ ॥ त्र्यम्बक २०दईरी २१निस्वा-नादिमान्यप्पनेकशः । निनेदू रण- तूर्याणि । विरूथिन्योयोरपि ॥ ५० ॥ मेरधुन्धपयोधीना। प्रलयाऽनिलवार्मुचां ॥ वजाहतगिरीन्द्राणामिव नादेन तद्भुवा १५१॥ पशुपार्द्धपस्तस्य ध्यानः प्रोच्छलदम्बवः हरिदकरटिनस्सु महाशैला विवेपिरे ॥ ५२ ॥ भुवोभ्रंशभिया शेषः । चकम्पे नागरा- डपिाकच्छपोऽपि दीकत्य [नादेरिव च सैन्ययोः।कृच्छ्रेण कम्पितः शेपो।।प्रत्यन्तरें] निजे पृष्टे यभार गाम्।।५३।।जगणुहरितः सर्वा । निनेर्गिरिफन्दराः ॥ पुस्फोटेव नभः पृथ्वी । सर्वतोऽस्रंसतेव च ॥ ५४ ॥ दरीपु विविशुः राः । शार्दूलशरभादयः ।। भीता- स्तथा जपाद्दूरं । पातालेषु महोरगाः ।। ५५ ।। अभांक्षुः सर्वतस्त्रस्ता । वनद्रून् वन्यसैरिभाः ॥ व्यन्तरादिसुराश्चागु-राद्रणदिट्ट- क्षया ।। ५६ ॥ स्फुर्जता तेन नादेनाऽ-नीकिन्योरुभयोरपि ॥ स्फीतोत्साहोच्छ्वसदेहाः । ससज्जुः समिते भटाः ॥ ५७ ।। शारीरारोपयन् वीरा । निफणत्किकिणीगणाः ॥ पीतमद्योन्मदभेषु । पक्षानिर महाद्रिषु ॥ ५८ ॥ वबन्धुः सर्वतोधारान् । स- २ शारी अगि इत्यनेकार्थ १ रामामे ·जपानन्त फलि चरितम् त्रयोदशः सर्ग. ॥१६॥ झान् दन्तेपु दन्तिनां ॥ दन्तानेर च केपाश्चि-तेषां लोहेरशस्त्रयन् ।। ५९ ॥ वनभास्वरसन्नाह-वृतैः करटिनां करै ॥ मुद्गरान् ग्राहयामासु । कुन्तभल्लादिकानपि॥६०॥ गजानां पार्श्वयोवद्ध-लोहपञ्जरमध्यगाः॥ तस्थुर्धनुर्धतो वीरा । वटशाखाखिवोरगाः।६१। सनद्धः पृष्टगीरा-धोरणैः सिन्धुरा दधुः॥ श्रियं सपक्षभूभ्राणां । शीर्षासीनगरुत्मताम् ॥६२।। स्फुरद्घण्टारणत्कारान् । रणचरण- नू पुरान् ॥ गजानदंशयन्ने । वीराहारेद्धनमभिः ॥ ६३ ॥ वाजिनः प्रक्षरोपेताः । सन्नद्धा रूढसादिनः ॥ क्वणविकिकणयो यः । सगोपिन्दसुपर्णताम् ॥ ६४॥ चपलाः प्रोच्छलन्तश्च । बभ्रुः प्रक्षरिता हयाः ॥ नलिनीदलसेवालाऽऽवृता वाध्ध्यर्मयः किल ॥ ६५ ॥ केऽप्यरोचकिनो नागान् । हयांश्च समनेहयन् ॥ भूपाः स्वैनैव वाञ्छन्तो । यानरक्षां स्वतोऽधिकाम् ॥६६॥ केचित्स- न्नामानांश्च । गजानू खिगजितान् ।। वाजिनो हेपमाणांश्चा-नचुः शकुनमानिनः ।। ६७॥ चर्मभिर्वमभिश्वाऽपि। दृढीचक्रू रथान् भटाः ।। क्रीडागेहानिनाऽऽयान्त्या । निलासाय जयश्रियाः ॥६८॥ सारथिभ्यो ददुः केचित् । सन्नाहान् स्वाधिकदृढान् ।। भवन्ति रथिनां युद्धे । जयप्रतिभुमो ह्यमीः ॥६९॥ शीपु न्यस्तशीपत्राणाः । सुभटाः कङ्कटोत्कटाः ॥ यमेनेव यथा वीराः । प्रहिताः स्वा निरजिरे ॥ ७० ॥ ममुर्मसु वीराणां । मानेनैव कृतेष्वपि । केपांचित्संगरोत्साहो-च्छ्वसितानि वपूंपि न ॥ ७१ ॥ रणोत्साहाद् द्रुतं वेचित् । सन्नद्धा चीरपुङ्गवाः ।। प्रतीक्षमाणा मित्राणि । तावच्छस्त्रैरशिश्रमन् ॥ ७२ ॥ केचित् सिंहान् महाकायान् । साथ समनाहयन् ।। तौ हि सप्रक्षरोत्पक्षा-विति सत्यापनाय नु ।। ७३ ॥ अदंशयन् यथोचित्यं । वाहनान्यपराण्यपि ॥ शार्दूलकिरि- भल्लूकाऽऽदीनि सेचरपुङ्गवाः ॥ ७४ । पिचित्राङ्कान् घजस्तम्भान् । योधा याने पददृढन् । दूराद् ज्ञापयितुं स्वं यत् । स्फुटा ॥१६॥ रापाम ·एर महामटाः ।।७५।। शस्त्ररपूपुरन् वीरा । स्थान् यहुविधैर्भटाः ।। रणाऽध्वनि प्रजतां हि । तान्येवाऽक्षयशम्बलम् ।।७६॥अथवा शस्त्ररसअपन् पूर्णान् । रथकासरवेसरान् ।। वीराणां दानवीरत्वे । शस्त्रदानं हि पुष्कलम् ।।७७॥ वीरा लातुं समित्युष्टान् । कङ्क- टापरपूपुरन् ।। दानवीरत्वमप्याप्तुं । तदानः सन्तुष्टत्तदा ॥ ७८॥ अनुगैरर्यमाणान-प्यजहुः केऽपि कङ्कटान् ।। तेहिं वीराधिनी रत्वं । सस रहे कलपते ।। ७९ ।। अस्त्राण्यहासिपुः केचि-छोभायै प्राग्धृवान्यपि ॥ पादमुष्टिनखैरेव । गर्वात्वस्यास्त्रिमा- निनः ।। ८० ।। केऽप्यस्त्राणि ललुनंगा-ऽसमवीरव्रतोन्मदाः । प्रतिवीरान् हनिष्याम-स्तेपामेवाऽऽयुधैरिति ॥१॥ आरोहितान्महा- योधा । गजगजिरधादिकान् ।। अनुचालयितुं सजी-चक्रिरे तान् यहूनपि ॥ ८२ ॥ प्राच्यश्रान्त्यादिना माऽभू-द्रणविनोऽनया धिया । महायुद्धरसस्तेपा-मैककर्न हि पूर्यते ॥८३॥ युग्मं ॥ जलपूर्णा 'लुलायास्ते । सजिता जगमाः प्रपाः ।। अत्रुटद्रणतृष्णा; नां । माभूतृष्णान्तरं विति ।। ८४ ॥ सायस्तावादिभिः शूराः । शकटादीनसअपन् ।। स्वयमक्षुधिता मृत्योः । क्षुधं हन्तुं तु योदृभिः ।। ८५ ।। औपधीभृतगोणीका-नसिसजन् भटा वृपान् ॥ स्वपरोपकृतेः सन्तः। स्मरन्त्येवोत्सुका अपि ॥ ८६ ।। न ल: म्पते या विविधस्तपोजप-तिर्न मुद्रासनयोगसाधनः रणानले स्वामिहिवाय ये जना-चनाय या यान्ति हुतासवो घमी ॥८७॥ नटानामिव किं तेषां । विविधरायुधधमः ॥ ये रणे ददते पृष्टं । द्विपां वंशस्य चाऽयशः ।।८८॥ नास्ति सङ्ख्यसमं तीर्थ-मुभ- यत्राऽपि सत्फलं ॥ श्रीर्यशो जीवतां यत्र । मृतानां वासुसं द्रुतम् ॥ ८९ ॥ क्षणं विद्योतते दीपो । दिने मानुविधुनिशि ॥ युगा; न्तस्थापिनी कीचि-दीप्यते त्याजिशौर्यजा ।। ९० ॥ एभिरुत्साहवीरत्व-स्वामिभक्तिप्रजाहितैः ॥ विघ्नाभिवारयिष्यन्ति.. देवा १ जले. पूर्ण महियाः २ युद्ध ·पानन्द कम्लि नारित्रम् प्रयोदय सर्गः दास्यन्ति यो जयान् ।। ९१ ।। उपश्लोकयतो वीरा-निति वैतालिकानमी ॥ दानैरपिप्रिणनिष्टैः । स्वाभीष्टार्थाभिधायिनः ॥१२॥ इति वैतालिकमोक्तः । पूज्याशी शकुनादिभिः ॥ योधा युध्योत्सुकायन्त । द्विगुणोत्साहशक्तयः ॥९॥ नामग्रहमथो कांचि न्नृपत्रीकटके भटान् ॥ कीर्चयामि महाकी न् । रणसंवर्मणोद्यवान् ॥ ९४ ।। वज्रवेगवलेशाद्याः । सिंहयुक्तरथस्थिताः ।। रणैक- रसिका वीराः । समनात्सुः सहस्रशः ॥ ९५ ॥ अखर्ववलगर्विष्टाः । खेटाश्चन्द्रोदयादयः ॥ व्याघ्रयुक्तरथासीनाः । सम्मेहुः सङ्गरे मुदा ॥ ९६ ॥ खेटाः पयनवेगाद्या । गजयुक्त रथैर्दुतं । ससज्जू रणकृत्याय । तृणीयन्तो द्विपद्धटान् ॥ ९७ ॥ भोगरत्यादयो भूपा । पाजियुक्तरथेषु च ॥ आसीनाः शस्त्रपूर्णेषु । समभूवन् रणोत्सुकाः॥९८ ॥ चन्द्रगत्यादयश्वाऽपि । भूभुजः सपरिच्छदाः ॥ साभिमाना विमानेषु । समारोहन् रणोर काः ॥१९॥ श्रीधरः श्रीपतिः रकान्तो :-ऽरिजयो दत्त विक्रमौ ।। "नन्दा नन्दी 'नरव्याघो-जयो "विजयसज्ञकः । ३००|| १२मणिचूडा १३ऽचलायाश्च । १५सबद्धगजवाहनाः। मुदा महोत्सवायेव । रणाय समवर्मपन् ॥ १॥ गजवाजिहरिव्याघ-शार्दूलमहिपादिकान् ॥ सन्नाहितान् यथोचित्यं । वाहनान्यपराण्यपि ॥ २॥ सहस्र- लक्षसख्याश्च । प्रत्येकं खेचरेश्वराः ॥ संवमिताः समारुक्षन् । श्रीकान्तश्रीधरादयः ॥३॥ श्रीजयोऽथ कुमारेन्द्रः। स्त्रीरूपो मोह- यन् द्विपः ।। स्नात्वा श्रीजिनमः य । स्तुत्वा नुत्वा च भक्तितः ॥ ४॥ परमेष्ठिनमस्कारं । स्मृत्वा च ध्यानलीनहत् ।। पर्यधा- बसन्नाई । सर्वतो मणिभास्वरम् ॥ ५ ॥ तस्याऽङ्गे सगरोत्साहा-दुच्छिश्वसिषु वर्म तत् ॥ शुशुमे गाढता प्राप्तं । किल हैमत्व- गन्तरम् ॥ ६ ॥ लोहनद्धमणीदी । शिरस्त्रं च शिरस्यात् ।। मेरुशृङ्गमिवाऽभाच्च । सविद्युद्वारिदैर्वृतम् ॥७॥ अक्षय्यशरतूणीरा- घरभारपार्थपोर्दयोः ।। आददे वज्रपृष्टं च । धनुः सन्येन पाणिना ॥ ८॥ उक्तयुद्धार्हसामग्या । सजिवं मत्तसिन्धुरं ॥ अञ्जना-

·गिरिसाश-मारोहद्वाजाजर ॥९॥ सन्नाहितगजारूढःसन्नद्धैः शूरपुङ्गवैः।।चने पञ्चशतीसद्ख्यैः । स्त्रीरूपैस्तैध शोमिता१०॥
राझीभूतो युधेश्याऽस्य । कटको भटकोटिभृत् ॥ समन्तात्सकलस्तस्था-चागत्य परिवृत्य तम् ॥११॥ विचित्रवाहनस्थेन । विवि-
धापुधकतना ॥ प्रतः सन्येन तेनाऽयं । कुमारक्षितिपोऽशुभत् ॥१२॥ सुरागिरिव संयुक्तो । गजदन्ताचलादिभिः ॥ वनेन भद्रशा-
लेन । सर्वकः परिवरितः ॥ १३ ॥
अध चक्रायुधः सेट-चक्री चक्रेढदर्चनां ।। नुतीः सतीच विधिना-ऽस्मापीच परमेष्ठिनम् ॥ १४ ॥ मणिदीप्रसशीर्षण्य-
सन्नाहायचरिग्रहः ।। सोऽमातारापूतो राहु-च्छायांऽतःस्थांशुमानिव ॥ १५ ॥ निपड्गद्वयरोचिष्णु-पार्श्वः कोदण्डभृत्करः॥
युद्धाई सज्जितं श्वेत-गजमारोहदिन्द्रवत् ॥ १६ ॥ परिवत्रुः कुमारास्तं । सन्नद्धा बहुवाहनाः ॥ महाजम्यूतरं मध्यं । जम्ब्बो
पलयगा इव ॥ १७ ॥ सहस्रः स कुमाराणां । तो वीरश्च लक्षशः ॥ सैन्येन चाजिसज्जेन । चतुरङ्गेण सर्वतः ॥ १८ ॥ बभ्राजे
वेष्टितो जम्मू-द्वीपमध्यगमेरुवत् ॥ वाद्धिनवैभवाज्यादि-यादःकल्लोलमालिना ॥ १९ ।। सन्नद्धौ नृपखेटेन्द्रौ । तौ खखानीकम-
प्पगौ ॥ रेजाते धातकीसण्ड-मेरू इव वनातौ ॥ २० ॥ अर्थिभ्यः प्रार्थितं दानं । ददतौ सुरशाखिवत् ।। सर्वतेजस्विनां तेजो ।
पिलम्पन्नौ सरांशुवत् ॥ २१॥ दुरीक्ष्योग्रमहामूर्ती । कल्पान्तसमपार्कवत् ।। पश्यन्तौ दूरतोऽपि स्वान् । स्निग्धदृष्टया निजान्
भटान् ।। २२ ।। प्रतिवीरांस्तुणीयन्तौ । महौजस्को मृगेन्द्रवत् ।। शत्रुपूल्कानिभा दृष्टीः । क्षिपन्तौ दारुणा रुचः ।।२३॥ कुमार-
नृपखेटेन्द्रा-यन्योन्याभिमुसं ततः ।। सच्छत्रचामरौ वस्ख-सैन्यांऽतर्गा प्रचेलतुः ॥ २४ ।। अयुध्यमाने मुक्तासे । दीने नश्यति
पेपि ।। प्रहर्चन्यं न चैवेति । तयोग्य समयोऽभवत् ॥ २५ ॥

·जपानन्द
कमि
चरित्रम्
प्रयोदशः
सर्ग.
॥१२॥
समपङ्क्तिस्थितौ खस-खामिनोराज्ञयाऽथ तौ ॥ दुर्धरैर्वाद्यनिष|पैः । प्रेरितौ कटकावपि ॥२६॥ आहत्य स्फोटयन्तौ क्ष्मां ।
मुद्राभैः करिक्रमः ॥ दारयन्तौ शताऽगानां । संक्रीडचक्रनामिभिः ॥२७॥ वाढं निर्घोषयन्तौ च । वाजिक्रमगदाहतैः ।। तुद-
न्ती भूरिभारेग । सहस्रं फणिराम्फणाः ॥ २८ ।। कमठं पृष्ठकठिनं । नयन्ती प्राणसंशयं ।। दाढां बाढं वराहस्य । रुजन्तौ सुदृढा-
मपि ॥ २९ ॥ कदाप्पप्राप्तमाप्तुं तौ । मिथः सद्गम सुसं ॥ अन्यो न्यमभ्यधावेता-मिव पूर्वापरार्णवौ ॥ ३० ॥ अहंपूर्विकया
युद्धौत्सुक्याद्विस्फुय्य तहटान् ।। पहिर्भूत्वाग्रतो यातः । प्रतीहारा न्यवारयन् ॥ ३१ ॥ चेलुः सैन्योद्धताः पूर्व-रणौत्सुक्यादिवा-
ग्रतः ॥ द्विपदान्ध्यप्रदाः प्रोयैः। सुभटा इव पासयः ॥ ३२ ॥ वराहहरिशार्दूल-करिव्याघ्रमहादिभिः ।। हयाहिकपिसारङ्ग-शिखि-
मेपद्रुमादिभिः ॥ ३३॥ पिरिधैरुपलक्ष्योप-लक्ष्य दूरेऽपि केतुभिः ।। वृण्वन्तः सुभटा नाम-ग्राहं प्रतिभटान् स्फुटम् ॥ ३४॥
प्रोचरावयमानास्ता-विरप्राप्तान् नु चान्धवान् ॥ सोत्कण्ठमुभये मोच्चै-रग्रसैन्या मिथोऽमिलन् ॥३५॥
परस्परमथो नागाः । सपक्षा इव पर्वताः ॥ ताफ्यास्ताा इव स्था। भूविमाना इवाऽङ्गिनः ॥३६॥ ते च युग्यैर्गजव्याघ-
तुरगायमियः समाः। तथैर सिंहशार्दूल-किरिव्याघ्रादिवाहनाः ॥ ३७॥ विमानाश्च महावासा । इव व्योमगमा द्रुतं ॥ द्वयोरपि
विरूथिन्यो-मिथोमिमिलराजये ॥ ३८ ॥ तदाभ्रस्फोटकैः पृथ्वी-कम्पनैर्दिशतिखनै ॥ चलकैरचलादीनां । गिरिगह्वरनादिभिः
॥ ३९ ।। दुईरभरवैधान-रणतूर्यगणोऽनदत् ॥ मम्भामेरीमहाढका-हुडुककाहलादिकः ॥ ४० ॥ युग्मं ।। ततो डुढौकिरे योढुं ।
प्रपीरा पिपिघायुधैः ॥ औत्सुक्यात्क्षुधिता प्रेता । इस मांसानि भक्षितुम् ॥ ४१ ॥ अस्माकं स्वामिनामेते । मा कार्विनमाहवे ।।
१ गदहा भला
॥१६॥

·इतीवाच्छादपन् पांशून् । महेमा मदवारिभिः ।।४२॥ भान्ति घजा योधयाने-प्वनिलोधैथलाचलाः॥ नृत्यन्तीव निजस्वामि- रणार्यप्रमोदिनः ।। ४३ ॥ अन्योन्यं भटकोटीना-माह्वानर्गजिवोजितैः ॥ भुजास्फोटोत्कटास-बूंत्कारैर्हकनादिभिः ॥ ४४ ।। युध्यमानर्मियः क्रोधाऽ-मर्पदुर्द्धर्षभीषणैः ।। सिंहव्याघ्रादिभिर्मुक्तैः । सिंहनादादिभिः स्फुटैः ॥ ४५ ॥ कोटिशो गजगाभि-दुद्धरै- पहेपितः ।। पीत्कार रथचक्राणां । सगायायुधसातै ॥४६॥ धनुरास्फालनस्सानै-र्जयसाराविणोचयैः ।। द्रष्टुणामट्टहासौधैः। सहर्ष फरवालिकः ॥ ४७ ॥ हरिगिरिदरीस्फुर्जत्प्रतिनादैः प्रसृत्वरैः ॥ त्रसदनपशुबाता-क्रन्दरायैश्च भैरवैः ॥४८॥ स्फायमा- नोविनिर्पोपो । वायलक्षोद्भवोऽभितः । ब्रह्माण्डस्फोटसदृशो । रोदस्योरुदरम्भरिः ॥ ४९ ॥ निदधे जगतां क्षोभं । सुराणामपि मैरपः ।। आह्वानमिव कुर्वाणो । रणेक्षाकौतुकाधिनाम् ॥५०॥ सप्तभिः कुलकं आगच्छाऽऽगच्छ रे तिष्ठ। तिष्ठ युध्यस्व वीर! हे ।। नश्य नश्याऽऽशु पा मूढ!। तिष्ठनसि हतो हत ॥५१॥ त्यज त्यजाऽऽयुधं जीव-जीन वक्त्रे तृणं दधन् ॥ गिरा माद्यसि कि मूढ । पाणिम्यां दर्शयोजितम् ।। ५२ ॥ विशन् लजसे रे शत्रौ । धुरं रुटोऽद्य तेऽन्तकः ॥ इत्यादिदारुणाः शब्दाः । प्रावर्तन्त भटे मटे ॥५३॥ निभिविशेषकं । आयुधानि विचित्राणि । वपुः सुभटा मिथः ।। उत्पातसमयाऽम्भोदाः करकानिव समन्ततः ॥५४॥ प्रासीसरन्महावीराः समन्तादाणधोरणीः ।। सर्वतः प्रसरद्धारा । नव्या धाराधराः किल ।।५५॥ अभ्रेस्राणि विचित्राणि । समुत्पे- तुम्धमूद्वयात् ।। समन्तात्पक्षियन्दानि । वातोऽधूतननादिव ॥५६॥ अभ्रे भ्रान्त्वा पुनस्तानि । प्रतुरिवर्मसु ॥ फलितेपिव क्षेषु । सर्वतोऽपि पतत्रिणः ।।५७॥ फचिद्राणमयः कापि। खड्गकुन्तगदामयः॥ चक्रश्रेणिमयः काऽपि । शूलशक्तिमयः क्वचित्।५८ धूलीन २ वर्दमागे

·जयानन्द
केयलि
परिणम्
प्रयोदशः
सर्ग.
सुष्ठिलण्ठिमयः कापि । मुद्गरौघमयः क्वचित् ॥ विविधैरायुधैरेवं । दारुणोऽसौ रणोऽभवत् ॥ ५९॥ युग्मंगा क्षणाच पत्तयः पेतु-
स्वाडिवाः शानवाऽऽयुधैः ।। लुलन्तो भुव्यदृश्यन्त । वीराणां केलिकन्दुकाः॥६०॥ काचिदुःसञ्चरा जज्ञे । रणोर्नी पतितैर्गजैः ॥
पुञ्जीभूईयैवाऽपि । मरुभूमिरिव स्थलैः ।।६१।। क्वचिच्छीपः क्वचिद्धस्तैः । कचित्पादादिभिश्च भूः ॥ मनुष्यघाटशालेर । विधि-
समृतोऽभवत् ॥६२॥ क्वचिद् दूरादरीन् हन्तु-मुपलक्ष्य ध्वजैर्भटाः ॥ स्फोटयन्तोऽपिशन् सेनां । जलकान्ताइवाऽम्बुधिम् ।।६३॥
ममै रथ(रद) दलै कृत-कुसुमप्रकरेव सा || शुशुभे कुम्भिकुम्भोत्थ-मौक्तिकसस्तिकाऽङ्किता ॥६४॥ रणकौतुकवीक्षार्थ । मिलिता
न्यन्तरादयः ।। भ्रमुरभ्रे मितो वीर-संस्तपैर्मुखरा रणे ॥ ६५ ।। लसड्डमरुकोद्दण्ड-डमत्कारभृताऽम्बराः । उर्घप्रचण्डदोर्दण्डा ।
नन्तुः क्षेत्रपालकाः ॥ ६६ । शाकिनीडाकिनीकाकिन्योऽपि प्रोल्लासिहासिकाः ।। अनृत्यन् कौतुकोत्तालाः । केलीकिलकिलो-
ल्बणाः ।। ६७ ।। योगिन्यश्चित्ररूपिण्यः । मोचालकरतालिकाः ॥ अददू रासकान् हर्षा-त्कौतुकोचानितेक्षणाः ॥ ६८॥ विकटैर-
दृहासौधैः । स्फुटगिरिनभस्तटं ॥ प्रेमुर्भक्ष्याप्तिहर्षेण । राक्षसा राक्षसीयुताः ॥ ६९ ॥ वभ्रमु सर्वतो गृध्रा । रुधिरामिपगृभवः ॥
वीरान् प्रदक्षिणीकृत्य । सत्रागारनिभानिव ॥ ७० ॥ मुदा जयेषु वीराणां । पुष्पवर्षाणि देवताः ॥ कुर्माणा विस्मयस्मेरा । नाना-
पायान्यवीवदन् ।।७१।। 'अपाकर्तुं च शस्त्राति । कुमारेन्द्रो दयाऽम्बुधि ॥ यान् पुराप्यादिशत् खेटां-स्ते तदाजी भ्रमम् भ्रमम्
॥७२॥ दर्श दशं च सुभटान । हयादीवाऽवशल्यिवान् ॥ वदर्पितोपधीनी- योश्चम्बोरसजयन् ।। ७३ ।। युग्मं । पतिता अपि
ते वीरा-स्तिर्यञ्चोऽपि हि तैर्दुत ॥ सजिवा द्विगुणोत्साहाः । पुनर्युयुधिरे भृशम् ॥ ७४ ॥ दोपाः क्रोधाभिमानाया । अभ्यस्ताः
१ सद्ध पानयवति । कुमारद कृपाम्बुधि इति प्रत्यन्तरे ।
॥१६३॥

·प्रतिजन्म ये ॥ प्राणाऽन्तेऽपि न ते प्रायो । विरमन्तीति धिग्भवम् ॥ ७५ ॥ तेषां यत्साहसं युद्धे । सुलभं सर्वजन्तुपु ॥ अहद्धर्मे भवेचपन् । कानि कर्माणि को भवः ।। ७६ ।। केचिदगक्षयं केचि-स्मृति केचित्पराभवं ।। प्रापुः पापानुभावेन । हेतुः सर्वा- शुमे हि सः ॥ ७॥ पोरेऽप्येवं रणे चि-दक्षताऽङ्गा हतद्विपः ॥ प्रापुः पुण्याजयं सैव । हेतुः सर्वशुभेपु हि ॥ ७८ ॥ यशांसि पूर्ववीराणां । लिप्सयो जयगृभवः ॥ स्वामिग्रासाऽनृणीभाव-कुलोयोवान् विधित्सवः ॥ ७९ ॥ ब्रोधाऽमोऽभिमानादि-चशाद् वशितशात्रवाः॥ ववो युयुधिर पीरा । विविधाऽऽयुधदुर्द्धराः ॥ ८॥ युग्मं ।। हत्वा ससारथीन् योधान् । मुक्त्वा च कृपया हयान् ।। तद्रथैरेप फेचितु । जग्मुः प्रतिभटान् भटाः ।। ८१ ।। अनात्ताऽत्रा मदात्केचि-स्कराभ्यां पादयोपिः ॥ गृहीत्वाऽन्योन्यमास्फाल्य । जमीयाश्चक्रिरे भटाः ।। ८२ ॥ उत्पतन्तः पतन्तश्च । कुर्कुटा इव पत्तयः ।। अन्योन्यं निहता पाणै-रुमयेऽप्यपतन भुवि ॥ ८३ ॥ ग्योम्न्युदस्ता भटैग:--मदनिझरिणो गजाः ।। इतस्ततो बभुर्दािः । कंसालकनहा इव ।। ८४ ॥ रथान् भक्त्या गदाधस्त्रै-स्त- च्चकर्जमतो द्विपः ॥ चक्रिणो पहुचक्रास्त्रा। इस बभ्राजिरे भटाः ।।८५॥ भुजगर्योध्धुरैर्वीरे-नभस्युच्छालिता गजाः ॥ रथपत्य- चादीन्यपिंपन् । पतन्तः शैलशृङ्गचत् ।। ८६ ॥ एवं महारणे पोरे । कुमारनृपसैनिकाः ॥ अमाक्षुरग्रसैन्यान् द्राग् । नभोगभूपचक्रिणः ॥ ८७ ॥ चटन्ती वाड़िवेलेव । सम्प्लान्य कियती भुवं । अपासरद्रिपूदस्ता । चमूः खेचरचक्रिणः ॥ ८८ ॥ जैत्रतूर्याण्यपावन्त । कुमारकटकेभितः ॥ भटाः विरमन्ति फर्मधिग्या प्रत्यन्तरे

·त्रयोदशः
केपनि
परिणम्
सगः
॥२४॥
सांराविणं चक्रु-र्जयप्राप्तिममोदिनः ।। ८९ ॥ निजाद्वासुहृदां शूरः । शूराणां तु पराभवं ॥ अप्रभूष्णू रणे द्रष्टुं । न्यपतत्पश्चिमाड-
म्युधौ ।। ९० ।। वो मुवाऽऽहवं वीराः। स्वखसेनाधिपाज्ञया। स्वस्खानुत्तारकानीयु-नीडानिव विहङ्गमाः ॥९॥ कृपयाऽथ कुमा-
रेन्द्रः । स्वौषधीजलसेकतः ॥ अपि कण्ठगतप्राणान् । पत्तिदन्तिहयादिकान् ॥ ९२ ॥ पतिताऽपतितान् भूमौ । शस्त्रघातनिपीडि-
वान् ।। संशोध्य पुरुषः सम्यग् । चि?विज्ञाय जीनतः ॥९३॥ द्वयोरपि विरूथिन्योः । स्वपराप्रविभागतः ॥ सर्वानुजीवयां चक्रे।
'दया हि महतामियम् ॥ ९४ ॥ रणोमिति संशोध्य । प्रेष्य खेचरचक्रिणे । प्रचुरं खौपधीवारि । परोपकृतिकर्मठः ॥ ९५ ॥
कुमारेन्द्रोऽगमत्सौधो-चारके सपरिच्दः पठ्यमानजयोत्कर्ष-गुणो हपितबन्दिभिः ॥९६॥ मगलानि व्यधीयन्त । वृद्धस्त्रीभिः
प्रमोदतः ॥ भटानां रणजैत्राणां । कटके नृपतिस्त्रियः ॥ ९७ ॥ चक्रायुधनरेन्द्रोऽपि । संशोध्य रणभूमिकां ॥ जगाम सपरीवारो।
निजोतारकधामनि ॥ ९८ । निजविद्याजलेनाऽयं । नृपदत्ताऽम्युनाऽपि च ।। सशल्यान् सज्जयामास । जीनतो निखिलान्निजान्
॥९९ ॥ अथो सैन्यद्वयेऽप्यापू-रणवान्ता भटा निशि ॥ सुखस्वापं गजाद्याश्च । कृताहारा यथोचितम् ।।४००॥
॥ इति श्रीजयानन्दचरित्रे चक्रायुधखेटचक्रवर्तियुद्धाधिकारे सामान्यतः प्रथमदिनयुद्धस्वरूपम् ।।
निद्रा भटान् समालिङ्गय । विलसन्ती मुखं ततः ॥ निशासीम्नि सपन्येव । निरासे रणचिन्तया ॥१॥ विघ्नमद्या-
प्यसम्पूर्ण-रणकौतुकचेतसां ।। कथं कुर्ने प्रवीराणा-मित्यक्षीयत यामिनी ॥२॥ के भग्नाः ? के मृताः ? के वा। नष्टा.१ के वाऽध्यगु-
वयं ॥ इतीर बीक्षितुं भानु-रारोहदुदयाचलम् ॥ ३॥ पूर्वपद्रणतूर्याणि । नेदुश्चम्बोयोरपि । ससञ्जतुश्च ते युद्ध । प्रौढोत्साह-
पर महतो पद, प्रत्यन्तर २ निष्काशिता
॥१६४॥

·रुम अपि । अग्रसितम्यसेनान्यौ। मध्यस्थात्मीयनायको ।। प्रायत्ती मिलितो युद्ध-मकाष्टां कटकावुभौ ॥५॥ वीरमुक्ताः शरा रंजानान्तो नभोभितः ॥ उत्पातसमयोत्पन्नाः । सपक्षा इय पन्नगाः ॥६॥ केपाश्चिद्वीरधुर्याणा । रिपन् भित्वाऽपि पक्ति गान् । गच्छतो चिस्सलन् शैल-शृङ्गाप्येर शिलीमुसान् ।। ७ ।। व्योनि भुच्यभितो दिक्षु । वृक्षेपचलमूर्द्धसु ॥ भटवाणोत्करैः प्राप्त-विधमासीनु तन्मयम् ।।८॥ वाणरेगाऽऽच्छिदन् केचि-देकशस्त्रनता भटाः ॥गदामुद्गरचक्रादी-न्यप्यस्नाणि द्विपामहो। ॥९॥ पाहुशस्त्रच्छिदोद्विमाः । शूराः केचिच्छरदिपां ॥ करानेराऽऽच्छिदन शस्त्रा-दानमोक्षक्षमान् क्रुधा ॥१०॥ केचिद्वथाकुलिता वीरा । पाणः केचिदशाशः ॥ नास्त्रं मोक्तुं ग्रहीतुं या । मुसंस्त्वलस्तृणानि तु ॥ ११ ॥ केऽप्येकेनापि वाणेन । समपक्तिस्थितान् पान् ।। पिपिधुर्गजपान्यादीन् । सप्तवालानिगाऽच्युतः ॥१२॥ केचिन्मुञ्चत एवेपन् । न्यपेधन् विद्विपः शरैः॥च्छित्वा तत्कार्मु- काण्यासा-हत्येपोद्गृणतः सलान् ।। १३ ।। प्रवीराः प्रतिवीराणा । शरानागच्छतः शरैः ।। चिच्छिदुर्वादिनस्तके-स्तर्कान्नु प्रति- वादिनाम् ॥ १४ ॥ पृपकः कलया मुक्तः । केचिद्धीरधुरन्धरः ।। द्विपो हत्वा गतैरने । नेशुः कष्टाद्भिया सुराः ॥१५॥ व्योग्नि परिषभिपिछन्नाः ! प्रययुर्भटमौलयः ।। मुसैन्दून ग्रसितुं द्रष्ट-देवस्तीणा न राहवः ॥१६॥ वीरपाणैर्वपुलंगे-रुत्पतन्तो रणे भटाः ।। छतपक्षा इव स्वर्ग । सशरीरा यियासवः ॥ १७ ॥ वाणाः सन्नद्धवीराणां । वपुलंना विरेजिरे ।। सम्भूय ग्रसितुं चैरात् । सारा- तिमिनाऽइयः ॥ १८ ॥ वीरमुक्तपुर्लनः । शर रेजुर्महागजाः ॥ समन्तोद्गतदुर्गाकाः । शैला इव चलाचलाः ॥ १९ ।। वीरवाण- हता. पेत् । रुधिरश्राविणो गजाः ॥ निझरंगरिकोन्मिथै-जमाना इसाऽद्रयः ॥२०॥भुजालोच्छालिता खेऽगु-२स्ताक्ष्यास्ताये- पुरत २ पृष्णस्य

·नपानन्द
फयलि
चरित्रम्
प्रयोदशः
सर्गः
ध्वजस्य किं ॥ वागर्देहगताद्वैस्तु । सपक्षाः सङ्गमाशया ॥२१॥ वीरेषुभिविभिन्नानां । विमानानां दिवोऽपतन् । दलानि कुसुमा-
नीव । तुष्टैपष्टानि देवतैः ॥२२॥ पूर्वभङ्गभवामा । योधाः खेचरचक्रिणः ॥ तथा डुढौकिरे योद्धं । विविधायुधवर्पिणः ॥ २३ ।।
यथा नृपकुमारस्य । भनाः सैन्याः समन्ततः ।। अपासरन्नदीवारा । इवान्धेर्वेलया हताः ॥२४॥ वीक्ष्याऽपसरतस्तांश्च । सुहृदोऽष्टी
ग्रुधोद्धराः उत्तस्धुर्भोगरत्याद्याः । ससैन्या. खेटपा युधे ॥ २५ ॥ अमोत्ते तथा वीराः । समन्तात् शरधोरणीः ॥ व्यमुञ्चन्त यथा
च-राश्चर्य महतामपि ॥२६॥ निरन्तरैः शरासारै-धीरमुक्तदिपां वलं ॥ तिरश्चक्रेऽभितो वाः- २र्गद्भिरिव पुष्करम् ॥२७॥ आयान्तो
पश्चिताः कश्चि-नैपुण्यात्सुभटेपवः ॥ न्यमन् पुङ्सररीन् प्रत्या-वृत्ताः प्रास्फल्य भूभृति ॥२८॥ द्विपां वर्मत्वचं भिवाऽ-विशन्
हृत्सु भटेपरः ॥ पिछत्वा मिथ्यात्वदुस्तन्द्रां । सतां गुरगिरो यथा ॥ २९॥
कंचिद्वीपः पार्श्वे-दृशां श्रुत्यकयाऽविशन् ॥ निरीयुश्वाऽन्ययाऽरीणां । दुधियां वा गुरोगिरः ॥ ३०॥ केचिदप्योजसा
मुक्ता । वीराऽरीणां भटेपव ॥ अभिन्दन्नैव रोमाऽपि । सलानामिव सद्गिरः ॥ ३१ ॥ दिक्षा तु दृशोः सह्वयं । मनो
मीत्या निनक्षति ।। वीरवाणर्गतयोन्नि। पिरोधोऽभूत्सुरेष्वपि ॥ ३२ ॥ भोगरत्यादयस्तेऽथाऽऽस्तृणन् शत्रून दिशोऽपि च । शरैः
प्रसृत्वरर्यद्व-द्रजोभिः प्रलयानिलाः ॥३शा युध्यमानेषु तेप्यासी-द्वीरधुर्येषु विद्विपांभिङ्गो रथवरूथानां । केपाञ्चन मदैः सह ॥३४॥
केपाश्चिरक्तवोऽपप्तन् । सहैव प्रवल जः ॥ शिरांस्यपि च केपाश्चित् । समं पितृमनोरथैः ॥३५॥ ध्वंसन्ते स्म समं सत्त्वैः । कार्मु-
काणि दृढान्यपि ॥ कंपाञ्चन पलायन्ते । सूताः प्राणः सह द्विपाम् ॥ ३६॥ केपाश्चिद्विक्रमैः साकमासन् शस्त्राणि खण्डशः॥
२ पियुदभिरिवाऽम्परम् इति प्र.
मदाराहा
॥१६॥

·भियान्येषां च पार्धानि | शून्यानि हृदयः समम् ॥ ३७ ॥ करेभ्योऽसंसदस्वालिः । सहाऽन्येपा जिगीपया ॥ नेशुः केचित् समं पीटायगोगरनवादिभिः ॥ ३८ ॥ एवं तभोगरत्याय-युध्यमानस्पट्टतं ॥ अभव्य इव धमेभ्यो-उपासरचत्रिणो बलम् ॥३९॥ समीक्ष्याऽपसरत्तच । चण्ड- पंगथम्पतिः ॥ अन्वितो भटपोटीभिः । सिहयुत्तरथोद्धरः ॥ अन्वितो भटकोटीभिः । सिहयुक्तरथोद्धरः ॥ ४० ॥ निजं सन्धीर- यन् सन्या रणभूमिमुपस्थितः ।। अढाक्त च युद्धाय । भोगरत्यादिभिः समम् ॥४१॥ मदन१ स्तपनो २ भीमः३।प्रतापाऽ ४ क्षोभ५ पासराः ६ ॥ अलगन् रमणायाश्च ७ । सिहयुग्यरथा युधे ॥ ४२ ॥ सेनान्यि सर्वगर्वाण-युध्यमाने च भूपतेः ।। अकम्पत वलं घाई । चाते याति वनं यथा ॥ ४३ ॥ हृदि केपि मुखे केपि । नाभी केऽपि शितैः शरैः ॥ करयोः केपि केऽप्यंध्योः । से- नान्या जमिरे द्विपः ॥ ४५ ॥ ततो भोगरतिनीरो-रौत्मीत्सेनापति युधे ॥ चन्द्रवाहुमहाबाहू । मदनं तपनाऽन्वितम् ॥४५॥ चन्द्रवंगभटो भीमं । प्रतापं चन्द्रचूडराट् ।। रत्नचूडनृपोऽक्षोभं । तडिद्वेगश्च कासरम् ॥ ४६ ।। चन्द्राभश्चाहयौत्सुक्या-दाहास्त रमणं नृपं । एवं परेऽप्यढोक्न्त । मिथो वीरवरा रणे ॥४७॥ीभिविशेपकं ॥ वीरप्राणानिलान् पीत्वा । भटयाणभुजङ्गमाः ॥ चः प्राप्तवला दंश-देशं निश्चेतनान् द्विपः ॥४८॥ सेनान्यश्चण्डवेगस्याऽ-च्छिदद्भोगरतिः शरैः ।। चापं मिथ्यात्ववत् सूप-देश- भव्यस्य सद्गुरुः ॥ ४९ ॥ सोऽपि चापं नवं लात्वाऽ-च्छेत्सीद्भोगरतेधनुः ।। नव्येन धनुपा सोऽपि । तामसास्त्रममुश्चत ।। ५०॥ तदन्धारिताप्नीकं । सेनानायोऽप्यनीनशत् ।। स्फुरदिनकरास्त्रेणाऽ-स्तृणादाणश्च वैरिणम् ॥५१॥ तद्वाणाकुलो भोग-रविजल- धरायुध ॥ व्यमुचस्पयनास्त्रेणा-ऽमुमोघ तचम्पत्तिः ॥५२॥ अच्छिदच धनुस्तस्याऽ-भैत्सीत्कटकटमप्ययं । शरैर्जर्जरयित्वा त-

·पानन्द
लि
रित्रम्
प्रयोदशः
सर्गः
१६६॥
मनभाच्चाहिपाशकः ।। ५३ ॥ यानद् गृह्णाति तं सेना-नाथस्तावदतुं शरैः । उरस्यताडयद्वन-वेगः मापचमूपतिः ॥ ५४ ॥
तद्राणव्यथितः सोऽपि । मुक्या भोगरति झुधा ॥ वेगेन वज्रवेगेन । समं योध्धुमधावत ॥ ५५॥ द्वयोरप्यथ सेनान्योः । शरा-
शरि वितन्वतोः ॥ जयश्रीरन्तरालेऽस्थात् । कं वृणोमीति संशयात् ॥ ५६ ।।
अथ छित्वा धनुरादि । चन्द्रबाहु निरायुधं ॥ श्रान्तं च मदनश्चक्रे । नागपाशैर्ववन्ध च ॥ ५७ ॥ स रुद्धश्चन्द्रगतिना ।
चन्द्रवाडग्रहोद्यतः । सोऽपि तेन समं क्रोधा-दसनामयत द्रुतम् ॥ ५८ ॥ ववन्ध तपनोऽप्येवं । महाबाहुं शरादितं ॥ तं गृह्णा-
नथ सो-रोधि । चन्द्रोदयमहीभुजा ॥ ५९ ॥ तयोः प्रववृते घोरः । सङ्ग्रामा शराशरि ॥ विभ्युश्च प्रशशंसुश्च । यं पश्यन्तः
सुरा अपि ॥६०॥ अवभाच्चन्द्रवेगं च । भीमो भीमपराक्रमः ॥ मतापोऽपि प्रतापार्क-चन्द्रचूडं तथैव च ॥६१।। अरुत्सातां च
वौ चूड-भीष्माभ्या तद् ग्रहोयतौ ।। प्रापत रणौपा शराशरि धनुर्भृताम् ॥ ६२ ॥ रत्नचूडतडिद्वेग-चन्द्राभानपि दैवतः ॥
क्रमादयभन्नक्षोभः। कासरो रमणस्तथा।।६३॥ गृह्णतोऽमून्यपेधंस्तान्। शरासाराश्चरिक्रतः॥चित्रवीर्यमहावीर्य-भद्रवीरास्तथैव च।६४
एवं वर्मनशादटा-चपि तान् सुहृदोरिभिः । वद्धान पवनवेगो द्राग् । लात्वा भूभर्तृरार्पयत् ॥ ६५ ॥ छित्वा सोऽप्यहि-
पाशान् द्रार । तेषा गारुडविद्यया ॥ सज्जतामौपधीनाभि-थके सेवकनत्सलः ॥६६ ।। नरनाथकरस्पर्शाऽ-नुभावात्ते च लेभिरे
पूर्वाधिश्चलोत्साह-तेजोधर्यादिसम्पदः ॥ ६७ ॥ ग्रावाणोऽपि न चण्डाशु-करस्पर्शाज्वलन्ति कि ॥ प्राच्याभिभूतिजामा-दधा-
पन्त पुनयुधे ।। ६८ ॥ अथ युद्धपरौ दृष्ट्वा । सेनान्यौ सर्वसैन्यकाः ॥ प्रावर्तन्त विशिष्याऽऽजौ । पताकिन्योर्द्वयोरपि ॥६९॥
प्रसमुच्योनि वीराणा-मिपो दूरपातिनः ॥ गदितुं ज्योतिपा स्वस्व-स्वामिशौर्यगुणानिव ॥ ७० ॥ अमोघा बैंरिदहेषु । वीराणा
॥१६६॥

·पत्रिणोऽपतन् । न त्यजन्त्यल्पमप्याप्यं । कथं लक्षं तु मार्गणा! ॥७१॥ परवाणान्निराचक्रुः । केपाञ्चन शिलीमुखाः । करान् हिमकरादीनां । भास्करस्य करा इव ॥७२।। केपाश्चिन्मोघतां प्रापुः । खेटकैः स्खलिताः शराः ॥ विनैरिवाऽल्पसत्त्वानां । धर्मकर्म- मनोरथाः ॥ ७३ ।। पृपत्कैः केचिदच्छिन्दन् । द्विपां खेटककङ्कटान् ॥ तच्छेदे सुजयास्तै हि । भवन्तीति विचार्य नु ॥ ७४॥ यथा कर्मरिपून जेतुं । विवेकादिमहायुधैः । पूर्व मिथ्यात्वलोभादी-च्छिन्दन्त्यासन्नसिद्धिकाः ॥ ७५ ॥ अथतो युग्मं ॥ द्वयोर्युद्धेऽथ सेनान्यो-रभूदाणमयं नमः ॥ क्वचिदबीयांशुमयं । रवीन्द्वोरुदयास्तयोः ॥७६॥ वज्रवेगस्याऽथ चापं । चण्ड- वेगोऽच्छिदच्छरैः । सोऽप्यादायाऽन्यदस्यैत-दभाङ्क्षीच शितः शरैः॥ ७७ ।। ततो दर्पोध्धुरश्चण्ड-गो लात्वा नवं धनुः ।। क्षुर- प्रेरभिदद्वन-वेगस्य स्यन्दनं रयात् ॥७८|| सूतं चापीपतयुग्यौ । सिंहौ चाऽऽहत्य सायकैः ॥ वज्रवेगस्ततो यावद्-गृह्णात्यभिनवं रथम् ॥ ७९ ॥ उरस्यताडयत्तात्र-च्छलान्मर्माविधेपुणा ॥ क्रोधान्धश्चण्डवेगस्तं । स मूर्छाविह्वलोऽभवत् ।। ८०॥ जिघांसुश्चण्ड- वेगस्तं । यावद्धन्त्यपरेपुणा । अकस्मात्तावदापत्य । तत्र भोगरतिर्नृपः ॥ ८१ ॥ प्रापराभववैरेण । भिन्दिपालेन मूर्त्यहन् । चण्डवेगं तथा गाढं । यथाऽसौ मूच्छितोऽपतत् ॥ ८२ ॥ युग्मं ।। यावद्गृह्णाति तं भोग-रतिय॑त्याऽऽग्रहीप्ट तं ।। मणिमाली ताव. देत्य । सुतः खेचरचक्रिणः ॥८३॥ ततस्तेनाऽर्पितखेट-चक्रिविद्याम्बुसेकतः ॥ तं सजीकृतवान् वीर-चक्रानण्यं चमूपतिम् ।८४। ततो भोगरतिर्वन-वेगं भूभर्तुरार्पयत् ।। स तं महौपध्यम्भोभि-भटाग्रण्यमपीपटत् ।। ८५॥ उपकपकोंथो-पकृत्यपकृती द्रुतं ।। विधाय मुमुदे भोग-रतिर्मानफलं ह्यदः ॥ ८६॥ चन्द्रवाहुरपि प्राच्य-बन्धाभिभववैरतः ॥ भूत्वा चन्द्रगतेरग्रे--ऽयोधयन्मदनं १ रक्ष-वेध्य-पक्ष सत्यापि २ मार्गणा-यावका वाणाश्च

·पंपालि
चरिणम्
प्रयोदशः
सर्ग.
॥१६॥
द्विपम् ।। ८७ ।। विदधच्च शरासार-मजवृन्दमिनाऽम्मुदः ॥ वैरिणं व्याकुलीचके । मदनं सपरिच्छदम् ।। ८८ ॥ धनुश्छित्वा रथं
भित्या । रणधान्तं यवन्ध च ॥ मदनं चन्द्रवाहुर्य-त्तद्धि सत्कर्मणः फलम् ।। ८९ ॥ ग्रहीतुं मणिमाली त-मधावत्खेटचक्रिभूः॥
पुर्णता स शरासारं । रुरुधे चन्द्रयाहुना ॥९० ॥ तावच्चन्द्रगतिनिन्ये । मदनं शिविरे निजे ॥ निपिध्याऽथ महाबाहुः । श्रान्तं
चन्द्रोदयं रणात् ।। ९१ ।। तपन योधयामास । प्रागैरेण तथैव च ॥ तावमातिदुर्द्धपों । भीपणं चक्रतू रणम् ॥ ९२ ॥ अहाटी
रिद्विषां प्राणान् । वीरोजितमदैः सह ।। अकार्टाश्च यशाक्षीरैः । प्रक्षाल्य प्रोज्ज्वले कुले ॥ ९३ ॥ ववन्ध च महाबाहु-स्तपनं
तापनं द्विपां ॥ तपनोऽपि पराभूत्यै । भरते भरणीभुवः ॥ ९४ ॥ पद्धं मोचयितुं तं चाऽधावच्चित्रायुधो भटः । तमरौत्सीन्महा-
पाहु-नदीपूरमियाऽचलः ॥ ९५ ॥ निन्येऽथ तपनचन्द्र-गतिना स्वरले मुदा ।। महारम्भभरेणेव । दुर्गतिं दुर्गतो धिया ।। ९६ ॥
पैरीपुताडितं चण्डं । चन्द्रवेगोऽय वारयन् ॥ योधयित्वा पुनीम-मबभादहिपाशकैः ॥९७|| उपस्थितेन युद्धार्थ । चित्र-
चीरेण चरिणा ॥ युयुधे च समं भीमं । निन्ये चन्द्रगतिले ।। ९८ ॥ युग्मं । भीष्मं निरायुधीभूतं । चन्द्रचूडः समीक्ष्य च ॥
प्रतापं रुरुधे युद्धे । भवे मोह नागिनम् ॥ ९९ ॥ योधयित्वा चिरं छिन्न-चापं भग्नरथं च तं ॥ अहिपाशैरवनात्स | लोभो
मृदमिवाऽशुभैः ॥ ५०० ।। तं जिघृक्षौ च चन्द्राद्धे । रुद्धे तेन दलेऽनयत् ॥ प्रताप तं चन्द्रगति-गुप्तौ चौरं चरा यथा ॥ १ ॥
रत्नपूड १ तडिद्वेग २-चन्द्राभा ३ अपि भूभुजः॥ चित्रवीर्य १ महागीर्य २-भद्रवीरान् ३ रणोद्यतान् ॥२॥ निपिध्य छिन्न-
चापादीन् । स्वयं युध्या चिरं भृशं ॥ शसून यवन्धुरक्षोभ-कासरौ रमणं कमात् ।। ३ ।। युग्मं ॥ तान् जिघृखूध युद्धेन । न्यपे-
धन् भटसत्तमाः। चन्द्रप्रभ १ यशश्चन्द्र २-चन्द्रकीत्ति ३ नभश्वरान्।।४।। प्राग्यचन्द्रगति सन्ये-ऽनपीदद्धाश्च भूभुजः ॥ ज्ञाना-
॥१६॥

·दिरहितान् जन्तून् । मिथ्यात्वं संसृताविव ॥ ५॥ विना भोगरति सप्ता-प्येवं ते सुहृदो नृपाः ॥ वध्ध्वा प्रतिद्विपः प्राच्याभि- भवान्निरवासयन् ॥ ६॥ य एव प्राग रणे बद्धा-स्तैरेव मदनादिपु || यद्वन्धस्तन हेतुः स्या-द्रणवान्तः कुकर्म च ॥७॥ कर्मणा जीयते युद्धे । हन्यतेपि च कर्मणा ॥ जयोरेश्च श्रियो वाऽपि । कर्मणैव भवन्ति हि ॥ ८॥ एवं शुभाशुभं कर्म । शुभाशुभफलप्रदं । विज्ञाय शुभमेवैत-दर्जनीयं सुबुद्धिभिः॥९॥ चन्द्रयावादयो वीरा-स्तथाऽयुध्यन्त भूयसा।।अभज्यत यथा खेट-चक्रिणः पृतना पृथुः।१०पीराणामाहवश्रान्तिावीक्ष्य तत्सक्रमा- दिव।।चण्डाशुः पश्चिमाऽम्भोधौ । स्नात्वा श्रान्ति किलाऽच्छिदत् ॥११॥ सेनान्योराज्ञया वीराः।कर्मलब्धजयाजयागारणकर्म विमुच्याऽथा स्वं स्वं पदमुपागमन् ॥१२॥ किञ्चिन्मन्दयितोत्साहा । चीरसप्तकबन्धनात् ॥ अपासात्सिमिद्भूमे-थमूः खेचरचक्रिणः ।। १३ ॥ गर्जद्वीरगणातोद्यं । स्तुत मङ्गलपाठकैः ॥ अमोदत बलं राज्ञो । यथा कैरविणीवनम् ॥१४॥ औपधीवारिणा भूपो । भटान् सर्वान् पशूनपि ।। पूर्ववत्सज्जयामास । निजान खेचरचक्रयपि ॥ १५ ।। भूपास्ते मदनाद्याधौ-पधीपानीयसज्जिताः ॥ क्षिप्ताः पवनवेगे- न । पञ्जरेप्पायसादिषु ॥१६॥आलिहितान् रणश्रान्त्या ।वीरानीग्रॅवशादिव ॥ आलिलिङ्ग प्रमीला द्राग् । सर्वाङ्गसुखकारिणी।। १७॥ इति श्रीजयानन्दचरित्रे युद्वाधिकारे द्वितीयदिने भोगरत्यादिसुहृदष्टकादिजयनामा वाणैरेव युद्वाधिकारः॥ अ) जयश्रियो भूपः । स्याद् युद्धं न विना च सा ॥ इति युद्धावकाशायाऽऽरोहत्पूर्वाञ्चलं रविः ॥ १८ ॥ पराभववशा. स्केचित् । केचिदर्द्धजयाद्भटाः ॥ केचिच्चमङ्गलातोयै-रबुध्यन्त रणोत्सुकाः ॥ १९ ॥ पूर्ववत्सजतां कृत्वा । पताकिन्योद्वयोर. पि ॥ सेनान्योराज्ञया वीरा । रणार्थसुपतस्थिरै ॥ २० ॥ मद्यैः शौण्डा धनभूपाः । परान्नैरिव वाडवाः । न तृपन्ति ·पानन्द कलि रित्रम् प्रयोदशः सर्गः पुराप्पस्ति । वहामोम्युघटान्न तत् ।। ५५ ।। बन्धाय वैरिणां सूत्र । बहूनामपि बह्वपि ।। प्रगुणं वर्ततेऽस्माकं । कयामस्वतः क- धम् ॥५६॥ स्वकीचिस्त्रीयधान्नूनं । स्त्रीहत्या वो भविष्यति ॥ चन्धे पलायने चापि । जातेऽस्मत्तोऽधुना रणे ।। ५७॥ मर्मा- विद्भिर्खचोपाण-रेवं ते व्यथिता भटाः॥ मायास्त्रीस्ताः शरासारान् । सारान् हन्तुं प्रणिन्यिरे॥५८॥ ताश्च वानहरन् नाणो-स्करैर्वा- तोचपरिव ।। कुतः सिध्यन्त्यभाग्यानां । हता विभमनोरथाः ॥ ५९ ॥ स्त्रीभटा विद्विषां दर्पान् । सुप्रयुक्तर्महायुधैः ॥ निजघ्न रोगिणोरोगान् । भिपजो मेपजैवि॥६०॥ तेषां सहस्रसख्यानां । ससैन्यानां रणो महान् ॥ कृतान्तस्यैव पोपाय।तोपाय च तदाऽभवत् ॥६शामहान् वीराङ्गदो वीरमास्त्रीरूपोऽपि तदाइवे ।। 'कुर्वन् वै वैरिसंहारं । कृतान्तोपमतां दधौ ॥६२।। सायकैगजासँहोऽपिानाय- कैविदिपां क्षयं ॥ वीराङ्गदमनेनायी-याकुलत्वं चिरं युधा ॥ ६३ ॥ वीराङ्गदस्ततः शैलं । मुमुचे नागविद्यया ॥ गजसिंहोऽपितं चूर्णी-चकारा शनिविद्यया ॥ ६४ ॥ गजसिंहस्ततो विद्या-सिंहं वीराङ्गदेऽमुचद् ॥ योधयानगजं चात्ति । यावत्क्रोधोद्धरः स च ॥६५ ।। तावच्छरभाविद्यां सो- सापद्विीराङ्गदो द्रुतं । प्रादुर्भुवस्तया निमन् । शरभो रभसाद्रिपून् ॥६६॥ शरभंगजसिंहस्तं । हन्तुं वाणान् निरन्तरान् ।। मुमुपेसिगदादीन्य-प्यायुधानि सहस्रशः ॥ ६७ ।। उत्पतन् ब्योम्नि गर्जन् स । भित्वा सर्वायुधो- धर्य ॥ नखैराहत्य दुर्द्धो गजसिंहमपीपवत् ॥ ६८ ॥ पतितं नागपाशैस्तं । बध्ध्या वीराङ्गदोऽग्रहीत् ॥ वाराविव गजं रज्जु- बदं गजनिबन्धछत् ।। ६९ ॥ स्त्रीरूपोय महापाहु-विरं कृत्वा शराशरि ।। गजानन्दाय मुमुचे । शक्ति ज्वलनवर्षिणीम् ॥७० ।। जघान प्रतिशच्या भनेमााणाम् । २प्रारयामास ।

·तां । गजानन्दोपि लीलया ॥ भवतृष्णां यथा सर्वाऽनित्यभावनया सुधीः ॥७१॥ मोहनास्त्रं महानाहु-रमुचद्वैरिणस्ततः । तेनाऽऽ- सादितमोहं च । पद्धं जग्राह तं पुनः ।। ७२ ॥ एवं वीराः सुघोपाद्या । अपि स्वान् प्रतियोधनान् । खेदयित्वा चिरं युद्ध-लोह- दिव्यास्त्रभीपणैः ॥ ७३ ।। नानास्त्रजर्जरान् श्रान्तान् । नागपाशादिभिर्जवात् ।। निवध्य युगपद्देवा-निन्यिरे शिविरे निजे ॥७४।। ।। युग्मं ।। यध्ध्वा शतानि पश्चैवं । वीक्ष्य नीतान्निजान् भटान् ॥ त्रस्तं व्यस्तं समस्तं द्राग् । विद्याभृञ्चक्रिणो चलम् ॥ ७५ ।। खेटचक्री च तीक्ष्य । क्रोधमानाभिभूतिभिः ॥ युगपद्वयथितो याव-दायाति समरावनीम् ॥७६ ॥ तृतीपस्तत्तनूजस्तं । सतृष्णः समरे भटः ॥ भत्या व्यजिज्ञपतार-मणिमाली कृताञ्जलिः ॥७७॥ तात! रण्डासु कोऽयं ते । कीटिकास्विव काश्यपेः ॥ सद्मा- मोपक्रमः स्फूर्ज-दोजसाऽस्तविडोजसा ।। ७८ ॥ स्त्रीत्वेनोपेक्षितास्ता हि । मयोच्छ्वलतामगुः ॥ समन्तूर्निग्रहिष्येऽथ । अहिप्ये तद्गृहागटान् ।। ७९ ॥ निषिध्य वातमित्युक्त्वा । कुम्भिकुम्भस्थलस्थितः ।। मणिमाली द्विपन्मालां । दलनरिबलेऽविशत् ॥८॥ गाहमाने पलं तस्मिन् । कासारमिय कासरे। योधैर्मुमुचिरे मार्गा । वद्भिर्द१रैरिव ।।८१॥ सोचे चायात रे रण्डाः ! करण्डाः । कपटश्रियां ॥ करोम्यनऋतुण्डा हो । मुण्डमुण्डाः क्षुरप्रकैः ॥ ८२॥ स्वाधिक्षेपमिति श्रुत्वा । स्त्रीभटास्ते दधाविरे ।। सहन्ते वीरधिकारं । वीराश्च हरयश्च न ॥ ८३ ॥ तेषु वीराङ्गदो वीरो । रुरोध मणिमालिनं ॥ तस्मिन् वर्षन् शरश्रेणी-र्धाराश्रेणीनगेड- ब्दवत् ॥ ८४ ॥ वीरं वीराङ्गदं युध्य-मानं रूपेण योपितः ॥ मणिमाल्यप्युदग्रौजाः । प्रास्तृणोद्विशिखालिभिः ॥ ८५॥ अथो किरणमाल्याद्या । भ्रातरोऽस्य परेऽपि च ।। पञ्चैकोनानि युद्धाय । शतानि प्रदधाविरं ॥८६॥ तेऽपि वीराङ्गदादन्यैः ।

·जयानन्द
पपलि
परित्रम्
प्रयोदशः
सर्गः
३१०॥
स्त्रीरूपलशालिभिः ॥ आयन्ताऽऽहवाय द्राग् । पत्रवाहीपवर्षिभिः ॥८७॥ न दिशो विदिशो नाऽपि । नाऽऽकाशं न च भूरपि॥
सख्ये तेपामलक्ष्यन्त । शराएव तु सर्वतः ॥८८॥ अथ ज्वालाकूला शक्ति-मुमुचे मणिमालिना ॥ अभैत्सीत्प्रतिशथा-तां । वीरो
वीराङ्गदो स्यात् ।। ८९॥ ततो वीराङ्गदो धीरो । वैरिप्राणापहारिणः ॥ शूकरान् विद्ययाऽमुञ्चद् । घोरघुघुरदुर्धरान् ॥९०॥ इमाना-
पततो दृष्ट्वा । मणिमाली महाभटः ॥ अमुचद्विद्यया सिंहं । सहसा तान् जघान सः ॥ ९१ ॥ तं वीक्ष्याऽभ्यापतन्तं च । सिंह
वीराङ्गदो द्रुवं ॥ शरभं प्रागिवाऽमुञ्चत् । स हर्यक्षमभक्षयत् ॥१२॥ शरभं रभसाऽऽयान्तं । मणिमाली विलोक्य तं । विद्याऽवता-
रिवाऽन्दन । गर्जवा मृतिमापिपत् ।।९।। मणिमाली गजं वीराङ्गदस्याऽपीपतच्छरैः ॥रथं पवनवेगोऽस्य । सिंहयुक्तमथाऽर्पयत्।९।।
तमास्थाय मुदा वीराङ्गदोऽपि मणिमालिनः ॥ पृपत्कपङ्क्तिभिर्मत्तं । मतङ्गजमपीपतत् ॥९५॥ मणिमाल्यप्यथाऽऽस्थाय । नव्यं-
पियाकृतं रथं ॥ फ़ुद्धो च्याचुकुलधीरं । वपुष्याऽऽपतिपत्रिभिः ।। ९६ ॥ वीराङ्गदस सोऽच्छैत्सीत् । क्रमात्सप्तधपि च ॥ न
ग्रहीतुं न मोक्तुं च। शशाप ततः शरान् ।। ९७ ॥ ततः प्रस्थापनाऽस्त्रेण । मणिमाल्याश्वसपुपत् ॥ वीराङ्गदं परांश्चाऽपि । स्त्री-
भटामिसिलानपि ॥ ९८ ॥ निद्राणं नागपाशैवाऽ-बभाद्वीराङ्गदं भटं ॥ मणिमाल्यङ्गिनं मूढ-मारम्भ इव कर्मभिः ॥ ९९ ॥
एवमेव महापाहुं । चिरयुद्धश्रमाकुलं । निद्राणान्मालिनोऽस्त्रेण । निवबन्धु पृथक् पृथक् ।। ६०० ॥ मणिमाल्यपि तान्
पद्ध्वा । वियाकृतमहापटे ॥ यावद्गृहाति कैवर्त । इव जाले तिमिशिलान् ॥१॥ तावत्पवनवेगाया-स्तमावासत संयते ।। डुढौके
स्त्रीभटान्मुज्या । स सङ्ग्रामयितुं पुनः ॥ २ ॥ वीराणामाहवाऽऽहानं । भुत्याऽऽह्मानं द्विजन्मनां ।। सर्वेपामपि कार्याणा-मन्त-
प्पाडी पधार
॥५०॥

·(नं हि गीयते ॥ ३ ॥ वहनो भोगरत्याद्याः । खेटवीराः परेऽपि च ॥ अयूयुधन विचित्रास्त्रै-स्तं द्विपारिमिव द्विपाः ॥ ४ ॥ म चको प्यमदांध। वीरः शस्त्रंबहूनपि ।। मितत्विपो ग्रहानेको-ऽप्यर्कः सृजति निस्त्विष्पः ॥ ५ ॥ भ्रात्रा भ्रसज्ञया नुन्नो । युध्यमानेन तेन च ।। यारत्किरणमाल्येति । यद्धानादाय तान् भटान् ॥ ६॥ तारत्तद्ज्ञापनाचन्द्र-गतिना भूभुगाऽपतत् ॥ स्त- म्भिन्या वियया द्रा चाऽस्तम्नात्किरणमालिनम् ॥ ७ ॥ नष्टाहिबन्धनांश्चक्रे । तांश्च गारुडविद्यया ॥ प्रायुधप्रबोधिन्या । विद्यया च निजान् भटान् ॥ ८ ॥ ततः सञ्जाः पटं भित्वो-ड्डीय तेऽप्युपभूपति ॥ आययुः स्त्रीभटाच्छिन्न-जालतचटका इव ।९। यानास्नादिप्रदानध । सचक्र तांश्च भूपतिः ॥ उदस्तम्नाच कारुण्या-ततः किरणमालिनम् ॥ १० ॥ स्वस्य स्तम्भाबन्धमोक्षात् । शुद्धः फिरणमाल्यथ । अनात्मज्ञो नृपं हन्तु-मुद्यम्यासिमधावत ॥ ११॥ यावत्प्रहरते भूपं । वीरमानी स चाऽसिना ॥ तावन्नृ- पोऽसिमुद्दाल्य । तं मुष्टया मृद्वताडयत् १२ । सोऽपप्तन्मूच्छितो भूमा बहतोऽपि कृपालुना ॥ मृद्वीमपि चेपटां किं । मृगाऽरेः सहते मृगः ॥ १३ ॥ तं च चन्द्रगतिर्वध्वौ-पधीनीरेण सञ्जितं ।। गृहीत्या भूभुगादेशात् पूर्वबद्धेप्वमीमिलत् ॥ १४ ॥ अथ नामप्रतापाभ्यां । समं फिरणमालिनं ।। बद्धं मत्वा निलिल्येऽर्कः । पश्चिमाऽब्धौ भयादिव ॥१५॥ बन्धात्मनोभटानां च । सेटची चमूयुतः ॥ सूर्याकान्तकरश्चन्द्र । इव विच्छायतां ययौ ॥ १६ ॥ बहूनां वैरिणां बन्धाद् । भूपसैन्यममोदत ॥ काव्ये कपिरिवार्थानां । बन्धाऽर्हाणां निवन्धनात् ॥ १७ ॥ इति श्रीजयानन्दराजर्पिचरित्रे खेचरचक्रिश्रीजयानन्दनृप- पदाधिकारे तृतीयदिनयुद्धविस्तरः॥ सम्भुज्य महरान् द्वित्रान् । भटैनिद्राभिसारिकाः ॥ विसृष्टा द्राक् पलायन्त । भानुमत्युगमोन्मुखे ॥ १८॥ म्रियमाणैर्भटः ·प्रयोदशः अयानन्द केपलि धरित्रम् सर्गः सख्ये । पुत्र तोपयितुं किल । कतान्तजनको युद्धा-रम्भवारणमुज्जा है ॥ १९॥ द्वयोरपि विरूथिन्यो-दीपिष्ट भटोच्चयः॥ रणोत्साहैस्तदोद्यद्भिः । करैरिव दिवाकरः ॥ २० ॥ अथो समग्रसामग्या । स्फुरितोदग्रतेजसी ॥ अनीके ते समीकाय । डुढौ. काते दृढौजसी ॥२१॥ उडिडिरे सपत्रेभ्यो । दधद्भयः फलसंहतीः॥ पत्रिणः शूरवर्गेभ्य-स्तरुभ्यश्च पतत्रिणः॥२२॥ पत्रवाहैमिथो मुक्त-णिता रुधिरारुणाः॥ प्रवीरास्तुलयाश्चक्रुः । प्रफुल्लान् किंशुकद्रुमान ।। २३ ॥ खेभितः पत्रिणो वीर-मुक्ताः सङ्घट्टिता मियः ॥ पक्षोत्ताला इव व्याला-स्तुण्डातुण्डथचरीकरुः ।। २४ ॥ असिभिर्युगपच्छिन्नाः । केपाश्चिन्मौलयो मिथः ॥ व्योमन्यु- छलिता दन्ता-दन्ति चक्रुर्नु राहवः ॥ २५ ॥ ए घोरे रणे चक्रि-सुभटै पसैनिकाः ॥ अपासार्यन्त कल्लोलै-रिवाब्धेः सरिदू- मयः ॥ २६ ॥ वीक्ष्याऽपसरतस्तांश्च । द्वेपिकक्षदवानलः ॥ सिंहयुग्यरथो वन-वेगः सङ्ग्राममास्थितः ॥ २७ ॥ योधन यतो यतोऽद्राक्षीत् । स जघान ततस्ततः ॥ ततस्ततो हि दावामि-देहेत्कक्षो यतो यतः ॥ २८ ॥ अधो पवनवेगोऽपि । रणपारयियासया ॥ विपक्षवाहिनी क्षेप्तु-मुपास्थित रथस्थितः ॥ २९ ॥ तद्भाणैर्व्यथमानाश । वैर- मेवादिवो भटाः ॥ दुर्भावरिव धर्मज्ञा । निनिन्दुः कलिकारणम् ॥ ३० ॥ वीरश्चन्द्रगतिवाऽपि । स्पृहयालुर्यशःश्रियं ।। प्रासरत् प्रहरन् वीरान् । रणे रस्खलद्गतिः ॥ ३१ ॥ भोगरत्यादयश्चाऽपि । रति यशसि विभ्रतः ॥ द्विपत्सर्वकपै रोपै-युद्धे युयुधिरे भटाः ॥ ३२ ।। सर्वे ते ऽतस्तरुश्चक्रि-सैन्यं दैन्यद्विपद्भट ।। बाणैनिंजचमूत्राणे-वैरिप्राणैककोणपैः ॥ ३३॥ युध्यमाना विचि- प्रास्त्र-रीणां प्रवलं वलं ।। उपदुद्रुपुरते च । कपाया इव संयमम् ॥ ३४ ॥ केपाश्चित्तेऽच्छिदंशापान् । केपाश्चिद्धन्वसिञ्जिनीः ॥ . उरनार (सूर्य) ॥१७॥ २ संग्रामाय ।

·कंपाचन शरान् चाणः । फेपाश्चिन्मृत्युसंशयान् ॥ ३५ ॥ ततो युधोऽपसृत्यैते । खेटेन्द्रं शरणं ययुः ।। मिथ्यात्यादिव सम्पन्न । मरिनी भरमारयः ॥ ३६ ।। भमां परनवेगाये -निजां वीक्ष्य विरूथिनीं ॥ भृशमुआगरक्रोध-क्री विद्याभृतां जगौ ॥ ३७ ॥ पाल्पादपि भुजिम्या ये । मर्मवाझंकजीविनः । तेऽपि भजन्ति मे सैन्यं । वनन्ति च सुतादिकान ॥ ३८ ॥ तथाऽप्येवं परा- भूति । हहा! जीरन् सहाम्यहं । वहामि खेटचक्रित्वाऽभिमानं तद्धिगस्तु माम् ॥३९ ।। दुष्टाः पवनवेगाद्या । वध्यास्तद् द्रुतमेव मे ॥ इत्युच्या स रथं याय-दारोहति युयुत्सया ॥४०॥ सुतानां प्रथमस्ताव-चक्रवेगः सभक्ति तं ॥ तृणीयितद्विपच्चक्रः । खेट- शुक्रं व्यजिमपन् ।। ४१ ॥ शेपः पातालमूले तय शरचकितः सांस्थतो नाऽऽहवा) । भूताधारा धरित्री न विशिखनिकरैः स्फोट- महत्पसौ च ।। क्रन्दन् भीत्या त्वदनाअलनिधिरपि नो शोपयोग्यो विशेषात् । शक्रेण प्रागपीमेशनिकठिनतदैश्छिन्नपक्षाच शैला: ॥ ४२ ॥ यहिप्सानाः सुरोकास्थितिकृतरतयो देवताः किं विजेयाः ॥ शीर्णाहित्यादवध्यो जगदनभिमतोऽप्येप नूनं कृतान्तः ।। स्थाता पीरश कथिचव समिति पुरो वर्त्तते न त्रिलोक्यां । तत्कं जेयं विजेतुं रणरणकरकं तात ! शस्त्रं च धत्से ।। ४३ ।। निःसारा भटमानिनोऽपि न नरा गाढापराधेऽपि ते । वध्याः सम्प्रति कोऽपि नास्ति च हरिश्चक्री च युद्धोद्यतः ॥ दैत्येन्द्रा विविशू रसा- चलपिले देवास्त्वनन्ते पने । कस्तचे रणकौतुकाय भविता पासवीर्योऽधुना ॥४४॥ तत्तैभमेषु हीनेषु । कः खेदस्तात योधषु ।। फाकोला अपि कि कीटान् । कृपणास्त्रासयन्ति न ॥ ४५ ॥ तत्कि संरभसे तेषु । रभसेन जयाम्यमून् ।। पशुरेव लताच्छेत्तु-मर्हति न्वगभिद्दुिः ॥४६॥ त्वयि विश्वत्रयीजैत्रे । सति नो सुलभो रणः ।। स्वपुत्रस्याऽपि तच्छौर्य । पश्याऽऽद्याऽवसराज्गतम् ॥४७॥ पात्री किं प्रविभिव पनगवतीरुत्त्रासयामि द्रुतं । किं भूमौ परिपातयाम्युङगणान् वाणैः प्रपक्काऽऽनयत् ।। किं शक्या परिशोप- ·जयानन्द फेररि चरिणम् प्रयोदशः सग ॥७२॥ यामि जलधि ? किं वा गिरीधूर्णया-म्येवं विद्धि समग्रशक्तिकलितं मा स्वाऽनुरूपं सुतम् ॥४८॥ इत्युक्त्याऽऽनन्दितं तातं । निपिध्या- ऽनुमतोऽमुना ।। चक्रवेगो द्विपा चक्रं । निननाफामत क्रमात् ।। ४९ ॥ न पादातैर्न रथ्याभि-नश्चिीयैर्न च हास्तिकैः ।। सा- पगामहापूरः। सोऽस्सालि मसरन् रणे॥५०॥ तद्वाणैः सर्वतो देह-प्रविष्टा महाभटा.॥ शल्या इव शरव्याप्त-तनमः सर्वतो वभुः५१ अथो परनवेगस्त-महास्त त्रस्तशाच ।। रणार्थिनं तमालोक्य । चक्रवेगोऽप्यवम्भणीत् ।। ५२ ॥ बुद्धिस्त्यजति दन्धि। कि रे मूर्स! मुमूर्पसि ॥ मदस्यग्रे यदस्सो-तनस्तिष्ठन् सुदुधिया ॥५३॥ आपाल्यान्मम तातस्य । मूढ भूतापि सेवकः ॥ विप- क्षत्वं भजन् यस्या । बलान्नार्याः प्रगल्मसे ? ।। ५४ ॥ हन्यमानं मयाऽद्य त्वा । न सा तु नास्यते ध्रुवं ॥ ग्रस्समानं हि सिहेन । मृगं रक्षति किं मृगी? ॥५५॥ रक्षन्त्या च तयाऽऽत्मानं । क्षिप्तोऽसि त्वं रणे मम ।। व्याधैयाघ्रमुसे श्वान । एव प्रास् क्षिप्यते न किम् ? ॥ ५६ ॥ त्वा च ता च भटंमन्या । निग्रहीष्यामि लीलया ॥ उष्णाशुर्वा शीताशुर्मा । स्वर्भाणोर्भक्ष्यमेव हि ॥ ५७॥ जगौ पपनवेगोऽपि । त्वत्तातः प्रभुरेव मे ॥ परिणीता वधूमिच्छ-नहाय्युत्पथगः पुनः ॥५८|| नासाहीनो न देवोऽर्यः । सेव्यो न नगमुर प्रभुः ।। अन्यायिना च नैन श्रीः । स्थात्रीत्यनुभविष्यसि ।। ५९ ॥ सैन्यस्याऽस्य प्रसिद्धा या। स्वामिनी भामिनी न सा॥असाले क्षयकाला सा। परं दुदवमेव चः॥६०॥त्वन्मे मत्तेऽथवा मृत्यु-युद्धेनैव हि भोत्स्यते।।तद् युध्यस्स विमुच्यत-द्वचोडिण्डिमड- परम् ॥६१॥ प्रज्ज्वलनिति तद्वाचा । वात्ययेर दवानलः ।।दग्धं वैरिवनं चक्र-वेगोऽमुञ्चच्छराचिपः ॥६२॥ एता. पानवेगोऽपि । गर्जनन्द इयोन्नतः॥ शरधोरणिधाराभि-रायन्तीनिरनारयत् ॥ ६३ ॥ ज्यायासं भ्रातरं दृष्ट्वा । युध्यमानं महायुधैः ॥ महावेगो युधेऽधायद् । द्वितीयः सेटचक्रिभूः ॥ ६४ ॥ स चन्द्रगतिनारोधि । विरोधिधान्तभास्वता ॥ शराशरि तयोश्वाऽऽसी-दसीमो- ॥१७२ ·-- साइशार्ययोः ।। ६५ । मणिमाली एतीयोऽपि । चमिभूः सुमटाग्रणीः ।। द्राग भोगरविवीरेण । युधे धावन्नरुध्यत ॥ ६६ ॥ घन्डवेगं च सेनान्यं । धारन्तं धन्वधारिणं । वज्रवेगचमूनाथः । स्थिर योध्धुमुपास्थितः ॥ ६७॥ ततोऽष्टावपि ते काष्ठा-गजा इस महादये । गर्जन्तो गम्तो पोर-मजगर्जन्मरुत्पथम् ॥ ६८ ॥ उदडीयन्त तदाणा-स्तनुत्राणादिमेदिनः ।। केपाश्चिच भया- प्राणा । निस्त्राणाः पश्यतामपि ॥ ६९ ॥ अन्येऽपि सैनिकाः सैन्य-रन्योऽन्यं सैन्ययोर्द्वयोः ।। आह्वयग्राहमाह्नायि-पताऽऽहवम- हामहात् ।। ७० ।। मुभटाः कोटिशोऽप्येयं । 'शरकार्मुकपाणयः ॥ मिधः कटकयुग्मस्थाः । समीकायोपतस्थिरे ॥ ७१ ॥ पवनेन समं चफ-पेगस्याऽध सुदुद्धरः ।। अभूदभूमिश्रिान्तेः । समरोऽसमरोपतः ।। ७२ ॥ चक्रवेगो द्विपो धन्वाऽभिदद् हृदिव मर्म- वाम् ।। तदादाय नयं सोऽपि । तस्यतत्कर्मवत्तपः ।।७३ ॥ युगपद्भिन्दिपालेन । तानभक्तां परस्परं ।। स्यन्दनं दुधियो बन्धु- स्नेहं दुर्वचसा यथा ॥ ७४ ॥ गदामुद्यम्य चक्रोऽय । दधावे पवनं प्रति ॥ गदयैवाऽचुचूर्णत्तां । सोऽप्यश्मानमिवाऽश्मना ||७५।। ततो योधावयुध्येतां । मुद्राम्यामिभानिन । आस्फल्याफल्य तावेवा-भज्येतां नत्विमौ भटौ ॥ ७६ ॥ चक्रवेगः शिलामेको । प्पोम्न्युरप्ठत्य महीयसीं । मुमुचे परनाय द्राग् । मोहस्तृप्णामिवाऽगिने ।। ७७ ।। आहत्य मुद्रेणैता । पवनोऽप्यपिनद् द्रुतं ॥ मुधीः सम्पन्यलाभेन । दीर्घामिव भास्थितिम् ॥ ७८ ॥ आरुह्याध्य रथौ विद्या-पितो द्वावपि तौ भटौ ॥ चिरं व्यामुञ्चतां वीर-' मदज्वरहरान् शरान् ।। ७९ ।। शूलं जयश्रियो मूलं । चक्रवेगस्ततोऽमुचत् ।। कदलीकाण्डवत्काण्डैः । पवनस्तदसण्डयत् ॥८॥ यस्तरस्नरजग्यं च । चक्रवेगोधगत्य तं ।। भीष्मामचिप्मतां शक्ति-मस्माद्घिसरां द्विपाम् ॥८१॥ भ्रमयित्वा च तां प्राप्तां । पापाडताया भरन जीवा

·प्रयोदशः
सर्गः
कलि
रित्रम्
घटत्कारकरी करे ॥ वेगात्पवनवेगापासुचत्प्राणापहारिणीम् ॥ ८२ ॥ पवनोऽन्येऽपि वीराश्च । तां मेत्तुं शस्त्रसंहतीः ॥ व्यमुञ्चन्न
तु फेलस्ताः । सस्क्रिया इव दुर्जने ॥ ८३ ॥ तया हृद्याहतः सद्यः । पवनः स्यन्दनेऽपतत् ॥ सा च मोक्तुः करेऽयासी-च्छयेनीव
चटकादिनी ॥ ८४ ॥ ज्ञात्वा पपनवेगं च । मूर्छालं नागपाशकैः ॥ अवधाच्चक्रवेगः स्त्री-मूढं डिम्भैरिव स्मरः ॥ ८५ ॥
अधेन्दुगविना साकं । चिरं युध्ध्वाऽपि सायकैः ॥ नाजेपीतं महावेग । इव मिथ्याक्रियो भवम् ॥ ८६ ॥ आनेयास्त्रं
ततोऽमुश्च--महावेगोऽतिदारुणं । वारुणास्त्रेण तच्चन्द्र-गतिाक् निरवीवपत् ।। ८७॥ त्रिशूलं वैरिणां मौलिशूलकद्दर्शनादपि ।।
महावेगोमुचचच्चाच्छिनच्चन्द्रगतिः शरैः ।। ८८ ।। अयोगोलं महावेगो। यन्त्रेण व्यमुचचतः ॥ शस्त्रैरस्खलता चन्द्र-गति-
स्तनाऽऽहतो हृदि ।।८९।। मूर्च्छया स्पन्दनेऽपप्तत् । किम्पचान इवाऽर्थितः ॥ तं वेगेन महावेगः। सर्पपाशैर्यबन्ध च ॥९०॥ अयो-
वियोद्भवाद् __-विविधैरायुधैचिरं ॥ युध्ध्वा भोगरर्ति भूरि । मणिमाल्यप्यशिश्रमत् ॥ ९१ ॥ अहिपाशैस्ततोऽवधात् । स च
भोगरतिं तथा ॥ न यथाऽशाशक श्वास-प्रश्वासादिविधावपि ॥९२॥
चण्डवेगोऽथ सेनानीजवेगं चमूपति ।। चक्रवेग इवाऽबभा-च्छ्रान्तं सुचिरसङ्गरैः ॥ ९३ ॥ भूपस्येति भटा बद्धा-श्रत्वा-
रमाक्रिणो भेटैः । कपाया इच मोहस्य । धर्मस्योपशमादिभिः ॥ ९४ ॥ चक्रवेगादयश्चाऽमी । पवनादीनियन्त्रितान् ॥ यावत्क-
क्षासु निक्षिप्य । यान्ति स्वस्वरथस्थिताः ॥ ९५ ॥ तावद्वीराङ्गदेनाऽऽशु । तत्स्वरूपे निवेदिते । आगत्य श्रीजयः मापः । शंरा-
सारै रुरोध वान् ।। ९६ ॥ तद्वाणैय॑धितास्ते च । समं सर्वेऽप्यरुन्तुदैः ॥ चक्रवेगादयो योधुं । चद्धान्मुक्त्वा डुढौकिरे ।। ९७ ॥
युध्यमानः सहतैश्वाऽऽकपिण्या विद्यया नृपः ॥ पद्धान् पवनवेगादी-नाऽऽकृष्य स्वरथेऽनयत् ॥९८॥ त्रोटयित्वाऽहिपाशांश्च । तेषां
॥१७३॥

·गारुडविद्यया ॥ वीराङ्गदेन चौपध्याः । पाथसा तानसज्जयत् ।। ९९ ॥ आस्थाय स्वरथास्ते चा-ऽधावन्त समिते पुनः ॥ फा- भयो हि धीराणा । वायुस्तेजोऽमिद्धये ॥ ७०० ॥ वीक्ष्याऽध पवनचण्ड-वेगं भूपेन योधिन ॥ पुत्राभिभूविवरेणाऽऽहास्त पिंप्रन् रदान सुधा ॥ १ ॥ सोऽपि सिंह इवाऽऽगत्य । झुधा पवनमृचिवान् ॥ प्राणसन्देहमप्याऽऽप्या-न्यौजसा कि प्रगल्भसे ? ॥२॥ न नन्दति चिरं प्रायः । परालब्धौजसा मदः ॥ उष्णभानुकरात्तप्त्वा । कियत्तपति वालुका ॥३॥ बध्ध्वाऽहं त्वां न मोक्ष्यामि । शिथिलं चश्वेगवत् ।। यदि वेत्सि न मे शक्ति । तत्पृच्छ निजमगजम् ॥ ४॥ तव मोचयिता कोऽपि । सोऽप्यद्य प्राणसंशयं ॥ नीतोऽस्ति चवेगेन । यस्य वीर्य त्वमन्वभूः ॥ ५ ॥ वद्याहि त्वा विमुञ्चामि । चिरं खाम्यैकसौहृदात् ॥ स्वयं शालभवत्मतात् । खामिद्रोही नियख वा ॥ ६॥ पवनोऽप्यन्वभापिष्ट । सकृदन्यकृतं जयं । स्वयं पालजयं वा किं । वदन् गर्वेण गर्जसि ॥७॥ सकन्मजयदर्पाऽन्ध्यात् । स्वयं शालभमार्गगं । जिघांसुरप्यहं वैरा-चक्रोगमुपक्षिपि॥८॥ ततो पालाईनेन त्वां । पापिनं हन्तु- मागर्म ।। पश्चास्पः सहते किं वा । निजडिम्भार्दिनं किरिम् ॥९॥ उक्तिप्रत्युक्तिभिः किं चा? । शास्त्रवादे ह्यमूर्वरं । समरे वस्त्र- मेवेति । तत्बुरुष्व भटोऽसि चेत् ॥१०॥ इत्युक्त्या कुपितचण्ड-वेगवण्डपराक्रमः ॥ विशिखैस्तिरयामास । पवन सोऽपि तं स्यात् ॥ ११ ॥ शराशरि चिरं कृत्वा । चण्डवेगं श्रमातुर ॥ आजघान त्रिशूलेन । पवनो हदि तं दृढम् ॥ १२॥ मूर्छया पापतिं नाग- पाशमा च तं स्यात् ।। 'वरनिर्यातनाहृष्टः । पवनः शिबिरेऽनयत् ।। १३ ॥ अथ श्रीश्रीजयानन्द-चक्रवेगादिभिः समं ॥ युध्यमानोऽभनक तेपा । बन्धूनां युगपद्रथान् ॥ १४ ॥ उत्प्लुत्योप्लुत्य परस्य वाम्नात् हर ·प्रयोदृशः सर्गः निन्द यलि त्रम् ७४॥ वान् सर्वान् । धनुर्मुक्तशरादितान् ॥ भूपीठेऽलूलुठद्भाणैः । स्रवत्तद्विस्रपङ्किले ॥ १५ ॥ अतिशौर्यात्समास्थाय । पुनर्विद्याकृतान् रथान् ॥ युध्यमानांस्तथैवोव्यां। लीलयाऽलोठयन्नृपः ॥१६॥अभूदित्यसकृद्भूपे कृपालौ ताननिम्नति ॥ प्रशशंसुः सुरा राज्ञः। कृपां तेपा च साहसम् ॥१७॥ नागपाशैस्ततोऽवधात् । नृपस्त्रीरपि तान् समं । निर्वहन्ति किययुद्धं । सुपर्णेन सहाऽहयः॥१८॥ निन्ये चन्द्र गतिस्तांश । स्कन्धाऽऽमारे नृपाज्ञया ॥ दृष्ट्वा किरणमाली च । मुमुदे पन्धुसङ्गमात् ॥१९॥ आरास्त्रक्षतवीराङ्गो-च्छलितैः शोणि- वैरथ ॥ आक्तो रक्तश्च सूर्योगात् । स्नातुं त्वपरवारिधौ ॥ २० ॥ खवखाम्याज्ञया जज्ञे-ऽवहारः सैन्ययोद्धयोः ॥ द्विधाऽपि मुक्तसङ्कयाथ । भटा जग्मुनिजं पदम् ॥ २१॥ जयाऽजयभवानन्द-शोकाभ्यां दधतुर्बले । दिनरान्युज्ज्वलश्याम-मेरुपार्श्वद्वयो- पमाम् ॥ २२ ॥ शुशोच तनयान् बद्धान् । खेटचक्री भृशं निशि ॥ तद्रक्षायै युधे स्वस्य । मन्यमानः प्रमादिताम् ॥२३॥ सेनान्यं प्राक्तनं बद्ध । ज्ञात्वा चक्री निजात्मजं ॥ द्विधा महाबलं न्यास्थ-तत्पदे राजकाशयात् ॥२४॥ अपि कण्ठगतप्राणा । भटहस्त्या दयोऽसिलाः ॥ सज्जिता मज्जनं नयां । रणश्रान्तिच्छिदे व्यधुः ॥ २५॥-निद्रालिङ्गनसौख्येन । देवानपि तदुज्झितान् ॥ नि निन्दुः सुभटाः सौव-प्रियाणां च न सस्मरुः ॥ २६ ॥ इति श्रीजयानन्दराजर्षिचरित्रे श्रीजयानन्दखेचरचक्रिमहायु- दाधिकारे चतुर्थदिनयुद्धविस्तरः। ग्र० १०९। दानादिशुभास्तूनां । ज्ञात्वा सौप्तिककृत्तमः ।। तत्रासायाऽरुणः क्रोधा-दिवाऽकामत भानुमान् ॥२७॥ सर्ववाहनशस्त्रादि । मटेम्पो निखिलं तदा ॥ यथेष्टमददाद् भूभृ-चिन्तारत्नानुभावतः ॥२८॥ अथ सूर्यकरान् वीरा । वीक्ष्याऽन्धतमसं मतः॥ तैर्नु पा- २ आदितः ॥१७४॥ भ्याम्नि युध्यमानान् प्रत्यन्तरे ·स्पतो हन्तु-मौत्सुकायन्त शात्रयम् ॥ २९ ॥ प्राग्वत्समग्रसामन्या । पृतनाद्वितपस्थिताःयोधा डुढौकिरे योदु । वोढुं खखपरा- ममम् ।। ३० ।। शरनिरन्तरापातैः । पिहिते हि मभापतौ । उद्योतोऽभून्मिथो वीर-शस्त्रसट्टजानलैः ॥ ३१ ॥ खेटचक्रिवले भने । पपनादिमटरथ ॥ महाबलः समुत्तस्थौ । वीरः शक्रपराक्रमः ॥३२॥ स युद्धे प्रतियोधृणां । सायकानां च वीरराट् ॥ पृष्टा- न्येर ददर्शाऽऽजी । कपाश्चिन्नाननानि तु ॥ ३३ ॥ शरैर्ध्वस्तभटं। तेन । भूपस्याऽतुतुलदलं । लुलायगाहनम्लान-कमलापलि- पत्यलम् ॥ ३४ ॥ तमन्यसुभटाजव्यं । ज्ञात्वोपास्थित भूपतिः ॥ द्विपद्ध्वान्तरवियर्योढुं । किरन् शरकरावलीः ॥३५॥ समरै- कधूरो धीर-स्तमरौत्सीन्महाबलः । प्रवलं धनुरास्फाल्य । सबलं तिरयन् शरैः ॥ ३६ ।। काण्डान् भूपः३ प्रकाण्डं च । काण्डी- राकाण्डपातिनः ।। मुञ्चन् व्याकुलतां निन्ये । सेनान्यं सेनयाऽन्वितम् ।। ३७ ॥ सायका दायका भीते-स्तस्य पेतुर्यतो यतः ॥ योद्धारः स्पर्द्धयपा-मपतंथ ततस्ततः ॥ ३८ ॥ तद्वाणघातभीतानां । वीराणां नश्यतां द्रुतं ॥ सस्तान्यस्त्राणि पाणिभ्यः । श्रेणि- भ्यो यसनानि च ॥३९।। निमत्यसिन् द्विपत्सैन्यं । कुमारा युगपद् द्रुतं ॥ द्वादशाऽपि सहस्राणि । पञ्चोनानि परेऽपि च ॥४०॥ पीरवर्गाग्रणिम्मन्या । नानापानायुधाः क्रुधा ।। अधावन्त मुधामाना-स्तमुपद्रोतुमुद्यताः ॥ ४१ । युग्मं ।। सर्वेऽपि युगपद्भूपं । स्त्रीरूपं चापधारिणः ॥ सत्वरं तिरयामासु-पन्तः शरधोरणीः ॥ ४२ ॥ सोऽपि तान् सुबहून् दृष्ट्वा । मुमुदे रणकौतुकी ।। नुनोद प्रति तान् वाणान् । वरिप्राणान् जरीहृतः ॥ ४३ ॥ एकोऽपि विकिरन् विष्वग् । बहून् शरकरान् दधौ ॥ रवीन्द्वोर्युगपत्साम्यं । खान्यसैन्याब्जसण्डयोः ॥ ४४ ॥ जपानकोऽप्ययं धीरान् ।.युध्यमानाननेकशः ॥ प्रयस्यति न पश्चास्यो । मृगानिधन् बहुनपि २ पन्धग-धर्म प्रत्यन्तरे ३ प्रधानभूपं ४ धनुर्धरा अकस्मात् धातिनः प्पत्तप्रास्त भटं तेन प्रत्यन्तरे

·अयानन्द
केपनि
परिचम्
प्रयोदशः
सर्गः
॥१७॥
४५।। रथस्थो गगनस्थो वा । भूमिस्थो वा क्षणादपि ॥धुरि मध्ये तथा चाऽन्ते । सेनाया नृपतिभ्रंमन्॥४६॥ कांश्चिद् दृढपदापातैः।
कांचित्करतलाहतैः ॥ वजाभमुष्टिभिः कांचित् । कांचित्कठिनकूपरैः ।। ४७ ॥ गदामुद्गरदण्डासि-प्रभृतीनां पृथक् पृथक् ।।
अन्योन्यास्फालनैः कांचिद् । द्विपदीरानपीपवत् ॥ ४८ ॥ ततो जातकपस्तेषु । रथ एव स्थितो नृपः ॥ स्वेनैव योधिनः सार्ध--
मायुधैरप्यजर्जरत् ॥ ४९ ॥
विविधैरायुधैरेवं । योधयित्वा कियन्नृपान् ॥ नित्राणानिस्तनुत्राणा-निरस्रांश्च व्यधादिमान् ॥ ५० ॥ पुरोगांस्तेषु सर्वेषु।
रणधान्तान् कुमारकान् ॥ शतं महापलादीन् स । नागपाशैर्बपन्ध च ।। ५१ ॥ तांश वीरप्रधानानि । बद्धानि वशशादनात् ॥
वीक्ष्याऽशेषापरे नेशुः । कुमाराचटका इव ।। ५२ ॥ उपैक्षिष्ट नरेन्द्रस्तान् । कुमारानश्यतो भिया ॥ कणेष्वात्तेषु सर्वेषु । प्रोड्डा-
पन्ते न किं तुपाः ॥५३॥ वद्धान् पवनवेगोऽथ । राज्ञा भूसंज्ञयेरितः ।। कारागारे इव स्तेनान् । स्कन्धवारेऽनयद्यात् ॥५४॥
भमान् वीक्ष्य तनूजान् स्वान् । मत्वा पद्धांध कांथन | तान् विमोचयितुं चक्री । क्रुधाऽऽध्मातोऽभ्यधावत ॥५५॥ शीर्पच्छेद्या
क्व सा रण्डा । क्य ते बद्धाः कुमारकाः । ॥ इत्यादि प्रलपन् सोरि-सेनामस्खलितोऽविशत् ॥५६॥ स च धन्वी निपङ्गी च ।
संस्थितोऽतिरपी रथे ॥ मूर्यन्तरं कृतान्तस्या-तर्कि भीष्मक्रुधा भटैः ॥ ५७॥ वीक्ष्य तं संहितैकेषु-मनेशन् सर्वतो भटाः ॥
सजातकरुणस्तान् स । शऋजिद्विक्रमोऽवदत् ॥ ५८ ।। मङ्गलानि दधतां भटवर्गाः । सुस्थिताश्च रिपवोऽपि भवन्तु ।। एप यद्युधि
निहन्मि न हीनान् । यो जगत्सु च समोऽस्त्याधिको वा ॥ ५९ ।। उग्रोज्जाग्रदकालकालवलवद्वल्गद्भुजास्फालनो-तालव्याल-
फरालकालपहलव्यालोलवालालयः ॥ प्रावग्रन्थिमिदूजिंगजितसृजः स्फुर्जद्भुजाला भटाः । सर्वे नः समरे सजत्ति फराक्निं
॥१७॥

·7
मनीतिः ॥ ६० ॥ नमिभीकाः स्थ रण्डां तु । वां मे दर्शयताऽधुना ॥ यदस्या गर्भतः पुत्रा-नाऽऽकाभि निजानहम् ॥६१॥
भूत्येति सीतनुभूभृद् । द्रुतमेत्य जगाद तं ॥ साऽहं रण्डासि भो! भो! या। रण्डयिष्यति ते प्रियाः॥२॥ चेत्सजिगंससे पुत्रै-
स्तनो युध्यस्व सत्त्वरं ।। यचा संगमयाम्येप । तेन त्वा तत्समां दशाम् ।। ६३ ॥ इति मर्मवचोऽस्त्रेण । विद्धः खेचरचक्रथथ ।।
युधयोत्तरपिप्यामि । निहत्यैतां नतूक्तिमिः ॥६५॥ चिन्तयित्वैवमास्फाल्य । धनुर्नच्याऽम्युदधनि । चक्रे शिलीमुखान् वर्षन् ।
नभमभ्रमयं स वैः ।। ६५ । स्वाणवात्यया भूपो-ऽप्येतद्वाणाऽब्दसंहृतेः॥ दिग्मुसान्युज्ज्वलीचके । मुदा वीराननान्यपि ॥६६॥
स्फूर्जत्येवं तयोर्युद्ध । युगपञ्चक्रिसनिकाः ॥ इव प्रदीपने लग्ने । सर्वेऽन्येऽपि दधाविरे ॥ ६७ ॥ युधे पवनवेगाथै-चन्द्रगत्यादि-
भिभ ते ॥ आहापिपत खेटेन्द्र-सुतायाः सुभटाऽग्रिमाः ॥६८॥ वीराऽस्त्रहतपत्त्य-श्व-गजोधरुधेिरैदिवि ॥ विश्वगुच्छलितैः सन्ध्या-
रागोऽकाले व्यनृम्भत ।। ६९ ।।
एवं सर्वाभिसारेण ! समीकनीकयोस्तयोः ।। जायमाने चकम्पे भू-विपक् प्रलयशदिनी ॥७०॥ उद्वेलाः सागराचाऽऽ-
सन् । शैलाः कम्पात्पतापताः ॥ चलाचलानि विश्वानि । दिशथाऽस्त्रान्धकारिताः ॥७१॥ दम्भाद्घोराहवस्यैवं । जयाऽजयफलाप-
पात् ।। भटानदीदृशद्वेधाः । प्रव्यक्तिं पुण्यपापयोः ॥ ७२ विश्ववीरगणाग्रण्यो-रथो चक्रिमहीभुजोः ॥ रणोऽभूत्परमो यद्वत् ।
मुरेशदितिजेशयोः ॥७३।। द्वयोरपि तयोरिष्टो । जयोनिष्टः पराजयः ॥ तौ चान्योऽन्याऽविनाभावो । तदहं समघेर विधिः॥७४॥
भन्वाऽमेयवज्रपृष्ठ-मक्षय्येपू च पाणधी ॥ कामाक्षा दददे यस्मै । स भूपः केन जीयताम् ॥७५॥ यथेष्टं यस्य शस्त्राणि । चापे-
प्वापानि पियया ।। भूयो नवनवानि स्यु-दुर्जयो हि स चक्यूपि ॥ ७६ ॥

·प्रयोदशः सर्गः केपलि चरित्रम् ॥१७६॥ अथ काण्डैर्नुपचापं । चक्रिणः खण्डशोऽसृजत् ।। विद्यया तनवं लात्वा । तथैव युयुधे स च ॥७७॥ भूपस्तदपि चिच्छेदाऽ विच्छेदादिति चक्रिणः ॥ एवं नवनवांश्चापान् । सोऽच्छत्सीद्विद्ययाऽपितान् ।।७८॥ रणसिंधोस्ततः कूलं । शूलं खेटेश्वरोऽमुचत् ।। शूलेनैवाऽभिदद्भप-स्तच दार्विव दारुणा ।। ७९ ॥ अयोभारसहस्रीयं । गोलं चक्री द्विपेऽमुचत् ।। सोभिनत्त च तेनैव । मोदके- नेव मोदकम् ॥ ८० ॥ यभञ्जाऽथ रथं भूपो । गदया खेटचक्रिणः ॥ तयैव तस्य तं सोऽपि । यत्कृतं भुज्यते हि तत् ॥ ८१ ॥ पर्यहासाऽसिमुद्यम्य । दधावे खेटचक्रयपि ॥ चन्द्रहासं नरेन्द्रोऽपि । व्यधत्तां तौ ततोऽस्यसि ॥ ८२ ॥ विदधाते चिरं तौ च । दण्डादण्डि गदागदि ॥ मुद्रामुद्गरि वीरौ । मुष्टामुष्टि पदापदि ।। ८३ ॥ परमेतेपु युद्धेषु । नाऽजैपीत्कोऽपि कञ्चन ॥ दुर्लभो हि जयः सद्यः । सङ्ख्ये पञ्चास्ययोमिथः ॥८४॥ अस्थाद्धन्वी ततश्चक्री । पुनर्विद्याकृते रथे ॥ व्यमुञ्चच्च शरासारं । नरेन्द्रोऽपि तथैव च ॥ ८५ ॥ ततोऽमुश्चत्तथा बाणान् । क्रुद्धःक्ष्माभृन्महौजसा । रथादुत्पाट्य तैश्चक्री । भूपीठे लोठितो यथा ॥ ८६॥ रथं चाऽस्याऽभनर शौर्य-चदानेन गदाहतैः।।चक्री प्राग्वद्रथे स्थित्वा । युयुधे विशिखैः पुनः ।। ८७ ॥ भूयोऽपि भिन्नसन्नाहं । विशि- सैर्वणितं च तं ॥ तथैव स्पन्दनं भिवा । रक्तातं भुन्यलूलुठत् ।। ८८ ॥ ततो विद्यावलेनैप । वर्मधन्वरथानवान् ॥ निधाय युयुधे क्रोध-दुर्द्धर्षो दुद्धरं पुनः ।। ८९ ॥ उथैव च घराधीशो-ऽप्याऽऽहत्याऽऽशु तमाशुगैः ॥ भङ्गेन स्यन्दनस्योन्या । स्रवदस्रम- पीपवत् ।। ९० ॥ एकविंशतिकृत्वश्च । कृतोऽप्येवं महीभुजा ।। विरराम रणान्नायमहो वीरव्रताग्रहः ॥ ९१ ॥ अथ वीक्ष्य रथान् भना-अफ्रिणोऽपीति भूभुजा ॥ स्वतद्भङ्गभियेवाऽके-स्तिरोधादस्तभूभृति ॥ ९२ ॥ ततो विरेमतुः सैन्ये । स्वस्वेशादेशतो रणात् ॥ . नरन्तर्यात् २ युधे ·सन्यापारागमास्त्रार्च-सअनादि च पूर्ववत् ॥ ९३ ।। अध चफ्री निजं स्थान-मागतः स्वाङ्गजन्मनां ।। रन्धाच्छोकाकुलोपाक्षी-मोक्षोपायं स्वधीसखान् ॥ ९४ ॥ परिणाम- हितं तेऽपि । जगदुः सेटचक्रिणं ॥ पद्धाऽयं श्रीजयो भूप-स्त्वत्पुत्राणां न चाऽऽङ्गना ॥९५॥ मुक्त्या कदाग्रहं तादृग-मौलिकंक- पपारणे ।। कन्यां दयाऽप्यदत्त्वाऽपि । दुरुक्तं क्षमयस्व तम् ॥९६॥ उत्तमत्वात्कृपालुत्वात् । सैवं मोक्ष्यति ते सुतान् ।। तव राज्याऽ स्थहो पाता । कृतार्थः स्वपदं पुनः ॥ ९७ ॥ श्रुत्वैवममुमुक्षुः स्वां । सन्धां मानी विसृज्य तान् । चक्री सुशिक्षितं दूतं । ग्राहै- पीत्परनान्तिक ।।९८॥ स गत्वा तमभापिष्ट । शिष्टाऽऽदिष्टोऽसि चक्रिणा ।। त्वज्जामातासुतानां मे । बद्धेत्यज्ञास्यहं जनात् ।।९९।। ततः सन्धेच तस्माचं । बद्धान् मोचय मे मुतान् ।। दास्यामि स्वकनी तस्मै । कन्यापञ्चशतीयुताम् ।। ८०० ॥ प्रदास्ये चार्धवै- वादयं । मौलि सप्ताहमेव च ।। धत्तां स तादृशं प्रीति-रस्तु चाऽभवमावयोः॥शा पवनोऽपि निशम्यैत-द्गत्वाऽऽचख्यौ क्षमापति ।। तदुक्तं च प्रतिश्रुत्याऽऽगत्य चोवाच दूतकम् ॥२॥ याहि दूत! वद स्वेशं । वक्ति त्वत्सुतवन्धकृत् ॥ नैवार्थस्तव कन्याभि-पैंता- व्याद्धंन चाऽस्ति मे ॥ ३ ॥ त्वं तु तादृग्मदाहाङ्गं । सप्ताहं मुकुटं वह ॥ दास्यामि भरतार्द्ध ते । सन्धिश्वाऽस्त्वावयोः सदा ॥४॥ दूतो गत्वेदमाचल्यो । युद्धश्चक्री त्वचिन्तयत् ।। विधाता नाऽधुना सन्धि । गर्षितो जितकाश्ययम् ॥५॥ अथवा चक्रभृन्नाऽयं । न शमो न त्रिविक्रमः ।। नृमात्रो मेऽसमुद्वीक्ष्या ऽमन्दाक्षो मधु नक्ष्यति ॥ ६ ॥ शस्त्रान्तरैरजयं तत् प्रातर्विद्यायुधैरसु ॥ हत्या स्वान् मोचयिष्यामि । सुतान् भावि यशश्च मे ॥ ७ ॥ ततोऽयं सुभटाचापुः । स्वापशर्माऽखिला निशि ॥ निशाशेपेऽगम- २ निभीस्सन् ·नयानन्द पालि चरित्रम् प्रयोदश: सर्गः १७॥ चचाऽ-नित्यं विपयसौख्यवत् ॥ ८॥ इति श्रीजयानन्दराजर्पिकेवलिचरित्रे श्रीजयानन्दनृपविद्याधरचक्रियुद्धा:- धिकारे पञ्चमदिनयुद्धविस्तरः ग्र०-८१ कौशिकांस्खासयन्तं मां । वीक्ष्य वीराः स्वशात्रवान् ॥ सस्पर्द्ध त्रासयन्त्वेवं । ध्यात्वेवोदगमद्रविः ॥९॥ युगान्ताम्भो- घरघान-तिरस्कारधुरन्धरः ।। रणतूर्यप्रणादोऽभूत् । पृतनाद्वितये ततः ॥ १० ॥ तेन संवर्धितोत्साहाः । पृतनाद्वययोधनाः ।।न- टा नान्दीथुतेर्यद-द्रनाङ्गणमुपागमन् ॥ ११ ॥ सामग्या कृतसामन्या । युध्यमाना भटा ययुः ॥ अल्पशोऽस्त्रैर्वहून शत्रून् । मन्तः कीनाशतां द्विधा ॥१२॥ भन्नेऽथ चक्रिणः सैन्ये । भूपपीरै रणोन्मदैः ॥ कुमारा युगपत्सर्वे-ऽप्यधारन्त क्रुधा युधे ॥ १३ ॥ वीरैः पवनवेगाथै । रुद्धा मन्तो भटानिमे ॥ दुविंकल्पाः शुभध्यान-रिव धर्मान् जरिहतः ॥ १४ ॥ वक्रीभूता इव क्रूर-ग्रहाः सर्वभयप्रदाः ॥ भुवीव वैरिसैन्ये ते-ऽभूवन भूपभटास्तदा ॥ १५ ॥ तथा दृष्ट्वाऽथ तैश्चक्रि-कुमारः स्फाराविक्रमैः॥ अक्रम तैः समं योद्धुं । सक्रुद्भिरुप- चक्रमे ॥१६|| चिदमयं चक्रः । क्याऽपि चोल्कात्म शक्तिभिः ।। मिथः सङ्घट्टिताऽनेक-शस्त्रोत्थाऽग्निमयंक्वचित् ॥१७॥ नीरन्धमिलितासद्ख्य-शरवाताऽभ्रकृत्वचित् १॥ मुद्गराद्यैः क्वचिद्माम्य-द्गृध्रपत्त्यभवन्नभः ॥ १८॥ युग्मं ॥ विपक्षांश्चक्रि- वीरास्ते । व्यजयन्त युधाऽवनौ ॥ अनेकानुद्गिरन्तोऽस्त्र-वातान् धर्मानिनाऽऽहताः॥१९॥ ततः स्वभटसंहार-शंकया श्रीजयो नृपः ॥ सिंहयुग्यरधारूढः । स्त्रीतनुः प्राविशद्रणे ॥२०॥ तस्य प्रतीपगामिन्योऽभूवन् वैरिभटालय ॥ रणे प्रसरतः स्वैरं । तरुच्छाया H૨૭ १ पृपगत्व यमत्य रति दिया ·रवेरिव ॥ २१ ॥ आह्वासत सुतास्ते तं । चक्रिणो रणकर्मणि ॥ हसन सोऽपि जगी बद्धान् । बन्धून् कि रे विसस्मरुः ॥ २२ ॥ मुग्धा द्रुत नश्यत नश्यताऽद्य रे? । सुरक्ष्यता वीरजयाऽजितं यश. ॥ यतो न वीक्षे नृसुरासुरेपु तं । सकृच्चपेटामपि मे सहेत यः॥२३॥ मृत्पिण्डत्वमिभाः पुरो मम हया, काष्टात्मता चाऽखिला । योधा विभ्रति लेप-पुत्रकतुलां लौहा रथाः पर्णतां ॥ शस्त्रौघास्तुणतां सुराऽसुरनराधीशास्त्वनुग्राह्यतां तत्कः केन कदा क वाह! कथं जेयोऽहमप्याऽऽहवे ॥२४॥ येशूरा भटकोटिकुट्टनमदोत्ताला भिये स्वर्गिणां । ते न. सख्यरसार्थिनां ग्वल मुदे दिष्टया स्थिता दृक्पथे ।। स्फुर्जत्फ कृतिदुर्द्धरोत्फणगणा भेकोन्दुराणां दरं । ये दद्युः प्रमदं हि ते फणभृतस्तायस्य भक्ष्यौपणः ॥२५॥ अखस्तोमपरिश्रमश्रमभरैर्निर्विश्रम क्लाम्यथा-स्मादृग्युद्धजिगीपयाऽतिविकटैः कि रे! भटा दुर्घटैः ॥ नाऽस्माकं प्रकटं चपेटमपि यत्सोढं सुरेन्द्रोऽप्यल । तत्कि यूयमुपस्थिता मम रणे मूर्खा मुमूवशात् ? ॥२६॥ इति तद्वचनैः कुद्वा । युद्धातृप्ताश्च ते भटाः ॥ मुमु- चुस्तृणितप्राणान् । वाणान् सर्वे सहस्रशः ।। २७ ॥ अभादक्षीत्क्षोणिपालथ । केपाश्चित्स्यन्दनान् रयात् ॥ कानप्यलूलुठद्भूमौ । काश्विद्वयोम्न्युदलालयत् ।। २८ ।। युध्यमान नियुध्यैवं । तं खेचरचक्रभृत् ।। स्वपुनाणा वधाशङ्की दधावे योद्धुमुद्यतः ।। २९ ॥ स च धावन् विदुद्राय । शरैररिपताकिनी ।। सर्वतो दद्रवद्वीरान् पशनिव दवानल. ॥ ३० ॥ तमाह्वास्त निजाऽनीकं । क्षितिरक्षी रिरक्षिपुः ॥ मिथो विदधतुस्तौ च । रोपादिपिपवि द्रुतम् ॥ ३१ ॥ सर्वे सर्वाभिसारेण । पृतनाद्वयगा मिथः ॥ योधा युयुधिरे स्वामि-युद्धवृद्धधस्ततः ॥३२॥ धनुर्धनुपि दोदोपि । मुष्टामुष्टि गदागदि ॥ शक्ताशक्ति भटास्ते च । चकाचक्रि चिर व्यधुः ॥३३॥ अथ कौतुकोक्तिः-नीसाण घमघमई, ढोल ढमढमइ, दमामा दमदमे,झल्लरि छमछमे, योगिणी डमरु डम-

·कलि
रित्रम्
प्रयोदशः
सर्गः
१७८॥
रम,दिसि गमगमें,चयरी कोपे धमधमें,झूझूवाटमटमटें,कायरकमकमई, जिम जिम भट भीडे तिम तिमरस चडे,
एके हपया पडे, वीजा गाढे राजडे, काला डनडे, दर्दरी दडदडे, खाण्डां खडखडे, सन्नाह कडकडे, भडप-
इतां धडधडे, पडिआ फडफडें, एकं बडबडई, भूमि धडहडे, गिरिशिखर खडहडे, शिला रडवडे, पाताले
सुर भडहडे, भोगीओ दडवडे, प्रेततो हडहडे, गज गडगडे, वृक्ष कडकडे, त्र्यम्बक ब्रह्महे, धीर गहगहे,
तेहना जस महमहे, महाधज लहलहे, दिग्गिरि टलयले, सायर हलहले, नगर खलभले, वीरहाथ चलवले,
पडिआ टलवले, भल्ल झलहले, रुधिर खलखले, लोक कलकले, नारी पलवले, जूझार घाय न चूके, नासतां
पाण मूके, हाथी चाले हलके, पगे नेउर खलके, एकना अङ्ग लटके, एक तेजें झलके, रथ भाले, जयनाद वाजे,
नीच नासत न लाजे, एक एक हुइ ताजें, बलिआ हरखे गाजे ॥
एतत्कौतुकमात्रा-ल्लिसितं वाच्यं न चैव सर्वत्र । सभ्याऽपेक्षगिरो यत् । कवयो व्याख्याकृविज्ञाश्च ॥ ३४ ॥ ततो याना-
न्ययानानां । विचित्रास्त्राण्यशस्त्रिणां । सायानि क्षुधितानां च । दृपितानां जलानि च ॥ ३५ ॥ भ्रमम्भ्रमं चमूमध्ये । दीय-
न्तेऽधिकृतनरः ।। श्रान्तानामनहाराश्च । वन्यन्ते सुहृदादिभिः ।। ३६ ॥ युग्मं ॥ आयसैः सुचिरं शस्त्रै-रयुध्येतामथो मिथः ॥
कुर्गणापद्भुतं चक्रि-भूभुजौ मरुतामपि ।। ३७ ॥ अथो मिथो गदाघातै-स्तो भग्नस्सन्दनौ भटौ ॥ बाहुवाहव्ययुध्येतां । मुष्टा-
मुष्टि च रोपतः ॥ ३८ ॥ ततो महावरं चक्री । व्यमुश्चद्भविडोजसि ।। रोपा पिंपन् रदान् सोऽपि । पिपेप तरुणैव तम् ॥३९॥
॥२७८॥

·घ । सृष्टिोमरतक्यंत ॥ ४२ ।। पिष्टम्यश्च तरुभ्योऽस्य । पतन्तः कुसुमोत्कराः ॥ सुरानिमितां हृष्टै-वृष्टिं पौप्पीमवीवृधन् ।४३। अर्थतो विशेषकं ॥ द्विपं रौद्ररणाऽजय्यं । ज्ञात्वा विद्याकृते रथे । स्थितोऽमुञ्चन्महाशक्ति-मग्निज्वालाभयङ्करीम् ॥४४॥ विद्याऽ- पितरथस्थायी । प्रतिशक्या विभेद तां ॥ भवतृष्णामिवाऽनित्य-चिन्तया मुनिवन्नृपः ॥ ४५ ॥ ततो ज्वालाऽऽकुलं चक्रं । व्यमु- शत्सैटचक्रभृत् ।। यद् दृष्ट्वाऽपि भयात्सैन्याः । सर्वे नेत्रे न्यमीमिलन् । ४६ ॥ दैवतं भूमिनेताऽपि । प्रतिचक्रं व्यमुञ्चत ॥ प्रल- याऽम्भोदनिघोंपे । ते चापरफलतुमिधः ।।४७॥ यथा यथा च युध्येते । आस्फल्याऽऽस्फल्य ते मिथः ॥ तथातथानिकीलाभि--- लतीन नमस्तयोः ॥ ४८ ॥ कानिवैः स्फुलिङ्गश्च । तदुत्थैर्दाहभीरवः ॥ सारावं देवता नेश-विमुक्तरणकौतुकाः ॥ ४९ ॥ उत्प- । तन्तौ पतन्तौ च । गृध्राविव पुनः पुनः ।। आस्फलन्तौ मिथश्चक्रौ । चक्राते काम्न विस्मितान् ? ॥ ५० ॥ एवं ते सुचिरं युध्ध्या । दलितारे गताचिपी । विरम्याऽभजतामीशं । मिथः प्रतिहतौजसी ॥ ५१ ॥ तामसाऽस्त्रं तत- वक्री । व्यसृजभृगुजो बले । तेन जज्ञे कुहरात्रि-मेंघान्धतमसाश्चिता ॥५२॥ ततः स्वान्याऽविभागेन । युध्यमाना महाभटा ॥ यापन्मियो द्विपद्भिश्च । हन्यन्ते दुर्द्धरायुधैः ।। ५३ ॥ आस्फल्याऽऽस्फल्य चाऽन्योन्यं । पतन्ति च महागजाः ॥ मर्यते चाऽश्वः, माथेन । भज्यन्ते च रथा रथैः ॥ ५४ ॥ भानवीयेन शस्त्रेणो-धोतं तावन्नृपोऽतनोत् ॥ सहस्रभानुरप्येप । यत्पुरः स्यात्नपाऽऽस्प- दम् ॥५५॥ निजतन्त्रतिरस्कारात् । क्रुद्धो भूपस्ततो भृशं ॥ तथा चक्रे शरासारं । सर्वतोऽयं महौजसा ॥ ५६ ॥ यथा चक्री धनु- लातुं । सन्धातुं वा शरान हि ।। अशाशग भिन्नसन्नाह-शिरस्त्राणस्त्रसन्महाः ॥ ५७ ॥ द्विपः सैन्येऽपि वीराणां । तच्छिन्ना मौ.

·जयानन्द
फेयलि
चरित्रम्
प्रयोदशः
सर्ग
॥१७॥
लपोपतन् । क्षुधितस्य कृतान्तस्य । कवला इव सजिताः ॥ ५८ ॥ केपाश्चिद्रथिनां सत्त्वाऽऽलम्बात्तं प्रति धावतां ।। तत्पातित-
गजस्थल्यो । विसं वाणं च चक्रिरे ॥ ५९ ॥ पतिताः सुभटाः केचित् । मूर्छया तच्छराहताः ॥ उत्तस्थुर्वीजिता मास-गृध्रगृध्र-
दानिलैः ॥ ६० ॥ नीरन्धे सर्वतोगामि-शरधोरणिनिमिते ।। महाकाराग्रहेऽनीकं । तेन क्षिप्तमिव द्विषः ॥ ६१ ॥ न नृपो न
च पत्ति । न वाजी न च सामजः ॥ खेटचक्रिचले सोभू-द्भपबाणैर्न योऽङ्कितः ।। ६२ ।। निन्दन्तः खामिनं तेन । बलिना
चरकारिणं । तं च मुक्याऽनशन् सैन्याः । प्रियं सर्वस्य जीवितम् ॥ ६३ ।। खेटेन्द्रोऽप्यतिशूरत्वा-च्छतशस्तेन पातितः ।। उत्था-
योत्थाय नानाऽव-रयुध्यत पुनः पुनः ॥ ६४ ॥ चक्रेऽस्त्रेणापि भूपोऽय-मुद्योतं मद्विजित्वरं ॥ इतीव सत्रपो भानु-निलिल्येऽ
स्तगिरौ क्वचित् ।। ६५ ॥ यद्वा-मदुद्योवार्य भूपः । प्रतापमुहृदं मम ।। माऽवधीच्चक्रिणं भानु-र्ध्यात्वेवेत्यस्तमासदत् ॥ ६६ ॥
ततो रणविरामादि । शस्त्राोंजीवनादि च ॥ वभूव पूर्ववत्सर्व । सैन्ययोर्मुच्छुगादि च ॥ ६७ ।। अहिसादीनि पुण्यानि । जयारो-
ग्यमुसोचयान् द्गुहिंसाबधान्यन्या-नीति व्याजिचदा रणः ॥ ६८ ॥ विद्याहेतीस्ततो रात्रा-वस्खलन्मुक्तयेऽसिलाः । चक्री
सस्मार तोंक्ति-युक्तीर्वादीर धीधनः ।। ६९ ॥ निद्राश्लिष्टास्तवो वीराः। सुखदुःखादि नाऽविदुः ।। कुरङ्गाक्षीपशाः कृत्याऽ-कृत्या-
दीर नराधमाः ।। ७० ॥ इति श्रीजयानन्दराजर्षिकेवलिचरित्रे श्रीजयानन्दभूपखेटचक्रियुद्धे षष्ठदिनयुद्धविस्तरः।।
अरुणोऽथोदितः सुप्तान् । गोभिरानयूबुधत् ।। गुरुर्धर्मोपदेष्टेव । शयितान् मोहनिद्रया ॥७१॥ कि कलिविश्वदुःखाकृत् ।
प्रटीयफार २ आघमायुधस्लेटचनिद्वययुष्य वर्णना नाम पष्ठदिनान्तर्गतो-युद्धाधिकार पष्ठ ३ अरुणोऽथोदित मुप्तान् । प्रवीरानुदताऽस्थपत्।।
श्व जामुलिक. या-मूठया पतितान् जनान् ॥ ४२ ॥ (इति वा पाठ)
॥१७॥

·मुहृदोरपि तच्चतः ॥ तत्तं शान्तिमियाऽऽनेतुं । जगत्साक्ष्युदयं ययौ ॥ ७२ ॥ अझै जयश्रियो भूपः । स्यायुद्धं च विना न सा॥ इति युद्धापकाशायाऽऽरोहत्पूर्वाचलं रविः ॥ ७३ ॥ प्रणेदू रणतूर्याणि । धजिनीद्वितये ततः॥ मध्यमानाम्युधिध्यान-धिकारकधुर- ध्वनि ।। ७४ ॥ तन्नादः प्रपनोत्साहं । वीरान्लिन्ये विशेषतः । शुद्धधर्मोद्यमं भव्यान् । गुरूणामुपदेशवत् ॥७५॥ ऊरीच रणं शूरा । बहु युवाऽप्यतृप्तितः ॥ भुक्याऽपि बहुशः श्राद्ध -भोजनं याडवा इव ।। ७६ ॥ आमन्तः सुभटांश्चक्रि-कुमाराः प्रासरन् रणे ॥ घलाका इव कासारे । भक्षयन्तो झपार्भकान् ॥ ७७ ॥ पवनेनाऽङ्गनारूप-वीरपञ्चशतीयुजा ।। बहुधा योधयित्वा ते । गिरिधरायुधैश्विरम् ॥ ७८ ॥ नागपाशैरवध्यन्त । विंशतिर्योधिनोऽग्रिमाः ॥ जालिकेन दृद्वैजालै-स्तिमिगिलगिला इव ।।७९।।युग्म।। चन्द्रगत्यादयथाऽपि भोगरत्यादयोऽपि च ॥ अभाञ्जलक्षसख्यां च । शूराश्वक्रिविरूथिनीम् ॥ ८० ॥ क्रुद्धोऽधावत्ततश्चक्री । वैरिवीरान्निपातयन् ॥ मदान्ध इव मातङ्गः । केलिद्रून् कदलीवने ।। ८१ ॥ कुमारभूभुजा सोऽथ । रुरुधे धन्वधारिणा ॥ तं वीक्ष्याऽतिक्रुधाक्रान्त-म्यभापिष्ट तुष्टधीः ॥ ८२ ॥ रे रण्डे ! न किम- घाऽपि । मत्तो यासि दवीयसी ॥ स्त्रीत्वेनोपैक्षिपि त्वां च । प्राच्येऽहीति प्रगल्भसे ? ॥ ८३ ।। वैद्याः सन्ति पदे पदे गदगणान् हन्तुं क्षमा भेपजे-दानैर्दुगतदौःस्थ्यसन्ततिहृतोऽसङ्ख्याः पुनर्लक्ष्मणाः ॥ न त्वेपोऽस्ति जगत्सु पो व्यपनयेद्दोर्दण्डकण्डूचर्य । शस्त्रमें स्थितांश्च यो युधि यशो दवेऽथवा दुर्यशः ।। ८४ ॥ मृगेगारिर्भुजगैर्गरुत्मान् । सुरेन्द्रस्तपनस्तमोभिः अग्निः पतगमरजिच दैत्यै-यद्वत्तथाऽहं सुभटैन साध्यः ॥ ८५ ॥ जेतुं काचिद्रणे माम-प्यहो मुग्ध प्रगल्भसे॥न जानीपे तणं १ यथेष्ट जीया भुक्ताऽपि । द्वितीयऽहीय भोजन, इति का पाठ ) • पुनर्दातार

·निन्द
प्रयोदशः
सर्गः
मम्
Coll
गो-ऽप्यने नः के पुनः परे ।। ८६ ।। याहि मुक्तासि नारीणां । वधान्मे दुष्यसे चलं ॥ यदि स्थास्यसि विद्यास्त्राऽनले त्वं
शलभिप्यसि ।। ८७ ॥ भूपोऽयक् त्वत्सुतावाचा । न हतो बहुशो भुवि ।। लोठितोऽपीति वक्षि त्वं । तत्ते वाक्शूरता न वा ?||८८1
नारीणां त्वं वधेऽशक्त-स्तत्किं च दुःप्यसे वलं ॥ याहि तन्मे प्रपद्याऽऽज्ञां । दयया मुच्यसे जरन् ! ॥ ८९ ॥ भटानामथवैक्षिष्टा ।
वलं तनुभुवामपि ।। शस्त्राणां स्वभुजानां च । पूर्वयुद्धेषु पद्स्वपि ॥९०॥ यचाऽवशिष्यते विद्या-शस्त्राणामधुना बलं । चक्रिन् !
मायसि येनैवं । तदप्याशु विलोकय ।। ९१ ।। यतः-शूराः सन्ति सहस्रशो भुजबलपोत्सर्पिदोध्धुराः। शस्त्राणि
प्रतिवीरजीवितरमालुण्टाकवृत्तीन्याप । कोदण्डायितसायके मयि पुनर्निशूरजन्मा मही-शस्त्राइकस्तृणमेकमेव
च हितं चक्चे धृतं तद् द्विपाम् ॥ १२ ॥
इति तस्य गिरा युद्धो । भूभुजा सह खेटराट् ॥ शराशरि कियत्कृत्वाऽ-मुश्चद्धाराधरायुधम् ॥१३॥ धारासारैगजेन्द्राश्व-
पत्यायां पृतनामिदं ।। उपद्रवज्जहाराऽशु ! वायव्यास्त्रेण भूपतिः ।। ९४ ॥ वायव्याऽस्त्रं ततश्चक्री । गिरिशृङ्गाणि पातयत् ॥
मुमुचे विद्विपां सैन्यं ।। सहसा येन पात्यते ॥ ९५ ॥ विचक्रे लक्षशः सर्पान् । भूपस्ते पिप्यिरेऽनिलं ॥ चक्री मुमोच नागाऽस्त्रं ।
बभूवुः कोटिशोऽहयः ॥९६॥ स्वानुपद्रयतः सेनां । सुपर्णाऽस्त्रेण भूपतिः ॥ तानप्यनीनशचक्री । वृश्चिकाऽस्त्रं ततोऽमुचत् ॥९७॥
वत्कृतान् लक्षशः सेनां । दशतो वीक्ष्य वृश्चिकान् ॥ मयूरास्त्रोद्भवै पो । मयूरैस्तान् व्यनाशयत् ॥९८॥ ततः क्रोधोद्धतो भूप-
विद्याशक्या चमत्कृतः ॥ चकी विद्याभृतां सद्यो-मुचत्तस्थापनाऽऽयुधम् ।। ९९ ॥ तेनाऽप्रभुष्णुना भूभु-ज्यंगदाद्यनुभावतः ॥
निद्राणः कटको यार-द्धन्यते तस्य वैरिभिः ।। ९०० ॥ तावत्प्रयोवनास्त्रेण । भूपस्तमजजागरत् ।। युयुधे चक्रिचम्बा च । सह
॥१८॥

·रोपाद्विशिष्य स |१|| आग्नेग्यास्त्रं ततोऽमुञ्चत् । घटनटितिकारि सः ॥ तद्वयध्यापि दहत्सैन्यं । वारिदाऽस्त्रेण भूभुजा ॥२॥
नागपाशस्तवोऽवना-चक्री फूत्कारिभिपिं ।। अतुनुट-नृपस्ताथ । द्रुतं कमलनालमत् ॥ ३॥ ते परे ये निवद्धास्तै-स्तिछन्त्येव-
मन्न स ॥ यथा जाले नियध्यन्ते । झपा नैर तथा गजाः ॥४॥ गारुडास्त्रं ततोऽमुश्च-द्यतोऽत्ति गरुडो रिपुं ॥ गोविन्दा-
स्त्रेण भूपालः । सत्वरं तदनीनशत् ॥ ५ ॥ मुमोच मोहनाऽलं त--विद्याभृद्वासनस्ततः ॥ वीरा निजा निजैरेव । येनाऽयुध्यन्त
मोहिता. ॥ ६॥ न चास्त्रग्रहमोक्षादौ । विभागाऽज्ञारभूष्णतः ॥ तच व्यपीफलज्ज्वाला-मालिन्या विद्यया नृपः ॥ ७ ॥ विद्याs
साधेपमन्याऽन्य-प्यमुश्चन् खेचरेश्वरः ।। नाऽमुचत्साहसं त्वेकं । तद्धि धीरस्य जीवितम् ॥८!! फलग्राहाणि नाऽभूवन् । विद्या-
शस्त्राणि तानि च ॥ नृपे भाग्यनिधौ बीजा-न्युप्तानीराऽद्रिमूर्द्धनि ।। ९ ॥ नृपः स्वभुजयोः शौर्य । धचे यो जगदुत्तरं ॥ विद्या-
दौपीना च । पलं जेयः कथं ह्ययम् । ॥१०॥ विभाव्या निजितं भूप-मे विद्यायुधैरपि ।। विषण्ण खेटराड् दध्यौ । जेयोऽ-
यं शाननः कथम् १ ॥११॥ दृश्यते स्याऽङ्गनारूपं । शौर्य शमादिजित्पुनः ॥ अलक्ष्यः कोऽप्ययं विश्वे-ऽजेयो जेताऽपि तं न त
॥ १२ ॥ राज्यमेतत्कृते तत्कि । वैताढ्यस्य मयार्घ्यदः ॥ सश्चितं कीटिकाभि किं । धान्य नैवाऽत्ति तित्तिरः ॥१३॥ निस्स-
चमचा धिग्मा-मिति दुटपिकल्पिनं ।। दैवतो मुद्गरो ह्यस्ति । ममा साध्या पराऽऽयुधैः ॥ १४॥ ततो युद्धान्तरेतं । श्रमयित्वा
चिरं रिपू ।। द्रुतं तेन हनिष्यामि । विद्याऽस्नः किं न सिध्यति ।।१५।। ततश्चक्री रथारूढो । निष|पध्वनिताऽम्बरं ॥ धन्वाऽऽ-
स्फाल्य शरासारं । व्यधच धरणीधवे ।। १६ ।। भूमिपालोऽपि दम्भोले-रपि भाणैभिदेलिमै ॥ उपद्राव वं तस्य ।। सृजन
सेनामनुव्रताम् ॥ १७ ॥

·. मान- पनि त्रयोदशः सर्गः चरित्र ॥१८॥ एवं चिरं युधा श्रान्तं । सर्वाङ्गवणितं शरैः। भूशक्रश्चक्रिणं चक्रे । स्रवद्धिष्णुशोणितम् ॥१८॥ ततश्चक्री क्रुघाऽऽक्रान्तो। द्रुतमुत्पाव्य मुद्गरं ।। लन्धलक्षो धवं धान्या । जघानाऽनेन मूर्द्धनि ।। १९ ॥ तद्धातव्यथितः क्षमापः । क्षणं मुकुलितेक्षणः ।। अयेतयत फिश्चि न । हाहारवपरे वले ॥ २० ॥ ततस्तं निहतं मन्य-श्वक्री यावदमोदत ॥ लब्धसंज्ञो नृपस्ताव-न्मुद्गरं समुपाददे ।। २१ ॥ स च कामाक्षया दत्तो । वजाऽत्मा सर्वशस्त्रमित् ।। अघस्तं वीक्ष्य चक्री च । यावद्धन्ति पुनर्नुपम् ।। २२ ॥ ताव- चेन जपानप । तथा मूर्द्धनि चक्रिणं ।। यथाऽसौ मूञ्छितोऽपप्त-दूवच्छिन्नच्छदाद्रिवत् ।। २३ ।। युग्मं ॥ सर्पपाशैस्ततोऽवधा- पतिस्तं तथा दृढं । यथोच्छ्वसितुमप्येप । नाऽशाशक्करुणास्पदम् ॥ २४ ॥ गृहतस्तं भटांस्तस्य । न्यषेधद कोटिशः शरैः ।। ज्वलनो ज्वलयन् ज्वाला-मालाभिः कि किलाऽऽप्यते ? ॥२५॥ पद्धं स्वेशं तथा दृष्ट्वा । तदुःखा- मुमूर्पवः ।। विरेमुन रणा- द्वीरा-स्तं हि स्याम्पनुकारिणः॥२६॥ सैनिकांस्तानथो हन्य-मानांचाऽवेत्य भूपतिः॥ विद्ययोभयरक्षार्थ । मोहिन्याऽमूनमूमुहत्।२७ तेऽध स्वाऽन्यविभागाज्ञा | शस्त्राऽशस्त्राऽनवेदिनः ॥ मिथो गजरथाद्यैश्चाऽऽस्फल्याऽऽस्फल्याऽपतन भुपि ॥ २८ ॥ न्य- पेपत्स्वभटान् भूपो । मतस्तांस्तु विसंस्थुलान् ॥ विध्याताऽचिपि वहौ किं । धूमः कैरपि कुट्यते ? ॥ २९ ॥ मृत्य्वासन्नांस्त्वरीन् वीक्ष्या-सखस्सत्कृपया नृपः॥ तेनिनक्षस्ततः स्वस्था-स्तदवस्थाभिया पुनः ॥ ३० ॥ आकपिण्या तमाकृष्य । विद्यया खेटच- विणं ।। नृपः परनवेगाय । सानन्दायाऽपिपत्ततः ॥३१॥ इति श्रीमुनिसुन्दरसूरिविरचिते श्रीजयानन्दराजर्पिकेवाल- परित्रे खेचरेन्द्रश्रीजयानन्दभूपयुद्धाधिकारे सप्तमदिनयुद्धं समाप्तम् ।। ॥१८॥ १ तथा पा इति प्रत्यन्तरे ·पुष्पवृष्टिरभूपोसः । उमारे च मुरः कृता ।। दिवि दुन्दुभयो नेदु-नैऋतुध मुदा सुराः ॥ ३२ ॥ महातूयाण्यवाद्यन्त । नतिश समन्ततः ॥ भटा जयजपाऽऽरावं । सर्वतो हपिता व्यधुः ॥ ३३ ॥ चक्राऽऽयुधनरेन्द्रस्य । सैन्यं निःस्वामिकं ततः ।। अयाणमभवद्भरि-पिपादमयविहलम् ॥ ३४ ॥ महारथ्यविरभ्याऽऽद्या-स्वन्मध्ये कोटिशो भटाः । आसन् सर्वे विना नाथं । परं पदभयारताः ॥३५॥ सिंहिकाय नुना प्रस्ते-जस्तमिते या ग्रहाधिप ।। कर्तुं 'घ्रास्र प्रकाशं किं प्रगल्भन्ते ग्रहाऽऽदयः॥३६॥ ततः श्रीजयराजेन्द्राऽदेशात्पयनवेगराद् ।। एवमाधासयामास । नश्यन्ती खेटराट्चमूम् ॥ ३७॥ भैप्ट मा मा पलायचं । सैन्या! नि.स्यामिका इति ॥ अस्माकं भरता चकः । स्वामी श्रीश्रीजयो नृपः ॥ ३८ ॥ तमेव प्रतिपद्यध्वं । मुगध राज्यसुखानि च ॥ अयं मोक्ष्यति यो नाथ-मपि प्रणतवत्सलः ॥३९॥ एवं परनवेगोक्त्याः। प्रपद्य श्रीजयं प्रभु । निर्भयं शर्मणा तस्थौ । सन्यं खे- घरचरिणः ॥ ४० ॥ सज्जयित्वौषधीनीरैर्नागपाशान् विनीय च ।। चक्रिणं श्रीजयो भूपो-चिक्षिपद्धजपञ्जरे ॥४१॥ एवं परानपि भटान् । नृपो गारुडविद्यया ॥ नि.सर्पबन्धनान् कृत्वौ-पध्यम्युभिरसज्जयत् ।। ४२ ॥ एवं खान्याऽविभा- गेन । सैन्यः सर. सुसाऽऽकृतैः ।। प्रणतः सेवकीभूतैः । समन्तात्परिचारितः ॥ ४३ ।। पठयमानगुणः प्रोच्चैः । प्रणतैर्मार्गणवजैः ।। प्रद्धर्जयजपाऽऽराव-मुखरैः स्तुत्यविक्रमः॥४४॥ आसनसेवकैर्युक्तः । स्त्रीभटैः पञ्चभिः शतैः ।। कुमारेन्द्रो महावाद्य-प्रणादैः- दयन् दिशः ॥ ४५ ॥ गजारूढो रथस्थेन । सहितः खेटचक्रिणा । गायनर्गीयमानोऽलं-चके स्त्रोचारकाऽऽलयम् ॥४७॥ चतुर्भिर फलापकं ।। परेशपि खेटभूपाला । विसृष्टा भूपतिस्त्रिया ॥ तद्गुणस्तवपूताऽऽस्पाः । खस्वमुत्तारकं ययुः ॥ ४८ ॥ भोजयित्वाऽथ , देवसिकम्

·जयानन्द
त्रयोदर्श
सर्गः
चरित्रम्
॥१८॥
सेटेन्द्रं । सदाचारदयालयः ॥ कृतस्नानजिनार्चादिः । समन्यो बुभुजे नृपः ॥ ४९ ॥ विविधर्मगलाचारै-महोत्सवमयैर्नृपः ।।
अतिचशाम त घतं । निशा च सुसनिद्रया ॥४१॥ प्रातमङ्गलसूर्याणा । नादैः सञ्जातजागरं । नेमुः सिंहासनाऽऽसीनं । श्रीजयं
परनादयः ||११|| चन्द्रसुन्दर्यथाऽऽगत्य । पिदुःसायजिज्ञपत् ।। मुश्च मे पितरं स्वामि-निधाय करुणा हृदि ॥५२॥ मोक्ष्या-
मीति गदित्वा तं । वनपजरसंस्थितं ॥ आनीनयत्कुमारेन्द्रः । खेचरैः खेचराऽधिपम् ॥५३॥ जगाद च महाभाग! । तं मौलिं
तच कङ्कण ॥ आनाययेष्टनामाई । समक्षं येन भूभुजाम् ॥ ५४ ॥ जामाता पवनस्यैवं । पुत्री च परिधाप्यते ॥ ततोऽतिमहिमा
तेऽय । तिष्ठत्या जीवितं तयोः ॥ ५५ ॥ न स्याता घटिते ते च । घटयसाधुनाऽपि यत् ॥ क्षमस्त्वं पञ्जरस्थोऽपि नचौत्सुक्यं
भजाम्यहम् ॥ ५६ ।। बन्धाद्वधे सुमाध्येऽपि । नरेश! न हतोऽसि यत् ॥ तचे पुव्यर्थनाहेतुः । शक्तस्याऽपि दया च मे ॥५७||
इति भूपगिरा सेट-चक्री पिद्धः स मर्मणि ॥ अरोदीद्युधि वज्रादि-पातेभ्योऽप्यतिदुःखभाक् ॥ ५८ ॥ रुदन्तं वीक्ष्य तं
जात-कृप. पानवेगराद् ।। जगौ खेटेन्द्र मा रोदी-श्चिरत्नस्त्वं हि नः प्रभुः ॥ ५९ ॥ तचा द्राग मोचयिष्यामि । कृपालोः प्रण-
तैर्नृपात् ।। जगाद खेटराजस्तं । नार्थो मे मोचनेन भो.! ।। ६० ॥ जगद्विजित्य भुच्या च । सुचिरं खेटचक्रिता ॥ नरदेवसमक्षं
चा-ऽप्नुवं च धपरामयम् ।। ६१ ॥ चीरागा लाम्यते मृत्यु-र्यश.सर्गप्रदानतः ॥ न तु दुर्जनधिकार-पदं बन्धविडम्बना ।। ६२॥
सम्प्रत्यप्यर्पया सिं तत् । स्वामिभक्तिं दधासि चेत् ।। कुर्षे बन्धविमोक्षं खं । छित्वा तेन शिरो यतः ॥ ६३ ।। मुमूर्पमिति तं
सेटाऽधीशं निश्चित्य वजम् ॥ उपाच नाय कय ते । शास्त्रज्ञस्यापि मूढता ॥ ६४ ॥ बद्धोऽसि त्वं न भामिन्या । विद्याशौर्या
दयो गुणा. ॥ फिमस्याः सम्भान्त्येते । वेत्सि नेयदपीश! किम् ? ॥६५॥ जेता भानसीराणा । योगिनीमानमर्दनः ।। सर्वविद्या
॥१८२॥

·निषिदेव-देवीचमहारः ॥६६॥ पवारमादिदगाना । रिनयी शानिनमः ॥ रियाकृतागनासो । भगनातेन हेतुना ॥६६॥ समान भीजपो यथा । वत्यमोदस्व मो नृप। ॥ इन्द्रादिभ्योऽपि येन स्यु-चलायेरुत्तरोत्तराः ॥ ६७ ॥ विशेपकं ।। पति नदी सुधासिक्तः । रिश्चित्सेटाधिपोऽभजन् ।। शीतिमान पराभूति-यद्वितापाऽदितोऽपि सः॥ ६९ ।। पुनः पवन पंगोत्रम् । राजन! यमर दुप्यति ॥ तवाऽपि दृदि गर्गनि-विवेढे यदोपति ।। ७० ॥ जगत्ख्याताजदातोऽपि । ज्ञापितो-पि समन्निभि ।। मुरीवियापरीगीप-मानोऽपि श्रीजयो नृपः ।।७१॥ स्त्रीरूपेणाऽपि लीलामि-स्त्वच्चमूभङ्गत्तोऽप्यहो! ॥ त्वयाऽ- पगापि गरण । प्राप्तो सीमा दशा ततः ।। ७२ ।। मागेर स्वामिभक्याऽहं । प्रधान सह पण्डितं । पिपमुपदेयार । स्निग्धसे- पररीतिभिः ॥ ७३ ॥ तदोपदशपीयूप-रपि तस्यापि ते नृप! ॥ व्यध्याप्यत न गमि-रसमससादिनः ॥७४|| सामान्योऽपि जनो नामाशिवा फस्साऽपि दासता ।। सहेत नेपल्याच । वीरोऽयं सहते कयम्॥७५ ॥ ततोऽतिगतो वीर-मेतमप्यवी- मरः ॥ स्त्रिया भाग्यशो दातुं । त्वयीत्येपोऽप्यचेटत ॥ ७६ ॥ तत्कोधाऽमर्पगर्वाया। दोपा एव द्विपोजिना ॥ २मुक्त्वतान् अरु सस्पाशा । येन त्वा सोपि मोचयेत् ॥ ७७ ॥ खेटेन्द्रोऽपीदमाकर्ण्य । बन्धदुःखेन खेदितः ।। अनन्यगतिकत्वेन । भूपा- ऽपा प्रत्यपचव ॥ ७८ ।। गत्वा पपनपेगोऽय । कुमारेन्द्रं व्यजिज्ञपत् ।। स्वशौर्यादिगुणाः स्वामिन् ! यथा प्रकटितास्त्वया ॥ ७९ ॥ तथा प्रकटय स्वामिन् । रूपं स्वाभाविक निजं ॥ ताम्यन्ति विश्वनेनाणि । तन्निभालयितुं यतः ॥८०॥ कियदद्यापि नः स्वामिन् ! । मोह- १ प्रषिषे सूपदप्टार । प्रैग्य मुष्पदेष्टारं । इति वा पाठी २ मुक्त्वत्य तान् प्रपद्यस्वाऽस्याज्ञा यन्मोचयत्यय ॥

·जयानन्द केयरि चरित्रम् प्रयोदशः सर्ग. यिष्यसि मायया ॥ खेटराजः परेऽप्येवं । विनया व्यजिज्ञपन् ॥ ८१ । इत्यभ्यर्थनया तेषां । स्वस्त स्वाभाविकं नृपः॥ भटानां पश्चशत्याश्च । रूपं विद्यावलाद् व्यधात् ।। ८२ ।। अतिशक्रस्मरं तच्च । वीक्षितुं मिलिता द्रुतं ॥ प्रणेमुर्भटकोव्यस्तं होऽऽश्चर्यस्त- बाबुलाः ।। ८३ ॥ निनेदुर्मोदतूर्याणि । पेटुर्मङ्गलपाठकाः ॥ तत्वं निर्णीय सन्दिग्धं । मुमुदे चक्रसुन्दरी ।। ८४ ॥ वायुवेगादि- खेटेशार्थनया दययाऽप्यथ ॥ विद्यया पजरं भिवा । छिचा च निगडान्यपि ॥ ८५ ॥ महान् कताऽपराधोऽपि । नार्हत्यति- विडम्बना ॥ इति सश्चिन्त्य भूनेता । व्यमुञ्चत्खेटचक्रिणम् ॥ ८६ ॥ सोऽपि भूपस्य तद्रूपं । वीक्ष्याऽऽश्वयं तदध्यगात् ।। व्य- सस्मरत्पराभूति-दुःसं हर्पाद्वयेन यत् ॥ ८७ ।। नृपेणाऽध्यासितं सिंहासने तं खेटचक्रिणं । नेमुः पवनवेगाद्याः । सर्वे खेटे- श्वरास्तदा ॥ ८८ ॥ दृष्ट्वा स्वं स्वामिनं मुक्त-माऽऽसीनं कनकाऽऽसने ॥ नदत्तूर्यगणं सर्व-सैन्यं तस्याऽत्यमोदत ॥ ८९॥ चक्रि- णोऽथ सुतांश्चक्र-वेगादीनपरानपि ॥ बद्धान् परःसहस्रान् द्रा-गानाय्याऽऽशु तदा भटान् ।।९०॥ त्रोटयित्वाऽहिपाशांश्च । तेषां गारुडविद्यया ॥ भूपोऽमुञ्चद् व्रणात्तश्विाऽ-सजयद्वारिणौपधेः ॥९१॥ युग्मं । ततस्ते मुदिता नेमु-भूपं खेटेश्वराऽन्वितं ॥ तथा दृष्ट्वा च तांश्चक्री । सचक्रो मुमुदेतमाम् ॥ ९२ ॥ श्रीजयोऽथ समाहूय । नरेन्द्रश्चक्रसुन्दरी ॥ आर्पिपत् खेटराजाय । बहुमाना- दुवाच च ॥ ९३ ॥ गृहाणेमां निजां पुत्रीं । देहि स्वैरं वराय च ।। नैवार्थो मेऽनया ह्येषा । धृता कौतुकमात्रतः ॥ ९४ ॥ पादयोः पतिता साऽपि । रुदन्ती पितरं जगौ ॥ तात! स्वैरं वरं वृत्वा । मया क्षिप्तोऽसि सङ्कटे ॥ ९५ ॥ एवं रणायनर्थाना-मागामेपैव हेतुतां ॥ कदपत्यस्य पापस्ये-त्यागस्तन्मर्पयाऽखिलम् ।। ९६ ॥ जगौ पिताऽपराधस्ते । न ॥१८३॥ खेटेश्वरा मुदा प्र.

·मनागपि गन्दरि ॥ पन्चर प्रतिपपन्द्र-स्त्वयाऽयमुपलधितः ॥ ९७ ॥ विश्वोत्तमगुणो यथ । संश्रितो युक्तमेव तत् ।। कन्या दधाः धितीनानां । पचत हि परं स्वपम् ॥ ९८ ॥ जगत्ल्यावाप्रदातोऽपि । गोपनेव मरुन्मणिः ॥ नोपालक्षि मया त्वेपो-ऽव- मापि ए यथातथा ॥ ९९ ।। स्वस्पैर गर्वदोपेण । तदंचं विपदोऽध्यगां ।। महतां न झवज्ञाति-गर्ववाऽऽयतिशर्मणे ॥१०००॥ राधनपा पुटे । नापीदपमुचप मां ।। राजाऽयं द्रार प्रमोदस्व । तद्वत्स! पितरक्षणात् ॥१॥ प्रमाणीभवताच्चैतन् । त्वया साधु वनं म्या | यो दि सापत नो योग । कौमुदीकौमुदीशयोः ॥ २॥ इत्याधुक्तिसुधासेकात् । खेदतापापनोदतः ।। प्रमोध धनपा प्रपीन । पिवा दासीवां गृहे ।। ३ ।। अधाशसामामि-भूत्या सेचरचक्रिणं । सन्तापश्यानमाऽऽस्य-मुवाच श्रीजयो नृपः।।४।। मा विपीद नृपोस । यदनेन विवोऽस्म्यहं ।।जयोन्य कारतालीय-न्यायतो मन्यते मया ||५|| त्वत्समः सुभटो नाऽस्ति । देवाऽमुरनरेग्यपि ॥ यो मां दिव्यपलो- पंत-मिपन्चिरमयोधपः ॥ ६ ॥ साधनादिविशेपेऽपि । कर्मणो नाऽधिकं भवेत् ॥ विद्यापलं क्यचित् किञ्चि-न च तेन जयोs- जपः ॥ ६ ॥ फिन्त्वसामान्यतपसा | ध्रुवं प्राग्जन्मजन्मना ।। सर्वेष्टाऽर्धप्रतिभुवा । जयदाने प्रभूयते ॥७॥ जयाऽभ्युदयलाभादि- माराः सरें शुमारहाः । प्रायः मकृष्टपुण्यस्य । व्यतिरेकाऽन्वयाऽश्रयाः ।। ८॥ जयः पराजयो वाऽपि । शूर एव न कातरे ॥ न्पासो हेमनि धो या । मणार न तूपले ॥९॥ सकृज्जितोऽपि वा वीरो । वीरतामुज्जहाति न ॥ एकशो व्यर्थफालोऽपि । सिंहो इन्त्येव हस्तिनः ॥१०॥ नाऽमरमधितस्यापि । हीयते महिमाऽम्युधेः । मेरोमन्थानकत्वेऽपि । गरिमवासिलाऽद्रिपु॥११ प्रस्तमुकोऽपि नो भानुज्योतिषां हन्ति नो रुचः । कुहौ लुप्तकरोऽपीन्दुः । मीणात्येवाऽमृतैः सुरान् ॥१२॥ घचे कणेपु गोधूमो।

·त्रयोदशः
जयानन्द
फेलि
धरित्रम्
॥१८॥
जाविराजिरपीशता । अन्तःप्रविष्टशल्याऽपि । शर्करा मधुराग्रणीः ॥ १३ ॥ न हि घृष्टोऽपि वैडूर्य-मणिः काचमणीयते ॥ कर्द-
माञ्चोऽपि नो हंसः । काकादिभिर्भनेत् समः ॥ १४ ॥ समं नाऽः परैगोंगे । चक्रमप्रभविष्ण्यपि ॥ अप्रभुप्णुरपि क्षीरे । वहि-
स्तेजखिना धुरि ॥ १५॥ कि सकृच्छिन्नलिङ्गोऽपि । शम्भुनाऽऽराध्यते जनैः ॥ सहस्रभगतां प्राप्तो-ऽपीन्द्र एव सुरेशिता॥१६॥
हरिदैत्यान्निहन्त्येव । नियुक्तोऽप्यपिणा रथे । हरेण छिन्नशीर्षोऽपि । सकृत् सृष्टिं सृजेद्विधिः ॥ १७॥ हरदग्धशरीरोऽपि । जग-
ज्जैनो न कि स्मरः ॥ भ्राना जितोऽपि चक्रित्वं । युभुजे भरतो न किम् ? ॥१८॥ खेदं तत्काकतालीय-न्याया-भिभवजं त्यज ॥
ससैन्यः सपुरं याहि । भुड्क्ष्क्ष राज्यश्रियं निजाम् ॥ १९ ॥ कर्मणा केनचिज्जज्ञे । रणारम्भोऽयमावयोः ॥ सुहृदीवेक्ष्यमाणे तु ।
त्वयि स्निह्यवि मे मनः ॥ २०॥ तन्मन्ये प्राग्भवस्याऽसि । कोऽपि त्वं मे भृशं मृहत् ॥ तत् क्षमस्वा पराधं यत् । खेदितोऽसि
रणादिभिः ॥ २१ ।। अयस्कान्तोपमेनैवं । नरेन्द्रवचसा मुदा ॥ गताऽभिभनखेदाय:-शल्यः खेटपति गौ ॥ २२ ॥ कुमारनृपते!
मन्ये । सृष्टिं विदधतो विधेः । त्वद्रूपाभरकैन । मूर्तिः सर्वगुणात्मिका ।। २३ ।। शूरत्वं तव सौजन्यं । नयधर्मविवेकिताः ॥
दया परोपकारित्वं । स्तोतुं नेन्द्रोऽपि शक्तिमान् ॥ २४ ॥ क्रोधाज्ञानाऽभिमानादि-चशात्पण्डितमन्त्रिां || पवनप्रभृतीनाम-
प्यमन्यं गिरोऽवृशान् ॥ २५ ।। गजेनेर मदाऽन्धेन । निविवेकाऽऽत्मना मया ॥ सर्वशुद्धगुणात्मत्वा-न्मान्यो प्यवमतोऽ-
सि यत् ॥ २६ ॥ वन क्षमस्वाऽपराधं मे । न मन्तुस्ते मनागपि ॥ स्वयं हि शलभे दग्धे । नाऽपराध्यति दीपभृत् ॥ २७ ॥
नाऽवीर्युधि यचं मा । क्षमोऽपि लघु चाऽमुचः ॥ तत्ते कृताऽपराधेऽपि । दयाधर्मो नृपाऽद्भुतः ॥ २८ ॥ तवेर मयि चित्तं
तु । त्वयि नियति मेऽप्यलं ॥ निश्चितं चित्तसंवादा-तन्नो प्राग्भवसौहृदम् ।। २९ ।। बन्धो! प्रसद्य तत् सद्यः । समागत्य पति-
॥१८४॥

·- पप ॥ सौप में राजन् । प्रायस प्राधिनपद ॥३०॥ ततः कुमारभूपेना-नुमतः खेटचक्रिराट् ॥ ससन्यः स्वपुरे गत्वा निरस शोमामासरत् ॥३१ ।। अप्रत्यापिमणिस्तम्भ-मणिकुम्भालिदीप्तिभिः ॥ दीपयन्ति नभोरत्नाऽ-भिरामाणि सहस्रशः ॥ ३२ ॥ पागालीचापमानीप-पमरालीनि चक्रिरे ।। चित्राणि चलकतूनि । तोरणानि नभश्वरः ॥३३॥ युग्मं ।। अभितो राज- रध्यान्त-महामघापलीन्यधुः ॥ सपायपनिसहीव-गानादिपरभृत्त्रियः ॥३४॥ भूत ऽवचूलाथ । मञ्चेपूरलोचलम्पिनः॥ सपनामाग्यपीधा-मियाऽगत्य स्थिता ग्रहाः ॥ ३५ ॥ प्रतिक्षगृहाऽट्टादि-कणकिङ्किणयो धजाः ॥ रेजिरे व्योमवृक्षस्य । नदङ्गा नु पछाः ।। ३६ ।। असिचन्दनाम्भोभिः । सर्पान्मार्गानभश्वराः ।। अस्मद्वद्भधवेऽसिन् भू-रपि स्ताच्छीतलेति नु ॥ ३७ ।। प्रतापरिजिता भूप-सासिलद्वीपमानवाः ।। उपास्त्वं त्वैयरू रत्ना-दर्शालीतोरणच्छलात् ॥ ३८॥ दुकूलखर्णमा पिस्य-मुक्कारहरिपतिभिः ।। प्रोच्चः स्तम्मावलम्यागि-ईदशोभा व्यधुर्जनाः ॥३९॥ रानो:पुमणिस्वर्ण-मौक्तिकैः स्वस्तिका पवः ॥ रथापन्याणि भूपस्य । धेयःमुमगवाथियः॥ ४०॥ प्रोच्चैः स्तम्भेपु सधूप-पय्यो धूमौषमसृणन् ॥ किल भूपयश:- शुभं । पूर्व पयितुं नमः ॥ ४१ ॥ रम्भास्तम्भावलम्माभिः । पुष्पसम्भिः समन्ततः । पुप्पेपो राजधानीव । पुरं सर्व सुगन्ध्य- मात् ।। ४२ ॥ सेटेन्द्रः सपरीवारः । समागत्याऽध भूपत्ति ।। विनयादाजुहाव स्व-नगरे सपरिच्छदम् ।। ४३ ॥ मारनृपतिस्तस्य । गौरवाऽभ्यर्थनावशात् ।। समं खेचरकोटीभि-विविक्षस्तत्पुरेऽचलत् ॥ ४४ ।। आरूढः वेतदन्तीन्द्रं । फलाममिर शहरः ।। शुभन शुभ्राऽऽतपत्रेण । फिल सेवागवेन्दुना ॥ ४५ ॥ वीज्यमानोऽभितश्चारु-चामरैः खेचरीगणैः ॥ यशो. पनि २ पादोदयावसम्मिन

·चतुर्दशः
सगे:
रित्रम्
विजितदुग्धाब्धि-ढौकितैरूमिभिः किल ।। ४६ ।। नदवादित्रकोटिभिः । किल सांराविणाऽऽकुले ॥ जगजैत्रो नृपो ब्योनि ।
शब्दयन्नसिला दिशः ॥४७॥ व्याप्नुवद्भिर्नभः सर्व । त्रिदशाभैर्नभश्चरैः ।। कुर्वन्नैक्यामिव द्यावा-पृथिव्योः कीर्तिभिर्यथा ॥४८॥
स्तूयमानगुणः सैट-बन्दिगायनपतिभिः ॥ सेटस्त्रीधरलीय-मानोऽथान्तं समन्ततः॥४९॥ पश्यन्नविश्रमं नाट्य-श्रेणी:
शृण्वन् जयधनीन् ॥ अथिम्यो वितरनन् । प्रार्थितान् सुरशाखिवत् ॥ ५० ॥ सच्छत्रचामरेणेभा-रूढखेचरचक्रिणा ॥ ना-
जितो युपराजेन । महानिन महीपतिः ।। ५१ ॥ युतः पवनवेगाथैः । सुरैरिव सुरसंभः ।। प्रतीच्छन् पाणिना द्रप्ट-जनकोटितति-
स्तुतीः ।। ५२ ।। वीप्यमानो विद्याभू-धूभिर्मणिमौक्तिकैः । अथान्तहेमवस्त्रादि-न्युञ्छनैरभिनन्दितः ॥ ५३॥ दिव्याऽलङ्का-
सासोभिः । श्रियं विश्वोत्तरां दधन् ॥ उल्लङ्घ्य श्रीपथान प्राप । सौंध खेचरचक्रिणः ।। ५४ ॥ गजादुत्तीर्य खेटेन्द्र-दत्तहस्ताक्-
लम्बनः ।। अन्तस्सदं क्यचित् स्वच्छ-स्फटिकादृश्यभित्तिकम् ॥५५।। क्वचितितिभ्रान्ति-
कृर्यमणिकरं ।। पद्मरागमणीबद्ध-
पुट्टिमामिभ्रमं कचित् १ ॥ ५६ ।। क्यचिन्मरकतावद्ध-भूप्रभाम्बुभ्रमारहं ॥ कुमारनृपतिः सार-परिवारोऽविशन्मुदा ॥ ५७ ।।
श्रिया रिजितसौधा । सभायामेत्य पिस्सितः । मगिसिंहासनेऽध्यास्त । निरन् खेटेश्वरे नृप ॥ ५८ ॥ पार्थसिंहासने विद्या-
घरचक्रयपि गौरसात् ॥ आसितः शुशुभे भानोः। सविधे शीतगौरिव ।। ५९ ॥ सर्वे स्वान्याऽविभागेन । मिलिताः खेचरामराः ।।
नेमुस्तौ सद्गतौ कार्यात् । सौधर्मेशानपानिव ।। ६०॥ विमानगजपत्यश्वा-ऽऽदीनि विद्याधरा व्यधुः ॥ वैताढरसारवस्तूनि ।
प्राभृतानि महीजे ॥ ६१ ॥ सर्वे पौरान्विताः रोटा । वैताढ्यद्वीपशैलगाः ॥ भूपा राजेन्द्रमीक्षार्थ-मेत्य नेमुः कृतोपदाः ॥१२॥
॥१८५॥

·अर्हाऽऽलापादिभिर्भूपो । निसृज्य प्रीणिताः प्रजाः ॥ क्रियाः स्नानादिकाचके । सेटचक्रियुतो खिलाः ॥ ६३ ॥ ततोऽत्यभ्यर्थ- नापूर्व । सेटचक्रिसमर्पिता || चम्सुन्दरीकन्यां ता । श्रीजयः परिणीतवान् ॥ ६४ ॥ तसै तदा नृपायाऽथ । सेटभूपा मुदाऽऽकु- लाः ॥ भोगरत्यादयस्तेऽपि । कन्या द्वात्रिशतं स्वकाः ॥ ६५ ।। तत्राऽऽनीयोपदीचक्रुः । सारयित्वा प्रसन्नता ॥ तासा पाणिग्रह ते चाऽ-चीरन् भूभुजा सह ॥६६विशेषकं ॥ अन्येऽपि खेटपाः खाः स्वाः । कन्याः सर्वोत्तमा गुणैः॥ ददुरभ्यर्थ्य सिन्धूना। लम्यः मान्धिसमः पतिः ॥ ६७ ।। इत्यष्टाऽयं सहस्रं ता । अमिलनप्सरोनिभाः भवन्ति हि न भाराय । गिरेयोऽपि वीरुधः ॥ ६८ ॥ सेटचक्रयादयस्तासा । पितरः सपरिच्छदा. ॥ प्रौढप्रौढतमाः सर्वे । प्रमोदाऽद्वैतसङ्गताः ॥६९।। ज्योतिपोपनिषद्विज्ञान् । देवज्ञान् ॥ ज्ञानिनो वरान् ॥ आकार्य कार्यमावेद्याऽऽ -पृच्छन् पूर्णकराः फलैः ॥ ७० ॥ तेऽप्यतुच्छाऽऽशयाः पृच्छाऽ-नुसारेण विचारिणः ।। चारिमार्ण मुहूर्तस्य । मुहुर्मुहुरचिन्तयन् ।। ७१ ॥ निर्दूषणं दिनं कन्या-परेन्द्वर्कादिगैलैः ॥ सबलं सकलं शुक्ल पक्षस्थं वीक्ष्य दाक्ष्यतः ॥७२॥ सर्वग्रहवलोपेतं । लग्नं दृष्ट्वान निर्मलं ॥ निष्कलङ्कधियो वृद्धाः । प्रीत्यै पाहुः प्रतीह तान् ॥७३॥ वरध भोस्त्वरघं भो । नभोगप्रभवोऽधुना || आसन्नमिदमेवैक । सर्वश्रेयस्करं परम् ॥ ७४ ।। आद्रियध्वं कुरुध्वं च । साम- ग्रीमसिलामिह || विवाहयत तास्तद् यत् । सर्वेपा क. सुखं चिरम् ।। ७५ ॥ आकाऽऽकर्ण्यमित्येतत् । प्रतिपद्य च ते नृपाः ॥ यस्त्राग्लङ्कारपुष्पायै-स्तान् सत्कृत्य पिसृज्य च ॥७६ ॥ खखाऽऽवासेपु तत्सर्व-सामग्री सङ्गमग्य च ॥ तसिन् पुण्यदिने च- १ खेदस्य गिरा स तत् ॥६३॥ एव खेचरचकी त । गौरवात् सेवतऽ वह ॥ तमेवैक पतायन्तीं स्वसुता चासु'दराम् ॥ ६४ ॥ हस्ते कर्तुमथाऽ- भ्यर्थ्य राजेन् प्रत्यपीपदत ॥ भोगरत्यादयरतऽपि कन्या द्वात्रिंशत मुदा ॥ १ ॥ इति प्रत्यन्तरे

·पानन्द
कलि
रियम्
सर्गः
१८६॥
स्वदिवाइमहोत्सवान् ।। ७७ ॥ उपयेमे महैः प्रौढेः। खेटचक्रयादिनिमितैः ॥ ताः कुमारनराऽधीशो । विद्याभृदुपरोधतः ।। ७८ ॥
गजाश्वरधपत्यादि-महादानान्यनेकशः ॥ साराणि ददिरे तस्मै । खेटेन्द्राः करमोचने ॥ ७९ ॥ उपास्यः खेटचक्रयायै-मणिसौ-
धेषु भूपतिः ॥ रमते सह पत्नीभिः । मुरस्त्रीभिरिवेद्रराट् ।। ८० ॥ एकाकी परदेशेऽपि । स प्रायोऽन्योपकारतः ॥ प्रापैवं सम्पदः
प्रौढा-स्तद्भोः कुरत तं युधाः ॥ ८१॥
एवं नराः प्राक् सुकृतानुभावात् । सर्वत्र सर्वारिजयश्रियाख्याः ॥
स्वयं सदोपस्थितदैवताऽभ-सभोगसौख्या विलसन्त्यशङ्काः ॥ ८२ ॥
इति तपागच्छनायक-पूज्यश्रीदेवसुन्दरसूरि-श्रीज्ञानसागरसूरि-श्रीसोमसुन्दरसूरिशिष्यैः श्रीमुनिसुन्दर
सूरिभिर्विरचिते श्रीजयानन्दराजर्पिफेवलिचरित्रे जयथ्यूके. चक्रायुधविद्याधरचक्रवर्तिजयचक्रसुन्दयादिबहु-
सहस्रकन्यापाणिग्रहणादिपुण्यफलप्रकटाऽनुभावनादिव्यावर्णनो नाम त्रयोदशः सर्गः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥
ग्रं० श्लोक १९८५ ॥
॥ अथ चतुर्दशः सर्गः प्रारभ्यते॥
श्रीमान् शान्तिः स्वर्णकायः प्रभुमे । श्रेयात्रेणीमिष्टदायों वितन्यात् ॥
यस्मिंश्चित्तवाससंस्थे समग्रा । नश्यन्ति द्राग दूरमापदभुजङ्ग्यः ॥१॥
॥१८॥

·अन्यदा तं सभासीनं । खेटचक्रयादिभियुतं ॥ उद्यानपालकोऽभ्येत्य द्राक् सानन्दं व्यजिज्ञपत् ॥ २॥ स्वामिश्चक्रवलो नाम्ना । जनकः खेटचारिणः ॥ उद्याने समवासापी-द्गुरुभूरिपरिच्छदः ।। ३ ॥ श्रुत्वैवं भूपखेटन्द्रौ । हर्षाद्वैतोच्छ्वसत्तन् । दत्तेस्माऽस्मै महादानं । निदानं शासनोन्नतेः ॥ ४ ॥ खेटचक्री पुराऽप्याऽऽत-सवेगोऽभिभवादिभिः ॥ तदा गुर्वागमं मेने । घृतपूरेषु शर्कराम् ॥ ५॥ अथ भूपनभोगेन्द्रौ । गजारूढौ महायुती ॥ सान्तःपुरपरीवारौ । विद्याभृत्कोटिभिर्घतौ ॥ ६ ॥ उद्घोपणाधमलत्पौर- व्याप्यमानाऽम्परावनी । अगातां वन्दितुं सरि । चायनादनदद्दिशौ ।। ७ ।। अवरुह्य गजाद् दृष्टौ । पञ्चधाऽमिगमस्पृशौ ॥ तो निम्प्रदक्षिणीकृत्याऽ चन्दिषातां मुदा गुरुम् ॥ ८॥ धर्मलाभाऽऽशिपा प्राप्ता-नन्दौ खेटेन्द्रभूभुजौ ॥ तायुपाविक्षतां धर्म-श्रद्धालू च यथाविधि ॥९॥ सर्वे खेटाः परेऽप्येवं । नत्वा खेदोज्झितं गुरुं ॥ धर्मलाभाऽशिपा प्रीता | यथास्थानमुपाविशन् ॥१०॥ उपादिशचतो धर्म । हेतुं निवृत्तिशर्मणः ।। सभामनुजिक्षुस्तां । भिदुरं भवभूधरे ॥ ११ ॥ आधारभूतो जगतां त्रयस्य यो। नियोजकोऽकेंन्दुपयोधिवार्मुचा ।। तनोति माऽमरमुक्तिसम्पदो । बुधा भजधं जिनधर्ममेव तम् ॥ १२ ॥ स्पृहयालुतया सुख- श्रियां । सकलाः स्युभविनां प्रवृत्तयः ॥ परमेतरभेदतो द्विधा । सुखमायं पुनरक्षराऽऽश्रयम् ॥ १३ ॥ तदनन्तममिश्रमव्ययं । निरुपाधि व्पपदेशपर्जितं ।। इतरद् विपरीतवृत्तितो । विपयाचौपपिकं भवाऽऽश्रयम् ।। १४ । अधिगत्य जिनेन्द्रशासनं । प्रथमे स्युः स्पृहयालवो युधाः ॥ अपरं च परित्यजन्त्यमी । सुखमेतत्खलु दुःसमेव यत् ॥ १५ ॥ तथाहि-विषयजसुखोपभोगा-चातुर्गतिके भवे च दुःखानि ॥ सहते जन्तुर्मूढो । विषयसुख दुःखमेव ·चतुर्दशः फेरि चरित्रम् ॥१८॥ तत्तत्त्वात् ॥ १६ ॥ तथाहि-दुर्गन्धतो यदणुतोऽपि पुरस्य मृत्यु-रायूंषि सागरमितान्यनुपक्रमाणि ।। स्पर्शः सरः क्रकचतोऽतितमो मतश्च । दुःखावनन्तगुणिती भृशशैत्यतापजो ॥१७॥ तीवा व्यथाः सुरकृता विविधाश्च यन्नाऽऽप्रन्दारवैः सततमनवृतोऽप्यमुष्मात् ॥ किं भाविनो न नरकात्कुमतिबिभेति । यन्मोदते क्षणसुखैर्विपयैः फपायी ।। १८ ।। युग्मं ।। यन्धोऽनिशं वाहनताडनानि । क्षुत्तृड्दुरन्ताऽऽतपशीतवाताः। निजान्यजातीयभया:- पमृत्यु-दुःखानि तिर्यविति दुस्सहानि ॥ १९॥ सुधाऽन्यदाऽस्याऽभिभवाऽभ्यसूया।भियोऽन्तगर्भस्थितिदुर्ग- तीनां ॥ एवं सुरेप्वप्यसुखानि नित्यं । किं तत्सुग्वैर्वा परिणामदुःखै.१॥२०॥ सप्तभीत्यभिभवेष्टविप्लया-नि- टयोगधनदुस्सुतादिमिः ॥ स्याद् ध्रुवं विरसता सृजन्मनः । पुण्यतः सरसता च धीमताम् ॥ २१ ॥ इति चतु- गतिदुःसततीः कृतिन् । कृतभयास्ततमानमनेहसं ॥ हृदि विभाव्य जिनागमतस्तथा । प्रकुरु ते न यथा स्युरिमाः पुनः॥ २२ ॥ पराभिभूतिः मुलभा रिपुम्यो । मृतेश्च भीतिर्विविधा सदाऽपि ॥ पिस्रब्धता नैर कलापुत्र-प्पपीति दु खातिरिहाऽपि यस्मिन् ।२३। दण्डादिदण्डिप्रधनाऽऽदिघोराऽऽ-रम्भाऽतिदुर्यानजकल्मपैश्च ।। परन यस्मानरकादिदुःखा-- द्वय सुधी. कोऽत्र रमेत राज्ये ॥२४॥ ॥ युग्मं ।। उदीर्यन्ते कपायाश्च । यस्मिंस्तत्तन्निगन्धनाः॥ ग्रसन्ते सततं ते च । प्रारपुण्यं राक्षसा इव ॥ २५ ॥ मदोन्मत्तस्य भूपस्य । वेताला रिपयास्तथा ॥ विवेकं नाशयन्त्येत-द्राज्यं नरक एव हि ॥ २६ ॥ राज्यश्रिया माद्यति मूढचेता। न भावि दु स नरके त्ववति ॥ न चैहिकाऽऽमुप्मिकदुविपत्सु । निस्त्राणमात्मानथैककं च ॥ २७ ॥ मृत्योः कोऽपि न रक्षितो न ज- गतो दारिद्रयमुत्तासितं । रोगस्तेन नृपादिजा न च भियो निर्णाशिताः पोडश ॥ विध्वस्ता नरका न नाऽपि ॥१८७ ·सुखिता धर्मस्त्रिलोकी सदा । तत्को नाम गुणो मदश्च विभुता का राज्यलक्ष्मीभुजः ॥२८॥ आरम्भरितो निमज्जति यतः प्राणी भवाम्भोनिधा-धीहन्ते कुनृपादयश्च पुरुपं येन च्छलाबाधितुं ॥ चिन्ताव्याकुलताकृ तेश्च हरते यो धर्मकर्मस्थितिं । विज्ञा राज्यपरिग्रहं त्यजत तं भोग्यं परैः प्रायशः ॥ २९ ॥ समवेक्ष्य धनानि मुग्धधी-हरिणाक्षीस्तनयांस्तथात्मनः ॥ मुदमावहते न पुध्यते । निखिलं गत्वरमेव सत्वरम् ।। ३० ॥ धना- न्यनित्यानि भिदेलिमानि । वपूंपि सक्ताः स्वजना निजाऽर्थे । राज्यश्रियो गत्वरपङ्क्तिधुर्याः । सुधीस्तदेभिः किमु मुद्यतीह ॥ ३१ ॥ तदेपु मोहं प्रविहाय धीमान् । सासारिक शर्म सुदुःखमेव ॥ जानन्नुपादेयतया च शैवं । तत्साधने साधु यतेत धर्मे ॥३२॥ स च द्विधा स्याद्यतिगेहिधर्म-भेदादिहायश्च भवेन तेन ॥ शिवं प्रदातेत्यपरश्च नाक-मुत्कर्पतो द्वादशमिद्धमद्धिम् ॥ ३३ ॥ मुक्तिं च दत्ते स भवैः कियद्भि-जघन्यतो द्वावपि चाऽऽदिमं स्वः ॥ निदर्शनैः स्वगिरितोलनायै-रायोऽल्पसचैरतिदुर्द्धरः स्यात् ॥ ३४ ॥ तथाऽपि सद्यः शिवसौख्यदानात् । सच्चादिभाजो विभृयुस्तमेव ॥ विदनजज्य्यं कितवैः परैः स्वं । दधाति दायं हि महान्तमेव ॥ ३५ ॥ तथाचोक्तं- जएअ पराजिए जहा । अक्खेहिं कुसलेहिं दीवयं ॥ कडमेव गहाय नो कली । नो तेअं नो चेव दावरम् ॥ ३६ ।। एवं लोअम्मि नाइणा । घुइए जे धम्मे अणुत्तरे । तं गिण्हहि अति उत्तम मां । कडमिवाससवहा- यपण्डिए ॥ ३७ ॥ इति सूत्रकृदङ्गे वैतालीयाऽध्ययने ।।

·जयानन्द केपलि चरित्रम् चतुर्दशः सर्गः ॥१८॥ आयाऽप्रभूष्णुस्त्वपरं विधत्ते । किश्चित्सुसाध्यं विदितं हि विज्ञैः ॥ सद्दर्शनाऽर्हद्गुरुसंघपूजा-तपोव्रताऽऽवश्यकभावनाऽऽ- व्यम् ॥ ३८ ॥ तयोरन्यतरसिंस्त-द्यथाशक्तिमनस्विनः ।। यतध्वं सत्वरं धर्मे । मर्माविधि भवद्विपः ॥ ३९ ॥ भ्रान्त्वा भवेष्वन- न्तेपु । सामग्री नृभवाऽऽदिकां ॥ दुरापां कथमप्याऽऽप्य । धर्मेऽसिन् कोऽलसः सुधीः ॥ ४० ॥ किं निर्जितं मरणमाधिगणाः प्रणष्टाः । किं व्याधयोऽप्यपुनरागमनं निवृत्ताः ॥ दुःखानि दुर्गतिभवानि न सन्ति किंवा । धर्मेऽलसो यदसुमान् विपयाऽऽदि- सक्तः ॥ ४१ ॥ इत्यादिविस्तरात् श्रुत्वा । श्रीगुरोधर्मदेशनां ॥ प्रबुद्धा बहवो भव्या । नानाधर्मान् प्रपेदिरे ॥ ४२ ॥ गुरुं नत्वा यभाणाऽथ । श्रीजयानन्दभूपतिः ॥ न शक्नोम्यधुना धर्तुं । यतिधर्म सुदुर्धरम् ॥ ४३ ॥ पुरापि मेऽस्ति स- म्यच्च-मणुव्रतचतुष्कयुक् ॥ साम्प्रतं राज्यभोगावा॑न् । प्रपद्ये नियमानिमान् ॥ ४४ ॥ तद्यथा--कृत्वैवाऽनुदिनं पूजा-मटधा परमेष्ठिनः ॥ भोक्ष्ये योगे गुरुन्नत्वा । सत्कृत्य च सधर्मणः ॥ ४५ ॥ महापर्वसु धास्यामि । ब्रह्मारम्भादि वर्जयन् ।। अमारि वर्चयिष्यामि । चैत्रे चाटाऽद्विकासु च ॥ ४६ ।। जिनप्रासादविम्यानि । कारयिष्ये सहस्रशः ।। लेखयिष्यामि चाऽऽतोक्ति-पु- स्तकानि यहून्यपि ।। ४७ ॥ योगे चतुर्विधं सङ्घ-मचिंष्यामि यथाविधि ॥ सुमहाश्रावकेभ्यश्च । ग्रहीष्यामि करं न च ॥४८॥ दीनदानादिधर्माणि । करिष्याम्पपराण्यपि ।। बहुधा परिधास्येऽई-च्छासने च प्रभावनाम् ॥ ४९ ॥ गुरुः स्माऽऽह नरेन्द्र! त्वं । पालयेनियमानिमान् ।। किन्त्वेतेपु मंदैर्माद्यन् । मा प्रमादीमुहश्च मा ॥ ५० ॥ यस्माद्विरति- स्पास्तै । नियमाः कीर्त्तिता जिनः ।। रहस्यं धर्मवचस्य । बीजं चाऽऽद्यमिहानघम् ॥ ५१ ॥ सम्यक् च पालिता एव । स्युः फमक्षयकारणं ।। पुण्याऽनुबन्धिपुण्यस्य । कार्यकारणतां गताः ॥ ५२ ॥ नियमावधियः- श्रीसम्मागिन' ॥ गाना Il૨૮૮ ·m व राजराजेन्द्रा-राधयेस्त्वं सुनिश्चलान् ॥५३॥ पुनः प्रणम्य पृथ्वीन्द्रः। प्रोचे तं सद्गुरुं प्रभो ॥ कर्मक्षयाऽलंकर्मीणां । दीक्षा लप्स्येन किं न बा ॥५४॥ ज्ञानातिशयविज्ञात-तद्भवः सरिरप्यवम् ।। भुक्त्वा भोगफलं कर्म । यविधर्म चरिष्यसि ? ॥ ५५ ॥ श्रुत्वेति मुदितो भूप-स्तथेति प्रत्यपद्यत ॥ अथ विद्याभृता चक्री । गुरुं नत्वा व्यजिज्ञपत् ॥ ५६ ।। भगवस्त्वगिरा युद्धः । किश्चित्प्राक् चाभिभूतितः ।। उपत्वत् प्राजिष्यामि । राज्यभोगविरक्तधीः ॥ ५७ ॥ युक्ति विधाय राज्यस्य । यानदेमि त्वद- न्तिके ॥ प्रतीक्षस्व ततस्ताव-न्मदनुग्रहकाम्यया ॥ ५८ ॥ इत्युच्या स च भूपश्च । सभ्याः सर्वे परेऽपि च ॥ प्रणम्य गुरुमाज- ग्मुः। स्वं स्वं स्थानं प्रमोदिनः ।। ५९ ॥ विमृश्य सह मन्त्र्याय-श्चक्री विद्याभृतामथ ।। भूपं श्रीश्रीजयानन्दाऽवयं सप्रश्रयं जगौ ॥६०॥ वैतात्याद्रेस्त्वया क्रीतं । यद्राज्यं मज्जयोजसा ॥ तस्यैवाऽद्याऽनुवादाय | प्रपद्यस्वाभिपेचनम् ॥६१॥ नार्थो चैताढ्यराज्येन । स्वराज्यश्रीतुपोऽस्ति मे ॥ वदेहीदं स्वसनुभ्य । इदमर्हा ह्यमी पितुः ॥ ६२ ॥ तेपा रक्षा करिष्यामि । दूरेऽपि त्वमिव त्वहं ।। इति श्रीश्रीजयेनोक्ते । यम्भ- पीत् खेचरेश्वरः ॥ ६३ ॥ सूनवोऽपि त्वदुत्सड्गे । सन्ति क्षिप्ता अमी मया ॥राज्यं चैतत्वदायत्तं । दद्यास्तेभ्यो यथारुचि ॥६४ परं त्वं भरतार्द्धस । सताब्यस्य नायकः ॥ ज्ञानिभिजगदे भावी-त्येपोऽश्रीपं कुतश्चन ॥६५॥ ततो राज्येऽभिपिच्य त्वां । विधित्साम्यर्थमात्मनः ॥ मा भाक्षीः प्रार्थनां त्वं मे । धर्मविघ्नं च मा कृथाः ॥६६॥ ततो दध्यौ धराधीशो । जोपं तोपं च खे- टराट् ॥ सामग्रीमभिपेकस्याञ्चीकरचाधिकारिभिः ।। ६७ ॥ ततः पानवेगादि-विद्याभृत्कोटिभिवृतः ॥ मणिसिंहासनाऽऽसीनं । श्रीजयं खेटवासवः ।। ६८ ॥ अभ्यपिचन्निजे राज्ये । चक्रीत्वं इव चक्रिणं ।। महिना जितशकश्री-विस्तारैः सुमहामहैः ।।६९।।

·जयानन्द
पलि
चरित्रम्
चतुर्दशा
सर्ग.
॥१८॥
॥ युग्मं ॥ चक्रवेगं च राज्याई । स्वस्साद्यं पुत्रमार्पिपत् ॥ परानपि सुतास्तस्मै । कोशसेनादि चाखिलम् ॥ ७० ॥ प्रणतः खेट-
शक्रेण । विद्याभृद्भिः परैरपि । श्रीश्रीजयस्तु सूत्रानो । मूर्त्यन्तरमिवाऽशुभत् ।। ७१ ।।
अथ चक्रायुधश्चक्रे । चैत्येप्पष्टाऽहिकामहं ॥ चतुर्धा सद्धमानर्च । दानैर्दीनानदीनयन् ॥७२॥ मासं चाऽमारिमुद्घोष्य ।
स प्रपिनजिपून्सह ।। व्यपास्त्या प्रतिबन्धाना । घोपणाद्यैरसजयत् ॥ ७३ ॥ सहस्राः सह तेनाष्ट । खेटराजा महर्द्धयः । ते च
पोडशसेचयों-ऽप्याऽऽदित्साचक्रिरे व्रतम् ।। ७४ ॥ प्रारेमे श्रीजयश्चाऽथ । चक्रवेगादिभिर्युतः ॥ शक्रस्तीर्थकरस्येव । भूपो दीक्षा-
महामहम् ॥ ७५ ॥ विधाय मङ्गलस्नान-मथ खेटपुरन्दरः ॥ वसानो देवदृष्याणि । सर्वाग्लङ्कारभासुरः ॥ ७६ ॥ महानिमानमा-
रूढः । प्रनिवजिपुभिः सम ॥ इन्दुविम्बद्युतिच्च-चरव्यजनराजितः ॥७७॥ पुरोगेण नरेन्द्रेण । सजुपा भटकोटिभिः ॥ विमान-
र्गानकृत्सेटी-छोटीनामनुगामिभिः ॥ ७८ ॥ पन्दिभिर्नाटकैश्चापि । विविधैः सुपमा वहन् ॥ सुरैर्जयजयेत्युच्य-मानः साहस-
हपितः ॥ ७९ ॥ विमानैः सुरसेटाना । ज्योतिश्वकं नवं सृजन् ।। दुन्दुभिप्रमुखैर्वाद्यै-नंदाद्भिर्वादयन् दिशः॥ ८०॥ पदे पदे
ददद्दान-मुद्याने गुरुपारिते ॥ गत्ता नियाभृता चक्री । निमानादवरुह्य च ॥ ८१ ॥ कृत्वा दीक्षार्थिभिः साकं । लोचमालोचमु-
ग्मुदा ॥ गुरुं व्यजिज्ञपन्नत्वा । भनाऽन्धेस्तारय प्रभो! ।। ८२ ॥ गुरुरप्युपहस्तान् । राजादीन् विधिनाऽतुपद् ॥ सविनास्त्यक्त-
राज्यादि-ममत्वान् प्रतदानतः ।। ८३ ।। सुरा भूपादिसद्धश्च । सुगन्धीकृतदिग्गणान् ॥ गुरुराजाऽपितान् यासा-स्तेपा मौलिषु
चिक्षिपुः ॥ ८४ ॥ गुरुस्तान् सइलोकं च । यथाऽहं हितशिक्षया ।। अनुजग्राह ता ते च । नतशीपाः अपेदिरे ॥८५॥ धात्री-
न्द्रोऽपि गुरुं नत्वाऽ-नंसीचक्रायुधं मुनि ॥ स्वागवाचिक्षमद्भच्या । त्रियोगीशुद्धिजुद् सुधीः ॥ ८६ ॥ एवं शेषान्मुनींचाऽपि ।
॥१८॥

·प्रणम्प सपरिच्छदः ।। भूपोऽगात्स्वपद ते च । चक्रवगादयोऽप्यगुः ॥८७॥ विजहाराऽन्यतः खेऽथ । गुरुभूरिपरिच्छदः ॥ शिक्षा ते चर्पयोऽभ्यासु-बंधी चक्रायुधादयः ।। ८८ ॥ नृपोज्य श्रीजयानन्दः । सेन्पो विद्याधराधिपः ॥ तैश्चक्रवेगपवना-दिभिः प्रौढचमूवृतः ।। ८९॥ वैतादयेऽन्यनगाऽऽन्येषु । दीपेषु च निवासिनः ॥ सेवार्थानागतान् गत्वा । खेटेशान लीलयाज्जयत् ।।९०॥ एवं विद्याधरेवस्य । चक्रित्वं विभ्रतोऽगमत् ।। क्रियान् मुसमयः कालः । पुरे गगनवल्लभे ॥ ९१ ॥ अन्यदा शयितं कश्चि-तं निशीथे सुरोऽवदत् ।। शेषे जागपि वा राजन्! । जागर्मीति नृपोऽवदत् ॥१२॥ सोभाणीनिरिचूडोऽस्मि । बोधितत्रिदशस्त्वया ।। अत्राऽगां हेतुना येन । शृणु तं धरणीधवः ॥१३॥ प्रबोध्य श्राद्धधर्म ये । ग्राहितास्तापसास्त्वया ।। हेमप्रभगुरोस्तत्रे-युपस्ते शुश्रुवुगिरम् ।। ९४ ॥ ततस्ते भृशसंविनाः । प्रविजिः परोऽभवन् । तस्थौ तापससुन्दर्याः । प्रतिबन्धात्तु तत्प्रभुः ॥९५॥ शेकुः प्रवजितुं नाश्त्ये-ऽप्यस्य च प्रतिवन्धतः ॥ द्रुतमागत्य तद्राजन्! । स्वां प्रियां स्वान्तिके नय ।। ९६ ।। गतधर्मान्तरायाश्च । तापसाः प्रव्रजन्ति ते ॥ नाऽमन्तुं ताहशीं चैवं । वियोजयि- तुमर्हसि ॥ ९७ ॥ प्रैपिघ्याऽऽराध्य तैस्त्वामा-नेतुं व्यहमुपोषितः । अहं ज्ञानिगिरा चाऽत्र । ज्ञात्वा त्वामित्यजिज्ञपम् ।। ९८॥ इत्युच्याऽन्तर्हिते देवे । स्मृत्वा पत्न्या गुणादि तत् ।। मिलनोत्कण्ठुलो जज्ञे । भूपः पित्रोरपि स्मरन् ।। ९९ ॥ ततः खेटवरान् प्रातः । समाहूय विमृश्य च ॥ न्यास्थद्राज्ये चक्रवेग । चक्रायुधसुतादिमम् ।। १००॥ ददेऽस्मै चोत्तरश्रेणे-राधिपत्यं धवो भुवः ॥ परेभ्योऽप्यस्य बन्धुभ्यः । पुरादि च यथोचितम् ॥ १ ॥ चक्रे पवनवेगं च । दक्षिणश्रेणिनायकं । सेवकाय घाइय, न्तराय । तुष्यन्ति प्रभवोऽधिकम् ॥ २॥ स कांश्चित्प्राक्तनासैः । कांश्चिचाऽभिनवैर्नृपः ॥ दत्तैः प्राऽमुमुदद सर्वा-नौचित्यं हि

·जयानन्द
केलि
चरित्रम्
चतुर्दशः
सर्गः
निधिसुदाम् ॥ ३॥ विरुद्धान् क्षमयित्वाऽऽहा-नापृच्छयाऽसङ्ख्यसैन्ययुक् ॥ विमानं प्रौढमारूढः । मापः सर्वप्रियाऽन्वितः ॥४
विमानस्थैवकवेग-पयनादिकखेटपैः ॥ कोटिशः सहितोऽचालीत् । प्रति तांस्तापसाऽऽश्रमान् ॥ ५॥ यथाऽर्हप्रतिपच्याथै-
नृपः सम्प्रीण्य तापसान् ॥ स्वां प्रियां रुदतीमाशि-श्वसत्तापससुन्दरीम् ॥ ६ ॥
अथो ज्ञानेन विज्ञाय । तापसानां व्रतक्षणं ॥ हेमप्रभगुरुस्तत्राऽ-गमत्तेपामनुग्रहात् ।। ७ ॥ मात्रजस्तापसास्तस्यो-पान्ते
हेमजटादयः ॥ गिरिचूडाऽमरनृपौ । चक्रतुश्च व्रतोत्सवम् ॥ ८॥ नृपोऽपि तं गुरुं नत्वा । तापसीन् प्रशस्य च ।। युतस्तापस-
सुन्दर्या-ऽगमल्लक्ष्मीपुरे द्रुतम् ॥ ९॥ वीक्ष्य छन्नाऽम्बरं चम्या । तं द्विपत्सैन्यशङ्कया ॥ अभ्यागायुद्धसामग्यो-याने श्रीविजयो
नृपः ॥१०॥ कुमारप्रहितं ताव-दागत्य खेचरद्वयं ॥ भूपालमववर्धापत् । पुत्राऽऽगमनिवेदनात् ॥ ११ ॥ पुत्राऽऽगमसमृद्धिभ्यां ।
प्रमोदाऽऽश्चर्यसकुलः । भूपस्तस्योचितं दत्वाऽ-चरुह्य च मतङ्गजात् ॥ १२ ॥ यावदभ्येति तावत्तं । सोत्कण्ठः श्रीजयोऽनमत् ।।
अवतीर्य पिमानाद् द्राक् । सप्रियः सह खेचरः ॥ १३ ॥ तमालिलिङ्ग भूपोऽथा-ऽऽलापाद्यैः प्रीणितो मिथः ॥ प्राविक्षतां पुरं
शक्र-जयन्ताविव वाविपम् ॥ १४ ॥ नत्वाऽम्बां सप्रियोऽनैपी-द्यां कुमारनृपो मुदं । सैव तां- वेदयेत्स्त्रीणां । नेक्सनोः समो
महः ॥ १५ ॥ पत्नीरावासयामास । तत्र पूर्वाऽपराश्च सः ॥ स्निग्धाभिर्मोदयन् गोभिश्चन्द्रः कुमुदिनीरिव ॥१६॥ क्षणे पवन-
वेगः श्री-विजयेशादिपर्पदि ।। वृत्तं कुमारराजस्य । सर्वमाख्यद्यथातथम् ॥ १७ ॥ तेन विश्वचमत्कार-कारिणा गुणहारिणा ॥ सर्वे
तत्स्तवमौसर्य । होऽऽश्चर्यमया दधुः ॥ १८॥-
अथ साधितशेषान् स । मध्यखण्डगतान्नृपान् ॥ पार्श्वखण्डद्वयस्थांश्वाऽ-जयद्राजाऽधिपोऽखिलान् ॥ १९ ॥ पूर्व च दिशि
• ॥१९॥

·पूर्वया । सेनाभिर्वहुभिस्ततः ॥ गर्जन्तीभिः प्रतस्यै स । वेलाभिरिव पारिधिः ॥ २० ॥ क्रमात् क्रामन् स पन्थान-माक्रामंश्च ममादपि ॥ पौरस्त्यानसिलान् भूपान् । प्रापत्पूर्वाम्बुधेस्तटम् ॥ २१ ॥ कालिगबगपाश्चाल-प्रभृतिदेशभूमिपान् ॥ क्रमाज्जित्या यश स्तम्भान् । न्यासीचक्रे पदे पदे ॥ २२ ॥ पूर्वे महेन्द्रनाथाया-श्वाऽन्येऽपि ग्राहिता बलात् ।। स्वाऽऽज्ञा तेऽप्यभजश्वैतं । दत्त- दण्डोपदास्तदा ॥ २३ ।। ताम्बूलीलागलीपूगा-घनेकद्रुमशालिना ॥ वा िवेलातटेनत्याऽ-गस्त्याऽऽशा सोगमन्नृपः ॥ २४ ॥ कार्यरासुसितानीकः । स पाण्ड्यादीन जिगाय च ॥ ताम्रपर्ण्यब्धिसारथी-मुक्तायस्मै ददे मुदा ॥ २५ ॥ जात्याऽश्वान् लक्षशः विश्च । गजान् जात्यान् सहस्रशः ॥ चन्दनलामरिचादि-भोगं तत्सैन्यमप्यलात् ॥ २६ ॥ द१रो मलयः सह्य-श्रोत्यद्रीन् स व्य- लद्दयत् । केरलादिनृपान् जित्वा । प्रतीची दिशमाययौ ॥२७॥ तत्रापि पारसीकादि-भूपान् साह्वयादिजातिजान् ।। स युध्धा ऽवशयत्तेऽपि । सर्वसारोपदा ददुः ॥ २८ ॥ प्राप्तप्रतीचीदिग्भास्वान् । मन्दतेजाः प्रजायते ॥ अयं पुनर्नो भावान् । महा तेजाः पदे पदे ॥ २९॥ साधयामास कौवेरी-मथ द्विट्मथनः क्रमात् ।। हूणकाम्बोजादिभूपाः । प्राप्तयुद्धपराभवाः ॥ ३० ॥ सारानेवाऽथ हस्त्यश्व- द्रविणोपस्कराश्च ते ॥ उपदीकृत्य तस्याऽग्रे । नत्वा से प्रपेदिरे ॥ ३१ ।। कैलासप्रभृविभूपान् । जित्वा हिमाचलाऽवधि ।। निसण्डाऽधिपतिर्भूत्वा । सर्वशनुजयादिति ॥ ३२ ॥ जिताऽऽनतैः सर्वराज-सहस्रैः सह सैन्ययुक् ।। पश्चादेत्य सुखं प्रौढो-रसवैः स स्वपुरविशत् ।। ३३ ॥ निसण्डी साधयित्वरं । स नृपैः स्वपुराऽऽगत. ॥ अभिपित्तोऽर्द्धचक्रित्वे । खेटेश्चन्द्र इवाऽमरैः ॥३४॥ १ पालिङ्गसुम्हप्रभृतिनिवृता नृपान् जित्वा यश स्तंभान् प्र. २ स्वर्गम् ·चतुर्दशः जयानन्द केवलि चरित्रम् अभिषेकोत्सवेष्वेवं । सम्पूर्णेषु नृपाधिपः ॥राज्यग्रासादि सर्वेभ्यः । प्रसन्नोऽदाद्यथोचितम् ॥ ३५ ॥ कन्याः परसहस्राश्च । नृपैर्दना गुणोत्तराः ॥ परिणिन्ये समुद्रो हि । सर्वासां सरितां पदम् ।। ३६ ।। तासु पाणौ कृताः साऽव-दातमग्रिमतां दधुः।। सर्वासां च परीवार-पासायहं नृपो ददौ ॥ ३७ ॥ चक्रवेगाऽऽदयः खेट-राजाः सत्कृत्य भूभुजा ॥ विसृष्टाः स्वस्वराज्येषु । जग्मु- स्तत्सेवकवताः ॥ ३८ ॥ अथ प्रियासहस्त्रैः स । सेव्यमानोऽपि भूमिराड् ॥ रतिं न रतिसुन्दर्याः । संस्मरन् लभते हृदि ।। ३९ ॥ गणिकामातृकत्वेनाऽऽ-रेकमाणः सतीव्रतं । बहुकालविमुक्तां तां । नाऽपरीक्ष्य निनीपति ॥४०॥ ततोऽयं रूपलावण्य-कलायो- वनशालिनं ।। सूरदत्ताभिधं मित्रं । विश्वासस्थानमान्तरम् ।। ४१ ॥ सतीत्वं सुपरीक्ष्य त्व-मानये रतिसुन्दरीं ॥ इत्युच्या बहु दत्वा खं । प्रैपीत्पल्यङ्कगं धवा ॥ ४२ ॥ सोऽपि रत्नपुरे गत्वा । धनैः कृतपरिच्छदः ॥ रतिमालागृहाऽऽसन्ने । भाटकाचे गृहेऽवसत् ॥ ४३ ॥ व शीलं गणिका- जाता-बहो रागोऽपदे प्रभोः ॥ क्षणेन भ्रंशयिष्यामि । सतीत्वादतिसुन्दरीम् ॥ ४४ ॥ ध्यात्वेति रतिमालाया । दासी दानवशी- कृतां ॥ अप्राक्षीद्गृहमस्याः किं । वीक्ष्यते नृगमादिमुक् ॥ ४५ ॥ साऽप्यूचे श्रीविलासाख्यः । कुमारो रतिसुन्दरीं ।। परिणीय ददे तस्यै । नृपदत्तं पुराष्टकम् ॥ ४६॥ भोगान् भुक्त्वा कियत्कालं । मिपातीर्थनमस्कृतेः॥जगाम कापि नाऽऽयाति । प्रवृत्ति स्तस्य सो-पि च ॥ ४७ ॥ तिष्ठन्ती रतिमालाया । मन्दिरे रतिसुन्दरी ॥ कलाः स्मरति नैवान ॥ प्रवेशं लभते नरः॥४८॥ अहो वेश्याकुले शील-मिति चित्ते चमत्कृतः ॥ निशि मोहनगीतानि । स्मरोहीप्त्यै स गायति ॥ ४९ ॥ अपूर्व फलपत्रादि । १ सपन्नेबु ॥१९॥ -- ·सस्कृत्य प्रेपयत्यय ।। प्रीतये रतिमुन्दा । दासीहस्तेन नित्यशः॥ ५० ॥ साऽपि गृह्णाति तत्सर्व । संस्कारादिचमत्कृता ।। प्रायशो बहुमन्यन्ते । कलाट्या हि कलाविदः ॥५१॥ सोऽप्राक्षीदन्यदा दासी । मद्गीतैस्तव नायिका ॥ रज्यते वा न वा साऽऽख्य-द्रज्यते न च शंसति ॥५२॥ देवगुर्वोविना गीतं । सा न स्तौति वि- शिष्य च ॥ शृङ्गारकमय स्तौति । सतीचूडामणिः कथम् ॥५३॥ ततोऽवदत्सूरदत्तः । शुभे कामिनी भामिनी ॥ स्वा स्वामिनी मयि प्रेम-परा कुरु कथश्चन ॥ ५४ ।। दास्यभाणीदहो नाऽसिन् । भवेऽस्याः सम्मवेदिदं ॥ परा नुरागलेशोऽपि । न स्वप्नेषु सतीपु यत् ॥ ५५ ॥ तन्मा तत्र नयेत्युक्ते । तेन साऽप्याऽऽह तं प्रति ।। सुसाधं नैतदप्यन । प्रवेशाऽलाभतो नृभिः ।। ५६ ।। ततः स जोपं जोपित्वा । तस्थौ सा च गताऽऽस्पद ॥ तत्क्षणात्प्रभृति ध्याय-न्नुपायं स्मृतवांस्त्वयम् ॥ ५७ ।। श्रीश्रीजयापि तौपध्या । स्वय स्त्रीभूय सम्प्रति ॥ करोमि दर्शनं तस्या ! उपायः स्फुटमेप मे ॥ ५८ ॥ ततोऽन्यदागदत्ता । श्वस्तीर्थेषु जिनेश्वरान् ।। नन्तुं यास्यामि गगन-गामिन्या विद्ययाऽचिरात् ।।५९|| मतुल्यकण्ठमाधुर्यो । सुरूपा सकला प्रिया । सोहामप्यहं पश्चा-मोक्ष्याम्यत्र स्वसदनि ।।६०॥ सहाऽस्सा ग्रहणे मा भूद् । विवन्धः कोऽपि मे पथि ।। इत्यत्र मुक्ता मत्प्रीत्या । रमयेनित्यमेत्य ताम् ॥६१।। दास्पप्योमित्युदित्वाऽगात् । स्वस्थानं स सुधीस्तत.।। नरेन्द्रदत्तयौपध्या। नारीरूपमकल्पयत् ॥६२॥ नारीरूपधरः स स्व-स्थाने तिष्ठन्नथो तया ।। प्राक्दत्तवास्तया दास्या । नित्यमेत्य विनोद्यते ॥६॥ दिवा सह तयाऽऽलापैः । समयं गमयत्ययं ।। रात्रौ रात्रौ पुनर्गायन् । जैनगीतानि सुस्तरम् ॥ ६४ ॥ तद्गीतानि निशाम्यन्ती। तत्सौस्वर्येण रजिता ।। प्रतिवेश्मगता केयं । गायत्यस्तीति किङ्करीम् ॥६५|| रतिसुन्दर्यपृच्छत्ता । मातः! प्रोपितभर्तृका ॥गीता- ·चतुर्दशः जयानन्द केवलि चरित्रम् ॥१९२॥ धैर्मोदयन्ती स्वं । काऽप्येपाऽस्ति धनिप्रिया ॥ ६६ ॥ नाऽधिकं वेद्यहं किञ्चि-दित्याऽऽख्यत् साऽप्यथो ततः ।। तां तयाजू- हवद्राज्ञी-निजोपांते प्रमोदतः ।।६७॥ त्रिभिर्विशेपकं ॥ मायास्त्री साऽपि तत्राऽगाद् । द्रुतमन्तः प्रहर्म्युला ॥ कृत्वा प्रणामं तद्दासी- दनाऽऽसने निपेदुपी ॥ ६८ ॥ दुष्प्राप्यं प्राप्य तत्स्थानं । तद्रूपं वीक्ष्य चाऽद्भुतं ।। मुदिता पिसिता चोथैः । साऽग्रहीत् सरगृ- ह्यताम् ॥ ६९ । तथापि चतुरत्वेन । सा स्वाऽऽकारं तथाविधं ॥ संवृत्य तत्क्षणादेव-मस्थाच वशिनीव सा ।' ७०॥ युग्मं ।। सन्मानयित्वा कल्याण-चा प्रश्नादिनाऽथ तां ॥ रतिसुन्दर्यपृच्छत्त-स्वरूपमखिलं यथा ॥७१ ॥ का त्वं भगिनि! कुत्राऽसि । स्थिता कल्याणिनी चिरं । केन वा परिणीताऽसी-त्यादि सर्व निवेदय ॥७२॥ युग्मं ॥ ततः कृतकयोपाऽऽख्यत् । स्वरूपं शृणु मे सखि! ॥ राजपुत्र्यसि खेटेन । परिणीता प्रमोदतः ॥७३।। स चात्र लीलया तिष्ठन्नथिनः प्रीणयन् धनैः॥ मया समं रति- सुख-मन्वभूदन्वहं बहु ॥ ७४ । तीर्थेषु देवान् वन्दित्वाऽ-म्यैमीत्युक्त्वाऽधुनाऽथ सः ॥ मां मुक्वा भूरिविभवा । गतोऽद्याऽपि समैति न ॥७५॥ कोऽपि वैदेशिकश्चाऽसिन् । समन्यासीत् पुरा वसन् ॥ गते तस्मिन् विदेशे च । तत्र पत्याऽस्मि वासिता ॥७॥ भर्तमुक्तधनेनात्र । सुसिता सपरिच्छदा ॥ शुभंयुः शीलसौरभ्य-सुभगाऽसि स्थिता चिरात् ।।७७॥ श्रुत्वा तद्राजपल्याऽऽख्यत् । समानव्यसनत्वतः ॥ समिण्यसि मे भद्रे !! सखीत्वं तदिहाऽस्तु नौ ॥७८|| अथाऽन्वहमिहाऽऽगम्यं । मम पार्श्व ससि! त्वया ॥ स्थेयं विनोदनीयं च । मन्मनः सत्कथादिभिः ॥७९|| मायास्यथो गिरा तस्या । यात्याऽऽयाति च तद्गृहे ॥ स्वगृहे च नृरूपेण । तिष्ठन्ती चेप्तेऽसिलम् ।।८०॥ सारं सारं सुरूपां तां । दर्श दर्श च तत्क्षणे ॥ कन्दर्पपारतन्त्र्यं च । पुंस्त्वाद्धत्वेऽधिकाधिकम् ।८१॥ १ मुस्थाऽस्थाद् वशिनी वशा प्रत्यन्तरे ·चिन्तयत्यय चित्तेऽसौ । किमीगपि कर्म मे ॥ भवेद्यदेकशोऽप्यस्याः । सङ्गमात्सुखमाप्यते ॥ ८२ ॥ ततस्तदथिनी साऽपि । तत्रै बहु तिष्ठति ॥ विविधाभिः कथाभिश्च । विनोदयति तन्मनः ।। ८३ ॥ तथा धर्मकथाभिः सा । प्रथयन्ती परं रसं ।। तास्ता कामकथाः कामं । कथयत्यन्तराऽन्तरा ॥८४ ॥ कदन्नांशस्पृशाक्षीरा-हाराणामिव तद्गिरां ॥ कामोक्तियुक्तपुण्यार्थ- जुपा साऽधारक्रमाद्रुचिम् ।। ८५॥ शनैः शनै रसै रम्यैः । प्रशस्वधर्मसङ्गतैः ॥ रुचितरुचितरुक्कै-यास्त्री तन्मनोऽधिनोत् ।।८।। राजी जज्ञे हृदि प्रीता । तत्कथाभिर्यथा यथा ॥ अस्खलद्वाप्रवेशाऽऽसीत् । सा तन्मानात्तथा तथा ॥ ८७ ।। प्रोचेऽन्यदा ता मायास्त्री । कामास्त्रीकृतयौनने । वने वल्लीव किं भोग-विना त्वं व्यर्थयेर्भवम् ।। ८८ । कामक्रीडाननं तार-चौवनं युवनन्दनं ॥ जितविश्ववशारूपं । रूपं तर निरूप्यते ।। ८९ ॥ त्वत्तनूर्दीपलेखेर । धते ता काञ्चनश्रियं ॥ यस्या यूना मनास्याऽऽशु । निपतन्ति पतङ्गपत् ॥ ९० ॥ भान्ति स्वभावरम्याण्य-प्यखिलाऽङ्गानि तेऽधिकं ॥ सौन्दर्यण नपानीव । दुग्धानीव सितादिभिः ॥ ९१ ॥ इत्येषा सर्वसामग्री । त्वया स्वाङ्गाऽनुगामिनी ॥ दुष्प्रापाऽपि यदि प्रापि । तन कि सा कृता:- यते ॥९२॥ सा साऽर्था स्वपतेयोगे। स च ते क्याऽस्ति कामिनि ॥ कि जीरन् वा मृतो वेति । तत्तमिष्टं नवं कुरु॥१३॥यतः- पत्यौ प्रव्रजिते क्लीवे। प्रणष्टे पतिते मृते॥पञ्चस्वापत्सु नारीणां। पतिरन्यो विधीयते॥१४॥इति शास्त्रोता किश्चि-नाऽयशो न च दूपर्ण ॥ कुलस्त्रीणामपि यत-स्तत्किमन्यमृगीदृशाम् ॥ ९५ ॥ साम्प्रतं साम्प्रत वित गणिकादुहितुस्तर ॥ एवं च स्वार्थसिद्धि, स्या-निधेिति तथाऽऽचर ॥ ९६ ॥ इत्थं मिपस्युक्तनव्य-पतीकरणातयो शसदिम व्यथिता चित्ते । सती सा घिग्यकार ताम् ॥ ९७ ॥ ततस्ता प्रत्यवग् मायानारी-नाऽरीभवामि ते शर्मितुस।

·जयानन्द
केवलि
चरित्रम्
चतुर्दशः
सर्गः
सखीत्वादम्पा मुधा ॥ ९८ ॥ यदि त्वं दूयसे चित्चे । मदुक्तेनाऽधुनाऽमुनाधुनाऽसि त्वं सखीत्वं तत् । क्षमस्वेदाच मुन्दरि।
।। ९९ ॥ मायामहेलाहेलास्यो-दीरितानि हितानि सा ।। सान्त्वनाऽथं प्रयुक्तानि । श्रुत्वा तामप्यचीक्षमत् ॥१०॥ श्रीत्या प्रत्य-
हमागत्य । प्राग्वचञ्चित्ततुष्टये ॥ पुण्याऽऽढ्या विस्मयस्मेरा-ख्यानाः साख्याति सद्रिः॥१॥ पुनर्गते वहौ काले प्रायद्-
ब्रूतेऽन्तरान्तरा ॥ गिरः प्रकामं सा काम-केलीमिः कीलिता इव ॥२॥ तथा स्थिता श्वसद्धान्ता । पुरुषाऽऽकारधारिणी।
सा स्फुर्जदार्जवां राज्ञी-मावर्जयितुमुद्यता ॥ ३ ॥ सुसंस्काराद्भुताऽपूर्व-वस्तूनि प्रेपयत्यलं ॥ तस्यै मोहनगीतानि । गायत्यपि
चिरं मुदे ।।४॥ युग्मं ।। काम कामादिता सान्तः-स्वान्तं मदितधर्मधीः ॥ राज्ञी च नित्यं ध्यायन्ती । विध्याताऽङ्गानुगच्छवि:
॥५॥ सुधाकृतक्षुधाक्षोभा । मृपाभूतत्पागमा ॥ गतनिद्रा निजस्वामि-द्रोहाद्यप्यवजानती ॥६॥ राज्यां रतसुखोपायान् ।
निरपायान् यथायथं ॥ विमृशन्ती यथाप्रज्ञं । प्राज्ञमन्या विचेष्टते ॥ ७॥ कथंकथमपि ज्ञात्वा । तथा तस्या विचेष्टितं । अन्येयुः
शुद्धधीर्दथ्यो । सा सती रतिसुन्दरी ॥ ८ ॥ एपा स्त्री यादृशान्यत्र । सदा गीतानि गायति ॥ पुंमुखात्तानि ताशि । श्रूयन्तेऽ-
भ्यर्णवेश्मनि ॥९॥ समाया सा समालोक्य । मां सुभाङ्गी मृगीदृशं ॥ कामाऽऽकुलितचेतस्का । तत्कालं जायते किल ॥ १० ॥
अन्यच्च स्वरगत्यग-लक्ष्मचेष्टादि च स्फुटं ॥ नृसाधारणमेवैपा ! धरतीति न संशयः ॥११॥ योपित्त्वेनेक्ष्यमाणाऽपि । नैपा योपि-
द्विभाव्यते ॥ हेतोः कुतोऽपि मायास्त्री-भूतः कोऽपि पुमानसौ ॥ १२ ॥ परं स्मराऽऽतुरः कश्चिद्-दुगचारः पुमानयं ॥ ममाऽपि
शीलविघंसं । कर्तुकाम इवेक्ष्यते ॥ १३ ॥ तदयं हृदयं स्वीयं । मलिनं दर्शयनिति ॥ सर्वथा साऽपराधः सन् । निग्राह्यः समये
मया ॥ १४ ।। सत्यग्रणीरिति ध्यात्वा । तदायतिमवेक्षितुं ॥ प्राग्वद्विनोदवाग्भिः सा । प्रीति प्राऽवीयतमिम ॥१५॥

·अन्यदान्योन्यमालापे । जायमाने तयोर्मुदा ॥ मदालसा लसन्माया-मयीस्त्री सा गतापा ॥१६॥ शृङ्गाररसशृङ्गार-तारु- ण्यतरुमञ्जरी ।। अपप्रथत्कामकथां । सत्पथप्रतिपन्धिनीम् ॥ १७ ॥ युग्मं ॥ ता तदुक्तामथाकर्ण्य । किश्चिदन्तर्विचिन्त्य च ॥ नृपप्रियाऽऽख्यत् सख्यत्र । ममाऽपीटं तवोदितम् ॥ १८॥ अकृत्यमप्यहं कत्तुं । समीहे सखि! ते गिरा ॥ यथोच्छिष्टमपि स्निग्धः जग्धुमिहेहते ॥ १९ ॥ परं न दृश्यते ताम् । युवा सर्वाऽद्भुताऽऽकृतिः ॥ सवाङ्गीणगुणः कचि-द्विपश्चित्सर्वकर्मसु ॥ २० ॥य प्रियं प्रेयसीकुर्वे । प्रियेव प्राणदानतः ॥ प्रापग्य प्रेमसर्वसं । सं येन च समं रमे ॥ २१॥ निशम्येदं मुदं धृत्वा । मायास्त्री प्राह साहसात् ॥ सकलाभिः कलाभिस्ते-ऽनुरूपः पतिरस्ति मे ।। २२ । प्रज्ञया सुन्दरः स्वीय-रूपेणाऽतिपुरन्दरः ॥ मोदयन् मेदिनी दान-रनुरक्तश्चिरं त्वयि ॥ २३ ॥ युग्मं ।। तदद्य तस्याऽऽह्वानेन । स्पृहा पूरय सत्वरं । पत्युर्मेऽत्युत्सुकस्येति । प्रीतिः पल्लविता भवेत् ॥ २४ ॥ यतः-पतिव्रताः पत्यु-रनुकूलस्थिराशयाः ॥ प्रियमेवाचरन्त्युच्च-रुच्चरन्ते प्रियं वचः ॥ २५ ॥ ततः पतिव्रतात्वेन । मनाम् मम मनस्यपि । सापत्नप्रत्यया काचि-दरुचिर्न च विद्यते ॥२६।। तस्मात्प्रादुष्कुरु स्वाभि- प्रायं प्रियसखि! द्रुतं । येन तं स्वगृहे गत्वा । प्रेपयामि तनान्तिके ॥ २७ ॥ इति प्रोक्तवती माया-स्त्रियं प्रत्याह सा सती ॥ धनलाभं विना सर्व-मेतन्मन्ये विडम्बनाम् ॥ २८ ॥ सखि! सत्यं ममाऽप्यस्य । पत्युर्धनमनर्गलं ॥ समग्रभोगसामग्री-साधनं सुखसेनधिः ॥ २९ ॥ यावद्विलोक्यते तावद् । नहि तत्प्रेषयामि यत् ॥ भोगलाभस्तथा सौख्य-लाभोऽप्येवं त्वयेक्ष्यते ॥ ३०॥ पर दुरन्तकामानि-दुःखानलजलप्रभा ॥ रतिमीतिफला वेला । हले पत्यै ममाऽऽदिश ॥ ३१ ।। साऽप्यूचे तव पत्युश्चे-दानश- तिर्भवेत्तदा ॥ स हि कोटिमितं वित्तं । दत्ता मह्यमशङ्कितः ॥ ३२ ॥ यदि न प्रत्ययस्तस्याऽप्येवं स्यात्स तदा मुदा ॥ कोट्यर्द्ध-

·जयानन्द
केबलि
चरित्रम्
चतुर्दशः
सर्ग.
मेकं प्राग् दत्ता । तत्परं च परेद्यपि ॥ ३३ ॥ समादाय समायातु । समं तेन ममौकसि ॥ श्रुत्वेत्यन्तः प्रमुदिता । साऽप्यमन्यत
तद्वचः ॥ ३४ ॥ ततः कामवशा माया-चशा वेश्म निजं गता ।। सदासा च करेण प्राक्-प्रपन्नं पाहिणोद्धनम् ।। ३५॥
मोक्तऽवयथ तयौपध्या । नररूपं विधाय सा ॥ कोय्यर्द्धरत्नान्यादाय । तद्वेश्मद्वारमागमत् ।। ३६ ॥ जात्यकाञ्चनमाणि-
क्य-मयभूपारिभूपितं ।। सर्वाऽत्यद्भुतशृङ्गार-पथ्यनेपथ्यडम्बरम् ।। ३७ ॥ शाम्बराऽरिमिवाऽध्यक्षं । वीक्ष्य तं द्वारकिङ्करी ॥
राज्य व्यजिज्ञपद् द्वारि । प्राप्तं सान्तरमूमुचत् ॥ ३८ ॥ सोऽपि तद्द्वारमध्यस्थ-चित्रशालामुपेयिवान् ॥ चेव्याध्यास्यत रत्नानां
कोव्य तत्करेऽकरोत् ॥ ३९ ॥ गिराऽस्य साऽपि तावत्स्वं । स्वस्वामिन्यै तदार्पयत् ॥ सा सर्ममेकीकर्तुं तत् । प्राच्यमानीनयत्तया
॥ ४० ॥ सर्वमेकन सम्मील्य । यावत्पश्यति तद्धनं ॥ सतेजस्कगतनास-रत्नान्येव हि केवलम् ॥ ४१ ॥ तापन्निरीक्षते तत्र ।
राज्ञी सा रतिसुन्दरी ॥ किश्चित्प्रमुदिताऽत्यन्तं । विस्मिता च व्यचिन्तयत् ।। ४२ ॥ युग्मं ।। अहो! अदृष्टपूर्वाणि । प्राग्दृष्टानीच
भान्ति मे ॥ रत्नान्यमून्यमूशि । यदासन् पत्युरेव मे ॥ ४३ ॥ रक्तादिवर्णदुंचाचा-कारस्तस्तेजसां भरैः ॥ सान्द्रविस्ता-
रिभिर्भानु-मण्डलादागतेरिख ॥ ४४ ॥ स्निग्धत्वाद्यैर्गुणैश्चाऽन्य-रपि सद्यातिगैयुतं ॥ अहं पत्युग्र्हे रत्न-राशि यादृशमक्षिपि
॥ ४५ ॥ युग्मं ॥ तन्मध्यादागतानीय । तद्वर्णादिगुणान्यहं ॥ रत्नान्यमूनि साराणि । सर्वाण्यपि विभावये ।। ४६ ।। तन्मन्ये
मम पत्यैव । निश्चितं कोऽप्ययं निजः ॥ मामाकारयितुं प्रैपि । मातातीतैरमात्रतैः ।। ४७ ॥ तदर्थ तान्यवाप्याऽऽगा-दर कोs-
प्येप तद्भटः ।। मा दृष्ट्वा क्षुब्धचित्तः सन् । लुब्धश्चै पिचेष्टते ॥ १८ ॥ तदयं दुर्मतिः स्वामि-द्रोही परमपातकी ॥ पातुका
पापभूमीपु । नरकेषु नराधमः ॥ ४९ ॥ किं नैप वेत्ति निःशेप-मूर्खशीऽग्रशेखरः ।। लोकेऽप्यगम्याः सर्वेपा-मशेपाः परयो-
॥१९॥

·पितः ।। ५० || नाऽपि राजदाराणा । दर्शनाद्यपि नोचितं ॥ पुंसां तद्गम्यतादेः का | कथा यत्ता हि मातरः ॥५१॥ यदुक्तं- राश पत्नी १ गुरोः पत्नी २१ पत्नी च सुहृदस्तथा ३॥ पत्नीमाता ४ स्वमाता च ६। पश्चैता मातरः स्मृताः।५२ निधापि सत्या मग्येवं । मातृत्वमुपपत्तिमत् ।। तदप्युपेक्षते ो । यदेप पुरुषाधमः ॥ ५३ ।। तथा चाऽऽद्रियते द्रोह-- दुर्मती शारयोर्मेशं । तन्न विश्वसनीयाः स्युः । सतीनां पुरुपाऽपिहि ॥ ५४ ॥ युग्मं ॥ यतः- अन्तर्दुष्टघियः पापाः । कृपामुक्ता गतत्रपाः।। सततं कोपनाः केपि । व्रतलोपेऽप्यभीरवः ॥५५॥ गर्ता- शूकरयन्नित्यं । निःशूकाः कामलालसाः ॥ सकपाया मृपावाद-विदुराः सदुरोदराः॥५६।। ३व्यंसका व्यसन- व्यास-रसिका विकथारसाः ।। पिरसाः शुद्धधर्मपु । निर्गुणाः स्वार्थवल्लभाः ।। ५७ ॥ लुब्धाः क्षुब्धाः शठाः फुण्ठाः । परोपकृतिकर्मसु ॥ दुराचाराचटुवाचः-प्रपञ्चपटयः स्त्रियाम् ॥ ५८॥ इत्याद्यशेषदुर्दोप-दुर्दशादुपि- साऽत्मनां ।। अधमाधमशीलाना-मपि नो सङ्गतिः शुभा ॥ ५९ ॥ पञ्चभिः कुलकं ।। विचाऽयं वेत्ति नो दुर्धाः । कामान्धो धर्मवर्जितः ॥ सतीस्वरूपं त्रैलोक्य-चित्रकारि महोत्तमम् ॥ ६० ॥ प्राणान्तेऽपि महासत्यः । शीलं लुम्पन्ति नैव यत् ।। सहन्तेऽन्यकरस्पर्श । नैताः शिसिशिसा इव ।। ६१ ॥ मृत्युमप्याऽऽद्रियन्ते ताः । सह- न्तेजन्यथामपि ।। जायन्तै जातु न सप्ने-ऽप्यसतीत्वकथास्पृशः ।। ६२ ।। जनयन्ति न मालिन्यं । कहिंचित्कुलयोपित । स्वरलस गृहस्पेव । रत्नदीपशिखा इर ।। ६३ ।। न सतीना पलात्कोऽपि । शीलं लुम्पयितुं क्षमः ।। घुपतिर्भूपतिर्वाऽपि । देवा- १ सय प्रत्सन्तर २ गुतमाहिता ३ वधका ·अयानन्द फेवलि चरित्रम् चतुर्दशः सर्गः दन्योऽपि वा महान् ॥ ६४ ॥ किमु केसरिणः स्कन्धा-रकेसरान् फणिमस्तकात् ॥ मणि या क्रष्टुमीप्टेन । कश्विजीवत्सु तेष्वहो! ॥६५॥ शेषशीर्पमणि किया । व्याघ्रीदुग्धमपीह वा ॥ चमर्याः पुच्छमथवा । लातुं शूरोपि किं क्षमः ।। ६६ ॥ जीवन्तीपु सतीष्वेवं । जीराऽलङ्करण परं॥तासां कः शीलमाणिक्य-माच्छेनुं छेकतां भजेत् ॥६७|| तथापि शीलसर्वस्वं । मदीयं ोप लम्पटः॥ लुण्टितुं पाञ्छति च्छेक-स्तदेनं शिक्षयाम्यहम् ॥ ६८ ॥ [तथाऽपि शीलसर्वस्वं । मदीयमपहारकः ।। तांस्तानुपायान् निरमाद् । यदेप पुरुपनुवः ॥ ६९ ॥ प्रत्यन्तरे ] न च शिक्षा विना दक्षः । शठो न च हठं विना ।। न चपेटां विना मूर्खः प्रत्येत्येवमिहाऽ- प्ययम् ॥ ७० ॥ तदयं शिक्षणीयश्च प्रापणीयश्च सत्वरं ॥ दुर्घ्यनि फलमित्येपा। ध्यात्वा दासीरशिक्षयत् ॥७१॥ न सहे पाप्मनः स्वप्नेऽप्यस्य दुर्मनसो मनाक् ॥ प्रवेशमात्रमप्येवं द्वारस्याऽग्रे कदाप्यहम् ।। ७२ ॥ इति ध्यात्वा स्वदासीनां । प्रोवाच रतिसुन्दरी ॥ सतीशिरोमणिः स्वीय-शीलरक्षणतत्परा ॥७३॥ यूयं च ब्रूत गत्वाऽमुं । 'त्वामुपाऽस्माकमीश्वरी ॥ स्नानाङ्गरागभोगादिपूर्व शृङ्गारमद्भुतम् ॥ ७४ ॥ विधाय यावदभ्येति । तावदन मणीमये ॥ तदर्पि- तेऽस्मिन् पल्यथे । सुखमध्यास्व सुस्वर! ।। ७५ ।। तदर्पितं च ताम्बूलं । सुरभिद्रव्यसंस्कृतं ॥ गृहाणाऽऽस्वादय स्वैर-मश्रान्तं मुखवासनम् ॥ ७६ ॥ इत्यादिवचनान्युक्त्वा । सोपचाराणि तं नरं ॥ सम्पीणयघं बाहीक-प्रीतिसम्प्रापणाक्षणम् ॥७७॥ सर्वमेतद्विधायैवं । मह्यं ज्ञापयतादृताः ॥ परं तद्योग्यताम्बूले । विशेषोऽयं निरच्यताम् ॥ ७८ ॥ भूरिवभूरिभूयिष्ट-सुरभिद्रव्यभावना ॥ तनाऽतिप्रचुरा चारु-युक्त्या कार्या विशेषतः ॥ ७९ ॥ तस्मै न वाच्यं त्वेतचाः । शिक्षयित्वेति दक्षधीः ॥ स्वाऽऽवासे सुरवमध्यास्ते । तल्पं ॥१९५il ·सा रतिसुन्दरी ।। ८० ॥ तचेटीभिस्तदीयास्ताः शिक्षावाचः प्रपेदिरे ॥ अथ दाक्ष्यात्तथा कृत्वा । तामिः स उपचर्यते ॥ ८१ ॥ तासामनेकशस्तैस्तै-उपचारैमनोहरैः ।। समीतिविनयाऽऽलापैः । पादप्रक्षालनादिभिः ।। ८२ ।। मणिपर्यत्तनादृक्-तूलिकाशयना- दिभिः ।। सर्वाद्भुतसुगन्धाऽऽढ्य-ताम्बूलैथोपढौकितैः ।। ८३ ।। सोऽप्यन्तः प्रीतिमान् स्वर्ग-सुखं न्यूनममन्यत ।। स्ववधू- मिरिवाऽध्यक्ष-वीक्षाभिस्ताभिरादरात् ॥ ८४ ॥ कथाप्रथाभिः प्रस्ताव-सदृम्भिवल्गुभिभृशं ॥ चित्रीयमाणोऽन्तश्चित्तं । रतिसर्व- स्वसङ्गतः ॥८५।। चतुर्भिः कलापकं । अधरीकृतनिःशेष-स्वादस्वादुरसं परं ॥ ताम्बूलं सवलं दत्त-मास्वादयन् मुहुर्मुहुः ॥८६॥ विषयाा समं सोऽपि । तृपयान्तनिपीडितः ॥ जलं पातुं ययाचे ता-श्चेटीः खेटीजितः श्रिया ॥ ८७ ॥ युग्मं ।। मध्येसौधं समेत्याऽऽशु । तद्दास्यो विनयानताः ॥ स्वस्वामिनी प्रति प्रोचु-स्तत्स्वरूपं तृपादिकम् ॥ ८८ ॥ तयाऽपि ताः प्रति प्रोचे । हहो साधु निवेदितं ।। अनुक्त्वैवाऽसर्व स्वादु-रसं पूर्वकृतं गृहे ॥८९॥ तत्ताग्मदकृत्तत्त-दनेकद्रव्यसंस्कृतं ।। महारसं महावीय-महा- र्यगुणसञ्चयम् ॥९०॥ सिताद्राक्षादिनीरेभ्यः । कथितेक्षुरसादपि ॥ परमाऽधिकमाधुर्य-बन्धुरं चुधरंजनम् ॥९१ ।। शीतलं विमलं तत्त-सुरभिद्रव्यपेशलं ॥ पानीयमिव पानीय-स्थाने सोऽपि निपाय्यताम् ।।१२।। भवतीभिरिति स्वामि-न्याज्ञया ज्ञास्त- मासवं ॥ जलभ्रमकरं स्वादु-तरं तास्तमपाययन् ॥ ९३ ॥ पञ्चभिः कुलकं । प्रवर्द्धमानकामेच्छा-छायाच्छादितलोचनः ॥ सुपा- क्रमणसङ्क्रान्त-खेदः सोऽपि तदा मुदा ॥ ९४ ॥ नीरासवान्तराऽवेदी । नेदीयः-स्वर्णपात्रगं ।। अपिबदिममत्यन्त-स्वादुं ताभिः समर्पितम् ॥ ९५ ॥ युग्मं ॥ तृप्तः सोऽपि निवृत्तस्त-त्पानात्पापमनास्ततः ॥ पुनः.सुष्वाप पल्यके । क्षणादाघूर्णितेक्षणः ॥१६॥ विसृष्टसर्वव्यापारः सोऽभूद् दुष्टाऽहिदष्टवत् ॥ विषेणेव मदो दै-नैतदीयेन पीडितः ॥९७॥ मूञ्छितश्चाऽचिरात् सोऽपि । पापप्रेत- ·प्रपानन्न पनि परितम् चतुर्दशः सर्ग कटाक्षितः ॥ भगिनी दीर्घनिद्राया । निद्रामुद्रामवाप्तवान् ।। ९८॥ अथ तं तादृशं सुप्तं । मृतकल्पमवेक्ष्य ताः ॥ निःशङ्कवृत्त्या ताश्चेट्य-स्तत्सर्वाङ्गमशूशुधत् ॥ ९९ ॥ क्रमात्तदीयमूर्दाऽने- धमिल्लचिरान्तरे ।। गोपिता तेन तां दिव्यौ-पधी तास्तत्र लेभिरे ॥ १००॥ तां दृष्ट्वा हृष्टचित्तास्त-दास्यस्ता रतिसुन्दरी ॥ स्वस्वामिनीमुपागत्य । सत्यभाराददर्शयन् ॥ १॥ व्यजिज्ञपंश्च तल्लाभो-पायं निर्मायमाशु ताः ।। आपिपंस्तत्कराम्भोजे । साक्षा- लक्ष्मीमिराज्य वाम् ॥ २॥ युग्मं ॥ ततस्तामात्मसात्कृत्य । क्षणं प्रेक्ष्योपलक्ष्य च ॥ निस्मयस्मेरवक्त्राऽब्जा । साऽप्यध्यासीद् हृदन्तरे ॥ ३॥ इयं महीपपीदिव्य-प्रभारभवनं हि सा ॥ मम पत्युः करफोड-क्रोडे प्राक् क्रीडतिस्म या ।। ४ ॥ मदीयां जननी माया-जननी शासितुं पुनः ॥ चकार शूकरीरूपा । यया मम पतिः पुरा ।। ५ ॥ ताटकस्वरूपा तद्वर्णा-कीर्णाङ्गा ता- चती तथा ॥ सेयं निरीक्ष्यते साक्षा-तदिमा निश्चिनोमि ताम् ।।६॥ यदि सैव भवेन्नैपा-ऽकापीदयं दुराशयः ॥ मुहुर्मुहुर्महेलाया। रूपमाशु कुतस्तदा ।। ७ ।। सीरूपेण निना चैप । निपिद्धपुरुपागमे ।। मम वासगृहे रम्ये-ऽलप्स्यताऽऽगमनं न हि ॥८॥पर- मस्स करे पापन् । केनोपायेन सा ततः ॥ कि मे पत्याऽपिताऽस्मैस्या-दन्यथा वेति रिस्मयः ॥९॥ कियाऽनेन विमर्शन । समये- भासने स्वयं ।। यथास्थितं ह्यदः सर्व । वादितोऽयं वदिष्यति ॥ १० ॥ सम्प्रत्ययाः प्रभावेन । कृत्वा तं मर्कटाकृति ॥ विभीपि- पादिभिस्तत्त-दुपापः शिक्ष्यामि तु ॥११॥ इत्याधुचितमालोच्य । चिरं सा रतिसुन्दरी । स्वदासीमुदिताः प्रत्यु-चाच श्लाघानघा गिरः ॥१२॥ साधु साधु व्यधायीदं । भरतीभिः शुभंयुभिः । चक्रे यरस्त्रोक्तनिर्वाह-स्तथौपध्यर्पणं मम ॥१३॥ धन्याः पुण्याः इतनाथ । प्रकृत्या मुदिताः स्य यत् ।। भक्ता विनीता स्वामिन्यां । भवतीनां सजन्म तत ॥१५॥ स्मारिक ·स्वामिनीमुखात् ।। श्रुत्यो सुखाकराः श्रुत्वा । ताः परां प्रीतिमाप्नुवन् ॥ १५ ॥ आनन्दितोपचरिता । ताभिकायकर्मभिः॥ सुखस्वापादिना साऽपि । रात्रि तामत्यवाहयत् ॥ १६ ॥ अथोत्थाय क्षणे घाझे । प्रातस्त्यसमयोचिता ॥ द्वेधाऽप्याऽऽवश्यकीः सर्वाः । क्रियाश्चक्रीयतेस सा ॥ १७॥ ततः साऽपि प्रसुप्तं त-पचेव्या जूहबज्जवाद । अन्तर्गहं जवन्यंतर्हितालापैस्त्वमूमुदत् १८॥ कथंचन ततस्तस्य । कामांधस्य प्रमादिनः वामोपधि शिरस्येपा । न्यस्य तं मर्कट व्यधात् ॥ १९ ॥ अथाऽऽनाय्य स्वदासीमि-रायसी शृङ्खलां क्षणात् ॥ तयान्यजगडच सा। परस्त्रीभोगलोलपम् ।। २०॥ तन्माया तादृशी दृष्ट्वा । ततः प्रकुपिता सती ॥ सा तं संसार्य संसार्य-मुहुर्मुहुरताडयत् ।। २१ ।। अनीनृतच तं नित्यं । चुल्ल्यां क्षेप्याम्परेऽधुना ॥ इत्युचै पयन्ती च । सा चेटीभिरतीतपत् ॥ २२॥ चुल्लीक्षेपादिका एवं । दर्शयन्ती विभीपिकाः ॥ तसै ताडननृत्ये सा । कारयन्ती च तं सती ॥२३॥ निरन्तरमवादीच । रे दुराचारदुर्मद! ।। स्वामिद्रो- हपरस्त्रीच्छा-फलं भुइयाऽधुनाऽशशः ।। २४ ॥ युग्मं ॥ द्रोहेष्वपि समग्रेषु । स्वामिद्रोहः सुदुस्तमः ॥ महापापमयस्तस्य । फलं को वक्तुमीश्वरः ॥ २५ ।। परस्त्रीभोगकाढायाः । सम्भूतमशुभं हि यत् ।। तद्विपाकफलान्तं कर । प्राप्तुं शक्नोति शक्तिमानू ॥२६ ॥ २परस्त्रीगमनाऽऽशा हि । विशा पाशायतेऽनिशं ।। ययाऽतिपीडिता जीवा । नियन्तेऽनन्तजन्मसु ॥ २७॥ तदुक्तं- भोगे अ भुञ्जमाणावि । केइ० कुवि० जत्ता० ॥२८॥ तथा-विषयस्य विषयाणाश्च । दरमत्यन्तमन्तरं ।। उपभुक्तं विपं हन्ति । विपयाः स्मरणादपि ॥ २९॥ मोपण्याऽ५ विधाय दाक् । कपिरूप फशाभिन । • विषयस्येषदल्याशा प्रत्यन्तरे

·प्रयानन्द
चतुर्दशः
सर्गः
ঘষি
वत्परस्त्रीगतां चान्छां । सर्वथा त्वं परित्यज। अत्राऽमुत्र च रे! मूर्ख! । चेत्स्वस्मै शुभमीहसे ? ॥३०॥ इत्याद्युपदिशत्यसै ।
हितं सा बहुधा बहु ॥ एवं सन्ताप्यमानेपाऽप्युगिरन्तीक्षवद्रसम् ॥ ३१ ।। श्रुत्वा तदुपदेशं तं । ज्ञात्वा खं कर्म गर्हितं ॥ मुहुर्मु-
हुनिजात्मानं । बहुधा सोऽपि शोचति ॥ ३२ ॥ बन्धाधभिभवं नित्यं । सहन् दीनाननश्चिरं ॥ मुश्चधाजस्रमणि । मुश्च मुश्चेति
वां वदन् ।। ३३ ।। साऽपि तं पापिनं ब्रूते । मर्कटत्वमुपागतं ॥ भृशं दुःखोपतप्तः स-वेवं वदसि रेऽधुना ।। ३४ ॥ न त्वेवं तव
वत्पाप-फलमोक्षोऽस्ति किञ्चन ॥ पापाऽन्धानां फलं यस्मात् । परत्र नरकादिपु ॥ ३५ ॥ महादुःखसहस्राणां । सहन बहुजन्मस
अनन्तसमयं याव-द्भवतो भावि दुस्तरम् ॥ ३६ ।। युग्मं ॥ या च ते पापवाञ्छाऽभू-तस्याः पश्येति वर्णिकां ॥ यद् यैर्वध्यते
याटम् । तत्चस्तारम् हि भुज्यते ॥ ३७॥ थैर्यदा यादृगुप्तं स्या-रफलधान्यलतादिकं । लूयते भुज्यते वाऽपि । तैस्तदा ताडगेव
वत् ।। ३८ ॥ कृताऽनुसारि सर्व यत् । सुखदुःखादिकं नृणां । भवेवाऽमुत्र च त्वं त-मा विपीदमनागपि ॥ ३९ ॥ स्वरुच्यैव
छतस्यान्न । शुभस्याऽप्यशुभस्य वा ॥ न हि भोग विना मोक्षः । कैश्चिदप्युच्यते कचित् १ ॥ ४० ॥
एवं तदुपदेशैस्तु । मुहुर्मुहुरुपश्रुतैः ॥ विमीषिकावधायैश्च । नित्यप्राप्तैर्विघोधितः ॥ ४१ ॥ दौर्मनस्यमपास्य द्राग् । प्रदीप्त-
बदनेक्षणः ।। शोचंच स खचेष्टाभि-विनयादिपुरस्सरम् ॥४२॥ निपत्य पादयोस्तस्याः।क्षमयंस्तां पुनः पुनः। परस्त्रीनियमकान्त-
प्रतिपत्ति व्यजिज्ञपत् ॥ ४३ ॥ त्रिभिर्विशेषकं ।। तस्येगितादिमिर्मत्वा । परस्त्रीविरतौ मनः ॥ स्वस्सिन्नम्रतयाऽत्यन्तं । दीनानन-
वयाऽपि च ॥४४॥ दयालुः सरला शील-प्रती साऽपि सतीमणिः ॥ दासीभिर्मोचयामास । शृङ्खलााग्रबन्धनात् ॥४५॥ औपच्या
१ या यदादरा गृहे पदं सत्ताम् हि ते ग्यत' प्रत्यन्तरं
॥१९॥

·-- कारयामास । पूर्वरूपं च तं नरं ॥ जीवन्तमप्यजीवन्त-मिव चाऽल्पानदानतः ॥ ४६ ॥ त्रिभिर्विशेषकं ॥ कसिंश्चित्समये सा । पन्धयित्वा दृदं पुनः॥ भाले तस्य स्वदासीभि-स्तप्ताऽऽयसशलाकया ।। ४७ ॥ श्रीजयानन्ददासेति । नाम नूनमलीलिखत् ॥ पुन- निर्भत्सं चाऽक्षय्य-मनन्तं कटु दुस्सहम् ॥ ४८ ॥ तनादृशाऽशुभानां तत् । फलं संश्राव्य निश्चलं ।। ग्राहयित्वा परस्त्यादि- नियमास्तममूमुचत् ।।१९।। त्रिभिर्विशेषकम् ।। तं मुक्तवन्धनं खस्थ-चित्तं प्रमुदितं च सा ॥ निषिद्धान्यनरालोका । नेपध्यान्तरिता जगौ ॥ ५० ॥ कस्त्वं? क्याऽऽस्ते निवासस्ते । कुतः स्थानादिहाऽऽगतः॥ किं प्रयोजनमुद्दिश्ये-त्येतत्प्रश्नोत्तरं वद ।। ५१ ।। स प्रश्नेभ्यः कृतार्थ खं । मन्यमानो यथास्थितं ॥ उवाच वाचं प्रत्येतां । शृणु स्वामिनि! तद्यथा ॥ ५२ ।। विजयपुरनरपुरन्दर-राजश्रीविजयतनुजमाणिक्यं ॥ राजसहस्रनिपेव्यः । स्वामी श्रीश्रीजयानन्दः ॥ ५३ ॥ नृपतिः प्रत. पति सम्प्रति । निष्प्रतिमश्रीद्वितीय इव तपनः॥ विस्मेरितकमलाऽऽकर-निकरः सर्वत्र मृदुकरश्चित्रम् ॥५४॥ परमैश्वर्यभुजः किल । निजभुजधृतसकलभूभरस्याऽस्य ।। सेवाहेबाकपरः । क्षत्रसुतः सूरदत्तोऽसि ॥५५॥ निजानुपमसर्वद्धर्था । पुराणपुरपुङ्गवान् ।। सदा यदाह्वयेऽवात्र । तसिन लक्ष्मीपुरे पुरे ॥ ५६ ॥ वसामि स्वामिनः श्रीश्री-जयानन्दनरेशितः ।। राजधाने प्रधाने वत्सेवया सु- खितः सदा ।। ५७ ॥ खेटादीनां मुखेभ्यः श्री-जयवृत्तान्तमादितः ॥ ज्ञातपूय॑सि भृत्यो य-तेनाऽहं प्रेपितोच तत् ॥ ५८ ॥ खकीयदिव्यपल्याङ्क-प्रयोगेण नभोगतिः ॥ नमोग इव मातस्त्वा-माकारयितुमादरात् ।। ५९ ।। युग्मं ॥ रत्नादिवित्तं तद्दत्तं ! सहाऽदाय परीक्षितुं ।। त्वां स्थितस्त्वद्गृहाऽसन्न-गृहे भुजे यथेप्सितं ॥ ६०॥ तदर्पितौपधीदिव्य--प्रभावात्रैणरूपभृत् ॥ पुण्य- पत्या महासत्या-स्तव दर्शनमाप्नुवम् ॥ ६१ ॥ नवं तव शचीरूप-जैत्रं रूपं निरैक्षिपि । केनाऽप्यभाग्ययोगेन । प्रान्तस्तदियतीं

·चतुर्दशः
सर्गः
कटि
परिणम्
१९८०
दयाम् ॥ ६२ ॥ मातः सम्माप्तवान् सम्प्र-त्युद्धतश्च ततस्त्वया ॥ परस्त्रीनियमायुग्र-पुण्यमार्गमदर्शनात् ॥६३ ॥ युग्मं ॥ लक्ष्मी-
पुरपुरेन्द्रः श्री-श्रीजयानन्दभूपतिः ॥ पतिस्ते त्वाय सोत्कण्ठ-विरादिच्छेत्तमाऽऽगमम् ॥ ६४ ॥ तचं खामिनि! जामि । प्रयास
सफलं सृज । पल्यङ्कमिममारोह । यावः खखामिनोऽन्तिके ॥ ६५ ॥ जवन्यन्तरिता साऽपि । माह ते साहसं महत् ॥ मया सह
सहर्षः सन् । यदेवं गन्तुमीहसे ॥६६॥ परं परनरस्पर्श । प्रक्षयेऽपि न कुर्वते । सत्यः शीलोज्ज्वलाः सर्वा । अपि त्रैधविशुद्धितः
॥६॥ यदपि प्रविपन्नोऽसि । परजीनियमय। सम्प्रत्यतः परं चाऽपि। मा त्याक्षीदर्शयमत्र तत् ॥६८॥ नाऽन्यपरस्त्रीत्यागादेः।
सदाचारः सतां मतः । अयमेन निधिस्तेषां । परमं च विभूपगम् ॥ ६९ ॥ प्रवासादनु मे पत्युः । श्रीजयानन्दभूपतेः ॥ कदापि
पाऽपि नान्यस्प । नरस्य मुखनैक्षिपि ॥ ७० ॥ वजनैरपर पि । परपुम्भिः समं पुनः॥ नाऽऽलापं न.प्रसङ्गं चाऽ-द्राक्षं
कश्चित्कयश्चन ।। ७१ ॥ शृडारायपि नाऽकार्प । न स्निग्धाऽहारभोजनं । न ताम्बूलादिभोगं च । न नखादेव सक्रियाम्
।। ७२ ॥ नाऽम्पगस्नानमाल्पाङ्ग-रागसंलेपनादिभिः ॥ क्रियाभिन संस्कारं । कदाऽप्यकरवं नरम् ॥ ७३ ॥ नित्यात्मोन
चिवमोगाहाचीराऽहारादिभिविना ॥ प्रोपितप्रियसत्या-चारं सर्वमपि व्यधाम् ।। ७४ ॥ तथोत्पन्नेष्वपि प्रायः । प्रयोजन:
शतेपपि ॥ स्वपमझेविज्ञाभि-भृत्याभिरुचितं कृतम् ।। ७५ ॥ नाय यावत्प्रवेशोऽपि । विशां दत्ते मया गृहे ॥ तदम्येमि
त्वया साई-मध्यास्पैकासनं कथम् ॥७६ ॥
.अय गत्वा निजं स्थानं । पत्युमें कथयरिदं । मुच्या साक्षाचदाह्वान-मन्यैः सार्धं समेति न ॥ ७७ ॥ सुमगेन त्वया
पुग्यात् । स्थाने स्याने पुनः पुनः ।। महत्सुरूगः शतशो-ऽप्यन्याः कन्याः प्रियाः कृताः।। ७८ ॥ तत्प्रेमवेमसंसिद-भक्तिचा-
॥१९८॥

·तुर्पतन्तुजाद ।। तत्प्रीतिपटतोन्तर्ध-र्नाथ मां नाऽवलोकसे? ॥७९|| तथाऽपि प्रार्थये नाथ! । तव दर्शनसन्निधी ॥ चिरं परं दुर्घटे ते । दिव्यभोगाऽशने इव ॥ ८॥ ध्यायामि नित्यं त्वामेव । त्वं तु मे न सरस्यपि ॥ सरमूर्तिस्त्वं चाऽहं तु । रावमा तेन माऽमुचः ।। ८१ ॥ नाथ प्राणास्त्वदायत्ता । यत्क्रीवास्ते त्वयैव मे ॥ त्वत्प्रसादप्रतिदान-शून्याऽहं निर्वहे कथम् ॥८२॥ त्वत्म- सादस्तु दूरेऽस्तु । यचिन्तायपि मेऽत्यजः ॥ तनाथ! मुक्त्वा त्वां नाथं । पुरः कस्य प्रवीमि तत् १ ॥८३॥ सर्वाऽक्षसारं सारङ्ग-नेत्र नेतर्नृणां मनः ॥ तदेव देव! मे नीत्वा । किं मां मुश्चस्सथैकिकाम् ॥ ८४ ॥ त्वदेकमक्तस्त्वदेक-शरणायाः कृपाभुवः॥ मम नाथ त्वया चिन्ता । विधेया करुणानिधे ॥ ८५ ॥ चन्द्रस्य चन्द्रिकेवार्क-प्रमेव द्वादशात्मनः ॥ देहच्छायेव देहस्य । तवाऽसि सहचारिणी ।। ८६ ॥ इति प्रसय मे स्वेना-कारणाऽनुग्रहं क्रियाः ॥ इति मद्वचसा वाच्यः । पति, नृपतिः स तु ॥ ८७ ॥ अन्यच वत्र भूभर्तृ-भर्तुः कुशलादिकं ।। या तं मम मन-स्तुष्टथै वद यथास्थितम् ॥ जगदे सादरं सोऽपि । तस्याः श्रुति- सुखाऽऽकरं ॥ तगर्नुभूपतेः सर्व । सम्बन्धं सत्यमादितः ।। ८८ ।। तथाहि-लक्ष्मीपुरनृपविधी-श्रीपतिकन्यात्रयीकरग्रहणं ॥ श्रीपतिदीक्षा त्वत्पति राज्यं वैताट्यगमनादि ॥८९॥ बहुबहुविधा विद्यार्जन-विद्याभृदुपकृतिवत्सुतोद्वाहः ॥ चक्रायुधखेचरजय-स्तदायङ्गजा सहस्राणाम् ॥ ९० ॥ सोत्सवपाणिग्रहणं । स्वपुराग- मसौरराज्यभोगादि ॥ रिपुनृपविजयैतत्-वाग्जायाहानादिकं सर्वम् ।। ९१ ॥ यद्ययथायथाभू-दाथर्यमयावदातशतकलिकं ।। वस्पिपिठ्क्यमन्धा-यन्तरसम्बन्धसम्बद्धम् ॥ ९२ ॥ तत्सर्वमववेयत । स सरदत्तो ययाश्रुतं जानन ॥ वखामिप्रेयस्यै । तस्यै परितोपमाधातुम् ॥ ९३ ॥ पञ्चभिः कुलकं ।। तस्मात् स्वभभूभत्तुः । सम्बन्धश्रवणादियं ।। परमानन्दनिस्पन्द-ममन्दमुदवाह

·जपानन्द
केगलि
चरित्रम्
चतुर्दशः
सर्गः
१९९०
सा ॥ ९४ ॥ अयो यथोचितं युक्त्या । स्वभृत्याभिरतोषयत् ॥ व्यसर्जयच्च तां प्राज्ञा । राशी सा रतिसुन्दरी ॥ ९५ ॥ ततस्ततः
प्रस्थितः स । प्राप लक्ष्मीपुरं पुरं ॥ राजानं श्रीजयानन्द-नामानं प्रगनाम च ॥ ९६ ॥ तत्परीक्षादिकं सर्व । भूतपूर्व यथातथं ।।,
आमूलचूलं स व्यक्त-मालपन्नृपतिं प्रति ॥ ९७ ॥ तथा तद्वाचिकं प्रोचे । स्वयमामन्त्रणादिकं ॥ तत् श्रुत्वा खप्रियायाः सत्-शी-
ललीलापितं परम् ॥ ९८ ॥ विदित्वा हृदि मोदित्वा । नृपस्तद्दर्शनोत्सुकः ॥ भृशमक्तिमतीं भायां । तामानेतुं ततः खयम् ।९९).
दिव्यं विमानमारुम । क्षणाद्रत्नपुरे गतः ।। निजसौजस्कमाराऽल्प-परिवारपरिस्कृतः ॥१००। त्रिभिर्विशेषकै । सपोरं सपरीवारं ।
श्रीरत्नप्रभभूपति । तत्प्रिया रत्नमालाया । राशीच सपरिच्छदाः ॥ १।। खदर्शनेन सन्तोष्य । स्वप्रियां रतिसुन्दरीं ॥ तत्ता-
योचितालाप-वाभिनन्दितवान् क्षगम् ॥ २॥ युग्मं ॥ आकस्मिकसुधावृष्टि-पायं मत्वा तदागमं ॥ अभ्युत्थानाऽऽसनक्षेम-
मश्नायौचित्यचिन्तया ॥ ३ ॥ मुदा भक्तिद्विगुणितो-खासया प्रेरिताऽऽशयः ॥ श्रीरत्नप्रभभूमीन्द्र-स्तं महीन्द्रमुपाचरतू ॥४॥
॥ युग्मं । सामन्ताऽमात्यपौराया । सर्वेऽपि मुदिताः समं ॥ समन्ताद्विविधैरश्व-गजरत्नायुपायनैः ॥ ५॥ तमुपासिपताऽशेप-
पिनपानम्रमस्तकाः ।। किपत् कालं स्थितस्तत्र । तेषां सन्तोपहेतवे ॥ ६ ॥ युग्मं ॥ ततश्चाऽऽपृच्छय सत्कृत्य । श्वसुरादीनदी.
नहम् ।। पितृभ्रात्रावनुमतां । सतीचूडामणिं नृपः ॥७॥ भृत्यवेव्यादिसर्वद्धिं-मती तां रतिसुन्दरी ॥ आकार्यारोह्य च प्रौढ-
विमानं माननीयधीः ॥ ८॥ सारेण परिवारेण । समं समभिरुह्य च ॥ मनोऽनुगामिना वायु-वेगजेता स्वरंहसा ॥९॥ क्षणेन
व्योममार्गेण । ग्रामाकरपुरादिकान् ॥ अनेकानप्यतिक्रम्य । तबलात् स्वपुरेऽगमत् ।। १०॥ सोत्सवं च पुरस्यान्तः । प्रविश्यान्तः,
पुरान्तरे । आनीयाऽस्थापयद्रम्ये । हम् ता वल्लभां मुदा ॥११॥ पञ्चभिः कुलकं विप्रधाननिजनिज-स्थानाच्या अdि frim.in
॥१९९॥

·2 सम्मेल्य दानसन्मान-यथार्हः सोऽप्यतू तुपद ॥१२॥ ताभिः समं समन्ताद-प्युपास्यः सुखसागरे । सुभगे भोगभङ्गीभिः । स्नाति राज्यश्रिया सह ॥१३।। अनुशास्ति स राजेन्दुः । प्रजाः सर्वाः प्रजा इव ॥ न्यायैकनिष्ठः शिष्टोऽयं । लोकम्पृणगुणोदधिः॥१४॥ अथाऽन्येद्युमुखेन्दुयुत्-योतिताशेपदिङ्मुखे । ननाऽनेकनरेन्द्रालि-मौलिलालितशासने ।। १५ ।। श्रीश्रीजयनृपे पर्प-म- ध्यमध्यर्जुनाऽऽसनं ।। अध्यासिते सति ध्याता-हंदादिपरमेष्ठिनि ॥ १६॥ यथोचितहितस्वाऽन्य-तत्तत्कार्यपरायणे ॥ त्वरमाणः प्रतीहार-स्तमभ्येत्य प्रणत्य च ॥ १७ ।। व्यजिज्ञपदिति स्वामिन् । विजयादिपुरात्पुरात् ॥ विज्ञाप्तिहस्तास्तल्लोकाः । प्रतोलीद्वार• मागताः ॥ १८ ॥ त्वां नन्तुं स्पृहयन्त्येते । यत्कृत्यं तदिहाऽऽदिश ॥ राजाऽप्याऽऽह मतीहार! । तान् प्रवेशय सत्वरम् ॥ १९॥ वतः प्रवेशितास्तेन । ते सर्वेऽपि प्रमोदतः ॥ प्रणम्य तं च पूर्लोका । विज्ञर्ति तत्पुरोऽमुचन् ॥ २०॥ तामादाय महाऽमात्य- प्रमुखाः पृथिवीपतेः न्यवेशयन् कराम्भोजे । हंसीमिव समुज्ज्वलाम् ।। २१ ॥ प्रमोदयितुमात्मीय-मौलराज्याऽऽगतान् जनान् ॥ वामुन्मुद्रय नराऽधीशः । स्वयं वाचयति स्फुटम् ॥ २२ ॥ तथाहि- खस्ति श्रीमति लक्ष्मी-पुरे पुरे सुरपुरोपमद्धियुजि ॥ भूपाऽऽलिपालिताऽऽझं। राजेन्द्र श्रीजयानन्दम् ॥ २३ ॥ जनकश्रीवि- जपनृप-प्रभृतिपरिच्छदपरिस्फुरच्छोभं । नगराद्विजयपुरावाद् । राजन्याः परिजनाथ सर्वे ॥ २४ ॥ प्रणिपत्य विनयपूर्व । विज्ञपयन्त्यालीकतकरांजाः ॥ अवधार्यतामतःपर मार्यहितं कार्यपदमखिलम् ॥.२५ ।। तथाहि-त्वत्पूर्वपूर्वजनराधीशप्रतिपा लितप्रबलराज्ये ॥ विजयपुरपत्तने य-ज्जातमिदानीं शृणु त्वं तत् ।।२६॥ तत्राऽस्ति सिंहसारः । पृथिवीपतिशब्दमात्रमुदितमनाः ।। 1 नवं विनयवर, सर्व इति प्रत्यन्तरे

·जपानन्द
केपनि
परिवम्
चतुर्दशः
॥२०॥
सम्पसनप्रसरप्रदः । प्रदर्शितकुमार्गमतिः ॥२७॥ कपटपटुः कटुकर्मा । गतधर्माऽसन्तवाऽश्रयदशर्मा ।। गुरुकर्मा मर्मावि-म-
मर्माधिकगीर्जगज्जूर्मा ॥ २८॥ वैशिष्धन लोकेष्वपि । विपमाक्षः खलु जितोऽक्षहर्यक्षैः ॥ निःशेपान्यायगृहं । केतुः सर्वद्धिवृद्धीनाम्
॥ २९ ॥ त्रिभिविशेषकं ॥ राजन्यायप्रणा । राजन्याः पूर्वजक्रमायाताः ॥ मायातो विश्वसिता. सितास्तथा गुप्तिषु क्षिप्ताः ॥३०॥
विक्षिप्ताः खजनेभ्यः । कष्टदशां प्रापिता विनाप्यागः ॥ उद्वेजिताश्च केचिद् । भोज्यादि त्याजिताश्चैक ।। ३१ ॥ दण्डेशाद्याः
फेचन । पहुधा पहुदण्डिताः पुनस्तेन ॥ इत्यादिभिः प्रकारै दुःखान्यनुभाषिताः शतशः॥३२॥ सहि निहिताऽऽज्ञाऽपि । तैस्तै
दुर्दोपयोपणैस्तेपा । लोमान्धेन गजाश्व-प्रभृति तथाध्याहिपत तेन ॥ ३३ ॥ अन्यच्च-राजनाजन्म त्वत्पूर्वज खिताः प्रजाः
प्रजातमुदः । सप्नेऽप्यनाप्तदुःखाः । प्रारू त्वत्पित्रादिलालिताः किल याः ॥ ३४ ।। प्रजाः प्रजानन्नपि ताः पितामहा-द्याः
सुरुच्याक्षपरिचसेनधि ॥ धिनोति नो किन्तु दुनोति सर्वतः । स सिंहसाः खलु दुष्करैः करैः ॥३५॥ कारावामी-दाण पुञ्छी
रहल 'मोम ५भाग भेट "तलारक्ष घद्धापन मिलनरक पल "लञ्चा चारिका गढ १वाडी १५छन १६आलहण यो
टककुमारादिसुखभक्षिका ॥ श्री आवश्यक प्युक्तं-
गो मरिसु। ३ उदृ 'सूण । पछगलीणं पि अकरा मुणेअव्वा।।तत्तोअतिण "पलाले। भुस : १ कठ्ठद्वार
फरमेव ॥३६॥ "सीउं १२यर जडाए । पलि १३-"वदकरे १५घए अचम्मे अ॥१५चुल्लगकरे १८अ भणिए।
एए अहारसमा फरुप्पत्ती ॥ ३७ ।। इत्यष्टादश कराः ॥ त्वन्मौलराज्यलाभा-छोमान्धः सबलमपि जगवृणवत् ॥ गणयन
मन्यते स हि । मान्पान्यपि सुप्रधानानि ।। ३८॥ यस्य गृहे न हि मन्त्री । मितं वा हितकरः परः कश्चित् ।। स्न्यादराप कम-
॥२०॥

·कुशलः । प्रियंनदः परधीः स्थिरो धीरः ।। ३९ ।। तस्य प्रतिष्ठते न हि । राज्यं न बुलं स्थितिर्न मर्यादा । न धनं न चाय- सिद्धि-न यशो न सुसादि न च सुकृतम् ॥ ४० ॥ प्रधानेभ्यः मधानेभ्यः । सर्वेऽर्थाः सर्वभूभुजां ॥ येन प्रायः प्रसिद्धयन्ति । तत्सग्राह्याणि तानि तैः॥४१॥ न प्रधानविना राज्यं । न च दानैर्विना यशः ॥ न विना च धनेनं । न पुण्येन विना धनम् ।। ४२ ।। प्रधानानाममान्यत्वाद् । दुधिंया तेन दुर्यशः ।। खस्य कोशे कृतं सर्वानुपताप्य निजेतरान् ।। ४३ ॥ राज्यप्राप्तिदिनादेत-द्वास- रामधि तेन ये ॥ दुर्नयाश्चक्रिरे फस्तान् । वक्तुमीष्टे वचस्व्यपि ॥४४॥ यच्च श्रीविजयो राजा । त्वत्पिताऽप्यन्यभूत्फलं । तत्सर्व तन्मुसाद् ज्ञातं । भाषि भूमिपुरन्दरः ।।४५।। जयराजा पितृव्यस्ते । त्वां नः खामिनमापिपत् ॥ नागास्त्वं च तदाऽसाक-मभा- ग्योदयतः प्रभो! ॥४६॥ स त्वद्वन्धुरिहाऽसदुर्देवाऽऽकृष्ट इहाऽऽगतः । त्वपितृव्याऽऽदिदत्तं च । राज्यं प्राप्येत्यचेष्टत ।। ४७॥ वरं निनासोऽरण्यानां । प्रयासच वरं तपः ।। वरं मृतिया तद्राज्य-च्छायेच्छाऽपि न नोंऽशतः ॥४८॥ तस्माचं राजराजेन्द्र दृशौ देहि दयाऽऽस्मिके ॥ प्रसीद सीदतः सम्प्रत्यसान् खान् किमुपेक्षसे ? ॥ १९॥ यशाकीयुदयिः सर्व-गुणरत्नमहानिधिः॥ परोपकारिणामाद्यः । शरण्यः शरणार्थिनाम् ॥ ५० ॥ क्षत्रवतभृतां राज्ञां । पूर्वजः पर्पजस्तथा ॥ भवन् भवान् ध्रुवं धत्ते । धुरि स्यावादिनां स्थितिम् ।। ५१ ॥ पाप्मिनां प्रथमं दुष्टा-न्यायिनामाघमादरात् ।। नृपनामहरं तत्तं । निगृहाण नृपत्रुवम् ॥ ५२ ।। मा लुम्प पौर्वजी कीति ! मा मुञ्च पूर्वजप्रजाः ॥ मूलराज्यं गृहाण त्वं-मनुगृहींघ च प्रजाः ॥ ५३ ।। अथ बन्धौ कृपा कृत्वा । यद्येवं न करिष्यसि ।। उद्वसीभविता देश-स्तत्सर्वः सपुराकरः ॥ ५४॥ राजेन्द्र! भवतश्चित्ते ।

·चतुर्दशः
सर्गः
यदुक्तं प्रतिभासते ॥ पक्षयोरुभयोर्मध्ये । तन्मध्येत्योचितं कुरु ॥ ५५॥ इति श्रुत्वा गिरस्तेषां । स्वपितुश्च पराभवं ॥ स्मृत्वा वि-
भत्य च स्वीय-प्रजानां दुसितां हृदि ।। ५६ ॥ भरतार्द्धपतिः श्रीश्री-जयानन्दनृपोऽनु तं ॥ अभिषेणयितुं वाञ्छन् । सद्यः सेना-
नं प्रति ।। ५७ प्राह प्रयाणपायानि । वादयख खकिङ्करैः ॥ चतुरङ्मचमूचक्र-मक्रमेणाऽपि सज्जय ॥ ५८ ॥ त्रिभिर्विशेषकं ॥
ज्जपमाणसाऽऽत्म-प्रभोरादेशमित्यमुं ।। मुदितेन समासाय । पृतनापतिना द्रुतम् ॥ ५९ ॥ तथा कृते ससैन्यः श्री-श्रीजयान-
न्दभूपतिः । प्रतस्थ प्रति तं सिंह-सारं प्रत्यधिपाथियम् ।। ६० ।। स्वल्पैः प्रयाणैः प्राप्यत-देशमादेशपतिनं ॥ दूतं प्रहित्य प्र-
स्वागो-चितं घेतपतिस्म तम् ॥ ६१ ॥ शतशोऽपि तवाऽन्यायाः । स्वाजन्यात् क्षमया मया ॥ उपेक्षिता इयत्कालं । भ्रातर्ना:-
तःपरं धमे ॥ ६२ ॥ धमेश्वरशिरोमौलि-रित्यावेद्यानतोऽचलत् ।। नीतिं हि नातिकामन्ति । महीयांसो महीभुजः ॥ ६३ ॥
---त्वेन । समतोऽपि समं वजन् ।। महीमहीलयन्नैप । तल्लोकाऽनुपतापनात् ।।६४॥ सदाऽप्युदारचित्तानां । दयाविता-
परोपकारिणां प्रायः। परं किमपि नाऽस्ति यत् ॥ ६५ ॥ स्वदेश इन तद्देशे-ऽप्याऽऽचरंस्तत्प्रजाहितं । त्रिखण्डा-
पि । तत्पुरोपान्तमागमत् ।। ६६ ।। तत्राऽपि सर्वसामग्या-भ्यापतन्तं महावलं ॥ तं नाम्ना सिंहसारं स । त्रासयन्
न्यापरन् क्षणात् ।। ६७ ॥ बलेन सह तं सिंहं । योधयित्वा चिरं बहु ।। महाबलं इवाऽभाक्षीद् । वृक्षं सोऽपि महाबलः ॥६८॥
लीलया च धृतस्तेन । सिंहः श्वेव जरन् जवात् ।। नियम्य निगडय्याऽपि । निजपित्रे समर्पयत् ॥६९॥ तेनाऽपि स्थापितः कारा-
चिति ॥ पीडायनुभयन् दुःसं । सेतत्पापतरोः फलम् ॥ ७० ॥ न पापव्यापजात्पापः । सन्तापात्कोऽपि मनसते ||
M
HEMA
॥२०॥

·पापं हि पृष्ठगं काल-मनन्तमपि 'दुःखदम् ॥ ७१ ॥ ततः संसारिभिर्जी वैः पश्यद्भिः पाप्मनः फलं ॥ तद्भिदे धर्मसारं हि । सङ् ग्राह्यं साग्रहं बुधैः ।। ७२ ॥ तत श्रीश्रीजयानन्दः । पाणौकृतजयेन्दिरः ॥ पौरैरमात्यै राजन्यैः । कृतोत्सवपुरस्सरम् ।। ७३ ॥ प्रविवेश पुरे तस्मिन् । विजयोपपदे पुरे ॥ सममात्मीयता तेन । सोत्कण्ठं सैन्यसङ्गतः ।। ७४ ॥ राजवर्नरैः पौरैः । परैरप्युपदाकरैः ।। गजाऽश्वादिपुर- स्कृत्य । प्रणेमे कृतमङ्गलैः ॥ ७५ ॥ तद्राज्यमान्यसामन्ता-ऽमात्यादीनपरानपि ॥ सर्वसीमालभूपालान् । पौरान् जानपदात् जनान् ।। ७६ ॥ आलापदानमानाद्यै-यथौचित्यं यथानमं ॥ प्रीणयामास राजेन्द्र-थकोरानिव चन्द्रमाः॥ ७७ ॥ प्रणम्य सबै- विज्ञप्तं । दुराप्यं तव दर्शनं । भाग्यानुभावादस्माभिः । सम्प्राप्तं साम्मतं प्रभो ॥ ७८ ॥ तत्ताग्दुःखदौराज्य-ध्यान्तविध्वंसिनि त्वयि ॥ तेजोनिधौ तपत्यत्र । सञ्चऊर्मुदितं चिरात् ॥ ७९ ॥ कालरात्रिरिचतावान् ॥ कालः सर्वभयङ्करः ॥ क्षयं निन्येऽथ पुण्या- हो-दपश्चके त्वयाऽर्कवत् ॥८०॥ तचं चिरं जय स्वामिन् ! । मौलराज्यं कृतार्थय ।। पवित्रयाऽस्मान् पीयूप-वृष्टिदृष्टिप्रदानतः८१ इत्युक्त्या विरतांस्तान् स । व्याहारैरुचिस्ताञ्चितैः ।। प्रमोद्य विससर्जाऽथ । तेऽपि खं खं गृहं ययुः ॥ ८२ ॥ जनैर्जानपदैः सर्वे-स्तत्र प्रतिगृहं महाः ।। देहलीघृतसेकादि-पूर्व प्रीत्या प्रचक्रिरे ॥८॥ राजाऽपि देवपूजादि-प्रस्तावोचितकृत्यकृत् ।। दिनान् गमयते तर । कतिचिल्लोकतुष्टये ॥ ८४ ॥ राज्यस्यान्तःस्थितः सर्वा । तचिन्तां कुरुतेनिशं ॥ पित्रे तत्परिवाराय । परेभ्यश्च जिनोदितम् ॥ ८५ ॥ धर्म सम्यग् समाख्याति । दयादिगुणदीक्षितं ।। दानशीलतपोभाव-भाख दचतुष्टयम् ॥ ८६ ॥ पुण्य- १ नृन् गजेत् 'प्रत्यन्तरे तोचितः प्रत्यन्तरे

·फेयलि
परिणम्
चतुर्दशः
सर्गः
२०२॥
पापफलव्यक्ति-हेतूक्तिमययुक्तिभिः ॥ मुक्ताभिरिख दीप्ताभिः । शुक्तिसम्पुटवभृशम् ॥ ८७॥ त्रिभिविशेपकं ॥ कार्यान्तराणामा-
पात-सन्तापैषप्यनेकशः ।। नैपुण्यात्तत्कृते धर्म । प्रत्यहं वक्ति तत्पुरः ।।८८॥ विविधानपि दृष्टान्तान् । सरसान् सारसद्ग्रहान् ॥
आनिर्धारितदेवादि-तचरितयनिर्णयान् ।। ८९ ॥ धर्मस्थैर्यकरान् श्रोत-सुसकरान् हिताकरान् ॥ उपदिश्योपदिश्यप । नित्यं
तानाईतान् व्यधात् ।। ९० ॥ तेऽपि पुनगिरं सारां । श्रुत्ला तचाऽमृतोमिभिः ॥ सिक्या स्वान् मत्यपद्यन्त । गृहिधर्म यथास्थि-
वम् ॥ ९१ ॥ जैनधर्मरतं कृत्वा । भूजानि जनकं निजं ॥ सोस्थापयत् प्रजानाथ-स्तसिन् राज्ये क्रमाऽऽगते ॥ ९२ ॥ स्थ-
निरेणा-पि तेनाऽथ । नाथताऽपि तपः परं ॥ अनुलध्यतया पुत्र-गिरां तद्राज्यमादृतम् ॥ ९३ ॥ पिताऽपि स ततः कामं ।
गन्तुकाममपि द्रुतं ।। गाढाग्रहाचं राजेन्द्रं । निजात्मजमतिष्ठिपत् ।। ९४ ॥ दिनान् स कविचित्तस्यौ । चित्तं तोपयितुं पितुः॥
तस्य स्थित्या ल्पयात्युच्चैः । प्रजा मुमुदिरे हृदि ।। ९५ ।।
अथ श्रीविजयो राजा । रराजाऽनल्पसम्पदा ॥ राज्यश्रिया प्रजाः सर्वाः । साधर्मे प्रवर्तयन् ॥ १६ ॥ अन्येयुर्विजयो-
वीशः । कारागारान्तरास्थितान् । दययाल्पाऽपराधादीन् । यन्दिनोऽमोचयद् द्रुतम् ॥ ९७ ॥ तथा कालेन कियता । गुप्तिदुःस-
स्थितं पुरा ॥ पिविधियन्धायै-दुःसर्दुःसेदहेतुभिः ॥ ९८ ॥ मुहुर्मुहुः परं दुःस-मनुभाव्य सुदुःसह ॥ प्रातव्यत्वादवध्यं तं ।
सिंहसारं दुराशयम् ॥ ९९ ॥ स्वदु.कर्माणि शोचत । खदेशान्निरवासयत् ॥ तदा तथा च कृत्या स्व-राज्यलीलां तनोत्यलम्
॥१००|| चतुर्भिः कलापकं ॥
। तदा साऽपि तत स्थानान् निर्गस्य भ्रान्तबाचिरम्' इति प्रत्यन्तरे
॥२२॥

·अथ श्रीश्रीजयानन्दः । प्रस्तावे जनकं निजं ॥ विजयोर्वीपति भक्या । वन्दित्वाऽपृच्छय चाऽऽदरात् ॥ १ ॥ प्रणामा- दिमिरम्पर्य । स्वप्रसूप्रमृतीनपि ॥ परान् गिरा दृशा चान्यान् । काश्विद्वात्सल्यतोऽपि च ॥ २॥ राज्यमान्यानमात्यादीन् । पृद्धान् पौरान् परानपि । प्रजा जानपदीः सर्वा-वाभिनन्द्य हितोक्तिभिः ॥ ३ ॥ तैः सर्वैवान्तरप्रीति-भच्युल्लासपुरस्सरं ।। भृशानुगम्यमानः स्व-जन्मभूमिपुरात्ततः ॥ ४ ॥ सार्द्ध द्वात्रिंशदर्द्धक्ष्मा-भृत्सहर्बलान्वितैः॥ नभश्चरनराधीशै-रसंख्यैस्तत्क्षणा- ऽऽगतः ॥ ५ ॥ चतुरङ्गचमूचक्र-चतुरः स्वैः स्वपार्श्वगः ॥ अन्वीयमानः सानन्दं । प्रास्थित स्वपुरं प्रति ॥ ६॥ पड्भिः कुलकं ॥ अन्यः कोऽपि पृथिव्या न । नः प्रभोर्यस्तुला भजेत् ॥ इतीन घोपयद्भिस्त-द्वाद्यैः सङ्ख्यातिगैः समम् ॥ ७ ॥क्ष्माकुक्षिम्भ- रिमिभूरि-निषों पैः पूरयन् दिशः ॥ त्रासयन् शत्रुघृन्दानि । मित्राण्याश्वासयन्निव ।। ८ ॥ प्रयाणानि प्रयच्छन् सन् । का-प्यरण्ये सरिसटे ॥ भुक्याद्यर्थ भुवामीशः । स्कन्धावार न्यवेशयत् ॥ ९॥ त्रिभिर्विशेपकं ॥ देवार्चाद्यखिलं कृत्वा । कारयित्वा च तत्र सः ।। व्यावयचतस्तात-राज्यमान्यान् बलादपि ॥१०॥ उद्वसं वासयन सैन्यैः । स्वैरशून्यं च शून्ययन् ॥ ततः स्वल्पैः प्रयाणैः स । माप लक्ष्मीपुर पुरम् ॥११॥ महद्भिरुत्सर्मध्ये । राज्यं प्राप्तः प्रभु वा ॥ स सम्राट् पालयन राज्यं । भोगान् भुङ्क्ते यथा- सुरवम् ॥१२॥ नत्या नरेश्वरं सरे । भूचराश्च नभश्वराः ॥ सैनिकाश्च यथा स्वस्वाऽऽवासं गत्वाऽभजन सुरवम् ॥ १३ ॥ असिन् मशासति भुवं भुवनैकवीरे। नीरेऽपि नाऽम्युचरजीनहरोऽस्ति कश्चित् ।। प्रीतिं दधुः स्थलचराः खचराशा सवे--ऽप्यन्योन्यमुज्झि तपरोत्थमयाऽतिरेकाः ॥ १४ ॥ नाऽकालजन्ममरणे न क्षणे रणे वा । काचित्कथाऽपि वितथाऽपि कदापि चाऽऽसीत् ।। ग्रामे पुरे १ मन प्रभो काऽपि भुवि प्रतिमल समोऽपि वा प्रत्यन्तरे

·देखि
परिषम्
चतुर्दशः
मर्ग
जनपदेऽन्यपदेऽपि यत्र । तत्राऽऽश्रमप्रभृतिनि पति सर्वलोकम् ॥ १५ ॥ करः प्रचण्डः करीणां रणेपु । निरीक्ष्यते नाव नृणां
गणेषु ॥ दण्डस्तु दाण्डाजनिकादिशब्द-व्युत्पत्तिहेतोः परमार्थतो न ॥१६॥ सदूपणलं हिमवालुकौथे । सरोगताऽप्यम्बुरुहादिकौघे ।।
सकण्टकत्वं च मृणालनाले । यब्यूलमुख्येषु न यत्र लोके ॥ १७ ॥ कौटिल्यवृत्तिस्तटिनीप्रवाहाऽऽदिप्वेव कोदण्डकुलेषु चात्तिः
॥ फलभृत्वं सकले कलाभृद्-विम्वेऽपि नो यत्र कदापि लोके ॥१८॥ तथा गावो महिष्यश्च । घटायधिकदुग्धदाः ॥ वसुन्धरा
घान्यतृणैः । स्थाने स्थानेऽतिपूरिताः ॥ १९ ।। अम्भोधरा यथाकामं । पृथिव्यां पृथुवपिणः ॥ पड पादपाश्चाऽपि । सदा पुष्पफ-
लताः ॥ २० ॥ रत्नखाद्याकराश्च शतशोऽपि गिरौ गिरौ ।। भूम्यां च प्रादुरासन् द्राक् ! तद्भाग्याहत्तदर्शनाः ॥ २१ ॥ निध-
यथाऽपि सुप्रापाः । प्रजानां च पुरातनः ।। नार्यः सुशीलाः सुगुणाः । मुसानि च पदे पदे ॥२२॥ न द्यूत-मद्य-वेश्यान्य-स्त्री-
चौर्यमृगयामिषैः । व्यसनैनव सम्बन्धः । केपाश्चित्किञ्चिदीक्ष्यते ॥२३ ।। न भयं स्वाऽन्यचक्राणां । नोपसर्गभयं तथा ॥ नाs-
तिवृष्टरवृष्टी । कलेचा डमरस्य च ॥२४॥ न दंशमशकादीनां । शलमोन्दिरसंहतेः । भयं स्वप्नेऽपि नैवाऽऽसी-दसीमनृपभाग्यतः
॥ २५ ।। तिसृभिः शक्तिभिायै-रुपायौविविधैरपि । बलैः प्रधानमन्व्यायै-राष्ट्रः कोशादिकैरपि ॥ २६ ।। सम्पूर्ण सर्वतः सर्व ।
राज्यं दीप्त्यादिभिर्गुणैः ॥ दिव्यद्धिः पालयत्येप । यथा श्रीभरतेश्वरः ॥ २७ ॥ युग्मं ।
अथ श्रीविजयः पृथ्वी-पतिर्लक्षाऽपिकाः समाः । समाचरंचतुर्भेदं । सुकृतं सुकृतज्ञहृत् ॥ २८ ॥ सर्वतो धर्मसाम्राज्यं ।
पोपयंस्तोपयन् प्रजाः ॥ अजातशनुस्तद्राज्यं । निःस्पृहोऽपि ह्यपालयत् ॥ २९ ॥ युग्मं । प्रजासु वत्सलः सर्वाः । स्वप्रजाः स
सुसाकरोत् ॥ जीर्णोद्धारादिभिः पुण्यैः । स्ववित्तं च कृतार्थयन् ॥ ३० ॥ स्वपुत्र श्रीजयानन्द-नरेन्द्रस्याप्यनुज्ञया ॥ तस्याऽनुजं
॥२३॥

·निजे राज्ये ऽतिष्ठपत् स शुभे दिने ॥ ३१ ॥ सोत्सवं सर्वसामन्ताऽ-मात्याऽद्येकान्तसम्मतं ॥ गुणैरनुत्तरं धीरं । गम्भीरं योग्य- मुत्तमम् ॥ ३२ ॥ महातेजस्विनामायं । माधद्धर्मगुणं स्थिरं । प्रजाहितं विनीतं च । शतानन्दाह्वयं सुतम् ॥ ३३ ॥ नियोज्य राज्यभारेऽस्मिन् । निश्चिन्तो धर्मनिथलः । स्वान् स्वप्रजाथ प्रज्ञाप्याऽ-नुज्ञाप्य च महोत्सवैः ॥ ३४ ॥ स्वपुनभूपप्रथितैः । पथि तैः सह सङ्गतैः ॥ निःसङ्गताऽथिनकाणिनामर्थितप्रदायिभिः ।। ३५ ॥ योग्यः परिवृतः प्रौढ-मारूढः सुखवाहनं ।। गीतसङ्गीत- वादिन-नादरामोदयन् महीम् ॥ ३६ ॥ पुराऽन्तः सञ्चरन् सर्वाः । मजा ग्भिः प्रमोदयन् ॥ प्रभावयन् जिनमतं । नमतः परि- तोपयन् ॥ ३७॥ भाग्यात्तत्कालसम्प्राप्ताऽऽगमसागरसद्गुरोः ॥ समीपे समुपेत्याऽऽशु । स तपस्यामुपात्तवान् ॥ ३८ ॥ जज्ञे विजयराजपि-पिताऽन्तरशात्रयः ॥ न्यक्षशिक्षाद्वयीदक्षः । क्रमात् श्रीगुरुसेवया ॥ ३९ ॥ अधीताऽशेपसिद्धान्त-स्तत्वज्ञः सत्व- वान्मुनिः ॥ जितेन्द्रियः प्रशान्तश्च । निपुणो विनयी नयी ॥ ४० ॥ अनगारगुणैरश्य-स्तप.कर्मणि कर्मठः ॥ कर्माऽटकजयायो- यो । व्यहरद्गुरुभिः समम् ॥ ४१ ॥ पितृदीक्षाक्षणोत्पन्न-खेदहर्पद्वयस्ततः ॥ वन्दित्वा पितृराजर्पि-प्रभृतीनखिलान्मुनीन् ४२॥ प्रत्यावृत्य गृहं प्राप्तः । ससैन्यः सपरिच्छदः ॥ श्रीशतानन्दभूपोर्ह-धर्ममाराधयत्यलम् ॥४३॥ दिनान् कतिपयान् राज्ये । निजे स्थित्वा स पार्थिवः ।। धीमान् विनीतः स्निग्धश्च । भक्त्या खाग्रजभूभुजम् ॥ ४४ ॥ श्रीजयानन्दनामानं । सेनितुं स्पृहयन्मुदा ॥ निक्षिप्य राज्यचिन्तादि । खप्रत्ययिकमन्त्रिषु ॥ ४५ ॥ सारसैन्यः प्रतस्थे स । पुरं लक्ष्मीपुरं प्रति ॥ मापदल्पैः प्रयाणैश्च । तं सम्राजं ननाम च ॥ ४६ ।। नरेन्द्रचक्राी स । स्वाऽनुजं भक्तिवर्जिन बहुभिर्मानसन्मानैः । सत्कारैश्वाप्यपिप्रिणत् ।। ४७ ॥ श्री शवानन्दभूपाल-प्रमुखैनिजवान्धवैः ॥ परःसहस्रैरपैर-भूचरै. खेचरैर्नृपैः ॥ ४८ ॥ विश्वैर्विश्वम्भराधीशैः । शिरोभिः कुसुमैरिव ॥

·फेवलि
चरित्रम्
चतुर्दशः
मर्ग.
॥२०३॥
जनपदेऽन्यपदेऽपि यत्र । तबाऽऽश्रमप्रभृतिनि प्रति सर्वलोकम् ॥ १५ ॥ करः प्रचण्डः करीणां रणेषु । निरीक्ष्यते नात्र नृणां
गणेषु ।। दण्डस्तु दाण्डाजनिकादिशब्द-व्युत्पत्तिहेतोः परमार्थतो न ॥१६॥ सह्मणत्वं हिमवालुकौघे। सरोगताऽप्यम्पुरुहादिकाँधे ।।
सकण्टकत्वं च मृणालनाले । बब्यूलमुख्येषु न यत्र लोके ॥ १७ ॥ कौटिल्यवृत्तिस्तटिनीप्रवाहाऽऽदिप्येव कोदण्डकुलेषु चाचिः
।। कलङ्कमृत्त्वं सकले कलाभृद्-विम्बेऽपि नो यत्र कदाऽपि लोके ॥१८॥ तथा गावो महिष्यथ । घटायधिकदुग्धदाः ॥ वसुन्धरा
धान्यतृणैः । स्थाने स्थानेऽतिपूरिताः ॥ १९ ॥ अम्भोधरा यथाकामं । पृथिव्या पृथुवर्पिणः ॥ पड पादपायाऽपि । सदा पुष्पफ-
लैर्भूताः ॥ २० ॥ रत्नवर्णाधाकराश्च शतशोऽपि गिरौ गिरी | भूम्यां च प्रादुरासन् द्राक् । तद्भाग्याद्दत्तदर्शनाः ॥ २१ ॥ निध-
यश्चापि सुप्रापाः । प्रजानां च पुरातनाः ॥ नार्यः सुशीला: सुगुणाः । मुसानि च पदे पदे ॥२२॥ न द्यूत-मद्य-वैश्यान्य-
चौर्यमृगयामिपैः ॥ व्यसनैर्नेव सम्बन्धः । केपाश्चित्किञ्चिदीक्ष्यते ॥ २३ ।। न भयं स्वाऽन्यचक्राणां । नोपसर्गभयं तथा ॥ नाs.
तिवृष्टेरवृष्टेवा । कलेा डमरस्य च ॥२४॥ न दंशमशकादीनां । शलभोन्दिरसंहतेः । भयं स्वप्नेऽपि नैवाऽऽसी-दसीमनृपभाग्यतः
॥ २५ ॥ तिसृभिः शक्तिभियायै-रुपायविविधैरपि ॥ बलैः प्रधानमन्त्र्यायै-राष्ट्र: कोशादिकैरपि ॥ २६ ॥ सम्पूर्ण सर्वतः सर्व ।
राज्यं दीप्त्यादिभिर्गुणैः ॥ दिव्यद्धिः पालयत्येप । यथा श्रीभरतेश्वरः ॥ २७ ॥ युग्मं ।
अथ श्रीविजयः पृथ्वी-पतिर्लक्षाऽपिकाः समाः ॥ समाचरंथतुर्भेदं । सुकृतं सुकृतज्ञहृत् ॥ २८ ॥ सर्वतो धर्मसाम्राज्यं ।
पोपयंस्तोपयन् 'प्रजाः ॥ अजातशास्तद्राज्यं । निःस्पृहोऽपि ह्यपालयत् ॥ २९ ॥ युग्मं ॥ प्रजासु वत्सलः सर्वाः । स्वप्रजाः स
सुखाकरोत् ।। जीर्णोद्धारादिभिः पुण्यैः । स्ववित्वं च कृतार्थयन् ॥ ३० ॥ स्वपुत्रश्रीजयानन्द-नरेन्द्रस्याप्यनुशया ॥ तस्याऽनुलं
॥२३॥

·निजे राज्ये-ऽतिष्ठपत् स शुभे दिने ।। ३१ ॥ सोत्सवं सर्वसामन्ताऽमात्याऽद्येकान्तसम्मतं ॥ गुणैरनुत्तरं धीरं । गम्भीरं योग्य- मुत्तमम् ॥ ३२ ॥ महातेजखिनामायं । मायद्धर्मगुणं स्थिरं । प्रजाहितं विनीतं च । शतानन्दाह्वयं सुतम् ॥ ३३ ॥ नियोज्य राज्यभारेऽसिन् । निश्चिन्तो धर्मनिश्चलः ।। स्वान् स्वप्रजाश्च प्रज्ञाप्या:-नुज्ञाप्य च महोत्सवैः ॥ ३४ ॥ स्वपुत्रभूपप्रथितैः । पथि तः सह सङ्गतैः ॥ निःसनताधिनकार्थिनामर्थितप्रदायिभिः ॥ ३५ ॥ योग्यैः परिवृतः प्रौढ-मारूढः सुखवाहनं ॥ गीतसङ्गीत- वादिव-नादैरामोदयन् महीम् ॥ ३६ ॥ पुराऽन्तः सञ्चरन् सर्वाः । मजा दृग्भिः प्रमोदयन् ॥ प्रभावयन् जिनमतं । नमतः परि- तोपयन् ॥ ३७॥ भाग्यात्तत्कालसम्प्राप्ताऽऽगमसागरसद्गुरोः ॥ समीपे समुपेत्याऽऽशु । स तपस्यामुपात्तवान् ॥ ३८॥ जज्ञे विजयराजपि-पिताऽन्तरशात्रवः ॥ न्यक्षशिक्षाद्वयीदधः । क्रमात् श्रीगुरुसेवया ॥ ३९॥ अधीताऽशेषसिद्धान्त-स्तचज्ञः सत्व- वान्मुनिः ॥ जितेन्द्रियः प्रशान्तश्च । निपुणो विनयी नयी ।। ४० ।। अनगारगुणैरप्रय-स्तपःकर्मणि कर्मठः ॥ कर्माऽष्टकजयायो- या । व्यहरद्गुरुभिः समम् ॥ ४१ ॥ पितृदीक्षाक्षणोत्पन्न-खेदहर्षद्वयस्ततः ।। वन्दित्वा पितराजर्षि-प्रभृतीनखिलान्मुनीन् ४२। प्रत्यापृत्य गृहं प्राप्तः । ससैन्यः सपरिच्छदः ॥ श्रीशतानन्दभूपोऽहं-द्धर्ममाराधयत्यलम् ॥४३॥ दिनान् कतिपयान् राज्ये । निजे स्थित्वा स पार्थिवः ।। धीमान् विनीतः स्निग्धश्च । भक्त्या खाग्रजभूभुजम् ॥ ४४ ॥ श्रीजयानन्दनामानं । सेवितुं स्पृहयन्मुदा ॥ निक्षिप्य राज्यचिन्तादि । खप्रत्ययिकमन्त्रिपु ॥ ४५ ॥ सारसैन्यः प्रतस्थे स । पुरं लक्ष्मीपुरं प्रति ॥ मापदल्पैः प्रयाणैश्च । तं सम्राजं ननाम च ॥ ४६ ॥ नरेन्द्रचक्रवर्ती स । स्वाऽनुजं भक्तिवर्त्तिनं बहुभिर्मानसन्मानैः । सत्कारैश्वाप्यपिनिणत् ॥ ४७ ।। श्री शतानन्दभूपाल-प्रमुखैर्निजवान्धवैः ॥ परःसहस्रैरपरै-भूचरैः खेचरैर्नृपैः ।। ४८॥ विश्वैर्विश्वम्भराधीशैः । शिरोभिः कुसुमैरिव ॥

·जयानन्द केवलि चरित्रम् चतुर्दशः सर्गः ર૦ पूज्यमानक्रमाम्भोजः । स सम्राट् जयति क्षितौ ॥ १९ ॥ राजाधिराजः श्रीमान् श्री-जयानन्दोऽन्यदा मुदा ॥ यान् राजपाटिकायां श्री-शतानन्दादिभिः समम् ॥ ५० ॥ पुराना हिर्ययौ याव तापदन्याऽध्वना जनान् ॥ दृष्ट्वैकतः परोलक्षान् । यातो विसितमानसः ॥ ५१ ॥ तेभ्यश्चाऽऽकार्य कमपि ।'जन निजपदातिना ।। अपृच्छद्भद्र! होतेपा । कुतः पुंसा गमाऽऽगमौ ॥ ५२ ॥ नत्वाऽख्यत्तं नृपं सोऽपि । पूर्वोद्याने मनोरमे ।। जय- नामा समायातो राजर्पिस्तापसाऽग्रणीः ॥ ५३ ॥ सुदुस्तपं च पञ्चाऽमि-तपस्ता स तप्यते ॥ शमी दमी यमी चेति । तं नन्तुं यान्त्यमी जनाः ॥ ५४ ॥ तेषु भावपरा ह्येनं । पूजोपस्करभृत्कराः ॥ तन गत्वाचंयन्त्येके । विवेकेन पुरस्कृताः ॥५५॥ स्वर्णा ऽऽदिकुसुभाऽऽन्ये । वस्रायैरपरे पुनः ॥ अङ्गसंवाहनाद्यैश्च । केचित्सकुते मुदा ॥५६॥ युग्मं । परमेप निरीहाणा मवधिस्तपसां निधिः ॥ न हि तुप्यति सत्कार-र्न च रुष्यति तैर्विना ।। ५७ ॥ तथा चाऽस्य निरीहस्य । शनौ मिने तृणे स्त्रिया ।। मणौ मृदि तुल्यान्तः-करणस्य महात्मनः ॥ ५८ ॥ दुरन्तदु रातोदीर्ण-दुःसधान्तविवस्वतः ॥ स्वतः पुण्यभराद्विधं-भराचिन्यकारिणः ॥ ५९ ॥ निर्नित्यस्नाननिर्मातु-र्जटामुकुटधारिणः ॥ त्वग्वासासि वसानस्य । कन्दमूलफलाशिनः ॥ ६० ॥ मृगचर्मभृतः सन्ध्या विधि नित्य विधायिन ॥ त्यक्तनिद्रस्य भद्रस्य। सुखं देहे-प्यनिच्छत ॥६१॥ वनवासकृतः सर्व-शास्त्रा भ्यासवतः सदा ॥ लेशेनाऽपि गुणान् वक्तुं । कः शक्तः पटुझागपि ॥ ६२ ॥ पञ्चभिः कुलकं ॥ तदस्य भक्तितो भद्रं । भवन्ति भयभीरवः । अतः पुरान्तरा- देते। यान्त्याऽयान्ति च पूर्जनाः ॥ ६३ ॥ नहिरे याहिरा परान्' इति प्रत्यन्तर २ ते कऽपि पश्य ॥२०४॥ म प्रत्यन्तर ·धराधिराजधुर्यः श्री-जयानन्दः सुदर्शनः ॥ तत् श्रुत्वाऽचिन्तयचित्ते । विचित्रेयं भवस्थिति ॥ ६४ ॥ तथाह्यहो! दुरु- च्छेद-मज्ञानं प्राणिना ध्रुवं ॥ अनन्तवदनन्तं तत् । सुघनं च घनाऽभवत् ।। ६५ ।। महाभयप्रदं काल-रानिरूपमिवागिना ॥ सर्वसौख्यहरं मूर्त । पाप व्यापद्विपाकभूः ॥ ६६ ।। सर्वसन्मार्गवृत्तीनामावृत्तेः कारणं परं ॥ निदानं दुर्दशाना हि । तिर्यग्नरक- वर्तिनाम् ।। ६७ ॥ प्रसव. सर्वदुःखाना । सर्वाधाक्दलीगृहं ॥ आद्यः कन्दः समग्राणा । मिथ्यात्वाऽतत्ववीरुधाम् ॥ ६८ ॥ क- पायविपयाऽशेपो-ल्लासकूलङ्कपागिरिः ॥ सर्वकर्माग्रणीः पाट-चरः पटुसुसंविदाम् ।। ६९ ॥ यत् सूत्रयति वैचित्र्यं । भवनाटकगो- चर ॥ चेतनोऽपि पत्कल्पः । सुचिरं जायते ततः ॥ ७० ॥ पञ्चेन्द्रियाणा व्यापारे-ऽप्यपारेऽपि न पारयेत् । सम्यग् निर्वेदितुं जीरः । किश्चियेन च्युताऽक्षवत् ॥ ७१ ॥ तदज्ञानमिद साक्षा-दबाधनमसंवरं । प्राणिना तत्वदृन्ह । दूरापास्यतमं सताम् ।७२ तदनेन हृतज्ञान । पितृव्यः स्तव्यधीरपि ।। कथं ही भ्राम्यते हीन-नेत्रवन्मार्गमन्तरा ।। ७३ ।। तन्मया मत्पितृव्योऽयं । विधेयः खात्युदर्शनः ॥ ज्ञानामृताञ्जनस्याऽशु प्रयोगादाताहरात् ।।७४ । स्वचित्तान्तर्विचिन्त्येति । श्रीजयानन्दभूधनः । स्वपितृ- व्यप्रयोधाय । तत्कालोत्पन्नधीः मुधीः ॥ ७५ ॥ महाविद्यादिसान्निध्या ध्यासिताऽतिशयोदधिः । तदुपायं स पप्रच्छ । स्मृत्वा प्रज्ञप्तिदेवताम् ॥७६।। विद्यादेव्यपि सा साक्षा-द्भूता तं भूपमुत्तमं ।। प्रत्याचचक्ष न्यक्षेण । तदोधोपायमायतौ ॥७७॥ तथाहि- संप तापसराजर्पि-यंत्र पञ्चाग्निसाधनं ॥ विधत्ते तत्र पूर्वस्या । ज्योतिःस्थाने महत्तमे ॥ ७८ ॥ शुष्फातिशुपिरस्थूल-प्रल. म्यपृथुदारुणि ।। भुजगो भुजगीयुक्तो । दारुणाऽभोगभोगभृत् ।। ७९ ॥ युग्मं । दक्षिणस्या पुनस्तन । विनस्यन् सरटः सन्द ।। हदिन्धनमध्येऽस्ति । ज्वालामालातपाऽऽकुलः ॥ ८०॥ पश्चिमाया दिशि पुन-रग्निस्थाने ज्वलन्त्यलं ॥ तापाकुलत्तयात्यन्तं ।

·जयानन्द
केवलि
चरित्रम्
चतुर्दशः
सर्गः
२०५॥
वरला उपदेहिकाः ॥ ८१ ॥ उत्तरयां वृहद्भानु-स्थाने पुनरनर्गलाः ॥ काठान्तः सन्ति मण्डूक्यः । प्रायस्तापार्दिता मृताः।८२।
इत्येतान् देहिनः पञ्चेन्द्रियानग्निभयद्रुतान् रएधान् द्विधा विधायान्त-दर्शयित्वाऽऽशु तं तदा ।। ८३॥ मृतिभिर्दयाधर्म।
प्ररूप्य प्रतिपाद्य च ॥ पितृव्यं तापसेन्द्रं तं । नरेन्द्र प्रतिवोधयः ॥ ८४ ॥ युग्मं । इत्युक्त्या सा तिरोधातं । पितृव्यं वाधिताऽ-
घतः ॥ जिनप्रवचने नेतु-मनाश्च नरनायकः ।। ८५ ॥ त्यच्या तं मार्गमादाय । परं परमतत्त्वधीः ॥ धीरः स प्राप्तवांस्तत्र । रे
कृत्वाऽसिलान् जनान् ॥८६॥ निजं पितृव्यं निजगाद सादरं । दरं परित्यज्य नमन् मनाग मुनि ॥ धर्मस्वरूपं श्रृणु रूपवद्दया ।
सम्यग् समग्रैव हि धर्मजीवितम् ।। ८७ ।। सर्वत्र सर्वेष्वपि दर्शनेषु । पुरस्कृता सैव पुरा पुराणैः ॥ सर्वस्य धर्मस्य रहस्यभूता ।
प्रभूतसम्पत्सुखसिद्धिहेतुः ॥८८॥ विधीयते सा यदि तात कल्पै-गुणैकतल्पैः सुकृतार्थशिल्पैः ॥ विना विकल्पैः स्फुटफल्गुजल्पै-
स्तपस्तदा स्यात्सफलं समग्रम् ।। ८९ ॥ तदुक्तं
ददातु दानं विदधातु मौनं । वेदादिकं वापि विदाकरोतु ॥ देवादिकं ध्यायतु सन्ततं वा । न चेद्दया नि-
प्फलमेव सर्वम् ।। ९० ॥ न सा दीक्षा न सा भिक्षा । न तद्दानं न तत्तपः ॥ न तयानं न तन्मौनं । दया
पत्र न विद्यते ॥९१॥ इत्यादि॥ धर्म सर्व दयामूल-मेव बुध्यस्व बुद्धिमन् ! ॥तात! नाऽतःपरं श्रेयः-सुखसर्वस्वसाधनम्।।९२॥
दयाऽभ्युदयते यस्य । देहिनो हृदयोदरे ।। दरेण सप्तभेदेनाऽ-प्येप नैवाऽभिभूयते ।। ९३ ॥ दया च सर्वजीवाना-मजीवानां च
सर्वथा ॥ स्वरूपस्य परिज्ञाने । पालने च स्फुटीभवेत् ॥ ९४ ॥ तदुक्तं-
१ कीटविशेषा.
२ काष्टानि
॥२०५॥

·, जो जीवेवि विआणाइ । अजीवेधि वियाणाइ ॥ जीवाजीवे विआणतो । सो हु नाहिद संजमम् ॥१५॥ जीताजीनस्वरूप च । सम्यग् न ज्ञायतेऽथ यैः ॥ सूक्ष्मत्वाऽऽहततत्वादेः । कथ तैः पाल्यते दया ॥ ९६ ॥ तथोक्तं- जो जीवेवि न याणेइ । अजीवेवि न याणइ ।। जीवाजीवे अयाणन्तो। कहं सो नाहिइ संजमम् ।।९७॥ 'नारिइत्ति ज्ञास्यतीत्यर्थः सम्यग् जिनागमाऽभ्यास । तथा तदुपदेशकान् ॥ सद्गुरूंश्च विना नैव । दयाशोऽप्यवगम्यते ॥ ९८ ॥ निध्यौपधीमणी- खन्यो । यद्यप्युव्यां पदे पदे ॥ तद्देशक सिद्धनरं । विनाऽऽप्यन्ते न कैरपि ।। ९९ ॥ दयामूलस्य धर्मस्याऽ-हंदागमगुरून् विना प्रायश्चिन्त्यैवमप्राप्तिः । सतामप्यल्पकर्मणाम् ।।१००॥दयाप्रकाशकं सम्यक् । शास्त्रमाप्तोदितं हि यत् ॥ तचाहन्मते एवाप्यं । सद्भि- र्नान्यमतेष्वपि ॥१॥ तचाऽऽधेय विनाधार । न तिष्ठति ततो गुरुः ॥ योगोत्कृष्टश्रुताधार-तया क्रियादिभाग् ध्रुवम् ॥ २ ॥ जिनप्रवचनात् सारं । पर नाऽस्ति जगत्त्रये । देवत्रिकं च ज्ञानादि-त्रिक चाऽव नाऽन्यतः ।। ३ ।। भावादेव हि देवादि- त्रिक्स्याऽऽज्ञात्रिकस्ख था । लामे हि लभते जीवः । केवलज्ञानसम्पदम् ॥ ४ ॥ दयात्मकं दयासारं । दयामार्गप्रकाशकं ।। तदेव योगरूप हि । तत्त्वज्ञैश प्रकाश्यते ॥ ५॥ न मौण्ड्येन न मौनेन । न नाग्न्येन न वल्कलैः ॥ न जटाभिन भस्माई-नोंऽग्निहो- त्रादिभिः परैः ॥ ६ ॥ कन्दमूलफलाहारै-र्न च नानशनैरपि । न मृगायजिनैश्चण्डैः । पासण्डैरपि नाऽपरः ॥७॥ पञ्चाऽमिन- १ यो जीवान् विजानाति अजीवानपि विजानाति । जीवाऽजीवान् विजानन् स खलु ज्ञास्यति सयमम् ।। २ या जीवानपि न पानाति अजीवानपि न जानाति । जीवाऽजीवान् अजानन्, कथं स ज्ञास्यति सयमम् ? ३ घ स्नान

·चतुर्दशः
सर्गः
परिपम्
मुसः पट-च चान्द्रायणादिभिः ॥ तपोभिश्च न च ध्यानन जपैनियमैर्न चा ।। ८॥न वेदैनागमै ज्यादिभिर्देवार्चनै च ॥
नावापनाऽऽदिभिः प्लेश-नकादश्यादिभितः ॥९॥ नाऽत्युत्कटाभिर्विद्याभि-न भूमिशयनादिभिः ।। न सांन्यासिकभावेन ।
श्रमणत्वन नाऽपि च ॥१०॥ बौद्धादिदीक्षया नैर । भिक्षया नाऽपि नाऽऽसनैः ॥ स्वस्य प्रसाध्यते सिद्धि-रेका सम्यग्दयां विना
॥११॥ पद्मिः पुलकं ।। वदुक्तं परसमयेऽपि-
दयामरानदीतीरे । सर्वे धर्मास्तृणाकुराः ॥ तस्यां शोपमुपेतायां । कियन्नन्दन्ति ते भुवि?॥ १२ ॥
तस्मानात! समीचीना । दयपैकन पाल्यतां ॥ न पश्चाऽमितपस्याऽस्मिन् । दयालेशोऽपि दृश्यते ॥ १३ ॥ तथाहि
प्रथमे ज्योतिः-स्थाने वृहति दारुणि ॥ अन्तः फणी ज्वलन्नस्ति । तात! तं प्राग् निरूपय ॥ १४ ॥ द्वितीयादिप्वपि
पग्नि-स्थानेषु ममतः स्थितान् ॥ काठान्त स्थान् सरटौप-देहिकौघांच मण्डूकीः ॥ १५ ॥ दर्शयित्वा क्रमेणैता-ननितापाऽतिदुः-
खितान् ॥ सोऽगिपीडाऽऽस्पदं हिंसां । तपस्यस्मिन्नसाधयत् ।। १६ ॥ पृथ्वीजलाऽग्निवायूनां । बीजादीनामपि स्फुटं ॥ प्रसाध्य
हेतुदृष्टान्त-युक्यागमः सजीवताम् ॥ १७ ॥ तद्धिसाऽप्यत्र जायेत । वात हिंसा हिता न सा ॥ भवादृशानां पूज्यानां । तचाऽ-
वचपिवेचिनाम् ।। १८ ॥
इत्यादिकं वचः श्रीधी-जयानन्दमहीपतेः ॥ श्रुत्वा तापसराजपिः । श्रीजयः प्रत्ययुध्यत ॥१९॥ आदेयं हि वचः प्रायो ।
महवा न हि निष्फलं | मुंघाजीमूतधाराः किं । कदापि कापि निष्फलाः ॥२०॥ तद्राि शुद्धधर्मद्रु-मूलं सम्यक्त्वमादित ।।
मारिता हा प्रत्यन्तरे
॥२०६॥

·आदितः स भवोद्वेग-भाग्जयस्तापसाऽग्रणीः ॥ २१ ॥ निःस्पृहत्वाच सत्वाऽऽन्य-स्तत्कालं कलयन् स्पृहां ॥ यतित्वं प्रतिपतुं द्राक् । तपस्यां तापसीं त्यजन् ॥२२॥ यावता श्रीजयानन्द-नरेन्द्र प्रति जल्पति ।। श्रीगुर्वागमनं कश्चित्तावत्तत्र न्यवेदयत् ॥२३॥ ॥ त्रिभिर्विशेषकं ।। कस्मिन् स्थाने गुरुः कोऽय-मिति राज्ञोदिते पुनः ॥ जगौ सगौरवं सोऽपि । धराधीशाऽवधारय ॥ २४ ॥ पुरस्पतस्य पूर्वस्या-मुद्याने चम्पकाभिधे । नाम्नाऽर्थेन च विख्यातः । सूरिरागमसागरः ॥२५॥ मुनिपञ्चशतीसार-परिवार- स्तपोनिधिः ॥ समागमत्समं तेन । राजर्षिविजयोऽपि च ॥ २६ ॥ युग्मं ॥ इति तद्वचसा तुष्टः । श्रीजयानन्दभूविभुः ।। पारि- तोपिकदानेन । द्राक् सन्तोष्प विशिष्य तम् ॥ २७ ॥ पुरान्तः सर्वतः सर्व-जनांश्च प्रत्यजिज्ञपत् ।। स्वान्तःपुरपुरन्ध्यादीन् । श्रीगुर्वागमनं मुदा ॥ २८ ।। पुरस्कृत्य पितृव्यं स्वं । प्रबुद्ध जयतापसं ॥ ततः स्थानात्सहायाते-तरैः सर्वैः समन्वितः ॥ २९ ॥ समग्रवलसर्वर्द्धि-शोभाभरविभासुरः ॥ सुरराज इवोवीन्द्रः । स तद्वनमभूपयत् ॥ ३० ॥ दूरादपि गुरुस्थाने-विधिना दत्तपन्दनः ।। पञ्चाऽभिगमभेदायं । सर्व सत्यापयन्मुदा ।। ३१ ।। दत्वा प्रदक्षिणास्तित्र-स्तमस्ताघमवन्दत ॥ श्रीगुरुं तत्परीवार-मुनींश्च विज- याऽदिकान् ॥ ३२ ॥ स्तुतिं कृत्वा भवापार-पापपारप्रदायिनी ॥ पृथ्वीन्द्रोऽथ यथास्थान-मुपाविशदपाशनः ॥ ३३ ॥ सपि- तुज्यं तमुर्वीश-वासवं सपरिच्छदं ॥ धर्मलाभाशिषा सूरि-विधिनानन्दयद् हृदि ॥ ३४ ॥ स्वदेशनागवां सारैः । सुधासारैः पुरः- स्थितान् ॥ दूनिवोन्निद्रयामास । सोद्भवत्पुण्यपल्लवैः ।। ३५ ।। तत्र तद्देशनां कान्तां । शान्तां सर्वरसान्वितां ।। हृदाऽऽलिप महानन्द-सुखं नाऽऽलम्भि कैर्नृभिः ॥३६॥ श्रुत्वा तद्देशनां भव्याः। प्रबुद्धा बहवो बहु ।। तत्र केऽपि ससम्यक्त्व-व्रतान्याददिरे मुदा ।। ३७ ।। महाव्रतानि केचिच । केचित्सम्यक्त्वमेव तु ॥ प्रपेदिरे यथा कर्म-लाघवास्ताघवासनाः ॥ ३८॥ तद्देशनावशा.

·जपानन्द
कंपनि
धरितम्
चतुर्दशः
सर्गः
॥२०७॥
पत्र । जयराजतपोधनः ।। प्राक् प्रयुद्धोऽप्यभूदह-दीक्षामादातुमुद्यतः ॥३९॥ दृढवैराग्यरङ्गेण । भ्रातृव्योड्कृितोत्सवः ॥ भवाs-
[रण्यभय] वसाध्वसघंसि। सर्वचारित्रमाददे॥४०॥स जज्ञे जयराजपि-विजयेन महर्षिणा ।। समं हि च द्विघां शिक्षा शिक्षते च गुरो-
गिरा ॥ ४१ ।। गुरून पितापितॄन्यौ च । राजीन गुणसेवधीन् । मुनींश्च तत्परीवार-स्थितानन्यानपि क्रमात् ॥ ४२ ॥ प्रणम्य
परमानन्दा-दाऽऽपृच्छ्य च महीपतिः ॥ अन्तःप्रमुदितः प्राप्तः । स्वसौधं सपरिच्छदः॥४३॥ त्रिसण्डाखण्डसाम्राज्यं । स्वात्मन-
मिव पालयन् ।। लालयंश्च प्रजाः सार-जन्योपायैः प्रजा इव ॥ ४४ ॥ रुजा इव रुजन् न्यक्षा-ननयाननयाऽधना ॥ न्यायांश्च
सर्वतः सर्वा-नेधयनिय वीरुधः ॥ ४५ ॥ चरितं चारु राजपैः । पितृव्यस्य पितुस्तथा ॥ सारं स्मारमुदारात्मा । स पुण्योधमतोऽ-
पुतत् ।।४६॥ निभिविशेषकं ॥ त्रिषु धर्मार्थकामेषु । स्वस्वयामेष्ववर्त्तत । प्रधानतचवित् सच-रजस्तमोगुणत्रये ॥४७॥ यतः-
धर्मार्थकामेपु मियो । व्यापायां परिहत्य यः॥ प्रवर्त्तते कृती शश्वत् । तस्य लोकद्वयं शुभम् ॥४८॥
तत्प्रभावादभूवाऽऽस्य । सौख्यांघ्रिपफलोदयः ॥ पुत्रपौत्राद्यपत्यादि-सन्तत्यात्मा परः पुनः ॥४९॥ दक्षा लक्षमिताः पुत्राः ।
पमित्रा नवयौवनाः ।। सत्यसन्धा भृशाऽधीत-सर्वशास्त्रा कलाविदः ॥५०॥ धीरश्रेष्ठा धनुष्मन्तो । मतिमन्तो महाशयाः । सुगुणाः
प्रगुणाचाराः । स्फाराकारा निरामयाः ॥ ५१ ॥ लोकनियाः प्रियायत्त-कामभोगप्रवृत्तयः ।। पित्रादेशवशादेव । पुरग्रामाऽऽत-
घयः ॥ ५२ ॥ प्रौढराजकुलोत्पन्न-कन्यापाणिगृहीतयः । गृहीतयत्नाः श्रीजैन-धर्मकर्मम सर्वतः॥५३॥ महस्विनामर्हणीया ।
गर्हणीयाऽनघक्रियाः ॥ विनयावनमत्काया । महोत्साहा महौजसः ॥ ५४ ॥ पिठभक्ताः शुभासक्ताः । सदाचारयुतप्रियाः ।।
चिरं प्रसक्ताः पूजासु । गुरुदेवसधर्मणाम् ।। ५५ ॥ गजाऽश्वादिवलोपेताः । समवेता भुजावलैः । कोशाद्यमितसम्पद्धिः । सुभगं
॥२०७॥

·भावुका भृशम् ।। ५६ ॥ औदार्यानृणितो का । धैर्याऽधरितभूधराः ॥ गाम्भीर्याऽऽवर्जिताऽब्धीन्द्राः। सौन्दर्यजितमन्मधाः ॥५॥ कौमुदीशप्रमोच्छेदि-कीत्तिवेतीकृताचलाः ॥ स्वस्वामिभक्तिनिष्णाताः । सर्वसेवकवत्सलाः ॥ ५८ ॥ कृतज्ञाः सहजप्रज्ञा-वज्ञाता- हिरसप्रमाः ॥ प्रभावन्तः सदा शूराः । ऋराः शत्रुपु सङ्गरे । ५९ ॥ आज्ञावन्तः प्रतापाऽऽढ्याः । परिपक्वमहाधिय ॥ वीराधि- वाराः श्रीमन्तः । सुसंस्थानाः सुलक्षणाः ।।६० ॥ कुमाराः सपरीवाराः । कुमाराः किमिवापरे ॥ विश्वेश्वरस्य तस्याऽऽसन् । पर- मधर्यशालिनः ।। ६१ ॥ द्वादशमिः कुलकं ॥ पदव्याः पिठ्पादस्सो-पजीवितैः सुतैर्वृतः ॥ सहस्रैश्च नृपाणां स । सहस्रांशुरियोदितः ।। ६२ ॥ सदा शुचिर्जगत्कर्म-साक्षी प्रक्षीणकामलः ॥ अवाड्यजाड्यविध्वंसी । सर्वदोपापहस्थितिः ॥ ६३ ॥ राजत्समग्रश्रीराज-ज्योतिश्चक्रत्विषां विभुः ॥ दैत्यदैन्य- प्रदपलः । प्रबल पारिपार्धकै ॥६॥ परं क्रूरतमोग्रासि-दासीकृतसुरासुरः ।। अनस्तमि तेजस्कः । सौजस्कः सर्वदा शुभः ॥६५ अंदत्योपप्लवः सर्व-सुखाकरकरः स्थिरः ।। अग्रस्तमण्डलः क्रूरा-ऽपराभूतस्तमोहरः ॥६६॥ सेरीकुर्वन् कुवलयं । कमलावलिभिः समं । समन्वात्प्रसृतप्रोग्रप्रतापोऽप्यतिशीतलः ॥ ६७ ।। धनुःशतोच्छूयः स्वर्ण-सवर्णतनुवर्णभृत् ॥ पूर्वलक्षद्वयायुष्कः । सदानन्दो निरामयः॥ ६८॥ न्यायमाणिक्यमुद्राज्य-वर्णमुद्राविभूपणः ॥ प्रापुण्यासदादुद्य-त्सत्कल्याणसुरद्रुमः ॥ ६९ ॥ श्रीमत्सुवि- धितीधैश-शासनोद्योतभानुमान् ॥ श्रीजयानन्दराजाधि-राजः शास्ति महीं मुदा ॥ ७० ॥ दुःस्थिताऽनाथदीनेभ्यो । दानार्थ दानमण्डपान् ॥ सनागाराभिरामान् स । प्रतिस्थानममण्डयत् ॥ ७१ ॥ दीयन्ते तत्र दानानि । स्थानानि शयनाय च ॥ वैदे- शिकानेकलोकाः । सन्तोष्यन्ते च कोटिशः ॥ ७२ ॥ भक्त्या जिनेन्द्रप्रासादाः । प्रत्यक्षाः पुण्यराशयः ॥ अद्भक्त्या प्रतिग्राम- ·प्रयानन्द चतुर्दश पुरं तेन वितनिरे ॥ ७३ ॥ प्रतिमाः प्रतिमातुं स । स्वाहःसंहतिमाहतीः कोटिशो पि विनिर्माप्य । वेपु न्यास्थत्मतिष्ठिताः ॥७४।। वासा पूजाविधि नित्यं । विधातुं निरिधान् स च ॥ दायानारामवाप्यादि-ग्रामग्रासादिकान् ददे ॥ ७५ ॥ दुःखाऽऽसनानि व्यस- नानि सहा-प्यास्सत्तमासीव स सप्तसप्तिः । तेजाश्रितो यो दित राजकायेन्दुवत्परस्मै च विरश्मिकत्वम् ।।७६।। महीमहेला महिलामिराऽऽदया । सदानवद्या नवयौवना च ।। प्रौढा वशीकृत्य कृतज्ञमौलि- क्या नितान्तं सुखितामतानीत् ।। ७७ ॥ अन्यगुरुद्यानवनाऽधिकारी । स्फारीभवञ्चित्तरुचिः प्रमोदात् ॥ समेत्य राजन्यसहस्रजन्य-शोभा सभा श्रीजयभूमिभर्तु । ॥७८ ॥ तं राजराज प्रणिपत्य सत्य-भक्त्या खभाले तिलकायमानं ॥ कराज्युजन्माञ्जलिमारचग्य । विज्ञापनामातत सर्वसाक्षात् १७९॥ स्वामिन्! मद्दीपालसहस्रसेव्य!। दिव्यभृित्त्वं शृणु बद्धर्थसेऽद्य ॥ कल्याणमालाकरणेन विश्व-प्रमोदिगुर्वागमनोत्सवेन 1८०। अपृच्छपत्स्वच्छमतिर्गवेन्द्रः सान्द्रान्तरानन्दसमुद्रचन्द्र! ॥ पवित्रयामास वनं कदान । कः श्रीगुरुर्विश्वगुरुर्गुणाब्धिः ।। ८१ ॥ अथाऽऽचचक्षे वनरक्षकस्तं । महीनभश्चन्द्रमपारकीर्ति ॥ शृणु प्रभो निःप्रतिमप्रभारः । श्लाघ्या भुवं ते समवासयत् सः ८२ ॥ यं मीतिपानं वसुवर्षिगानं । नाम्नाऽपि विनासितदुःखमानं ॥ उदाहरेऽहं गुणलक्ष्मीगेहं । राजर्पिचक्रायुधसरिराजम् 11 ८३ ।। उत्पन्नलोकाऽवधिकाधिकाऽवधि-ज्ञानं प्रधानश्रमणैरुपासितं ॥ माद्यत्पृथूद्यानगतानवद्य-च्छायप्रदेशं प्रतिपद्य संस्थि- वम् ।।८४॥ आलोक्य लोकोचरचारुचर्य-माचार्यवर्य सुचरित्रधुर्य ॥ उत्सार्य मात्सर्यमहार्यविश्वाऽऽश्चर्य जगत्यर्यमजित्प्रतापम्।८५ सुधामुधापारिवचाप्रपञ्च-मनेकसब्धिनिधि मुनीन्द्रं ॥ निरीक्ष्य दीक्षादिषु दत्तचित्ताः । पुण्यैकचित्ताः प्रभवन्ति भन्याः ॥ ८६ ॥ १ सूर्य. ॥२०॥ २ पृथ्वी चन्द ·अर्थतयुलर ॥ माम् पुण्यानामगण्याना-मृदयादेव जायते ॥ अवश्यं भाविभद्राणा । सता सद्गुरुदर्शनम् ||८७॥ सत्वरं सत्व- रहद्भिः । पुष्परहस्तरङ्गितः । तदुपेत्य महद्धर्या लं । वने वन्दस्व सद्गुरुम् ॥ ८८ ॥ इति तस्य गिरा गाने । पुलमाइकरपूरभृत् ॥ स्वाड़ाऽऽभरणनस्त्राणि । मुदा तस्मै ददे नृपः ।। ८९ ॥ ततः समग्रसामग्री । पटहारोपणादिभिः ॥ कृत्वा च कारयित्वा च । तूर्यनादभृताम्बरम् ॥ ९० ॥ स सैन्यसैन्यपाऽमात्य-सामन्तादिपरिच्छदः ॥ प्रजातप्रमदः प्रमदाः । पुरस्कृत्य परादरात् ॥११॥ आरुह्य पट्टहस्तीन्द्रं । चलचामरमालिकः ।। पूर्णेन्दुजैवप्रौढात-पत्रवित्रासिता. तपः ।। ९२ ॥ महायुतिः स राजन्यै-र्युतिमद्भिः सहस्रशः ॥ सहस्राशुरियोस्थिः । प्रतस्थे वन्दितुं गुरुम् ॥ ९३ ॥ चतुभिः फ्लापरं । रायोऽपि रतिसुन्दर्या-दिकाः सर्वाः सहस्रशः ।। तं सस्वस्वपरीपारा । नन्तुमन्वचलन्नृपम् ॥ ९४ ॥ महद्धर्ग मोह- पन् सा । महा महिमपारिधः ।। मोहद्रोहे दृढमते-महितस्य सुराऽसुरैः ।। ९५ ॥ सद्गुरोदर्शने राज-कुखरः कुन्जरोत्तमात् ॥ अपरम द्विधा पञ्च-रिघाभिगमतत्परः ॥ ९६ ॥ पर सहस्रभूपालि-पालिताऽनुगमक्रमः ॥ विवेकी विनयाऽऽनम्रो । दत्वा तिस्रः प्रदक्षिणाः ॥ ९७ ॥ विधिनाऽवन्दतामन्द-तारतेजाः शुभौजसं ॥ सूरि चक्रायुधं विद्या-चारणश्रमणाग्रिमम् ॥ ९८ ॥ सोऽपि पापाऽर्गलामस्य । धर्मलाभस्य दानतः ॥ प्रमुदानतमू न । श्रीश्रीजयममोदयत् ॥ ९९ ॥ राजा श्रीश्रीजयानन्दो-ऽप्यानन्दो हामदानतः ॥ त विद्याचारणाऽऽचार्य । पर्यटौद्रचिताञ्जलिः ॥१०० ॥ क्रमेणान्येऽपि राजानो-ऽप्यन्तापुरपुरन्ध्रयः ॥ पौरा- पाथ परेऽप्येनं । वन्दित्वाऽस्तापिपुर्मुदा ॥ १॥ ततः श्रीश्रीजयानन्दा-दिपु तस्य गुरोः पुरः ॥ यथास्थानक्रमं सर्वे-प्वासीनेषु पुरान्तरान्

·कलि
चरितम्
चतुर्दशः
सर्गः
यधारिधि ॥ २॥ सुरासुरनराकीर्ण-पर्पदा हर्षदायिनीं ॥ देशनां तत्प्रबोधाय । प्रारेभे सोपि सद्गुरुः ॥३॥ अख्खयनिहीं-
मुहाणं० सम० इत्यादि । सर्वसाधारणी धर्म-देशनां भवनाशिनी ॥ दिशन्नपि गुरुः क्षीराऽऽ-श्रवलब्ध्या तदन्तरा ॥४ा व्यच्या
श्रीश्रीजयानन्दादीन् प्रबोधयितुं तदा ।। तदीपप्राग्भरानाख्य-निजप्राग्भवसङ्गतान् ॥ ५ ॥
तयाह्यारामिकभवे । देवपूजा महाफला ॥ सप्रेयसीद्वयस्यासी-तव राजप्रसादतः ॥ ६ ॥ मतिसुन्दरमन्त्रीश-भवस्तदनु
तेऽभवत् ।। तत्राऽप्यभूतां भवतः । प्रारभवस्यैव ते प्रिये ॥ ७ ॥ तत्रातिबलराजर्षे लब्ध्वार्हद्धर्ममुत्तमं ॥ शुद्धमाराद्धवान् सार्द्ध ।
प्रेयसीम्यां भांस्ततः ॥ ८॥ त्वं ते पत्न्यौ च देवत्वं । प्राप्य शुक्रे सुराऽऽलये ॥ ततश्च्युत्वा त्रिखण्डो:-मुवी मोक्ता भवान-
भूत् ॥ ९॥ द्वे प्राग्भवे अजायेतां । राज्यौ राजकुलोद्भवे ।। त्वन्मान्ये रतिविजया-ग्रसुन्दयौँ सतीमणी ॥ १० ॥ नरवीरसुराजा
त-मन्त्री त्व मतिसुन्दरः ॥ त्वया स ग्राहितश्चान । जिनधर्म महोद्यमात् ॥ ११ ॥ तमाराध्याऽऽभवं देवो-ऽभवद्भवनिरासधीः
ततश्युतधावलो । राजा चक्रायुधस्त्वहम् ॥१२॥ चैताढ्यक्षोणिभृत्श्रेणि-द्वयसाम्राज्यभुक् सुखी ॥ त्वजयाजातवैराग्य-चतुर्ज्ञानी
मुनित्वतः ॥ १३ ॥ मया त्वं स्त्रीकृत वध्या । चारकेऽक्षेपि यत्पुरा ॥ तत्वयाऽप्यधुना वध्ध्वा । क्षिप्तोऽहं काष्ठपक्षरे ॥ १४ ॥
मयाऽपि त्वं ततः शीघं। मुक्या प्राम्बहुमानितः धर्मोपकारतः शिघं। प्रीतिचाऽऽसीद् दृढाऽऽवयोः ॥१५॥ तेनाऽत्रापि भवेऽमोचि।
त्वयाऽहं सचरं ततः ॥ कन्याराज्यादि च प्रीति-पूर्व तुभ्यं मया ददे ॥९६॥ विशिष्य चते धर्मो-पकारं कर्तुमिच्छता ॥ मयाऽ-
प्राऽऽशमनं चके-ऽन्यच त्वं प्रस्तुतं शणु ॥ १७ ॥ त्वया मया च यः श्राद्ध-धर्मः कल्पद्रुमोपमः ।। मन्व्यूर्वीशोभवे लब्ध-स्त-
न्मदिनाऽद्धवाऽऽनयोः ॥१८॥ राज्यसम्पदसण्डाऽभू-भोगसौख्यसमन्विता ॥ श्रद्धाऽधिक्यात्परं धर्मे। विशिष्य च तवाऽधिका
॥२०॥

·॥ १९ ॥ नेत्र गते ते नो शुद्धय-तीत्याधुक्या मुनेस्त्वया ।। भवेऽमात्यस्साऽथ पत्न्या-द्यया तत्कुलनिन्दया ॥ २० ॥ भिल्लेभ्यो दीपनामन्धः । इत्याधुक्पानया पुन ॥ यदाशातनाफर्म । भवमूल निमि. क्रमात् ॥२१॥ तत्कर्मणोऽनुतापाद्यैः-क्षेपेऽप्यंशस्य फसचिन ।। शेपस्यानोदयाआत-स्त्व गताक्ष-कियत्क्षणम् ।२२। आद्या पत्न्यभवद्राज-गृह्या तु गणिकासुता ॥ पितृदापितभु- उपन्त-विपयोगात्परा-ध्यभूत् ॥ २३ ।। तत्कर्मक्षपणादासीत् । पुनः पुण्योदयादपि ॥ दिव्यौषधेश्च सयोगा-चमि१पा सुसजग् ॥ २४ ॥ तद्भिस्टोक्तया निषेधा-दयाऽह भिल्लरूपता ।। तस्या ते तद्धियाऽदायि । पिना विजयसुन्दरी ॥ २५॥ पतीयतःस्म ते च दे। प्रार प्रेम्णा त्या नरेश्वर । प्राग्भपानथ सिंहस्य । शृणु सम्प्रति भूपते ॥ २६ ।। वसुसारपुरोधास्तु । नरवीरनरेशितुः ॥ पौलत्वन त्वया सर्व-साक्षाद नतिरस्कृतिः ॥२७॥ राज्ञा दत्तप्रयासश्च । भूरि भ्रान्त्वा भवं चिर ।। पारिवाज्यं क्वचिजन्म-न्याप्य ज्योति मुरोऽभवत् ॥ २८ ॥ ततश्युत्वा भवद्भाता । त्वपितृव्यजयाङ्गज. ।। सिहसारोऽभवत्पापाऽ-नुबन्धिसुकृतोदयात् ।। २९ ।। चण्डालेनाऽमुना रस्ते । सङ्ग इत्युदितं त्वया ।। माग्भवे यत्ततस्तेन । तद्दोपस्त्वग्यपि ददे ॥३०॥ सत्कर्मोदयतः प्राच्या-दथाऽ- प्राच्यादिवाऽपि ते ॥ चपास्ताकलकोऽपि । व्यलीकत्वाद्वयलीयत ।। ३१ ॥ कौलादिप्राग्भवाऽभ्यस्ता-प्रशस्ताचरणोद्यतः ॥ स पूरप्रातिर्गाढ-नि कृतिः सर्वदोपभृत् ।। ३२ ॥ निर्गुणो निर्पणः कोपी । चाऽऽत्मक्लेशी पदे पदे ।। अन्यायी दुर्भगः पाप-मति- लोमी निराश ॥ ३३ ॥ धर्मद्वेषी विशियाई-द्धर्मनाम्नाऽप्यमर्पभृत् ॥ अधर्मपक्षपाते तु । ममोदी तत्समर्थकः ॥ ३४ ॥ उप- पुर्वत्यपि पर । स्थान स्थानेऽप्ययं त्वयि ।। सिंहसारो वहत्यन्त-प प्राग्भवरतः ॥ ३५॥ हेतुना तेन ते दृष्टि-ग्रहणाद्यपि पापक ॥ पाररोदुरात्माऽमौ । तत्र तत्र च सम्प्रति ॥ ३६ ॥ पुण्यपापफलव्यक्ति-सम्बद्धान् प्राग्भानितः श्रुत्वा च हृदि धृत्वा च ।

·पलि
परिषम्
चतुर्दशः
सर्गः
२०॥
धर्म कार्यः सदोद्यमः ॥ ३७॥ सश्रद्धं शुद्धतमार्ह-धर्म प्राग्भवे समाराध्य ॥ यूयं वयं च पुण्या-नुवन्धिपुण्यास्तदभवाम ॥३८॥
इति वर्णाविधीकुत्य । यावत्तिष्ठन्ति ते क्षणं । सतूणीका मनोमध्ये । धर्नु पूर्वभवस्थितिम् ।। ३९ ॥ तावत् श्रीश्रीजया-
नन्द-राजेन्द्रायाः समेऽप्यमी ।। लघुफर्मतया शीघ्रं । स्वजातीरस्मरंस्तदा ॥४०॥ पाहुच भगवन्त तं । सत्यमेव भवद्वचः ।।
जातजातिस्मराः स । संविमः सर्वमप्यदः ॥ ४१ ॥ प्राग्भवेषु यथाऽस्माभि-रनुभूता भवस्थितिः ॥ जातिस्मृत्याद्य दृष्टा च ।
यथादिष्टा प्रभो! त्वया ॥ ४२ ॥ पुनर्नमशिराः श्रीश्रीजयानन्दधराऽधिपः ॥ पप्रच्छ स्वच्छचित्तस्तं । श्रीगुरुं भगरनिति ॥४३॥
पूर्व मदीपस्प पितुः । पितृव्यस्य च सद्गुरो ॥ दीक्षादानदिनादने । यः सम्बन्धस्तमादिश ॥ ४४ ॥ पुरो गति तयोमोक्षाऽवधि
च मुविधेऽधुना ।। इति राजोदिते प्रश्ने । सस्नेहं तं गुरुर्जगौ ॥४५॥ शृणु राजन् ! यदासीत्ते । पुनः पिपितृव्ययोः।। पश्चादीक्षादि-
नात्साई । गुरुभिस्तो पिजहतुः ॥ ४६॥ तौ च द्वादशरत्सर्या । शिक्षाद्वितयनिष्ठितौ ॥ श्रुतपाठात्मत्युपेक्षाऽऽदिक्रियाभ्यश्च
पाय॑तः ॥ ४७ ॥ ततः श्रुतार्थग्रहणात् । कुशलौ जिनशासने ॥ अजायेता जयर्पिश्च । निजयर्पिश्व सुनतौ ।। ४८ ॥ निरतीचार-
चारित्रा-चरणप्रवणौ चिरं । चिरन्तनमही तौ । बोधपन्तो वसुन्धराम् ॥ ४९ ॥ गुर्वाज्ञानिरतौ शुद्ध-क्रियाविधिरती सदा ।।
गुरुभक्तिपरी गार्ड । क्षुल्लमाधुपु वत्सलौ ॥ ५० ॥ रिनीतौ वृद्धमुनिपु । सप्रेमाणौ महर्षिषु ।। वैयावृत्त्योद्यतौ नित्य-तपस्करणत-
सरौ ।। ५१ ।। अनगारगुणैः सप्त-विशत्या कलितो सदा ।। शमिनी दमिनी राग-द्वेपमुक्तौ महाशयौ ।। ५२ ॥ निःस्पृहौ निर्म-
मावेतौ । ग्रामाधप्रतिबन्धिनौ ॥ स्वाङ्गेऽप्यप्रतिकर्माणौ । निर्मायौ मानजितौ ॥५३॥ परीपहोपसगारिक्षोभ्यौ निर्भयौ भुवि ।।
निर्मोही निष्कपायौ च । तप.संयमभावितौ ॥५४॥ सदा स्वात्महितोद्युक्तौ । निहत्य सुचिरं भुवि ।। स्वायुः प्रपूर्य पर्यन्ते-ऽनश-
॥२१०॥

·नापैः समाहिती ॥ ५५ ॥ सनत्कुमारे महेन्द्रे । महेन्द्रौ तौ बभूवतुः ।। सामानिकेन्द्रदेवाऽच्यौं । महद्धिको महायुती ।। ५६ ॥ मुसितो दिव्यभोगेथ । सप्तसागरसम्मित ॥ क्रमानदधिकं किश्चित् । प्रपाल्य स्वायुरुत्तमम् ॥ ५७ ॥ ततश्युतौ विदेहेपु । पृथग्दे- शेष भूपती ॥ भूत्वा तो द्वारपि प्रौढौ । सद्राज्यं पालयिष्यतः ॥ ५८ ॥ तत्राऽर्हतः करणेतौ । प्रतिपद्य सुसंयमं ॥ चिरं प्रपाल्प लप्यते । कतकर्मक्षयौ शिवम् ।। ९५ ॥ श्रुत्येति परितं सरे-र्मुसात्पिपिव्ययोः ।। हृदि प्रमुदितः माभृत् । नत्वा पप्रच्छ तं पुनः॥६०॥मदादीनां च सर्वेषां । सस सिंहस्प चाऽग्रतः ।। भवस्वरूपं सम्यग्मां । प्रसादय मुदेऽधुना ॥ ६१ ॥ अहं भव्योऽस्म्यभव्यो वा । भव्यश्चेत्तद्भवेऽत्र किं ।। अन्पलिन् या शिवं गन्ताऽस्मीति मा मुदे वद ॥ ६२ ॥ अन्येऽपि मम पत्न्यायाः । कदा प्राप्स्यन्ति निवृत्तिं ॥ यदिवा न हि पास्पती-त्यादि चाऽऽदिश मेसिलम् ॥ ६३ ॥ सिंहसारः कथम्भूतः । कथंभावी पुनः पुरः ॥ इदं स्वस्य शिवाप्तिं च । प्रभो! प्रथय मे प्रतः ॥ ६४ ॥ इमान् राज्ञोदिवान् प्रश्ना-नवधार्य मुनीश्वरः ।। सरिश्चक्रायुधो राज-ऋपिरेवमभापत ।। ६५ ।। राजन! शृणु त्वं त्वत्पल्या-दयः श्रेयोऽथिनोन ये ॥ आसन्नसिद्धिकाः प्राय-स्ते भव्या एव निश्चितं ॥६६॥ तत्रापि त्व त्वदीये च । प्राम्भवीये उभे प्रिये ॥ अहं चाऽऽराध्य चारित्रं । गन्तारोऽस्मिन् भवे शिवम् ॥ ६७॥ केवलं केवलज्ञानो-धोता दुपोतयन् जगत् ।। संहृत्य सर्वमज्ञान-ध्वान्तमध्यान्तकारिणम् ॥ ३८॥ भवान् भवान्तकृद्भास्वा-निव नव्यः सदोदय. ॥ प्रदर्य जीराजीरादीन् । सत्पदान् पोधयिष्यति ॥ ६९ ॥ पवित्रीकृत्य सुचिरं । धरित्री खैः पदाम्बुजैः ॥ किश्चिन्न्यूनशरल्लक्षं । केव- लित्वं प्रपाल्प च ।। ७० ॥ पूर्ण च लक्षं सम्पूर्य । यतिपर्यायमुत्तमं ॥ लक्षाश्चतुरशीति तु । सर्वायुः शरदां मुदा ।। ७१ ॥ सर्वा-

·अपानन्द
फेपालि
धरित्रम्
चतुर्दशः
॥२१॥
मयादिन्यावाघा-विधुरां गमनङ्गजित् ।। विजित्याऽखिलदुष्कर्म । क्षयमानीयमुत्तमाम् ।। ७२॥ लप्स्यसे श्रीजयानन्द! । त्वं महा-
नन्दसम्पदं ।। अहं चाऽप्याऽऽप्तपर्यन्त-केवलः कियतीः समाः ॥ ७३ ॥ सिंहस्तु गुरुकर्मत्वात् । प्रजापीडादिहेतुभिः ॥ राज्यभ्रं-
शादिदुःखान्य-वभूद् यत्तत्तथा शृणु ॥ ७४ ॥
पदाध्य भवतः पित्रा । सिंहो निष्कासितः पुरात् ॥ ततः सोऽपि ततः स्थाना-निर्गत्य भ्रान्तवांश्चिरम् ।। ७५ ॥ यत्र यत्र
पुरे ग्रामे । देशे वा दिशि वाऽसको। सकौतुकं स्वनिर्वाहा-द्यर्थ वाऽपि गतः स्थितः ॥ ७६ ॥ तत्र तत्राऽपतत्मायः । श्रेयःश्रेणी-
सुभिक्षहृत् ॥ दुर्भिक्षं मीपणं लोके । मादुरासंस्तथेतयः ॥ ७७ ॥ निमित्तैः शकुनै नि--गरा वाऽस्य ॥ दुर्भिक्षादिनिदानं
च । युध्ध्या निर्भय॑ ते भृशम् ॥७८॥ तथा निर्वास्यते लोकैः । कुपितैः सोऽपि दासवत् ॥ यं यं भूपं भजेद्भक्त्या । प्रायः स
प्रियते तदा ॥ ७९ ॥ स्वकीयशरणस्वामि-मरणं तदुपास्तितः ॥ कुतश्चिदपि निर्णीय । तजनैः सोऽपि ताड्यते ॥ ८० ॥ विड-
म्यते च तद्भक्तैः । कर्ण्यते च सदाऽस्पदात् ॥ एवं पापफलं घोरं । स्थाने स्थाने स लब्धवान् ।।८१॥ युग्म ॥ तथा पापोदयाद्
दुर्ग-सर्वव्यसनसेवनात् ।। क्वचिचौर्ये रतः पापी । पञ्चत्वं प्राप तत्फलम् ॥ ८२ ॥ सप्तमे नरके सोऽपि । समुत्पद्याऽऽपदां पदे ॥
अन्यभूरिदुःखौघ । द्वात्रिंशत्सागरावधि ॥ ८३॥ तव उद्धृत्य दुवृत्त-मत्स्यादिकभवान्तरः ॥ सप्ताऽपि नरकानेप । समासद-
नन्तशः ॥ ८४ ॥ सातया दुर्दैव-दुजातिष्वनन्तशः ॥ पुनः पुनः सृजन् पापं । प्रत्येक स भ्रमिष्यति ।। ८५ ॥ इत्युग्रदुर्गत-
दुरन्तविपाकपाप-पापर्धनन्तभवदुःखनिदर्शनं तत् ॥ सिंहस्य वृत्तमवगम्य निशम्य भव्याः । पुण्याऽध्वनि झपभिदि प्रयतध्वमुच्चैः
॥ ८६ ॥ त्वया सह प्रबजिता । जितोभयरिपुवजाः । सुचारित्रात्प्रियास्तेऽन्ये । भक्ता भूपभटादयः ॥ ८७ ॥ ये चाऽन्ये ते च
॥२१॥

·सरें । भारशि ॥ गमिप्यन्ति पिदहेषु । गत्वा स्वर्गादिपु क्रमात् ॥ ८८ ॥ युग्मं । निवेदितमिदं सव । स्वमन्तपि- कपा न हि ॥ फिन्त सयं पिदहेषु । नन्तुं विहरतो जिनान् ।। ८९ ॥ प्रासेन पुण्डरीकिण्यां। मुखाद्विहरतोऽर्हतः॥व्याख्यान्तर्भ म्परोधार्थ । मोक्तं त्वदृतमादितः ॥ ९० ।। कात्स्नाऽऽकर्म्य तूर्ण तत् । त्वत्प्रयोधार्थमेयुपा ॥ मया महाधिज्ञाना-दपि तद् भावर्षिना ॥ ९१ । गिभिविशेषकं ।। त्वया तु प्राग्भवे मह्म-मत्यन्तोपकृतिः कृता ॥ जिनधर्मस्य शुद्धस्य । प्रदानेन ततोऽप्य दम् ॥ ९२ ॥ फर्जु वस्पाऽनृणीमा । पिहरजिनसनिधौ ॥ सर्व त्वदादिवृत्तान्तं ।। पृष्ट्याऽत्राऽऽगत्य सम्प्रति ॥ ९३ ।। प्रतियोधं पिन । सारमत्युपकारधीः ।। मरते विवरामि स्वं । वारयामि भवोदधेः ।। ९४ ॥ तत् त्वं युध्यस्व युध्यस्व । मा प्रमादं कुरुष्व मोः ।। सुपन्ति विपर्वमहाः । सन्तस्तु न पश्चन ।। ९५ ॥ यतः- चिन्हमासन्नसिद्धीना-मिदमेव महात्मनां । यन्न रज्यन्ति विषय-यतन्ते स्वहिताय ते ॥९६ ।। स्वहितं च तदेवाध्य । यदेव स्वार्थसाधकं ।। स्वार्धश्च सुसहेतुर्यो । जन्मन्यत्र परत्र च ॥ ९७ ॥ व्यवहारविशुद्धयर्ह-द्गुरु महिदपादमाः ।। दानशीलतपोमावाः । सस्क्रियाऽऽराधनादि च ॥ ९८ ।। इत्येतानि शिवाङ्गत्वा-द्धर्मरूपत्वतस्तथा ॥ सम्यक गुरानिदानानि । जिनः स्वहितमूधिरे ॥ ९९ ।। कामार्थयोर्बिना बाधं । विहितानि हिताऽथिभिः ॥ फलन्त्येव फलैरिटै-स्तेभ्य- स्नानि गुटुपन्।।१००।ामोऽपि विपयामर । दुस्त्यजोऽतिभयङ्करः ॥ विपयेप्पप्यशेपेषु । स्त्रियश्चातिसुदुस्तयजाः॥१॥यदुक्तं- मुरगाभिकद्विस्सपि माणयस्स । संसारभीरस्स ठिअस्स धम्मे ॥ न तारिसं उत्तरमत्थि लोए । जहि- थियो दन्त मणोहरामो॥२॥ एए असते समइकमित्ता । सुदुत्तरा चेव यन्ति सेसा ॥ जहा महासागर-

·अपानन्द
फेष्टि
चतुर्दशः
सर्गः
मुत्तरित्ता । नई भवे सब्धि दुहुत्तरा नो ॥३॥
कामः पञ्चविधोऽप्येष । तच्याज्यः स्वहिताधिभिः यस्मादसै स्मरन्तिस्म । शल्याद्युपमितीवुधाः ॥ ४॥
सहं कामा विसं कामा । कामा आसीविसोवमा॥ कामे य पत्थमाणा हु।अकामा जन्ति दुग्गइम् ।।५॥
यत्कामप्रार्थनाऽप्येवं । महादुर्गतिदुःसदा ॥ सिद्धान्ते कीचिता यस्मा-त्तरकामस्त्यज्यतां बुधाः॥६॥ कामसेवापरीहारा-
दमों यः सेव्यते युधैः ॥ न चाऽर्थे पु स्पृहा येषां । धन्यास्ते जगतीतले ॥ ७ ॥ सेवन्ते गृहिणः काम-मनासक्त्यैव ताचिकाः ॥
पुत्रादिलिप्सया पर्व-दिनादौ ब्रह्मचारिणः ।। ८ ।। तदुक्तं-
पञ्चविहपिसयसुख्खं । उपमुंजइ परिमिएसु दिवसेसु॥ तिव्वाभिलासविरओ । वम्भरओ पञ्चसु तिहीसु॥९॥
ननु दिने मधुनस्याऽतिगर्हितत्वात् कथं दिवसेप्विति ? मैवं, दिवसशब्देना होरात्रं गम्यते; यथा पपणाकल्पे छटीदिवसे-
गंति तीर्थकराणां च्यवनजन्मनी अर्द्धरात्र एव सम्भविनी, इतिवत्समजसं इति व्याख्येयं ॥ इत्याद्यागमतचाऽर्थे । निश्चित्य हृदि
कृत्परिन् । शुद्धमेव परं शीलं । सेवते जन्मकालतः ॥ १०॥ तदशक्तौ च स्वदार-सन्तोपत्रतमाचरेत् ॥ पुमान् स्त्री चेत्त-
दात्मीय-महसन्तोपिणी भवेत् ।। ११ ॥
श्रीचकाऽऽयुधराजर्षे-रिति वागविपयीकृतं ।। सुकृतं प्राग्भवोपात्त-मतिथीकृत्य कर्णयोः ॥ १२ ॥ सम्राट् श्रीश्रीजयानन्दः
परमानन्दमंदुरः ।। वैराग्यं परमं प्राप्य । चारित्रग्रहणोत्सुकः ॥ १३ ।। निवेदयितुमात्माऽभि-सन्धि विज्ञप्तिमाननोत् ।। तस्मै श्री
गुरवे धर्मा-चार्याय हितदेशिने ॥१४॥ स्वामिन् ! मयि प्रसीद त्वं । प्रतीक्षस्व क्षणं यतः ।। गृहं गत्वा निजे पुत्रे । राज्यं दत्वा
॥२१२॥

·पधामतम् ॥१५॥ वतः सोत्सवमत्रत्य । तपस्यामि तवाऽन्तिके ॥ भवोद्विमस्य मे चितं । राज्येऽपीपन्न रज्यते ॥ १६ ॥ इति रिमाप्याऽसौ चान्तः-करणाभिमतं हितं ॥ राजेन्द्रस्तैरनुज्ञात-स्तपस्यायै समुद्यतः ॥ १७ ॥ महेन महता गेहे । गत्वा दत्त्वा ख- पनवे ॥ नवीनप्रामवप्राज्यं । राज्यं सप्ताङ्गसद्गवम् ॥ १८ ॥ व्यतरत्सरसां न्पक्षां । मुशिक्षामिति तं प्रति ।। स्वसहोदर सर्वाः। प्रजास्त्वं यत्स! पालयेः ॥ १९ ।। पालिताः सुसितार्थताः । सर्वकामफलप्रदाः ।। मुदा सदापि स्युरैताः । सौरभेय्य इवाऽखिलाः ॥ २० ॥ प्रजा एव प्रजापानां जंगमः कोश उच्यते ।। अक्षयार्थस्तवस्ताः । पालनीयाः प्रयत्नतः ॥२॥ तासां भाग्यैरनिर्विष्ण- राशीग्मिय लालिवाः ॥ प्रवद्धन्ते नृपाः प्रायो । लताबाता इवाऽम्युभिः ।।२२।। नैव व्यभिचरन्त्यत्र । प्रजात्वं जातुचित्प्रजाः ।। गुरोःपि यरस ! दुःखेऽपि । शयाने जागरेऽपि या ।। २३ ।। प्रजानामुत्सर्वदानायवदातैरनेकशः ॥ लक्ष्मीभिः सुखसन्तान-कुटु म्यप्रेमद्धिमिः ।। २४ । समृद्धिभिर्यशोभिवाऽपरैरपि परैर्गुणैः ।। मेदिनीशदिनेशा ये । मोदन्ते ते जगत्प्रियाः ।। २५ ॥ धन्या मान्पाः गुरुविनः । कतापचिरजीविनः ।। चिराऽवस्थापिराज्याः स्यु-नयवित्ता यशस्विनः ।।२६ ।। त्रिभिविशेषकं । प्राप्ते- पि पत्म! साम्राज्ये । यथा धर्मो न सीदति ।। नयेषु विनयेषु दाग । वर्तितव्यं तथा त्वया ॥ २७॥ धर्मेष्वप्याहतो धर्म-चिन्ता- मगिरिषासुतः ।। उत्तमः सारसम्पत्यः । सर्वेप्सिवफलमदः ॥२८॥ स एवाऽतः कृतज्ञेन । न्यग्रोधतरुषीजवत् ॥ यत्नतः प्राप- पीपोऽयं । त्वयाऽध शतशासताम् २९ ।। दुर्वात्या इव दुस्तीर्थ । प्रार्थ्यशास्त्रगिरी यथा।। न दूषयन्ति तं किश्चि-द्भूयास्त्वं प्रय- वस्तपा ॥ ३० ॥ सप्ताऽपि व्यसनानीह । निवार्याणि प्रयत्नतः ॥ प्रागसन्त्यपि यत्तानि । पश्यन्तेऽत्र वृक्षवत् ।। ३१ ॥ स्वजना- मिजनाऽभिमाऽधिकारिनृपसेरकान् ।। पत्नीपुत्रप्रजादींश्च । प्रति प्रीविरती क्रियाः ॥ ३२ ।। तथ्यं पथ्यमुदित्वेति मोदयित्वा

·-
फलि
परितम्
चतुर्दशः
सर्गः
वदादिकान् ॥ प्रत्यहचत्यमानन्दा-न्निर्मायाऽष्टाहिकामहान् ॥ ३३ ॥ वस्त्राहारादिदानैश्च । विविधैर्विधिना मुदा ॥ साधर्मि-
फाणां वात्सल्य-प्रविपत्तीविधाप्य च ॥ ३४ ॥ अमारिं सर्वजीवानां । सदाऽपि प्राग् प्रवर्तितां ॥ स्वराज्य इव सर्वाऽन्य-राज्ये-
पपि यशस्करीम् ॥ ३५ ॥ विशिप्य च सदोद्घोष्य । पटहोद्घोपणादिभिः॥ भृत्यादिविहितैरत्राऽमुत्राऽप्येतां हितावहाम् ॥३६॥
अन्यान्यपि माचन-ौद्विद्रढिमदान्यलं । प्रभावनाङ्गकार्याणि । विरचय्य विशेषतः ॥ ३७॥ स्वपुत्र श्रीकुलानन्द-नरेन्द्ररंचितां
सदा ॥ दीवाभिपकसामग्री-मपूर्वामुत्सवोचिताम् ।। ३८ ॥ कृतार्थयित्वा विधिवत् । तदनन्तरकर्मभिः ॥ समं समङ्गलध्यानो-
टासीमैः मुराश्रियाम् ॥ ३९ ॥ वासोऽलङ्कारमाल्यादि-परिकर्मपुरस्सरं ॥ आरुह्य शिविकां दिव्यां । सिंहासनमधिष्ठितः ॥४०॥
धृतापत्रस्त्वभितः प्रचलचारुचामरः ॥ सर्याडम्बरसद्धिं-सर्वातोद्यादिदीप्तिभिः ॥४१॥ गीतगानैर्महादानैः काम्यैर्धवलमङ्गलैः ।।
पनिर्विचित्रनाट्यश्वा-सङ्ख्यमङ्गलपाठकः ॥४२॥ छत्रचामरहस्त्यश्व-ध्वजकुम्माष्टमगलैः । पुरश्चरद्भिश्चतुरैः । पादातैश्च प्रमाऽ-
विगः ॥४३॥ चतुरङ्गचमूचक्रः । सर्वतोऽपि प्रसृत्वरैः । कोटिसंख्यैः सुरैबिंद्या-धरैश्च परिवारितः ॥४४॥ तदा मुदाऽऽगताऽऽसन्न-
मुरकिन्नरनिर्मितः ॥ पुष्पवृष्टिगीतनाव्य-सङ्गीतप्रमुखैः शुभैः ॥ ४५ ॥ दुन्दुभिप्रमुखांद्यै-दिव्यैर्ध्वनिभृताम्बरः ॥ पौरादिसमुदा-
या । जाते शोभामरे भृशम् ।। ४६ ॥ सर्वोत्सवैनवैः सर्व-सुपमामहिमावहैः ।। राजधान्या विनिर्गत्य । मनोरमवनं गतः ॥४७॥
आगत्य गुरुपादान्तेऽवस्य शिविकान्तरात् ॥ विधिना नामयन्नझं । वन्दित्वा तान् गुरुन्मुदा ॥४८॥ आपृच्छय स्वजनान् सर्वान्
चराग्येण वरजितः ।। नृपः श्रीश्रीजयानन्द-सम्राट् साहसिकाग्रणीः ॥ ४९ ।। वस्त्रालङ्कारमुक् पञ्च-मुष्टिलोचपरः सुधीः ॥ आच-
चान् सचमां दीवां । श्रीगुरोमुनिसत्तमात् ॥ ५० ॥ सप्तदशवृत्तैः कुलकं ।।
॥२१॥

·निराण्डमेदिनीभर्नु-द्रुतं तस्य तपस्यतः ।। सार्थेशस्येव सार्थेन । लक्षशः प्रावजन् जनाः ॥ ५१ ॥ अन्तःपुरपुरन्ध्योऽपि । साई स्वस्वपरिच्छदैः ।। महिप्पो रतिमुन्दर्या-दिकाश्वाऽऽददिरे व्रतम् ॥५२॥ पुत्रपौत्रादयोऽप्यस्य । सह तेन सहस्रशः ॥ सहस्रं घ नरेन्द्राणां । सान्तःपुरपरिच्छदम् ॥ ५३ ।। जने जनपदे राज-उले च प्रमदोदयः ॥ प्रससार स संसार-समुच्छेदपरः परः।५४ उपाचसंयमप्राज्य-साम्राज्यं जनकं निजं ।। श्रीमन्तं श्रीजयानन्द-राजर्पि तद्गुरूनपि ॥५५॥ वन्दित्वाऽऽनन्दतः पश्वा-गमनाऽ- वसरं स्मरन् । शेपपन्धुसवाऽमात्य-सामन्तपरिवारितः ॥ ५६ ॥ प्रजाभियान्वितः सर्व-चतुरङ्गचमूवृतः ॥ प्रविश्य स्वपुरे राज्यं पुलानन्दनृपो व्यधात् ॥ ५७ ॥ आराधयन् जैनधर्म । प्रजास्तत्र प्रवर्तयन् ।। पदे पदे पितुः श्रीश्री-जयानन्दकपः सरन् પારદ્રા अथ श्रीश्रीजयानन्द-राजपिः सरिभिः सह ॥ प्रस्थायाऽऽशु ततः स्थानात् । संयमाऽऽराधनोद्यतः ॥५९ ॥ विनयेन गुरोः पार्धात् । सामाचारी यथास्थितां । शिक्षित्वा विधिवत् कुर्व-भगः सर्वसम्मतः ।।६०॥ सर्वोयमेन सर्व च । श्रुतमाधदिनादपि ।। गृहमल्पेन कालेन । द्वादशाङ्गघरोऽभवत् ।। ६१ ॥ त्रिमिविशेषकं ॥ नि सङ्गचित्तः पञ्चापि । समितीः समुदीरयन् ॥ तिसृभिर्ग- प्तिभिप्त-थाऽप्रमत्तः प्रतिक्षणम् ॥६२॥ निर्ममो निष्कपायश्च । साधुसद्गुणसङ्गतः ।। अशठस्तपसां पात्र-ममात्रयतनापरः॥६३॥ योग्यत्वाद्गुरुभिः सरि-पदे न्यस्तः प्रशस्तधीः ॥ नानाऽतिशयसम्पन्नः । पत्रिंशत्सद्गुणाऽऽकरः ।। ६४ ॥ निरतीचारचारित्रः । पाटपन् शामिनां श्रुतं ॥ श्रीगुयोदेशवः पृथ्वी-तलं पावितवांश्चिरम् ।। ६५ ॥ अन्यदा वन्दितु प्राप्त-श्रीजयानन्दसूरिभिः ॥ समं समाहमाजग्मुः । श्रीचक्रायुधसरय ।। ६६ । लक्ष्मीपुरपुरादूराऽऽसन्न- शासापुरे कचित् ।। चतुर्ज्ञानधरा ज्ञात्वा । प्रान्तकालं निजायुषः ॥ ६७॥ श्रीजयानन्दराजः । सरिराजस्य तत्क्षणात् ॥ गच्छ-

·अपानन्द
चतुर्दशः
परित्रम्
सगः
२१४०
भारमदानेन । गणेशपदीं ददुः ॥ ६८ ॥ विभिविशेषकं ।। स्थित्वा तीर्थे क्वचिन्मुक्त-शिष्योपधिपरिग्रहाः ॥ पादपोपगर्म युक्त्या
ऽनशनं ते प्रपेदिरे ।। ६९ ॥ त्रिंशता च दिनैः क्षीण-सकलक्लेशबन्धनाः ॥ उत्पाद्य केवलज्ञानं । क्षणात्ते मुक्तिमाप्नुवन् ॥ ७० ॥
वनिर्वाणोत्सवयने । देवैरासनसंस्थितैः ।। दिव्यातोद्यलक्षनाद-गीतसङ्गीतसङ्गतैः ॥७१।। तदाकर्णनसञ्जात-वैराग्यादप्रपातुकात् ।।
धपेन क्षपश्रेणि-मारोहन गिरिदुर्गवत् ।। ७२ ॥ विजित्य विश्वजैत्राणि । कर्माण्धष्टाऽपि सत्वरं ।। सैन्यानीच रिपूर्णा श्री-श्रीज-
यानन्दसद्गुरुः ।। ७३ ॥ राजर्षिपु महेन्द्रोऽसौ । केवलज्ञानमुज्ज्वलं ॥ लोकाश्लोकाऽग्रगं सार-मिवाऽनन्तमवाप्तवान् ।। ७४ ॥
वदा तन्महिमाकृष्टैः । सुरैमानिकरपि ।। सम्भूय बहुभिश्चक्रे । ज्ञानोत्पत्तिमहोत्सवः ॥ ७५ ॥ तत्र च प्रथमं दिव्यं ।
विकुर्वित्वाऽम्पुजं महत् ।। सहस्रपत्र सौवर्ण । तस्याऽग्रेऽध्यास्प तं मुदा ॥ ७६ ॥ नत्वा तेषु यथास्थान-मासीनेषु परेष्वपि ॥ पौ-
रदिपु पुरश्चाऽयं । केवलज्ञानवान् गुरुः ॥७७॥ धर्म चतुर्विधं भव्याऽनुग्रहार्थमुपादिशत् ।। सारं सरसदृष्टान्त-हेतुयुक्तिकदम्बकः।७८।
कुलानन्दय विज्ञात-पित्ज्ञानोद्गमोत्सवः ॥ ससैन्यपरिवारस्तं । नन्तुं तत्रागमज्जवात् ॥ ७९ ॥ तं च केवलिनं दृष्ट्वा ।रितरं
विश्ववन्दितं ॥ पूज्यं मदक्षिणप्य त्रि-विधिपूर्वमवन्दत ॥८०॥ स्तुत्वा चोपाविशत् स्थाने । विनयेन कृताञ्जलिः ॥ तस्मै तं पुन-
राख्यत् श्री-श्रीजयानन्दकेवली ।। ८१ ॥ द्वादशनतरूपं च । श्राद्धधर्म सविस्तरं ।। सम्यक्त्वपाठबन्धेन । तमजिग्रहदादरात् ॥८२
कांचिचं मुनिधर्म च । काचिनकानभिग्रहान् ॥ प्रतिपाद्य जनानाशु । व्यहरत्स ततोऽन्यतः ॥ ८३ ॥ ग्रामाऽऽरामाकरपुर-
प्रभृतिस्थानकोटिपु ।। चिरं विहृत्य वजन्तून् । समन्तूनपि दुःकृतैः॥८४|आलोचनाप्रदानादि-सुकृतौघनिरागसः॥ कृत्वा कवार्थ-
मन्यांस्तान् । व्यधाद्राजपिकवली ॥ ८५ ।। पद्मद इब व्याख्या-बने हंसा इवोत्तमाः ॥ तस्य धर्मामृते स्वैरं । क्रीडामिः सम-
॥२१४॥

·बतुपन् ।। ८६ ॥ उद्धर्मदेशनानयां । मनोन्मजनादिभि । चिरं भव्यमनोमीनाः । कुर्वतेस्म रतिसुखम् ।।८७॥ तत्पुण्यदेश-
नागदा-प्रगहमरसीताः । भव्यास्तरुतृणोपध्या-याभाः स्यु स्वराः फलैः ।।८८॥श्रीधर्मपत्तनस्थाना-बानाश्रयःक्रयाणकैः ।।
पिताणभिर्भ[प-लोगन् यः मुखितान् व्यधात् ॥ ८९ ।। महासार्थेशसङ्काशः । कारुण्याब्धिरनन्तपित् ॥ तत्मसादादवापुर्ज्ञाः ।
पचित्सर्थिमम्पदम् ॥९०॥ वैमानिकश्रियं केचित् । परेऽनुत्तरसम्पदं ।। सार्वभौमादिकद्धय । केपि केपि च निवृत्तिम् ।।९१॥
तद्भव केवलान-मुज्ज्वलं केऽप्युपार्जयन् ।। इत्यायैर्वगुभिः पुग्ध-लाभैः सामैनिरन्तरैः ।। ९२ ॥ चिरं सुखमयं पुण्य-मयं हर्षमयं
तथा ॥ विधप्रपमप चके । श्रीजपानन्दकाली ॥ ९३ ।। बलीयोऽतिशयश्रेणि-सम्प्रीणितजगत्त्रयः निर्वाणसमये प्राप्ते । श्रीशत्रु-
जपमध्यगात् ।। ९४ ॥ तत्र पदमिरभक्ताः । पादपोपगमाह्वयं ।। सम्पूर्याऽनशनं श्रीश्री-जयानन्दः स केली ॥९५॥ वेदनीय-
नामगोवा-पुचतुष्टपसङ्ख्यात् ।। महानन्दपदं प्रापा-नन्तज्ञानो निरजनः ।। ९६ ॥ बुद्ध सिद्धः समृद्धश्चाऽनन्तैमुद्वीर्यदर्शनैः ॥
परमात्मा परज्योतिः । परं ब्रह्म ततः स्मृतः ॥९७॥ तत्कालमिलिता देवाः । कोटिशोऽपि चतुविधाः ॥ सशोकाऽपि
सम्भूय
तमिराणोत्सरं म्पधुः ॥ ९८ ॥ तद्विस्तारथ तस्याऽपि । तीर्थेशादेरियाऽसिलः ॥ प्रायो व्यधायि सर्वोऽपि । मुदितस्तैश्च तद्गुणैः
॥ ९९ ॥ पवागतमगुस्तऽपि । स्वस्वस्थानेषु निर्जराः ॥ अष्टाऽहिकामहं कृत्वा । तीर्थे नन्दीश्वरादिके ॥ १०० ॥ इत्थं समग्रैः
गुगृगगरिष्ठः श्रीश्रीजपानन्दगुरोः परो न ॥ मामोक्षसाम्राज्ययुगं द्विधा द्विट्-जयश्रिया प्राप सुवृत्तवान् यः ॥ ९९ ॥ एवं नरा
धर्मपरा दुरापाः । भौटा गुणाऽऽट्याः सुयश प्रवापाः ॥ सौभाग्यभाग्यकधनाः सनाथाः । साम्राज्यलक्ष्म्या त्रिजगत्यपाघाः ॥१२॥
माटसौन्दर्यभृतः सदापि । दानकशोण्डाः परमोदिताश्च ॥ परैरजय्याः किल केऽप्यवाप्याः। श्रीश्रीजयानन्दवदव केचित् ॥३॥

·केपलि
परिणम्
चतुर्दशः
सर्गः
२१५
अर्हन्मतौमत्यकराश भाव-द्विपज्जयचार्जितकेवलायाः ॥ सिद्धयन्ति धन्यास्तदिह प्रयत्नः । कार्योऽत्र धर्मेऽस्य निदशेनेन ॥४॥
त्रिमिविशेषकं यत्चरितं सुगुणाऽनुविद्ध-प्रसिद्धतत्तद्विशदाऽवदातैः ॥मुक्ताफलोपैरिव शोभमान-हारायमाणं न मुदेऽत्र केपाम् ।।५।।
इति तपागच्छनायक-पूज्यश्रीदेवेन्द्रसूरिश्रीज्ञानसागरसूरिशिष्यैः श्रीसोमसुन्दरसूरिपट्टमतिष्ठितः श्री
मुनिसुन्दरसूरिभिर्विरचिते श्रीजयानन्दराजर्षिकेवलिचरित्रे श्रीजयानन्दराजेन्द्रदीक्षा केवलज्ञानादिव्यावर्णनो
नाम चतुर्दशः सर्गः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥
। सम्पूर्णमभूत् श्रीजयानन्दचरित्रम् ।।
'अप मशस्तिः-
चन्द्रकुले तपागच्छे ख्याताः श्रीसोमसुन्दरगुरूणांपट्टप्रतिष्ठिताः श्रीमुनिसुन्दरसरिराजेन्द्राः॥१॥[मार्याद्युपद्रव]मारीत्यवमनिवारण-
शान्तिस्ववसहरक्षणप्रमुखैर्ये । गीपन्ते स्वगणैः-प्रगणैः प्रति भद्रबाहुगुरोः ॥२॥ मरुदेशादिषु देशेष्वमारिपटहप्रघोषणैः प्रथिताः
भीहेमचन्द्रयरीन् स्मारितवन्तः स्वशक्त्या ये ॥३॥ तेषां गुरूवमानां । शिष्यवरैश्चन्द्ररत्नगणिविबुधैः ।। शोधं शोधं स्वधिया ।
प्यधायि शुद्धं गुरुभक्त्या ॥४॥
॥ इति श्री जयानन्दचरित्रप्रशस्तिः ॥ ग्रन्याग्रं ७५००
प्रत्यन्तरे प्रशस्तिरेव नास्ति भत्र तु या श्यते सा भतिलप्पी
॥२१॥

·श्रीजयानन्दकेवलीचरित्रम् समाप्तम् ॥
KY18
sa