·ENARES SANSKRIT SERIES; KOLLEOTION OF SANSKRIT WORKS EDITED BY THE PANDITS OF THE BENARES SANSKRIT COLLEGE UNDER THE SUPERINTENDENCE OF R. T. H. GRIFFITH, M, A.,0. I. E. 72 G. THIBAUT PH. D. No.97 दैवज्ञकामधेनुः भाग अधात प्राचीनज्योतिषग्रन्धः । कायाम हस्तवनगल्यनामकेमहाविहारेऽध्युषितेन पाध्यायेन श्रीमताअनवमदर्शीसडराजवरेण सङ्कलिता ॥ DATWAGNAKAMADHENU, A Treatise on Astrology the very Venerable Anayamadarsi Sangharăja havira of the Hastayanagalya Parivena, Ceylon. Icea by the Pory Rev. O. À Seelakkhandha vira of the bailabimbarama Vihira, DODANDUWA, CEYLON terasa Upadhyaya, Sanskrit College Benares. 3a Hosciculus I BENARES Auld by the Proprietors Messrs. Braj B. Das & Co., AND SOLD BY H. D. GUPTA, cretary, Chowkhamba Sanskrit Book Depot. Printed at T. P.W. & the Vidyavilás Press, BENARES 1905 Avar ·0 0 0 OC or . ००० सूचापत्रम्। गणपाठः गोलप्रकाश गंगालहरी गुरसारणी जातकतत्त्वम् तत्त्वदीप तर्कसंग्रहः दत्तकमीमांसा धर्मशास्त्रसंग्रहः धातुपाठः ( शिला -J) धातुरूपावली नैषध चरित नारायगी टीका टाइप परिभाषापाठः पाणिनीयशिक्षा भाष्यसहिता प्रथम परीक्षा प्रथमपुस्तक हिन्दी प्रश्रभूषणाम् ( प्रश्न विचार का बहुत उत्तम ग्रन्थ बीजगणितम् (म० म० पं० धाकरकृतटिप्पणीसहित) भट्टीकाव्य ५ सर्ग मनोरमा शब्दरतसहिता ( टाइप) लघुकौमुदी टिप्पणीसहिता लक्षणावली लीलावती (म०म० पं० सुधाकरकृतटिप्पणीसहित वसिष्ठसिद्धान्तः वातिकपाठः विष्णुसहस्रनाम शब्दरुपावली पृङ्गार समझती समासचक्रम समानचन्द्रिका सरस्वतीकण्ठाभरणम साङ्चचन्द्रिका टिप्पणीसहिता साहचतत्त्वकौमुदी सिद्धान्तकामा सिद्धान्तमुक्तावली दिनकरीटिप्पणीसहिता ·वाचनमा दैवज्ञकामधेनुः। नमः शाक्यसिंहाय ॥ GETÄTSEYTT: ANAVA MADARSHI) अनन मदमा (CA. scula khondas अथ प्रारम्भः प्रतिफलन्ति जगन्ति समन्ततो- महति यद्विषणामणिदर्पणे । स भगवान् मुनिरीहितसिद्धये हृदि चिरं मम गन्धकुटीयताम् ॥ १ ॥ अनुगतजिनशिष्टिब्रह्मवंशैक दृष्टि- मुनिरनवमदर्शी पारदर्शी कलानाम् । प्रणयति सकलां सद्ग्रन्थसारार्थदोग्ध्रीं दिबुधजननिषेव्यां दैवविवकामधेनुम् ॥ २ ॥ -पीः पिशाचाश्चपलात्मभाजो- निन्दन्ति ये तेषु ममास्ति नास्था । आराधकोऽहं महतान्तु तेषां येऽत्रश्रमज्ञाश्च परार्थकामाः ॥ ३ ॥ प्राच्यैर्वराहमिहिरादिभिरभ्यधायि व्यासेन यच्चरितमम्बरगोचराणाम् । १ मतिः ॥ २ षट्ग्रन्थ ॥ ३ रझ्ययायि॥

·( २ ) संहस तत् प्रथममत्र विभावयामि सङ्ख्यानसंस्करणनिर्णययुक्तियुक्तम् ॥ ४॥ अब्दं द्विधाकलय्याऽसमूर्ध्वस्थं वर्द्धयेत् सुखैः । धीरनागैरधोन्यस्तं नदीतीर्थेन भाजयेत् ॥ ५॥ लब्धं दिनादिकं मूर्ध्नि दत्वा तत्तत्परादिकम् । हित्वा कोमलनामानि मासवाक्यानि पूरयेत् ॥ ६॥ विशुद्धनिधिपातः । विमर्दनपुरस्त्री। कुशान्धयखरोरुः । वशीतिलकरुद्रः । शिवाब्धिबुधपुत्री । नेयाम्बुनीषुयात्रा । नयाम्बुनवपूरः। दिवानवरिपुस्त्री । दशाङ्गनरकारी । प्रवीर- गुरुयन्त्रः । विवासनविकारी । मृगाकुलीतपोस्त्री। रवेरजग- हादितः प्रभृति मासवाक्यानि ॥ नाभिना सर्चमाहस नीचाप्तमुपरिक्षिपत् । लीनेनोर्ध्वस्थमास घटिकादिश्च साधयेत् ॥ ७ ॥ दिनानि दद्याच्छुक्रादीन्याकलोयमहर्गणात् । ततो धीदण्डनेयश्रीलब्धं खण्डयुगं भवेत् ॥ ८॥ शिष्टमिष्टदिनम्प्रोक्तं युगोदयदिनादिमम् । युगोदयदिनेशः स्याद् युगमानेन वा हते ॥ ९ ॥ गुणकारः फलं नाम भागहारं प्रमाणकम् । माप्तलाभो भवेदब्दसंस्कारे तु यथाहृयम् ॥ १० ॥ दिनराशिर्भवेदिच्छा हन्यात्तम्फलराशिना। विभाजयेत् प्रमाणेन लाभताराकलादिकम् ॥ ११ ॥ वर्तमानयुगाब्दानि भागहारैविभाजयेत् । लब्धं धनमृणं वा स्याद् ग्रहाणां स्वस्वमध्यमे॥ १२ ॥ १ कलय्यात ॥ २ रसो॥ ३ कुशान्वषखरोरुः ॥ ४ नरा॥ ५ नयाल || नाहना सर्वमाहत्व ॥ ७ नीचाप्त ॥

·( ३ ) चक्रपादञ्च चक्रार्द्ध दध्याश्चन्द्रोच्चपातयोः । यथास्वं निक्षिपेत्तत्र ध्रुवाणि च यथाक्रमम् ॥ १३ ॥ चन्द्रात्तत्तुङ्गभौमज्ञजीवशुक्रार्किराहुषु । ध्रुवाणि युगमानेन मझुण्णयुगमुक्तयः ॥ १४ ॥ तण्डुललाभी। लीन नरः स्याद् । भैरवपूजा।कोशलराजः । भीरुररन्धः। शौण्डगतीनां । ज्ञानरयान्दे । कान्तिपताका॥१५ भीरुरनागोरुद्रयमः स्याद् दैवजराजावंशगजानाम् । वारिचराब्धिर्भूमुलभोयं चण्डसमाजे भिन्ननतोजिः । सत्रुटिकास्ते भूयुग भोगाः । भेनाभ्यस्ते स्वदेशक्षितिपरिधिमतो भाजकाकर्णलब्ध- स्तेन स्वभ्यस्तभुक्तिर्गणितहृदयविद् भाजयित्वा विलिसाम् । या रेखामेरुलङ्कान्तरमृजुपतिता तत्र पूर्वापराः शोध्यः योज्यं क्रमेण प्रणयति विहिते मध्य मेखे चराणाम्१७ मुमेरु हिमवान् वत्सपुर्यवन्ति चकोरकः । वायुः खरञ्च लङ्केति रेखामध्यगतडात्रहि ॥ १८ ॥ देशान्तरविधि हित्वा केचित्वीजक्रियां जगुः । कल्याब्दे गात्रतुङ्गोने नानादीपा हूँतं तथा ॥ १९ ॥ यथा स्वम्भाजकैः प्राप्तं हन्याद् बीजफलम्भवेत् । भवेत् सुधामयूखस्य भाजको मम शाषणम् ॥ २० ॥ अस्य तुङ्गे ध्रुवोच्चाटा क्षमापुत्रस्य सत्कविः । बुधशी जितामासाः समुरेड़येननोनटः ॥ २१ ॥ भृगुशीघे धरारूपं शनेः याज्ञाविधुर्ननु । तमसो धूर्तधूपश्चेसमीभिर्भादिकं हरेत् ॥ २२ ॥ १ चन्द्रातन्तुङ्ग ॥२ नरा ॥३मिछा ॥ ४ चथा ॥ ५ शतायोशा। धेदमीभिः । +मस्य तु अन्त्यचरणमुपलब्धेषु सर्वपुस्तकेषु ऊनमेव श्यते॥ CENTRAL ANCHAROLASIGA ·( ४ ) यद्वा प्रवर्तितं वर्ष स्वस्वबीजेन ताडयेत् । विभज्य विम्बयोगेण लब्धा लिप्तादयस्ततः ॥ २३ ॥ शरोभयाय नागानां नागवंनिशिनिदेयम् । परेचोल इतिन्वादि क्रमात् स्युवजिराशयः ॥ २४ ।। तदेतद्योजयेद् भौमबुधभास्करसूनुषु । शोधयेच्चन्द्रचान्द्राच्च जीवभार्गवराहुषु ॥ २५ ॥ युगाब्दं भास्करादीनां भागहारैविभाजयेत् । लब्धा लिप्तादयः प्राग्वत् तेषामृणधनक्रिया ॥२६ ।। तुलांशकोरतिर्जा यावृत्तीसूनुस्समापुरी । भूभेकचन्द्र इसते भागहारा यथाक्रमम् ॥ २७ ।। आर्यादिसुतभान्तेषु रवे/जं विशोधयेत् । इदंवा बीजकम्मोक्तं चक्षुस्साम्यप्रतीतये ॥ २८ ॥ ज्ञानतुलां पुरस्कृस सूर्यादीनां यथाविधि । इच्छादि न क्रियां कुर्य्याल्लब्धा भोगविनाड़िका ॥ २९ ॥ चतुरो हिममौलिनगः कवयो मुनिकोटिखरः खगविद् ध्वनिना । भयवित्युरगान्तमममी क्रमशो दिनभुक्तिविलिप्तिगणा विहिता ॥ ३० ॥ अभीष्टविघटी हित्वा ज्ञानतुलात् पुरस्थितात् । शेष भागविनाड़ीभिस्ताइयित्वा यथाविधि ॥ ३१ ॥ अनुज्ञा तत्परैर्भक्का ततो लब्धकलादिकम् । एष्य मध्यमतो जह्याद्युञ्जीतातीतमध्यमैः ॥ ३२ ॥ इतिसामान्यविधिनामप्रथमोध्यायः । -००० १ याद्वापवर्जितम्। २ याना। ३ निशिईयम् । ४ वर्ज। दशाण। ७शाण।

·द्वितीयोध्यायः। -::-- अथ वक्ष्यामि संक्षेपाचरितं द्वादशात्मनः । ज्ञानतुलाफलं तस्य यजासजीवनम्प्रमा ॥ १ ॥ ऋणवर्षे भगादीनां धर्मवाक्येन भाजकः । रवेमध्यममेव स्यान्मध्यमं बुधशुक्रयोः ॥ २ ॥ भौमजीवशनीनां तु शीघ्रोच्चन्तदुदाहृतम् । रवेमध्यमतो हित्वा लिप्ताद्यं पौर्णमी ततः ॥ ३ ॥ शेषे गोलपदश्चैव ज्ञात्वा कर्म समाचरेत् । पूर्वार्धमुत्तरं गोलमाचित्रादर्धमादिशेत् ॥ ४ ॥ चित्रान्तार्दै प्रहसैव पश्चिमाञ्च दक्षिणाम् । पादोनास्तारकाःसप्तपाद इसत्र निश्चितः ॥५॥ सपादं तारकाद्वन्द्वं राशिरित्यभिधीयते । नागालयाख्यं यद्यस्ति मण्डलार्द्ध तमुद्धरेत् ॥ ६ ॥ शुभार्चनाख्यपादो वा तमप्यस्माद्विशोधयेत् । पादस्थितञ्च विज्ञेयं समश्चेद्विषमात् पदात् ॥ ७ ॥ तं विशोध्य स्थितान शेषान् द्विगुणीकृस कोविदः। सपादताराद्वन्द्रस्य गुणमेकं समुद्धरेत् ॥ ८ ॥ तत्सङ्ख्याया गुणान्मूनि पूरयेद्विकलामयात् । शेषे चान्त्यगुणाभ्यस्ते माङ्गल्येन हृतं क्षिपेत् ॥ ९ ॥ तदेतद्विकालापिण्डं पूर्वार्द्ध तस्य मध्यमात् । शोधयेदपरार्धे तु योजयेत् स रविस्फुटः ॥ १० ॥ दीर्घिका धूलिका कारिका वर्धनी वाणिनी लोखनी षड्गुणा भास्वता । १ त्राण । २ साणायवर्षेभादीनाम् । ३ वाक्याय । ४ निश्वगः । ५ ताविदः ।

·अष्टनुद् धाननुद् दाननुद् बीननुद भिन्ननु किन्नुना तत्फला तिक्रमात् ॥ ११ ॥ चातुरीशचतुर्भुक्तिस्तत्रान्तज्याफलं न्यसेत् । मध्ययोः पादयोर्जह्यादन्ययोः स स्फुटो भवेत् ॥ १२ ॥ स्फुटन्तु विकलीकृस ज्ञानपादेन भाजयेत् । लब्धंराशिर्भवेच्छिष्टमतीतमिति निर्दिशेत् ॥ १३ ।। अतीतश्चेदतस्यक्ता शेषं विद्यादनागतम् । उभयं स्फुटभोगन भाजयित्वा ततो हृतम् ॥ १४ ॥ अतीतमनतीतञ्च दिवसादि विनिदियो । ज्ञानपादावशिष्टं यत्मागतीतमुदाहृतम् ॥ १५ ॥ तच्चेदल्पतरं भुक्ते सङ्क्रमःस्यात्तदानतैः । हुत्वा भोगहृतं नीतिशुद्धसङ्क्रमनाडिका ॥ १६ ॥ अस्ति लङ्केतिविख्याता राजधानी मुरद्विषाम् । भर्तुःसामध्यरेखाया स्थलस्य च जलस्यच ॥ १७ ॥ सैव सीमा भवेत्मानोदक्षिणोत्तरगोलयोः । न तत्रविषुवन्मध्यश्छाया स्याद् गोलयोन्तरः ॥ १८ ॥ योजने नोनषष्ठयंशे नैकव्यङ्गुलमेधते । विषुवव्यङ्गुलं नाम तदेतत्परिकीर्तितम् ॥ १९ ॥ आश्विनीतारकाङ्गच्छेदुत्तरस्यां दिवाकरः। दक्षिणस्यान्तु सक्रान्तमन्तरालं दिवांशकम् ॥ २० ॥ विसुवन्मण्डलादूर्ध्वमधस्ताद्याम्यसौम्ययोः । चतुर्विंशतिभागान्ते प्रवृत्तमपमण्डलम् ॥ २१ ॥ ताराग्रहेन्दुपाताळ भूमन्सस्मिस्तमन्तरम् । क्षितिच्छाया च तत्रैवं मण्डलार्धे विवस्वतः ॥ २२ ॥ १ त्राण ॥ २ ताराग्रहेन्दुमपातार्क ॥

·Ver ( ७ ) चत्वारिंशतकलायुक्तं भागद्वितयमगुलम् । विद्यादानेन मानेन मध्यमष्टादशाङ्गुलम् ॥ २३ ॥ पार्श्वयोर्मध्यसूत्रस्य सन्धिमार्गस्त्रयन्त्रयम् । प्रसेकं व्यङ्गुलस्थे च खण्डमेकं नवागुलम् ॥ २४ ॥ मेषादित्रितये संज्ञा मध्यसूत्रादुदीऋषु । मीनादित्रितयनामानि विलोमाद्याम्यतस्त्रिषु ॥ २५ ॥ कोणतो विनिवृत्तिास्यादयनं नाम भास्वतः । लङ्घनं मध्यसूत्रस्य गोलोच्चलनमुच्यते ॥ २६ ॥ विधाय पद्मिनीबन्धोः स्फुटं विघटिकामयम् । भाजयेत् ज्ञानगम्भीरैयदिनैकोपि लभ्यते ॥ २७ ॥ उत्तरायनगोमध्यसूत्रादन्तम् प्रवर्त्तते । यधेको लभ्यते भानुस्तदा याम्यायनोन्मुखः ॥ २८ ॥ द्वितयं यदि लभ्येत शेषस्तत्र च नास्ति चेत् । मध्यसूत्रे स्थितः शेषे विद्यतेऽन्दे बहिर्गतम् ॥ २९ ॥ त्रितयं यदिलभ्येत तदायाम्याय नोन्मुखम् । यदि चत्वारि लभ्यन्ते मध्यसूत्रे पुनःस्थितम् ॥ ३०॥ चतुर्विकल्पे शून्ये द्वे क्रमाच्छेषं विवर्धयेत् । विधिना बन्धुना नालै/जैस्तेनैव भाजयेत् ॥ ३१ ॥ लब्धं दिनादिकं भानोस्तत्तवसूत्रादपेयुषः । पूर्वोक्तानेव ता शेषान्नानासूत्रैविभाजयेत् ॥ ३२ ॥ सम्प्राप्तमगुलं भानोस्तत्तवसूत्रादपेयुषः । स्वदेशोदयरेखान्तु ज्ञातुकामो विचक्षणः ॥ ३३ ॥ विषुवव्यगुलं भक्त्वा शम्भुना लब्धमङ्गुलम् । स्वदेशरेखाभूमध्ये रेखयोरन्तरम्भवेत् ॥ ३४ ॥ १ लधनम् ॥ २ पर्यादि ॥ ३ शून्यतये ॥ ४ मध्यरेखयोरन्तरम् ॥

·( ८ ) स्वदेशोदयरेखायामुदयसंशुमालिनि । मध्यच्छाया च न भवेद् दृष्टिच्छाया चे सम्भवत् ॥ ३५ ॥ विषुवव्य[लं ज्ञानसूत्राभ्यस्तम्भवेत्तिधा । काञ्चनैशिदैश्चाथ कन्दप॑श्च विभाजयेत् ॥ ३६ ॥ लब्धं चरार्धवाक्यानि मेषादीनां क्रमोत्क्रमात् । लङ्कार्योदयवाक्येषु तेषामृणधनक्रिया ॥ ३७ ।। अमायशाषणं मांसस्नुजिच्छाषणार्थदम् । लङ्काऊदयवाक्यानि मेषादीनां क्रमोवक्रमात् ॥ ३८ ॥ क्रमोत्क्रमेण संस्थाप्य वाक्यान्येतानि कोविदः। ततश्चरार्द्धवाक्यानि शोधयेत् प्रथमत्रये ॥ ३९ ॥ पश्चिमत्रितये तानि व्युत्क्रमेण च योजयेत् । नान्ना संस्कृत वाक्यानि तानि विद्याद्विचक्षणः ॥४०॥ मेषादिषट्के क्रमशो व्युत्क्रमेण तुलादिषु । असुरैस्तानि विभजे लब्धा लग्नविनाडिका ॥ ४१ ॥ ततो धनेन लब्धास्तु मेषाद्यशकभुक्तयः । मध्याह्नार्कस्फुटं ज्ञात्वा गोलं कुर्यात्पदक्रियाम् ॥ ४२ ॥ सपादताराद्वन्द्रस्य वाक्यमेकं समुद्धरेत् । चरार्धवाक्येनैतेषां सङ्ख्यया मूनि पूरयेत् ॥ ४३ ।। शेषन्तु विकलीकृस परवाक्येन वर्द्धयेत् । विभज्य ज्ञानपादेन लब्धं चोपरि निक्षिपेत् ॥ ४४ ॥ नानानागवरेतञ्च याम्यदक्षिणगोलयोः । योजयेच्छोधयेचाथ यथाविधि विचक्षणः ॥ ४५ ॥ ततो ज्ञानमतापाप्तं दिनार्धघटिकादिकम् । तञ्चनागात् समुदधृस निशाधं स्थितमिष्यते ॥ ४६ ॥ १ शंकवे ॥ २ आण ॥ ३ र्घषने ॥ ४ मध्यान्भास्फुटम् ।

·( ९ ) मध्यार्कस्योजपादन्तु विलिप्तीकय कोविदः । दिनाधविकलामाप्तं घटिकादि विनिर्दिशेत् ॥ ४६ ॥ नवेनाभ्यस्य तत्सर्वं नीचाप्तमुपरि क्षिपेत् । लीनोनो स्थमाहृस लब्धव्यङ्गुलमिष्यते ॥ ४७ ॥ विसुवव्यङ्गुलेनाथ दक्षिणोत्तरगोलयोः । योज्यं शोध्यन्न चेच्छोध्यं व्यक्तये न विशोधयेत् ॥४८॥ मध्य च्छायामिमां विद्यादुदयार्कस्फुटं पुनः । विलिप्तीकृस तत्रापि ज्ञानपाद हृतं वृथा ॥ ४९ ॥ शेषन्तु तत्र सन्ताड्य निजोदयविलिप्तिभिः । ज्ञानपादैः समाहृस लब्धभुक्तिविनाडिका ॥५०॥ विशोध्य स्वोदये शेषमभुक्तं विकलां वदेत् । क्षिप्तलग्नान्तरं तस्य मिष्टकालञ्च साधयेत् ॥ ११ ॥ अर्कभुक्तिहतायातलग्नसंख्या भवेत् ततः । वीराङ्गण विभज्याप्ता विलिसाश्च विशोधयेत् ॥ ५२॥ पूर्वापराह्नयोर्यातगन्तव्यविकलांगणे । दिनाविकलांशुद्धयशेषं सप्तपदस्य चेत् ॥ ५३ ॥ भाग्येन बद्धयेद् गोपैः षडर्द्धचरणस्य चेत् । पैट्पदस्यान्तराज्येन वर्धयित्वा स्थितं पुनः ॥ ५४॥ क्रमेण यातयातव्यविकलाभिर्विभाजयेत् । अङ्गुलादि ततो लब्धं मध्यच्छायामिह क्षिपेत् ॥ ५५ ॥ अद्धीकृतं तदेकश्च तस्य तस्य पदम्भवेत् । पदं रत्नहतं तत् तद् गुणाकारेण संयुतम् ॥ ५६ ॥ पूर्वापराह्नयोर्मध्यच्छायाविरहितं ततः । नीचेन वर्धयेदेष भागहारो भाविष्यति ॥ ७ ॥ १ च । २ स्वा।३ज्ञाण । ४ लब्धं । ५ क्षिप्ता लग्नान्तरन्तस्य । ६ षट्पदस्यन्तु।

·तत्तद्गुणीकृताभ्यस्यदिना विकलागणम् । भाजकेन हतायातयातव्यघटिकादयः ॥ ५८ ॥ स्थापयेद् दृष्टविकलां युक्तां भुक्तिविलिप्तिभिः । ततोऽर्कराशेरारभ्य लग्नमुक्तिविंशोधयेत् ॥ ५९ ॥ अशोध्यशेषमास्थाप्य भानुनाऽतीतराशिषु । सङ्ख्याशोधितलग्नानां दत्वा तन्मूनि निक्षिपेत् ॥ ६० ॥ व्यङ्मुलेरुभयं राशिमभ्यसेत्तदधास्थितात् । तदानी लगभोगाप्तं लिप्तादुपरि निक्षिपेत् ॥ ६१ ॥ ततश्चनूतनः प्राप्तं नक्षत्रमिति निर्दिशेत् । भक्तेष्टविघटीमर्क भुक्सा ज्ञानोन्नतांकुरैः ॥ ६२ ॥ भाजितानि कलादीनि क्षिप्त्वा लग्नस्फुटं वदेव । लग्रस्फुटं कलीकृस व्यङ्गुलेन विभाजयेत् ॥ ६३ ॥ लब्धं राशिरितिज्ञेयं शेषं कृत्वा च पञ्चधा । रत्नलग्नधनप्रायं नागैराहस च क्रमात् ॥ ६४ ॥ व्यङ्गुलेन विभज्याप्तास्ततो होरादयः स्मृताः। एवं राशिश्च होराश्च द्रेष्काण्णाश्च नवांशकाः ॥ द्वादशात्रिंशभागाश्च षट्वर्गइति कीर्तिताः ॥ ६५ ॥ यथाषण्णां हि वर्गाणां विधि लग्नस्फुटे छतः । तथा शेषां ग्रहाणाञ्च स्फुटे षट्वर्ग इष्यते ॥ ६६ ॥ घेदार्क बिम्बा दिवसे नियोज्य व्यतीतखण्डा हतधावकाञ्च । विभज्य निम्नेन फलं द्विधातः मियाहतञ्चोपरि संस्थितञ्च ॥ १७ ॥ १ भुक्तया ज्ञाणोन्नतां । २ मांगुल्यन । ३ पञ्चथा। ४ व्यंगुलेन । ५ देको नग्ध । मिच्छा।

·लग्नेन रत्नेन च संगुणय्य सेनावाशष्टैरुभयत्र विद्यात् । बुधादिकंः शीतकरादिकञ्च वर्षेश्वरं मांसयुगं क्रमेण ॥ ६८ ॥ स्रवन्ति सरितः स्वल्पजीमूतानातिवारिदाः। पृथवी सस्यविरला व्यालदंष्ट्रिसमाकुला ॥ ६९ ॥ पित्तं कुप्यति सीदन्ति तापसाः सहगोकुलैः । नभोमलिनवद् दृश्यं तीनं तपति भास्करः ॥ ७० ॥ नृपाः युधिबलैराढ्याः देशान् नीन्त परस्परम् । संवत्सरे च मासे च वारे च द्वादशात्मनः ॥ ७१ ।। इति संवत्सरफलम् ॥ दक्षिणायनमुशन्ति भास्वतः कर्कटादिमकरादि वा परम् । उक्तकालसममेव वा परं तन्नित्तिरणघान्यथा यथा॥१॥ कलहाय भवेद् भानू रजतादर्शवन्मधौ । भयाय घर्म रक्ताभः श्वेतो वर्षस्य दृष्टिकृत् ॥२॥ धूसरः शरदि क्रूरो हेमन्ते कणिकारवत् । रोगकृच्छिशिरे पिङ्गश्चोरशत्रुभयावहः ॥ ३ ॥ शिरीषपुष्पवत् सद्यो दृष्टिकाले मुटष्टिकृत् । धत्ते चन्द्रकपिच्छाभो द्वादशाब्दमवग्रहम् ॥ ४ ॥ श्यामः कीटभयं भष्मसाहक् परबलागमम् । शशिवत् सकलक्षोभं विदधाति दिवाकरः ॥ ५ ॥ उल्कया यदि च विद्युदादिना तिग्मरश्मिरुदयाचलस्थितः। १ शेना । २. वासविभुम् । ३ वृष्टिकालेषु च ।

·( १२ ) हन्यते यदि तदा महीभुजो मृत्युरन्यनृपतेरिहोदयः॥ ६ ॥ परिधिमान् प्रतिवासरमुष्णगुयदि चिरादतिराजति सन्ध्ययोः। महरणाकतिकीलकमूत्तिमानपि करोति रविनृपति नवम् ॥ ७ ॥ उदग्गतः प्रतिरविरुष्णरोचिशो जलाय वाताय च दक्षिणोदितः । द्विपार्श्वगः सलिलभयाय भूभुजां वधाय तस्योलमधोपि वा स्थितः८ उल्कातिदृष्टिपरिवेषणतामसा दीं देशे रवौ हिमकरेऽपि च पौर्णमास्याम् । पापेक्षितानिकृशताञ्चतयोविधाता यार्घस्य सस्य विपरीतमतः समृद्ध्यै ॥९॥ अर्केन्दुमण्डलोत्भूतो दोषो देशस्य यस्य हि । पाग्गोचरमुपायाति स तत्रापि विपच्यते ॥ १० ॥ ब्राह्मीका मगधाः शकाश्च शबराः काम्बोजवङ्गाङ्गजाः । पम्पोदुम्बरयाम्ययामुनभुवः प्राङ्नर्मदातीरजाः । विन्ध्यश्रीगिरिवर्धमानगिरयः पूर्बो महेन्द्राचलः । शुक्लाः पित्तशरीरिणश्च कटुकाद्रव्याणि वर्गे रवौ ॥११॥ भास्वतश्चरितं तस्य वर्गे सत्तारकाश्रिते । विसंयोज्य च पक्षेण शरदावा विपच्यते ॥ १२ ॥ विमलवपुरवक्रमन्डलः स्फुटविपुलामलदीर्घदीधितिः । अविकृततनुवर्णचिह्नभृज्जगति करोति शिवं दिवाकरः १३ इत्यादिन्यचरितं नाम द्वितीयोध्यायः । तृतीयाध्यायः । अथेन्दोश्चरितं साधु विवृणोमि समासतः । १ उद्गतः २ दर्षे । ३ माध्यस्य । ४ दृग्गोचार । ५ शुक्लांम्पिस- शरीरिणश्च । ६ श्रीयो।

·( १३ ) ज्ञानदीपपलं तस्य सिंहहोरांशकप्रमा ॥ १ ॥ लब्धमृक्षादिकं तादृग् दिनतः शोधयेच तम् । धनाय लिप्तिकादीनां नन्दशाखीविभाजकः ॥ २ ॥ तदंशः फलमिन्दुश्चेत् प्रमाणं कालमौलिनाम् । वत्सरे धनीलप्तानां वर्गधर्मो विभाजकः ॥ ३ ॥ चन्द्रमध्यमतो हित्वा चन्द्रोचं गोलपादवित् । विदध्याद्रविवच्छेषं चन्द्रज्याभिर्भुजाफलम् ॥ ४ ॥ कमलावरगाविदुरीश्चकुरो मलया शिवनुत् शशिनः स्वगुणाः जिनगो विदुरो धिवरो नलिकाधिपटुर्नवकञ्चपलानिनतः॥५ इन्दोर्भुक्तिदशाशालि स्फुटं कृत्वार्कभागवत् । गसन्तरं स्याद्विवरं चन्द्रार्कस्फुटभोगयोः ॥ ६ ॥ चन्द्रार्कदृष्टिनक्षत्रे विलिप्तीकृस लिप्तिकाम् । पुनींचेन चाभ्यस्य शुद्धभुक्तया विभाजयेत् ॥ ७ ॥ लब्ध नीति विशुद्धं तत् दृष्टनक्षत्र नाडिका। दसौ यमोऽनलो धाता शशिरुद्रौ दितिगुरुः ॥ ८ ॥ सर्पश्च पितरश्चाथ भगश्चैवार्यमारविः । त्वंष्टमारुत इन्द्राग्निमित्रेन्द्राः नितिर्जलम् ॥ ९ ॥ विश्वदेवः हृषीकेशो वसवः सलिलाधिपः । अजैकपादहिर्बुध्नः पूषा च दिनदेवता ॥ १० ॥ शिखिगुणरसेन्द्रियानलशिीखीवषयगुणर्तुपच वमुपक्षाः । विषयकचन्द्रभूतार्णवाग्निरुद्राश्विवसुदंहनाः॥ ११ ॥ भूतशतपक्षवसवो द्वात्रिंशश्चेति तारका मानम् । क्रमशोश्विन्यादीनां वराहमिहिरेण निर्दिष्टम् ॥ १२ ॥ १ आण । २ माह्यस्य । ३ इन्द्राग्निमित्रेन्द्रो निरतिज्वलम् । ४ वसुः । ५ विशयक।

·( १४ ) मासादिवासरान्तः कालस्ताराप्रमाणेन । सत्तन्नक्षत्रसंज्ञाः ज्वरादिपीडासु विज्ञेयाः ॥ १३ ॥ इन्द्रानिलादिसब्रह्मसौम्ये शाकी हि वारुणः । चित्राश्वयाम्यगोलाः स्युः शेषाश्चोत्तरगोलकाः॥ १४ ॥ व!श्विनोविषतरुभिषजस्तुरङ्गाः तत्पोषकास्तदधिरोहजनाश्चमूपाः। युक्ताः जनाश्च तुरगक्रयविक्रयेषु सैन्यानि मालवकिरात पुलिन्दचीनाः ॥ १५ ॥ वर्गो यमस्य कनकक्षितिमुजवरी गान्धर्ववीरवसनास्त्रिदशस्वदेशाः । क्रव्यादनाश्च तरूरामलकश्च फल्गु वस्तूनिबन्धवधताडणलालसाश्च ॥ १६ ॥ घर्गोनिभस्य तु मरुद्भवसालगोषा कर्णाटयामुनभुवश्च सरस्वतीजाः । अब्दज्ञमन्त्रिजननापितकुम्भकाराः विपाश्व वह्निशरणास्तरुरुप्रषूणाः ॥ १७ ॥ वर्गः प्रजेशनियतः खलु शूरसेनाः। पञ्चालमाधुरकनिर्वसनाश्च गौडाः । गोजातवारिचरकर्षकरेंन्यवस्तु जम्बुद्रमाश्च धनिनः शकटाधिकाराः ॥ १८॥ वर्गो भवेन्मृगशिरोंनियतो गजान साङ्केतकापिलकुरुक्षितिपारियात्रा। शानोधताः सुरभिपुष्पफलांशुकानि रत्नानि वीश्चकहराः खदिरमाश्च ॥ १९ ॥ २ कुलिन्द । ३ तरुरुहसुनः। ४ वर्ग। ५ रण्यवस्तु। १ष। ६ पञ्चक-पावक।

·( १५ ) घर्गस्तु रौद्रनियतो वृषभध्वजाब्ज- श्रीमाल्यवगिरिजमुम्भकशूर्पकर्णः । मन्त्राभिचारनिपुणः परदारसक्ताः पैशून्यशाव्यनिरतः विटपीचकृष्णाः ॥ २० ॥ वर्गोदितेश्च पुरुषादपयः पयोधि प्राग्जोतिषाश्चमगधाः मिथिलाभुवश्च । सत्यादिभद्रगुणरूपयशः कुलाब्याः सेवारताश्च वणिजोजटिनश्च वंशा ॥ २१ ॥ पुष्यस्य वर्गउदयाचलकाशिचोला श्रीतामलितपुरकोशलवर्धमानाः । गोधूमशालियवधान्यरसेक्षुचाटी- नीरोपजीविसचिवाश्च गजाशनाश्च ॥ २२ ॥ वर्गों भवेत् भुजगशस्य कलिङ्गबङ्ग वैदर्भवत्सविषया प्रवरोर्बकर्णाः। कीटाः विषाः विषधराः परवस्तुकामाः नन्दाश्च नाग विटपी तृणधान्यकञ्च ॥ २३ ॥ वर्गो मसानियतो दृषनारिकेल- विन्ध्याः सचर्मवसनास्त्रिपुराश्चपाण्ड्वः । कोष्टालयः सवणिजः पितृभक्तशूराः स्त्रीवेषिणो बटतरुगिरिनिश्रयाश्च ॥ २४ ॥ घर्गो भगस्य शबराश्रय राजधानी पे वालिराज्यसहनाईदशाणदेशाः । कार्पासयाज्ञिकतिलालवनम्पलास- १ धगोंदितेस्व । २ भुद्र। ५ पलासो। ३ विशः। ४ गिरिनिधियश्च ।

·रूपोन्नताः युवतयश्च कुशीलवाश्च ॥ २५ ॥ वर्गस्तूत्तरफाल्गुणो नियमितो लङ्कापुरी कोङ्कणः स्वर्णानाम नदी महेन्द्रमलयः शैलोच्चयो दर्दुरः । ग्रामादासपुराश्च केरलभुवो ये कर्णतालाकटाः प्लाक्षादुर्ध्वनिनश्च सौम्य नियमाः पाषाण्डशास्त्राश्रया :२६ हस्तक्षस्य हि चित्रकूटशिखरी कर्णाटराष्ट्रम्महा- राष्ट्र कोलगिरिश्च चोलविषया नेलूरसूर्यादयः । क्रौञ्चद्वीपमधेस्य शृङ्गशिखरी वैदर्यमुक्ताकरा स्वाम्बष्टो गजवाहनाश्च रजकाः फल्गूनि धान्यानि च २७ चित्रायाम्बलदेव पत्तनभुवः कच्चोलकाः सिंहला: वेदण्डाटविचीयपत्तनजनाः येताम्रवर्णाश्रयाः। भद्राख्याश्च किलासनागजदरी ग्रामाश्चबिल्वद्रुमाः रत्नालङ्कतिरागलेख्यगणितंख्याताश्च सौगन्धिकाः २८ स्वातेस्तु वर्गः खलु पल्लवाख्याः काम्बोजसौवीरवधूमुखाश्च । तुरङ्गसारङ्गविहङ्गमाश्च निःसत्वसत्वास्तरुरर्जुनश्च ॥ २९ ॥ वर्गों विशाखामु किरातशूद्र पाषाण्डदेशायवनाश्च मेनाः । वैकङ्कतहुश्चनमाष मुद्गा भक्तो महेन्द्रो नलदैवयोश्च ॥ ३० ॥ वर्गोनुराधानियतः मुराष्ट्र हेमाद्रिकालामलरैवताश्च । सन्तः शरत्सस्य मुदारशूर- ·भावा गणे शावकुलन्माश्च ॥ ३१ ॥ शक्रस्य वर्गों मघवान् पराद्री पुराणभूमिर्भयराजिदेशः। कीयर्थवंशप्रकटापरश्च सक्ताबलेशा अपि दृष्टिक्षः ॥ ३२ ॥ मूलस्य वर्गस्तापी च शैवालापवनाश्रयाः। सद्योमूलफलपत्रबीजान्नैरुपजीविनः ॥ ३३ ॥ आपस्य वर्गो म्लेच्छाश्च वैश्याश्च कनकाकराः। वजुलो जलजानाञ्च जलयात्रोपजीविनः ॥ ३४ ॥ उत्तराषाढवर्गस्तु मद्रतालहलाश्मकाः । महामात्राश्च मल्लाश्च धनिनः पनसद्रमाः ॥ ३५ ॥ वर्ग श्रवणनक्षत्रे कूटतालहठास्तथा । मायाविनोऽर्कवृक्षाश्च ये च भाववतात्मनाः ॥ ३६ ॥ वर्गे धनिष्ठानक्षत्रे स्त्रीराजा वैकलोचनः । दीर्घग्रीवास्य केशाश्च शमीवन्धुधनात्मनाः॥ ३७॥ वर्गो भवेद्वारुणमे हिमाद्रि- कैलाशकैकेयनृपाश्रयाश्च । तोयोद्भवाः शौण्डिकनेजकाश्च कैवर्तकाः पाशभृताः कदम्बाः ॥ ३८ ॥ वर्गोऽजपादे तुरगाननाश्च दासेरकास्तक्षशिलाभुवश्च । गोपालचोरव्रतधमहीनाः शुद्धोर्द्ध ताश्चूत तरुश्च हिंसाः ॥ ३९ । उपान्त्यमे वर्गमुदाहरन्ति १ शक्रश्च । २ सज्यो मूलम्फलम्पन। ३ कुलुतालहडास्तथा । ३ ·( १८ ) गन्धारिकान पिङ्गलसिन्धुदेशान् । विमांस्तपादान युतानधनाढ्यान् निम्बद्रुमानधूर्त्तजनान् नृपांश्च ॥ ४० ॥ पौष्णस्य वर्गः पशुपालकीर काश्मीरनागा वटकङ्कताश्च । वस्तूनि तोयाशयसम्भवानि फलानि बीजानि मधूकवृक्षाः॥ ४१ ।। पूर्ववयं सानलमग्रजानां राज्ञञ्च पुष्येण सहोत्तराणि । सपौष्णमित्रं पितृ दैवतंञ्च प्रजापतेर्भश्च कृशी वलानाम् ॥ ४२ ॥ आदित्य हस्ताभिजिदश्विभानि वाणिज्यकानां प्रवदन्ति तज्ज्ञाः । मूलविनेवानिलवारुणानि भान्युग्रजातेः प्रभविष्णुवृत्तैः ॥४३॥ सोमेन्दुचित्रावसुदैवतानि सेवाजनाः साम्यमुपागतानाम् । साविशाखाश्रवणम्भरण्या- श्चण्डालजातेरपि निर्दिशन्ति ॥४४॥ यद्भिन्नक्षितिजेन वक्रगतिना तेनैव यहूषितं यन्मन्दास्पदमुल्कया च निहतं यत् स्योपरागञ्च यत् । यमोत्कृष्टमुषाकरेण मलिनं यत् स्या कृती व्यक्तया तत्तत्पीडति यत्स्ववर्गमितरं नक्षत्र मारक्षति ॥ ४५ ॥ वर्षस्यात्मा नलादिद्वितयमिह तथा ऽऽषाढयुग्मञ्च नाभिः सञ्चेित्तत्पषूणं पितृभमविहतैरेभिरिष्टं विशुद्धैः । १ वणिग्जनानाम् । २ सर्पाश्चैतप्रसूनम् ।

·( १९ ) क्रूराक्रान्ते शरीरे मरुदनलभयक्षुद्भवञ्चाथ नाभौ सस्यध्वंसश्चवित्ते फलदलमुमनोमूलहानिश्च पुष्पे ॥४६॥ इति नक्षत्रवर्गनिर्णयः। भानुनेन्दु कलीकृस प्रतिलब्धा तिथिर्भवेत् । शेषन्तु विकलीकृत्य पुनींचेन ताडयेत् ॥ १॥ विवरेण विभज्याप्तमदृष्टतिथिनाडिका । अग्निर्दश्रावमावश्यो नागस्कन्दो दिवाकरः ॥२॥ मातृदुर्गादिशार्थेशः कृष्णो वैवस्वतः शिवः । पञ्चदश्यो शशाङ्कच पितरस्तिथिदेवताः ॥ ३ ॥ नन्दा भद्रा जया रिक्तापूर्णा चेति क्रमादिमाः। पक्षयोरुभयोरेव तिथयः स्युः पुनःपुनः ॥ ४॥ इति तिथिनिर्णयः। चन्द्रमर्केन संस्कृय दृष्टो योग उदाहृतः । विधाय पूर्ववच्छेषं योगे भोगहृताः कलाः ॥ १ ॥ विष्कुम्भः प्रीतिरायुष्मान् सौभाग्यं शोभनस्तथा । अतिगण्डः सुका च धृतिशूलं तथैवच ॥ २ ॥ गण्डो वृद्धिध्रुवञ्चैव व्याघातो हर्षणं तथा । वज्रं सिद्धिर्व्यतिपातो वरीयान् परिधः शिवः ॥ ३ ॥ सिद्धः साध्यः शुभः शुभ्रो ब्राह्मो माहेन्द्रवती । स्वनामतुल्याः देवाख्याः योगाः स्युः सप्तविंशतिः॥ ४ ॥ इति योगनिर्णयः। 0 १ दिशात्थेशः।

·(२०) र तिथेः खेनायजेदेकं शुक्ले कृष्णे तु योजयेत् । विभज्य सूनुना शेषं जानीयात् करणं चरम् ॥ १ ॥ बवञ्च बालवञ्चैव कौलवन्तैतिलं तथा । गरजो वणिजो विष्टिश्चरतः करणसप्तकम् ॥ २ ॥ कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामारभ्याचरमं दलम् । शुक्ले प्रतिपदः पूर्वदलो यावद्यथाक्रमम् ॥ ३ ॥ शकुनिश्च चतुष्पादो नागः किंस्तुघ्न इसपि । एवमर्दानि चत्वारि ध्रुवाणि करणानि च ॥ ४ ॥ इति करणनिर्णयः। 00 भानुः कलिदिने क्षिप्ता खंनाहस लुनाहृतम् । अभीष्टतिथिसङ्ख्याः स्युः दत्वा तानवशेपितैः॥१॥ लक्ष्मी कलिश्च नन्दा च कालकर्णिजयाविधिः । धतुर्नमितिविज्ञेयं वाराणामिह सप्तकम् ॥ २ ॥ हरो दुर्गा गुहो विष्णु ब्रह्मा लक्ष्मीर्धनेश्वरः । एते सूर्यादिवारेनाः सर्वे स्वाख्याः क्रियाशुभाः ॥३॥ इति वारदेवताः। एवमृशं तिथिर्योगः करणञ्च चराचरम् । वारश्चेति विजानीयात् पञ्चाङ्गं दैवचिन्तकः ॥ १ ॥ इति पञ्चाङ्गनिर्णयः। १ खन्ना । २ घरम् । ३ प्रतिपदः । ४ बेनाहत्य ।

·(२१ )
इन्दुरस्तमितः माच्याम्प्रतीच्यामुदयं प्रजेत् ।
विशोध्य चन्द्रतः सूर्य शेषं कुर्याद्विलिप्तिकाम् ॥ १॥
नीवाराम्बुनि वाक्यस्य सा चेदूना भविष्यति ।
शशाङ्कं नोदितं विद्यात् तनुनायदि सा भवेत् ॥ २ ॥
तामऊदयराशेस्तु यो राशिः सप्तमो भवेत् ।
तस्य संस्कृतवाक्येन ताडयित्वा तथा पुनः ॥ ३ ॥
अनूनपादैविभजेत् ततो लब्धविनाडिकाः ।
समाश्चेव पूर्ववाक्येन तदा दृग्गोचरः शशी ॥ ४ ॥
इत्यस्तोदयनिर्णयः।
अस्तार्को नेन्दुतः पूर्वमस्ति चेत् तत्परियजेत् ।
शेषन्तु विकलीकृस सूत्रलब्धा विनाडिका ॥१॥
अन्तरख्यारपेरस्तादाचन्द्रास्त सिते स्थिताः ।
कृष्णे दिनकरस्यास्तादाचन्द्रोदयमन्तराः ॥ २ ॥
निशार्धचन्द्रगोलज्ञो विषमाधी विलिप्तिकाः।
भाजयित्वा निशान कलां च विकलां ततः ॥ ३॥
नवभिः सर्वमाहृय नीचाप्तमुपरि क्षिपेत् ।
लीनेनोर्ध्वस्थमाहृस लब्धं व्यङ्गुलमिष्यते ॥ ४ ॥
विषुव व्यङ्गलेनैव दक्षिणोत्तरगोलयोः।
योज्यं शोध्यान्न चेच्छोध्यं व्यक्तये न विशोधयेत् ॥ ५॥
यावच्छाया भवेत्तञ्च शोधयेद्विगुणात् पदात् ।
न तैश्चाहस नीरार्थयुक्तो सौ भाजको भवेत् ॥ ६ ॥
निशार्द्धविकलाक्षुणसन्नीराः तेन भाजयेत् ।
प्राप्तास्तु विकलाः ज्ञेयाश्शुक्ल पक्षे पराम्बरे ॥ ७॥

·(२२) शोध्यात्तेऽन्तरकालार्ताः शेषा यात्रा निशि स्मृताः। सान्तराद् विकलाः पिण्डान्निशामानाद्विशोधयेत् ॥८॥ शेष पूर्वाम्बरे शुक्ले व्यतीताः स्यु विनाडिकाः। स एव विकलापिण्डः संयुक्तोत्तरसंज्ञितैः ॥ ९ ॥ पूर्वाम्बरस्थे शशिनि कृष्णे याता विनाडिकाः। निशामानविलिप्तीषु सान्तरो विकलागणः ॥ १० ॥ शोध्यशेषांगणाः ज्ञेयाः बहुले पश्चिमाम्बरे । घटिकाः साधयेदेवं चन्द्रच्छायापदैर्बुधः ॥ ११ ॥ इदानी लिप्तिकाभिस्तु पदमुत्पादयेद्यथा । अन्तरश्च निशानाथप्रमाणञ्च परस्परम् ॥ १२ ॥ शोधयेद् भागहारः स्याच्छेषः शुल्ले पराम्बरे। अन्तरञ्च निशानाथयुक्तरात्रिममाणकम् ॥ १३ ॥ जह्यात परस्परं शुक्ले भाजकः प्राग्विहायसि । निशि व्यतीतकालस्य चान्तरस्य यदन्तरम्॥ १४ ॥ तदिदम्भागहारः स्यात् माच्यां कृष्णे निशाकरे । सान्तरस्तु निशा याता निशामानविशोधिताः ॥१५॥ कृष्णे तु पश्चिमाकाशे भागहार इति स्मृतः । नरसेना निशार्धन ताडयित्वा तथा पुनः॥ १६ ॥ इष्टेन भाजकेनाप्तं फलं तीरे समुत्त्यजेत् । नताप्तमगुलं शेषं व्यङ्गुलं परिदीपयेत् ॥ १७ ॥ अवच्छायामिह क्षिप्ता दलयेत् पुनरेव तत् । चन्द्रच्छायापदं नाम शेषमत्र स्थितम्भवेत् ॥ १८ ॥ इति च्छायानिर्णयः। -000- १ यात्रा। २निशामान । ३ गता। ४ मन्द्रस्काया।

·( २३ ) दिवाकरे ततस्पृशि मीनमेषयोः शाशीशिशुर्दक्षिणतुङ्गशृङ्गवान् । घटोक्षयोस्तुल्यषाणवानतोऽ वशेषराशिश्च यमुत्तरोन्नतः ॥ १॥ प्रतिपच्छशिनः शृङ्ग तुङ्गमुत्तरतो मनाक नौका चेन्नाविकापसः शेषाणां शोभना वचः ॥ २॥ अर्दोन्नतौ लाङ्गुलवत् पीडातदुपजीविनाम् । मुभिक्षञ्च महीपानां शश्वत् प्रीतिरनुत्तरा ॥ ३ ॥ अझैत्रतं यदा याम्यं शृङ्गं दृष्टहलाह्वयम् । बलमुद्योजयेदाशु पाण्ड्यराज्यं निहन्ति च ॥ ४ ॥ उदिते दण्डवच्चन्द्रे गवां पीडा नृपोग्रता। समयोः शृङ्गयोः क्षेममुभिक्षदृष्टयः शुभाः॥५॥ मही यस्य शशाङ्कस्य रेखा दुर्भिक्षहारिणी । अल्पीयसी तु दुर्भिक्षभयं वितनुते नृणाम् ॥ ६ ॥ उक्तसंस्थानविरहादुत्तरोन्नतशृङ्गवान् । शस्यदृष्टिकरो याम्यतुङ्गो दुर्भिक्षकृच्छशी ॥ ७ ॥ इति बिम्बनिर्णयः। -000- प्रथमादिषु:सन्दृष्टा रेखा चान्द्रमसो नृणाम् ! आयुष्यमर्थमारोग्यं दुर्यशश्च प्रयच्छति ॥ १ ॥ सोभाग्यमर्थलोपञ्च भयं शोकं शिवं शुभम् । व्याधिञ्च धत्ते सूर्यादि वारदृष्टः शशीशिशुः ॥ २ ॥ तृतीयाच्चानुकूलोक्तदिने भार्गववासरे। दृष्टो नवशशी कुर्याद्वस्त्राप्तिासिकत्रिभिः ॥ ३ ॥ १ यमुत्तरोततः।

·( २४ ) नवेन्दुर्यान्यतिक्रान्तः षड़पौर्णाद्यान्यनागतः । मेषादिद्वादशक्षीणि समोवसतिचन्द्रमाः ॥ ४ ॥ याम्येन शुक्रादिचतुष्टयस्य यदा शशीचारवशेन याति । बीजान्यरण्यम्बुचराश्चहन्या- द्विशेषतः पावकभीतिकृच्च ॥ ५ ॥ पापो दक्षिणभागिन्दुरनुराधाविशाखयोः । प्रशस्तो मध्यनिर्यातः पितृदेवविशाखयोः ॥ ६॥ भूयोभानां ग्रहाणाञ्च पापो याम्यगतः शशी। प्रादक्षिण्योत्तरगतो राजानाञ्च प्रियङ्करः ॥ ७ ॥ भौमस्योत्तरगे चन्द्रे क्षवियाञ्च याविनाम् । पार्वती बलशालिनां जयो धान्यञ्च वर्द्धते ॥ ८ ॥ सौम्यस्योदग्गतः सोमः कुरुते कोशवर्द्धनम् । पूर्णानि सस्यन्दानि पौरमीतिमुभिक्षकृत् ॥ ९ ॥ गुरोरुत्तरगश्चन्द्रो ब्रह्मक्षत्रियधीधनम् । पुष्णाति मध्यदेशस्य मुभिक्षां कुरुतेतराम् ॥ १० ॥ भृगोरिन्दुरुदम्यायी गजबाजी धनुष्मताम जयकृत्सस्यवृन्दानि पुष्णाति निरुपद्रवम् ॥ ११ ॥ चरन् प्रदक्षिणीकृस प्रभाकरसुतं शशी। पौराणां वुधमाधत्ते क्षत्रियाणां जयश्रियम् ॥ १२ ॥ यदिदंफलमादिष्टमुत्तरस्थे निशाकरे । ग्रहाणामपसव्यस्थे सर्वमेतद्विपर्ययम् ॥ १३ ॥ प्रसन्तांस्तु नृपांश्च हन्त्युडुपतिः शृङ्गे कुजेनाहते शत्रुक्षुद्भयकृद्यमेन शशिजेनाष्टिदुर्भिक्षकृत् । १ देसा। २ क्षत्रियानावयायिनाम् ।

·( २५ )
श्रेष्ठान् हन्ति नृपान् महेन्द्रगुरुणा शुक्रेण चाल्पान् नृपान्
शुक्ले याप्यमिदं फलं ग्रहकृतं कृष्णे यथोक्तागमः ॥१४॥
इति समागमनिर्णयः।
आषाढमासे शशिनि स्वासाषाढमजापतीम् ।
मासे परीक्ष्य प्रसब्दम्बयाल्लोकेशुभाशुभम् ॥ १॥
स्वसातषाढा भेवत्तत्र प्रथमांशैः अवर्षणम् ।
मुष्टिकारणंतद्वद्वितीये सस्यकीटकृत् ॥ २॥
तृतीये वृष्टिमा द्याय चतुर्थे सर्वसस्यकृत् ।
पञ्चमे तिलमुद्गानांश्लेष्मिकानाञ्च वृद्धिदम् ॥ ३ ॥
षष्ठे शारदसस्यानामभिद्धिकरम्भवेत् ।
भक्तं दिनं प्रविष्टे तु दृष्टिरस्ति निरन्तरम् ॥ ४॥
स्वातियोगशिवायेन्दुरपां वत्ससमीपगः ।
अपां वत्सस्तु चित्रायां समसूत्रमुदस्थितः ॥ ५॥
इति स्वातियोगः।
000
आषाढयोगे शशिनः सर्वबीजानि दैवविद ।
पृथक् पृथक् समान्येव तुलितान्यधिवासयेत् ॥ १ ॥
अधिकं यद्यदन्यत्तु तत्तदब्देभिद्धिभाक् ।
यदीजमल्पतां यान्ति तस्य हानि विनिर्दिशेत् ॥ २॥
इत्याषाढयोगः।
पाजापसेन संयोगे तस्येन्दक्षिणस्थितः ।
नेदीयान् वा दवीयान् वा जगतामशुभावहम् ॥१॥

·( २६) रोहिणीमुत्तरेणेन्दुः स्पृशन् याति यदा तदा। वृष्टयः शोभनाः किन्तु सोपसर्गा प्रजा भवेत् ॥ २॥ रोहिणीमस्पृशनिन्दुरुत्तरेण वजेद् यदा। तदा च दृष्टिर्जगतश्शिवञ्च बहु निर्दिशेत् ॥ ३ ॥ रोहिणीशकटारूढे चन्द्रे निःशरणो जनः । पीड्यमानोन्नपानार्थ शिशुभिः क्वापि गच्छति ॥४॥ पूर्वोदितस्य शशिनो रोहिणी यदि पृष्ठतः । चरेच्छुभं तदालाके स्त्रिययस्तु पुरुषानुगाः ॥ ५॥ पूर्वोदितायाः रोहिण्याः पृष्ठतो विचरन् शशी । कुरुते कामिनं लोकं प्रमदानां वशे स्थितम् ॥ ६ ॥ राहिण्यां यदि शीतांशुराग्नेयीं दिशमाश्रयेत् । तत्रोपसर्गः मुलभो भस्मपावकसम्भवः ॥ ७॥ नैर्गसामाश्रिते सोमे शस्यानि निहतानि च । निचयं यन्ति वायव्यां मध्यमानि भवन्ति हि ॥ ८॥ यथेष्टानुदिशां चन्द्रे शोभना दृष्टिसम्पदः। अभिवृद्धिातदाघस्य शिवञ्च जगतो भवेत् ॥ ९ ॥ छादयेद्यदि विम्बेन रोहिणी शकटं शशी । तदानराधिराजस्य विदधावि वधं वधूः ॥ १० ॥ रोहिणीसहितश्चन्द्रो धनच्छन्नाम्बरेयादि । न लक्ष्यते महाव्याधिर्जलं स्यञ्च शोभनम् ।। ११ ॥ उदकस्थो यदि पौरस्समेघः स्यं शुभं तथा । आग्नेय्यामग्निकोपश्च याम्ये शस्यक्षयो भवेत् ॥ १२ ॥ नैर्ऋयां मध्यमं शस्यं वारुण्यां दृष्टिकारणम् । वायव्यामधिका दृष्टिः सौम्यायां दृष्टिरुत्तमा ॥ १३ ॥ १ संस्वायाति यदा तदा ।

·( २७ ) घनोदयो यदीशामकोणे स्यादृष्टिरुत्तमा । तत्तद्दिशि समुद्भूतो वायुश्चेत्तवफलोदयः ॥ १४ ॥ मासानां श्रावणादीनामीभव्यक्षरमाण्डतान् । घटान् गन्धपयःपूर्णानुदगादिमदक्षिणान् ॥ १५ ॥ महावृत्तेन मन्त्रेण परिजप्याधि वासयेत् । अन्येधुर्घनदृष्टिनः पूर्णशशोभनदृष्टिदः ॥ १६ ॥ नृपाणाञ्चाथ देशानां नामान्यालिख्य पूर्ववत् । इममेव विधिं कुर्यात् तेषां भाग्यादिवीक्षणे ॥ १७ ॥ प्रविशत्सु बजङ्गोषु विशेद्यधग्रतो वृषः । पशुर्वा कृष्णवर्णात्मा विज्ञया दृष्टिरुत्तमा ॥ १८ ॥ शबलो यदि मध्योसावधमो धवलो यदि । प्रविशेद्रक्तवर्णश्चेद् व्याधिभिः पीड्यते प्रजा ॥ १९ ॥ इति रोहिणीयोगः। यवगोधूमशाल्यादि शस्यनिष्पत्तिरुत्तमा। पाल्यते भूमिपालैश्च भूमि तिकरसता ॥ १ ॥ गावो बहुपयस्विन्यो वारिदा भूरिवारिदाः। समृद्धिः कुसुमानाञ्च काले हारिणलक्षणे ॥ २॥ इति वर्षाधिपतिफलम्। o पश्चार्टेन सरस्वती मलयजश्रीचन्द्रभागानदी स्वर्णालूपपुलिन्दशैलविपिनं सिद्धाश्चविद्याधराः । १ मलयतः श्रीचन्दभागानदी।

·( २८ )
अम्भोजन्मसमस्तवस्तुवनिताः सेनाधिपाः वाजिनः
सर्वाः स्वौषधशालयश्चमधुरद्रव्याणितारापतेः ॥ १॥
चन्द्रस्य चारस्तद्वर्गे नक्षत्रविषयेषु च ।
पच्यतेमासमात्रेण षस्मासाभ्यन्तरे च वा ॥ २ ॥
यदि कुमुदमृणालहारगौर-
स्थितिनियमात् क्षयमेति वर्धते वा।
अविकृतगतिमण्डलांशुयोगी
भवाते नृणां विजयाय शीतरश्मिः ॥ ३ ॥
इति चन्द्रचरितं नाम तृतीयोध्यायः।
00
चतुर्थोध्यायः।
अथ भौमस्य चरितं समासेन विभाव्यते ।
फलराशिर्धनं तस्य धीररत्नप्रमा भवेत् ॥ १ ॥
युगाब्दे धनलिप्तानां चाटुकालोपि भाजकः ।
ध्रुवोच्चं कुमुदं विद्याद् भौमस्य घटिकादिकम् ॥२॥
तां हित्वा मध्यमांतस्य रविवच्छेषमाचरेत् ।
ध्रुवज्ञौ विकलाभिस्तु भुजाफलमुपानयेत् ॥ ३ ॥
तदिहा(कृतं गोलवशादेतस्य मध्यमे ।
योजयेच्छोधयेद्वासौ ध्रुवार्धं प्रथमस्फुटम् ॥ ४ ॥
तञ्चलोच्चात् समुघृस विद्याद्गोलपदं तथा ।
विधाय पूर्ववच्छेषमोजपादफलम्पुनः ॥ ५ ॥
इहाद्यन्ते पदे नियमाद्यन्तज्याभिरानयेत् ।
मध्ययोः पादयोश्चाथ मध्यमज्यामिरानयेत् ॥ ६॥

·( २९ ) तदप्यीकृतं गोलविलोमात प्रथमस्फुटे । योजयेच्छोधयेद्वासौ द्वितयोच्चदले स्फुटः ॥ ७ ॥ ततो ध्रुवोच्चमुख़स ध्रुवाज्ज्याफलमानयेत् । अनधीतं यथागोलं विदध्यात्तस्य मध्यमे ॥ ८ ॥ अयं तृतीयः सकल: ध्रुवस्फुट उदाहृतः । तञ्चलोच्चात् समुद्धृय पादज्ज्याभिर्भुजाफलम् ॥ ९ ॥ आनीय सकलं तच्च गोलक्रमविलोमतः । योजयेच्छोधयेच्चाथ तृतीयस्फुटमध्यमे ॥ १० ॥ अयं चतुर्थः सकलस्तुङ्ग स्फुट उदाहृतः । अनेनैव यथाविद्यात्तदवशिष्टस्फुटक्रियाम् ॥ ११ ॥ ध्रुवार्द्धस्फुटशून्यत्वात त्रिस्फुटौ बुधभार्गवौ । तयोहिं मध्यमं विद्यात प्रथमार्द्धध्रुवस्फुटम् ॥ १२ ॥ ध्रुवोच्चानि कलादीनि सर्वेषामेव शोधयेत् । सर्वत्र तुङ्गविश्लिष्टं मध्यमं केन्द्रमादिशेत् ॥ १३ ॥ रुधिर, ध्रुवका, किमसै, स्तुलसी। नतथा, नयता, गुरवो, जुवकाः ॥ १४ ॥ आद्यन्तपादयो मे रत्नचैत्येन साश्रयः । शखामध्येहिमे चायुस्सार्थलोको यशःप्रियः ॥ १५ ॥ कुजमध्यो गुरुस्सतो जातजालो धनी धनम् । दाधिकक्षम शेपीत नृपतेः शोधयेत्तूयम् ॥ १६ ॥ तृतीयस्फुटसंसिद्धो वर्त्तमानगुणम्बुधः । मध्यभोगेन गुणयेदृर्णनाभेन भाजयेत् ॥ १७ ॥ लब्धमध्यमभोगस्य शोध्यमाद्यन्तपादयोः । मध्ययोः पादयोरेवं ध्रुवमुक्तिरियं मता ॥ १८ ॥ , १ भोगेस्य ।

·तामुच्चभोगतो हित्वा परिशेषेण ताडयेत् । तुरीयस्फुटसंसिदो वर्तमानगुणं पुनः॥ १९ ॥ ऊर्णनाभेन तं हृत्वा फलन्तु ध्रुवभोगतः । आद्यन्तपादयोर्देयं शोध्यं मध्यमपादयोः ॥ ३० ॥ वर्तमानगुणस्त्वत्र यदि शोध्यं भविष्यति । अनाहृत्य तदा पादौ ब्यवस्था योजयेत् सदा ॥२१ ॥ अध्यध्रुवभोगश्चेत् विश्लेषस्साम्प्रतं तदा । स्फुटभुक्तिरियं यहा स्फुटयोरन्तरम्भवेत् ॥ २२ ॥ अतीतमनतीतञ्च संक्रान्तिञ्चार्कवद् वदेत् । हृतास्फुटविलिप्तासु ज्ञानपादेन राशयः ॥ २३ ॥ छेदतशशोधितं शेषं भुक्तेरल्पतरं यदि । तदा वक्रस्य सङ्क्रान्तिनाडिः प्राग्वाद्विधीयते ॥ २४ ॥ इति सङ्क्रान्तिनिर्णयः । ग्रहाः कुजादयः सूर्यस्फुटादभ्यधिकस्फुटाः । प्रतीच्यां दिशि दृश्यन्ते पाच्यामूनस्फुटाः पुनः॥१॥ कुजोस्तमेति वारुण्या पूर्वस्यामुदयसथ । विद्यादन्तरवाक्यञ्च भौमस्य निधिशोभनम् ॥ २॥ उधृय भौमतः सूर्यं शेषकुर्याद्विलिप्तिकाम् । सा चेन्महीयसी वाक्याद् ग्रहो नास्तमितो भवेत् ॥ ३ ॥ अल्पीयसी यदि भवेत् तदा यातोस्तमिष्यते । किञ्चिदना यदि भवेदस्तमायाति तद्दिने ॥४॥ हित्वा वाक्ये महीयसीस्य विवरण विभाजयेत् । लब्धं दिबसनाड्याद जानीयादस्तमेष्यति ॥ ५ ॥ वाक्यादल्पीयसी हित्वा दिनादस्तस्य भाजितम् ।

·तु। ( ३१ ) किञ्चिदनान्तु विश्लिष्य लब्धमस्तमये कलाः ॥ ६ ॥ ज्ञीप्रस्तोदयं व्यक्तं ग्रहाद् भास्करमुत्त्यजेत् । शेषे विलिप्तिकामूत्तौ नास्तो वाक्यं महीयसी ॥ ७॥ यदा तुं वाक्यं देशीयस्तदादि सप्तमस्य राशेः संस्कृतवाक्येन ताडयित्वाथतम् पुनः॥८॥ अनूनपादैविभजेत् ततो लब्धविनाडिकाः। समाश्चेत् पूर्ववाक्येन तदा यातोस्तमिष्यते ॥ ९॥ अर्कग्रहान्तरं कृत्वा विकलं वाक्यतस्यजेत् । शेषेगसन्तरेणाप्तं दिनादिकमुदेद्यतः ॥ १० ॥ उदयद्रष्टुकामस्य स्फुटं भास्करतस्यजेत् । शेषे विलिप्तिकामूर्ती वाक्यादूने तु नोदितः ॥ ११ ॥ देश्यश्चेदुदितस्तत्तु यो राशि स्कराश्रितः । तस्य संस्कृतवाक्येन ताडयित्वाथ पूर्ववत् ॥ १२ ॥ लब्धाः विनाडिकाः पूर्ववाक्येन सदृशाः यदि । तदादिगोचरो'भौमस्तादृशौ धिषणासितौ ॥ १३ ॥ इति उदयास्तमयनिर्णयः। मध्यमस्य च शुद्धस्य स्फुटस्य च यदन्तरम् । तदर्कीकृस संशोध्यमुभयोरधिकान्तयोः ॥ १ ॥ शुद्धञ्चलोञ्चतस्यक्त्वा शेषं कुर्याद्विलिप्तिकाम् । ज्ञानप्रतापैराहस लब्धा ग्रहगतिर्भवेत् ॥२॥ आद्या शीघ्रा परा मन्दा वक्रा नाम ततः परम् । अतिवक्रा नु वक्रा च षष्ठी चारगतिः क्रमात् ॥३॥ तृतीयस्फुटसंसिद्धौ पादश्चेत् प्रथमो भवेत् । तदाचारगति विद्याच्चतुर्थं चेत् पदम्भवेत् ॥ ४ ॥ वक्रारम्भं द्वितीयञ्चेदतिवक्रगति तथा । OCO ·( ३२ ) तृतीये क्रवनिर्याणमेवं विद्याद्विचक्षणः ॥५॥ स्फुटप्रहश्ये च्छीघ्रोच्च ग्रहतोनवमो यदा । वक्रारम्भतदाप्रायः पञ्चमश्चेनिवर्त्तते ॥ ६॥ अतिशीघ्रस्य भौमस्य स्फुटभोगविनाडिकाः॥ समयान्तातिरिच्येत न्यूनता तु गते+शात् ॥ ७॥ चलोच्चतस्समुदृय तृतीयस्फुटमध्यमम् । विलिप्तीकृस विभजेत् तद्धृवस्फुटभोगयोः ॥ ८ ॥ विवरेण ततो लब्धं केन्द्रे गतिदिनम्भवेत् । विलिप्तीकृस वक्रार्द्ध विवरेण विभाजिते ॥९॥ लब्धं वक्रार्थदिवसं तदिदं भवति त्रिधा । मूनि वक्रगुणश्शोध्यस्तृतीये योज्य इष्यते ॥ १० ॥ एतेषु त्रिषु यद्यको राशिः केन्द्रदिनैस्समम् । तेविद्यात्क्रमाद्वक्रस्यादिमध्यान्तगं ग्रहम् ॥१२॥ भूमिपुत्रस्य वक्रज्या नाभिरियभिधीयते । अथ चैवं विजानीयाद्वक्रारम्भनिवर्तनम् ॥ १२॥ चतुर्थस्फुटकेन्द्रश्चेज्जीवशर्मप्रियो यदा । वत्सलः केन्द्रचारो वा वक्रारम्भी तदाकुजः॥ १३ ॥ चतुर्थस्फुटकेन्द्रश्चेत् सामप्रभवयोगदः । चन्द्रामं केन्द्रचारो वा तदासौ विनिवर्तते ॥ १४ ॥ सवर्णमिष्टकेन्द्रस्य वक्राद्यन्तोक्तयोरपि । विश्लेषं विभजेद् भुक्तयोविवरेणोच्चमध्ययोः ॥ १५ ॥ दिनादिराप्यते काले वक्रारम्भावसानयोः । हीनैश्च केन्द्रे भावित्वं तयोर्भूतत्वमन्यथा ॥ १६ ॥ चारोदयास्तवक्रादौ सर्वेषां गणितक्रिया । इयमेव विशेषस्तु तत्र तत्रैव वक्ष्यते ॥ १७ ॥ इति गतिनिर्णयः। -00- wome

·३३
सप्ताष्टनवमःषु वक्रमुष्णं महीभुवः ।
उदयाद् वह्निवृत्तीनां पीडाकरमिदं मतम् ॥ १ ॥
वक्रमशू सुखानां हि दशादर्भत्रयेपि च ।
उदयाद्रिसान् हन्ति कुर्याद्रोगान् नवग्रहम् ॥ २ ॥
वक्रत्रयोदशादि द्वितयोव्याल उच्यते ।
सूर्योदयाव्यालेभ्यो भयं धत्ते मुभिक्षताम् ॥ ३ ॥
वकं रक्ताननं पञ्च दशदि षोडशादापि ।
तदा मुभिक्षासमयो मुखरोगश्च जायते ॥ ४ ॥
तत्खड्गमुशलं सप्तदशादष्टादशादपि ।
अदृष्टिशस्वदस्युभ्यः पीडां धत्ते भयो त्तरम् ॥ ५॥
भाग्यादिद्वितये दृष्टो विश्वे यदि निवर्त्तते ।
अस्तमायाति रोहिण्यां भौमत्रैलोक्यघातकः ॥ ६ ॥
श्रवणाभ्युदितः पुष्ये वककृद्राजपीडकः ।
यत्रःऽभ्युदितस्तत्र जातान् हन्ति जनान् कुजः ॥ ७ ॥
श्रवणादिसहस्तैकपादमूले मघामु च ।
रोहिण्याश्विविशास्त्रासु भौमचारोदयाहितः ॥ ८ ॥
उत्तरत्रितये मूलमजापसेन्द्रविष्णुषु ।
विचरक्षितिजो वारी वाहानामुपधातकृत् ॥ ९ ॥
मघानां यदि मध्येन निर्गच्छेल्लोहितस्तदा ।
विनश्येत् पाण्डुराज्यन्तु शस्त्रानादृष्टिभिर्भयम् ॥ १० ॥
भिन्दन मां विशाखां वा भौमो दुर्भिक्षकृन्मतः ।
भिनत्ति रोहिणीं यद्वा कुरुते मरकं नृणाम् ॥ ११ ॥
रोहिणीयाम्यगो भौमी दृष्टिमर्घञ्च नाशयेत् ।
धूमायमानः सशिखः पारियात्रान् विनाशयेत् ॥ १२ ॥
भयं सुमरुतो वह्निर्जुम्भं नो पश्यते हतः ॥
दृष्टि कुवाचिदेव स्यात् सस्यं शुष्यति नूतनम् ॥ १३ ॥

·२०
निष्पवान्यपि सस्यानि हरन्त्यविनयात् परे ।
भूपैनिस्वीकृतो लोको न सम्यक् परिपाल्यते ॥ १४ ॥
व्यथन्ते व्याधयो भूयो भुजङ्गाश्च विषोल्बणाः ॥
सम्बत्सरे च मासे च वारे च वसुधा भुवः ॥ १५ ॥
इति वर्षाधिपतिफलम् ॥
तापी शोणः पयोष्णी विदशपतिसरिद्गोमतीवेववत्त्य।
श्वोलानाशिक्यविन्ध्यक्षितिधरनिलयाः ये विदेहाश्चकाशी
देशाः कोकणाख्या मलयपरिसराः कुन्तलाः केरला वा
मध्याः भूपाः कुमाराः सकटुकमखिलं सौगते चापि भौमे १
भौमस्य चारे तदुर्गे नक्षत्रविषयेषु च ।
मासेनवाष्टभिर्मासैर्विदधाति शुभाशुभम् ॥ २॥
विपुलविमलमूर्तिः किंशुकाशोंकवर्णः
स्फुटरुचिरमयूखस्तप्तताम्रप्रभाभः।
विचरति यदि मार्गञ्चोत्तरं मेदिनीज:
शुभकृदवनिपानां हाईकृच्च मजानाम् ॥ ३ ॥
इति भौमचरितनाम चतुर्थोध्यायः ।
पञ्चमोऽध्यायः।
अथ मस्तूयते सोमपुत्रस्य चरितं लघु ।
अनुनीतिफलं तस्य प्रमाणं दिवसाधिपः ॥ १॥
कर्पूरो नीपवृद्धाब्दे धनलिप्ता विभाजकः ।
ध्रुवोच्चं रोहिणेयस्य शुभांशक इति स्मृतम् ॥ २॥

·( ३५ )
शशिजा ध्रुवका वरगश्चमती ।
विजयं सय गतिनुत् खरनुतो ॥ ३ ॥
बुधावन्तस्तदाक न्या सोमो नान्ये नदीधनतो।
क्रूरोथानन्तरोर्थज्ञो नदीमानमिति क्रमात् ॥ ४॥
बुधमध्यादधोगौरी युधि सर्पो नदीनृपः।
धम्मौभानुर्वने नूनं सलिलान्ते द्वयन्यजेत् ॥५॥
आशयोरुभयोरेव बुधस्यास्तोदयौ मतौ ।
एतस्यान्तरवाक्यञ्च नृपमौलिरितिस्थितम् ॥ ६॥
उदयोस्तमयोर्वास्य यदा स्यात् पश्चिमाम्बरे।
सप्तमोदयवाक्येन संस्कृतेन विवर्द्धयेत् ॥ ७ ॥
यदा स्यात् पूर्वदिग्भागे तदाऊदयसंस्कृतम् ।
वाक्यन्ताधनराशिःस्या च्छेषः माग्वदिशः स्मृतः॥८॥
अतिशीघ्रस्य भौमस्य स्फुटभोगविनाडिका ।
भिन्नासन्ततिरिच्यते वक्रज्यानयनम्भवेत् ॥९॥
द्वितीयस्फुटकेन्द्रश्चेत् सोमहारपटुर्यदा ।
धावनं केन्द्रचारो वा वक्रारम्भी तदा बुधः ॥ १०॥
तृतीयस्फुटकेन्द्रेश्चेद्दशमी कार्तिकी यदा ।
अर्थ केन्द्रदिनं वापि तदासौ विनिवर्त्तते ॥ ११ ॥
नोत्पातरहितश्चान्द्रि रुदयत्युषितो यदि ।
अर्घस्य वृद्धि हानि वा करोयाग्न्यि निलाम्बुकृत् ॥ १२ ॥
शवणाषाढवैशाखमघापौष्णले चन्द्रजः ।
दृष्टो लोकस्य भयदं प्रोषितश्शोभनम्भवेत् ॥ १३ ॥
माघेश्वयुाजे दृश्येत कतिके वापिचन्द्रजः ।
चोराग्निशस्त्ररोगान् क्षुद्भयानि कुरुततदा ॥ १४ ॥
धनिष्ठाविश्वदेवेन्दुरोहिणीशवणेषुच ।
विमविचरन सौम्यो रोगादृष्टिभयावहः ॥ १५ ॥

·आद्रादिपञ्चताराम विचरेद्रोहिणीसुतः । शास्त्रक्षुद्रोगदुष्टिभयं धत्ते वपुषमताम् ॥ १६ ॥ हस्तादिशक्रपर्यन्तमुत्पीड्य विचारन् बुधः गवामशुभकृत्स्नेह रसार्धानाञ्च वर्द्धयेत् ॥ १७ ॥ मृदुनन् वारुणमूलाश्विरव तीचन्द्रनन्दनः। भिषकपण्यतुरङ्गानां जलजानाञ्च घातकः ॥ १८ ॥ दूतबालकवानाञ्च षण्डहास्यविदामाप । शिलोच्चयजुषामम्बुजन्मिनाञ्च सुखोत्तरम् ॥ १९ ॥ गान्धर्वनृसलेख्यस्त्रगणितादिविदाम्पियः। वर्त्तते दण्डनीतिश्च समये रोहिणीभुवः ॥२०॥ इति वर्षाधिपतिफलम् । गम्भीरासरयूश्च लोहितसरितपद्मावनीलाचलो। गोमन्तः शठशूत्रमागधजनाः दृतेङ्गितज्ञादयः चित्रज्ञाः लिपिशिल्पकर्मनिपुणां मन्त्रेन्द्र जालादिषु पौषस्याज्यतिलादिवीजमखिलं सौम्यस्य वर्गे भवेत् ॥१॥ सौम्यस्यवारस्तद्वर्गे तदाःविषयषु च । आदर्शनात्तु मासानां त्रयेणापि विपच्यते ॥२॥ हेमकान्तिरथ वा शुकवर्णः सण्यकेन मणिना सदृशो वा। स्निग्धमूर्तिरलघुश्च विधत्तेसर्वलोकविजयं शशिपुत्रः॥३॥ इति बुधचरितनाम पञ्चमोध्यायः । 50: षष्ठोऽध्यायः। -**:- अथ जीवस्य चरितं संक्षेपेण प्रणीयते ।

·(३७ ) ज्ञानाब्धिफलमेतस्य धनवद् भाजका प्रभा ॥१॥ श्रीधर्मवाक्यलिप्ताना म्रणयाब्दे विभाजकः । ध्रुवोधनाङ्गलोकस्य भौमवत् स्फुटसाधनम् ॥ २ ॥ * विषनन् ध्रुवका विचलन्नतुलः । गिरगश् शतरुत् पथिको हिमनुत् ॥ ३ ॥ धिषणाधन्तपादाज्यास्तटतोतनुलक्ष्मणौ । जितवानूनून मतेच्च कश्चलन् तस्कराननम् ॥ ४ ॥ जीवस्य मध्यश्रीसिद्धो धूपादानं सनीतिनुत् । धातुलग्नं दिवाकिणु धावनेनान्त्यमुँसजेत् ॥५॥ अर्थन्धरा सुरेद्यस्य भवेदन्तरवाक्यकम् । उदयास्तमया वस्य सर्वथाभौम वन्मतौ ॥ ६॥ अतिशीघ्रस्य जीवस्य स्फुटभोगविनाडिकाः । गीतिकाञ्चाति रिच्येत वक्राज्यानूतनं भवेत् ॥ ७ ॥ चतुर्थस्फुटकेन्द्रश्चेत् सङ्गानामधुना यदि । केन्द्रे दिनं शिवास्यं वा वक्रारम्भी तदा गुरुः ॥८॥ चतुर्थस्फुटकेन्द्रश्चेत् क्रमुकोल्लासको यदि । केन्द्रामधर्मरत्नं वा तदासौ विनिवर्त्तते ॥९॥ गुरुश्चरति यत्रः तदाख्यः शारदः क्रमात् । द्वादशाने यमारभ्य चतुर्भोभद्वयान्विताः ॥ १० ॥ पञ्चमाभतयो पेताः ततः पञ्चविभान्विताः। त्रिभ्रान्तमविधिश्चेति विद्यान्मासक्रमादिमाः ॥ ११ ॥ कात्तिकेन्दे गवां त्वात्तिः शकटानलजीविनाम् । रोगोस्त्रकोपः पीताभः रक्ताभः कुसुमोदयः ॥ १२ ॥ सौम्ये वर्षे भयं व्याधेः मृगाखुशलभाण्डजैः । * घिषण श्वका हिरगश् ।

·( ३८ )
सस्यहानिरनादृष्टिभूभुजाम्भूरि वैरिता ॥ १३ ॥
पौष्ये वर्षे जगदृर्वीितवैराश्च भूभुजः ।
सिद्धयन्ति पौष्टिकारम्भा धान्यास्त्रिगुणो भवेत् ॥१४॥
माघे वर्षे धनारोग्यं दृष्टिधान्यार्घद्धयः ।
उदयः सर्वभूतानां सुलभा मित्रसम्पदः ॥ १५ ॥
फाल्गुनी वत्सरे दृष्टिः सस्यक्षमाकचिद्भवा ।
दस्युकोपो नृपाश्चोग्राः वैरूप्यमपि योषिताम् ॥ १६ ॥
चैत्रेब्दे दुर्लभा दृष्टिः प्रियमन्नं नृपो मृदुः ।
कोशधान्यविद्धिश्च पीडा रूपवतामपि ॥ १७ ॥
वैशाखेब्दे जगत् सर्व तुष्टिधर्मपरायणम् ।
सम्पद्यन्ते च सस्यानि नृपाणामभयं तदा ।। १८ ॥
ज्यैष्ठे कुलधनश्रेणी श्रेष्ठा धर्मरताः नृपाः ।
पीड्यते सस्यजातिश्च शमीकङ्गविवजिता ॥ १९ ॥
आषाढे सस्यसम्पत्तिः क चिद् दुर्दृष्टिरेव च ।
स्त्रोषु सक्ताश्च भूपालाः क्षेमं प्रसन्तवासिनाम् ॥ २० ॥
श्रावणेब्दे नृपाः क्षेमाः सम्यक् सस्यश्च पच्यते ।
पीड्यन्ते क्षुद्रपाषण्डाः तद्भक्ताश्चैव जन्तवः ॥ २१ ॥
वर्षे भाद्रपदे पूर्वसस्यवल्लाजसम्पदः ।
कचित् मुभिक्षमभयं तद्विरुद्धं क चिद्भवेत् ॥ २२ ॥
वर्षे चाश्व युजे वारि भूरि वर्षति वारिदः।
प्रजाः प्रमुदिताः क्षेमं सुभिक्षञ्च दिने दिने ॥ २३ ॥
ऋक्षस्योत्तरपार्थेन विचरन् वृहतां पतिः ।
समारोग्यसुभिक्षाय विपरीताय याम्यशः ॥ २४ ॥
वधो भूपस्य निर्दिष्टो दिवादृष्टे वृहस्पतौ।
धूमायमाने रात्रौ वा दृष्टिनिग्रहमादिशोत् ॥ २५ ॥

·( ३६ ) इत्याग्नेयादिवर्षफलम् । aninemato -:: कलेवपत्परारम्भं हित्वा शेषं द्विधा कृतम् । ऊर्ध्वस्थं भानुनाभ्यश्चत्परं लोपहतं द्विधा ॥ २६ ॥ अधःस्थं द्विगुणीकुयंत् नीचाप्तमुपरिक्रमात् । उपरिष्ठात्ततोधास्थमन्दं मासोनगाः हृताः ॥ २७ ॥ मुनीक्षा निश्चलं तस्मिन् दिवसादि विनिक्षिपेत् । मूलाब्दे तदिदं क्षिप्त्वानूत नैर्मण्डलं सजेत् ॥ २८ ॥ युगानि मुनिलब्धानि शेषास्तु क्रमशः समाः। वैष्णवं जैवमैन्द्रञ्च ज्वलनं त्वाष्ट्रमेव च ॥ २९ ॥ औतरं पौष्ठपादश्च पैत्रं वैश्वमथैन्दवम् । इन्द्राग्निदेवमश्विन्यं भाग्यञ्चेति द्विषद्क्रमात् ॥ ३० ॥ वैष्णवादीनि चत्वारि प्रशस्यन्ते युगानि हि । वाष्ट्रादीनि च चत्वारि मध्यमानि विदुर्बुधाः ॥ ३१ ॥ ऐन्दवादीनि चत्वारि हीनानीति विनिर्दिशेत् । एतेषु युगमेकैकं पञ्चाब्दप्रमितम्भवेत् ॥ ३२ ॥ यदत्र संस्कृतं वर्षमपरिसक्तमण्डलम् । धनेन ताडयित्वा तान्मासांश्च दिवसान्यपि ॥ ३३ ॥ दत्वोपरि यथा शेषमुपरिष्ठान्नवाहृतम् । वस्वादितारावक्रः स्याच्छेषांशे गुरुनिश्चितः ॥ ३४ ॥ आद्यमंशं धनिष्टायां प्राप्यमापं यदा गुरुः। उदयं याससौ बिष्णुयुगे प्रथमवत्सरः ॥ ३५ ॥ प्रभवाख्यमिदं वर्ष कचित् कचिदष्टिकः । वाताग्निश्लेष्मा कोप: स्यान्नातिदुःखकरन्नृणाम् ॥ ३६ ।। क्रमेण विभवः शुक्ल: प्रमोद.श्च प्रजापतिः ।

·संवत्सरा विष्णुयुगे शुभदाश्चोत्तरोत्तरम् ॥ ३७ ।।
एषु सर्वेषु भवति निर्भयं निरुपद्रवम् ।
सम्पन्नसस्यंसंदृष्टमजाराजान्विता भूः ॥ ३८ ॥
अङ्गिराः श्रीमुखोभावो युवाधातेति वत्सराः।
युगे द्वितीये प्रथमं त्रयं भद्रं समीपरे ॥ ३९ ॥
त्रिष्वायेषु मुदृष्टिश्च निरातङ्कमयाः प्रजाः ।
समा दृष्टिईये तस्मिन् किन्तु रोगा: रणागमः ॥ ४०॥
ईश्वरोबहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो दृषः।
पञ्चैते वत्सरा: विद्भिराखण्डलयुगे स्मृताः ॥ ४१ ॥
आदिमौ कृतदेशीयौ तृतीयः पापपाकदः ।
मुभिक्षकारकावन्त्यौ किन्तु रोगभयभदौ ॥ ४२ ॥
चित्रभानुः शुभोभानुस्तारणसाथपार्थिवः ।
व्ययश्चेति क्रमादेते वत्सरा दाहनेयुगे ॥४३॥
आधः श्रेष्ठः परोरुनः तृतीयो भूरिवारिदः।
चतुर्थः सस्यसंरक्षी पञ्चमः सततोत्सवः ॥४४॥
सर्वजित् सर्वधारीच विरोधी चिकृताखरः।
पञ्चैते पञ्चमेशस्तो द्वितीयोनैवचापरे ॥ ४६॥
नन्दनोविजयः षष्ठे जयमन्मथ दुमुखाः।
वयोत्र पास्ताः प्रथमे द्वावन्यौ फलमध्यमौ ॥ ४६ ॥
हेमलम्बो बिलम्बी च विकारीसर्वरील्पवः।
पञ्चैतारवादो विद्भिर्युगेपैवे विनिश्रिताः ॥ ४७ ॥
इति प्रायः प्रचुरपवना दृष्टिराधेतु वर्षे ।
मन्दं सस्यं न बहुसलिलं वत्सरेतो द्वितीये।
अत्युद्वेगः प्रचुरसलिलः स्यात्तृतीयश्चतुर्थों
दुर्भिक्षायल्पव इति ततः शोभनो भूरितोयः ॥ ४८ ॥

·( ४१ ) शाभकृच्छुभकृत् क्रोधी विश्वावसुः पराभवः । एतानि पञ्चवर्षाणि युगेस्युर्विश्वदैवते ॥ ४९ ॥ पूर्वापरौ प्रीतिकरौ तृतीयो बहुदोषदः । द्विजभागोभयदावन्यौ शस्त्राग्निाधिकापदः॥ ५० ॥ ल्यवङ्गः कीलकः सौम्यस्तथा साधारणाह्वयः। रोधकृञ्चोति पञ्चैताः शरदः शशिनो युगे ॥ ५१ ॥ आधःकष्टोन्तिमो मध्यस्तुरियं से तिरम्बुदः । अपरौ शुभदौ रोगभयदौ नातिमृत्युदौ ॥ ५२ ॥ परिधावी प्रमादी वा नन्दनोराक्षसोनलः । एतानि पञ्चवर्षाणि युगे इन्द्राग्निदैवते ॥ ५३ ।। आद्योमध्यमदेशघ्नो नृपहाल्पजलमदः। अलसः साग्निकोपश्च द्वितीयो रोगमृत्युदः॥ ५४ ॥ तृतीयस्तुष्टिमाधत्ते तुरीयः क्षयकारकः । ग्रीष्मधान्यकरः किन्तु पञ्चमोऽग्निभयप्रदः॥ ५५ ॥ पिङ्गलः कालयुक्तश्च सिद्धार्थोरौद्रदुर्मती । एतान्येकादशेऽब्दानि तत्राद्योबहुष्टिदः ॥५६॥ द्वितीयं बहुदोषञ्च तृतीयं शोभनं स्मृतम् । तुरीयं क्षयकृन्मध्यदृष्टिदः पञ्चमं भवेत् ॥ ५७ ।। दुन्दुभिश्चततोद्गारी रक्ताक्षः क्रोध एव च । विरोधश्चति पञ्चैते भाग्ये संवत्सराः युगे ॥ ५८॥ आद्यः सस्यकृदन्यस्तु नृपघोविषमाम्बुदः । तृतीयोदष्ट्रिभयकृत्त्तुरीयं क्रोशवर्द्धनम् ॥ ५० ॥ अन्तिमः कुरुते राष्ट्र शून्यतां बहुयुद्धताम् । एवं शुभाशुभं विद्यात् पष्टिव समुद्भवम् ॥ ६० ॥ इति षष्टिसंवत्सरनिर्णयः । -:0:0:T

·क्षितिरुत्तमसस्याच्या भवेद्राजान्वती चसा ।
उदयो यज्वनाभश्च द्विपगोकुलवृद्धयः ॥ १२ ॥
सम्यगवर्षति कालेन धरायां मेघवाहनः ।
प्रजाप्रमोदते भूयः समये सुरमन्त्रिणः ॥ ६२ ॥
इति वर्षाधिपतिफलम् ।
-:0:0:
सौवीरा भरताः ससिन्धुतटजास्सैगर्तमत्स्योद्भवाः
सर्वाः क्षत्रियसम्पदश्च मुधियः स भिषग्वस्तु च ।
ये सेवातसयधर्मनिरतास्तृष्णाभिचारक्षमा-
श्वार्यापौरतलावकद्रुतिलया जीवस्यवर्गेभवेत् ॥ ६३ ॥
वारे जीवस्य तद्वर्गे तारकाविषयेषु च।
अधिकेन वर्षेण विदधाति शूभाशुभम् ॥ ६४ ॥
अकलुषांशुजटिल स्फुटमूर्तिः
कुमुदकुन्दकुसुमस्फाटकाभः ।
मुरगुरुः सकललोकविदृद्धि
वितनुने यदि परैरविनष्टः ॥ ६५ ॥
इति जीवचरितन्नाम षष्ठोध्यायः ।
-:00:--
सप्तमोऽध्यायः।
-:0:0.-
अथ ब्रवीमि चरितं भागवस्य समासतः।
निदानं फलमेतस्याधिवासः प्रमितम्भवेत् ॥ १ ॥
देवासुरो धनक्षादिभाजकोयुगवत्सरैः ।
शिवार्चनं ध्रुवोच्चैःस्यात् सौम्यवत्सर्वमिष्यते ॥ २ ॥

·भृगुज ध्रुवका कथिकाः सयसौ। मुतनु खरणु धनिनां तनुनुत् ॥३॥ सितायन्ता नृपःसर्पो हंसा क्षेपामुभूतयः। सिद्धामासस्तपः साकः कालोवाक्यमितिक्रमात् ॥ ४ ॥ सितमध्ययशोदेहो धनपालः स सर्वनुत् । लक्षणानुचरो नान्यो हंसमायोनिमन्त्रनुत् ॥ ५॥ नागवीरोचरं वाक्यं स्फुटभोगोतिशीघ्रजः । सलिलान्तातिरिच्यते नेत्रं वक्रगुणःस्मृतः ॥ ६ ॥ द्वितीयस्फुटकेन्द्रश्चेत् कनकाभपियोयदाः। केन्द्रदिनं वा वासश्रीर्वक्रारम्भोतदार्सितः ॥ ७॥ तृतीयस्फुटकेन्द्रश्चेव कुमुदालावकोयदा। केन्द्रे दिनंवा तत्कालस्तदासौ विनिवर्त्तते ॥ ८॥ शुक्रस्य वक्रयात्रायामेके गणितवेदिनः । उदयास्तमये तस्य देवभानुस्यजन्ति च.॥९॥. भानोर्भुजा फलं केचिदक्षिणोत्तरगोलयोः। हेयं देयश्च मन्यन्ते स्फुटयोः शुक्रसौम्ययोः ॥ १० ॥2. विपरन्नमुराचार्यो भरण्यादिचतुष्टये । अङ्गवङ्गकलिङ्गेषु भयकृच्च मुभिक्षकृत् ॥ ११ ॥ चतुष्टये च रौद्राये चरन् सस्याम्बुसम्पदे । विप्राणामशुभाय स्याद्विशेषात् क्रूरचेतसाम् ॥ १२ ॥ मघादिपञ्चके सस्यप्रणाशं कुरुते सितः । क्षुञ्चौरभयदो नीचजनस्योन्नतिमावहेत् ॥ १३ ॥ स्वासादिभत्र तिष्टन्नभयं कुरुते नृणाम् । भिनत्ति मित्राण्यन्योन्यब्रह्मक्षवियद्धिदम् ॥ १४ ।। ज्येष्ठादिपञ्चके शुक्रः कुर्यात् क्षुद्रोगतस्करान् ।।

·( ४४ )
अवन्तिमत्स्यकाश्मीरमनुजान्नपिपीडयेत् ॥ १५ ॥
वस्वादिषट्के विचरन् धनगोकुलसङ्कुलम् ।
अनल्पधान्यं भुवनं कुरुते सभयं कचित् ॥ १६ ॥
रोहिणी शकटे भिन्ने शुक्रेण धरणी तदा ।
केशाशिबलान् धत्ते कापालिकमिवद्रुतम् ॥ १७ ॥
सौम्यतारागतः शुक्रः कुरुते रससंक्षयम् ।
आगतः सलिलकृत् सकोशलकलिङ्गहा ॥ १८ ॥
पुनर्वसुस्थितः शुक्रो वैदर्भाश्मकपीडकः ।
पुष्यस्थितो वारिकरः कुन्तराणां विमईकः ॥ १९ ॥
भुजङ्गसङ्गतः शुक्रो भुजङ्गभयमावहेत् ।
मघां भिन्दन्महामात्थदोष कृभूरिवारिदः ॥ २० ॥
भाग्येपुलिन्दमध्बसी भुवं पुष्णाति वारिभिः ।
आय॑मस्थोम्बुकृद्धन्ति कुरुपन्चालजाङ्गलान् ॥ २१ ॥
हस्तस्थश्चित्रकारनो निरुणद्धिजलानि च ।
चिवास्थे शोभनावृष्टिं दद्यात् पीडाण्डसम्भवा ॥ २२ ॥
स्वातौद्तबणिग्नाविकपीडादृष्टिश्च भूयसी ।
विशाखास्थे सुभाष्टिवीणजाञ्चभवम्भवेत् ॥१३॥
मित्रस्थः क्षत्रनाशाय ज्येष्टायां राजमुख्यहा ।
मूले मूलभिषपीडादुर्दृष्टिर्भत्रयेपिच ॥ २४ ॥
आप्ये वारिभवं हन्ति विश्वेशे व्याधिमावहेत् ।
श्रवणे श्रुतिपीडाकृटसुस्थो देवलान्तकः ॥ २५ ॥
वारुणे शौण्डिकान ध्वंसी स्थितः शुक्रोजपादके।
घातको छूतवृत्तीनां पञ्चालानाञ्च वारिदः ॥ २६ ॥
अहिर्बुध्नेलतामूलफलमध्वंसकारकः ।
रेवसां यायिनो हन्यादश्विन्यामश्वपालकान् ॥ २७ ॥

·( ४५ ) याम्येकिरातान् धनिनो विनिहन्ति विशेषतः । कृतिकाधिष्ठितः शुक्रः पीडयेद् भुवनवयम् ॥ २८ ॥ पञ्चदश्यांचतुर्दश्यामष्टम्यां वा सितेतरे । कुर्वन्यस्तोदयं शुक्रः प्रभूतं वारि यच्छति ॥ २९ ॥ जीवः पश्चिमगः शुक्र: पूर्वगश्चपरस्परम् । यदासप्तमराशिस्थौ तददुदृष्टिरोगदौ ॥ ३० ॥ दृष्टः सितो वियतिनास्तमितेखरांशौ भीतिप्रदः सकलवासरदृश्यमानः । क्षुद्रोगकृत मुचिरमर्द्धदिनमदिष्टः सेन्दुर्निहन्ति नृपति सपुरं ससेनम् ॥ ३१ ॥ शालीखुशालिनीधात्री पुष्टासमयष्ठिभिः । लोकेसबन्धुभिःसाई मृष्टमश्नाति भोजनम् ॥ ३२ ॥ नन्ति दुष्टान् महीपालान् शिष्ठान रक्षन्ति जित्वरान् । ऊर्जस्वी पुष्पधान्या च कालेदेवद्विषद्गुरोः ॥ ३३ ॥ इति वर्षाद्यधिफलम् । 000 ये गान्धरादशार्णकैकयशिविमख्याश्चये मालवा: देशा तक्षशिलावितस्तिसरितश्चैरावतीतोयपाः । यत् कामोदणकारणञ्च कवयोनागारथाःवाजिनः श्चित्रज्ञाण्डजसूक्षवस्त्र निकरो वर्गोभवेदभार्गवे ॥ ३४ ॥ शुक्रस्यवारस्तद्वर्गे तदक्षविषयेषु च । विधत्ते मासषट्केन शुभाशुभफलंभुवि ॥ ३५ ॥ शिखिभयमनलाभः शस्त्रकोपञ्चरक्तः कनक निकषगौरोतोगजातंविधत्ते । स्फटिक विषदमूर्तिः प्यर्त्तवान् देवपूज्यो

·(४६ )
जनयतिजगदिष्ट क्षत्रियानां जयन्च ॥ ३६॥
इति शुक्रचरितं नाम सप्तमोऽध्यायः ।
अष्टमोऽध्यायः।
शनैश्चरस्य चरितं समासेनाथ वक्ष्यते ।
आत्रेयः फलमेतस्य प्रमाणाद् ध्रुवदासवत् ॥ १ ॥
लिप्तिकानाम्रणायाब्दे भागहारः सुबोधवान् ।
रविच्छायाध्रुवोत्तुङ्गभौमवत् सर्वमिष्यते ॥ २ ॥
रविज ध्रुवका वनमुद्दशमः ।
हिमस जितवान् बरग मिययौ ॥ ३ ॥
शनेराधन्तपादज्या चोलाङ्गाणां शशाङ्गणा।
पीनाङ्गणा जगद्रना चातको मदनुत् क्रमात् ॥ ४॥
शनिमध्यस्तु नलवदभटवत् सकुलाननम् ।
कर्पूरोधनिनामस्मादुपान्तगुणमुसजेत् ॥ ५॥
नेमिनोमन्तरं वाक्यं नीतिर्वक्रगुणःशनेः ।
स्फुटभोगतिशीघस्य कालान्नैवातिरिच्यते ॥ ६॥
चतुर्थस्फुटकेन्द्रश्चेद्विष्णुदेवजनो यदा।
केन्द्रे दिनञ्च गुरुवद्वक्रारम्मीतदाशीनः ॥ ७ ॥
चतुर्थस्फुटकेन्द्रश्चेत्यमत्तापजयोयदा ।
तिमिरं वादिनं केन्द्रे तदासौ विनिवर्चते ॥ ८॥
भरणीभाग्यहस्तार्दाश्रवणनिलगः शनिः ।
यदिस्निग्धोभवेदभूरिवारिभिस्तापयेन्महीम् ॥ ९ ॥

·S शक्रवारुणनागेषु विचरन्नातिवारिदः । कुरुतेपीडितं लोकं शस्त्रदुर्भिक्षर्भयैः ॥ १० ॥ अश्वेस्ववर्गतज्जीविकविवैद्यसुमन्त्रिहा। याम्यरूंगीतवाद्यादी जीविनोहन्तिभास्करिः ॥ ११ ॥ बहुलास्थेचमूपालानंग्मित्तिश्च पीडयेत् । रोहिण्यां हन्ति पञ्चालकाशिकोशलमद्रजान् ॥ १२ ॥ कोनः सौम्यस्थितोहन्ति गवीर्यजनयाजकान् । रोद्रस्थातैलकृच्चौररजकानुपपीडयेत् ॥ १३ ॥ आदिोसिन्धुसौवीरमुराष्ट्रजनमर्दनः । पुष्येकर्णाटकाम्बोजवणिग्यवनधूर्तहा ॥ १४ ॥ सार्पसर्पजलोदभूतानिहन्तिपितृदेवगः । वाहीकवासिनोवैश्यान कोष्टागारनिवासिनः ॥ १५॥ भाग्यःकन्यका हन्ति पण्यस्त्रीरसविक्रयान् । आर्य्यमस्थोनृपाचार्यान् हन्तिताक्षशिलानपि ॥ १६ ॥ हस्तेनापितमालाकृदिभषच्चाक्रिकमईनः । चित्रायां चित्रभाण्डानिस्त्रियोहन्तिचलेखकान् ॥ १७ ॥ स्वार्तीमगधजान् दृतान् विशेषेणप्लवङ्गमान् । वैशाखेमीनकौलूकान सस्यानिचनिपीडयेत् ॥ १८ ॥ मित्रेभिनतिमित्राणि काश्मीरानाप मन्त्रिणः। ज्येष्ठायां राजपूज्यांश्च कुलज्येष्टांश्च पीडयेत् ॥ १९ ॥ मूलेहन्तिफलौषध्यान काशिकोशलयोषितः । आप्यगिरिव्रजान् हन्तिमैथिलान्तामलिप्तिकान् ॥ २० ॥ विश्वेदशार्णयवनानिहन्त्युज्जयनीजनान् । श्रवणेनृपतेर्मुख्यानिहन्तिच पुरोहितम् ॥ २१ ॥ वसुभेमगधेशस्य धनिनाञ्च जयप्रदः।

·वारुणेःभिषपण्यशौण्डिकानां जयपदः ॥ २२ ॥
अजैकपादेष्टिनः श्लेष्मिकानपिपोषयेत् ।
अहिर्बुध्नेहिरण्यस्त्रीयोधानामभिवृद्धिदः ॥ २३ ॥
पौष्णहन्तिशरसस्यमीश्वरान् यवनानपि ।
सर्वत्रविमलन्सिग्धश्चारवान्नातिदोषकृत् ॥ २४ ॥
जीवोयदाविशाखास्थः कृत्तिकास्थः शनैश्चरः ।
तदाप्रजानामनयः पौरभेदश्च निश्चितः ॥ २५ ॥
आवीक्षितौच युक्तौच सद्भिःभौमशनैश्चरौ ।
एकत्रसङ्गतौस्यातामनिलानलभीतिदौ ॥ २६ ॥
उद्धृताः दस्युवाराज्यं पशुवित्तविनाशकृत् ।
जनोबन्धुवियोगातः पीडयते वहुभूक्षयः ॥ २७ ॥
अतिदृष्टया कचित् सस्यमदृष्टयानश्यति कचित् ।
लोकः पीडयति रोगेण समये सूर्यजन्मिनः ॥ २८ ॥
इति वर्षाद्यधिफलम् ।
अणवोल्पमयूखाश्च नीचगानिजिताग्रहाः।
फलं नसकलंदयुर्यथाभिहितात्मनः ॥ २९ ॥
शुभाशुभानां वर्षादि भवेत् सम्मीलितं यदा ।
तदापि फलमल्पस्यादन्यथापूर्तिमिष्यते ॥ ३० ॥
आन म्बुधशूद्रपुष्करमहास्तौराष्ट्रनामादयः ।
पश्चारणस्वसरस्वतीमलयिनोदेशास्तुयेसम्मताः ॥
चण्डालस्खलितब्रताश्च विधवास्तिक्तानिवस्तूनिवा ।
वृद्धाहिंप्रजनाःखरास्वकरभा वर्गःशनेस्सम्मतः ॥ ३१ ॥
शनैश्चरस्य वारेण तद्वर्गादौ शुभाशुभम् ।
पच्यतेवर्षशातत्तनमासषट्केनवायुनः ॥ ३२ ॥

·(४६)
वैदर्यकान्तिविमलः शुभदः प्रजानां ।
बाणातसोकुसुमवर्णनिभः प्रशस्तः ।
यञ्चापि वर्णमुपगच्छति तसवर्ण
सूर्यात्मजः क्षपयतीति मुनिप्रवादः ॥ ३३ ॥
इति शनैश्वरचरितं नामाष्टमोऽध्यायः ।
नवमोऽध्यायः ।
अथराहोश्चरितं समासेन प्रकाश्यते ।
अर्थः फलममुष्य स्यात् प्रमाणं क्षयतीर्थकः ॥ १॥
ऋणयाब्दे विलिप्तानां मधुको भागहारकः।
ऋक्षी मण्डलं सक्त्वा स्फुटमेतस्य निर्दिशेत् ॥ २ ॥
मण्डलार्द्धमिहक्षिप्त्वास्फुटं केतोश्च साधयेत् ।
मद्धयेष्वन्दुतुङ्गानां तमसश्च स्फुटे क्रमात् ॥ ३ ॥
तोयञ्च प्रबलं छायारूपधाराज्जनं सजेत् ।
अथ वा बीजकर्मैव पूर्वोक्तम्फलमिष्यते ॥४॥
अमावस्यादिवापर्वपरिच्छेदः समीपगः ।
अङ्गत्रयमिदं दृष्ट्वा रविनासं विचिन्तयेत् ॥ ५ ॥
भानुनेन्दु कलीकृस पूर्ववत् पर्व साधयेत् ।
अवशेष परिज्ञाय ततो लिप्ताद्यमाहरेत् ॥ ६॥
प्रतिपत्पर्वणोरन्यतरसम्बन्धितद्भवेत् ।
ततो गोक्षुण्णतो नाभिप्राप्तपन्तरलिप्तिका ॥७॥
प्रथमान्तरलिप्तादि शोधयेद्भास्करस्फुटात् ।
एतञ्च तिथिशेषञ्च शशिनस्तु विशोधयेत् ॥ ८ ॥

·पर्वस्योत्तरलिप्तादि योजयेद् द्वादशात्मनि । निशाकरेतु तदिदं तिथिशषञ्च योजयेत् ॥ ९॥ सूर्यचन्द्रमसोश्चैवं समो नाम भविष्यति । अथेचैवं क्रियाभिज्ञस्समकर्म समाचरेत् ॥ १० ॥ चन्द्रस्फुटो यदि महान् योगोस्यउदाहृतः। स्फुटो यदि महान् भानोविद्याद्योगमनागतम् ॥ ११ ॥ एतयोः स्फुटभोगाभ्यान्तिथिशेष पृथक् पृथक् । अभ्यस्य विवरेन्यस्ता विलिप्ता स्फुटयो स्तयोः ॥ १२॥ संयोजयेच्चतुर्दश्यां पञ्चदश्यान्तु शोधयेत् । सदृशावर्कशशिनौ शतमेवं कृते. सति ॥ १३ ॥ स्फुटभुक्ति सहस्रांशाश्चापेनाहस कातरैः । भाजयल्लिप्तिकाद्यं तद्भानोबिम्बदलम्भवेत् ।। १४ ।। दिनाभ्यस्तं सुधाधाम स्फुटभोग रसास्थिकैः। आहृय घटिकाद्यन्तादिन्दाबिम्बामादिशत् ॥ १५ ॥ संयुक्तमतयोरईसंयोगार्द्धमिति स्मृतम् । अथकालविशुद्धयर्थं लम्बपर्व विधीयते ॥ १६ ॥ पूर्वाह्ने पद्मनाच्छेदे दिनार्धात्पर्व शोधयत् । पर्चच्छेदे पराह्ने चेद्दिनार्द्ध पर्वणस्यजेत् ॥ १७॥ शेषन्तु विकलीकृस धनैहित्वा नखैहृते । प्राप्तं लिप्तादि तत्रापि नीचलम्बास्तु तारकाः ॥ १८ ॥ पादः समश्चेद्विषमं सक्त्वा शेषं कलीकृतम् । विभज्य शम्भुना लब्धं लम्बनज्यागुणो भवेत् ॥ १९ ॥ मृगो नागो वरं शय्या नीपस्वीणोपुनर्ननु । ज्ञानञ्चेति नवते तु खण्डालम्बगुणा स्मृताः ॥ २० ॥ लब्धज्यां पूजयित्वाथ शेषञ्चान्यगुणाद् हृते ।

·( ५१ ) शम्भुनाप्तं क्षिपेन्मूनि स्यादेतल्लम्बनं फलम् ॥ २१ ॥ ततो नागाप्तलिप्ताद्यं क्रमात्पूर्वापराह्नयोः । पर्धनाड्याम्रणं देयं शुद्धलम्बनपर्व तत् ॥ २२ ॥ प्रायोभ्यस्तं लम्बफलं पुनर्लम्बफलैर्युतम् । अनघेनाप्तलिप्तादि शुद्धलम्बकलादिकम् ॥ २३ ॥ पूर्वाह्ने पर्चनाच्छेदे ततश्चार्काद् विशोधयेत् । सायाह्ने योजयेत् सोय लम्बनादिस उच्यते ॥२४॥ राहुं लम्बाद्रवेस्तं वा केतोः संशोध्य गोलवित् । विशोध्यं भुज्यतं कोटिं शेषं कृत्वा विलिप्तिकाम् ॥२५॥ नीपेनाभ्यस्य गोलात्मा भाजितं घटिकादिकम् । विक्षेपमाहुः शशिनस्तत्तद्गोलाख्यया श्रुतम् ॥ २६ ॥ अन्तरं विकलीकृस लम्बपर्वदिनार्द्धयोः । धनाभ्यस्ते नरमाप्ता लिप्तिकाश्च विलिप्तिकाः॥ २७ ॥ न तेन लिप्तिकाहस कारकां शिरसि क्षिपेत् । तदेतद्राक्षलिप्ताचं क्रमात्पूर्वापराह्नयोः ॥ २८ ॥ हित्वा दत्वा च लम्बार्के मध्यलग्नस्फुटं नयेत् । गोलपादविधि तत्र प्राक्कृत्वाकलीकृते ॥ २९ ॥ विभज्यशम्भुनालब्धं नतिज्यागणना भवेत् । सारश्शूरश्शरः पुत्रो धन्यो मान्यः मियः सना॥ रत्नञ्चेति नवते तु खण्डानतिगुणाः स्मृताः ॥ ३० ॥ लब्धज्यां पूजयित्वाथ शेषञ्चान्यगुणाद् हृते । शम्भुनैवसमाहृस लब्धञ्च शिरसि क्षिपेत् ॥ ३१ ॥ नतिज्याघटिका चैषा यदि चात्तरीदग्भवा । अक्षे विश्लिष्यते ऽन्योन्यं भवेद्याम्ये तु योजयेत् ॥ ३२॥ एवञ्च संस्कृते तत्र भुक्त्यन्तरविवर्द्धिते ।

·। ५२
,
विभज्या धनकान्तारैलब्धा लिप्तिविलिप्तिका ॥ ३३ ॥
नतिविक्षेप एष स्यान्मध्यलग्नार्कगोलवान् ।
तुल्यादिनातिविक्षेपः शशिविक्षेपयोजितः ॥ ३४ ॥
भिन्नगोलस्तु विज्ञेयः परस्परविशोधितः ।
एवं युक्तो विशुद्धो वा स्फुटविक्षेप इष्यते ॥ ३५ ॥
यदासौ स्फुटविक्षेपः संयोगार्टेन चेत् समः।
अधिको वा भवेत्तस्मात्तदाों नोपरज्यति ॥ ३६ ॥
संयोद्धञ्च विक्षेपमुभयं वर्गयेत् पृथक् ।
संयोगवाद विक्षेप वर्ग हित्वा तदन्तरे ॥ ३७॥
मूलमुसादयेत्तस्मान्नीवारमथ शोधयेत् ।
विवरे सनसा क्षुणे धनलब्धस्तु भाजकः ॥ ३८ ॥
तेन भूले हृते लब्धं स्थिसार्द्धघटिकादिकम् ।
लम्बपर्वत्रिधास्थाप्यमादौ स्थिसर्दमुन्नयेत् ।। ३९ ॥
चरमेयोजयेन्मध्ये न दद्यान्न च शोधयेत् ।
प्रथमःस्पर्शकालः स्यात्तृतीयं मोक्ष इष्यते ॥ ४० ॥
ग्रासकालो भवेन्मध्यो यथा रूपमवस्थितः ।
बिम्बार्द्धद्वय मन्योन्यं विश्लिष्यपुववर्गयेत् ॥ ४१ ॥
ततो विक्षेपवर्गश्चेतू शोधनञ्च विमर्द्धनम् ।
शोध्यश्चेत् शोधयित्वातः शेषे मूलञ्च साधयेत् ॥ ४२ ॥
पूर्वोक्तभागहारेण तत्र मूले विभाजिते ।
लब्धा नाडी विनाडी च विमद्यार्थमितीष्यते ॥ ४३ ॥
ग्रासकाले च मोक्षे च विमा विनिक्षिपेत् ।
आप्यायनं वहिबिम्बाद्विमानामकल्पते ॥ ४४ ॥
अशोध्ये पर्वलिप्ताभ्यः स्थिवर्धनद्वयान्तरम् ।
नक्तंदिवा च दिनकचन्द्रयोर्मासनाडिका ॥ ४५ ॥

·भास्वतः स्पर्शतः पश्चात् विमोक्षः पूर्वतो भेवत् । चन्द्रस्पर्शी भवेत् प्राच्यां विमोक्षः पश्चिमे भवेत् ॥ ४६ ॥ समादिधिको राहुर॑सत्युत्तरकोणगः । ऊनो दक्षिणकोणस्थः केतुस्तूत्कविलोमतः ॥ ४७॥ सोमश्चेत् पश्चिमस्थायी राहुर्घसति भास्करम् । भानुग्रासविलोमेन सोमग्रासं विनिर्दिशेत् ॥ ४८ ॥ सौम्यकर्णाभितो रादुर्वामवृत्तेन गच्छति । याम्यकर्णाश्रितो योयं दक्षिणावृत्ततो व्रजेत् ।। ४९ ॥ हेमभङ्गाबिलिप्तादि बिम्बमानं विवस्वतः । योगकालः शशाङ्कस्य भवेद्राहोर्ननोनदी ॥ ५० ॥ वृत्तीकृस लिखेत्पूर्व भानोबिम्बदलं ततः । स्थापयेत् स्फुटविक्षेपं पातनिस्टितदिङ्मुखे ॥ ५१ ।। तदने पूर्णचन्द्रस्य दृत्ति सूत्रेण लिख्यते । यावद् ग्रसति राहुस्तं तावदत्रानुमीयते ॥ ५२ ॥ विषुवव्यङ्गुले वर्गी कृते ज्ञानभुजायसः । क्षिप्त्वा मूलमिहोत्पाद्य भागहारं तमुद्दिशत् ।। ५३ ॥ नागिना पार्थिवामासं भक्त्वा लब्धकलाफलम् । विषुवद्वयङ्गुलं क्षुण्णं भागहारेण भाजितम् ॥ ५४॥ ततो लव्धकलादिः स्यादवज्यानाम दक्षिणा । एवं संक्षेपमार्गेण सूर्यग्रहणमादिशेत् ॥ ५५ ॥ इति सूर्योपरागनिर्णयः। 0- पौर्णमासीनिशापर्वपरिच्छेदस्समीपता । अङ्गत्रयमिदंदृष्ट्वा सोमनासं निरूपयेत् ॥ १॥ Ans...

·पूर्ववत्समकादि कृत्वा राहुसमेन्दुतः ।
विशोध्य केतुतस्तं वा चन्द्रविक्षेपमानयेत् ॥ २ ॥
स्फुटभोगं शशाङ्कस्य दानेनाभ्यासयेत्ततः ।
पुण्यार्थलब्धं लिसादि राहुबिम्बार्द्धमादिशेत् ॥ ३ ॥
बिम्बार्द्धद्वयमन्योन्यं समश्चेद्राहुचन्द्रयोः ।
संयोगार्द्ध तदुद्दिष्टं तत्सवर्णञ्च वर्गयेत् ॥ ४ ॥
ततो विशोध्यविक्षेपवर्ग मूलं ततो नयेत् ।
ततस्तिथ्यर्द्धमानीय पूर्ववत् सर्चमाचरेत् ॥५॥
निशाकरस्य बिम्बार्दै विक्षेपेच पृथक् पृथक् ।
राहुबिम्बदलाभ्यस्ते संयोगार्द्धन भाजितम् ॥ ६ ॥
क्रमात् सोदृष्टविम्वार्द्धमिष्टविक्षेप एव च ।
वृत्तीकृस लिखेत्पूर्वमिष्टबिम्बदलं तथा ॥ ७ ॥
स्थापयदिष्टविक्षेपं पातनिःस्टतदिङ्मुखे ।
तदने राहुबिम्बाई वृत्तीकय लिखेद्बुधः ॥ ८॥
यावत्प्रच्छाद्यते चन्द्रस्तावदत्रावसीयते ।
जानीयात् सूत्रविन्यासमिति विद्वान् समासतः॥९॥
इति चन्द्रोपरागनिर्णय।
-20:
स्वर्भानुर्मेषगो दृष्टः पीडयेदग्निजीविनः ।
पञ्चालानशूरसेनांश्च काम्बोजांश्च कलिङ्गजान् ॥ १ ॥
गोपालाः गोमिनो गावाः प्राप्ताश्च सुमहत्पदम्।
पीड्यन्ते वृषभे राहौ दृग्गोचरमुपागते ॥ २ ॥
मिथुने ग्रहणे वृत्ते यमुनातटवासिनः ।
वरस्त्रियश्च पीड्यन्ते राजानश्च कलाविदः॥ ३ ॥

·( ५५ ) कर्कटे प्रकटो राहुः शाकपश्चालकौरवान् । निहन्त्याभीरमल्लांश्च कुरुते चान्नसंक्षयम् ॥ ४ ॥ सिंहे च सिंहिकासूनुराविर्भूतो वनोद्भवान् । पुलिन्दान् राजदेशीयान् राज्ञश्च परिपीडयेत् ॥ ५ ॥ हन्यात कन्याश्रितो राहुः कविलेखकगायकान् । अस्मकत्रिपुरान्तर्गान् सस्यानि च विशोषितः ॥ ६ ॥ राहुस्तुलायां संदृष्टो दशार्णान् भारुकच्छजान् । अवन्तिसिन्धुजान् हन्ति वणिजश्च परान्सजान् ॥ ८॥ राहुरष्टमभे दृष्टः विनष्टविषजीविनः । मद्रोदुम्बरचोलीयान्नृपांश्चायुधशालिनः ॥ ८॥ धनुषि ग्रहणे वृत्ते पाञ्चालांश्च विदेहजान् । सायुधा वाजिनोमात्यान् वणिग्वैद्यांश्च पीडयेत् ॥ ९॥ वीक्षितो मकरे राहुमन्त्रिवर्गानि पीडयेत् । मन्त्रौषधेषु कुशलान् झपजातिञ्च सायुधान् ।। १० ।। उपरक्तोघटे दृष्टः हन्यात सिंहपुरोद्भवान् । बर्बरांस्तस्करान् भारवाहांश्च गिरिनिर्मितान् ॥ ११ ॥ प्रकाशश्चरमे राशौ राहुः सागरवारिजम् । पीडयेद् द्रव्यजातिश्च प्राज्ञांश्चायुधशालिनः ॥ १२ ॥ अपमव्येन चलनं राहोस्तस्करभीतिकृत् । सव्येन चलनं भूरि वारिदं क्षेमकारणम् ॥ १३ ॥ सव्येन चलनं राहोरचौरेभ्यो भयमावहेत् । अपसव्येन चलनं क्षेमकृद् भूरिवारिदम् ॥ १४ ॥ स्पर्शे धूमोदले कृष्ण: सर्वग्रासे तु पिङ्गलः। कृष्णे तापमाचापे मोक्षेप्येतत्क्रमो भवेत् ॥ १५ ॥ अयं विभेदो वर्णस्य सम्भविष्णुनिसर्गतः।

·( ५६ )
उक्तक्रमविरोधस्तु शुभाशुभविपाचकः ॥ १६ ॥
श्वेते तमसि विप्राणां पीडाक्षेमसुदृष्टयः ।
अग्निवर्णेऽग्निभीतिश्च पीडादहनजीविनाम् ॥ १७ ॥
हरिते रोगबाहुल्यमीतिभिः सस्यसंक्षयम् ।
अरुणांशुनिभे पीडा विहङ्गानामवग्रहः ॥ १८॥
कृष्णवर्णे तमोमूतौ शूद्राणांव्याधिमादिशेत् ।
हरिद्राभे विषादृश्यिामे वा मरकं विदुः ॥ १९ ॥
सापरागौ पुष्पवन्तौ पततो वाप्युदञ्चतः ।
शारदानाज्च सस्यानां भूपानामन्यकारिणः ॥ २० ॥
यदि पञ्चदशाहेन रविन्दुउपरज्यत:
दुर्भिक्षशस्त्रकोपाभ्यां पीड्यते सनृपञ्जगत् ॥ २१ ॥
ग्रहणं गणितानीतं यद्यतिपृष्णं दृश्यते।
पञ्चग्रहसमायोगे मृते राजा प्रणश्यति ॥ २२ ॥
समेग्रासः शुभैदृष्टः कुर्याद दुर्भिक्षमारको ।
सप्ताहान्न शुभाष्टिः समयेद् ग्रहणे शुभम् ॥ २३ ॥
म्लेच्छा येकुलयां सनाजलधयो मूर्खा: शृगालासनाः
शौचाचारविवजिताश्चधरताः सर्वे च निद्रालवः ।
विच्छिन्नावयवाः जनाः विवसनाः गर्भाशयस्थायिनः
क्रव्यादास्तिलमाषजातमभयो राहोस्तु वर्गोभवेत् ॥२४॥
राहोरचारफलं ब्रूयाद दुष्टानामपि जन्मिनाम् ।
ऋक्षोपराक्तवर्गे च तहोपात्तवत्सरे ॥ २५ ॥
इति राहुचरितं नाम नवमोध्यायः।
0
अतः परं प्रवक्ष्यामि संकीर्णचरितं लघु ।
विशोध्य कलिवर्षेभ्यो मानोदारं विचक्षणः ॥ १॥

·( ५७ ) भनिसन विभज्याप्तमश्विन्यादिक्रमादिशेत् । स्थानं तत्सप्तसङ्ख्यानां मुनीनां त्रिदिवौकसाम् ॥ २ ॥ माच्यां मरीचिस्तदनु वशिष्टश्चाङ्गिरास्ततः । अत्रिरस्मात्युलस्यः स्यादतः पुलहनामवान् ॥ ऋतुरस्मात्परश्चेति क्रमशो मुनयःस्थिताः ॥ ३ ॥ उत्पातपीडिता एते स्ववर्ग पीडयन्ति हि । पुष्णन्ति वर्गविमलाः मुस्निग्धा:किरणोज्वलाः ॥ ४ ॥ प्रथमस्य मुनेर्वर्गे सिद्धमन्त्रौषधाजनाः । द्वितीयस्य सकाम्बोजाः धनिनश्च तपोधनाः ॥ ५ ॥ तृतीयस्य द्विजन्मानः पण्डिताः कवयो जनाः । चतुर्थस्य पयोवाहा गावश्च वनिता जनाः ॥ ६ ॥ पञ्चमस्य भुजङ्गाश्च पिशाचा राक्षस स्तथा । षष्ठस्य फलमूलानि चरमस्य श्रुतिबलाः॥ ७ ॥ मरीचिमासमात्रेण स्ववर्गे पाचयेत् फलम् । मासवृद्धिक्रमादन्ये स्ववर्गे फलपाचकाः ॥ ८॥ इति सप्तमुनिचारनिर्णयः। - ::- अगस्यस्योदये वाक्यं कविवभावको भवेत् । अस्यैवास्तमये वाक्यं रवेमङ्गलमिष्यते ॥ १ ॥ विषुवत्त्यङ्गुलेनादौ लब्धमृक्षादिकं फलम् । शोधयेदुदये वाक्यादस्तवाक्ये तु योजयेत् ॥ २॥ यदा भानोः स्फुटन्तत्सद सदृशत्वम्प्रपद्यते । १ कुलपांसनाजलधियोमूर्खाश्रगालासनाः। २ वत्सरात् । ३ संकीर्ति । ४ मानोदारम् । ५ सकलकस्चलपङ्कविषापहः ।

·तदागस्त्यमुनिस्तत्तत् क्रियां प्राप्तो भविष्यति ॥ ३ ॥
निशि तमःपटलेऽरुणरश्मिभिलघुलयं गामिते यमदिग्गतः ।
उदयति स्फुटिकावलरभिषान् सकलकश्चलपङ्कविषापहः४
परुषः कुरुते रोगान् कपिलोवृष्टिरोधकृत् ।
धूमो गवामशुभकृन्माअिष्टामः क्षुधावहः ॥ ५ ॥
स्वल्पमूत्तिः पुररोधं कुरुते कुम्भसम्भवः ।
चन्द्रनक्षत्रनियमात्कालवर्गविनिश्चयः ॥ ६ ॥
उपासिता? यदि भूमिपालो नमन्नुपास्ते तदुदीयमानम् ।
स सप्त वर्षाणि करोति राज्यं निरीतिकं वीतरिपुममाईम्॥७॥
माप्नोति विद्यां तमुपाशमानो द्विजः सुपुत्रान् वीनताजनाश्च ।
वैश्यस्तुगां पूरिधनानि शूद्रोयात्रार्थसिद्धि खलु कर्णधारः।।८॥
इति अगस्त्यचारनिर्णयः।
विलिप्तीकृय भान्विन्दु रत्नेनाभ्यस्यधीहृते ।
लब्धं पृथक्पृथग्ज्ञात्वा तयोरकस्य लाभतः ॥ १ ॥
शोधये दृढवन्मानं गम्भीरं चन्द्रलामतः ।
भाजयेदुभयं सूत्रैः शिष्टमोजे यदि स्थितम् ॥ २ ॥
परिवेषस्तदार्केस्या धदि युग्मे निशाकृतिः ।
तत्तदिनाधिपाश्रीयं पारम्भक्षयदीप्तिमान् ॥ ३ ॥
अधवार्केन्दुलामाभ्यां ज्ञानदीपहृतो वृतः।
अवशेषे नतिप्राप्ता स्तयोः ज्ञेयाः स्फुटांशकाः ॥४॥
निम्बप द्विधास्थाप्य नीलं पूर्वत्र निक्षिपेत् ।
द्वयं स्फुटांशैविभजे ऽष्टमोजे यदि स्थितम् ॥ ५ ॥
रविन्दो परिधी स्याता मन्यथाशून्यसा तयोः ।
एतयोः स्फुटभागेषु नविक्षिपेदतः ॥ ९ ॥

·( ) अभिष्टतिथिभिर्भक्त्वा शिष्टमोजे याद स्थितम् । यदा वा परिवेषः स्याःतयोरिति वदेद् बुधः ॥ ७ ॥ सर्वव्योमानगामी यः परिवेषः सशोणिमः। धनुशृंगाटसकटप्रतिमश्च न शाभनः ॥ ८ ॥ सेनाधिपस्य भयकृत् परिवेषो विमण्डलः । सादिभि शस्त्रकोपश्च युवराजनरेन्द्रहा ॥ ९ ॥ निरुद्ध सार्द्धमृक्षेण ग्रहे मण्डलरेखया । दिनत्रये न दृष्टिवा विग्रहोवा थ मासवः ॥ १० ॥ होरायाः जन्मराशे पतिर्जन्मक्षमेववा । अन्तर्भवतिचक्रेचेत्तस्य राज्ञोशुभम्भवेत् ॥ ११ ॥ परिवेषगतो भौमः शस्त्राग्निभयदो भवेत् । बुध स्मुवृष्टिकृन्मन्त्री लेखकानाञ्च द्धिदः॥१२॥ जीवः पुरोहितामात्यभूपालानां विबाधकः । शुक्रः प्रायायिनां राज्ञां पीडयेदनहानिकृत् ॥ १३ ॥ शनिः कुधान्यविध्वंसी जनयेद् दृष्टिमारुतौ । राहुर्नुपभय व्याधि केतुर्गर्भभयं दिशेत् ॥ १४ ॥ द्वयो निरुद्धयोर्युद्धं जानीयात् क्षुझ्यं त्रिषु । क्षयो लोकस्य निर्दिष्टो ग्रहेषु चतुरादिषु ॥ १५ ॥ विमादीनां क्षयं कुर्यात्क्रमात्मतिपदादिषु । श्रेणी नगरकोशानां पञ्चम्यादिषु नाशरूव ॥ १६ ॥ अष्टम्यां युवराजस्य परस्त्रीषु च भूभुजां । द्वादश्यां नगरक्षोभत्रयोदश्यां चमूभयम् ॥ १७ ॥ परतो महिपीनाशः पञ्चदश्यां नृपाशुभम् । प्रसग्रहवशाज् ज्ञेयः कालवगों बलोत्तरः ॥ १८ ॥ इतिपरिवेषनिर्णयः।

·( ६० ) अर्केन्दुला) सम्पृक्तं षडभ्यस्तं चतुर्विधम् । चण्डिसूनुं घटिधेनुं क्रमात् तेषु विनिक्षिपेत् ॥ १॥ राज्यभानुतनुमानै भक्त्वा शून्येषु हि क्रमात् । जीमूतवातपरिधिशक्रचापोदयस्तदा ॥ २ ॥ ऐन्द्रं धनुर्जले दृष्टं विधत्ते दृष्टिनिग्रहम् । भुवि सस्यवधं नाकौ शत्रूकोपंतरौ रुजः ॥ ३ ॥ अदृष्टयां दृष्टिकृष्टयां दृष्टिनुत् पूर्वदिग्भवम् । यदा पश्चिमदिग्भूतं दृष्टिकृत् शक्रकार्मुकम् ॥ ४ ॥ प्रागादिषु चतुर्दिक्षु निशायां धनुराहितम् । भूपसेनाधिपामासमन्त्रीणां भयदं क्रमात् ॥५॥ धनुः स्वेतादिवर्णः स्याद्विजादीनां भयावहम् । निशि स्वस्थितदिग्जातं निहन्याद्राजवल्लभान् ॥ ६॥ इन्द्रचापसमुद्भूतं शुभाशुभफलम्बुधः । अर्काधिष्ठिततारायाः वर्गे काले नचोदिशेत् ॥ ७ ॥ इतिइन्द्रचापनिर्णयः। अर्कोदये निपतितो निर्घातो घातको भवेत् । नृपानां धनिनाश्चाथ योधानां वणिजामपि ॥ १ ॥ गोजाविकमुपाहन्यात्तत्तदापहरावधिः । द्वितीये शूद्रपौरांश्च विप्रान् राजोपजीविनः ॥२॥ तृतीये वैश्यजीमूतांश्चतुथांशे च तस्करान् । निहन्यस्तमये नीचान सस्यजातानि पञ्चमे ॥ ३ ॥ षष्टे पिशाचसङ्घातान् सप्तमे गजवाजिनः । १ कालवर्गोबालोत्तरम् । २ सम्प्रतम् । ३ शून्यषुभिः ।

·( ६१ ) अष्टमे यायिनो याति यां दिशां हन्ति तद्भवान् ॥ ४ ॥ देवालयेषु पतितः तद्भक्तानुपपीडयेत् । पतितो राजसदने विधत्ते राष्ट्शून्यताम् ॥ ५ ॥ निर्घातपातः फलति चन्द्रनक्षत्रजातिषु । मासषदकेन वा नोचेद्वत्सरत्रितये न वा ॥ ६ ॥ इतिनिर्घातपातनिर्णयः। उल्काद्विजादिवर्णनी सङ्खामृगस्वर्णबाणभा । तथैव रुक्षानिर्दिष्टा पतिता चोत्तरादिषु ॥ १ ॥ अनुषङ्गाम्बरे यस्याश्चिरं तिष्ठति दण्डवत् । धृतेव तन्तुभिः खेया चोह्यते सा च राजनुत् ॥२॥ लोकसंक्षयमाधत्ते शिखिपिनस्वरुपिणी । सर्पवत् सर्पति या च सा स्त्रीणामहिता भवेत् ॥ ३॥ छत्रवन्मण्डलाकारा निहन्ति च पुरोहितम् । सा धत्ते राष्ट्रशून्यत्वं या स्थिता वंशगुल्मवत् ॥४॥ या व्यालसकरसहकसहीवस्फुलिङ्गा । रेवण्डा च निस्वनवतो जगतः शुभा सा ।। उल्का यतो ऽभिभवति स्वपुरं बलं वा । भूपस्य तस्य तत एव भयं वदन्ति ॥ ५ ॥ उल्का फलति सप्ताहाहर्षमात्रणे वा पुनः । चन्दाधिष्टितनक्षत्रवर्गे वा दृष्टजन्तुषु ॥ ६ ॥ इतिउल्कानिर्णयः। १ यस्याम्।२चण्डाश्च ।

·(५) दिग्दाहः पूर्वदिगजातः क्षत्रियाना भयावहः । आग्नेय्यां शिल्पिवालनो याम्यायामुग्रजातिनुत् ॥ १ ॥ पश्चिमे कर्षकान वायौ तुरङ्गैः सह तस्करान् । पीडयेदुत्तरे विप्रा शान्यां वणिजांकुलम् ॥ २॥ दिग्दाहो वत्सरार्द्धन मासानां सप्तकेन वा । चन्द्राधिष्ठितनक्षत्रबर्गे फलति भूरिशः ॥ ३ ॥ इतिादण्दाहनिर्णयः। प्रथमे पहरे दृष्टं गन्धर्वनगरन्दिबि । राजोपजीविभयदं द्वितीये ब्राह्मणाहितम् ॥ १ ॥ तृतीये वैश्यवंशघ्नं तुरीये चोरनाशनम् । अस्य पाकस्त्रिभिः मासैस्तत्तद्देशेषु निर्दिशेत् ॥२॥ इतिगन्धवनिर्णयः। धरित्र्याश्चलनं पापं सौम्यनक्षत्रवारजम् । स्ववर्गे शुभदं भूयः परवर्गेषु दोषदम् ॥ १ ॥ केचित्पापफलम्भूनश्चलनं सर्वदा जगुः । पच्यते चलनं धाव्याः वत्सराद्वितयान्तरे ॥२॥ इतिभूचलननिर्णयः । पञ्च दुर्भिक्षकतीरः षट् पार्थिवभयमदाः सप्त सर्चविनाशाय सहदेकत्रगा ग्रहाः ॥ १ ॥ यस्यां दिशि ग्रहाः सर्वे लीयन्ते तिग्मधामनि । १सहदम।

·( ५ ) व्याधिदुर्भिक्षशस्त्रार्थस्तस्यां दिशि जनो भवेत् ॥ २ ॥ र वावस्तमिते यत्र देशे ग्रहपरम्परात् । दृश्यते तत्र शत्रूणां वत्सरेण नृपोऽन्यथा ॥ ३ ॥ पद्मोत्पलयवादीनां चित्राणामेकैनालकम् । सम्भवः फलपुष्पाणां यमलत्वञ्च भीतिदम् ॥ ४ ॥ परयोनिषु गच्छन्तो मैथुनं देशनाशनम् । अन्यत्र विषयोत्पत्तिणाश्चाजातिमैथुनम् ॥ ५ ॥ सर्वे दुर्भिक्षकारः स्वजातिपिशितासनाः । सर्पमूषिकमार्जारमथुरोमविवर्जिताः ॥ ६॥ ग्रामारण्यचराः ये च ये दिवा यामिनीचराः । ते ते व्यसयिताः दृष्टाः दधतो देशशून्यताम् ॥ ७ ॥ गृहतोरणचेसेषु द्वारेषु च भयपदाः । पक्षिणां सन्निपातश्च मधुवल्मीकदर्शनम् ॥ ८ ॥ एकत्रानेकदेवानां कुसुमफलदर्शनम् । अतिवृद्धिञ्च सस्यानां परचक्रागमं वदेत् ॥ ९ ॥ तिलानां मईनातलमतैलत्वञ्च वा यदा । अन्नस्य विरसत्वञ्च तदापि मुमहद्भयम् ॥ १० ॥ प्राट्कालं विनान्यत्र समये सप्तवासरम् । प्रवन्धेन महावृष्टिः प्रधानमरणं वदेत् ॥ ११ ॥ यदि छाया न दृश्यन्ते विमलेपि विवस्वति । पल्लीपतो वा दृश्यन्ते भवेत्तस्मिन्नुपद्रवः ॥ १२ ॥ कुक्कुटीः क्षणदारम्भ हेमन्तादौ च कोकिलाः । रुदन्तो देशनाशाय श्श्येनाश्च प्रतिचक्रगाः ॥ १३ ॥ १ एकतालताम् । २ वेषर।

·( ४ ) शिशवश् शस्त्रकाष्टाचे पाणयस्तु परस्परम् । महरच्छिन्दिभिन्दीति निगदन्तो भयप्रदाः ॥ १४ ॥ चित्रितश्चित्ररूपानां तभक्तानां भयप्रदाः । विकृतप्रसवस्तत्तद्वर्गशून्यत्वमावहेत् ॥ १५ ॥ अग्नेर्भयङ्करो घोषो नाग्नेरुज्वलनं तथा । रासितं लोहभाण्डानां गमनश्च भयप्रदम् ॥ १६॥ अपाणिनां वचोवीतशरीराणाञ्च गर्जनम् । सलिले शोणरेखा च न चिराद भयमादिशेत् ॥ १७ ॥ सस्यक्षजलानाञ्च दृष्टिभूतलभूभृताम् । उत्पातः प्रभुनाशाय सञ्चामृतदर्शनम् ॥ १८ ॥ उन्मत्तानाच या गाथाः शिशूनां भाषितञ्च यत् । स्त्रियोयच्चप्रभासन्ते तस्य नास्ति व्यतिक्रमः॥ १९ ॥ पाशाण्डानां नास्तिकानाच वादः साध्वाचारमोज्झितः क्रोधशीलः । ईर्षालू र्वा विग्रहेच्छु नृपो वा यस्मिन् देशे तस्य नाशो न दूरः ॥ २० ॥ सीमासीमन्तिते सर्वप्रदेशे स प्रजापतिः । नक्षत्रराशिराश्यार्द्धस्तत्क्षणेन ग्रहान्वितः ॥ २१ ॥ द्वे रेखे दीर्घतो गर्भे तिर्यग्वाष्टौ समालिखेत् । मध्ये प्रजापतिस्त्रत्र पान्दक्षिणेन तारकः ॥ २२ ॥ तिर्यग्मध्यमसूत्रस्य तत्तद्वारं ब्रतादिषु । तदधस्तारकापूर्व मृक्षं सर्वत्र योजयेत् ॥ २३ ॥ प्रयोदश बिनाडीम्भिरधिके घटिका द्वये । १ श्योनस्वप्रतिचक्रगाः। २ पाणयास्तु। ३ सोणनरेखा । ४ ज्वलानाञ्च । ५ एध्यस्ते । ६ तदद्वारं त्रीधिदाम सु।

·(६५ ) ताराश्चलन्सतिक्रान्ते न मध्यस्थः प्रजापतिः ॥ २४ ॥ प्रजापतौ समुद्भूते नोत्पातः शस्यते सदा । शेषषु तत्तन्नक्षत्रग्रहयोगैः शुभाशुभम् ॥ २५ ॥ सर्वत्रोत्पातजातेषु लोकपालान सहग्रहान् । अभ्यर्च्य तोषयेद्दानै गुणिनस्तु यथाधनम् ॥ २६ ॥ कोशातकी विषदकेतकमातुलुङ्ग दूर्वा सहाहरिवधूजलजन्मविल्वैः ॥ गोरोचना जलसकृतकटुदुग्धयुक्त स्नानीय मूष्णसलिलं दुरितापहारी ॥ २७ ॥ भूमिजं भूमिदानेन गोदानेनान्तरीक्षजम् । उत्पातं सर्वतो जातं हेमदानेन वाजयेत् ॥ २८ ॥ इव्युत्पातनिर्णयः ॥ इति सङ्गीर्णचरितं नामदशमोऽध्यायः॥ इत्यनवमदर्शिनःस्थविरस्य कृतौ देवज्ञकामधन्या चरिति प्रकरणं नाम प्रथमम् । यद्भोजराजादिभिरादिधीरैरीदेशतन्त्रम् वहुधा वितेने । सारं समुद्धृय ततःस्फुटार्थमविस्तृतं सम्पति सूत्रयामि ॥१॥ राशयो द्वादशाजाद्या अश्विन्यादिनवांघ्रयः । अवसानं कुलीराली मीनानामृक्षसन्धयः ॥ २ ॥ मिथुनं सगदावीणं युगलं नरयोषितोः । १ समुद्भूती। २ रादेशतंत्रम्बहुधा ।

·(१६) तुला तुलावान् पुरुषः कुम्भःकुम्भधरो नरः॥३॥ सस्यदीपकरा कन्या कन्यानावमधिष्ठिता। धनुर्धन्वी पुमानश्वजघन:परिकीर्तितः ॥ ४ ॥ झषो मृगास्यो मकरो मीनो मत्स्ययुगम्भवेत् । शेषा स्वनामसदृशाः सर्वे स्वस्थानगोचराः ॥५॥ ईषद्रक्तश्च धवलो हरितः पाटलद्युतिः । पाण्डुर्विचित्रवर्णश्च कृष्ण कनकसन्निभः ॥ ६ ॥ पिङ्गलःकर्बुरश्रीश्च बभ्रूश्च मलिनः क्रमात् । मेषादिमीनपर्यन्ताः रुचयःपरिकीर्तिताः ॥ ७ ॥ क्रूरः सौम्यः पुमान्नारी चरःस्थिरो द्विरूपवान् । द्वारं बाह्यश्च गर्भश्च क्रमान मेषादयःस्मृताः ॥८॥ चत्वारो राशयोजाद्याः पञ्चमैनवमैस्सह । प्रागादीनां दिशामीशा क्रमेण परिकीर्तिताः॥९॥ नृचतुष्पदकीटाख्याः मागादीशा वलोत्तराः। घुरात्रिसन्ध्यावलिनो नृचतुष्पदकीटकाः ॥ १० ॥ कुजशुक्रज्ञचन्द्रार्कसौम्यशुक्रारमूरयः । पैगुमन्दसुराचार्याः मेषादिभवनेश्वराः ॥ ११ ॥ होरा राश्य मोजे तु प्रथमा रश्मिमालिनः । पश्चिमा हरिणाङ्कस्य समराशेविपर्ययात् ॥ १२ ॥ राशित्रिभागो द्रेष्काणः प्रथमो भवनशितुः । द्वितीयः पञ्चमेशस्य तृतीयो नवमोशतुः ॥ १३ ॥ अंशाःनवाजहरिचापभृतामजाद्य: नक्रादयो वृषवधूमकरांशका स्युः। तौल्यादयो मिथुनतौलिघटांशकाश्च १ चरस्थास्नुः । २ पंशु॥

·( ६७ ) कादयश्वरमश्चिककर्कटांशाः ॥१४॥ चरस्थिरद्विरूपेषु भवनेषु यथाक्रमम् । आदिमध्यान्तगा भागाः स्मृता वर्गोत्तमा बुधैः॥ १५ ॥ राशि द्वादशभागात्मा तत्रभागा यथाक्रमम् । तदादिराश्यधीशानां विपश्चिद्भिर्विकल्पितः॥ १६ ॥ राशिस्तु त्रिंशदंशः कुजराविजमुराचार्यशाशाङ्गिशुक्राः राशेरोजस्य बाणेन्द्रियभुजगमुनिप्राणभागाधिनाथाः । शुक्रज्ञाचार्यमूर्यात्मजधरणिमुता युग्मराशेस्तु वायुः क्षौणीभृयालजातिस्मरशरमरुतामंशकानामधीशाः॥१७॥ पृष्टोदया मिथुनसिंहतुलाधराश्च सीमन्तिनी कलसदृश्चिकराशयश्च । मूर्होदया मकरगोजधनुः कुलीराः स्यान्मीनराशिरुभयोदयनामधेयः ॥ १८ ॥ तात्कालिकोदयोमूत्तिः कल्यञ्च हृदयं भवेत् । द्वितीयन्तु धनं धान्यं तृतीय भ्रातृविक्रमौ ॥ १९ ॥ तुरियन्तु सुहृद्वेश्म पातालमुखबन्धवः । पञ्चमं पितृधीपुत्राः षष्ठं रुग्वरवौरिणः ॥ २० ॥ सप्तमं युवतिरागो रन्धं मोहोऽष्टमं मृतिः । नवमन्तु तपोभाग्यगुरुधर्मगुणोदयः॥ २१ ॥ दशमं मानकर्मज्ञः लाभस्त्वेकादशंच यः । द्वादशश्च व्ययं मानं सर्व स्वाख्यातसूचकम् ॥ २२ ॥ षष्ठं तृतीयदशममेकादशमथापि च । विद्यादुपवयस्थानमन्यत्रापचयाभिधा ॥ २३ ॥ सर्वस्वस्वामिभिर्युक्तं दृष्टं वा बलवद्भवेत् । मूर्तिर्बुध गुरुभ्याञ्च युक्तादृष्टा बलोत्तराः ॥ २४ ॥ ..

·(८) भावद्धिकराः सौम्याः षष्ठादन्यत्र सर्वतः । अष्टमस्थाश्च कुर्वन्ति नरास्ते वृद्धिमायुषः ॥ २५ ॥ विवस्वानल्पचिकुरः पैतृकः समरप्रियः । रक्तश्यामश्च पिङ्गाक्षश्चतुरस्त्रोऽस्थिसारवान् ॥ २६ ॥ भास्वतःपरमोच्चन्तु मेषस्य दशमोशकः । तुलायाः दशमोभागः परमंनीचमिष्यते ॥ २७ ॥ सिंहेविंशतिरंशाःस्यु त्रिकोणमपरे गृहम् । शत्रुमन्दसितौ मध्यस्सौम्यो मित्राणि वापरे ॥२८॥ पुरुषाणाश्च राज्ञश्च विवस्वानधिपःस्मृतः । ताम्रवर्णः स्वयं वातप्रस्थतापसदर्शनः ॥ २९ ॥ रक्ताधिकःश्लेष्ममरुच्छरीरी ज्ञानी दयावांश्चपल:क्रियासु। मांशुः कृशः कोमलवाक् शुभाक्ष: कलानिधिर्मित्रजनप्रियश्च ॥ ३० ॥ चन्द्रस्य परमोच्चन्तु द्वितीयो वृषभेशकः । त्रिकोण परमोनीचं तृतीयोवृश्चिकेशकः ॥ ३१ ॥ चन्द्रस्य सुहृदौ सूर्यबुधौ शेषास्तु मध्यमाः । स्वेतगुर्युवती वैश्यः कापालिकमहेश्वरः ॥ ३२ ॥ निसं युवा काञ्चनवर्णदृष्टिः पित्तात्मकोऽनेकमतिश्च हिंस्रः। दुर्द्धषर्णः पद्मदलायवर्णो मज्जाधिकोवा मनकश्च भौमः ॥ ३३ ॥ उच्च मकरराशेःस्यादष्टविंशोशकः परम् । तावदेवांशको नीचः परमः कर्कटे भवेत् ॥ ३४ ॥ : १ पातप्रख । २ परतो। ३ नेकमितिश्च ।

·( १९ ) मेषस्य द्वादशोभागनिकोणमपरे गृहम् । सितासितौ समौ शत्रुः शशिनः सुहृदः परे ॥ ३५ ॥ कृशोऽनुहनपुंसाञ्च क्षत्रियानाञ्च नायकः । सामवेदप्रियःशाक्यः भिषणां दर्शने स्थितः ॥ ३६ ॥ विस्थूनमूर्तिनिपुणः क्रियासु दुर्वाङ्कुर श्यामतनुश्शिरालः । स्थूलच्छविम॒ष्ठवच मुवों हास्यप्रियचन्द्रसुतः सदैव ॥ ३७॥ चन्द्रपुत्रस्य कन्यायामुच्चं पञ्चदशोंशकः । त्रिकोणमपरेनीचश्चरमे तावदंशकः ॥ ३८ ॥ शुक्राौं सुहृदौ शत्रुश्चन्द्रःशेषास्तु मध्यमाः । एकदण्डीधरः खर्वःशण्डशूद्राधिपःस्मृतः ॥ ३९ ॥ स्थूलः केफात्मा कनकाभवर्णो मेदोधिको इस्वतनुश्च धीमान् पिङ्गेक्षणः पिङ्गलमूर्द्धजन्मा गुरुस्मुराणामितिसम्प्रदिष्टः॥४०॥ जीवस्य परमोच्चन्तु कर्कटे पञ्चमोशंकः । तावदेवांशको नीचो मकरे परिकीर्तितः ॥ ४१ ॥ हयाङ्गे पञ्चमोभाग स्त्रिकोणमपरेगृहम् । शत्रू सौम्यसितौ मध्यो रविज सुहृदः परे ॥४२॥ ऋग्वेदवत्सलःपुंसां विप्राणाञ्च विभुःस्मृतः । नभोग्नहो यतीनान्तु समये भक्तिमान् गुरुः ॥ ४३ ॥ श्यामोविकृष्टपर्वा च कुटिलासितमूर्डजः । कफानिलात्मवान् शुक्रसारश्च भृगुनन्दनः ॥ ४४ ॥ सप्तविंशांशको मीने परमोचं भृगो भवेत् । १ शातृश्शशिजःसुहृदःपरे । २ भाषप्रियः। ३ तावदंशकः । ४ धर्वसण्ट । ५ कथात्मा। ६ पास्वेदवतलम् ।

·( ७० ) कन्यायां परमो नीच स्तावदेवांशकःस्मृतः ॥ ४५ ॥ तुलाया पञ्चमो भागस्त्रिकोणमपरे गृहम् । ज्ञार्की मित्रे समौभौमगुरूशेषास्त्वरयःस्मृताः ॥ ४३ ॥ यजुर्वेदमियः स्त्रीणां विप्राणाञ्च विनायकः । भार्गवः सलिलाधीशश्चरकानां मतप्रियः ॥ ४७ ।। स्थूलद्विजन्मनखलोमयुतःपरेषां दोषैकसूचनपटुः कृशदीर्घगात्रः । स्नायुत्तरः कपिलदृङ्मरुतात्मकश्च कृष्णः प्रभाकरसुतो महिमादिसक्तः॥४८॥ तुलायामंशको विंशः परमोच्चंशनेर्भवत् । तावदेवांशको मेषे परमं नीचमिष्यते ॥ ४९ ॥ कुम्भेर्विशति रंशाःस्युत्रिकोणमपरे गृहम् । शुक्रज्ञौ मुहृदौ जीवो मध्यमो ऽन्येतु शववः ॥ ५० ॥ . मारुतनह एषस्यात् शङ्करोद्भवनायकः । सहायः शण्डजातीनां हीकानां तुमतप्रियः ॥ ५१ ॥ सर्वेषामेव तत्काले स्थिताः मित्राणि सम्मताः । द्वितीयादित्रये वापि दशमादित्रयेपिच ॥ १२ ॥ अधिमित्रमधिद्वेषि विश्वरूपविजितः । यथाहमिति बोद्धब्यास्तत्कालेपि ग्रहाः क्रमात् ॥ ५३ ॥ रविःशुक्रःकुजोराहु र्यमश्चन्द्रो बुधो गुरुः । पागादीनां दिशामीशाः क्रमेण परिकीतिताः ॥ १४ ॥ पापाक्षीणेन्दुरादिसः क्षमापुत्रश्शनैश्चरः । गुरु शुक्रश्च पूर्णेन्दुः सौम्यः सौम्यास्तु योगतः ॥ ५५ ॥ १ तुलायांसप्तमो । २ मित्रम् । ३ गुरुस्सोबारिस्मृतो। ४ सलि- लादिभिश्च । ५ मारुण।

·( ७१ ) स्वस्माद्ग्रहः पुरम्पश्येत्पादवृद्ध्या यथाक्रमात् । भ्रातृमानौ सुतामासौ मुहृद्रन्धे च मन्मथम् ॥ ५६ ॥ भानुः शशीभृगुजीवः सौम्यो भौमः शनैश्चरः। निसं सिद्धबला एते विलोमादुत्तरोत्तरम् ॥ ५७ ॥ ये वक्रगतयःस्निग्धा जित्वरा विमलोज्वलाः । ते चेष्टा बलिनो नाम होराविद्भिः प्रकाशिताः ॥ ५८ ॥ उत्तरायणगौ मूर्यशशाङ्कौ वलिनौ मतौ । दक्षिणायणगाश्चान्ये चेष्टा बलमिदं भवेत् ॥ ५९ ॥ स्वोच्चस्त्रिकोणभवनांशगतःशुभैश्च दृष्टःसुहृद्भवनगः स्थितिशक्तियुक्तः । स्त्रीक्षेत्रगौ शशिसितावपरे ग्रहाश्च पुराशिमाः स्थितिबलप्रबलाः भवन्ति ॥ ६० ॥ माकेन्द्रगौ जीवबुधौकुजाकी याम्याश्रयौ पश्चिमगश्चकोणः। शशाङ्कशुकावुदगाश्रयौ च स्यातां परं दिग्बलिनौ क्रमेण ६१ अहनि गुरुसितार्काः शक्तिमन्तो निशायां शशधरकुजसौराः सर्वदा चन्द्रपुत्रः। शुभगगनचराः स्युःशुक्लपक्षे बलाढ्याः वहुलमुपगताश्च क्रूरसंज्ञाः बलाढ्याः॥ ६२ ॥ स्वकीयाब्दे स्वमासेच स्वचक्रेच स्ववासरे । स्वहोरायाश्च सर्वेपि ग्रहाःकालबलोत्तराः ॥ ६३ ॥ श्रेष्ठं चेष्टाबलं तव स्थानदिक्कालसम्भवम् । क्रमेण पादहीनः स्याद्वलम्बलनिरूपणे ॥ ६४ ॥ इति सामान्यादेशविधिर्नाम एकादशोऽध्यायः॥ 00000 १ स्वस्मान्ग्रहाः । २ सुतामातौ। ३ सम्भवः ।

·( ७२ ) अतःपरं प्रवक्ष्यामि रहस्य ज्योतिषागमे । आयुर्दायविधानं हि सारं मुनिमतान्तरे ॥ १॥ असन्निधौ जन्मपितुश्शशाङ्के सितज्ञयोर्मध्यगतेऽथ केन्द्रे । होरामपश्यत्युदये शनौ वा लग्नात्कुजे वा यदि सप्तमस्थे॥२॥ सार्कःशशी भवति पापयुतोऽथवापि जीवो न लग्नमाप पश्यति नापि चन्द्रम् । सार्क शशाङ्कमपि पश्यति नैव जीवो जातःपरं भवति जारसुतः तदानीम् ॥ ३ ॥ गुरुक्षेत्रगत चन्द्रे तद्युक्ते चान्यराशिगे। तद्रेष्काणे तदंशे वा नापरैर्जात इष्यते ॥ ४ ॥ लग्ने यो द्वादशांशःस्यात्तदिग्द्वारं गृहम्भवेत् । तदीशदिङ्मुखं चापि मणित्थाचार्यसम्मतम् ॥५॥ विलग्नराशिसिद्धा वा ककुष्केन्द्रस्थितस्य वा । बलिनो वा भवेदासांद्वारे जननसद्मनः ॥ ६ ॥ लग्नात् षष्ठाष्टमो वापि चन्द्रःपापनिरीक्षितः । अर्द्धगास्मृतिकाः शुद्ध मृत्युमद्धा प्रयच्छति ॥ ७ ॥ स एव शुभदृष्टश्चे दष्टाब्दे मृत्युदो मतः । दृष्टःसद्भिरसद्भिश्च तदर्भाब्दे करोति तत् ॥ ८॥ षष्ठाष्टमगतश्चन्द्रो न सर्वैर्वा निरीक्ष्यते। सौम्ययुक्तोऽथवा सौम्य क्षेत्रगोवान मृत्युकृत् ॥९॥ पक्षे सिते भवति. जन्म यदि क्षपायां कृष्णेऽथवाऽहनि शुभाशुभवीक्षितोऽपि । तच्चन्द्रमा रिपुविनाशगतोऽपि यत्ना दापत्सु रक्षति पितैव शिशुं निहन्ति ॥ १० ॥ १ परे।

·सौम्याश्च षष्ठाष्टमगा बलाढ्यैः पापैस्मुदृष्टाःसदवीक्षिताश्च । मासेन मृत्यु जनयन्ति होरा धिपाश्च पापापजितास्तथास्ते ॥ ११ ॥ अष्टमं शशिनःकूरसहितं मरणावहम् । लग्ने पापयुते चन्द्रः पञ्चमस्थश्च दोषदः ॥१२॥ द्वादशस्थानगश्चन्द्रः सूर्यःसूर्यमुतः क्रमात् । मातुः पितुश्च सूनोश्च व्याधि वहति भूरिशः ॥ १३ ॥ भाग्यपूष्याप्यचित्राणां पादेषु च यथाक्रमम् । पितुर्मातुश्चतद्भातु र्बालस्य च मृतिर्भवेत् ॥ १४ ॥ पापग्रहयुतश्चद्रो ब्रजेत्ता शुभेतरम् । मातुर्मरणमाचष्टे पितुश्च दिनकृत्तथा ॥ १५ ॥ गर्भ निहन्ति शीतांशुमध्यगो वैक्रमन्दयोः । सपापदृष्टो होरास्थस्तादृशो जननीमपि ॥ १६ ॥ सन्ध्यायां चन्द्रहोरायां क्रूरराश्यन्तसविनः । मृत्युदाश्चन्द्रपापाश्च प्रसेकं केन्द्रसेविनः ॥१७॥ वक्रस्य पूर्वार्धगताश्चपापाःशुभाश्च पार्शनिसेविनश्चेत् । लग्ने कुलीरेऽपि च वृश्चिके वा जातस्य मृत्युन चिरेण दृष्टः१८ क्षीणे शशाङ्के लग्नस्थे पापाश्च केन्द्रसेविनः । अष्टमे वाभवयुस्ते तदाजातो न जीवीत ॥१९॥ क्रूरग्रहयुतश्चन्द्रो व्ययोदयकलवगः । नष्टसद्वीक्षणः केन्द्रैः शुभव श्च मृत्युदः ॥२०॥ चतूराशिगतोवेन्दुः सप्तमस्थोऽपि वाभवेत् । क्रूरयोर्मध्ययातश्चेत् तदापि मरणप्रदः ॥ २१ ॥ १ शुभेतरात् । २ चक्रचन्द्रयोः ॥

·क्रूरेषु सप्तमस्थेषु चन्द्रो लग्नगतो यदि । तदापि मरणं प्राप्तं बादरायणसम्मतम् ॥ २२॥ चन्द्रे व्ययगते क्षीणे पापैर्लग्नाष्टमाश्रयैः । कण्टकैः शुभवज्जैश्च जातस्य मरणं भवेत् ॥ २३ ॥ शशिनि शनिसमेते लग्नगे सोपरागे क्षितिमुतबति रन्धे नाशमाहुश्च मातुः। स्थितवति सबुधे वा सार्कजे वा तथा भवति मरणमुक्तं पूर्ववच्छत्रुजातम् ॥ २४ ॥ लग्नाष्टनवमान्तस्थे सोमारार्कशनैश्चरैः । अदृष्टैर्गुरुणा शक्तिमता मृत्युमिहादिशेत् ॥ २५ ॥ क्षीणेन्दुलग्नपुत्रन्स कामधर्मसमाश्रयः। नाशकृदलिभिर्जीवसितज्ञैरयुतक्षितः ॥ २६ ॥ यस्मिसंस्थो जननसमये शक्तिमान्योगकर्ता तत्र प्राप्ते शिशिरकिरणे पापदृष्ट समन्तात् । मृत्युच्यश्शीशनि बलिनि स्वतंगे वापि धीरै । बन्धुच्छेदादिभिरपहतःस्यादरिष्टोपघाते ॥२७॥ विवर्द्धमानः शशभृत्समस्तोहामुदृष्टो विनिहन्यरिष्टम् । चन्द्रात्तु षष्टाष्टमसप्तमस्थाः सौम्याश्च रक्षन्ति शिशून् विपापाः २८ होरागतो जन्मपतिः समस्तै निरीक्षितः पापबलं क्षिणोति। चन्द्रःशुभस्वोच्चगतश्च मित्रवर्गस्थितो वा न करोसरिष्टम् २९ होरागतो गुरुरुदंशुरुदात्तशक्ति रेकोपि हन्ति दुरितं शुभदृष्टमूर्तिः। राहुस्तथैव कथितस्विषडायसंस्थः सौम्येक्षितोऽपि शुभखेचरसङ्गतोऽपि ॥३०॥ १ यमातः । २ सन्दवेदादिभिरुपहतः । ३ शिशुः । ४ रुदाशुरु ।

·अजे कुलोरे वृषभेऽथवापि लग्नत्वमाप्ते यदि राहवास्ते । ब्रूयात्तदा मङ्गलमेव यदा भवन्ति योगा बहवः शुभाश्च ३१ आयुस्तैलमिव प्रोक्तं शरीरं वत्तिका यथा । चेतः प्रदीपवत्तत्र प्रत्युपायास्तु वायुवत् ॥ ३२॥ अभावमेवारिष्टानामवसीय बुधः पुरः। पश्चादायुर्विधानेषु यथा देशं प्रवर्त्तताम् ॥ ३३ ॥ निर्गच्छतो योनिमुखान्मू लग्नमिति स्मृतम् । ततः प्रभृति निर्देश्याः क्रमशोऽन्येऽपि राशयः॥ ३४ ॥ र्षोिदयस्यपुसस्तु नियमोऽयं प्रकल्पितः । पादोदयस्य ताज्यादे विलोमेन प्रकल्पयेत् ॥ ३५ ॥ मूर्द्धा ललाटास्यतटीकपोलो कण्ठोऽयं वक्षो हृदयञ्च कुक्षी। कटयूरुजानूनि तथैव जधे पादौ च लग्नानि भवन्ति भानि ।। ३६ ॥ ग्रहाणां सदसद्भावैस्तत्तदाश्रितमस्तकम् । पृष्ठञ्च परिहीनञ्च विनिश्चिस वदेद्बुधः ॥ ३७॥ भानुः पिता शशी माता शुक्रः पत्नी सुतादिकम् । गुरुविभवरुपादिर्बुधो बुद्धिश्च वैरिणः ॥ ३८ ॥ कुजस्तु सोदरोत्साहौ शनिर्गो किङ्करादिकम् । कुमारो लग्नमेव स्या दिसेवंग्रहसङ्ग्रहः ॥ ३९ ॥ नीचाभ्रष्टं खगं स्वोच्चमारोहन्तं विनिर्दिशत् । उच्चाद्भुष्टं पुनर्नीचमवरोहन्तै मादिशेत् ॥ ४० ॥ भानुः परमनीचस्थो द्वाचत्वारिंशदंशुमान् । ततो यथा बलञ्चान्ये विरुपाः नांशवः क्रमात् ॥ ४१ ॥ १ वक्षो। २मादिशेत । ३ द्विरुपो।

·( 5 ) दलिता नीचपादास्ते परमोच्चेषु वत्सरः। उच्चस्थस्य रवेर्दायः सरदामेकविंशतिः ॥ ४२ ॥ एकैकोनात् त्वतः शेषग्रहाणां दाय उच्यते ॥ ४३ ॥ उच्चतो नीचतो वापि शोध्यं वाक्षेप्यमेब वा। निश्चिस तत्र राश्यंशात् सवर्णान लग्नबदितान् ॥ ४३ ॥ नवेन भाजयित्वाथ ताराचं तद्ग्रहस्फुटे । योजयेच्छोधयेद्वासौ कर्मभूमिस्फुटो भवेत् ॥ ४४ ।। आरोहतः स्फुटं कृत्वा विलिप्तां नीचरश्मिभिः । समं गुण्यतपः प्राप्तमसुरैर्दिवसादिकम् ॥ ४५ ॥ उच्चभूष्टे तथा लब्धमुच्चदायाद्विशोधयेत् । लग्ने परमदायन्तु नववर्षाणि निर्दिशेत् ॥ ४६ ॥ लग्नस्फुटविीलप्ता, ज्ञानपादाहृतं वृथा । ज्ञात्वावशेषराश्यः पृथक् कृत्वा दिवाहृतम् ॥ ४७ ॥ ततस्तन्नीचपाठेन लब्धा बर्षादयः स्मृताः । समभे वर्धते पूर्व पश्चाः परिहीयते ॥ ४८ ॥ ओजे विपर्यायात् साध्यं होरादायो भवेदयम् । अयमेव विनिर्दिष्टो ऽरिष्टदोषाय मूरिभिः ॥ ४९ ॥ अनुलोमायुषं पिण्डमेवमानीय बुद्धिमान् । यथोक्तविपरीतेन प्रतिलोमायुरानयेत् ॥ ५० ॥ तत्कालिकविभागेन क्रमानीचोच्चवेश्मनोः । अभुक्तेन च मुक्तेन प्रतिलोमायुराहृतम् ॥ ५१ ॥ अनुलोमायुरानेयं निसर्गबलिनां क्रमात् । प्रतिलोमायुरानेयं तत्कालबलिभि ग्रहः ॥ ५२ ॥ अनुलोमायु विज्ञेयं मित्रादित्वानिसर्गतः । १विलिप्तानां ।२ चाण। ३ हनम् ।४ क्षेत्यम् ।

·( ७७ ) तत्कालिकविधानेन प्रतिलोमायुषि ध्रुवम् ॥ ५३ ॥ निजक्षेत्रस्थिताः स्वयंमित्रोदासीनविद्विषाम् । अंशकेषु स्थितास्त्वेक द्वित्रिपादांशकैर्युताः ॥ ५४॥ मित्रक्षेत्रस्थिताः स्वर्यमित्रोदासीनविद्विषाम् । अंशकेषु स्थिताः द्वित्रिचतुःपञ्चाशकैर्युताः ॥ ५५ ॥ शत्रुक्षेत्रस्थिताः मित्रक्षेत्रोक्तस्य विपर्ययात् । लब्धं सजन्तूदासीनक्षेत्रेनवं विधिर्भवत् ॥ ५६ ॥ हानावस्तमितास्वार्दै सहस्थामदनाशकम् । सजन्ति शशिना योगे न किञ्चिदपि खेचराः ॥ ५७ ॥ पुष्पवन्तौ विनकत्र स्थिता शेषा यथाक्रमम् । हित्वा द्वितीयां बलिनां सङ्ख्यांशोनास्वदायतः ॥ ५८॥ सौम्यक्रान्तार्द्धहोरायाः दायस्तु द्विगुणोभवेत् । क्रूरक्रान्तार्द्धहोरायाः दायस्तु दलितो भवेत् ॥ १९ ॥ क्षेप्यम्प्रक्षिप्य सर्वत्र दायो शोध्यं विशोधयेत् । भुक्ताभुक्तवशादेव मायुः पिण्डद्वयं भवेत् ॥ ६० ॥ उभयोरायुषोः शिष्टमन्तरालंकलीकृतम् । जनकेन ततो हृत्वा सम्प्राप्तं दिवसादिकम् ॥ ६१ ॥ प्रतिलोमायुरुयुक्तं यदि तस्माद्विशोधयेत् । ऊन यदि भवेदेतत् तत्रैव ह नियोजयेत् ॥ ६२ ॥ एवं पुनः पुनः कुर्य्यादनुलोमायुषा सह । जनकमाप्तलाभस्तु यावदेस विशेषताम् ॥ ६३ ॥ प्रतिलोमायुषःपिण्डस्तदाशुद्धइति स्मृतः। अनुलोमायुषि प्राज्ञैः क्रियेयं न विधीयते ॥ ६४ ॥ १ रुत्तेयम् । २ ध्रुवम् । ३ सेत्वक् । ४ जनक । ५ यावदेत्य विशेषताम् ।

·(७८) ऊनायुः पिण्डेसङ्खयानां यदि छिद्रदशायुतम् । तदैव मरणं व्युच्चदशा चेन्जीवति ध्रुवम् ॥ ६५ ॥ इत्यायुयादेशोनाम द्वादशोऽध्यायः। त्रयोदशोऽध्यायः। अतःपरं दशाभेदः समासन विभाव्यते । उभयोरायुनोः कल्या दशाचानुदशा बुधैः ॥ १॥ क्षेयं शोध्यं विशुद्धो यो दायो यस्य स्फुटीकृतः । सा दशा तस्य विज्ञेया तदुक्तफलशालिनी ॥२॥ पूर्व होरा दशाज्ञेया ततो वास्थितिः क्रमाव । दशाविकल्पिते तत्र बहुष्वपि बलीयशः ॥ ३ ॥ वहूनां बलसाम्येतु प्रथमा बहुदायिनः । तेषाञ्च साम्ये प्रथमं विश्लिष्टस्य दिवाकरात् ॥ ४॥ गलाग्रमेहदेशेषु पापपातोपमृत्युदः । सौम्यपातस्तु पीडाकृदन्यत्र निगडादिकम् ॥ ५ ॥ स्वाष्टमानं ग्रहाणान्तु होरादायो विभज्यते । परेषां दायभागन्तु होरा न भजति स्वयम् ॥ ६ ॥ भक्त्वा तत्तद्दशाकालमायुः पिण्डेन तत्पलम् । तत्तदायेषु गुणयेत् सा तदन्तर्दशा भवेत् ॥ ७ ॥ क्रूरदशायां क्रूरः प्रविश्य चान्तर्दशा यदा कुरुते । पुंसः स्यात् सन्देहस्तदारियोगे सदैव महान् ॥ ८॥ यो लग्नाधिपतेः शत्रुः लग्नस्यान्तर्दशां गतः। १ सहन्यातं । २ ब्युश्च । ३ कि । ४ बलिनोदशा। ५ दैव ·४८ करोयकस्मान्मरणं ससाचार्य्यमतं यथा ॥ ९ ॥ होरेशाधिष्ठितदशामष्टमेशे उपागते । ज्ञेयस् तनूजसन्देहो देहिनां पति मण्डलम् ॥ १० ॥ भवेशे बलवान खेटः शुभैर्वा सनिरीक्षतः। सौम्यादिमित्रवर्गस्थो मृत्युकृन्न भवेत् तदा ॥ ११ ॥ अन्तर्दशाधिनाथश्चेद्विबलो वलिना युतः । उभौ वा बलहीनौ वा भग्नश्छिद्रदशा भवेत् ॥ १२॥ विजयी युधि यधेको ग्रहयोश्च शुभो यदि । तशा न भवत् कष्टास्वोच्चांशादिजुषो ऽपि च ॥ १३ ॥ भानोईशा मुविजयी बहुमानमात्र: विद्वाननेकसमयस्थजनानुयायी । किन्तु ज्वरादिपरिपीडितमीतरुपो रद्धाङ्गनारतिरपास्तनिजप्रदेशः ॥ १४ ॥ अन्तर्दशां दिनकरस्य शशी प्रपन्नः कुर्यात् कलत्रविभवं विपुलं यशश्च । विन्मित्रतारुधिरवातकफप्रकोपं भस्थानखेदमनुरूपधनादि लाभम् ॥ १५ ॥ प्रभाकृतोऽन्तर्जुशिभार्गवेतु रुणःशिरःकुक्षिषु खिन्नबुद्धिः। पराजितःस्यात् कलहे निजार्थ हीनश्च किञ्चिद्वनिताव मिवम् ॥१६॥ जीवे सहस्रकिरणस्य दशामुपेते राज्ञःमशान्तिरुपभुक्तिरनेकधा च । ऊोर्व्यथा च सचिवैरथे मिवता च १ दशा २ काष्टा । ३ ऊोळथा । ४ मित्रनाम।

·स्थानान्तराणि च धनानि भवन्ति विद्या ॥ १७॥ सौम्यो दशामुपगतः खलं तिग्मधाम्नः सौम्यं बुधेन च जनेन समागमञ्च । आर्तिश्च बन्धुभिरगौरजनाभिषङ्गं पापोद्भवञ्च विभवं विदधाति पुंसाम् ॥ १८ ॥ भौमे सरोजदयितस्य दशामुपेते रक्तं बहुं क्षरात वालनृपैश्च सर्व । हेमादिलब्धिरहितैर्बहुभिश्च वैरं तस्मिन् जयश्च बहुधा शिरसि व्यथा च ॥ १९ ॥ मन्दोदशां पितुरवाप्य करोति सब स्तापं रुजन्निगलनानि च तत्र तत्र । अर्थस्य हानिमथमृत्युमगौरसत्वे योपिद्विपत्तिमथविप्रतिपत्तिमेव ॥ २० ॥ इति रविदशा। चन्द्रस्य दायमुपगम्य विशेषभूषा योषिज्जनेन रतिमर्थमनेकधा च । मन्त्रौषधानि विविधानि तपस्वियोग: सम्भोगमाशुपतनं कुरुते क्षणेन ॥ २ ॥ सूर्यस्तुषारकिरणस्य दशाम्पपन्नो मैत्री नृपेन कुरुते मधुरानलाभम् । स्त्रीलाभमुबनयशश्च बहुप्रसिद्धि तृष्णोपपीडितमनल्पमनेकधा च ॥ २॥ शुक्रः शशाङ्कसमये कुरुते पदार्थ १तिग्मयानः। २ गौरजनाभि संसम् ।

·(८१) भङ्ग विद्धवनिताभिरकीर्तिराशिम् । यात्रोद्भवं व्यसनमूर्जितकुक्षिरोगं शोकोदयश्च विरहं स्वजनैः क्षणेन ॥ ३ ॥ पालेयरश्मिसमये मुरपूजितोऽयं स्वस्त्रीसहायतनयोद्भवभीतिजातम् । स्थानापयानमवबुद्धिमनर्थजालं प्राणाययव्यसनमप्यपनेतुमिष्टे ॥४॥ सौम्यः करोति जनकस्य दशामु हर्ष द्रव्योद्भवञ्च वपुषो गुरु गौरवश्च । विद्भिर्विवादमपद्विजयीच तत्र बन्धुक्षयञ्च विषये च विषादजालम् ॥ ५॥ भौमः करोति शशलाञ्छनकालयोगी भोगोन्नतिञ्च कलहेन च तव हानिम् । रक्तश्रुतिञ्च सुतसम्मतवस्तुनाशं खेदञ्च दासशिशुनीचजनोपनीतम् ॥६॥ मन्दो निशाकरदशोपगतः करोति देन्यञ्च भिक्षुजनसङ्गमनङ्गनार्तित्तम् । जाल्मैश्च मैविमथपापरताञ्च बुद्धि किश्चिद्वमुद्भवमथा स्थिरताश्च तस्य ॥ ७ ॥ इति चन्द्र दशा। शुक्रः स्वकालमुपगम्य महोदयञ्च सन्मित्रलाभमरिनाशमभिष्टसिद्धिम् । प्रख्यातिमंशुकधनाभरणादिलाभ १प्रानन्यय।

·(५२) धर्मोदयश्च मधुरादिविशेषभुक्तिम् ॥ १॥ शौकीदशामुपगतस्तरणीविपत्ति पिङ्गाम्बकेन तनुपितमवञ्च रोगम् । द्रव्यस्य हानिमथमित्रजनेन भेद मक्ष्णोः रुजञ्च नृपविमभयश्च धत्ते ॥ २ ॥ चन्द्रस्तु भार्गवदशामुपगम्य धत्ते वस्तुक्षयं वषुषि कुष्टमनेकधा च । वैश्याविरोधमथनिर्गमनञ्च देशात प्रासादिकञ्च रिपुभिः कफवातरोगम् ॥ ३ ॥ जीवः सितस्य समयं प्रतिपद्य सद्योs- वयं प्रमाष्टि गुरु गौरवमातनोति । नानामयेन परिपीडनमङ्गनाभि वैरं ततो व्यसनमाशुपरं विधत्ते ॥ ४ ॥ चन्द्रोभृगोरुपगतः समयं प्रसिद्ध धीमत्प्रसादमुपभोगमनेकधाच । क्लीवैश्च मैत्र्यमघमर्षणमांसलामं देहव्रणानि बहुलानि च सन्निधत्ते ॥ ५॥ कालं कुजो भृगुसुतस्य गतो विधत्ते पुत्रोद्भवं शिशुजनेन सदा हि सन्धिम् । चापाल्यमिष्टविरहश्च विदेशयात्रां तत्र स्थितिञ्च बहुधामयपीडनञ्च ॥ ६ ॥ मन्दः सितेन सहितो बहुदासलाभ सस्योद्भवञ्च नवलोहमयञ्च भाण्डम् । कु-न्मुहुःक्षपणकैश्च समागमञ्च द्वेषं बुधेन च जनेन चतुष्पदाप्तिम् ॥ ७॥ १ माननीति । २ क्लीबेस्वमेत्य । ३ मंशलाभं ।

·(८३ ) इति शुक्रदशा। जीवःस्वदायमुपगम्य नृपप्रसाद स्थानान्तरञ्च बहुवित्तसमागमञ्च । यानादिलाभमहितस्य जनस्य हानि रोगक्षयश्च कफरोगसमुद्भवञ्च ॥ १॥ जैवी दशामुपगतो दिनकृत्करोति रोगक्षय रिपुभयञ्च महामतापम् । मानं परिभ्रमणमुज्ज्वलमित्रयोगं द्रव्यञ्च भूसमुदितं क्षयमाशु तस्य ॥२॥ इन्दुः समेत्य मुरुणा गुरु गौरवञ्च गौराङ्गनाजनसमागममिष्टलाभम् । क्षेत्रस्य हानिमलसप्रकृतिश्च किश्चित् सञ्चारणञ्च बहुशः कुरुते मुश्च ॥३॥ शुक्रः सुरस्य समयं प्रतिपद्य धत्ते पितज्वरं जठररोगमनेकधा च । भूतेभयं विभवहानिमनर्थबुदि बुद्धिक्षयश्च सह वन्धुजनेन वैरम् ॥ ४ ॥ कुर्याद्बुधः सुरगुरोः समयं प्रपन्नः क्लेशश्च पाशयमनञ्च महामयञ्च । स्थानच्युतिञ्च परिलुप्ति महीप्सितानां शस्त्रव्रणञ्च मरणव्यसनावसानम् ॥ ५॥ भौमः सुरेन्द्रगुरुणा सहितो हितानि सम्पत्तिमुत्तमगुणञ्च मुदं करोति । १ रिपुहानिञ्च ॥

·( ८४ ) सच्छत्रचामरगुणं युवराजलक्ष्मी मक्षीणभूतिविभवञ्च शिरोरुजञ्च ॥ ६ ॥ सौरिगुरुं समुपगम्य करोति रोष योगं तपस्विमनुजैरकुलोद्भवैश्च । वाणिज्यमुष्ट्रविषये विषयापकीर्ति मूर्तिब्रणञ्च सहसा प्रशमञ्च तस्य ॥ ७॥ इति जीवदशा। सौम्यः स्वकालमुपगम्य बुधोपसेवा मर्थस्य लाभमुपदाच तस्य हानिम् । सौख्यं स्वबन्धुकलहञ्चरणे जयञ्च मन्त्रौषधाध्ययनलाभविधिञ्चं धत्ते ॥ १॥ भानुः शशाङ्कतनयस्य दशां प्रपन्न: 'स्वास्थ्यं धियं प्रशमयोगरतिश्च भूयः। यात्रां महाधनकरीञ्च कलत्रलाभ किञ्चित् करोति जठरामयपीडनश्च ॥२॥ चन्द्रः स्वपुत्रसमये समयच्युतिश्च तोयप्रपातपतनेन भयञ्च भूयः । अंशैकहानिमनुजीविजनोपघातं पत्नीविनाशविपदञ्च मुहुः करोति ॥ ३ ॥ सौम्येनसङ्गममुपेत्य सितः करोति देवद्विजन्मयतिपूजनलोलचित्तम् । स्त्रीभ्यां स्वलाभमधिकं नयनामयञ्च पुत्रेण केनचिदनर्थविधिञ्च भूयः ॥ ४ ॥ १ स्वास्थ्यन्धियः। २ पची।

·( ८५ ) जीवो बुधेन सह सङ्गतिमेत्य सस- हानि विभूतिविपदञ्च तटच्युतिञ्च । भाऱ्यांविषादमनिशं निशि सुप्तिहानि नानाभयञ्च कुरुते कुरुते रतिश्च ॥५॥ भौमो बुधस्य समये विदधाति पुंसः क्रूरैः समागममनैः सुलभोपचारम् । सञ्चारणञ्च बहुशोभयमायुदेभ्यो मौर्खञ्च सौख्यविलयश्च मुहुः करोति ॥ ६ ॥ पगुर्बुधेन सहितः कुरुते नरस्य शस्त्रामिभीतिमथदासजनोपघातम् । आर्ति क्षुधाश्च वपुषःशतधामयञ्च सञ्चिन्तितार्थविलयञ्च महोदरश्च ॥ ७ ॥ इति बुधदशा। भौमः स्वकीयसमये ज्वरशस्त्रवह्नि- दाहवणानि निपुणेन जनेन वैरम् । स्वस्थानभङ्गमरणव्यसनं विधत्ते पितश्च रक्तमपि कोपयति प्रसह्य ॥ १ ॥ मूर्यः कुजेन सह सङ्गममाप्य कुऱ्या द्भाUञ्च पुत्रविभवञ्च महोदयश्च । तेजः प्रतापमवनीशसमागमञ्च मन्दाग्निताञ्च मरुता जनितश्च रोगम् ॥ २ ॥ सङ्गसमेस शशभृद्धरणीमुतेन बालाङ्गनाजनसमागममर्थलाभम् । पुत्रोद्भवञ्च विभवं यशसः प्रदि ·( 2 ) सिद्धिञ्च साधुसमयेषु महारतिञ्च ॥ ३ ॥ अङ्गारकेन सहितो भृगुनन्दनोऽसौ माध्यस्थ्यमावहति चेतसि मुस्थितिञ्च । पीडालवञ्च निजबन्धुजनेषु रोष शान्तिश्च शान्तमनुजेन समागमञ्च ॥ ४ ॥ वक्रस्य कालमुपगम्य गुरुः करोति सम्पत्तिमिष्टमनुजेषु महोदयश्च । सामन्तभूपसचिवैः सह मित्रताञ्च दानादिधर्मानियताच मतिं करोति ॥ ५ ॥ प्राप्तो दशां शशिमुतः खलु लोहितस्य व्यालेभवन्यमृगशङ्करजं भयञ्च । विद्वद्विरोधमुदरामयपीड़नश्च वित्तक्षयश्च विदधाति चिराय पुंसः ॥ ६ ॥ भौमस्य कालमुपगम्य शनैश्चरोऽसौ योगं तपस्विमनुजैः कुरुते क्षणेन । द्यूतादिदेवनविधिञ्च मुहुर्मुदंश्च सौन्दर्य्यहानिमपि पादगतञ्च रोगम् ॥ ७ ॥ इति कुजदशा॥ मन्दो निजं समयमेस करोति सद्यः पीड़ां द्विजन्मनृपमित्रसमुद्भवाश्च । व्याधि सुतार्थविलयच्च पदावभङ्गं निःशंसयं प्रकृतिदासजनारिभीतिम् ॥ १ ॥ भानुः शनैश्चरदशां प्रतिपद्य धत्ते चोराद्भयं व्यसनमिष्टजनस्य शोकम् ।

·( ८७ ) अर्थापहारमनयादपमृत्युमुग्रं स्त्रीभिर्विरोधमपयानमथ स्वदेशात् ॥२॥ चन्द्रःप्रपद्य रविपुत्रदशां करोति कुष्टामयं मरणपीतिमसाशाकम् । दैन्यं भुजङ्गभयमुग्रमनर्थजालं शास्त्रार्थविप्लवमनीतिपथावगाहम् ॥ ३ ॥ शुक्रो दिवाकरसुतस्य दशां प्रपन्न: सन्नीतिलाभमभयञ्च चतुष्पदाप्तिम् । दासौपट्टहणमनेकजनोपचार माचारहानिमपि तत्र करोति किश्चित् ॥ ४॥ जीवः समेस समयं खररश्मिसुनो श्चिन्ताकुलश्च हृदयं सदयामवस्थम् । स्वस्थानमात्रनिलयश्च लयञ्च किञ्चित् संचिन्तितस्य च विशेषमसौ विधत्ते ॥५॥ मन्दस्य कालमुपगम्य शशाङ्कपुत्रः शास्त्रोदयश्च बहुधान्यविशेषलाभम् नियोत्सवञ्च विविधममदोपयोगं योगञ्च वन्यमनुजैः सहसा विधत्ते ॥ ६ ॥ मास्नुरर्कतनस्य दशामु धते मत्तप्रमत्तहृदयं दयिताभिशापम् । कोपं निरर्थकमनर्थकरीञ्च वाचं बुद्धिं विपत्तिममृगुद्भवरोगजातम् ॥ ७ ॥ इति शनिदशा ॥ १ दासोपवृहण ॥ २ जनोप्रचार ॥

·(८८) अनुलोमदशाभेदमेवं विद्याद्विचक्षणः। प्रतिलोमदशाभेदः संक्षेपात्कीय॑ते ऽधुना ॥१॥ दिवाजातस्य विज्ञेया भास्वतः प्रथमा दशा। निशाजस्य दशां चेन्दोरन्ते लग्नदशा भवेत् ॥ २॥ ततः परं दशाभेदं तत् कालबलिनां क्रमात् । उभयत्रापि च होरायां फलं तत्पतिसन्निभम् ॥ ३ ॥ दशाग्रहाणां तत्कालमित्रोदासीनविद्विषाम् । श्रेष्ठा मध्याश्च कष्टाश्च क्रमेण परिकीर्तिताः॥४॥ स्वक्षेत्रोच्चांशभाजाश्च मित्रराशिजुषामपि । स्वोच्चाभिलाषिणाञ्चापि दशाः श्रेष्ठा नचापरः ॥५॥ अनुलोमदशातुल्यमितरं सर्वमिष्यते । आयुयविधानेषु सावनं मानमाचरेत् ॥ ६ ॥ दशारम्भे शशी श्रेष्टः मुहृद्वर्गगतोऽपि वा। निजवर्गगतोवापि स्वोच्चसेवितसत्तमः॥ ७ ॥ योगे ऽघिमित्रयोरिष्टं पूर्णमसन्ततोऽन्यथा । योगेऽधिद्वेषिणोः पापं पूर्णमसन्ततोऽन्यथा ॥ ८॥ इति दशाविपाकादेशोनामत्रयोदशोऽध्यायः । चतुर्दशोऽध्यायः। अतः परं प्रवक्ष्यामि ग्रहगोचरपूर्वकम् । विधिमिष्टकवर्गस्य वराहमिहिरोदितम् ॥ १ ॥ शीतांशुम॒ष्टमन्नं जनयति विचरज्जन्मिनां जन्मराशौ हर्ष दैयेयमन्त्री दिवसकरकुजौ शत्रुपक्षस्य दृद्धिम् । १ निशाजातस्य ॥ २ उभत्रापि ॥ ३ दैत्येन्द्र ॥

·( ८९ ) हानि कुर्य्यादसूनां किरणपतिसुतो वञ्चनं सोमसूतु निसं निर्धूतबुद्धिं प्रबलरिपुभयं वितनाशञ्च जीवः ॥२॥ भेदं मित्रजनैः करोति दिनकृत् क्लेशामयं चन्द्रमाः सौरिवित्तविनाशकृद्धनकरस्तारापतेरात्मजः । हानि भूमिसुतः करोति महती द्धि भृगोरात्मजो ज्ञानं दीपयति द्वितीयभवने जीवो नृणां नितिम् ॥ ३ ॥ स्थिता भ्रातृस्थाने दिनकरमहीजातनया: स्थिरां स्थानमाप्तिं दधति धनलाभञ्च परमम् । विनाशं शत्रूणां जनयति शशी शुक्रसहितः परं हृवसन्तापं मुरगुरुबुधावापि कुरुतः ॥ ४ ॥ भूयः शास्त्रविबोधितामपि धियं मूढीकरोयङ्गिरा घोरां दुखपरम्परां दिनकरः कुक्ष्यामयं चन्द्रमाः। लाभं सोममुतः करोति भृगुजो निसं श्रिया सङ्गमं भौमः शत्रुकरश्चतुर्थभवने सौरिश्च वित्तक्षयम् ॥ ४ ॥ विप्रं सूर्यसुतःसुतोविमतुलं कामक्षतिं चन्द्रमाः । दोषोत्पत्तिमनेकशः क्षितिसुतः प्रायोवियोगं रविः । सौभाग्यं विदधाति सोमतनयः पुष्टिं परां भार्गव: कुर्यात्पंचमराशिगः सुरगुरुर्निसं नृणां नि:तिम् ॥ ६ ॥ स्थिताः षष्टे राशौ दिनकरमहीजार्कतनयाः बुधश्चन्द्रश्चैवं प्रचुरंधनलाभं विदधति । समृद्धिं शत्रूणां मनसि च विषादं गुरुभृगू नराणां कुर्वन्तौ युवतिकृतबैरश्च परमम् ॥ ७॥ अर्कः सन्तापमन्तजनयति शशभृत् सौख्यमसन्तलाभ भौमो रोगाभिवृद्धिं विबुधपतिगुरुबस्तुलाभं विधत्ते । १ शशिशुक्रसहितः । २ विधियं च ॥ ૨૨ ·( ९० ) सौम्यो योषिद्विवादं विरचयतिभृगुर्विप्रवासं युवसा: स्थानभ्रंशं विशेषाद्रचयति रविजः सप्तमःप्रयातः॥८॥ मूर्य शत्रुशतं करोति हृदयातङ्के शशाङ्को नृणां भौमो लोहितरोगद्धिमतुलं कल्याणमिन्दोः सुतः । जीवो जीवविनाशतुल्यविपदं स्त्रीसम्पदं भार्गवः सौरिमाणनिरोधकारणकरस्यादष्टमक्षेत्रगः ॥९॥ भानुःकरोखामयमिन्दुगनि भौमःशुभं चन्द्रसुतो ऽपवादम् । जीवाममोदं भृगुरथलाभ मन्दः प्रवासं नवमङ्ख्यातः॥ १० ॥ धत्ते रविर्मुदमनन्तसुखं मृगाङ्क: क्लेशं कुजः शशिसुतो धनलाभमुच्चैः। जीवः परं परिभवं भृगुरथलो सौरिस्तु मानसरुजं दशमङ्ख्यातः ॥ ११ ॥ एकादशक्षेत्रगताः समस्ताः कुर्वन्ति वृद्धिं महती नराणाम् । सर्वेऽपि ते द्वादशराशियाता: तन्बन्ति चिन्तामयमुत्ररोगम् ॥ १२ ॥ जन्माष्टमद्वादशराशियातौ कष्टं विधत्तः खलु राहुकेतू। स्यातां शुभौ भ्रातृषड़ाययातौ क्षेत्रेषु शेषेषु हि मध्यमौ तौ ॥ १३ ॥ दिनकररुधिरौ प्रवेशकाले गुरुभृगुजौ भवनस्य मध्ययातौ । । १धनमालं । २ दधाते ।

·( ९१ ) रविमुतशशिनौ गृहावसाने शशितनयः फलदस्तु सर्वकालम् ॥ १४ ॥ यस्य गोचरफलं प्रमाणतस्तस्य वेधफलमिष्यते नवा । प्रायशो न बहुसम्मतं विदः स्थूलमार्गफलदो हि गोचरः॥१५॥ अष्टवर्गपरिशाधितो ग्रहः श्रेष्टतां समनुवर्तते यदा । रिष्फगोऽपि हितद प्रशश्यते योऽष्टार्गशुभदःसशोभनः॥१६॥ जन्मकाले ग्रहक्रान्तराशेरारभ्य कल्पयेत् । शुभस्थानेषु विन्दुश्च रेखास्तदितरेषु च ॥ १७ ॥ द्वयोरन्योन्यविश्लेषादुत्तमाधममध्यमान् । कल्पयेच्चारमार्गेण तत्तद्राशिषु खेचरान् ॥ १८॥ अर्कः स्वस्माच्च भौमाच मन्दाच विचरन शुभः। प्रथमायमुहृन्मृत्यु-शैलाज्ञाधर्मवस्तुषु ॥ १९ ॥ शुक्राकामारिरि फेषु जीवाद्धयायारिधर्मसु । चन्द्राक्त्याज्ञारिलाभेषु विचरन् शुभदो रविः ॥ २० ॥ बुधादाज्ञात्रिलाभारि व्ययधी धर्मगःशुभः । लग्नादाज्ञात्रिलाभारि सुहृद्रिःफेषु शोभनः ॥ २१ ॥ स्वस्मादृपचयेष्विन्दुरेकत्र मदनेऽपि च । लग्नादुपचयेष्वारा सुनधीधर्मवस्तुषु ॥ २२ ॥ रवेरस्ते च भूयौ च तथैवोपचयेषु च । शनेस्ययारिपुत्रेषु विचरन् शोभनःशशी ॥ २३ ॥ बुधात्पथमदिकशैलमुहन्नाशायधीनिषु । जीवात्प्रथमकम्मानि धनलाभाष्टबन्धुषु । शुक्राद्धर्मसुहृत्पुत्रः सहजायादिकर्मसु ॥ २४ ॥ भौमः स्वस्मात्स्वबन्ध्वाज्ञानाशाय प्रथमादिषु । १ खेचरात् । २ तेसु। ३ कर्मेद्र ।

·९२ ) मातावुपचयेचार्कादिन्दोभित्रिशतृषु ॥ २५ ॥ लग्नात्पथमपुत्राय सहजद्वेषिकर्मसु ॥ मन्दात्प्रथमधम्मार्य नाशबन्ध्वाद्रिकर्मसु ॥ २६ ॥ बुधाच्चायारिपुत्रेषु गुरोदिग्विद्ययामगः । शुक्रान्निभनलाभाच्च सपनेषु चरन् शुभः ॥ २७ ॥ बुधःस्वस्माद्ययायाज्ञा त्रिधीधर्माद्विशतृषु । शुक्रावत्रिधीमुहृद्धर्मनाशाय प्रथमेषु च ॥ २८ ॥ मन्दावशतृव्ययाद्रिषु भौमान्मन्दवदिष्यते । लग्नाच्छतृस्वलाभाज्ञा प्रथमाष्टमुहृत्सु च ॥ २९ ॥ चन्द्राल्लग्नवदांद्यूते जीवाद्रिप्फायमृत्युषु । षष्टेपि च रवेायधर्मशतृव्ययोपगः ॥ ३० जीवः स्वस्माद्विषत्पुत्रधारःफेतरः शुभः । भौमात्पथमनाशाद्रिष्वाज्ञालाभमुहृद्गतः ॥ ३१ ॥ सूर्याद्रिफारिवर्जेषु लग्नासन्ताष्टमेतरः । भार्गवाच्छतलाभाज्ञाधर्मपुत्रधनाश्रयः ॥ ३२ ॥ चन्द्राद्धयायास्तधर्मस्वेष्वाविधीव्ययत्रिषु । बुधात्प्रथमधर्माय मुहृत्स्वाज्ञासुतारिषु ॥ ३३ ॥ शुक्रःस्वस्माययद्वेषी कामवर्जेषु शोभनः । लग्नात् षट दिक्स्मरान्यान्यस्तथाचन्द्राव्ययं विना ॥३४॥ मन्दादिषुद्विषट्सप्तव्ययवर्जेषु शोभनः । सूदिष्टादिरिप्फेषु ध्याज्ञायात्रिनवान्यगः ॥ ३५ ॥ बुधाद्धर्मारिधीलाभतृतीयेषु च शोभनः । भौमानिनवषड् बन्धुर्लाभालाभेषु वृद्धिदः ॥ ३६ ॥ १ वदाद्योन । २ सूनास्सुि । ३ ज्ययांविनाः । ४ दष्टय । ५ ध्याशाया ब्रणंतगुरोः ।

·शनिः स्वस्मानिधीलाभसपत्नेषु प्रशस्यते । भौमात्र्यपुथ्ययाज्ञामुचन्द्रादायत्रिशत्रुषु ॥ ३७॥ शुक्रादायारिरिप्फेषु गुरोध्यायान्यशत्रुषु । सूर्यात् स्वनिधनायाज्ञा प्रथमाचलबन्धुषु ॥ ३८ ॥ लग्नाबन्ध्यायदिक्शत्रुलाभधम्मषु शोभनः ॥ ३९ ॥ मित्रक्षेत्रे स्वनियतगृहे स्वत्रिकोणे स्वतुङ्गे स्थास्नु:खेटाप्रदिशति फलं पादया क्रमेण । शत्रुक्षेत्रवणुतरफलं नीचगश्चार्कलुप्तः किश्चिन्नेष्ट फलति हिततो व्यखयात्पापपाकः॥४०॥ इति अष्टकवर्गादेशोनाम चतुर्दशोऽध्यायः । पंचदशोऽध्यायः। -000- इदानीं जन्मतत्कालमाश्रितैविहगादिभिः । प्रकल्पिताः योगगुणाः प्रकाश्यन्ते समासतः ॥ १ ॥ अर्केतरैः शिशिरगो रणफाव्ययस्थै वस्तूपगैश्च सुनफा शुभसंस्थितैश्च । योगो भवेद्धुरुधुरा रहितग्रहाभ्यां केमद्रुमः प्रकथितो निपुणैरुभाभ्याम् ॥ २ ॥ प्रभुःप्रख्यातकीर्तिश्च शीलवान् भव्यवेशवान् । विषयेनमुखी साधु रणफायामनामयः ॥ ३ ॥ स्वभुजाकर्मणैश्वयं पार्थिवोवापितत् समः । मुनफायांभवेत्ख्यातो यशसा च धिया धनैः॥ ४ ॥ १ तेसुव्ययाज्ञायाश् । २ सवनुतरफलम् ।

·सागी भोगी मुखी श्रीमान् वाहनाढ्यश्च भृयवान् । भवेद्धरुधुराजातो बह्वारम्भविषादवान् ॥ ५॥ केमद्रुमसमुद्भूतः प्रेष्यो धनीवजितः । बलात्मा मलिनो नीचो दुःखितश्च निरुद्यमः ॥ ६ ॥ योगकर्तरि भूपूत्रे तस्करः क्रोधिविह्वलः। बुधे धनाढ्यो मतिमान् सूक्ष्मदृष्टि कलासु च ॥ ७ ॥ जीवे गुणगणाधारः पूज्यते च नरेश्वरैः । भार्गवे मुखितोभूयः समृद्धिः सर्वसम्पदः ॥ ८ ॥ सौरौ तु पूज्यते श्रेष्ठो बहुभृसः समुद्यमः। मिश्रेषु मिश्रगुणवान् बलिनो वा गुणाधिकाः ॥९॥ सूर्याद्वितीयग्रहयुक्तमृक्षं वंशीतिविद्भः कथितं पुराणैः । वाशीततो द्वादशभन्तयोस्तु सौम्यग्रहश्वेच्छुभमस्ति जन्तोः१० रखौ चन्द्रादिसंयुक्ते यन्त्रज्ञःपापलालसः। निपुण क्रूरचेष्टश्च शत्रुत्तिश्च धातुवित् ॥ ११ ॥ चद्रे भौमाद्रिसंयुक्ते कूटवेदी प्रियंवदः । कुलाग्रो वस्तुलक्ष्मजः पुनर्भूतनयःक्रमात् ॥ १२ ॥ भौमे सौम्यादिसंयुक्त मल्लो रक्षाधिकारवान् । सक्तश्च परदारेषु क्रमेण व्यसनान्वितः ॥ १३ ॥ सौम्ये जीवादिसंयुक्त जातो भवति गेयवित् । प्रशस्तवचनोपेतः क्रमेणैवेन्द्रजालवित् ॥ १४ ॥ जीवे शुक्रादिसंयुक्ते प्रशस्तगुणमण्डनः । अन्नकारो भवेत् कश्चिद् घटकारोऽपि सम्मतः॥ १५ ॥ असितेन सितेयुक्ते क्षुद्रनेत्रोऽपिवा भवेत् । स्त्रीविकीर्णधनोवापि त्रिभिश्चैवं फलोदयः ॥ १६ ॥ १ प्रेक्ष्य । २ तस्सर । ३ सर्वसम्पदा । ४ निवितीर्ण ।

·चतुरादिभिरेकस्थैः प्रव्रज्याबलिनोभवेत् । बलिभिबईभिभव्यः प्रथमातु बलीयसः ॥ १७ ॥ शोभनाश्चतुराधास्ते यदि स्युर्वलवार्जिताः। परैर्वा वीक्षितास्तत्र केवलादीक्षणाचिंताः॥ १८ ॥ वाणप्रस्थः कपालीच शाक्य आजीवको यतिः। चरकोचेलको भानुप्रभृतीनां व्रताश्रयः ॥ १९ ॥ तत्तद्दशायांप्रव्रज्या दशान्ते च ततश्च्युतिः। अनन्यदृष्टैरजितै विज्जीवं व्रताश्रयः ॥ २० ॥ योगकर्ता ग्रहस्तत्र रविलुप्तकरो यदि । भक्तिभावाजीवेजन्तु र्दीक्षितो न भवेत्तदा ॥ २१ ॥ चन्द्रस्याधिष्टितं क्षेत्रं वर्गाधीशैः सुहृत्तमैः । यदि वीक्षेत धनवांस्तदाजातो भविष्यति ॥ २२ ॥ मध्यास्तैर्धनवत्कल्पः शुभैरुक्तगुणान्वितः अशुभैःकिञ्चिदुनःस्यादेवफलविनिश्चयः ॥ २३ ॥ षट्सप्ताष्टमगैरिन्दोरधियोगः शुभग्रहैः । तस्मिन् दीर्घायुषःशत्रुजैत्रश्चसुसुखोत्तरः ॥ २४ ॥ शशाङ्को धनवान् लग्नादनीचो धनवान् भवेत् । शुभैरुपचयस्थानगतैर्बलसमन्वितैः ॥ २५ ॥ लग्नाच्छशाङ्कादथवा कलत्र- पुत्रक्षयोःसत्पतियुक्तयोश्च । संदृष्टयोर्वापरमा विभूतिः स्वस्थानमप्येवमुषन्ति कोचित् ॥ २६ ॥ पितृमातृद्विषन्मित्रभ्रातस्त्रीभृसकाहिताः । दशमस्थैर्धनप्राप्तिलग्नेन्दुभ्यांविनादिभिः ॥ २७ ॥ १ बलीसितु बलोशितु। २ मुसन्ति ।

·( ९६ ) उदयार्कशशाङ्कानां दशमाधिपनिश्रितः। योशस्तदीशवसैव धनप्राप्ति विनिर्दिशेत् ॥ २८ ॥ स्वर्णोत्तृणभैषजादिमि रिनेचन्द्रे कृशी स्त्रीजलै- भौमे साहसशस्त्रधातुदहनैः सोम्ये कलाकौशलैः । जीवे विमबुधागमै गुमुते गोरत्नरौप्यादिभिः सौरौ तु श्रमभारनीचकरणैरर्थोपलब्धिर्भवेत् ॥ २९ ॥ पुष्णन्ति भावान्मूर्त्तादीन शुभास्तत्वसमाश्रयाः। पापोभावग्रहाःषष्ठे सौम्याः शत्रुनिवर्हिकाः ॥ ३० ॥ सर्वेऽपि द्वादशस्थाने व्ययवृद्धिं प्रकुर्वते ॥ अष्टमस्थाश्च कुर्वन्ति मृत्युद्धि विहङ्गमाः॥ ३१ ॥ मातुःसुखादिसञ्चित्यं रिप्फेनच धनेन च । इन्दुना च पितुश्चिन्त्यं पञ्चमेन च भानुना ॥ ३२ ॥ अजे कुलीरे वृषभे च लग्ने चन्द्रे स्थिते रूपधनैरुपेतः। कृष्णे च शेषोदयगे शशाङ्के जडो दरीद्रो विकलाङ्गदृष्टिः ॥ ३३ ॥ भानौ मेषोदयंप्राप्ते भवेत्तैमिरिको नरः । सिंहलग्नगते तस्मिन्निशान्धः परिकीर्तितः ॥ २४ ॥ अर्के कुलीरलग्नस्थे स्याच बुबुदलाचनः अर्के शेषेषु लग्नेषु नष्टदृष्टिर्भवेन्नरः ॥ ३५ ॥ व्ययस्थानं गतश्चन्द्रो वामलोचननाशनः । द्वादशात्मा तु तत्रस्थो दक्षिणेक्षणनाशनः ॥ ३६॥ कुलतुल्यः कुलश्रेष्टो वन्धुमान्यो धनान्वितः । भोगी नृपसमो राजा स्वक्षस्थैरेककादिभिः ॥ ३७ ॥ १ यांशंस्तदीशवा त्यैवं । २ ब्रन। ३रिते। ४ बकरणैः। ५ भाबद्रशष्टे । ६ निर्हिका। ARCH ·( ९७ ) त्रिप्रभृतिभिरुच्चस्थै राजानो नृपवंशजाः। चतुरादिमिरन्यपि त्रिकोणोपगतैस्तथा ॥ ३८ ॥ एकादिभिरिक्षेत्रे गतैर्नीचगतैरपि । दारिद्रो दुःखितो मूल् व्याधितो बन्धनान्वितः ॥३९॥ अभितप्तो वधं प्राप्तः क्रमाजातो भवेन्नरः। एकोपि परमोच्चस्थः मुहृदृष्टो नृपत्वदः॥ ४० ॥ ध्यादिभिर्बलिभि केन्द्रे गते नृपमुतो नृपः । वर्गोत्तमस्थिते चन्द्रे चतुरादिभिरीक्षिते ॥ ४१॥ भवसन्योऽपि नृपतिः किमुत क्षत्रियोद्भवः । वर्गोत्तमांशे लग्नस्य चतुरादिभिरीक्षिते ॥ ४२ ॥ तदापि क्षत्रियो द्वाभ्यां योगाभ्यां नृपराद् भवेत् । ऋक्षसन्धिषु सञ्चातो न चिरञ्जीवति ध्रुवम् ॥ ४३ ।। यदि जीवेत्तदा रुनो वाहनायैः समृध्यति । वर्गोत्तमगताः क्रूराः शुभगाश्च गुणोतराः ॥ ४४ ॥ वर्गोत्तम नरं कूर्युर्यवनेश्वरदर्शने । सबैश्चरादिनिलयैस्त्रय आश्रयोत्था रज्जुक्रमेण मुसलश्च नलस्तृतीयः । इर्ष्यान्वितः प्रचुरमानयुतो धनाढ्यः सर्वेऽपि ते स्वकुलगोत्रजने प्रसिद्धाः ॥ ४५ ।। त्रिकोणगैर्यमार्राकैः सो दुःखितजन्मदः । दलयोगस्तथा जीवसितज्ञैर्भोगिजन्मदः ॥ ४६ ॥ अष्टादशाकृतिः प्राप्ता गदानन्तरकेन्द्रगैः। तत्र जातो भवेद्यज्वा धनवानर्थलालसः ॥ ४७ ॥ विलग्नास्तगतैःसर्वैः शकटो योग इष्यते । १ दलयोधातथा ॥ २ अष्टावसकिति ॥

·( ९८ ) तत्रजःशकटाज्जीवी कुत्सितात्मजदारवान् ॥ ४८॥ विहङ्गःखचतुर्थस्थैस्तत्र दृतः कलिः प्रियः। लग्नपञ्चमधर्मस्थैः शृङ्गाटकमतः सुखी ॥ ४९ ॥ शृङ्गाटकविरोधेन हलस्तत्र कशीवलः । सर्वकेन्द्रगतः सर्वैः पद्मस्तत्र धनी भवेत् ॥ ५० ॥ वापीकेन्द्रेतरस्थैश्च सुखहीनो भवेन्नरः । विलग्नादिचतुःस्थैश्च यूपोऽस्मिन् दानतत्परः ॥५१॥ चतुर्थादिचतुःस्थैश्च चरस्तत्र च हिंस्रकः। सप्तमादिचतुःस्थैश्च शक्तिस्तत्र धनी नरः ॥५२॥ दशमादिचतुःस्थैश्च दण्डस्तत्र प्रियोज्झितः। लग्नादिसप्तगैनौंका तत्र कीर्तिः मुखोत्तरः ॥ ५३ ॥ मिवादिसप्तगैःकूटस्तस्मिन्ननृतभाषणः। अस्तादिसप्तगैश्छत्रमित्रस्वजनवत्सलः ॥ ५४॥ कादिसप्तगैश्चापस्तत्र मध्यमुखी पटुः । कण्टकेतरसप्तस्थै रर्द्धचन्द्रः मुरूपवान् ॥ ५५ ॥ लग्नादेकान्तरस्थैश्च चक्र तत्र नृपाश्चितः। अर्थादेकान्तरस्थैश्च समुद्रस्तत्र भोगवान् ॥ ५६ ॥ एवमाकृतिजा योगाः सर्वे स्वार्जितसम्पदः। यथा यथाग्रहैः सर्वैः सप्तस्थानसमाश्रयैः ॥ ५७ ॥ वीणायोगस्तत्रो जातः सङ्गीतकुशलः पटुः । क्रमादन्यपि षट्योगाः वीणालक्षणवर्जिताः ॥ ५८ ॥ दामःपाशश्च केदारः शूलं युग्मञ्च गोलकः । पापप्रियश्च दुश्शीलः कृषिकृद् घातकस्तथा ।। ५९ ॥ दारिद्रो दुःखितश्चेति क्रमानेषु फलोदयः। 3 १ प्रवीकेन्द्रतुरस्यैश्च ॥ २ स्वरः॥ ३ वीणालक्षण हानिनाः ।

·सङ्ख्यायोगा इमे सप्तनामसात्रिंशदीपिता ॥ ६० ॥ एते सर्व्वदशास्वव फलन्ति क्रमशोऽधमाः। कन्योदयस्थो रविरस्य पुत्रो मीनस्थितश्चेत्मतिहन्ति भार्याम् । 'हिनस्ति भौमः सुतमात्मजस्थः मूर्यश्च धर्मास्थितवांश्च ससम् ॥ ६१ ।। निसं मध्यगति प्रेयोश्चपलःसखलितो ब्रतः अस्थिरश्रीः सुहृद्भन्धुश्चरक्षेत्रेषु जातवान् ॥ ६२॥ दीर्घसूत्रःक्षमायुक्तः ससवादी मुहृत् स्थिरः । अविनष्टविभूतिश्च स्थिरक्षेत्रेषु जातवान् ॥ ६३ ॥ धीरोदारःकृतज्ञश्च सोद्यमो विविधक्रियः। दाता नष्ठोदितश्रीश्च द्विस्वभावेषु जातवान् ॥ ६४ ॥ ग्राम्या रण्याब्जभोत्पन्ना स्तत्तञ्छीला भवन्ति हि । चन्द्रराशिवशात् ज्ञेयाः लग्नराशिवशादपि ॥ ६५ ॥ तस्करो बहुभोक्ताच पण्डितो वित्तवान् नृपः । क्लीवाशूरो दरीद्रश्च दुर्जन पापरोचकः । उग्रःश्रेष्टश्च मेषादी नवलग्नांशकोद्भवः ।। ६६ ॥ मन्त्रौषधेषु कुमालाशुभगः कलावान् शूरो बधूविरहितः सुरतिप्रियश्च । ताम्राम्बकासमराजेच्चतुरोऽटनेषु निःसूनुरस्थिरधनः प्रथमक्षजातः ।। ६७ ॥ सेवापटुःपरधनः प्रणयी सहिष्णु देषी विषादचहुल सलिलमियश्च । स्त्रीनिजित: सकलहापिशिताशनश्च I / १ हीनस्थि ॥२ हो॥

·( १०० ) हीवज्जितः सहजजिद्भरणीषु जातः ॥ ६८॥ कान्त मथूरुवदनश्चपल समृद्धः सीतालुराहवजयी दहनोग्रतेजाः। सागी बधूषु निरतो मतिविपयुक्तः क्लेशासहःसकरुणो दहनाभिजातः ॥ ६९ ।। क्लेशात्मवांश्च धृतिमान् मतिमान् ककुमान कन्याप्रजापियवपुषखेलगामी । शूरो गुरु स्वशनको लघुशाकभोजी स्त्रीवत्सल पियवचा परमेष्टिजन्मा ॥ ७० ॥ भीरुः क्षमी मृदुतनुः सुभगः कृपावान् मध्ये विभूतिबहुलो जठरामिरुमः। प्राग्वन्धुमित्रविरही पिशुनःशिरालो मूर्धावरोधविधुरो मृगशीर्षजातः ॥ ७१ ॥ पैशून्यशाट्यक्तिथोक्तिपराभिचारः निस्नानधीः कुटिलापिङ्गलमूर्धजन्मा। हास्यप्रियःवरबधूनिरतः कलावा नत्युन्नतानतधनो गिरिशक्षजातः ॥ ७२ ॥ सङ्गीतबद्धहृदयो हृदयङ्गमात्मा धूतपियो मृदुवचाश्चिरकालभोजी। वार्द्धक्यसौख्यबहुल:पृथुतुङ्गधानः पाङ्कितः किल पुनर्वसुलब्धजन्मा ॥ ७३ ॥ शास्त्रार्थवित्पठुमतिः सुरतोपचारश चातुर्यवान् परिषदीङ्गितविद्विवादी। मातुर्वियोगविधुरो जनकेनहीन १ स्ववनतो। २ निजानधी। ३ नतानतधना ।

·( १०१ )
श्वाटूपचारनिरतः किल पुष्यजन्मी ॥ ७४॥
शीर्षोन्नतः प्रचुरभक्षणबद्धबुद्धि
देषोल्वणः क्षपणकः प्रणयीन्द्रमायी।
उच्च शिरास्तततनुर्विधुरः शयालु
मूर्खः परस्वमुखितो भुजगक्षजन्मा ।। ७५ ॥
अल्पात्मजः पृथुतनुः समसंहतात्मा
शैलाटवी प्रणयवान् मुखितः सदैव ।
नियामयो युवतियोगविषण्णचेताः
सीमातिगो गुरुजनेषु मघाभिजातः ।। ७६ ॥
क्रूरो विरुपतरमूर्तिरकायकोपी
युद्धप्रियःप्रियतमाभिरत कृतघ्नः ।
वल्यामुखीसनयवित्त विवार्जितश्च
विममियः सुनिपुणश्च भगाभिजातः ॥ ७७ ॥
शास्त्रार्थबित्परवधूनिरतो दयावा
नल्पात्मजः कृशतनुः कृतयोगिसङ्ख्यः ।
सौम्यः परोपचरितो मधुराशनश्च
कान्तःसुनीतिनिधिरुतरफाग्लुणीजः ॥ ७८ ॥
लज्जान्वितःकुलिशधीर्वहुमाननीयः
कान्ताकपालुरणघाकटुकाम्लभोजी ।
सत्सङ्गवाननुपभोगविनष्टवित्तः
पान्थोलसः प्रमुदितश्च कराभिजातः ॥ ७९ ॥
कामी कटोरहृदयो बहुशिल्पवेदी
काव्यप्रियः सुललितश्च जघन्यबन्धुः।
मांशुःप्रभूतविभवः समयेषु सक्तः
श्यामाप्रभुःकिल चतुर्दशभाभिजातः ॥ ८० ॥

·देवद्विजन्मयतिपूजनलब्धकीतिः स्त्रीनिजितः कफमरूपकृतिः कृतज्ञः। बन्धुःमियामुनिपुणः क्रयविक्रयेषु 'रोगालयः समनिधिःखलु वायुजन्मा ॥ ८१ ॥ स्निग्धासुहृत् सुपरुषो रिपुसुप्रसिद्धः सन्सक्तपुत्रवनितः क्षितिपालपूज्यः । अन्यन्तरोगविधुरश्चपलार्थलुब्धः कृत्यानुगम्मणिधिरिन्द्रकृशानुजन्मा॥ ८२ ॥ मित्रप्रियः परमसाधुरप्रौढनिद्रः प्रच्छन्नपापहृदयः कृशदीर्घगात्रः। तीक्ष्णो, विद्धवानताप्रणयी नयज्ञः सेवारतस्तनयवानपिमित्रजातः ॥ ८३ ॥ उम्रप्रतापनिलयः परदूषणज्ञः प्रज्ञान्वित मठमतिर्नुपलव्धवित्तः। मिथ्यामलापनिपुणःकफवातमूतिः पापक्रिया चतुरसकिल शक्रजातः ॥ ८४ ॥ पाशाकविर्जनकलब्धधनःसदर्थः कीतिप्रियः परिजनानुगतो वचस्वी। इस्वः प्रसन्नयुतबन्धुरसयसन्धः स्त्रीनिजितःस्वकृपणः किल मूलजातः ॥ ८५ ॥ कम्मोद्यतः सलिलजातधनः सवीर्यः त्यागी विशालदशनो गुरुविप्रयुक्तः । विद्याविवेकरहितः कलहप्रियश्च नित्याधनः कुनखवान् सलिलाभिजातः ॥ ८६ ॥ १ रोगायसस्मयनिधिः।

·शीतालुराहवजयी बहुबन्धुमित्रो धर्मध्वजो नृपगृहमभुरिङ्गितज्ञः। शूरो नितान्तकमनीयतनुः कृशाङ्गः सम्पन्नभूतिरणधः किल विश्वजातः ॥ ८७॥ विद्वानगम्यवनितानिरतःप्रकाशो जातेन्द्रजालचरितो भुजशक्तिशाली । शाठ्याप्रयोगनिपुणः क्षितिपालमुख्यः सौभाग्यभाग्यनिलयः श्रवणाभिजातः ॥ ८८॥ सत्याधिक सलिलकेलिरतःकृतघ्नः श्रीमान् निगूढचरितः परपीड़नेच्छुः । शौरःशिरालकरणः कविवन्धुलुब्धो नीचाङ्गनासुनिरतो वसुभप्रजातः ॥ ८९ ।। क्रूरःपृथूरुचरण करभाभकण्ठः पापप्रियश्च बटर क्षयसद्धियुक्तः। सत्यालयः सुबहुद्धबधूपतिश्च सर्वोन्नतिः सुमतिमान शतभप्रजातः ॥ ९ ॥ क्षोणीजलब्धविभवः सुभगो यशस्वी गूढक्रियःक्षणविहीनविद्धवित्तः । उद्दामत्तिरपदुः कविरिङ्गितज्ञाः सद्धन्धुमित्रपुरुषः परुषोजपादः ॥ ९१ ॥ सर्वप्रियःसममुसंहृतगात्रसन्धिः सन्धानसत्यवचनःसलिलोदितश्च । गोमानतीवकृपणः परदारशक्त श्चाटूमचारकुशलो यमुपान्त्यजातः ॥ १२ ॥ १ रपशु।२ च शुभ । ३ शतपाप्रजातः । ४ सलिलोदितस्वः।

·( १०४ ) स्थूलः सपत्रविजितः पिशुनाकृताः कामी पटुः सहजजन्तुषु पश्चिमश्च । धीमानतीवसुखितः समरप्रियश्च शूरो महापरिजनः खलु पौष्णजातः ॥९॥ एते सर्वे गुणाः पूर्णचन्द्रो यदि बलोत्तरः । नक्षत्रं वा वलाढ्यं स्याद्रव्यूनःपुनरन्यथा ॥ ९४ ॥ नन्दादितिथिसातास्तत्तदाख्या गुणोत्तराः। पर्यायामासषदमोक्तास्तत्राद्यन्तावशोभनौ ॥ ९५ ॥ प्रीतिः सौभाग्यमायुष्मान् शोभनो दृद्धिरेव च । हर्षणश्च शिवः सिद्धः शुभश्चेति नवोत्तमः ॥ ९६ ॥ ब्रह्मा वरीयान् विष्कम्भो वज्रं सिद्धिर्बुवो धृतिः । साध्यः शुक्लइतिप्रोक्ता नवयोगास्तुमध्यमाः ॥ ९७ ॥ गण्डातिगण्डौशूलश्च सुका शक्रवैधृतिः । परिघश्च व्यतीपातो व्याघातश्च नवाधमाः ॥ ९८ मनस्विनो वरिष्टेषु जाता मध्येषु मध्यमाः । अधमेषु च योगेषु क्रूरा विभवन्जिताः ॥ ९९ ॥ जीवसससेन बवेप्रजातः परस्वचौर्ये न च बालवे तु । शास्त्रेणजीवसथकौलवेच शस्त्रोपजीवी किल तैतिले च ॥१०० मन्त्रौषधैःस्याद्गरजोपजातो बाणिज्यजीवी किल बाणिजेच परोपघाते न च विष्टिजन्मा प्रेष्यत्वजीवी सकुनप्रजातः १०१ निधिश्चजीवो च चतुष्पदे स्याद्भक्षेण जीवसपि नागजातः । किंस्तुम्न जातो बहुशिल्पजीवोसेवंभवेयुःकरणस्वभावा:१०२ तत्तद्वारेषु सातः तत्तद्वारेश्वराकृतिः । गुणान् पञ्चाङ्गजानेवमादिशेदैवचिन्तकः ॥ १०३ ॥ १ भवेयुःकरण स्वभावः।

·( १०५ ) अश्विनीमृगशिरःपुनर्वसुपुष्पमित्रहरिमित्रवायवः । रेवतीतिनवतारकागणः कीसते त्रिदशसात्मनां गणः॥१०४॥ उत्तरत्रयमार्द्रश्च रोहिणी भरणी तथा । पूर्वत्रयमितिमाझै मानुषाणां गणःस्मृतः ॥ १०५ ॥ आश्लेषाग्नेयमूलेन्द्रधनिष्टाशततारकाः। चित्रामघाविशाखाश्च राक्षसा नवतारकाः ॥ १०६ ॥ तुरङ्गश्चाश्वमातङ्गौ मेषीसर्पश्चैपन्नगी। स्वाविड़ालश्च वस्तश्च मार्जारीमूषिकाखवः ॥ १०७॥ वृषभो महिषी व्याघी लूलायो व्याघ्रकामिनी । मृगी तुरङ्गी च शुनी कपिर्धेनुम्ल्यवङ्गमः ॥ १०८ ॥ नारी च शारमेयश्च नरश्च वृषभस्तथा । करिणीतिक्रमादेते अश्विभादेश्च योनयः ॥ १०९ ।। गणान् योनिश्च वृक्षांश्च तत्तन्नक्षत्रजन्मिनाम् । भावसत्वं गुणं शौर्य्यश्चादिशेदैवचिन्तकः ॥ ११० ॥ पुनातकफलं सबै तुल्यं स्त्रीजातके भवेत् । किन्वत्र चन्द्रलग्नश्च सप्तमश्च विचार्यते ॥ १११ ॥ लग्नत्वं चन्द्रयोगो वा युग्मराशिमुपागतः । सती रूपवती नारी गुणिनी ललितोत्तरा ॥ ११२ ।। ओजराशौ नराकारा दुर्भगा कुलटा तथा । अबलस्थेन संदृष्टे भर्ता कापुरुषो भवेत् ॥ ११३ ॥ कुजेऽस्तगे शुभे दृष्टे शैशवे विधवा भवेत् । भास्करे धवसंयक्ता सौरे कन्येव जीर्यते ॥ ११४ ॥ क्रःसप्तमराशिस्थैः विधवैव भवेद्धवम् । मिश्रेऽत्र सौम्यैःपापैश्च पुनर्भूरीतिनिश्चिता ॥ ११५ ॥ १ मित्रा। २ पन्नसी। ३ निस्विता । १४ ·( १०६ ) यद्यन्न घटते स्त्रीषु शुभं वा यदि वा शुभम् । तत्तद्भर्तृयुता सा हि चिन्तनीया विपश्चिता ॥ ११६ ॥ हृतभुक् सलिलं शस्त्रं ज्वरश्चामय एव च । तर्षःक्षुच्चेति सूर्यादिग्रहणां मृत्युहेतवः ॥ ११७ ॥ निधनस्थेन मृत्युःस्यात्तदिदं पश्यता तथा । 'लग्नादि तद्रेष्काणस्य योविशस्तद्ग्रहेन वा ॥ ११८ ॥ शीलाश्रयात्पथ्यनिसेवनाच मुन्याधिसा सर्वजनेषु मैत्र्याः। मृत्यूपगमाणिविमोक्षणाच स्वल्पायुषो जीवितमेधते हि ११९ इति योगगुणादेशोनाम षञ्चदशोऽध्यायः । षोडशोऽध्यायः । पूर्वत्र जन्मनि कृतानि शुभाशुभानि जासाविभाव्ययमुभेदसमाश्रयानि । धन्यानराश्च धनिनश्च विभावयन्ति वक्ष्यामि लक्षणविनिश्चयमल्पमस्मिन् ॥ १ ॥ उष्णीषभूष्णेतररश्मिखण्ड सनानमाविष्कुरुते नरेन्द्रम् । बाले त्रिशूलाकृति रुज्ववलन्ती श्रेष्टां जनानां जनयेत् समृद्धिम् ॥ २॥ केशा प्रशस्ता स्फुटितेतराग्राः स्निग्धाः सुनीलाः कुटिलावसनाः । १ भर्तृसुता । २ चिन्तनीयः । ३ लनादि हृद्रकानस्य । ४ स्व. ल्पायुपं । ५ जाताविभावय।

·। द्विधा विभिन्ना द्विपकुम्भतुल्यं शिरोभवेदन्यबधूरतानाम् ॥ ३ ॥ शतायुषः पञ्च भवन्ति खण्डा रेखाललाटेषु ततः क्रमेण । ऊनं पुनर्विंशतिवत्सराणां प्रसेकमायुर्मनुजेषु कुर्यात् ॥ ४ ॥ ऋज्वी भवेत् क्रूरतरात्मनो भ्रू- ररामशा लोभवतो नरस्य । ओष्ठौ तु मध्ये ऽपचितौ सुरक्तौ मुखेन दन्तावरणौ प्रशस्तौ ॥ ५ ॥ दृष्टिस्तु पक्ष्मलपुटापरदारसक्ता माकेकरापिशुनमक्षमर्मज्जुनश्रीः । सङ्ग्रामशूरमरुणा सदयश्च नीला पिङ्गा तु दुष्टमनसः खलु बुद्रुदामा ॥६॥ आपीनगण्डौ धनिनं दधाते मिथ्यावचःसक्तमरोमसौ तौ । कण्ठोऽतिदीर्घः कृपणो धनाढ्यः मुसङ्गतो इस्वतरश्चं निःस्वः ॥ ७ ॥ जिह्वा करोति विपुला सुधियं कृशा तु मूर्ख दृढार्थपरधीः मुखितश्च मृद्री। नासाश्रियं वितनुते शुकतुण्डतुल्या भूरिव्ययञ्च किपटा चिरजीवितश्च ॥ ८ ॥ आखुश्रवा भवति वाङ्मयपारदृष्टो दीर्घायुषो भवति रोमसकर्णपाली। १ निखम् ॥ २ सुबपश्च ॥

·( १०८ ) इस्वश्रवा धनयुतःकुटिलस्वश्रवाः स्यात् स्थामोज्झितश्च मृदुलश्रवणो दरीद्रः ॥ ९ ॥ हस्तावकर्माकटिनौ वटरौ मृदृच पादौ स्वरश्च बहुभाषणतोऽप्यभेदः । रोम्नां मृदुत्वमसकृद्धपनेपि शक्ति रल्पाशिनःक्षितिपबल्लभतां विधत्ते ॥ १० ॥ कोशो दीर्घतरः करोति कृपणं इस्वस्तु भूमीश्वरं स्थूलः श्रोरहितं कृशस्तु मुभगं भोगान्वितो ग्रन्थिमान् । अग्रेवामनतः मुताविलयं वक्रोऽन्यथा पुत्रिणां प्रज्ञातुल्यफलम्प्रलम्बषणो दीर्घायुषं जन्मिनाम् ॥ ११ ॥ मूत्रस्य धारानतिविस्रगन्धा प्रदक्षिणा वृत्तगतिनवोष्णा। निःशब्दनिर्याणमुखायतश्रीः नरं विधत्ते बहुवित्तमार्यम् १२ रेतःकरोति मधुगन्धमनन्तभोगं मैरेयगन्धमतिधूर्तमपीसविश्रम् । स्वेतं धनाढ्यमसितं कृपणं सुरक्तं देशोल्वणञ्च सुभरंद्रुतमर्थवन्तम्१३ स्फीक मण्डूकनिभाकरोति नृपति पीटोपमा निर्धनं स्थूलं मध्यमराजिकं बहुभुजं निःस्वं कशोसस्थिनी । ब्रह्मघ्नं विषमञ्च जानुयुगलं जद्धाकुरकोपमा गोत्रश्रेष्टतरं तदङ्गविहति नूनं पुनःसन्धयः ॥ १४ ॥ करचरणतलं मृत्पाण्डुरं स्वेदयुक्तं विपुलमसितरेखं श्लेषराजुलीकम् । सितकरनखरात भृत्यकृसं विधत्ते निगदितविपरीतं भूरिभृसार्थभोगम् ॥ १५ ॥ एकत्र कूपे नृपमेकरोम द्वे श्रोत्रियं त्रीणिकला प्रवीणम् । चत्वारिनिःस्वं जनयन्तिखर्वःशटोऽतिमूर्खःकृशदीर्घदेहः१६ तर्जन्यान्तगता करोसविहता रेखाशतं वत्सरान विंशत्यूनमत क्रमेण कुरुते प्रसगुली प्रान्तमा ।

·( १०९ ) श्रीरेखेसपरानतो नृपरतो वाण्या गुणोल्लासिनी ता विश्लिष्टतरः परस्परमिहश्रेयः परं कुर्वते ॥ १७ ॥ आमध्यमुद्गतवतीमनिबन्धनस्तु रेखा करे मतियुनं बलिनञ्च यत्ते । सामत्स्य पुच्छसदृशा यदि मूलतःस्या दग्रेच कुन्तसदृशा कुरुते च भूपम् ॥ १८ ॥ सागुली मूलभवोर्द्धरेखा पर्वण्यधस्तान्मुनिभिः प्रशस्ता । आरोग्यनामस्तुतिलाभपुत्रान् धत्तेकनिष्टादिभवां क्रमेण ॥१९॥ यवाकृतिःपाणितलस्य मूले चाङ्गुष्टपर्वस्वाप मुमस्ता । अपर्चपर्वण्यपि चाङ्गुलीनामग्रेषु वक्राकृतयश्च भद्राः ॥२०॥ अङ्गुष्टमूले जनयन्ति पुत्रान् रेखा ब्रहसस्तनुकाश्च पुत्रोः । सहोदराः स्युःकरभस्य मूले तस्यैव चान्य वनिता विकल्प्या२१ कनिष्टिका कोटिरनामिकायाः तृतीयपर्चस्प रुषादतीता। धत्तेच भूपं तुलितास्ववर्गश्रेष्टं तदूनामुतवित्तहीनम् ॥ २२ ॥ साङ्गुलीष्वग्रभवोद्धरेखा कुर्याद्धराधीश्वरवल्लभत्वम् । स्थूलास्तथाल्पा कृपणं हि रेखा वच्मस्सपीडां निपुणञ्च सूक्ष्मा २३ अम्भोजचक्रां कुसकुण्डलानां दम्भोलिशङ्खध्वजवारिजानाम् । चिह्नानि कुर्युःमनुज नरेशं पादेपि चैवं विहितोयरेखा ॥२४॥ त्रयो विसालाः गम्भीराः ह्रस्वाश्चत्वार ईप्सिताः । पञ्च दीर्घाश्च सूक्ष्माश्च षट तुङ्गाः सप्त लोहिताः ॥ २५ ॥ धत्ते विशालां कटिमिष्टभार्या मुरोविशालं विजयश्रियाङ्कम् । मूर्दा विशालो धनधान्यभाजं धीराविशालत्रयमेवमादुः ॥२६॥ स्वरो गभीरो मधुरानभाजं नाभी गभीरा पितृवित्तमाजम् । सत्वं गभीरं जयिनं विधत्ते धीरा गभीरत्रयमेव माहुः ॥ २७ ॥ १ नामस्तुटि । २ सूत्रशस्ता।

·( ११० ) इस्वो गलो गुणधनं कुरुते च पृष्टं ह्रस्वं प्रशस्तशयनं मदनध्वजस्तु । इस्वोनरेश्वरमितः प्रबलाच जङ्घा ह्रस्वति खर्चकचतुष्टयमेवमाहुः ॥ २८ ॥ सुदीर्घवाहुश्चिरकालजीवी सुदीर्घनेत्रः प्रचुरार्थलाभी। मुदीर्घनासास्थिरमित्रवन्धुर्लोकप्रियो दीर्घहनुःप्रदिष्टः॥२९॥ दीर्घागुलिकःपुरुषो बहुयोोषित समागमः । इसेवं पञ्चदीर्घानि प्रशस्तानि विचक्षणैः ॥ ३०॥ सूक्ष्मान्यङ्गुलिपाणि स्थिरचित्तं प्रकुर्वते । सूक्ष्मा केशाश्चरोमाणि जनयन्ति सुभोगिनम् ॥ ३१ ॥ सूक्ष्ममांसत्वचश्चापि दधते मृदु मानसम् । इयेवं पञ्चसूक्ष्मानि निर्दिष्टानि पुरातनैः ॥ ३२ ॥ कक्षाकुक्षिश्च वक्षश्च नासा स्कन्धो ललाटिका । उन्नता वीर्यधान्यश्रीः मुहृच्छक्तिमुखपदाः ॥ ३३ ॥ रक्तपाणिर्धनाढ्यःस्या द्रक्तपादश्च यानवान् । रक्तनेत्राश्रिया युक्तो रक्ततालुःसुभोजनः ॥ ३४ ॥ बहुमित्रो रक्तनखो रक्तजिह्वश्च बुद्धिमान् । रक्ताधरो वचस्वी स्यादिसेवं रक्तसप्तकम् ॥ ३५ ॥ इति पुरुषलक्षणम् । ललाटे दृश्यते यस्याः तिलकं कुष्णपिङ्गलम् । वज्राकृति-विमला सा स्यादैश्वर्यभाजनम् ॥ ३६ ॥ वामे पयोधरे यस्याः हस्ते कर्णे गलेऽपि वा । माषकस्तिलको वापि सापि लोकेन पूज्यते ॥ ३७॥ १ स्थिर मित्र।

·( १११ ) यस्याः सकूपौ हसने कपोलो सश्मश्रुकं वा यदि चोत्तरोष्टम् । उत्पिण्डिका रोमवती च जङ्घा सा दैवहीना कुलटापतिद्विद् ॥ ३८ ॥ यस्या कटङ्कारवती गतिश्च होत्रीव भूमि पदयोर्निधाने । हस्ताश्च पादाश्च भवन्ति शुक्ला: सा स्यादधन्या विनयोज्झिता च ॥ ३९ ॥ अनामिका या पदयोः प्रयाणे स्पृशेन्नभूमि युवती सभूति । निहस भर्तृद्वितयं क्रमेण तृतीयमासाद्य भवेत् स्थिरा सा४० अङ्गुष्टतो यच्चरणे सुदीर्घा प्रदेशिनी सा न पति रमेत । पार्श्वद्वये सुमकटा यदीये रोमावली सापि च भर्तृहीना॥४१॥ आवृत्तरोमाणि काटिकायाः पृष्टस्य सन्धौ प्रकटाणि यस्याः। सा भोगहोना पतिविप्रयुक्ताः नाभौ तटा चेन्मुनिभिःप्रशस्ता॥४२॥ काकस्वरा सापि च काकजङ्घा निस्निग्धकेशद्विजलोमयुक्ता । ईस्वाङ्गुलीश्छिद्रपुटाञ्जलीश्च भर्तुर्विधत्ते भवनं हि शून्यम् ४३ उच्छूनयोनिद्रविणेन हीना नीचा च शुष्कस्मरमन्दिरा च । अश्वत्थपोपमयोनिविम्वा पीनोरुगण्डा च वधूःप्रशस्ता ॥४४॥ चुच्छुन्दरीगन्धनिधिस्तुयोनि नाभिः प्रशस्ता पटुभिःपुराणैः । आवृत्तकण्ठा चलशस्त्रिरेखा भवेद्विशेषेण पतीब्रता सा ॥ ४५ ॥ लक्षणान्यवशेषाणि पुंलक्षणवदादिशेत् । अस्मिन्नतिशया दोषाः प्रोक्ता प्रह्लादनोदिताः ॥ ४६ ।। बिपच्यते च यस्याद्यौ सजधं पदपृष्टकम् । द्वीतीये सक्थिजानूनि तृतीये कटिगुह्यजम् ॥ ४७ ॥ १ हृष्पाङ्गुलीस्छिद्रपुटाञ्जलीश्च ।

·( ११२ )
चतुर्थे सौदरौ हस्तौ सपृष्ठं हृदयं ततः ।
षष्टे कण्ठःसकक्षास्यः सकपोलश्रुतिःपरम् ॥ ४८ ॥
अष्टमे घ्राणदन्तोष्टाः नवमे भ्रूललाटिकाः ।
दशमे तु शिरस्तत्तद्रङ्गकेषु च लोमजम् ॥ ४९ ॥
पाणियुग्मे च या रेखा पदयुग्मे च कीर्तिता।
यानि लक्ष्मानि दुष्टश्च तत्तत्फलति सर्वदा ॥ ५० ॥
भूवारिवहिवायूनां छायापीतारुणासिता ।
पाण्डरश्चेति तत्रान्ते न शुभे तु शुभे परे ॥ ५१ ॥
इत्याङ्गलक्षणादेशोनाम षोडशोऽध्यायः ।
सप्तदशोऽध्यायः ।
प्रमुखास्ततः॥२॥
माषकस्तिलकास्यन्दः प्लोष्यश्चकण्डुतीसथ ।
प्रकाश्यन्ते समासेन पञ्चोत्पाता शरीरजाः ॥ १ ॥
गोंत्थितस्य तल्लक्ष्म प्रकृतं तदुदाहृतम् ।
प्रकृसन्यत्वमुत्पातः
पञ्चैते
धनक्षयं वितनुते माषको दक्षिणे पदे ।
स्त्रोवियोग वामे तु जङ्घयोरर्थसम्पदौ ॥ ३ ॥
जान्वौ क्षेमारिद्धिश्च सक्थौ स्त्रीलाभविग्रहौ ।
वृषणे धनधान्ये च कोशे कोशजयोजयौ ॥ ४ ॥
वन्धुवित्तविलोपौ च द्वयोजघनभागयौ ।
सव्योदरे रिपुत्रासः श्रेयो वामोदरे भवेत् ॥ ५॥
स्तनयोरर्थमित्राप्तिः पार्श्वयोमरणामयौ ।
कक्षयो शोकदैन्येव पृष्टयोरश्रुपीडनम् ॥ ६ ॥

·( ११३ ) दक्षहस्तेऽर्थलोपश्च स्थानभ्रंशस्ततोऽन्यतः । प्रकोष्टयोर्जयालाभौ शोकहर्षों तदृर्ध्वयोः ॥ ७॥ अंशयो कीर्तिलाभौ च कण्ठे विग्रहनिग्रहौ । कटिकायाश्चद्दक्षांशे शोको रोगो परांशके ॥८॥ चुबुके भीतिदारिद्रौ गण्डयोभोंगदुर्यशः। अधरोष्टे मनस्तापं प्रियं स्यादुत्तरोधरे ॥ ९ ॥ नासिकापुटयोर्जातौ तापनिर्वेदकारिणौ । दृशोराधिसमाधी च कर्णयोःपियविप्रयौ ॥ १० ॥ भ्रुवोःस्त्रीकलहक्षेपौ शङ्खयोर्विजयो द्वयोः । ललाटे व्याधिदारिद्रौ मूर्धि श्रीविभवौ क्रमात् ॥ ११ ॥ इतिमाषकोत्यातादेशः। o दक्षपादतले जातस्तिलकस्तनयापहः। वामे निहन्ति वनितां कुरुते च सुहृत्क्षयम् ॥ १२॥ असितो वा सितोवापि पीतो वा रक्त एव वा। पुष्परुपो नखेष्वङ्कः स उत्पात उदाहृतः ॥ १३ ॥ रक्तासितावधिफलौ पीतश्वेता तु मध्यमौ । दक्षिणे चरणाङ्गुष्टे कलङ्को वित्तलोपकृत् ॥ १४ ॥ द्वितीये विग्रहं प्राहु स्तृतीयं मानसामयम् ॥ चतुर्थे प्रियमाचष्टे पञ्चमे पुत्रसम्पदम् ॥ १५ ॥ यथोक्तविपरीतेन वामपादे फलं वदेत् । पादयोर्विपरीतेन फलं करनखेषु च ॥ १६ ।। पीडां पितुश्च मातुश्च पादयोःपृष्टजां वदेत् । जङ्घयोर्व्यसनानन्दौ सक्थोरग्निभयं द्वयोः ॥ १७ ॥ १ वधिफलौ। २ करणकेषु । ३ रग्निभयोयो। aligwanisaasawaimah ·गुह्ये राजभयं माहुजयने स्थानविच्युतिम् । उदरे कीर्तिनिवेदो पार्श्वयोर्व्यसनामयौ ॥ १८ ॥ स्तनयोःप्रीतिशोकौ च वक्षसि प्रियसङ्गमः। कक्षयोरर्थलामञ्च दासहानिञ्च निर्दिशेत् ॥ १९ ॥ पृष्टयोश्चौरभीतिञ्च लाभःस्याद्वाहनस्य च ॥ इम्तयुग्मोदरे वस्तुहानिर्वन्धुसमागमः ॥ २० ॥ तयोरेव च पृष्टे तु श्रियञ्च विपदं वदेत् । मित्रलाभञ्च पुत्राप्ति मुभयोर्हस्तदण्डयोः ॥ २१ ॥ क्रकाटिकायां क्षेमं स्यात् कण्ठे यात्रा विधीयते । गण्डयोर्नष्टलामञ्च लव्धहानिश्च निश्चयात् ॥ २२ ।। चुबुके बाष्पपर्यन्तं शोकमेवं विनिर्दिशेत् । नासिकायां वपुर्वाहु दृशोरप्रियदर्शनम् ॥ २३ ॥ कर्णयोःमीतिवाक्यञ्च बन्धुनाशश्च निर्दिशेत् । ललाटे राजसम्मानमुत्तमाङ्गे धनागमम् ॥ २४ ॥ यावदुत्पातविलयस्तावदेव फलोदयः । ददूरुणिक्रिमिरेखायाः गोपमार्गोप्यदः फलम् ॥ २५ ॥ इति तिलकादेशः॥ स्यन्दते दक्षिणाङ्गस्य फलं वक्ष्ये यथाक्रमम् । यथोक्तविपरीतेन वामाङ्गस्यन्दने फलम् ॥ २६ ॥ पृथिवीलाभमाचष्टे शिरसि स्यन्दने ध्रुवम् । ललाटे स्थानवृद्धिः स्याञ्चिलयां प्रियसमागमः ॥ २७ ॥ शङ्के व्यवसनलाभश्च श्रवणे श्रवणमिम् । दृशान्ते वस्तुलाभः स्यादुन्मूले मानसी व्यथा ॥ २८ ॥ १ भीड़। २स्याचिल्यं।

·केचिद् व्याचक्षते दृष्टे रघाप्रियसमागमम् । नेत्रान्ते धनलाभश्च उन्मूले भृससंशमम् ॥ २९ ॥ लोचनस्योपरिस्यन्दौ मानसीच रुजं जगुः । कपोले विप्रयोगश्च चिबुके मधुरासनम् ॥ ३० ॥ अधरोष्टे रिपुध्वंसो मित्राप्तिश्चोत्तराधरे । नासिकायां सुगन्धाप्तिर्गले च विजयो भवेत् ॥ ३१ ॥ अंशे च भोगद्धिश्च बहाविष्टेन सङ्गमः । मणिबन्धे यशोलाभो हस्ते द्रविणसम्भवः ॥ ३२ ॥ पृष्टे पराजयो वक्षस्युदयो चोदरेषु च । स्तने त्वपूर्व स्त्रीलाभं पार्श्वप्रोतिरनुत्तरा ॥ ३३ ॥ जठरे शोकवृद्धिश्च नाभौ स्थानादिह च्युतिः । कट्यामाश्रितसम्मोदः कोशे कोशविवर्द्धनम् ॥ ३४ ॥ मुष्के तनयलाभश्च जघने वनितागमः । वस्तौ कुटुम्बवृद्धिा दोषःस्यादुरुपृष्टतः ॥ ३५ ।। ऊरुपौरस्सभागे तु मित्रता सचिवैःसह । जानुन्यरातिसन्धानमथवा गमनं ध्रुवम् ॥ ३६ ॥ जवाया:स्थानलब्धिश्च पादपृष्टे तु विग्रहः । प्रयाणं भयसंयुक्तं स्यन्दने चरणोदरे ॥ ३७ ॥ इति स्यन्दुनादेशः ॥ मद्धा ललाटस्य तटीभुजौच वक्षश्च हस्तांघ्रितलानि चैवम् । भ्रूभ्रुणमुख्यावयवानि वै ते प्ले पोल्वणा खेदकरा नराणाम्३८॥ दृशौ कपोलावधरौ गलश्च कुक्षिश्च कोशो जघनश्च पायुः। एकादशैतेऽवयवाःजलाढ्याःप्लोषोत्तरास्तोषकरा नराणाम् ३९ १ मानसीञ्च । २ जयोलाभो । ३ स्युदयोदयेसुच । ४ देसस्या। ५ कटाभजाच।

·पृष्टे च पार्थावथ सक्थिनी च जधे च मुष्के चक्रकाटिका अग्निप्रभूतावयवा दशैते प्लोषोत्तरास्तापकरा नराणाम् ॥४०॥ नासाश्रुति भिसुमस्तकच कसदयं विशतिरङ्गुलीनाम् । वायुस्तरास्तु त्रिघनांशकास्ते प्लोषोत्तरा बन्धुसमागमाय॥४१ शेषाश्च सर्वे तनुसन्धयश्च विद्भिन्नतो भूतमयो प्रदिष्टः। प्लोषोत्तरास्ते जनयन्ति कोशं न भूजलं सोद्भवसन्धयस्तु॥४२॥ इति प्लोषादेशः। आनाभितस्तमःश्लिष्टमाकण्टात् सत्वसंयुक्तम् । आमूर्द्धतो रजोयुक्तं देहस्त्रिगुणवानिति ॥ ४३ ॥ अकस्मादेव कण्डूतिरुत्पातः समुदाहृतः । रजस्सत्वतमाकण्ड्डः प्रीतिसौर्यक्षयप्रदः ॥ ४४ ॥ घुमक्रमोऽयं निर्दिष्टः सास्त्रियोविपरीततः । पश्चोत्पाता:क्रमादेते विलोमेन बलोत्तराः ॥ ४५ ॥ त्रयोपि पश्चिमोत्पाताः पक्षण फलपाचकाः । चिररात्रम्प्रवृत्तास्ते चिरेण फलदा मताः ॥ ४६ ॥ इति देहोत्पातादेशोनाम सप्तदशोऽध्यायः। OLOOD अष्टादशोऽध्यायः। MET अतःपरं समासेन स्वप्नादेशो निरुप्यते । प्रयतोल्यं सरुभुत्वा प्रवियोद्देवतालयम् ॥१॥ देवस्य पुरतो मन्त्रं साक्षतैःसर्षपैल्लिखेत् । पूर्णे कुम्भे सदग्धास्ते बलिना च समर्चयेत् ॥ २॥ १ भूभूत सुम्कावयवानिवैते।

·( ११७ ) त्रिजटालम्बोदरवामन कक्षकफाय हुं हुं फट् फर्दै स्वाहा। अष्टोत्तरशतं जप्त्वा पीत्वा प्रक्षाल्य चाननम् । देवध्यानपरो मौनी दक्षिणेन शयीत च ॥ ३ ॥ पूर्वजन्मश्रुताभ्यस्तं स्वप्नरूपगति स्मरैः। तदणूकमिति व्यर्थं स्वप्नदृष्टं विनिर्दिशेत् ॥ ४ ॥ एष्याज्जन्माने भोक्तव्यं प्रायःप्रशस्तिमानसम् । तदस्पृष्टमिति व्यर्थ स्वप्ने दृष्टं परियजेत् ॥ ५ ॥ दुर्चलग्रहपाकश्च स्वप्ने द्रष्टो नु भुज्यते । तच चिन्तामयं स्वप्नं सर्चदैब बुधस्यजेत् ॥ ६ ॥ वृक्षाद्रिशृङ्गाद्याधरोहणश्च वाताधिकापश्यतिश्वेतयात्राम् । पित्ताधिकाकाञ्चनरक्तमाल्प्यादिवाकरादिज्वलनां न पश्यत्।।७॥ श्लेष्माधिको रौप्यसितप्रषूणुसरित्सरोम्भोनिधिलङ्वनानि । त्रिस्थूणमूर्तिस्तु यथोक्तरूपैः स्वप्ने विमिश्रान् रजनीषु पश्येत् ॥८॥ बीभस्तसत्वाभिभवोभिचारात द्विश्वादभुद्गुह्यक प्रदिष्टम् । एतानि सर्वाणि हि वर्जीयत्वा स्वप्नं भवेदिष्टमुरमदिष्टम् ॥९॥ प्रसक्षवद्भवति यत् स्फुरतीव चान्तस्स्वप्नस्य तस्य नियमासदत्फलाप्तिः स्वप्नाःशुभाशुभवशेन फलप्रदाये संक्षेपमात्रमिहता ननु वर्णयिष्ये १० स्वप्ने प्रज्वलितं भवेद्यदिगृहं स्वाङ्गं स्वकीयं तथा सर्वं वा सह बन्धुभिश्च यदि वा राज्यं स वै प्राप्नुयात् । आश्लिष्यस्त्ववनी समुद्रमथवा शङ्ख ध्वजं पर्वत गौरी वायुमती सुरदुरुममसौभर्ता भुवो जायते ॥ ११ ॥ देहं निकृय शतशो विकिरन्ति यस्य यो वध्यते च निगडेन गले च पादे मूर्तिश्च यस्य भवतीह पुरीपलिता समाप्नुयाव सुमहतीं पदवीं श्रियञ्च १ सदुग्वैस्तं । २ ड्ढकफाफय ढठः । ३ संजैःप्रान्तियात् । ४ शक्रस्वजम् । ५ वर्द्धते। ६ निगलेनगलेच ।

·( ११६ ) पृष्टे च पार्थावथ सक्थिनी च जङ्थे च मुष्के चक्रकाटिका - अग्निप्रभूतावयवा दशैते प्लोषोत्तरास्तापकरा नराणाम् ॥४०॥ नासाश्रुति भिमुमस्तकञ्च कक्षद्वयं विंशतिरङ्गुलीनाम् । वायुस्तरास्तु त्रिधनांशकास्ते प्लोषोत्तरा बन्धुसमागमाय॥४१॥ शेषाश्च सर्वे तनुसन्धयश्च विद्भिन्नतो भूतमयो प्रदिष्टः। प्लोषोत्तरास्ते जनयन्ति कोशं न भूजलं सोद्भवसन्धयस्तु॥४२॥ इति प्लोषादेशः। -- आनाभितस्तमःश्लिष्टमाकण्टा सत्वसंयुक्तम् । आमूर्द्धतो रजोयुक्तं देहस्त्रिगुणबानिति ॥ ४३ ॥ अकस्मादेव कण्डूतिरुत्पातः समुदाहृतः । रजस्सत्वतमःकण्वः प्रीतिसौर्यक्षयप्रदः ॥ ४४ ॥ घुमक्रमोऽयं निर्दिष्टः सास्त्रियोविपरीततः। पञ्चोत्पाताःक्रमादेते विलोमेन बलोत्तराः ॥ ४५ ॥ त्रयोपि पश्चिमोत्पाताः पक्षण फलपाचकाः । चिररात्रम्प्रवृत्तास्ते चिरेण फलदा मताः ॥ ४६ ॥ इति देहोत्पातादेशोनाम सप्तदशोऽध्यायः। OL0- अष्टादशोऽध्यायः। अतःपरं समासेन स्वप्नादेशो निरुप्यते । प्रयतोल्यं सरुभुत्वा प्रवियोद्देवतालयम् ॥ १॥ देवस्य पुरतो मन्त्रं साक्षतैःसर्षपलिखेत् । पूर्णे कुम्भे सदग्धास्ते बलिना च समर्चयेत् ॥ २॥ १ भूभूत सुम्कावयवानिवैते ।

·( ११७ ) त्रिजटालम्बोदरवामन कक्षकफाय हुं हुं फट् फटै स्वाहा। अष्टोत्तरशतं जप्त्वा पीत्वा प्रक्षाल्य चाननम् । देवध्यानपरो मौनी दक्षिणेन शयीत च ॥ ३ ॥ पूर्वजन्मश्रुताभ्यस्तं स्वप्नरूपगति स्मरैः। तदणूकमिति व्यर्थं स्वप्नदृष्टं विनिर्दिशेत् ॥ ४ ॥ एष्याजन्माने भोक्तव्यं प्रायःप्रशस्तिमानसम् । तदस्पृष्टमिति व्यर्थ स्वप्ने दृष्टं परियजेत् ॥ ५ ॥ दुर्चलग्रहपाकश्च स्वप्ने द्रष्टो नु भुज्यते । तच्च चिन्तामयं स्वप्नं सर्वदैव बुधस्यजेत् ॥ ६ ॥ वृक्षाद्रिशङ्गाधधिरोहणश्च वाताधिकापश्यतिश्वेतयात्राम् । पित्ताधिकाकाञ्चनरक्तमालप्यादिवाकरादिज्वलनां न पश्येत्॥७॥ श्लेष्माधिको रौप्यसितपषूणुसरित्सरोम्भोनिधिलङ्घनानि । त्रिस्थूणमूर्तिस्तु यथोक्तरूपैः स्वप्ने विमिश्रान् रजनीषु पश्येत्॥८॥ बीमस्तसत्वाभिभवोभिचाराव द्विश्वादभुद्गुह्यक प्रदिष्टम् । एतानि सर्वाणि हि वर्जयित्वा स्वप्नं भवेदिष्टमुरमदिष्टम् ॥९॥ प्रसक्षवद्भवति यत् स्फुरतीव चान्तस्स्वप्नस्य तस्य नियमासदत्फलाप्तिः स्वप्नाःशुभाशुभवशेन फलप्रदाये संक्षेपमात्रमिहता ननु वर्णयिष्ये १० स्वप्ने प्रज्वलितं भवेद्यदिगृहं स्वाङ्गं स्वकीयं तथा सर्व वा सह बन्धुभिश्च यदि वा राज्यं स वै प्राप्नुयात् । आश्लिष्यस्त्ववनी समुद्रमथवा शङ्ख ध्वजं पर्वत गौरी वायुमती मुरदुममसौभर्ता भुवो जायते ॥ ११ ॥ देहं निकृस शतशो विकिरन्ति यस्य यो वध्यते च निगडेन गले च पादे मूत्तिश्च यस्य भवतीह पुरीपलिप्ता समाप्नुयाव सुमहतीं पदवीं श्रियञ्च १ सदुइँस्तं । २ ड्ढकफाफय ढठः । ३ संजैःप्रान्तियात् । ४ शक्रस्वजम् । ५ वर्द्धते। ६ निगलेनगलेच ।

·( १९८ ) विभर्ति यस्योपारे वारणो वा सितातपत्रं नृपतिविजो वा। ददाति गौरी यदि पुण्डरीकंदासोऽपि सःस्यादिह सार्वभौमः१३ अन्दुगोशृङ्गविनिर्गतेन स्नानाभिषेकौ सलिलेन पाणौ । स्वप्ने गवां वा मुखदोहनञ्च नृमूहृन्मांसनिसेवनश्च ॥ १४ ॥ अन्त्रैश्चोदरनिर्गतैगिरिगृहग्रामादिसंवेष्मणं कन्थायां परिरम्भने च सहसा स्वाङ्गप्रवेशोऽथवा । भुक्तिर्वा स्वसनश्च सिंहकरिणामारोहणं तेषु वा ग्रासश्वोदधिकाश्वपीक्षितिभृतां राज्यश्रियःसिद्धये ॥१५॥ तृणतरुकुसुमाम्बुप्रोद्भवे वा स्वनाभौ दिनकरशशितारा भक्षणस्पर्शने वा । विदलति निजशीर्षे सप्त पञ्च त्रिधा वा क्षितिगिरिपरिवर्तोन्मूलने वापि राज्यम् ॥१६॥ जये रणे वा व्यवहारवादे पुरीपभुक्तिमुवियस्य बीक्ष्य । अगम्यनारीगमनश्च मृत्युःस्वशोतिभूरिद्रविणागमाय ॥१७॥ सितसुरभिमनोज्ञालेपमाल्याम्बराणाम् सुरगुरुनृपगौरी ब्राह्मणानाञ्च दीक्षा । मणिरजनसुवर्णाम्भोजपात्रेषु भुक्ति यदि दधिपरमान्नेशोणिते मर्जनञ्च ॥ १८ ॥ मिततुरगफलध्वजातपत्रव्यजनसरोजमणिद्विपेन्द्रलाभाः । प्रभवजयवभुक्षवेतिशब्दाःपरिमितराज्यफलपदा भवन्ति१९ मुद्रादृशदानी द्विपञ्चस्त्री सज्ञाप्तिषु चाङ्गणाप्तिरुक्ता। लब्धे सरकेऽथदर्पणे वाँ भृङ्गारादिषु चोद्भवामुतस्य ॥२०॥ 'क्रमिन्येधनलब्धिरम्बुतरणे शोकस्य नाशो भवे द्वर्यारोदितशोचितादिषु तथा देहे विद्धिमता । १ वजोचा । २ यस्यादि । २ यस्यादि । ३ दिराध्यम् । ५ स्वसोनि । ६ मणिपेन्द्र । ७ प्रहारादिस । ८ मिणाटन । ४ सस्य ·गोलिङ्गीद्विजदेवतापितृसुहृद्भपाश्च ये सन्ति यत् स्वप्न तन्नियमाद्भवन्सवितथं प्रोक्तं शुभं वा शुभम् ॥२१॥ नाभेरन्यत्र गात्रे तृणतरुकुमुमे प्रोद्भवे स्नेहपान क्रीडायानोपभोगःखरकरभकपिव्यालरैद्राश्च सत्वाः । कायस्यालेपनं वा कलुषजलमषिगोपयःस्नेहप? ईजिह्वादन्त बाहुप्रपतनमथवानर्थशोकप्रदानि ।। २२ ।। गीतक्रीडितभूषितमहसितप्रेढोलितास्फोटना न्यन्दुद्विजतारकादिपतनं स्त्रोतस्यधोमज्जनम् । रज्जुच्छेदचिताप्रतापजननीगावप्रवेशादि वा स्वप्ने कांशविचूर्णनञ्च शिरसि क्लेशामयानर्थदम् ॥ २३ ॥ श्यश्रुके शगखदैष्णकल्पना वानरो विकृतनार्युपासनम् । रक्तवस्त्रमनुजाङ्गमईनं रोगमृत्युभयशोकतापदम् ॥२४॥ स्थलमृगपशुकीटान्यूपचर्याण्डजानां प्लवनमुदकरागौ स्याद्विवाहोत्सवा बा । सगसिजजतुमाण्डक्रीडणं नर्तनं वा मलिनविवसनत्वं चाशुशोकपदानि ।। २५ ।। पुंद्रव्यनाशे सुहृद्विप्रयोगे भेदास्वप्नस्सरोजापहारे । प्रासादक्षादिवेश्मावतारः स्वमेषु नष्टो द्विजै सम्प्रदिष्टः२६ मित्रस्याप्तिःस्याहिकोषासिलाभेऽवश्यं राजा प्राप्नुयात्साशनाप्तौ सर्ये कर्ण नासिकां वा प्रविष्ट तच्छेदःस्याद्विष्टेनेवास्य वन्धः॥२७॥ सस्त्वहिभिर्वादष्टस्य स्वप्ने स्याद्यदि शोणितम् । नरो वा यदि नारी वा पुत्रञ्चार्थमवाप्नुयात् ॥ २८ ॥ तरुण जीर्णमात्मानं स्वप्नान्ते यस्तु पश्यात । वृद्धिं तस्य विजानीयादारोग्यं चिरजीविनम् ॥ २९ ॥ १ मुदकरांसो । २ भेदश्चपन्ता ॥

·( १२० ) यस्य तस्य गृहं शुक्लैषभैःसमलङ्कृतम् । नरो वा लभते नारी नारी वा लभते पतिम् ॥ ३० ॥ काकं गृद्धं कपि श्येनं गोधां वा सूकरं तथा । स्वप्नान्ते यदि यःपश्येयसनं तस्य निर्दिशेत् ॥ ३१ ॥ खर्वतोच्चतलारोहः प्रशस्तः स्वप्नवेदिभिः । अन्यत्र ल्यववाल्मीकमहिषोष्ट्रखरादितः ॥ ३२ ॥ यद्यश्वेतन्तु वर्णेन पूजितं सर्वमेव तत् । तक्रकसभस्मास्थि भक्तं तत्र विवर्जयेत् ॥ ३३ ॥ कृष्णवर्णन्तु यद्रव्यं गल्तिं सर्वमेव तत् । अन्यत्र पर्वतान्भूमेः करिणःसलिलालयात् ॥ ३४ ॥ रक्तवर्णन्तु यद्रव्यं तत्सर्वं नामशस्यते । अन्यत्र शोणितान्मांसात् प्रवालात्पमचन्दनात् ॥ ३५ ॥ आये वर्षाद्वत्सराद्वा द्वितीये यामे पाको वर्षपादात्तृतीये मासात्पाकः शर्वरी पश्चिमांशे सद्यःपाको गोविसर्गेषु दृष्टः ॥ ३६॥ सुप्याव पश्चादृष्टो यः स पापं विधत्ते । शस्तं ब्रूयाद्यज्ञसाधुद्विजेभ्यः तेत्वाशीभिः पूजयेद्युक्तदुग्धैः ॥ ३७॥ भूयो वा स्वपनं न चास्य कथनं गङ्गाभिषेको जपः शान्तिःस्वस्ययनं निसेवनविधिःपातर्गवाश्वत्थयोः। विप्राणाञ्च तिलानपानकुसुमैः पूजा यथाशक्तितः पुण्यं दैवतकीर्तनश्च कथितं दुःस्वप्नविध्वसनम् ॥ ३८ ॥ इतिस्वप्नादेशोनामाष्टादशोऽध्यायः । दृष्ट्वा स्वप्नं शोभनं नैव १ भूयोमास्वप्नान्तवास्य।

·( १२१ ) एकोनविंशोऽध्यायः। तिरश्चां चरितादेशं समासेनाथ वक्ष्यते । हस्यश्वकाकस्वानश्चै पेडा माधन्यकल्पिताः॥१॥ वाल्मीकस्थानगुल्मक्षुपतरुमथनःस्वेच्छया भ्रष्टदृष्टि र्यो यद्यत्रानुलोमं त्वरितपदगतिर्वक्तमुन्नम्यचोच्चैः । कक्षयासन्नाहकाले जनयति च महच्छीकरम्हतिर्भू स्तक्तालं वा मदान्धोजयक्रदपरदं वेष्टयन दक्षिणाश्च ॥२॥ स्खलितगतिरकस्मात् त्रस्तकर्णोऽतिदीनः स्वशितमृदुसुदी! न्यस्तहस्तःपृथिव्याम् । द्रुतमुकुलितदृष्टिः स्वप्नशीलो विमोहः भयकृदहितभक्षी नैकशोश्रुश्शरूच्च ॥ ३ ॥ इतिगजचारितादेशः। आरोहतिक्षितिपतौ विनयोपपन्नो यानानुगोन्यतुरगः प्रतिहेषितश्च । बक्तेण वा स्पृशति दक्षिणमात्मपार्श्व योश्वासभर्तुरीचरात्पविणोति लक्ष्मीम् ॥ ४॥ मुहुर्मुहुर्मूत्रशकृत्करोति न ताड्यमानोऽप्यनुलोमयायी। सकार्यभीतोश्रीवलोचनश्च शिवंन भर्नुस्तुरगो विधत्ते॥५॥ वामैश्चपादैरहितोडयन्तो महीप्रवासाय भवन्ति पत्युः। सन्ध्यां सुदीप्तामवलोकयन्तो हेषन्ति चेद्धन्धुपराजयाय॥६॥ १ पेण्डाः। २ मो॥

·( १२२ ) अनीचहेषन्ति किरन्ति वालं निद्वारताश्च प्रवदन्ति यात्राम्। रुदीन्त चेदीनतरा स्वराश्च प्रांशुग्रसन्तश्च भयप्रदिष्टाः ॥७॥ इत्यश्वचरितादेशः। ग वैशाखे निरुपहते वृक्षनीच सुभिक्षशिवदायी। विषकण्ठकी तु शुष्के समुभिक्षभयाय च तद्देशे ॥ ८ ॥ नीडमागश्शाखायां समा भवेत्प्रथमदृष्टिरपरस्याम् । याम्योचरयोर्मध्ये प्रधानदृष्टिस्तरोरुपरि भवेत् ॥ ९॥ शिखिदिशिमण्डलदृष्टि नैर्ऋयां शारदस्य निष्पत्तिः। परिशेषयो सुभिक्षं मूषिकसम्पत्तु वायव्ये ॥ १० ॥ शारदर्भगुल्मवल्लीधान्यमासादगेहनिम्नेषु । शून्यो भवति सदेश चौराणां दृष्टिरोगार्चः ॥ ११ ॥ द्वित्रिचतु शाखत्वं मुभिक्षदं पञ्चभिर्नृपान्यत्वम् । अण्डावकिरणमेकाण्डता प्रसूतिश्च न शिवाय ॥ १२ ॥ चौरकवर्णैश्चौराश्चित्रैर्मृत्युः सितैश्च वह्निभयम् । विकलैर्दुर्भिक्षभयं काकानां निर्दिशेच्छिशुभिः ॥ १३ ॥ अनिमित्तसंहतैाममध्यगैःक्षुद्भयं प्रवासद्भिः क्रोधश्चक्राकार रभिघातोवर्गवर्गस्थैः ॥ १४ ॥ अभयाश्च तुण्डपक्षैश्चरणविघातैजनानभिभवन्तः । कुर्वन्ति शत्रुवार्द्ध निशि विचरन्तो जनविनाशम् ॥ १५ ॥ सव्येन खे भ्रमद्भिः स्वभयं विपरीतमण्डलैः सार्द्धम् । अव्याकुलं भ्रमद्भिवीतोद्मामो भवति काकैः ॥ १६ ॥ ऊर्ध्वमुखाश्चलपक्षाः पथिभयदा क्षुद्भयाय धान्यमुषः । सेनाङ्गस्था मुयोद्धा परिमोषं चान्यभृतपक्षाः ॥ १७ ॥ २ शनिवृद्धिम् ॥ १सू ण्यो।

·( १२३ ) भस्मास्थिकेशपत्राणि 'विन्यसन पतिवधाय शय्यायाम्। मणिकुसुमाधवहनेन सुतक्ष्य जन्माङ्गनायाश्च ॥ १८ ॥ पूर्णाननेऽर्थलाभः सिकताधान्यान्मृत्कुसुमपूर्वैः। भयदो जनसंवासाद् यदि भाण्डान्यवनयेत् काकः ॥१९॥ वाहनशास्त्रोपानच्छत्रच्छायाङ्गकुट्टने मरणम् । तत्पूजायां पूजाविष्टा करणेऽनसम्प्राप्तिः ॥ २० ॥ तद्रव्यमुपनयेत् तस्य लब्धिरपहरतिचेत् प्रणाशःस्यात् । पीतद्रव्येकनकं वस्त्रं कासिके सिते रूप्यम् ॥ २१ ॥ सक्षीरार्जुनवजुलकूलद्रयपुलिनगारुमन्तश्च । पादृषि दृष्टिं दुर्दिनमनृतास्माताश्च पांशुजलैः ॥ २२ ॥ दारुणनांदस्तरकोटरोपगो वायो महाभयदः। सलिलमवलोक्य विरुवन् दृष्टिकरो दृष्टिरोधी; ॥ २३ ॥ दीप्तोद्विग्नो विटपे विकुट्टयन्वह्निकृद्विततपक्षः । रक्तद्रव्यं दग्धं तृणकाष्टं वा गृहे विदधत् ॥ २४ ॥ ऐन्द्री दिशमवलोक्य सूर्याभिमुखो रुवन् गृहे गृहिणः । राजभयबन्धुकलहं करोति सद्यः पशुभयञ्चैव ॥ २५ ॥ शान्तामैन्द्रीमवलोकयत् रौतिच राजपुरुषमित्राप्तिः । भवति च मुवर्णलब्धिः शाल्यनगुडाशनाप्तिश्च ॥ २६ ॥ आग्नेय्यामनला जीविकयुवतिप्रवरधातुलाभश्च । याम्ये कुलत्थभोज्यं गान्धर्वैर्दाहयोगश्च ॥ २७ ॥ नैर्ऋसांदतश्चोपकरणदर्धितैलपल्लभोज्यातिः। वारुण्यां मां ससुराधान्यादिसमुद्ररत्नाप्तिः ॥ २८ ॥ वायव्ये शस्त्रायुधसरोजवल्लीफलाशनाप्तिश्च । १ विन्यस्यत्पतिवधाय । २. शास्त्रवृद्धिम् । ३ प्रवाशद्भिः । ४ वृष्टिकरोब्दानुराकीबा। तैलभोज्याप्तिः । ७ मारुत्यां । ८ सरोजवस्त्रवली । ५ रुयातू ।।

·( १२४ ) सौम्यायां परमानाशनं तुरङ्गाम्बरमप्तिः ॥ २९ ॥ ऐशान्यां सम्पाप्तितपूर्णानां भवेदनडुहश्च । एवं फलं गृहपतेहपृष्टसमाश्रिते भवति ॥ ३० ॥ गमने कर्णसमश्चेत् क्षेमायनकार्यसिद्धये भवति । अभिमुखमुपैति यातु विशन्विनिवर्तयेद्यात्राम् ॥ ३१ ॥ वामे बाशित्वादौ दक्षिणपार्थेऽनुवाशते यातुः । अर्थापहारकारी तद्विपरीतोऽर्थसिद्धिकरः ॥ ३२ ॥ यदि वाम एव वशन्मुहुर्मुहुर्यायिनोऽनुलोमगतिः। अर्थस्य भवतिसिद्धिः प्राच्यानां दक्षिणश्वैवम् ॥ ३३ ॥ 'वामामतिलोमगतिर्वाशन गमनस्यविघ्नकृद्भवति । तत्रस्थस्यैव फलं कथयति यहाज्छितं गमने ॥३४॥ दक्षिणविरुतं कृत्वा बामे वाश्येद्यथेप्सितार्थाप्तिः । वाशन पुरोद्रूतं यांति बाग्रतोऽर्थागमोऽतिमहान् ॥ ३५ ॥ प्रतिवाश्य पृष्ठतो दक्षिणेन योयाद्रुतं क्षतजकर्ता । एकचरणोर्कमीक्षन् विरुवंश्च पुरो रुधिरहेतुः ।। ३६ ॥ दृष्ट्वार्क मेकपादस्तुण्डेनं लिखेद्यदा स्वपिच्छाङ्गम् । परतो जनस्य महतो वधमभिधत्ते तदा बलिभुक् ॥ ३७ ॥ सस्योपेते क्षेत्रे वाशति शान्तोऽतिसस्यभृलब्धिः । आकुलचेष्टो वाशन सीमान्ते क्लेशकृयातुः ॥ ३८ ॥ मुस्निग्धपत्रपल्लवकुसुमफलानम्रसुरभिमधुरेषु । सक्षीराबणसुस्थितमनोज्ञक्षेषु चार्थकरः ॥ ३९ ॥ निष्पन्नसस्यशालभवनप्रासादहHहरितेषु । धान्योच्छ्यप्रभूतिषु शस्तेषु रुवन्धनागमकृत् ॥ ४० ॥ १ तूरङ्गाम्बरप्राप्तिश्च । २ ऐश्यान्यं । ३ घृतपूर्वान्यासालब्धिः रुदाति। ४ सिद्धिदो । ५ वासत् । ६ वास्ति । ७ सिद्धिप्रस्थानम्। ८ श्वपिच्छाङ्गम्। ६ वाशानि ।

·( १२५ ) गोपुच्छस्थे वल्मीकगेऽथवादर्शनं भुजङ्गस्य । सद्यो ज्वरो महिषगे वाशति गुल्मे फलं स्वल्पम् ॥ ४१ ॥ कार्य्यस्य व्याघातस्तृणकूटवामगेऽम्बुसंस्थे वा । शुष्केऽग्निप्लुष्टेऽशनिहते च काके वधो रुवति ॥ ४२ ॥ कण्टकिमिश्रे सौम्ये सिद्धि कार्य्यस्य भवति कलहश्च । कण्टकिनि भवति कलहो वल्लीपारिवेष्टिते वन्धः ॥ ४३ ॥ छिन्नाग्रेऽङ्गच्छेदः कलहःशुष्कद्रुमस्थिते ध्वाक्षे । पुरतश्च पृष्टतो वा गोमसंस्थे धनप्राप्तिः ॥ ४४ ।। मृतपुरुषाङ्गावयवस्थितोऽतो वाशको ऽतिमृत्युकरः । भानस्थिच चञ्चा यदि वाश्यते ऽस्थिभङ्गाय ॥ ४५ ॥ रज्ज्वस्थिकाष्टकण्टकिनिःसारशिरोरुहानने रुवति । भुजगगजदंष्ट्रितस्करशस्राग्निभयान्यनुक्रमशः ॥ ४६ ॥ सितकुसुमाशुचि मांसाननेऽर्थसिद्धिर्य्यथोप्सिता यातुः। धुन्वन् पक्षावृद्धीननेच विघ्नं मुहुः कणति ॥ ४७ ॥ यदि शृङ्खलां वरत्रां वल्ली वा यदा वाश्यते बन्धः । पाषाणस्थेच भयं क्लिष्टापूर्वाध्विकयुतिश्च ॥ ४८ ॥ अन्योन्यभक्षसंक्रामितानने तुष्टिरुत्तमा भवति । बिज्ञेयास्त्रीभालो दम्पसोर्वाशतोयुगपत् ।। ४९ ॥ प्रमदाशिर उपगतपूर्णकुम्भसंस्थेनाङ्गनार्थसम्माप्तिः । घटकुट्टने सुतविपत् घटोपदहनेऽनसम्प्राप्तिः ॥ ५० ॥ स्कन्धावारादीनां निवेशसमये रुवंश्चलत्पक्षम् । सूचयतेऽन्यस्थानं निश्चलपक्षस्तु भयमात्रम् ॥ ५१ ॥ बन्धास्करसंस्थे पक्षाक्त सूकरे विकेाप्तिः । । १ वाशीत । २ वामगेम्बु ५ प्रतोवासको मृतुकरः । ६ वशति । ३ रुवति । ४तस्थ। ७ वसति। ८वाशते ।

·। १२६ ) क्षेमं खरोष्ट्रसंस्थे केचित् प्राहुः वधन्तु खरे ॥ ५२ ॥ वाहनलायश्च गते वाशयनुयायिनि क्षतजपातः । अन्येऽप्यनुब्रजन्तो यातारं काकवद्विहगाः॥ ५३ ।। का इति काकस्य रुतं स्वनिलयसंस्थस्य निष्फलं प्रोक्तम् ।। कव इति चात्मपीसै क इति रुते स्निग्धमित्राप्तिः ॥५४॥ करइति कलह कुरुकुरु च हर्षमथकटकटेऽतिदधिभक्तम् । केके विरुतं कुकुवा धनलाभ यायिनःमाह ॥ ५५ ॥ काकद्वयस्यापि समानमेतत् फलं विशेषेण पदाधिकेन । भारम्भकाले गमने प्रवेशे परीक्षणीयं विदुषा तदेतत् ॥ ४६ ।। इति वायसचरितादेशः। -000- सूर्योदयेऽर्काभिमुखो विरौति ग्रामस्य मध्ये यदि सारमेयः । एको यदा वा बहवःसमेताः शंसन्ति देशाधिपमन्यमाशु ॥१७॥ मूर्योन्मुखः श्वानलदिस्थितश्च चोरानलत्रासकरश्चिरेण । मध्याह्नकाले ऽनलमृत्युशंसी सशोणितःस्यात्कलहो ऽपराह्ने।५८॥ भषन् दिनेशाभिमुखोऽस्तकाले कृषीवलानां भयमाशु धत्ते । प्रदोषकालेऽनिलदिङ्मुखस्तु धत्ते भयं मारुततस्करोत्थम् ॥१९॥ उदङ्मुखश्चापि निशार्द्धकाले हृदि व्यथां गोहरणञ्च शास्ति । निशावसाने शिवदिङ्मुखश्च कन्याभिदुष्टानलगर्भपातान्॥६०॥ उःस्वराःस्यु स्तृणकूटसंस्था प्रासादवेश्मोपरिसंस्थिता वा । वर्षासु दृष्टिं कथयन्ति तीव्रामन्यत्र मृत्यु दहनं रुजश्च ॥६१॥ १ प्रासादवेश्मोत्तमसंस्थितश्च ।

·( १२७ ) पाट्काले चिग्रहेऽम्भो वगाचं प्रखावृत्तैरेचकैश्चाप्यभीक्ष्णम् । आधुन्वन्तो वा पिबन्तश्च तोयं दृष्टिं कुर्वन्त्यन्तरे द्वादशाहाव६२ द्वारे शिरो न्यस्य बहिःशरीरं रोरुयते वा गृहिणी विलोक्य । शोकमदास्यादथमन्दिरान्तर्वहिर्मुखःशंसति बन्धकीं ताम् ॥६३॥ कुड्यमुत्किरति वेक्ष्मनो यदा क्षेत्रकाननभयं तदा भवेत् । गोष्टमुत्किरति गोग्रहं बदेद्धान्यलब्धिमपि धान्यभूमिषु ।। ६४ ॥ एकेनाक्ष्णा साश्रुणा दीनदृष्टिर्मन्दाहारो दुःखकृत्तद्गृहस्य । गोभिःसाई क्रीडमाणःसुभिक्षं क्षेमारोग्यं चाभिधत्ते मुदञ्च॥६५॥ वामं जिज्जानुवित्तागमाय स्त्रीभिःसाकं विग्रहो दक्षिणं चेत् । ऊरुं चामं चेन्द्रियार्थोपभोगाः दक्षं जिघ्रदिष्टमित्रविरोधः॥६६॥ यातुः पादौजिनेश्तचेदयात्रां प्राहााप्ति वाञ्छितां निश्चलस्य । स्थानस्थस्योपानही चोद्विजिघ्रत् क्षिप्रं यात्रां सारमेयाकरोति॥६॥ उभयोरपि घ्राणने हि वाह्वो विज्ञेयो रिपुचौरसम्प्रयोगः। अथ भस्मनि गोपयेत भक्षानू मांसांस्थीनि च शीघ्रमग्निकोपः।६८॥ मामे भषित्वापि बहिःश्मशाने भषन्ति चेदुत्तमपुंविनाशः । यियासतश्चाभिमुखो विरौति यदा तदा श्वा निरुणद्धि यात्राम६९ उकारवर्णेन रुतेऽसिद्धि रोकारवणेन च वामपार्थे । ब्याक्षेपमौकाररुतेन विद्यानिषेधकृत् सर्वतैश्च पश्चात् ॥७॥ षखेति वोचैश्चमुहुर्मुहुर्ये रुवन्ति दण्डैरिव ताड्यमानाः । श्वानोऽभिधावन्ति च मण्डलेन ते शून्यतां मृत्युभयञ्च कुर्युः॥७१॥ प्रकाश्य दन्तान्यदि लेढि सक्किणी तदाशनं मृष्टमुषन्ति तद्विदः। यदाननश्चावलिहेन्न सृक्किणी प्रवृत्तभोज्येऽपि तदानविघ्नकृत्॥७२॥ ग्रामस्य मध्ये यदि वा पुरस्य भषान्त संहस मुहुर्मुहुर्ये । ते लेशमाख्यन्ति तदीश्वरस्य वारण्यसंस्थो मृगवाद्विचिन्सः॥७३॥ १सव्यं । २च। ३संगत्य। ४पातो।

·( १२८ ) वृक्षापगःक्रोशति तोयपातः स्यादिन्द्रखीले सचिवस्य पीडा । वायो गृहे सस्यभयं गृहान्तःपीडा पुरस्यैव च गोपुरस्थे ॥७॥ भयञ्च शय्यासु तदीश्वराणां याने भषन्तो भयदाश्च पश्चात् । अथापसव्या जनसन्निवेशे भयं भषन्तः कथयन्सरीणाम् ॥७५ । एकेने मातः दिवसेन वस्यान्मासत्रयेणापि च केन चोक्तः। श्वभिःशृगालाः सदृशाःफलेन विशेषमेषामधुना प्रचक्ष्ये ॥७६॥ पूर्वोदोच्योः शिवा शस्ता शान्ता सर्वत्र पूजिता । धूमिताभिमुखी हन्ति स्वरदीप्ता दिगीश्वरान् ॥ ७७ ॥ राजा कुमारो नेता च दृतःश्रेष्टश्चरो द्विजः । गजाध्यक्षश्च पूर्वाद्यः क्षत्रियाद्यश्चतुर्दिशाः॥ ७८ ॥ पुरे सैन्येऽपसव्या च कष्टा सूर्योन्मुखी शिवा । अन्यमतिरुता याम्ये सोदरामृतशंसिनी ॥ ७९ ॥ वारुण्येभिरुता सैव शंसने सलिले मृतम् । याहीसग्निभयै शास्ति टाटेत मृतवेदिका । धिग्धिग्दुष्कृतमाचष्टे सज्वाला देशनाशिनी ॥ ८० ॥ भेभेति भयमाचष्टे भोभो व्यापादमादिशेत् । फलमो शपमानेन ग्राह्यश्च परतो रुतम् ॥ ८१ ॥ इति श्वगामायुचरितादेशः ॥ नक्षत्रचक्रं गृहगोलिकायाः शस्तं रुतादेशविधौ रुतज्ञैः । चुच्छुन्दरी शब्दविधौ च भौमे तूत्पातजाते च ससीम्नि देशे८२ लोपाशिकायाः खलु किकिसीतिरुत विनान्यानिव बृद्धिदं स्यात् रुतानि सर्वाणि च सर्वदिक्षु नेष्टानि शिष्टैरिह सम्मतानि ॥८३।। १ भन्ति । २ याम्या । ३ चोदिका । ४ माशपतमाणेण । ५ विनन्या। ।

·( १२६ ) फलन्ति तिर्यग् चरिते नगहेष गृहाधिपस्याध्वनिचात्मनश्च । प्रभोश्च दुर्गे नृपतेश्च सैन्ये सभास्वमासस्य धेनान्वयाद्यैः ॥ ८४ ॥ इति तर्यगचरितादेशोनाम एकोनविंशोऽध्यायः । विंशोऽध्यायः। अथाग्निदग्धं परिपृच्छतःस्फुटं शुभाशुभं प्रश्नविलग्नतो नृणाम् । ग्रहै शरीरादिकभावसंस्थितैर्गताङ्गमाद्याखिलकार्यगोचरम् ॥२॥ संप्रेक्ष्यमाणस्त्ववस शरीरी प्रसह्य दैवेन शुभाशुभेन । ज्योतिर्विदःसन्निधिमेति यस्मात् प्रश्नेऽप्यतो जन्मसमा फलेषु ॥२॥ मुखचरणगतावतीव रम्ये फलकुसुमद्रुमशालिनि प्रदेशे । जलवति धृतगोमयाद्रफेणे भवति शुभं ध्रुवमेव पृच्छकस्य ॥३॥ मङ्गलद्रव्यानां दर्शनमाकर्णनं तथाहि लाभाः। पृष्टश्चादरयुक्तः सिद्धिमभीष्टस्य विदधाति ॥ ४ ॥ अङ्गुष्टकर्णवदनस्तनहस्तनासा कट्यंशपादतलगण्डशिरांसि गुह्यम् । ओष्टं वचःस्पृशति वक्ति शुभानि यद्वा पृष्टा तदा कलयति ध्रुवमर्थसिद्धिम् ॥ ५॥ प्रोक्ताधातुक्षोणिजश्चोष्णरश्मि मूलाख्यास्युश्चन्द्रमस्सौम्यसौराः। १ हेसु। २ सधनात्वयायै । ३ प्यप्रेयं । ४ प्यतेजन्मसमः।

·( १३०) जीवोऽभिख्यो 'दैसपूज्यो वरेढयो यस्यांचे स्यादिन्दुजः सा तु योनिः॥ ६ ॥ चातुर्मूलं भवति च तथा जीवदैसेजराशौ युग्मे वास्मिन् स्वयमपिच भवेदेतदेव प्रतीपम् । लग्ने योऽशःस खलु मुधिया गण्य एवं क्रमात् स्यात् । संक्षेपोऽयं नियतमुदितो विस्तरात् तत्प्रभेदः ॥ ७ ॥ जन्मसमयार्थफलतो यात्राकालस्तिथिकरणबलवान् स्यात् । यात्राकालोक्ताश्च प्रश्नवलं दुर्बलमुषन्ति ॥ ८ ॥ एषां तु फलविरोधे विमृश्य सम्यग् बलाबलान् स्वधिया । पौर्वापरयोः फलयोः याप्यत्वं वा फलैर्वाच्यम् ॥९॥ यात्रासमयाज्ञाने जन्माज्ञानेऽपि निर्दिशेत प्रश्नात् । भावितफलं तज्ञाने तदनुगमादेवं निर्देश्यम् ॥ १० ॥ अशुभे समुपनते सति अशुभो योगो शुभं निरां कुरुते । मुशुभे समुपनते सति सुशुभो योगो ऽशुभं कुरुते ॥ ११ ॥ राशिक्लियगो यस्तु तत्कालाच्छायया हतः। सप्तो धृतावशेषन्तु गुणकैर्गुणयेचतः॥ १२ ॥ चाणप्रकृतिमन्वर्कद्विरदानलशूलिनः । सर्बपृच्छासु गुणकाः सूर्यादीनामनुक्रमात् ॥ १३ ॥ पुनःसप्तविभक्तेऽस्मिन् यदि सौम्योदयो भवेत् । प्रष्टुस्तदाकार्यसिद्धिनेतुः पापग्रहोदये ॥ १४ ॥ एकसप्ततिसभक्त शेषे तद्वर्गशोधिते । तच्छुद्धिमेति यद्वर्गकालं यद्वसतो भवेत् ॥ १५ ॥ दिनान्यकरियोः शेषे पक्षाः शुक्रहिमत्विषोः। गुरोर्मासाशनेवर्षान्पृतवः शशिजन्मनः ॥ १६ ॥ १ दैत्यपूज्यचरेढड़ौ। २ सातु । ३ पि । ४ ताचा । ५ विल्ला- नयोगास्तु।

·( १३१ ) दृद्धिश्चतुर्थभवनान्मदनानिवृत्ति लग्नाच्च्युतिः प्रसवनं दशमक्षतश्च । पृच्छाविलनसमये खचरैश्च वाच्यः प्राप्तो ग्रहःहिबुकवेश्मनि तु प्रवासी ॥ १७ ॥ दृषतुलाघटकेशरिणःशुभैयदि भवन्ति नभामुविलोकिताः । तनुभृतां कथयन्ति शुभं तथा बलभृतो यदि चोदयमिश्रिताः१८ नाशोनाद्यःपापदोहिँनहीनौ सन्देहास्यानापिमृत्युश्च मृयौ । व्याधेर्यद्वा सम्भृतस्योपशान्तिःस्थानं प्राप्तेस्वेषुमे शूरणाख्यम् १९ कन्या मेषो वृश्चिकाकर्कटोवा मध्यं व्योम्नःसंश्रितःसौम्यदृष्टः । नष्टस्यार्थस्याशु नाशं विधत्ते रोगान् पृष्टःक्षिप्रमुत्थापयेच्च ॥२०॥ केन्द्रत्रिकोणोपगतैः शुभाख्यै पापैस्तथा कण्टकरन्ध्रमुक्तैः । ब्रूयानराणामखिलार्थसिद्धिं विपर्यटास्यात्पुनरन्यथा तैः॥२१॥ शुभाश्चरायास्त्रिमदायखस्थै रवेक्षितास्ते शुभमङ्गणोर्थम् । पापं त्रिधर्मोदयरन्ध्रधीषु कार्यार्थहानिःशुभदा शुभास्तु ॥२२॥ शुभाश्चरायास्त्रिधनेषु सिध्यै पापं पुनर्नेष्टफलं प्रदिष्टम् । नृराशय कुम्भतुलानृयुग्मकन्या शुभन्तेषु वदद्विलग्ने ॥ २३ ॥ स्थानदाश्चरणभोगदाश्शुभाः लग्नधीधनयुजोर्थमानदः। नेष्टदाःस्युरशुभव्ययायगा लग्न इन्दुरशुभःसगोम्बरे ॥ २४ ॥ इन्दौ द्विषष्टत्रिमदायखस्थे जीवे क्षिते स्याच्छुभमङ्गणोऽर्थम् । पापास्त्रिधर्मोदयरन्ध्रधीषु कार्यार्थहानिःशुभदाःशुभास्तु ॥२४॥ उदयगशशिनः सुतमोक्ष्यते हिमरुचिर्यदि वा खचरोऽशुभः । विजयभूरिधनाप्तिमिहादिशेनच शुभं घुनरत्र भविष्यति ॥ २६ ॥ सितरुचि हिमगोरथवा मुतं यदि विलग्नगतं भृगुनन्दनः । समवलोकयति स्त्रियमुत्तमां श्रियमसौ लभते नियतं सदा ॥२७॥ १ ध्युतिः। २ वर्ष । ३ शुभमंणेक्षम्। ४ हान्यै ।

·( १३२ ) पीयूषांशौ पापयुक्त सिते वा स्त्रीभिःसार्द्ध विग्रहाकीर्तनीयः। पापर्यस्मान्मन्मथस्थानयात सैरेवाम्बुस्थानगैर्वासवाच्यः ॥२८॥ उदये यदि क्षितिसुते भृगुजं पविलोकयेद्वनितायाकलहम् । कथयेदथार्कतनयंस्य वदेड्ने तथा सपदि गर्भहतिः ॥ २९ ॥ अरुणं विलोकयति केन्द्रगतस्तपनात्मजो भवति चौरभयम् । विपदङ्गणाभिरथवा कलहः सुमहान् प्रजायत इति प्रवदेव॥३०॥ नाशोऽर्थस्य व्याघयो भीतिरुया पश्यत्युष्णज्योतिसंभानुपुत्रः । लग्नस्थे वा पङ्कजानामधीशे निःसन्देहं वाच्यमेतत् समग्रम्॥३१॥ मैत्रीकार्य वृद्धिमर्थ जयं वा मित्रक्षेत्रं वीक्ष्यमाणः करोति । निःसन्देहं खेचरःपृच्छकस्य व्याचष्टे च मायशो नष्टलाभम्॥३२॥ गुरुसितौ यदि युग्ममधिष्टितौ क्षितिमुतस्तु नभस्युदये बुधः । विजयराज्यधनानि यथास्थिति नियतमेव तदा लभते नरः॥३३॥ यदि पृच्छतो भवति लग्नगतस्त्रिदशार्चितो दिनपतिर्दशमे । लभते तदाविजयराज्यधनान्यधिकान्यसौ निखिलमन्यदापि ३४ उदयास्तमयोः स्थितयोः शुभयोस्सहजाम्बरवर्तिभिरप्यशुभैः । प्रणमन्यरयो लभते च तथा बहुसारमथार्थचयं पुरुषः ॥ ३५ ॥ उद्यच्छन्तं यद्यनुष्णांशुमूर्ति पापः पश्येन्मध्यवर्त्यम्बरस्य । स्थानभ्रंशं मृत्युमर्थप्रणाशं पुंसाकिवात कमुग्रं विधत्ते ॥ ३६ ॥ पृष्टोदये स्याद्यदिधर्मसंस्थः पापो भवेदात्मजसंस्थितो वा । नाशस्तमक्षिप्रमिहास्ति नून मितोपसर्पति वदेत् तदाशु ॥३७॥ द्वादशे यदि भवन्ति विलग्नाल्लाभधाम्नि यदि वा सुरसौम्याः । कार्यघातमखिलार्थविनाशं भ्रंशमस्य वितरन्ति तदानीम्॥३८॥ हिवुकगाकुरुते धनसक्षयं धनगतो विधाति च बन्धनम् । रुजमिहव करोयशुभग्रहो व्ययविलग्नगतो मरणं नृणाम् ॥३९॥ १ स्यावदेधुचते । २ निखिलमित्यादपि । ३ श्रिणोवा ॥

·दिनकरोभयमर्कसुतो रुजं क्षितिसुतो विदधासभिघातनम् । विकलतां मरणं यदि वा नृणामुशनसः कुरुते शशलाञ्छनः॥४०॥ पश्यसेकश्वेच्छुभश्च स्वमुच्चं लग्नप्राप्त खेचरं प्रश्नकाले । स्थानैश्वर्यार्थोच्चयो मानदृद्धिर्वाच्यः निःसन्देहमेवाततज्ञैः॥४१॥ यदि विलग्नगमुच्चगतग्रहः समवलोकयति ग्रहमुच्चगम् । भवति तत् समये समुपेयुषः सपदि राज्यामिति प्रवदेतदा ॥४२॥ आरोग्यस्य प्राप्तिमर्थस्य लाभं वादोज्जित्वं सङ्गमत्वं प्रियेण । सौम्या केन्द्रस्थायिनःखेचरेन्द्राकुर्वन्यन्ये त्वन्यथा सर्वमेतत्४३ इति शुभाशुभादेशः॥ पापैः मुतारातिगतैर्नभोगैर्निवर्त्तते मार्गत एव शत्रुः । चतुर्थवेश्मोपगतैःपुनस्तैः प्राप्तोऽप्यरातिर्भजते निवृत्तिम् ॥४४॥ क्षितिमुतो यदि वा रविनन्दनःमुखगताकमलिन्यधिपोऽथवा । रिपुबलं न समेति तदाबुधः त्रिदशपूज्यसितैःपुनरन्यथा ॥४५॥ स्थिरगते शशभृत्युदये चरे भवति नागमनं विशतो यदा। नियतमागममस्य तदा वदेदिति विपर्यायतस्तु विपर्ययः॥४६॥ * व्ययत्रिपञ्चद्विषडेकवर्तिनो भवन्ति लग्नादशुभग्रहाः यदि । तदा समागच्छति विद्विषाम्बलं चतुर्थराशौ न तदागमं विदुः ४७ स्थिरेमिश्रेऽथवा लग्ने शीतभानौ द्विसंश्रये । मुदरमागतेप्यस्मिन्नरातिर्विनिवर्त्तते ॥ ४८ ॥ रिपुश्चरे चन्द्रमसि द्विसंश्रये विलग्नगें वार्द्धमितो निवर्त्तते । द्विधाभवसागमनं विर्यये पराजयाङ्करविलोकिते पुनः ॥ ४९ ॥ चतुर्थवेश्मोपगतौ यदार्कमन्दौ तदाभ्येति न वैरिचक्रम् । इन्दुज्ञशुक्रा हिबुके यदि स्यु स्तदाशु तस्यागममामनन्ति ॥५०॥ १.व्रगभणान्विषतो। २ दितिभयं यस्तु विभय॑यः ।

·मेषवाजिषकेशरिणश्रेल्लग्नगा:मुखगता यदि वा स्युः ।
खेचरैविरहितासहिता वा विद्विषो हि दधते विनिवर्तिम् ॥५॥
स्थिरराशिगतो विलग्नगः शनिरिज्योऽथ तदा रिपुगःस्थिरः ।
उदयक्षगतामरातचश्चक्षरराशौ द्विषतस्तदागमः ॥ ५२ ॥
गुरुद्वितीये यदि वा तृतीये धाम्नि स्थितश्चेभृगुनन्दनो वा ।
क्षिप्रं तदायाति बलं रिपूणां तथा प्रवासी गृहमेति चाशु ॥५३॥
लग्नाद्राशौ चन्द्रमा यावति स्याद
तावद्भिर्वा वासरैरागमो वै।
लग्नस्येन्दोरन्तरे खेचरश्चे
जायेतान्यो नैव तद्वाच्यमेवम् ॥ ५४ ॥
इति सपत्नागमादेशः।
-::-
अर्कार्कजज्ञासुरपूजितानां चरोदयस्थो यदि कश्चिदेकः ।
गमन्तदाक्षिप्रमुदाहरन्ति वक्रोपयातैविपरोतमेभिः ॥१६॥
चरविलग्नतःशशिजोऽथवा मुरगुरुस्तपनोऽथसितोऽथवा ।
गमनकृत्कथितो विनिवृत्तिदः पुनरसौ स्थिरलग्नगतःपथि॥५६
गमनागमने च पृच्छतः स्थिरलग्ने गुरुसौरिवीक्षिते ।
चरखेचरवीक्षिते पुनश्चचरलग्नेयमाशु निर्दिशेत् ॥ ५७॥
स्थिर समग्रोत्तमवीर्ययुक्तो विलग्नगो वेश्मनि यत्र खेटः।
तत्तुल्यसङ्ख्याममिनित्ति रुक्तापयातुन्नियमेन मासै:५८॥
काल एव विनिर्देश्यश्चरांशकगते आहे ।
स्थिरेयात्मकभागस्थे क्रमाद्वित्रिगुणाः स्मृताः ॥ ५९ ॥
यदा यियासतो लग्ने समरस्थानपतिग्रहैः ।
बकं विधत्ते तकालमावर्तेरपरे जगुः ॥ ६ ॥

·तिर्यग्राशियदा लग्नादृ द्वितीयास्याच्छुभान्वितः । तृतीये यदि वा ब्रूयात्तिरश्चां गमनं तदा ।। ६१ ॥ इति समागमादेशः। लग्नात् मुतार्थसहजेषुगतैर्गतानां दरम्पत्तिमथवागममादिशन्ति । सौम्यैः पुनश्च समवाप्तिमरिस्थितैर्वा लघागमं भृगुसुतामरपूजिताभ्याम् ॥ ६२ ।। धनसहजगतौ सितामरेट्यौ कथयसागमनं प्रवासि पुंसाम् । मुखभवनगतौ विमोचनत्वं झटितिं नृणां कुरुते गृहप्रवेशम् ६३ जामित्रवचिन्यथवारिसंस्थे नभश्चरे केन्द्रगते च जीवे । प्रवासिनामागतिरत्र वाच्या त्रिकोणभाजीन्दुमुते सिते वा ॥६४॥ अष्टमे हरिणलक्ष्मणि लग्नात् कण्टकैरपि च पापविमुक्तैः । प्रोपितामुखमुपेसथ सौम्ये स्वान्गृहान्भजति लाभसमेतः ॥६॥ दुश्चिक्यस्थैः केन्द्रषष्टोपगैर्वा पापैःपापालोकिते पृष्टलग्ने । सौम्यैर्दष्टे वन्धनस्थान्मृतान् वा नष्टान्भ्रष्टाघातितान् वा वदेत्तान लग्नान्मन्दः पापयुग्धर्मसंस्थः सौम्यैर्मुक्त स्याद्यदा नेक्षितश्च । देशेऽन्यस्मिन् रोगयुक्तस्तदानीम् ब्रूयान्मृत्युस्थानगे मृत्युमस्य विलग्नतो यावतिकेतनेग्रहः समागता द्वादश तेन राशयः । दिनानि तावन्ति वददिहागतो निवर्सते वक्रमुपागतैहैः ॥६६॥ इति प्रोषितसमागमादेशः। -000- शनीन्दुभौमा यदि लाभवर्तिनस्ततोभृगुः सूर्यबुधौ त्रिबन्धुगौ। गुरुमुते स्याद्यदिविद्विषस्तदा विजिस सिद्धार्थमुपैति मन्दिरम् ६७ १ गतानाम् । २ सुखभवनगतारिभोठनत्वम् ।

·लग्नस्थिते सुरगुरौ षष्टे वा शीतरोचिसि । दशमे वसुधाधाम्नि प्रष्टुः सिद्धिरनुत्तरा ॥ ६८ ॥ सिद्धिास्याल्लग्नगे जीवे षष्टे शुक्रेऽष्टमे रवौ । सचिवाप्तिगुरौ लाभे कर्मेनिक्ष्मार्कपुत्रयोः ॥ ६९ ॥ विदधाति शुभाय यासितांशुभखेचरलग्नसंस्थितैः । अशुभैरशुभं महर्षयः स्थिरलग्नेऽप्यशुभम्प्रचक्षते ॥ ७० ॥ भङ्गःशनीन्दुभौमेषु धर्मधीलग्नवत्तिषु । मृत्युःस्यादुदये भौमे द्रष्टयोश्चन्द्रमन्दयोः ॥ ७१ ॥ मृत्यु मृत्युगयोर्मन्दभौमयोलग्नगे रवौ। रवीन्दोस्तहदेवायं दुश्चिक्यनिधनस्थयोः॥ ७२ ॥ प्रष्टुर्नाशं स्मरस्थैश्च रवीन्दुवसुधात्मजैः । क्षुन्मारश्चारिद्धिश्च विलग्ने भृगुभौमयोः ॥ ७३ ॥ लग्ने कुजेन्दोःषष्टे च शशाङ्कमुतशुक्रयोः। वधःस्यान्मन्त्रिण सूर्ये निधनस्थानत्तिनि ॥ ७४ ॥ प्रष्टुःसुतबधःपापै विलग्नात्पञ्चमोपगैः। भङ्ग स्याल्लग्नगे भौमे सेन्दौ मन्दाबलोकिते ॥ ७५ ॥ इति यात्रादेशः। -000 दशमोदयस्मरगृहोपगाः शुभाः नगराधिपस्य विजयपदा स्मृताः। नवमे जयाय गुरुशुक्रचन्द्रजाः कुजभानुजावपि च भङ्गदौ स्मृतौ७६ क्रूरे विलग्नोपगते तृतीये चन्द्रात्मजे तिग्मकरे चतुर्थे । युद्धं भवसेव महीपतीनां पौरस्तु यस्तत्र विनाशमेति ॥ ७७ ॥ मनुष्यराशावुदये चरे च क्रूरौ भवेतां यदि खेचरेन्दौ । यातुनरस्याशु तदा विनाशं सौम्यग्नहेष्वेव मुषन्ति सिद्धिम्।।७८॥ १मन्दाव।

·( १३७ ) अनिमिषालिकुलीरघटे यदि स्थितिकृतोम्बुनिविद्विषकस्तदा । निगदितःस्फुटमेव पराजयः स्मृतमपक्रमणश्चतुरङ्गिभिः ॥८२॥ लग्ने लाभे कर्माणि द्वादशे वा योकोऽपि स्याग्रह क्रूरसंज्ञः। यायी हन्यात्तत्पुरंसंघमीषु क्रूरो नस्यात्तस्य नाशं तदाहुः।।८३॥ लग्रतो ऽभिमुखतश्च खगेन्द्रो जायते दशमभे यदि पापः । हन्ति तन्नगरमाशु तदानीं विद्विषांनरपतिविजिगीषुः ॥ ८४ ॥ उदयतो यदि लाभगतो भृगुर्गुरुरथोष्णकरोऽथबुधोऽथवा । नगरभर्तुरसौ कुरुते तदा विजयमम्वरगस्तु परिक्षयम् ॥ ८५ ।। उदयगैर्यदि वा स्मरवत्तिभि देशमराशिगतैरथवा शुभैः। विजय एव तदा पुरशासितुर्भवतियायिनृपस्य पराजयः ॥८६॥ इन्दो नि नवादितो नवरवेरन्यानि चत्वारि भा न्यब्जस्यैव तु पञ्चकं परमतो भानोरिमौ चन्द्रभे । स्यातां योऽत्र जयार्क स्थितजयःस्वान्योऽन्यभागस्थयोः युद्ध्वा साम्यगतिस्वभे स्थितिजुषो नैवास्तियुद्धक्रिया८७ रक्याव जगतं सामप्रीते साङ्गैर्विवद्धिताम् । तामाझलो हुताहृत्वा वर्गे स्वकडमादिषु ॥ ८८ ॥ केतुघूमश्च सिंहश्च वृषभश्च खरो गजः । काकश्चेतिक्रमाद्विद्यादेकायैशेषितरिह ।। ८९ ॥ काकाश्च खरघुर्येह सिंहकेतुसिखिध्वजैः । उोर्धवलिभिःशिष्टै वगैर्विद्याद्धलाबलम् ॥ ९० ॥ नवाधो द्विगुणस्त्रिघ्नः सर्वदीर्घाश्चकादयः ।। सप्तार्वाग् द्विगुणाःसर्वे पूर्य्यन्तेऽर्धेस्तदृर्ध्वतः ॥ हृत्वा दिनानां शिष्टानां वैषम्याधिकतो जयः ॥ ९१ ॥ दुष्टा मूर्यस्थिता तारा ततस्त्रित्रिविभागतः । दुष्टाःशुभाश्च विज्ञेया स्ताराःसाभिजितःक्रमात् ॥ ९२ ॥ १ यद्यमिसु । २ स्थिजुसोः। ३ सर्बपुस्तकेषुष्येवम् । ४ नामझ- लोदुना कुत्रचित् । ५ काकस्ब ।

·सारकाश्चन्द्रजन्माद् गङ्गातल नलाम्बुना । विभज्या द्विचतुः षष्टा दुष्टास्तारागणाःस्मृताः ॥ ९३ ॥ कण्टको विष्णुरत्वा च नेत्रं कारण्डकः शिवः । सारसश्च भगाकेकी सद्यो नन्दादिगा अमी ॥ ९४ ।। भाग्याम्याप्योत्तरान्तस्था कण्टकाद्यं क्रमादिमे । स्वतिथौ प्रथमोयामाश्रयोऽन्येषां परे क्रमाद् ॥ ९५ ॥ आसवालकुमारराजद्धमृताश्च ते। तेषां क्रियागणोयानं वोधासुप्तितिःक्रमाद ॥ ९६ ॥ भोक्तुःस्थिरपुनर्मुक्ते क्रमादृy शुभाशुभम् । श्रीण्यास्ये द्वौ दृशोकण्ठे चत्वारि त्रीणि बाहयोः ॥१७॥ एक द्विपार्थे चत्वारि पादयोभानि जन्मतः । रक्षेद ज्यास्थित गात्रं प्रायस्तत्रायुधम्पतेत् ॥ ९८ ॥ श्येनमार्जारसिंहश्च भुजङ्गाखुद्विपाशशः। बले प्रागादि विन्यस्य वर्गाष्टकमिति क्रमात् ॥ ९९ ॥ यामार्द्ध सञ्चरन्येते प्रागारम्भात्यदक्षिणम् । स्वपराधक्षरं ज्ञात्वा कालेतादि विग्रहम् । मिथो बलाबलज्ञानाद् युक्तियुक्तो विधिःस्मृतः ॥१०० ॥ त्रयो दण्डास्त्रिशूलाग्रास्त्रिग्रंगपट्दण्डसंयुताः। द्वौ द्वौद्विपार्श्वयोविन्दु मध्यदण्डस्त्रिशूलवान् ॥ १०१ ॥ मूर्धि मध्यमशूलाग्ने बिन्यसेद्भानुतारकाम् । ततःसाभिजितस्तारा वामेनैव निवेशयेत् ॥ १०२ ॥ मध्यशूले त्रिजन्मः पतितं मरणावहम् । क्षतिदं शेषशूलेषु तिर्यक्शम्य बलप्रदम् । जयावहः स्याद्विन्दुस्थं पश्चाच्छूलेषु भङ्गदम् ॥ १०३ ॥ इति विजयादेशः। O १ भागः। २ त्रिष्ण। ३ शोः। ४ स्यात्मिन्दुस्थाम ।

·उदये नरराशिगाःशुभा यदि वायव्ययवर्तिनस्तदा। प्रवेदन्नृपसिद्धिमूर्ध्वतः द्वितनुस्थैरशुभैश्चिरोचिताम् ॥१०॥ सौम्या सोम्यालोकिताः केन्द्रयाता: पुंलग्नस्थाम्मीतिमुत्पादयन्ति । पापा पापैर्वीक्षिताः खेचरेन्द्रा: तेष्वेव स्युः तत्समुच्छन्ति हेते ॥ १०५ ।। ददाति वित्तं विजयी यदि स्यातू क्रूरस्मरक्षेत्रगत खगेन्द्रः । क्रूरे विलग्नोपगते कृतोऽपि क्षितीशयोर्भेदमुपैति सन्धिः॥१०६॥ सन्धानमापोल्किमभाजिसौम्ये शुभेऽथ लग्ने शुभवीक्षिते च । विनैव सन्देहममुत्र योगे महीपतीनामिति कीर्त्तयन्ति ॥१०७॥ इति सन्धानादेशः। लग्नाद्वितीये यदि वाष्टमः पापापदम् बिभ्रति सप्तमे वा । तदा दिशेदाश्रयणीयनाशं प्राणप्रयाणं यदि वापि दद्यात् ॥१०८॥ अर्थच्छेदो वित्तगैस्तस्यपापैर्जामित्रस्थैविभ्रम कीर्तियन्ति । रन्ध्रस्थानस्थायिभिःस्वव्यस्त्वं तस्मादेतद्वर्जयेद्यनतोऽर्थी१०९ द्वितीयसप्ताष्टमगैविलग्नाच्छुभैर्भवसाश्रयणीय एव । आरोग्यमर्थस्मुखसम्पदश्च प्रीतिस्ववाटेव तयोर्नृपसोः ॥११० इत्याश्रयाणीयादेशः। -000 अन्जनाथतनयश्च दृकाणे सर्पवेष्टिततनावथ लग्ने । चन्द्रसौरसहितेऽथ विलग्ने बन्धनं नियतमतः कथयन्ति ॥११॥ १ तदादिशेषा। २ मजनाथनयस्याद्रकाने ।

·( १४० ) पापाक्षेत्रं संश्रिते धर्मजायाधीरन्ध्राम्बुस्थानगे सूर्यपुत्रे । क्रूरैर्दष्टे खेचरैरस्तिबन्धः क्षिप्रं पुंसस्तद्विदा वाच्यमेतत् ॥११२॥ लग्ने चरे स्यादीचेरण मोक्षः स्थिरेप्यश्चावस्तिपरश्चिरेण । द्विदेहवालन्यहिमांशुपुत्रे कालेनसःस्यात् खलु मध्यमेन ॥११३॥ इति बन्धनमोक्षादेशः। -000- सौम्ये सौम्यालोकिते खेचरेन्द्रे जायालग्नच्छिद्रधिस्थानसंस्थे । पालेयांशौ षट्दशायत्रिसंस्थे रोगव्यापत्पीडितानां शुभं स्यात् ॥ ११४ ॥ उपचयोपगते हिमगौ शुभे नवमपञ्चमकेन्द्रधनस्थिते । शुभविलोकनभे यदि चोदये भवति रोगयुतोऽपि सुखी नरः ॥ ११५ ॥ पूर्णः शशाङ्को यदि लग्नवर्ती विलोक्यते चित्रशिखण्डिजेन । शुक्रामरेढ्यावपि केन्द्रगौचत्पीड़ादितःस्यातमुखितस्तदानीम् ११६ लग्नस्थो वा नैधनस्थानगो वा पापः प्रष्टुर्लाभवेश्मस्थितो वा। व्याध्युद्भेदं निर्दिशेदर्तमानं यद्वा दुःखं स्याद्धिकष्टं प्रयातम् ११७ स्वभवनोदयगः कुरुते रुजं मरणकृन्निघनं मदनेऽथवा । कलिकरुः खलु पृच्छकलग्नगो व्ययकरश्च पुनर्व्ययवेश्मगः १.१८ यदि विलग्नगतं शशिपुत्रकं शशधरं यदि वोदयमागतम् । समवलोकयतीह शुभेतरो नियतमेव तदा रुजमादिशेत् ॥११९॥ पृष्टोदये लग्नगते यदि स्युः क्रूराश्चतुर्थस्मरलग्नभाजः। निशाकरो रन्ध्रगतस्तदानीं रोगादितं प्राणविनाशमेति ॥१२०॥ १ पुंस्तमिद ।

·( १४१ ) गृद्धकोलवेदनाभुजगेन्द्रैवेष्टितो यदि भवन्ति दृकाणम् । क्रूरतां परिगते सितरश्मौ रन्ध्रभाजि मरणं कथयन्ति ॥१२॥ मरणमाशु करोखशुभैः कृता धुरधुराचतुरसमाधष्टिताः। बलयुतैस्तु शुभैरवलोकिते शशिनि गात्रिभवां कुरुते रुजां॥१२२॥ सौम्यदृष्टः सूनुरम्भोजबन्धोर्ययराशिञ्चारितोऽसौ हिनस्ति । 'हुतिकरालोकितस्तस्य प्राणान् क्षिप्रं रोगी दैवरोगविनैव १२३ लग्ने लाभे पञ्चमे सप्तमः शत्रौ धर्मे कर्मभे विक्रमे च । सौम्यारोगञ्चाशु कुय्युनिवृत्तिम् पापाः पुंसः पञ्चतामानयन्ति ।। १२४ ॥ यदा जन्मगतश्चन्द्रो भानुस्सप्तमराशिगः । पौष्णकालः सविज्ञेयस्तदा स्वासं परीक्षयेत् ॥ १२५ ॥ पादादिनहोरात्राण्यके नाड्यास्तोऽनिलाः। नाममारप्रियोज्ञेयः समासं जीवयेत् क्रमात् ॥ १२६ ॥ द्वित्रिचतुर्दिनादष्टे षट्चतुर्वत्सरस्तथा। माननात् तु सुखी नारी स्मरचौरसुरादिना ।। १२७ ॥ त्रिवत्सरं षट् त्रिचतुरद्ववेकमासश्च जीवयेत् । तिथिकाष्टाशरद्रयकं दिने जीवेत्ततोऽधिके । आयुः कल्पेष्वनुक्तेषु कल्प्ये त्रैराशिकं क्रमाद ॥१२८॥ वीक्ष्यानिमसः स्वच्छायां पश्यनिर्मलमम्बरम् । स्वक्छाया दृश्यते स्वेता पापघ्ना तमनुकारिणी ॥१२९॥ समेच्छिरो गुजाकण्डेदेहाईघ्नीद्वयविना । पत्रिकन्येकमासार्द्धदशपञ्चदिनान्मृतिः ॥ १३० ॥ १ हन्तिकरालोकितस्तस्य तस्य प्राणान् क्षिप्रं रोयिणो रो- गिणो वा। २ चतुर्वितसरान्तया। ३ माणण्यक ।

·(१४२ ) काकारुणकपोतादिर्यमाराहति निर्भयम् । सलिले चक्रचापं वा यापश्येन स जीवति ॥१३॥ ऊर्ध्वाईश्चक्षुषोभङ्ग मर्दै न्यत्र न दृश्यते । ज्योतिश्चेत्पत्रिके येकमासिकं तस्य जीवितम् ॥१३२॥ दपणे वा जले रूपं विकृतं यत्समीक्ष्यते । यस्याङ्गं शवगन्धं वा मासा तस्य जीवितम् ॥ १३३ ॥ कर्णीष्टौ चलितस्थाना यस्य वक्रा च नासिका। कृष्णजिह्वा चलो मेरुः षट्सप्ताहं स जीवति ॥ १३४॥ जिह्वाग्रं दृष्टपूर्व यो न पश्येत् स:त्रिसश्चिकः । रुद्धश्चवाः कर्णघोषं नश्ववनाशु गच्छति ॥ १३५ ॥ द्विधाप्लवे जले दीपशान्तनिर्गन्धतस्तथा । अङ्गुष्टगुल्फयोर्मध्ये मणिबन्धध्वजादिषु । वायोरस्फुरणं मृत्युः प्रांशुवर्षाच्च पृष्ठतः ॥ १३६ ॥ द्विधा वा दृश्यते दीपो ज्वालायाधस्तथापि वा। यस्यैव प्रतिभागः स्यात् तस्य मृत्युः पुरःस्थितः ॥१३७॥ षट्त्रयव्येकमासार्द्धमासपश्चाहजीवितः । नष्टम्यूर्वादिदिक्ष्वन्नं छिद्रितं धूमसंकुलम् ॥ १३८ ॥ भाति बिम्ब क्रमाद्भानो रायुर्ज्ञात्वैव चात्मनः । दानं क्षेत्रप्रवेशादि कुर्यात्सकर्मधीधनः ॥ १३९ ॥ इति जीवोपद्रवादेशः । । सितेन्दुयुक्तेषु नदीक्षितेषु वा कुलीरगौ तौलिषु जायते नृणाम् । कुमारिकालाभ इतिप्रचक्षते परासराद्याः प्रथमे महर्षयः ।१४०॥ १ मद्देन्यत्रनिाईश्यते ॥ २ द्रष्ट ॥ ३ लिङ्गाप्लवे । द्विहाप्लवे । ४ स्थिताः॥

·युग्मसंगोदानवराजपूज्यः सुधामयुखो द्विपदाङ्गनांशः । वीर्यान्वितो लग्नमवक्ष्यमाणो कुमारिकालाभकर मदिष्टः १४१ लग्ने याद स्याद्युवतिस्त्रिभागस्तत्रापि वा स्याद्यदि योषितांशः। दृष्टः सितेनामृतरोचिषा च भवेचदासौ वनिताप्तिकारी ॥१४२॥ जामित्रवित्तापगतो विधत्ते दृष्टःशशाङ्कः सुरपूजितेन । स्त्रीलाभमिष्टं साहितोऽथ पापैदृष्टोऽथवा तैस्तमसो निहन्ति १४२ केन्द्रत्रिकोणोपगता समः शुभाश्च सौम्या:पविलोकयन्ति । यदा तदासौ लभते सरूपां जायां विरूपामपि पापधिष्णैः१४४ स्त्रीराशिस्थग्रहा लग्ने स्थिरयोषिद्ग्राहांशकाः । पैश्यन्तः कन्यकालाभकारिणः स्युरशंसयम् ॥ १४५ ॥ वरलाभोऽपि कन्यानामेवं स्यादितिसूरयः । परं नराङ्गद्रेष्काणैः पुमांसाघुग्रहैरपि ॥ १४६ ॥ लग्नतोरिमदधीसहजायेष्विन्दुरर्कगुरुभूमुतदृष्टः । 'स्याव करग्रहकरो वनितानां केन्द्रधर्मसुतभेष्वथ सौम्यः १४७ इति कन्याबरलाभादेशः। वृषकेशरिकन्यकालिनः सुतधामाश्रयिणो भवन्ति चेत् । उदयाच्छशिनो सितोऽथवा तेनयाल्पत्वमुपैति पृच्छकः॥१४८॥ शुक्रा:न्दुक्षोणिजे स्वांशकस्थे लग्नस्थे वापसगे वा मुरेढये । प्रष्टुनिःसन्देहमाहुस्तदानीं स्वापत्यत्वं काश्यपाद्याःमुनीन्द्राः ॥ १४९ ॥ पुत्रस्थानाधीश्वरो यावता स्वां कालेनाशाम्प्राप्नुयात् खेचरेन्द्रः । १ पक्षाचः । २ स्थिताः। ३ स्यात्कारमहो। ४ सुतधमा। ५ ततयो ·( १४४ ) तावानस्थिन् कीतितो गर्भवृतेः कालःस्त्रीणां प्रश्नशास्त्रार्थविद्भिः ॥ १५० ॥ इति गर्भसंभवादेशः। लग्नार्क सुर्विन्दुभिरोजराशौ नरांशके मुप्रबले नृजन्म । सौम्यांशयुक्ते यदि कन्यकानां जन्म प्रदिष्टं मुनिभिःपुराणैः१५१ विषमे जीवतिग्मांशू स्यातां पुरुषजन्मदौ । युग्मे सितेन्दुभौमार्काः कन्यकोत्पत्तिदायिनः ॥ १५२ ।। विषमोपगते विलग्ननाथे रविपुत्रे सुतजन्म निर्दिशेत् । समवर्तिनि तत्र कन्यकानां प्रसवं गर्गमुखाःपुनर्विदुस्ते ॥१५३॥ स्यात्पुवर्गे लग्नगे वीर्ययुक्ते मूतिः पुंसः पुग्रहालोकिते च । युग्मेनार्या स्त्रीग्रहालोकभाजी ज्ञोपेते तु स्त्रीभवेद्गर्भयुक्ता ॥ १५४ ॥ सौम्योपेतः सौम्यदृष्टाष्टमक्ष स्थायी नाथः पङ्कजानां यदि स्यात् । तस्माद्देशादन्यदेशे तदानीं माप्तो वाच्यः प्रश्नकालेऽस्य तातः ॥ १५५ ॥ इति पुत्रस्त्रीजन्मादेशः॥ .0- चन्द्रार्कयोःस्मरगृहोपगतौ सिताकी लग्नात् सुखाष्टमगतौ यदि वा भवेताम् । यद्वद्वितीयसहजोपगताविमौस्तां स्यादपावषि प्रबल एव तदाम्बुपातः ॥ १५६ ॥ १वाप्ता।

·( १४५ ) जलराशिगते शुभग्रहे सितपक्षऽर्थतृतीयकेन्द्रगे। जलराशिगतेऽथवाशशिन्युदयस्थे धूवमादिशेन्जलम्॥१५७॥ पृच्छाकाले वित्तदुश्चिकायोश्चे देकोराशिर्जायते तोयसंज्ञा । यद्वा तिष्ठत्तत्र तोयग्रहश्चे निःसंदिग्धं तोयपातस्तदा स्यात् ॥ १५८ ॥ कुम्भमीनमकरा जलसंज्ञाः कर्किश्चिकतुलाषचापाः। सिंहमेषमिथुनप्रमदाख्या राशयोनिगदितासूत्वजलाख्याः॥१५९॥ शुष्का कुजार्करविजा भृगुनन्दनश्च शीतद्युतिश्च कथितौ जलसश्रयो द्वौ । स्यादाश्रयस्य वशतःशितरस्मिजन्मा- तद्वसतिश्च वचसामपरे यथोक्ताः ॥ १६० ॥ राशीश्वरोत्थे यदि विक्रमे वा शुभेन युक्तो गमने चरेण । तदा नदीपूरतरस्य सप्तर्विशे दिने स्यात् सलिलस्य पातः॥१६१॥ जलवसजलेन संयुते पयसोर्वाग्पतनं विनिर्दिशेत् । उपरीरितमन्यथा पुनर्बहुतोयं जलसञ्चये विदुः ॥ १६२ ॥ धाशभृतो दिशि वज्रभृतोऽपि वा मधुरवाग्वलिभुग्यदि वागते । समभिपृच्छति देहुभृति 5वं निपतनं सलिलस्य तदा दिशेत् १६३ वर्षा प्रश्ने प्रावषीन्दुर्जलः शुक्ले पक्षे लग्नगः केन्द्रगो वा । सौम्यैदृष्टो भूरितोयं विमुञ्चसल्पं पापैश्चन्द्रवर्भार्गवोऽपि १६४ शुभेक्षितःमादृषि शीतरश्मि गोः सुतात् सप्तमराशिवर्ती । पार्कपुत्रानवपञ्चमस्थः स्मरस्थितोवापि जलागमाय ॥१६॥ नदीतीरे कूपे सरसिसरसे पल्वलतटे समभ्यर्च्य ज्योतिर्विदमवनिदेशेऽथ हरति । १ जलजद्वेयेविदुः।

·यदा पृच्छेत् पृष्टा जललुलिवपा निःस्पृशति वा यदा सान्द्रं सद्यः प्रकिरति तदाम्भो जलधरः॥१६६॥ तोयासन्नस्तोषकार्योन्मुखो वा पृष्टा चेत्स्याच्छंस प्रश्नोऽम्वुसंज्ञाम् । तोयार्थानां प्रश्नकाले श्रुतिर्वा यस्मिन् वाच्यं तत्र निर्देश्यमम्भः ॥ १६७ ।। भानो शुद्धस्फुटे चन्द्रभागालोकमुपक्षिपेत् । मण्डलाचं समुद्धय शिष्टं वायुस्फुट वदेव ॥ १६८ ॥ यदेन्दुस्फुटतुल्योसौ तत्र जीवज्ञराहवः । यदि च स्युस्तदालोके वातचक्र विजृम्भते ॥ १६९ ॥ गतचैत्रादिकान्मासान् दिनीकृस तिथिं क्षिपेत् । ततो नोतिभृतांस्ताराः स्थितं भवति लिप्सिका ॥ १७० ॥ तत्र ग्रहाणां सर्वेषां क्षिपेच्छुद्धस्फुटानपि । अयं पिण्डस्फुठो नाम भानुस्थानादिमो भवेत् ॥ १७ ॥ विशोथ्य मण्डलात्तश्च स्थितं विद्युत्स्फुटो भवेत् । क्षिप्त्वात्र ग्रामचटकं तश्च चक्रेण ताडयेत् ॥ १७२।। ततश्चन्द्रस्फुट शोध्यः शेषो मेषस्फुटो भवेत् । स्मिन् पिण्डस्फुटाइने दृष्टिनास्तीति निर्दिशेत् ॥१७३ ॥ दृष्टिरस्यधिके तञ्च कुर्याद्विघटिकामयम् । ओजःस चेदिवा दृष्टिः समश्चनिशि सम्भवेत् ॥ १७४॥ अथवा विकला पिण्डं पिण्डभोगेन भाजयेत् । लिप्तिका दिनतो लब्धं दृष्टिकालस्य निर्दिशेत् ॥ १७५ ॥ मासस्य मार्गशीर्षस्य प्रारभ्य प्रथमां सिते । पूर्वाषाढस्सितामेतं मेघगर्भः परीक्ष्यताम् ॥ १७६ ॥ १ स्थारा । २ गामवटकम । ३ पूर्वाषाढांशशिनाखे।

·इन्दौ न स्पृश्य यत्रः गर्भश्चन्द्रवशात्ततः। मण्डूकसङ्के दिवसे तत्रैव प्रसवो भवेत् ॥ १७७ ॥ सितपक्षभव कृष्णे कृष्णपक्षभवासिते । दिवाभवःक्षपायाश्च क्षपाजातो दिवा भवेत् ॥१७८॥ सन्ध्याजातश्च सन्ध्यायां पौरस्सः पश्चिमे भवेत् । एवं दिशश्च मुव्यस्तान्मस्तश्च प्रकीर्तितम् ॥ १७९ ।। मार्गशीर्षादिमो गर्भो ज्ञेयो मन्दफल:सदा । तथा पौषसितोद्भूतो गर्भः सूते फलं मनाक् ॥ १८० ॥ पौषस्य कृष्णमारभ्य क्रमाद्गर्भम्मतिष्टितः। श्रवणस्य सितं प्राप्य श्रवेदाकार्तिकोदयः ॥१८॥ पूर्वाषाढं गते भानौ जातो गर्भस्ततो रवेः। आद्रये प्रयाणात्मसेकं त्रयोदशदिनश्रुतिः ॥ १८२ ॥ शुक्रोदयात्मभृतिक्रमेण दृष्टिर्भवेद्वादशमेषु मध्यम् । षटकेतनः कष्टतमा ततोपि प्राशस्यते सा नवतारकेषु ॥१८३॥ निग्धावलक्षवहुलं परिवेशचक्र सूचिक्षुरोपरचितं पटलं घनानाम् । शुद्धं प्रसन्नशशितारकमम्बरच काकाण्डमेचकमुषनिशि वायुगर्भ८४ सन्ध्याशुभामत्स्यसुरेन्द्रचाप निर्घोर्षविद्युत्मतिसूर्ययुक्ता। नादा:मशस्ता शिवशक्रसोम दिम्भागगानां मृगपक्षिणाश्च ॥८॥ पैत्रे भाद्रपदश्चान्द्रे वैश्वे साईं च वारुणे। आप्ये स्वातौ च रुद्रे च गर्भो बहुजलप्रदः ॥१८६॥ निहतस्त्रिभिरुत्पातैर्गर्भक्षरति नूतनः । युक्तयोदृष्टयो सौम्यैः शुभो गर्भोऽर्कचन्द्रयोः ॥ १८७ ।। १ तस्फुर्ष । २ श्रयेत् । ३ वमेत् । ४ फलन्मदाक । ५ तत्रयो- दशदिनश्रुतिः। ६ कदाम्बरश्च । ७ मुसन्ति सिवाग: । ८ दिग्भा- गाधलग्न मृगपक्षिगाच।

·( १४८ ) क्रूरग्रहसमायुक्ते चन्द्रे च द्वादशात्मनि । गर्भ:मादुरभूयोसौ करकाशनिमत्स्यदः ॥ १८८ ॥ गर्भकाले घनानाञ्चेदतिवेलं प्रवर्षणम् । गर्भध्वंसाय निर्दिष्टं गायेन मुनिना परम् ॥ १८९ ॥ विरसं वारिवैमल्यं दिशां चलनविक्रियाम् । गोनेत्राभं वियद्रेकरमितञ्च घनागमे ॥ १९० ॥ मार्जारानखरैर्भूयो विलिखन्ते भुवस्तलम् । वघ्नन्तः शिशवःसेतुं सूचयन्ति धनागमम् ॥१९१ ॥ समलो मिश्रगन्धञ्च लोहानां मत्स्यसम्प्लवः । गिरयोऽञ्जनचूर्णाभा बाष्पसंरुद्धकन्दराः ॥ १९२ ॥ परिवेशश्च शशिनः कुक्कुटेक्षणसन्निभः । वृक्षाग्रेककलासन्ना नभस्तल विलोकनम् ॥ १९३ ॥ गवामूज़ रविप्रेक्षा शशीव मधुसन्निभः । प्रतीन्दुश्च दिवारुद्रकोणे विद्युद्विजृम्भणम् ॥ १९४ ॥ व्यवायश्च भुजङ्गोनामधिरोहश्च शाखिषु । लोढणञ्च तृणाग्रेषु न चिरादृष्टिकारणम् ॥ १९५ ॥ पिपीलिकानां षण्डानामन्तरेण विमर्दनम् । स्थानादन्यत्र चलनं गवाञ्च विविधप्लुतम् ॥ १९६ ॥ स्तनितञ्च निशीथिन्यां दिवा सर्वत्र विद्युतः । दण्डवद्विादुद्योतं पौरस्याच्छीतलो गरुत् ॥ १९७ ॥ पांशुस्नानं विहङ्गानां क्रूरता वा तपस्यतु । उदयास्तमयौसेन्द्रचापौ सपरिवेशकौ ॥ १९८ ॥ मयूरशुकवायस चातकसमानवर्णा यदा । जपाकुसुमपङ्कजातिमुषश्च सन्ध्याधनाः । १ सिसिरो ॥ २ विविधप्लुणम् ॥

·( १४६) जलोम्मिनश्चक्रकच्छपवराहमीनोपमाः प्रभूतपुटसञ्चया नियतमाशु यच्छन्सपः ॥ १९९ ॥ पर्य्यन्तेषु सुधाशशाङ्कटवलामण्डेञ्जनालिद्विषः स्निग्धा नैकपुटाक्षरजलकणाः सोपानविच्छेदिनः । माहेन्द्रे प्रभवाः प्रयान्सपरतः प्राचीञ्च पश्चाद्भवा ये ते वारिमुचस्यजन्ति नचिरादम्भः प्रभूतं भुवि ॥२००॥ शनैश्चराद्वा शुक्राद्वा चन्द्रःप्राषि सप्तमः । पञ्चमो नवमो वापि शनैष्टिकरो भवेत् ॥ २०१॥ ग्रहाणामुदये वास्ते सङ्गमेवात्र सङ्क्रमे । अयनान्ते च वक्षान्ते पायो वर्षति वारिदः॥ २०२॥ सङ्गमे शशिजशुक्रयोस्तथा देवदेवरिपुमन्त्रिणोरपि । जीवसोममुतयोश्च सङ्गमे भूरि वारि दिशतीह वारिदः २०३ मृगकुम्भझषा श्रेष्ठा जलराशिषु मध्यमाः । कर्किकन्यातुलाः शेषा अधभा:परिकीर्तिताः ॥ २०४ ॥ अवग्रहग्रहा:सूर्यमूर्यपुत्रमहीमुताः। जलदौ भृगुशीतांशू मध्यमावपरौ स्मृतौ ॥ २०५ ॥ आधाराधेययोः प्रश्ने साम्भस्त्वं भूरि वारिणः । व्यत्यये जलशोषाय मिश्रता स्वल्पवारिणः ॥ २०६ ॥ चतुर्थो जलराशिश्चेत् स्याद्वा तत्र जलग्रहः। चन्द्रभार्गवयोस्तत्र दृष्टि; जलहेतवे ।। २०७॥ आस्यदुक्कुक्षिकोशेषु प्रष्ट्वोःस्पर्शो जलोदये। हृन्मूर्द्धन्नासिकावक्षः स्पर्शो मन्दजलाय च ॥ शेषाङ्गस्पर्शने विद्याज्जलाभावविचक्षणः ॥ २०८ ॥ १ प्रस्ते ॥ २ भूरिवारिणे ॥ ३ वालादक्रि ॥

·( १५० ) कूपार्कदेशे नक्षत्रचक्रमालिख्य बुद्धिमान् । शुक्रेन्दुस्थानदृष्टिभ्यः जलस्थानं विनिर्दिशेत् ॥ २०९ ।। यद्यम्बुरहिते देशे वेतसःपश्चिमे ततः। हस्तलिभिजलं साढ़े पुरुषे दक्षिणा शिरा ॥ २१०॥ जम्ब्वा उदकविपिईस्तैः शिरापूर्जा नरद्वये । मण्डूकःपुरुषे लोहगन्धिना मृततो जलम् ॥ २११ ॥ जम्बुद्रुमस्य पूर्वत्र चल्मीक श्चेत् समीपगः । तस्य दक्षिणपाचेच सालिलपुरुषद्धये ॥ २१२ ।। पञ्चादुदुम्बरस्याम्भस्त्रिकरैःपुरुषद्वयैः । साऽथपुरुषे कृष्णसर्पञ्चाश्मा च तादृशः ॥ २१६ ॥ नाको-मेनककुभस्ततोहस्तत्रये जलम् । पश्चाविभिनरैःसार्दै स्सिकतायास्तलादधः ॥ २१४ ॥ वल्मीकाचितीनर्गुण्ड्याः दक्षिणस्यास्विभिःकरैः। सपादे पुरुषद्वन्द्वे सलिलं बहुशर्करम् ॥ २१५ ॥ बदा यदिपूर्वेण वल्मीक पश्चिमे ततः । नरवयेन सलिलं स्वेता च गृहगोधिका ॥ २१६ ॥ बदरी सफला सा चेत्ततः स्यात्पश्चिमे जलम् । नरवये सपादे तु पुरुषे दुन्दुभिध्वनिः ॥ २१७ ॥ 'उदुम्बरःसबिल्वश्चेत्ततो याम्ये करत्रये । पुरुषैत्रिभिरम्बुस्यात्कृष्णभेकोर्द्धपूरुषे ॥ २१८ ॥ काकोदुम्वरिका नाकौ सत्रैव पुरुषत्रये । सपादे सलिलं याम्यां मूषिका पुरुषार्द्धतः ॥२१९॥ विर्भातकस्य याम्येन काकुऱ्यादि समीपगः । ततःमाच्यानरैःसाधं सलिलं सरसम्बहुः ॥ २२० ॥ १ भैमदैय्याः ॥ २ वृत्ततो ३ उदुम्बरश्च बिम्बश्चेत् ।

·( १५१ ) कोविदारस्य चैशान्या वाल्मीक सकुशो यदि । तयोर्मध्ये जलं विद्यात् सहाः पुरुषहये ॥ २२१ ॥ वल्मीकनिचितात्सप्त पणीयाच्यामनन्तरम् । पञ्चभिः पुरुषैस्तोयं पाषाणं कुरुविन्दकः ॥ २२२ ॥ सर्वषामेव वृक्षाणामुन्रोधस्थितो यादि । अधस्तात् सलिलं तस्य सार्धे नरचतुष्टये ॥ २२३ ॥ दक्षिणेन करञ्जस्य काकुस्तस्मात्करत्रये । याम्ये नरत्रये यवारि कच्छपःपुरुषार्धतः ॥ २५४ ।। उत्तरेण मधूकस्य वल्मीकं पश्चिमोत्तरे । हस्तानं पञ्चक हित्वा जलमध्याष्टपूरुषैः ॥ २२५ ॥ दक्षिणेन सदुद्धस्तु वल्मीकस्तिलकस्य चेत् । ततःमतिच्या पुरुषैः पञ्चभिः पूर्वतःसिरा ॥ २२६ ॥ पश्चिमेन कदम्बस्य वल्मीको दक्षिणे ततः। हस्तत्रयं परिसज्य षभिस्तु पुरुषैर्जलम् ॥२२७ ॥ तालो वा नारिकेलो वा वल्मीकोपचितस्ततः । पश्चात् षड्भिःकाम चतुर्भिःपुरुषासिरा ॥ २२८ ।। दक्षिणेन कपीतस्य वल्मीकञ्चेदुदाग्दिशि । परित्यज्य करान् सप्त सलिलं पुरुषवये ॥ २२९ ॥ निच्छूकरपादी च लक्ष्मणा नवमालिका । दन्ती च दृश्यते यत्र नृत्रये याम्यतो जलम् ॥२३०॥ अतृणा सतृणा भूमिः सतृणा निस्तृणाथवा । पादाहता वा निनदेद्धनं वा वारि तत्र तु ॥ २३१ ॥ खजूरिविसिरष्का चेद् यत्र स्याज्जलबर्जिते । तस्य पश्चिमभागेन सलिलम्पुरुषत्रये ॥ २३२ ॥ १ वल्मीकस्थिलकस्य । २ ताम्याम् । ३ अत्रणेस ।

·( १५२ ) स्निग्धाश्च या पादपगुल्मवल्यो निश्च्छिद्रपत्राश्च ततः सिरास्ति । पोक्षुरोशीरयुतः सगुन्द्रा काशो कुशो वा नलिका नलो वा२३३ खजूरजम्ब्वर्जुनवेतसा स्युः क्षीरान्विता वा द्रुमगुल्मवल्यः। यत्रोद्धनाभाः शुभपत्रनीलाः स्युनक्तमालाश्च ससिन्दुवारा: २३४ विभीतको वा मदयन्तिको वा यत्रास्ति तस्मिन् पुरुषत्रयेऽम्भः । स्यात् पर्वतस्योपरि पर्वतेऽन्यः तत्राम्बुमूले पुरुषत्रये वा॥२३॥ समीपजैकाशकुशश्च युक्ता नीलाच मृद्धत्र सशर्करा च । तस्यां प्रभूतं सुरसञ्च तोयं कृष्णाथबा यत्र च रक्तमृद्वा॥२३६॥ कूपःखलो निकेतस्य ग्रामस्य नगरस्य वा । ऐन्द्रे भर्तृविनाशाय वह्निकोणे ऽग्निभीतिदः॥ २३७ ॥ नैर्ऋसे बलविध्वंमी वायव्ये वह्नितापदः । द्वारवेधं परिसज्य शेषदिक्षु शुभावहः ॥ २३८ ॥ हस्तामधानुराधा पुष्यधनिष्टोत्तराणि रोहिण्यः । शतभिषजिसारम्भे कूपानां शस्यते भगणः ॥ २३९ ॥ अञ्जनमुस्तौ शीरैः सराजकोशातकामलकचूर्णैः । कतकझलसमायुक्त योगः कूपोदकं शुभयेत् ॥ २४० ॥ इत्यधोजलादेशः॥ :0: YANA होरागतो दिनकर परिपूर्णमूर्ति ईष्टसितेन यदि वा त्रिदशार्चितेन । नष्टस्य लब्धिमचिराद्विदधातिलाभ स्थानोपगाप्रबलवीर्ययुतःशुभो वा ॥२४१॥ स्थिरे विलग्ने यदि वा स्थिरांशे वर्गोतमे वापि विलग्नयाते । १मल्या । २ रोबीर। ३ सगुजा। ४ तस्मीण। ५ सत्राम्बु ।

·( १५३ ) तवैव वाच्यं स्थिरमेवं नष्ट द्रव्यं स्वकीयेन च तद्गृहीतम् ॥२४२॥ निर्देश्यमादिमध्यान्ते विलग्नदृष्टैईकाणैश्च । द्रव्यं द्वारोद्देशे मध्ये भवनावसाने च ॥ २४३ ।। पूर्णे विधुर्थदि विलग्नगतः शुभो वा । मुर्दोदये भवति सोम्यविलोकितस्तु । नष्टस्य लाभमचिरात् कुरुते तदानीम् लाभोपगोऽथ बलवान ने शुभेतरश्चेत् ॥ २४४ ॥ तोये वित्ते विक्रमे पञ्चमे वा षष्टे वा स्यात् खेचरेन्द्रःशुभश्चेत् । नष्टं द्रव्यश्चाशु लब्धि तदानी ब्रूयात्तस्यासन्नदेशे स्थितिश्च॥२४॥ ब्रूयादेषा खेचरैः कण्टकस्थैः यद्वा लग्नाक्षीदमीषादभावे । मध्यादुद्भ्रष्टैरंशकैर्वा विलनाडाच्यन्सस्मिन्नवतो योजनश्च२४६ द्रव्यमांशकतश्चौरान द्रेष्काणरादिशेत् सुधीः । तद्देशकालराशिभ्यो वंशजातिश्च लग्नतः ॥ २४७ ॥ मृगकुरङ्गझषाजितुमस्तथा शुभयुता न शुभेतरवीक्षिताः । मुषितमर्थचयं विचरन्समी नियतमम्बरमध्यमधिष्टिता:२४८॥ लग्नं प्राप्ताः प्रापयन्ति स्वकाष्टं मेषाद्याश्चेद्राशयःखेचरास्तु । सम्वश्यन्ते लग्नसंस्था स्वकीयं यातं यद्वा वासराधीश्वरा वा २४९ अर्काशे विच्युते खाद्विपादशैलेष्टं काङ्गानि सङ्ख्याक्रमेण । स्युर्गन्यूतिक्रोशहस्ता वितस्तियद्वाप्येवं कीर्तयेदगुलानि २५० द्रेष्काणः स्याद् यत्स्वरुपो विलग्ने तस्याधीशः खेचरो वापि यादृक् । वणे वर्षे वेष्टिते वा कृतौ वा । १ नयूगेतरः । २ तुरङ्ग । ३ जुकु । तस्यादीसः। ५क्रमेवा। २० ·80- तुल्यःस्तेनस्तेन निद्देश्य एव ॥ २५१ ॥ इति नष्टलाभादेशः। eace तत्कालिकस्फुटं लग्नं कूर्याल्लिप्तामयं बुधः । गोसिंहौ दशभिर्गुण्यावष्टीमिथुनाष्टमौ ॥ २५२ ॥ सप्तभिश्च तुलामेषौ मृगकन्यौ च पञ्चभिः । अनुक्ता राशयःसर्वे गुणनीयाः स्वसङ्ख्यया ॥२५३ ॥ तत्र स्थितग्रहाणाञ्च गुणकारैर्विवर्द्धयेत् । जीवे दश कुजे चाष्टौ शुक्रे सप्त विनिर्दिशेत् ॥२५४ ॥ रवौ शशिनि साम्ये च रविपुत्रे च पञ्चभिः । तदवस्तविमं राशि सप्तभिर्गुणयेत्ततः ॥ २५५ ॥ नच देयाश्चरे लग्ने विशोध्या:द्विशरीरके । स्थिरेण देया नोशोध्या इति व्याचक्षते ऽपरे ॥ २५६ ॥ सम्प्रदायाद्वयं ब्रूमो लग्नद्रेष्काणनिर्णयम् । आदौ दद्यात्यजेदन्त्ये मध्ये नायं विधिःस्मृतः ॥२५७॥ तत्चविधनशेषेण तत्तन्नक्षवमादिशेत् । केचिनिधनशेषेषु चरायुक्तबिधि जगुः ॥ २५८ ॥ कलत्रपुत्रमित्रारिभ्रातॄणां स्थानसङ्ख्यया । एकोनराशयस्तत्र देयास्तत्तारकागमे ॥ २५९ ॥ तदवस्तोदितं राशि चतुर्धा विनिवेशयेत् । दशाष्टसप्तपञ्चन्नास्ते भवन्ति यथाक्रमम् । नव देया विशोध्याश्च प्रत्येकं तत्र पूर्ववत् ॥ २६० ॥ वत्सरा ऋतवो मासाः पक्षौ चेति पृथक् पृथक् । ज्ञेयाः स्वमानशेषेण प्रथमेऽत्रैव राशिके ॥ २६१ ॥ द्वितीये तिथ्यहोरात्रं तृतीये मण्डले भवम् ।

·चतुर्थे जन्मघटिकस्ततो लग्नं प्रसाधयेत् । ततो ग्रहं परिज्ञाय नेयं दायदशाफलम् ॥ २६२ ।। अजमकरतुलाकुलीरकन्यास्थितभगनाश्चतुरगुलीषु पङ्कया। इह गणयेदधिरूढवर्गराशौ प्रभृति भवे नवमक्षकं हि याव२६३ यामस्य पूर्वभागश्चेद् विलोमात्पञ्चराशिषु । क्रमात् पञ्चषु चान्तश्चेद् यामस्सप्तादतोऽपरे ॥ २६४ ॥ पादं द्विगुणितं लोकयुक्तछायाविशोधितम् । भाजकस्थेन शुद्धार्के भाजिते घाटकादयः॥ २६५ ॥ तत्रार्कभुक्तिं निक्षिप्य लग्नभुक्तिं विंशोधयेत् । अशोध्यनीलनीतिभ्यः क्रमेणाभ्यस्य भाजयेत् ॥ २६६ ।। वर्त्तमानस्य लग्नस्य सिद्धभोगविलिप्तिभिः । लब्धं भागादिकं तच्च सवर्णीकृस कोविदः ॥ २६७ ।। अन्तकेन विभज्याप्तमृक्षशेष चतुर्गुणम् । तेनैव भाजयित्वाथ लब्धं पादो विधीयते ॥ २६८ ॥ भूयोभ्यासवशादेतत् साधयेदेवचिन्तकः । भक्ष्याकारविकल्पाभ्यामूहस्तत्र विधीयताम् ॥ २६९ ॥ इति नष्टकादेशः। -000. यदिकण्टकवर्तिनःशुभाःसूर्यदिवैकादशवेश्मगा विलग्नात् । धनवद्गृहमादिशेत्तदानीं द्वारं स्वदिशि ध्रुवं वदेद्विधिज्ञः।।२७०॥ यस्मिन् भागे वेश्मनः सन्ति सौम्या: तत्तद्रव्यं संश्रयस्तत्र वाच्यम् । १ चान्तस्वेद । २ सह्यार्द्धतोत्तरे। ३ कृत्यको । ४ भ्यासमसी। ५ भक्ष्याचाभ्य । ६ मुपास्तत्र । ७ द्वारञ्च ।

·१५६ ) यस्मिन् पापाः खेचरास्तत्र भागे शल्यस्योक्तः संश्रयः प्रश्नकाले ॥ २७१॥ विष्णे समग्रेऽप्युदये विलग्ने विनिर्गते चन्द्रमसापि शून्यः। माप्तिर्निखातस्य भवं तदानीं कृतेऽपि यत्ने द्रविणस्य चैव ॥७२॥ दशमे हिबुकेऽथ पञ्चमे दुश्चिक्ये नवमे तथोदये । यदि सन्ति शुभग्रहास्तदानीम् ध्रुवमत्र द्रविणन नश्यति दुरुत२७३ इति निधानादेशः। .000- संकीर्णकादेशमिम यथावद् गुरूपदेशेन नरो विदित्वा । नरेन्द्रवांल्लभ्यमुपैति भूयः सर्वेण लोकेन च पूजितःस्याव२७४ इति संकीर्णादेशो नाम विंशोऽध्यायः । :0:0:0:- इत्यनवमदर्शनस्थविरस्य कृतौ देवज्ञकामधेन्वा मादेशप्रकरणं नाम द्वितीयम् । -000- एकविंशोऽध्यायः । वशिष्टपूर्वाःप्रथमे महर्षयो वितस मङ्गल्यविधानमूचिरे। तंतःसमादादभिसङ्गशंसनं मणीयते किञ्चिदिहोपयोगवत याम्यायनं कुलीरादि मकराद्युत्तरायनम् । शुभकर्म मुविज्ञेयमुत्तरायनमुत्तमम् ॥ २॥ शुभेन युक्ता करणेन तिथ्या चन्द्रेण योगेन दिनेन तारा। ग्रहैर्नभिन्ना न युता च पापैरुत्पातशून्या च शुभेषु पूज्या ॥३॥ १ नततू।

·( १५७ ) कृत्तिकादीनि चत्वारि बुधवारादिषु क्रमाव । भानि यान्यमृतं योगं शुभं सिद्धिस्वसाधकम् ॥ ४ ॥ भानौ भानुश्चन्द्रमाश्चन्द्रवारे भौमे दधे बोधने चानुराधः । जीवो जीवे रेवती शुक्रवारे रोहिण्यौं सिद्धियोगो निसर्गात मूलं हरिरुपान्सर्स कृतिका च पुनर्वसुः। भाग्यः स्वातिश्च सिद्धत्वं भानुवारादिषु ब्रजेत् ॥ ६ ॥ शुक्रे नन्दा बुधे भद्रा भूमिजे च जया तिथिः । शनौ रिक्ता गुरौ पूर्णा सिद्धियोमयुता भवेत् ॥ ७॥ सूरारवारयोर्नन्दा तिथिर्भनेन्दुशुक्रयोः । बुधे जया च रिक्तेज्ये शनौ पूर्णामृताह्वया ।। ८ ।। कदाचिदेकम्यवना हि वह्निमित्रान्समूलाशततारकाणाम् । नन्दा च मन्दारदिनेशवारे चेद्योगमाप्तास वराख्ययोगः ॥९॥ रखौ हरिश्चन्द्रदिने दिने भं भौमे च मूलश्च भगं बुधेऽह्नि । उपान्यभं जीवदिने च शुक्र स्वातिस्तथाौं शिखिभं शुभं स्यात् ॥ १० ॥ शुक्रेज्यशुभचान्द्रीणामक्षीणेन्दोनिं शुभम् । एतेषामेव षट्वर्गों दर्शनञ्च सदा शुभम् ॥ ११ ॥ ध्रुवनक्षत्रमुद्रष्टुं रोहिणी चोत्तरत्रयम् । अभिषेकपुरारम्भप्रभृतीन्यत्र कारयेत् ॥ १२ ॥ उग्राणि त्रीणि पूर्वाणि भरणी पत्रकारकम् । विषाग्निशत्रुघातच शाव्याद्यश्चात्र कारयेत् ॥ १३ ॥ अश्विनीहस्तपुष्णाणि लघु तत्र विचारयेत् । शिल्पौषधविधानानि भूषालङ्कारकादिकम् ॥ १४ ॥ १ मूले । २ द्रव ।

·। १५८ ) मृदुवर्गोऽनुराधा च चित्रापौष्णेन्दुभानि च । सुरसहितवस्त्राद्यं मित्रताञ्चान योजयेत् ॥ १५ ॥ विशाखा कृत्तिका चैव मृदुतीक्ष्णक्रिया हिता। श्रवणादित्रयं वायुरादिसं चरकर्मणि ॥ १६ ॥ कुर्याद्ववे शुभकर स्थिरपौष्टिकानि धर्मक्रिया द्विजहितानि च बालवाख्ये । सम्प्रीतिमिवकरणानि च कौलवाख्ये सौभाग्यसंशयपदानि च तैतिलाख्ये ॥ १७ ॥ कृषिवीजगृहाश्रयजागरजे वणिजे 5वकार्यवणिग्युतानि । नहि विष्टिकृतं विदधाति शुभं परघातविषादिषु सिद्धिकरम्१८ कार्य पौष्टिकमौषधानि शकुनौ मूलानि मन्त्राणि वा सौकार्याणि चतुष्पदे मुरगुरुद्देशश्च राज्यानि च । नागे स्थावरजङ्गमानि हरणं दौर्भाग्यकाण्यतः किंस्तुघ्ने शुभदृष्टिपुष्टिकरणं माङ्गल्यसिद्धिक्रिया ॥ १९ ॥ श्रीण्युत्तराणि श्रवणन्धनिष्टा प्रजापतिस्तिष्यसराब्धिमानि । ऊर्ध्वाननान्येषु विधेयमूर्ध्वरोहोचित कार्यमशेषमाहुः ॥ २० ॥ चित्राश्विनी मृगशिरश्च पुनर्वसुश्च ज्येष्टान्सहस्त्युपवनान्युपमित्रभश्च । तीर्य्यङ्मुखान्युचितमत्र विभक्तिमित्र- प्रस्थानमङ्गलकृषीक्रयविक्रयाद्यम् ॥ २१ ॥ मघा विशाखा भरणी च मूलं पूर्वत्रयम्पन्नगकृत्तिके च । अधोमुखं प्रोक्तमिदं प्रशस्तमधोमुखं कार्य्यमशेषमेव ॥२२॥ , अजमकरतुलाभृत्कर्कटाम्पार्चवक्ता युवतिमिथुनमीनान्युन्मुखाः कौर्पिकश्च । १ सुरगुरुदेश्य । २ ऊर्ध्वरोहोचितं । ३ कौक्षिकश्च ।

·। १५६ ) वृषभकलशसिंहा वृश्चिक श्चोर्धवक्ता विविधविधिषु युक्ता योजयेदृष्टिलग्नम् ॥ २३ ॥ प्रमुक्तमस्तितश्चैव काक्षितं रचितं क्रमात् । ऊर्ध्वतीर्यगधोवक्तं भवनं कल्पितं परे ॥ २४ ॥ रुद्राहिमित्रपितृवासववारिभानि विश्वाभिजित् कमलजन्मविशाखभानि । शक्रौषधीशवरुणार्यमभाग्यभानि एतानि पञ्चदश सन्ति दिवा मुहुर्ताः ॥२५॥ इति दिवामुहुर्ताः। -O- निशार्यभोपान्सहलिप्रियाश्वि यमाग्निवेधः शशिभादिनिड्याः। कृष्णार्कचित्रानिलभान्यमूर्तिः निशामुहूर्ताः कथिताः क्रमेण ॥ २६ ॥ इति निशामुहुर्तम् । -0- मुहुर्ते तावन्नाड़ीनां द्वयं द्वयमुदीरितम् । अनुकूलविधिस्तस्य चन्द्रनक्षत्रवद्भवेत् ॥ २७ ॥ सविता भार्गवःसोमश्चान्द्रो मन्दो गुरु कुजः। वारे षट् पञ्चमस्तेषां भुक्तिःसार्द्धद्वयं घटी ॥ २८ ॥ इति कालहोरा। यत्र राशौ स्थितश्चन्द्रस्ततः प्रभृति कल्पयेत् । याबद्दृष्टोदयस्तावच्चरमादिपदैः क्रमात् ॥ २९ ॥ १ रचिनः । २ शशिभादिनियं। ३ चरदादि ।

·-0- ( १९०) चरामुखी मृतस्तुष्टो वालश्च ज्वरितो नृपः । भयानःक्षुधिताकामी निद्रालु रसिकःशशी ॥ ३० ॥ इति चन्द्रावस्था। अवस्था शशिनःषष्टिनक्षत्रे नाडिकावशात् । तत्र मेषादिसंज्ञाःस्युः पञ्चपञ्चकलाः क्रमात् ॥ ३१ ॥ स्थानभ्रष्टस्तपोगिण्यः परनारीरथ क्रमात् । गुरुर्नागाधिरूढश्च क्रिया स्युर्मेषपञ्चके ॥ ३२ ॥ सिंहासनस्थितो राजा मन्त्रिभिः सहितःशशी । रिपुहारी च सेनानीर्गुणा वृषभपञ्चके ॥ ३३ ॥ प्राणहर्ता शिरश्छेत्ता पाणिपादनिकृन्तकः । बन्धको देवरोषीच दशा मिथुनपञ्चके ॥ ३४ ॥ राजा च देवाध्यायी च स्वापी धर्मस्थित शशी। धर्मकर्ता च पञ्चेताः क्रिया:स्युः कर्कपञ्चके ॥ ३५॥ साध्वससम्भवश्चन्द्रो निधिजन्मातुरागतः । वाक्ययुक्तोवसडारी क्रिया स्युःसिंहपञ्चके ॥ ३६ ॥ ज्वराप्तः पतितस्थानाद्देशान्तरगतोऽलसः। 'दिशन्त्युचितवित्तञ्च गुणाःस्त्रीपञ्चके क्रमात् ॥ ३७॥ आस्थानस्थो भवेच्चन्द्रो मन्त्रिभिःसह मन्त्रयेत् । 'परराष्ट्रगतो द्वेषी गजहस्तौलिपञ्चके ॥ ३८ ॥ समन्त्री युद्धभीरुश्च भया? विप्रभोजकः । कृशानुपतितश्चेति क्रिया दृश्चिकपश्चके ॥ ३९ ॥ क्षुधारसस्थश्चान्यत्र विचरन् नरमांसभुक् । कुदारसहितश्चन्द्रो गुणा स्युःचापपञ्चके ॥ ४० ॥ १ यालार्थः । २ संज्ञायुः । ३ गुरोनाधिसाधिरूढश्च । ४ दिसन्यु- पिन विस्तश्च । ५ चरराष्टा । ६ वोषा । ७ नारामांसभृक ।

·। ॥ विवाहिविभ्रमश्चन्द्रः स्त्रीभिः क्रीडागतस्ततः । दृते रतो महाराजः दुःस्वी मकरपश्चके ॥ ४१ ।। शेते रिपुर्नुप सेव्यः समित्रं क्षितिपस्ततः । ध्यानकं मुनिभिःसार्द्ध सजानिघटपञ्चके ॥ ४२ ॥ मुमृष्टानासनश्चन्द्रः प्रवासभयविह्वलः । दाता नृसविकल्पस्थः क्रियाःस्युर्मानपञ्चके ॥ ४३ ॥ एवं चन्द्रगुणास्तेषु शुभेषु शुभमाचरेत् । सर्वदोषाः विनश्यन्ति विशेषनाशनाविधौ ॥ ४४ ॥ प्रश्नकाले च चद्रोऽयं शुभो यदि शुभप्रदः । इसेवं शशिनःषष्टि हष्पतिमते दशा ॥ ४५ ॥ नाडीचन्द्रास्वोचे भवति च दीप्तःस्वस्थास्वगृहे मुहृद्गृहे । मुदितम्भानुःशुभवर्गस्थः शक्ता स्यादृव्यक्तरश्मिश्च ॥४६॥ विकलो रविलुप्तकरो ग्रहाभिभूतःमपीडितश्चैव । पादयुतश्चैव खलो नीचो भीतः समाख्यातः॥४७॥ शाल्मल्ये कुकुमान्नैस्त्रिकटुकसहितैर्दाधिकाःकपित्थे रक्तैर्भक्तैः कदम्बे धृतगुणसहितैः क्षीरभक्तैश्च निम्बे ॥ अस्वथै पोतभक्तैर्धतर्विदलधनैर्नक्तमाले वटाख्ये कृष्णानै पूतिमासैः प्रभृतिरचिदिनादर्चयेदिक्षु नाथान्४८॥ सीमन्तपुंसवननामविधानमौल विद्योपनीतकृषिर्वाजलंवाग्रहश्च । राजाभिषेकनववेश्यपुस्मवेश श्राद्धक्रिया:क्रतुभुजाम्मतिमाप्रतिष्टा ॥ ४९ ॥ एतेषां सविता देवः प्रभायोगः प्रभास्वतः । तत माहे च मध्याहे कर्चव्यः शुभकाटिभिः ॥ ५० ॥ १ विस्वलः। २ तिकल्पस्थः। ३ विलदसणैः।

·अङ्खरार्पणमाधानं विवाहः शिशुभोजनम् । एतेषां चन्द्रमा देवः कर्त्तव्यस्तु ततो निशि ॥ ११ ॥ पूर्वाह्ने वापराह्ने वा स्नानञ्च श्रुतिवेधनम् । केचिदाहुर्दिवारात्रावभिषेकविधि विदुः ॥ ५२ ॥ यात्रावस्त्रचिकित्साद्यः दिवा रात्रौ च सम्मतः । तत्र तत्रोचितस्थाने न विशेषविधिर्यदि ॥ ५३ ॥ कन्यानां वरणे चैव तथा पुंसवनेऽपि च । सीमन्ते वालभुक्तौ च मूढशुक्रो न दोषकृत् ॥५४॥ मासि कृतेषु कार्येषु गूढत्वे जीवशुक्रयोः । नदोषकृत्तदामासलक्षणं बलवद्यतः॥ ५५॥ मङ्गलानां हि सर्वेषामङ्कुरार्पणमादितः । विधेयं विधिवत्तस्मात्तदत्र प्रतिपद्यते ॥ ५६ ॥ अङ्कुरार्पणमिच्छन्ति मङ्गल्यारम्भतःपुरा । तृतीये पञ्चमे वापि सप्तमे नवमेऽह्नि वा ।। ५७ ॥ श्रेयो विधातुरनुकूलदिने शुभानां वारेषु दोषरहितेषु शुभे विलग्ने । तारापतौ बलिनि पश्यति भार्गवोऽयं बीजार्पणं मिलितबन्धुजनैविधेयम् ॥ ५८ ॥ अश्वत्थपत्रदुर्वाभिर्युक्तपादाः शरावकाः । विशुष्कगोशकृच्चूर्णसिकतापूरिताःशुभाः ॥ ५९ ॥ अध्मानशासगहितामितभूरिभेरी ध्यात्वा श्रियं भगवती भवने कृतार्थे । क्षीरप्लुवानि च वपेचिलमासकादि- बीजानि पूर्वकथितेषु शरावकेषु ॥ ६० ॥ १ कृतार्धे ।।

·( १६३ )
पिपीलिकाद्यैरिह कीटजातैरुपद्रुता वा यदि नोपरूढा ।
शुष्काश्च ताम्बाः कुटिला विरूपा बीजाङ्कुरा विघ्नभयं विदध्युः६१
शीतलाहादिना दीर्घपत्रपुत्रसमाकुलाः ।
अङ्कुराः सिद्धिदातारो भवन्ति कुटिलेतराः ॥ ६२ ।।
अभितःस्थापयेत्माज्ञः साक्षिणे भाविशर्मणः ।
तृणाङ्कुरशरावस्तु सर्वमङ्गलमण्डले ॥६३ ॥
इति सामान्यविधिर्नामएकविंशोऽध्यायः ।
द्वाविंशोऽध्यायः।
-000-
अनभिज्ञातदेशस्य बपस्य न हि पुष्कलम् ।
अतःप्रवक्ष्ये संक्षेपादोषनिश्चयलक्षणम् ॥ १ ॥
द्विदैवतायैरुडुभिः क्रमेण
चतुश्चतुर्भिमिहिरादिवाराः।
एकैकशः सम्मिलिता भवन्ति
वियोगविद्वेशमृता मृताख्याः ॥ २ ॥
अर्कादिवाराशरवेदशैलनागेन्दुरामद्वितिथिमयुक्ताः।
द्विदैवतान्याजपुरन्दरार्य सौरीज्यवह्निश्रयिणोविनाशः
वारा शनिप्रभृतय प्रतिलोमया
पौष्णादिभिः सहगतास्तु चतुश्चतुभिः ।
योगाक्रमेण गदिताः स्थिरवर्द्धमान
वारक्षयव्ययमतङ्गजमौषलानि ॥ ४ ॥
पीयूषशूलनामा च सिद्धिःकाकोऽथ मृत्युकः ।
उत्पातो लम्बकः कम्पो नित्रज्छत्रश्च मुद्गरः ॥ ५ ॥

·वज्र श्रीवत्सकः केतुर्वान्तः काकोदरम्मजा । घूमाकालश्च दण्डश्चाप्यानन्दश्चेति दर्शितः । अष्टविंशति योगाः स्युः स्वनामसदृशम्फलम् ॥ ६ ॥ भौमार्कतारयोर्मूलं यत्सङ्ख्या स्यात्ततःपरम् । क्रमेण तारा तत्सङ्ख्या स्थुनकण्टक एव च ॥ ७ ॥ ज्याला स्याद्रक्तनक्षत्रात्पञ्चविंशञ्च षोडशम् । तत एव नलज्वाला सप्त पञ्च चतुर्दशम् ॥ ८॥ बुधाधिष्टितनक्षत्रान्महाकण्टकदृषणम् । अष्टादशचतुर्विशमष्टमञ्चेतिभत्रयम् ॥९॥ जीवभार्गवताराचं सप्तमं नवमञ्च भम् । व्याधि क्रमादपगतमितिदोषद्वयं भवेत् ॥ १० ॥ खण्डनं दशमं षष्ठं विंशः शनितारका । एकादशं पञ्चमञ्च परिघो वक्तराहुतः ॥ ११ ॥ अतीतवारा मिहिरादयस्ते त्रिसगुणान्मण्डलतो विशोध्यः । तत्रान्तिमाद्या धनरूपमीनाः काणा अनन्धा इतराश्च ताराः ॥ १२ ॥ सप्तमारपश्चिमःसप्त सौम्ययाम्यश्च राजयः। समन्तात् कोष्टचके स्याद् भगन कार्तिकादिकः ॥ १३ ॥ ग्रहा:क्रूराःशुभावाथ येद्रेकायामवर्तिनः । तद्रेकाभिमुखी तारा महाशूलेति विश्रुताः ॥ १४ ॥ वृषसिंहालिकुम्भानामर्के पञ्चमभागगे । षडाशीति मुखं नाम सभागःशुभकर्मानुत् ॥ १५ ॥ श्रीमत्सुवोधाचार्येण सन्दर्भोऽयं प्रकाशितः । १ यसोख्या । २ यद्रेकायामवस्तितः ।

·( १६५ ) मुविचार्य ततः कार्यमारभेत विचक्षणः ॥ १६ ॥ विशाखादित्रयं याम्यशशाङ्कःशङ्करो मघा । तिथयशैलवेदार्का निन्दिता रविवासरे ॥ १७ ॥ विशाखादिद्वयं वह्निराप्यादिद्वितयं मघा । तिथयश्चाङ्गरुद्राख्याः नेष्टा वारे हिमत्विषः ॥ १८ ॥ विष्णुवारुणदेवेन्द्रबासवाजकपालिनः । शरादिछिद्रदिक्सङ्ख्याःतिथयो न शुभाः कुजे ॥ १९ ॥ वसुयमभयमूलान्याजभैश्चान्द्रिवारः तिथिभिरभिदिशाग्निद्रेककैश्चावयोगः । जलधिशशिभगाारोहिणीभैर्युतो वा तिथिभिर्ऋतुनवाष्टोद्धैर्युतो जीववारः ॥ २० ॥ पुष्यादिभत्रयं शुक्रो विशाखादिद्वयं विधिः । दिक्छिद्राद्रिद्विनागाख्याः स्वास्तिथयोन शुभाःसिते॥२१॥ आर्यमादित्रयं पूषा श्रवणाप्यपुनर्वसुः । तिथयःशैलनागाङ्गरुद्राख्या न शनौ शुभाः ॥ २२ ॥ इत्यवयोगः। भानुभानुजभौमानां वारवर्गाश्च पापकाः । तेषां तु शुभदृष्टस्य भानोारो न दृष्यते ॥ २३ ॥ 'षट्वेदनागाङ्गदशाष्टभानुविक्दश्रभान्वब्धिकरावयाश्च । विदध्युरेतास्तिथयोऽग्निभीति क्रमेण मेषादिगते खरांशौ ॥२४॥ भान्वादिवारेषु कृशानुचित्राब्रह्मान्तका श्रवणान्ययुक्ताः। वाणाक्षिपूर्णे चलकामषष्टीभुजङ्गमाख्यास्तिथयो विषाख्या:॥२५॥ इति विषयोगः । १ खै । २ षट्वेग।

·( १६६) चतुर्थी नवमी चैव तथैवाथ चर्तुदशी। त्रीणि रिक्ता दिनान्येवं पक्षयोर्वर्जयेद् बुधः ॥ २६ ॥ चतुर्नवचतुर्दश्याश्चादिमध्यान्ततत्समा । कलास्तत्कालिका रिक्ता भयदा प्राणहारिणी ॥२७॥ इति रिक्ता। -0- तोयक्षमाद्यया युक्तमनुराधा द्वितीयया । ब्युत्तराश्च तृतीयायां पञ्चम्यां वह्निपैतृभे ॥ २८ ॥ सप्तम्यां हस्तमूले वे अष्टम्यां पूर्वभद्रभम् । दशम्यां रोहिणीज्चैव द्वादश्यां मूर्यतारका ॥ २९ ॥ विश्वदेवं त्रयोदश्यां बधनक्षत्रमिष्यते । शुभकर्मात्र कुणिः षण्मासान्मृत्युमाप्नुयात् ॥ ३० ॥ इति बधयोगः। चैत्रे शून्ये रोहिणीदश्रमे द्वे विश्वे चित्रा कृत्तिका माधवे स्युः । शुक्ले मासे चादिति हि शून्यं स्यादापाढे वा समं भाग्यभञ्च३१॥ पूर्वाषाढ श्रावणे शून्ययोगः शून्ये रेवसब्धिभे भाद्रपादे । शून्यात् पूर्वाभाद्रपादाश्विनेये मासे वोर्जे कृत्तिका चन्द्रभश्च३२ चित्राविशाखोत्तरभाद्रपादसहैव पौषे शिवभानुभे द्वे । माघे तु मूलश्रवणे च शून्ये ज्येष्टाभरण्यां च तपस्यमासे ॥३३॥ इति मासशून्यम् ॥ -0- १ वहिपत्नभेः । २ सर्पतारका । ३ मन्यमाप्नुयात् ।

·( १६७ ) चैत्रादिषु सिते पक्षे तिथयःप्रथमादयः । कृष्णे क्रमाद द्वितीयाद्या द्वादशा यान्ति शून्यताम् ॥३४॥ इति तिथिशून्यम्। कुम्भश्च मत्स्यं दृषभं यमञ्च बस्तं कुमारीमथ वृश्चिकञ्च । तुलान्धनुःकर्कटकञ्च नकं सिंहञ्च चैत्रादिषु शून्यमाहुः॥३५॥ इति लग्नशून्यम्। ::- भानुस्थितात् शशिरामबह्निपड्वह्निषड्वह्निगुणाश्च ताराः। कानश्च वह्नित्रयगाविषट्काः सम्पूर्णनेत्राःस्युरथान्यथोऽन्धाः३६ इत्यस्वयोगः। - शुक्ले विष्टिर्दिवाष्टम्यां पौर्णमास्यां तथा तिथौ । एकादश्यां चतुर्थ्याञ्च विष्टिःपश्चिमभागगा ॥ ३७ ॥ कृष्णे विष्टिश्चतुर्दश्यां सप्तम्यां पूर्वभागगा । दशम्याञ्च तृतीयायां विष्टिःस्यादपरार्द्धगा ॥ ३८॥ मुजाष्ट्रणी सिते पक्षे गाजिजूढ सितेतरे। विष्टिस्तावकालिकाहल्तु तिथौ यामादिशेश्वराः ॥ ३९ ॥ ईटेसे हन्ति ग्राहकावितिविष्टेदिशातिथिः । पालनीयो नमो नागो नैव नारी नता पुनः॥ ४० ॥ इति विष्टिः । -:0- कृतान्तरुद्रासाग्निज्येष्टा चैव त्रिपूर्वका । मघा चन्द्राग्निरिसते पापाः सामान्यतो दश ॥ ४१ ॥ १ गीदा।

·( १६८ ) व्याघातःपरिघो वज्रं व्यतिपातोऽथ वैधृतिः । गण्डातिगण्डशूलानि विष्कम्भो नव पापिनः ॥ ४२ ॥ इति पापनक्षत्रम् । आग्रंशको हस्तधनिष्टयोश्च द्वितीयपादःशिवसर्पयोश्च । उपान्समाशोषियोस्तृतीये मूले भरण्यां दिनमृत्युरन्से४३ इति दिनमृत्युः। -:03- चरेषु सप्तमं भानोः स्थिरराशिषु पञ्चमम् । उभयोर्नवमं भागं षडाशीति मुखं विदुः ॥ ४४ ॥ इति षडाशीतिमुखम् । -000 रविस्थतादशमे च सप्तमे त्रिसप्तके पञ्चदशे च भे शशी। रविस्थितांशे न समांशकस्थितः करोति तापं कमलापतेरापि४५॥ स्थिते भानुस्थभाञ्चन्द्रे चतुर्थे धूमकेतुकः । परिधिन्नवमे विष्णे षट्तिशे व्यतिपातकः ॥ ४६ ॥ इति सप्तसूर्य्यदोषः। -:0:0:0:- me स्फुटे विनिक्षिपदानो गहेमधनम्बुधः । चन्द्रे सूरसमिद्वह्निीमे धनुरसायनम् ॥ ४७ ॥ बौधे ज्ञानदयशाके शौक रोगक्षयाश्रयम् । अज्ञाननिर्भयंमान्दे राहौज्ञानशुभाभयम् ॥ ४८ ॥ १ अद्राशके। BHIS ·( १६६ ) विशुद्धमण्डलादेते चन्द्रस्फुटसमा यदि । रश्मिदोषांश्च यांस्तेषु शुभकर्माणि नाचरेत् ॥ ४९ ॥ इति रश्मिदोषः। वामेऽणि मृगशीर्षञ्च दक्षिणेऽक्षणि हृद्रभम् । पृच्छे च मूलं मत्स्यस्य लिखेदन्यानि पार्श्वयोः ॥ ५० ॥ अन्योन्याभिमुखसंस्थौ यदि भानुनिशाकरौ । तन्नक्षत्रयुगं बेधो न तत्र शुभमाचरेत् ॥ ५१ ॥ त्रिंशत्रिंशत्कला भानोः सङ्क्रान्तावभितस्यजेत् । पञ्च पञ्च दिनान्येव जीवन्मूढे समन्ततः ॥ १२ ॥ चिरं मुह्यति चेच्छुक्रः सप्तभान्यभितस्यजेत् । गुरोः सप्तमराशिस्थस्साजः शुक्रस्तु मूढवत् ॥ ५३ ॥ त्रिशिखं पूर्वतः शूलं त्रयं पश्चावत्रिदण्डकम् । लिखेन्द्रोकाष्टकान्तीय॑क् तत्र भानुस्थकारकम् ॥ ५४॥ मध्यमस्य त्रिशूलस्य मध्येऽन्यस्याथ सव्यतः। गणयेनच शूलस्थास्तारा नेष्टा परा शुभाः ॥ ५५ ॥ इति सूर्यशूलम् । -000- - अर्द्धचन्द्राकृतिं कृत्वा तत्र कोष्टश्च मध्यमे । त्रिशूलं त्रिशिखं तेषां मध्यापार्थद्वये ततः ॥ ५६ ।। त्रीस्त्रीन बिन्दुन बिलिख्यात्र मध्यशूलस्य मध्यमे । न्यस्यार्कस्थितभं सव्याद् गणं शूलगतं यजेत् ॥ ७ ॥ इति चन्द्रशूलम् । -- १नव।

·( १७०) नक्षत्रतारकातुल्यतिथिर्यत्र समागता । तदिनं हतकार्याख्यं न तत्र शुभमाचरेत् ॥ १८ ॥ रविन्दुस्फुटयोगः चतुर्दा तत्र निक्षिपेत् । प्रियं दानं जयं दीपं नवमिस्तानि भाजयेत् ।। योकमापे शून्यं स्यादर्जनीयं हि तद्दिनम् ॥ ५९॥ इति चतुर्दोषः। -000- रविन्दुस्फुटयोगः सप्तधा विनिवेशयेत् । मान चापं धनं रूपं दानं देयं नयानिति ।। ६० ॥ संयोज्य सारसम्भक्ते शुन्यं यदि विवर्जयेत् । एकमप्यत्र शून्यं चेन्न तत्र शुभमाचरेत् ॥ ६१ ॥ इति सप्तदोषः। -000- ताराग्रहस्य वैकस्य विभक्त भवनद्वये। तिष्टतश्चन्द्रसूय्यौ चेदव्यतिवात सराशिजः ॥ ६२ ॥ स्फुटे कमलिनीबन्धौ नीङ्गजन्मधनं क्षिपेत् । धूमस्फुटःसविक्षेयः समचक्राद्विशोधितः ॥६३ ॥ व्यतिपातो भवेत् सोऽपि नागलोकसमायुतः। परिवेश्यो भवेदेषः पुनश्चक्राद्विशोधितः ॥ ६४ ॥ भवेदिन्द्रधनुस्तत्र निक्षिपेत्रगतोटकम् । सकेतुर्नागपुत्राङ्के क्षिपेनिर्घातको मतः ॥ ६५ ॥ सैचनागकुलैर्युक्तं परिघः परिकीर्तितः। नागलोकयुतः सोऽपि वाज्ञादण्डोऽभ्युदीरितः॥ ६६ । इत्यष्टमदोषः। 000- १ नयानिति । २ पब। ३ जीबाशदण्डो।

·( १७१ ) सच ज्ञानधनायुक्तः प्रथमोऽस्फुटो भवेत् । चन्द्रस्फुटसमा एते चाष्टौ दोषाय कल्पिताः॥ ६७ ॥ भौमाच्छोध्या भवेयुश्चेत् सिंहस्याष्टादशांशकाः। तद्युक्ततारकं रक्तस्फुटाख्यं न शुभावहम् ॥ ६८ ॥ तत्तद्वारे समारभ्य भुञ्जीत क्रमशो ग्रहाः। कलाश्चतस्रःपादोन प्रसेकं प्रतिवासरम् ॥ ६९ ।। तेषु सौम्यो गुरु सौरी क्रमादर्दमहारकः । यमदण्डश्च गुलिकस्तेषां भुक्तिं विवर्जयेत् ॥ ७० ॥ इत्यर्डप्रहारयमदण्डगुटिकाः। 000 नमवरनगनांगी वायुकाया नगज्ञा नरफलननगनारी दायरेखा नराणाम् । घटचटनटचाटी नीरवारानिरनं नयनृपभयतोयं वैरिनागा इति स्युः ॥ ७१ ॥ सङ्ख्याकलानन्तुरगादिभानामेतासु नाडीषु गतासु तत्र । कलाश्चतस्रो विषनामधेयाः कुर्य्याविषञ्चात्र शुभं न कुर्य्याद७२ इति नक्षत्रविषघटिका। -000- कन्याजमीनधनुषां प्रथमो भुजङ्गो गोसिंहतौलिघटमध्यम एव गृद्धः। गुग्मालिककिमकरान्सगतो वराह- ध्यंशान् वदन्ति विषमत्र शुभं न कुर्यात् ॥ ७३ ।। इति लग्नविषघटिका। - 000 १ भुञ्जीर-भुजितम् । २ नाभी । ३ हर।

·( १७२ ) विना द्वितीयां दशी पक्षयोरुभयोरपि । युग्मा स्युस्तिथयः सर्वाः पक्षच्छिद्राह्वया इति ॥ ७४॥ इति पक्षच्छिद्रः। -000- यस्मिन्नास्यर्कसंक्रान्तिः संक्रान्तिद्वयमेव बा । संसहस्पती मासौ श्रुत्युक्तौ शुभजितौ ॥ ७५ ॥ इति वय॑मासम् । -000- पञ्चमे भवने सूर्याद्रश्मिकूपःप्रतिष्ठितः । तस्मिन्नाचरितं कर्म स्वामिनाशाय वर्तते ॥ ७६ ॥ रविन्दुयोगश्चक्रा व्यतिपातोऽथ वैधृतिः । चक्रे तु मैत्रपर्यन्तं कथ्यते सर्पमस्तकम् ॥ ग्रहोऽस्तमेति यत्रः तन्मासैः शुध्यति त्रिभिः ॥ ७७ ॥ इति रश्मिकूपः। -000- घटिकाद्वयमृक्षान्ते मासान्ते च दिनत्रयम् । ग्रहणे सप्त चाहानि वर्णान्ते पक्षमुसजेत् ॥ ७८ ॥ दिग्दाहधूमपरिवेशशिवारुतादौ सन्ध्याघनस्तीनतविग्रहशक्रचापे । देवोत्सवादिषु च राजमृतौ हिमान्धे नैवाचरन्ति शुभकर्मविधि विधिज्ञाः ॥ ७९ ॥ जन्मार्माद् दशमं कर्म षोडशं घातमादिशेत् । अष्टादशं समुदयं गर्भमेकोनविशभम् ॥ ८० १ इत्युक्तौ।

·( १७३ ) त्रयोविंशञ्च वै नाशं पञ्चविंशश्च मानसम् । एतानि परिवजन्ते सर्वत्र शुभकमणि ॥ ८ ॥ जन्मकाष्टमेषाणां मित्रमिन्दुनै दोषकृत् । कृष्यादौ योजयेदेतत् सर्व वहुगुणे सति ॥ ८२ ॥ दग्धमालिङ्गितं धूम्रं नक्षत्रं परिवर्जयेत् । ग्रहविग्रहवक्रेभ्यः मुक्तःसन्मासतःशुभम् ॥ ८३ ॥ इत्यन्तदोषम् । -000- धिषणाधिष्टिताद्राशेः द्वादशं षष्टमष्टमम् । भवनं शीतगे याते शकटः कैश्चिदिष्यते ॥ ८४ ॥ उच्यते शकट कैश्चिज्जीवस्थानानिशाकरे । हित्वोच्चस्वसुहृवक्षेत्रमष्टार्थारिव्ययसंगे ॥ ८५ ॥ चन्द्रे गुरोररिवधौ व्ययराशियाते जीवोपभुक्तनवभागसमांशकस्थे । योगो हि नाम शकटो बधबन्धदः स्यात् पूर्णस्तदा तदशुभक्षयदश्च एव ॥ ८९ ॥ इति शकटयोगः। -0- अवविषवधयोगाः बन्धनं कण्टकाख्यो दिनमृतिशकटाख्यो ज्वालिका ज्वालिकाग्नेः । कुहदिनालिकाख्या विष्टिसंक्रान्तिरिक्ता दिनकरशशिशूला बन्धमा शून्यलग्नम् ॥ ८७॥ सर्पमूौं व्यतीपातो वैधृतिःसूर्यदूषणम् । हतयोगश्च नक्षत्रलग्नयोविषलिप्तिका ॥ ८८ ॥ १ मश्यार्थ। २ कुभ।

·( १७४) षड्विंशतिरिमे दोषाः दोषेषु बलवत्तराः । अवश्यं परिहर्तव्याः सर्वमङ्गलकर्माणि ॥ ८९ ॥ इति पड्विंशति दोषनाम । ये दोषास्तिाथनक्षत्रवारराशिग्रहोद्भवाः । ते जीवदृष्टाःक्षीयन्ते मुनिनामारसैन्यवद ॥ ९० ॥ करणञ्च ततस्तारा तिथिहोरा ग्रहोदयः। ग्रहाश्चेति बलीपझ्या पादद्धया वलप्रदाः॥९१॥ स्ववर्गस्थाम्बलाढ्याश्च शुभा केन्द्रत्रिकोणगाः। सम्पूर्णदर्शनाः सौम्याः दृष्टिदोषविनाशकाः ॥ ९२ दुर्चला बहवो दोषा बलिभिःकतिचिद् गुणैः। हन्यन्ते योजयेत्तस्मादल्पदोषगुणाधिकम् ॥ ९३ ॥ एषु सर्वेषु दोषेषु शुभकर्म नचाचरेत् । पराभिन्नारकर्मादौ दोषाः सर्वेऽपि सिद्धिदाः ॥ ९८॥ इति दोषप्रवादः। 00 इति दोषशुद्धिविधानं नाम द्वाविंशोऽध्यायः। त्रयोविंशोऽध्यायः। अतःपरं गर्भदशाविधानं प्रणीयते तत्र च सगृहीतम् । आसेवनं पुंसवनं तथैव सीमन्तकापि यथाक्रमेण ॥१॥ उपचये नरराशिसमाश्रिते हरिणलक्ष्माणि भौमनिरीक्षिते ।

·( १७५ ) मृगशाम्पतिमासमूतुस्रवं किल भवेद् दिवि शास्त्रविदो विदुः ॥२॥ चित्रादिसन्यविश्वेभ्यो नक्षत्रेषु त्रिषु त्रिषु । स्वमृत्युर्धननाशश्च दुःखं पतिवधः क्रमात् ॥ ३॥ अनुक्तास्तारकाःसा योषितां प्रथमातवे । स्वभर्तृवन्धुमित्राणां मन्दा नन्दनहेतवः ॥ ४ ॥ ऋतुस्रावो यदि स्वापे भोगिनी कुलटागतौ । आसने मुखिनी नारी भर्तुर्मरणदा स्थितौ ॥५॥ ऋतुरक्ते जपावणे पुत्रिणी धनिनी घने । असिते दुःखभामारी धूने भाग्यविवर्जिता ॥ ६ ॥ निम्बपत्रैर्भुजङ्गत्वक् श्लेष्यातकदलान्वितः । वराङ्गं धूपयेन्नारी रजःपतनकाक्षणी ॥ ७ ॥ उपचयभवनेन्दौ जीवसौम्यप्रदृष्टे स्वपति महिमहासा राजमित्रं कुजेन । रमयति किंतवं सा भार्गवेन प्रद्धिं 'भृतकमिनसुतेन स्यात् समस्तैश्च वेश्या ॥ ८॥ हरिहस्तानुराधा च स्वातिः पौष्णा च वारुणा। त्रीण्युत्तराणि मूलश्च रोहिणी चोत्तमा स्मृता ॥ ९ ॥ चित्रादितीन्दवस्तिष्यास्तुरगश्चेति मध्यमाः। जन्मत्रयसमायुक्ताः शेषाःशेषे विनिन्दिताः ॥ १०॥ अष्टमी पर्वरिक्ताभिर्जितास्तिथयः शुभाः। चरश्रेष्ठःस्थिर स्वामी युक्तः दृष्टःशुभप्रदः ॥ ११ ॥ शेषे प्रशस्ताः सौम्यानां वारबर्गों दयोदयः । दशमात्मजयोः शुक्रश्चन्द्रो लग्ने बुधो धने ॥ १२ ॥ १ भ्रतकमिन।

·( १७६ ) स्वांशकं वा स्वराशि वा सिताकौं यधुपाश्रितौ । त्रिकोणस्थौ बली जीवो योगोऽयं परमो मतः ॥ १३ ॥ पुत्रार्थिनी पिवेत् क्षीरं श्रीमूलं शवटाङ्कुरम् । तद्रसन्नासिंदद्याच्च नरस्त्रीपुटयोः क्रमात् ॥ १४॥ वसुधां न स्पृशेत्पद्भ्यां न स्थीयात्तद्दिने सदा । अस्त्रीयादोषधे जीर्णे सक्षीरं घृतपेशलम् ॥ १५ ॥ स्त्रीणामृतुर्भवति षोडशवासराणि तत्रादितस्तु परिहृय निशाश्चतस्त्रः । युग्मासु रात्रिषु नरं विषमासु पुत्री 'मिच्छन्निसेवनविधि बिदधीत धीमान् ॥ १६ ॥ गर्भदोषहरंक्षीरे कतकास्तिपिवेद्वधूः । गर्भो न तिष्ठेद्यस्याःसा दना वन्ध्यारजो लिहेत् ॥ १७॥ रक्तेऽधिके स्त्री पुरुषस्तु शुक्रे नपुंसकं श्रोणितशुल्कसाम्ये । यस्मादतः शुक्रविबृद्धिहेतोः कन्दर्पिकद्रव्वरसं निसेव्य ॥१८ स्रग्गन्धधूपाम्बरभूषिताङ्गो नाध्मानरुपः क्षुधितो न चापि। नारीमृतुस्नानविभूषिताङ्गी पतिश्च सद्बामपुटारमेतः ॥१९॥ इति गर्भदानम् । 000 मासे तृतीये शशिवृद्धिपक्षे तिथौ प्रशस्ते प्रकृतौ विशेषात् । चन्द्रेऽनुकूले कुजजीवभानुवारेषु सत्पुंसवनं विधेयम् ॥२०॥ सौम्ये भयाषाढकभाद्रपादपुष्येऽथमूलादिति विष्णुहस्ताः । बुधैस्तुलावृश्चिकचापमीनसिंहोदयाःपुंसवने प्रशस्ताः ॥२१॥ अष्टमस्था ग्रहाः सर्वे नेष्टा पुंसवने बुधैः । १ मिच्छन्निशेकनबिधिं । २ शुक्र । ३ शुक्ले ।

·( १७७ ) रविमन्दकुजाक्रान्तं मृगात सप्तमं सजेत् । विवाहयात्रामासादकार्ये पुंसवनेऽपि च ॥ २२ ॥ कुष्टी लग्नगते रवौ क्षितिसुते स्यात् पित्तरोगान्वितो वातातों दिनकृत्सुतेन शशिना क्षीणेन याति क्षयम् । ज्ञानो चन्द्रसुतेन शुद्धवपुषा शुक्रेण भाग्यान्वितो दोर्घायुस्तरुणेन्दुना च गुरुणा यज्वाथशास्त्रमदः ॥ २३ ॥ षड्जगन्धारगेयाश्च वीणावेणुस्वनाःशुभाः। शङ्खजूर्यनिनादाश्च हिताःपुंसबने सदा ॥ २४ ॥ स्थापयेत् सलिलैर्गाङ्गैः सामुद्रैरपि तीर्थजैः। पुण्याहेवांदनिर्घोषैः समन्त्रैरभिषेचयेत् ॥ २५ ॥ शीग्रुन्यग्रोधमूलानि रक्तस्वेतेन तन्तुना । कटीसूत्रवदावर्या दध्यादापुत्रजन्मनः ॥ २६ ॥ बद्ध्वा गले पुष्करवीजमालामीषानमन्त्राहरणेन सार्द्धम् । तस्मिन् दिने सा गुरुगर्भवसा रक्षा विधेया पुरुषैःसहास्त्रैः२७ जह्याविरुद्धमशन दर्तसङ्ग सन्ध्यादिनानि मुरसझवनप्रयाणम् । शय्यामृतप्रसवया गमया च साई नारी ततः प्रभृतिसिन्धुसमागमञ्च ॥ २८ ॥ अपुत्रिणी वा या नारी मायो वा मृतपुत्रिणी। विधिरेखा हितं न स्याद् विशेषाद् गर्भरक्षणे ॥२९॥ इति पुंसवनविधिः। 000- मासे षष्टेऽष्टमे वा वलिनि तदधिपे शीतगौ चेष्ठदृष्टे पुनामः प्रयाते नरभवननवांशोदये गर्भिणीणाम् । १शस्त्रप्रदः। २डाह।

·। १७८ ) कुर्यात् सीमन्तकने त्रिदशपतिगुरौ केन्द्रगे कोणगे वा पापान्मन्यायविद्वट् सहजभवनगे गर्भनिष्पादनाथीं ॥३०॥ प्रजापबैन्दवादिसपुष्यहस्तोत्तरत्रये । पौष्णबासवयोरिन्दुः शुभःसीमन्तकमणि ॥ ३१ ॥ तिथयःशोभनाश्छिद्ररिक्ताविष्टिविवर्जिताः। शुभग्रहाणां कल्याणवारवोदयोदयः ॥ ३२ ॥ भद्रकर्मशुभांशेन्दोल्लग्नस्थानां सितेज्ययोः । पापात्मनामदृष्टश्च शुभासीमन्तकर्मणि ॥ ३३ ॥ यानि पुंसवनोक्तानि विधानानि विशेषतः। तानि सर्वाणि निपुणः कुर्याद सीमन्तकर्मणि ॥३४॥ इति सीमन्तविधानम्। -000- नवग्रहान् क्रमेणैव सर्पपैःसाक्षतैल्लिखेत् । अर्चयेद्धूम्रमालायैः प्रसवेरिष्टमन्दिरे ॥ ३५ ॥ आढरुषकजं मूलं पर्ण वापम्फणोद्भवम् । नाभेरधःसमालिम्पेत् प्रसूते प्रमदासुखम् ॥ ३६ ॥ लाङ्गल्या काकमाच्या वा मूलं लिम्पेत् सकाधिकम् । प्रसूते मूढगर्भापि नारीसहजमायुना ॥ ३७ ॥ इति प्रसूतविधानम्। 000- इति गर्भदशाविधानं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः । चतुर्विशोऽध्यायः। श्रीकौमारदशाविधानमधुना संक्षेपतःकीर्त्यते ·सातस्य विधिःशिशुग्रहबलिालाभिधानक्रिया। बेधःकर्णयुगस्य निष्क्रमविधिर्गेहात्ततः मासनं क्षौरञ्चेति वयःक्रमेण विधयस्सप्ताव सन्दर्शिताः ॥ १ ॥ कुमारग्रहनाशाय वालारिष्टजयाय च । ग्रहाणां सम्प्रसादाय जातकर्म विधीयते ॥२॥ जातकर्मविधि प्राहुः कुमारे जातमात्रके । मानाभिकर्त्तनस्नानादथवा स्तनपानतः॥३॥ त्रिष्वतीतेषु कालेषु शुभयोगे शुभोदये । जातकर्म ततःकुर्यादायुःश्रीदिहेतवे ॥४॥ तातः शुचिस्नानविभूषिताङ्गः प्रमोदवान मङ्गगलवादवादैः। आनन्दितः शङ्खमृदङ्गनादैः कलामिवेन्दोस्तनयं निरीक्ष्य॥५॥ दुर्वाक्षतप्रश्ततधूपदीपैनीत्वा ततोरिष्टग्रहात्मघानम् । तद्धान्यपद्मोर्ध्वगतः कुमारमाघ्राय शीर्षे जपमारभेत ॥६॥ लग्नायाहं ददामि त्वां तदढे तनिशे ततः । सोऽप्यहोरात्रकालाय सोऽर्द्धमासाय दास्यते ॥ ७ ॥ सम्पूर्णाय मासाय समर्तुभ्यः पदास्यति । संवत्सराय ते दद्युरसावब्दशताय च ॥ ८॥ तत्तुभ्यमभयं दद्यादित्येवमभयं वदन् । प्राङ्मुखो मुनि हेमाम्भः शीकरैरभिषिञ्चतु ॥ ९ ॥ खट्वारोहश्च कर्त्तव्यो द्वादशे दशमेऽथवा । षोडशेवापि दिवसे द्वात्रिंशे वापि जन्मतः ॥ १० ॥ बालैः सेव्या वचासाज्या सदुग्धावाथ तैलयुक् । यष्टिका सङ्ख्यपुष्पिं वा बालः क्षीरान्वितां पिबेत् ॥११॥ वापसम्पद्रक्षायुर्बलं श्रीश्च प्रवर्द्धते । वचाज्याग्निशिवावाशा शुण्ट्री कृष्णा निशागदम् ॥ SHATE ·( .१८० ) सयष्ठिसैन्धवं वालं मातम्र्मेधाकरं लिहेत् ॥ १२ ॥ इति जातकर्मविधिः। -000- अथ जातदिने वत्सं गृही गृह्णाति पद्मिनी गात्रोढेगा निराहारा लालाग्रीवाविवर्त्तनम् ॥ १३ ॥ तञ्चेष्टितमिदन्तस्य मन्त्राणाञ्च बलिं हरेत् । मत्स्यमांसमुराभक्तगन्धस्रग्दीपधूपितैः ॥ १४ ॥ लिम्पेत्तद्वनकीलोध्र मजिष्टातालचन्दनैः। महिषाक्षेण धूपश्च द्विराने भीषणी ग्रही ॥ १५ ॥ तचेष्टाकाशनिःस्वासौ गात्रसङ्कोचनं मुहुः । साजभूत्रैक्षिपेत्कृष्णा सेव्यापामार्गचन्दनैः ॥ १६ ॥ गोशृङ्गदन्तकेशैस्तु धूपयेत्पूर्ववद्वलिम् । ग्रही त्रिरात्रे घण्टाली तचेष्टाक्रन्दनं मुहुः ॥१७॥ जृम्भनं स्तनितत्रासो गात्रोद्वेगमरोचकम् । केशराजनगोहस्तिदन्तसाजपयो लिपेत् ॥ १८ ॥ नखराजी निम्बदलैधूपयेच्च वलिं हरेत् । ग्रही चतुर्थी काकोली गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् ॥ फेणोद्गारो दिशादृष्टिं कुल्माषैः सर्षपलिः ॥ १९ ॥ गजदन्ताहिनिर्मोकावाजीमूत्रैः मलेपयेत् । प्रदकारितु ग्रही षष्टी त्रासो मोहप्ररोदनम् ॥ २० ॥ निराहारोऽङ्गविक्षेपो हरोन्मत्सादिकाबलिम् । राजीगुग्गुलुकुष्टेभदन्ताज्यधूपलेपने ॥ २१ ॥ मुक्तकेशी ग्रही वालं दिने गृह्णाति सप्तमे। १ क २। सासवलिः।

·( १८१ ) नादःमरोदनं काशःपूतिगन्धश्च जृम्भणम् ॥ २२ ॥ धूपो व्याघ्रनखैलेंपो वचामूत्रत्वगामयैः । त्रिदण्डी चाष्टमी जिह्वा चालनं त्रासरोदनम् ॥ २३ ॥ दिशानिरीक्षणे देयो मत्स्यादिः सर्वतो बलिः बचालमुनसिद्धार्थहिगुभिधूपलेपने ॥ २४ ॥ महामहेसी नवमी तच्चेष्टा वासरोदनम् । उद्वेजनोर्ध्वनिःश्वासौ स्वमुष्टिद्रयखादनम् ॥ २५ ॥ वक्रचन्दन कुष्टोग्रा सर्षपैल्लेपयेच्छिशुम् । कपिरोमनखैधूपदशमी रोदनी ग्रही ॥ २६ ॥ तच्चैष्टा रोदनं शश्वत् मुबन्धो नीलवर्णता । धूपो निम्बेन कुष्टोग्राराजीस रसैल्लिंपेत् ॥ २७॥ वलिश्च निर्हरेल्लाजाकुल्माषचरकोदनैः। यावत्रयोदशाहं स्यादेवं धूपादिका क्रिया ॥२८॥ गृह्णाति माषिकं वत्सं पूतनासकुणी गृही। काकवद्रोदनं स्वासो गृध्रगन्धोऽक्षिमीलनम् ॥ २९ ॥ रक्तमूत्रश्च कृच्छ्रेण गोदन्तनखधूपनम् । पीतवस्त्रं दिशेद्रक्तं सग्गन्धं तैलदीपनम् ॥ ३० ॥ त्रिविधं पायसं मद्यं विलं मांसं चतुविर्धम् । करजायो यमदिशि सप्ताहं तैर्बलिं हरेत् ॥ ३१ ॥ द्विमासिकञ्च मकुटा वपुःपीतञ्च शीतलम् । सानपानं न रोचेत तच्छुहि मुखशोषणम् ॥ ३२ ॥ श्रीवाचि वृत्तनिष्पन्दाः पायसं तिलतण्डुलम् । अपूपमोदनं दीपं पुष्पगन्धांशुकानि च ॥ ३३ ॥ कृष्णानि दीपयत्तस्य दीपं तैलेन सर्चतः । धूपयेन्निम्वपत्रैस्तु कुशुम्भलमुनीयुतैः ॥ ३४ ॥ तृतीया गोमुखी तस्याश्चेष्टा निद्रा प्ररोदनम् ।

·( १५२ ) गोगन्धो मधुगन्धो वा विन्मूत्रश्रवणं तथा ॥ ३५ ॥ जपाप्रियङ्गु पललं कुल्माष शाकमोदनम् । क्षीरश्च पिण्डकं दीपं दत्वा प्राच्यं वलि हरेत् ॥ ३६॥ मध्याह्ने पञ्चपत्रेण स्नानं धूप्येत सर्वपैः । चतुर्थी पिङ्गला मात्रशोषणं दारुणो रवः ॥ ३७॥ विश्रम्भेन पयःपानम्पूतिगन्धः सिता तनुः । भुजस्य कम्पनं तस्याश्चिकित्सा न बिधीयते ॥ ३८ ॥ पञ्चमो लवना गात्रसादनं मुखशोषणम् । श्रद्धया पायसम्पानं पीतवर्ण परोदनम् । मत्स्यमांशानशाकायैः पिष्टभेदैर्बलिं हरेत् ॥ ३९ ॥ मध्याह्ने दक्षिणाशायां षण्मासे पङ्कजी ग्रही। तच्चेष्टारोदनं कुक्षिशूलनं विक्रमस्वराः ॥ ४० ॥ शिखिकुक्कुटमेषाणां मांसं सक्तुकुलत्थकम् । मांसोदनं सुरापुष्पगन्धादिस्तैर्बलिं हरेत् ॥ ४१ ॥ शीतला सप्तमे मासे 'निराहारोऽङ्गमाटनम् । दन्तखाद्यायति गन्धः समाषान्नसुरातिलैः ॥ ४२ ॥ पद्मादिपुष्पकुल्माषपिष्टशाकैर्बलिं हरेत् । अष्टमे यमुनामोहस्तनितं मुखशोषणम् ॥ ४३ ॥ स्फोटिकाःसर्षपाकारास्सर्वगात्रेषु कम्पनम् । चिकित्सा नच कर्तव्या नवमी कुम्भकर्णिका ॥ ४४ ॥ अश्रद्धया पयःपानं तच्छर्दािरुणो ज्वरः । रोदनं पाटलो गन्धी मांसं मत्स्यमुरापयः ॥ ४५ ॥ कुल्माषमन्नं पललं गन्धपुष्पश्च दापयेत् । ऐशानी दिशमाश्रिस मध्याह्ने बलिमाहरेत् ॥ ४६ ॥ १ नीराहारातमाटनम् ।

·( १८३ ) तापसी दशमे मासे निराहारोऽक्षिमलिनम् । उद्वेदनश्च गात्राणां पीत्तं रक्तमथोदनम् ॥ ४७ ।। घण्टा पताका पिष्टोत्था मत्स्यमांसमुरासवम् । सौम्यायां दिशि मध्याह्ने बलियेभिःसमाहरेत् ॥ ४८ ॥ बलिमेकादेशे मासे ग्रही गृह्णाति राक्षसी। तचिह्न नेत्रयोरन्धं तस्य नैव चिकित्सितम् ॥ ४९ ॥ चपला द्वादशे मासे वास:स्वासश्च चेष्टितम् । कुल्माषपुष्पदग्धान्नतिलचूर्णैविधानवित् ॥ ५० ॥ माहेन्द्रदिशि मध्याह्ने सप्तरावि बलि हरेत् । एताःस्युर्मासिकं ग्राह्यं पूतनापदपूर्वकात् ॥ ५१ ॥ द्वितीये वत्सरे वालं ग्रही गृह्णाति यातना। पतनं रोदनं दाहो निराहारोऽक्षिमीलनम् ॥ ५२ ॥ मत्स्यमांसं तिलं मधं गुलं स बोलिका दधि । कुल्माषलाजागन्धादिस्तैः प्राच्यां वलिमाहरेत् ॥ ५३॥ स्मानं पञ्चदलै पं केशगोदन्तगोक्षुरैः । तृतीये वत्सरे वालं ग्रही गृह्णाति रोदनी ॥५४॥ विन्मूत्रसक्तसंमिश्रज्वरो हस्तस्य कम्पनम् । प्ररोदनं मुहुर्गात्रं पद्मकेशरसन्निभम् ॥ ५५ ॥ गुलोदनं तिलं पूपं कुल्माषं स्विन्नफल् गृषम् । दघिसक्तुफलं लाजा प्रतिमाशालिपिष्टजा ॥ ५६ ॥ एभिःस पुष्पगन्धायैः माच्यां दिशि बलिं हरेत् । स्नापयेत् पश्चपवैस्तु धूपैराजीफणित्वचा ॥ ५७ ॥ चतुर्थे चटकासोमो ज्वरःसर्वाङ्गसादनम् ।. अवीक्षणं मन्दाहारो वामपादस्य कम्पनम् ॥ ५८ ॥ १ दुध्यन्न।

·( १८४ )
तिललाजान्नकुल्माष मत्स्यमांसमुरादधि ।
प्रतिमां फलकस्थाञ्च कौबेर्या दिशि दापयेत् ॥ ५९ ॥
स्नानं पञ्चदलैधूपः पिज्जेन क्षुररोमभिः ।
चञ्चला पञ्चमे वर्षे ज्वरस्त्रासोऽङ्गसादनम् ॥ ६० ॥
बालस्य तिलकृष्णान्नैः कालेऽनुक्ते बलिं निशि ।
धूपयेन मेषशृङ्गण स्नानं स्यात् पञ्चपवयुक् ॥ ६१ ॥
पलासो दुम्बरास्वत्थवटविल्वदलं हितत् ।
धावती वत्सरे षष्ठे वैवर्ण मुखशोषणम् ॥ ६२ ॥
उद्वेजनं बहुमूत्रस्रवणं गावसादनम् ।
तिलोद्भवमुरामत्स्यमांस पकसुरादधि ॥ ६३ ॥
क्रसरं पायसञ्चैमिः सप्तरावि वलि हरेत् ।
स्नानं पञ्चदलैखूपो लशुनीकेशरादिभिः ॥ ६४ ॥
सप्सम यमुनाच्छादिनाना होरोऽङ्गसादनम् ।
मत्स्यं मासं सुरासक्तुक्रसरम्पायसं दधि ॥ ६५ ॥
एभिःस बोलिकापूपैत्रिरावि च हरेवलिं।
स्नानं पञ्चदलैधूपो गोशृङ्गाररोमभिः ॥ ६६ ॥
जाते चेदष्टमे वर्षे निराहारः प्रकोपनम् ।
मत्स्यमांसं दधि क्षौद्रं घृतानं पायसं पयः ।। ६७ ॥
एतैश्च क्रसरापूरैलिं दत्वार्द्धरावतः ।
चत्वरस्ते तिलैःकुण्डे पश्चाहममुना हुनेत् ॥ ६८ ॥
कुष्माण्डिनी भगवती रजनी समुदिताधुना ।
ज्ञापयति मुश्चदह सरबालकान् गच्छ । ६९ ॥
राजी निम्बदलैधूपः कालिनी नवमी ग्रहीं।
तच्चेष्टा गर्जनं त्रासो बाह्रोरस्फोटनं मुहुः ॥ ७० ॥
बलि स्यात्नसरापूपसक्तुकुल्माषपायसैः।
ॐ मुञ्चपञ्चदहजय आगच्छ वालिके ॥ ७१ ॥

·( १८५ ) अनेन पूर्ववबुध्या कुर्यात् स्नानं सधूपनम् । दशमे कलहंसौ स्याद्दाहोऽङ्गकृशता ज्वरः ॥ ७२ ॥ बोलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रि वलि हरेत् । लेपयेत्तं वचाकुष्टलशुनैः सर्षपान्वितः ॥ ७३ ॥ धूपं निम्बदलै कुर्याद सगोरोमगजद्विजैः । एकादशे देवदूती हासःपानाशनं बहु । विकारा वहवोऽङ्गानां निसं 'वल्हीनधावनम् ॥ ७४ ॥ यामियामीतिविन्मूत्रस्रवणं स्वगृहे क्षणम् । गात्रोवेगोऽक्षिरोगश्च क्रीडनं निष्टुरं वचः ॥ ७५ ॥ कोद्रवान्नं लाजदधि कुल्माषपूपबोलिकाः। पक्कं मांसं स्विन्नमत्स्यं मद्य पुष्पं हयारिजम् ॥ ७६ ।। बलि स्यात् कुंकुमाढ्यैःस्यात् स्नापनं पञ्चमात्रिकम् । धूपयेत्तगरोपेतैर्महिषाक्षनखामयैः ॥ ७७ ॥ बालिका द्वादशे वर्षे श्वासो नयनयोर्गदः। काकारवश्च तच्चेष्टा शाककुल्माषसक्तवः ॥ ७८ ॥ बोलिकामोदकापूपसक्तुलाजपयोघृताः । गुलं पकं मत्स्यमांसं त्रिरात्रं तैर्बलिं हरेद ॥ ७९ ॥ राजिनिम्बदलै पो वायसी च त्रयोदशे । तच्चेष्टा मुखचाद्यानं सादनं मुखशोषणम् ॥ ८ ॥ रक्तानगन्धमालाधैवलिःपञ्चदलैःश्रवः । राजीनिम्बदलैधूपो यक्षिणी च चतुर्दशे ॥ ८ ॥ शूलनं ज्वरदाहौच पिबच्चाभ्यअयेत् घृतम् । शाल्योदनं मुरामांसमत्स्यकुल्माषपायसैः ॥ ८२ ॥ सलाजकपरैर्दद्यान्मध्याह्ने त्रिदिनं वलिम् । मानं पञ्चदलै कुान्मुश्चकास्यात् त्रिपञ्चके ।। ८३ ॥ १ वल्कन।

·तचेष्टासश्रवःशश्वत् कुन्निात्र चिकित्सितम् । वानरी षोड़शे भूमौ वादो निद्रा सदा ज्वरः ॥ ८४ ॥ पायसं केवलं पूपं कुल्मापं ऋषरं मुरा । एतैःसफल्गुषैःकुष्टैः प्रदोषे त्रिदिनं बलिः ॥ ८५ ॥ मानं पञ्चपत्रेण धूपनं चन्दनेन च । पदुमगन्धीसप्तदीशे गात्रोवेगाभरोदनम् ।। ८६ ॥ मुश्चामीतिवचोहासः नापयेत् पञ्चपत्रकैः । कुल्माषऋषरापूपतिलापिष्टानफल्गुषैः॥ ८७ ॥ सलाजदधिभिःमाच्यां मध्याहे त्रिदिनं बलिः। धूपेनवाजगोशृङ्गैः कुमारी बालिका ततः ॥ ८८ ॥ पूर्वाश्च वर्षिका ग्राह्यं कुमारीपदपूविका । तच्चेष्टा वमनं स्वाशो निराहारोऽङ्गसादनम् ॥ ८९ ॥ नास्ति तस्य चिकित्सैवं प्रोक्ता बालग्रहा:पृथक् । ओंचामुण्डे सावरीकण्टनकेशी भगवति हहुं ॥ ९०॥ मुश्च रक्षां कुरुकुरुबलि गृह्णफट् । वालग्रहेषु बलिदानकदेषमन्त्रः। ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च स्कन्दो वैश्रवणस्तथा । रक्षन्तु त्वरितं बालं मुञ्चयन्तु कुमारकम् ।। ९१ ।। मीराञ्जनाय बलिकर्मविधौ स्मृऽतोयम् । हीकुष्माण्डकारिणं दृषणा भगवती चामुण्डेओंमुश्च ।। दहसरबालकानू गच्छ गच्छ होमंतिलाविभिरत्रे करोतु मन्त्री ॥ चामुण्डे नमोहिन्येषु ओहींदुष्टाहानुहुं तत्र । गच्छन्तु गुयहुका यत्रस्थानकुरुकुरु रुद्रो ज्ञापयति ॥

·( १८७ ) -२०:- स्यात्सर्वकर्मक्रयञ्चवरोभिषेके ॥ चण्डौ सकण्णावनलो विनिष्टौचान्तःसनासार्द्ध शशीवचण्डम् ॥ हुंफट् शिरोऽन्तो मनुरेषहन्याबालग्रहान् क्लुप्तजपादिकर्म । तारालुयुग्ममुदकं शिर एभिरनेः शक्तिव्रता च शिशुना चवती शशाङ्के । अर्द्धन्दुकबहिरधोवदनैः परीत- चक्रं तदाशु शिशुरोदनमुदक्षिणोति ॥ १२ ॥ इतिषालग्रहविधिः। ब्राह्मणे द्वादशे क्षात्रो दशमेऽहनि जन्मतः । वैश्यस्तु षोडशे शूद्रो द्वात्रिंशे नाम कारयेत् ॥ ९३ ।। उत्तराशुश्रविष्टायां रेवंतीहस्तयोरपि । मूलवारुणिपुष्येषु श्रवणादिसयोरपि ॥ ९४ ॥ रोहिणीस्वातिमैत्रेषु सोत्सवं नाम कारयेतू । उक्तावधिव्यतिक्रान्तौ सहानमासनेन वा ।। ९५ ॥ विदोषास्तिथयःशस्ताः सौम्यवारोदयादयः। द्वादशस्थानगा नेष्टाः सर्वे स्युर्नामकर्मणि ॥ ९६ ॥ राशयस्तु स्थिरश्रेष्टाः द्विस्वभावाः शुभैर्युताः। शिष्टास्तु सशुभाश्चापि नेष्टा स्युर्नामकर्मणि ।। ९७ ॥ त्रिषडायगताः पापाश्चन्द्रो लग्नगत शुभः । शुक्रो भवो गुरु केन्द्रे व्ययं शुद्धञ्च शोभनम् ॥ ९८ ॥ मेषादिषट्मु युगलोकधनं जयाग्नि रामद्विकाश्चरगताः कथिताः क्रमेण । काधास्तुलादिषु च पञ्चमु पञ्चवर्गाः याद्या भवन्ति लिपयश्चरमे च राशौ ॥ ९९ ॥ १सेवती।

·( १८८ ) राज्यलाभोपकाराय प्रारभ्यारिःखर कुरुः । गोपालककुटिम्पायफुल्लापीसक्षराक्रमः ॥ १० ॥ अस्विन्यादिषु विज्ञेयः स्वरान्तौ रवतीयुनौ। लचटतपादावर्गाःकुजभृगुबुधजीवभानुपुत्राणाम् । शशिनो याद्या वर्गाः स्वरास्त्वकारादयोऽस्य ।। १०१ ॥ सर्बादिमध्यान्तगलौ त्रिको तौ नौभ्यौजरौस्तौ च गणाः क्रमात्ते । भूस्वर्गचन्द्राम्बुविवस्त्रदान वाव्यम्बराख्याश्च तथा स्युरष्टौ ॥ १०२॥ शुभाःस्युःस्थिरराशीनां क्षितिचन्द्रार्कवायवः । चराणाश्चैव राशीनां द्योसमुद्राम्बरानिला: शोभनाः द्विस्वभावानामिन्दुक्षितिनभोनलः ॥ १०३ ॥ ग्रहनक्षत्रराशीनामक्षरैश्च गणैरपि । मुहन्नामाक्षरं प्रायं युग्माक्षरसमाहृयम् ॥ १०४ ॥ इदं विधानमुद्दृष्टं गीतेऽपि श्लोकबन्धने । वीरनानि च मन्त्रे च मित्रेऽपि च विशेषतः ॥ १०५॥ वालिशं भूषयेत् प्राज्ञो बलयैः कटिदामभिः । अष्टाविंशे दिने चाथ द्वात्रिंशे वापि जन्मतः ॥ १०६ ॥ इति नामविधिः। के -0: कर्णवेधेऽङ्गहानिःस्यात्तया लक्ष्मीक्षयो भवेत् । इति मत्वा न कुर्वन्ति केचिच्छ्रवणवेधनम् ॥ १०७॥ अङ्गहानिर्यदि माहुः कर्णवेधनमात्रतः। कथं नु विदधीरन्ते पूर्वतो नाभिकर्तनम् ॥ १०८ ॥ सतः शास्रानुसारेण विधेयं श्रुतिवेधनम् । १ सुहृत्तमाक्षर।

·( १८६) जन्मतो दशमे चाह्नि द्वादशे वाथ षोडशे ॥ १०९ ॥ सप्तमे मासि वा कुर्य्यादष्टमे वा विचक्षणः । उक्तकालव्यतिक्रान्तावायुग्माब्देऽपि कारयेत् ॥ ११ ॥ पुष्यादितिश्रवणसोमशिवश्रविष्टाः तिष्योत्तरत्रयसहस्रकराः प्रशस्ताः । पाष्टमीविरहितास्तिथयो विरिक्ता विष्टीतराश्च शुभदा: शुभवासराद्याः ॥ १११ ॥ वृषवर्जाःस्थिराःसर्वे न शुभा मकराजहौ । मध्यमा अवशिष्टास्तु शोभनाः कर्णवेधने ॥ रुन्धारिब्ययगोनेष्टो गुरु शेषेषु शोभनः । मुतरन्ध्रगताम्सौम्याः नेष्टाः स्युः कर्णबेधने ॥ ११२ ॥ षट्सप्ताष्टमगः शुक्रो न शुभोऽन्यत्र शोभनः । इन्दुस्तृतीये पुत्रस्त्री धर्मकायगः शुभः ॥११३।। विशुद्धमष्टमस्थानं पापाश्च त्रिषडायगाः। लग्नं वृहष्पतिक्षत्रं शोभने कर्णवेधने ॥ ११४॥ अभ्यर्च्य दैवज्ञभिषग्वरेण्यौ समङ्गलं शङ्खमुदङ्गनादैः। यथाक्रमं दक्षिणवामकर्णी पुंसस्त्रियोस्तौ विपरीतवेध्यौ ११५ कुटजं नरवीरश्च साङ्गली चित्रकं तथा। अपामार्गोऽश्वगन्धा च शुष्कं संचूर्ण्य तैलयुक् ॥ ११६ ॥ लेपयेत् कर्णवल्यन्तु मांसलावस्थिरा भवेत् । इदं सर्वत्र निर्दिष्ट मूनावयवपूरणे ॥ ११७ ॥ अश्विनीहस्तमैत्रेषु शुभवारांशकोदये । सम्पूर्णमण्डले चन्द्रे दापयेच्छतिभूषणम् ।। ११८ ॥ संक्षा लोके पशूनाञ्च दाशानाश्च विधीयते । १लोम।

·( १६०)
शुभाता दाहविच्छेदे कर्णवेधविधिर्यथा ॥ ११९ ॥
इति कर्णवेधविधिः।
-000-
उपनिष्क्रमणं नाम ग्रहात्पथमनिर्गमः।
आयुस्तेजोबलोद्दीप्तेविधिरेष विधीयते ॥ १२० ॥
चतुर्थे मासि भूदेवास्तृतीये वसुधाभुजः ।
विशोऽन्नमासने कुर्युः शुद्रास्तु द्वादशेऽहनि ।। १२१ ॥
मित्रोत्तरत्रयतुरङ्गमृगश्रविष्टा
राधाविधाबमधुजिद्भगनाःप्रशस्ताः ॥
कन्यातुलानिमिषश्चिकराशयश्च
शस्ता विदोषतिथयोऽपि च सौम्यवाराः ॥ १२२ ॥
भूरिपुष्यनिकरं सतोरणं तोयपूर्णकलसोपशोभितम् ।
धूपगन्धबलिपूजितं द्विजं मोक्तवेदमिह मण्डपं शुभम्।।१२३॥
मातुलो वा पिता बालं शुचिस्नानविभूषितम् ।
मण्डपं तदुपानीय धान्यपद्मे निवेश्य च ॥ १२४ ।।
सूर्य सन्दर्शयेत्तस्मिन् सादरञ्च प्रणामयेत् ।
अथ दुर्वाक्षतैः रवहेमाम्भोभिश्च सेचयेत् ॥ १२५ ॥
इत्युपनिष्क्रमणविधिः।
अन्नेन स्फीयते लोकत्रिवर्गश्च प्रवर्त्तते ।
भोक्तृभोज्यानवत्केतत् प्रवक्ष्ये लक्षणं लघु ॥ १२६ ॥
ब्रह्मक्षविययोः शस्ता युग्मा मासाः शुभमदाः ।
अभिष्टा विषमा मासाः भोजने वश्यशूद्रयोः ।। १२७ ॥
पञ्चशदिवसात्रघ्नात् पश्चातान्त्रिहतषष्ठिकात् ।
अौशे चोत्तमा भुक्तिर्मासकालस्तु सावणात् ॥ १२८ ॥

·( १६१ ) पौष्णादितीन्दुहस्ताश्वित्वष्ट्रावायव्यविष्णवम् । रोहिणीचैत्रतिष्येव वारुणा चोत्तरत्रयम् ॥ १२९ ॥ श्रविष्टा च तथा हेते षोडशानासने शुभाः। भोक्तुर्नवत्वे सम्प्रोक्तास्ते च नूतनभोजने ॥१३०॥ मघा विशाखा मूलाच शिष्टा नेष्टास्त्रयोऽपिच । शिष्टे तु भरणी कैश्चिच्छुभदृष्टाच्छुभाःस्मृताः ॥ १३१ ॥ पक्षच्छिद्रश्च विष्टिश्च रिक्ताश्चैव विवर्जयेत् । शुभानां विगतेन्दुनां वारासाद्या सुबोभनाः ॥ १३२ ॥ वृषचापघटा कन्यातुलानक्रमृगाधिपाः। ककित्वे ते शुभाःमोक्ता नवत्वे भोकृभोज्ययोः ॥१३३॥ कुजक्षेत्रश्च मीनञ्च न कदाचिच्छुभप्रदम् । मध्यमं मिथुनं प्रोक्तं राशीनां केवलं फलम् ॥ १३४ ।। निन्दिता भोजने जन्मविपत्मसारिमृसवः । ग्रहाकर्मगताः सर्वे शिशोमाणविनाशकाः ॥१३॥ कुजोऽष्टमे वाशी लग्ने सप्तमे सितचन्द्रजौ। नेष्टौ बुधमहीपुत्रौ तथैवाष्टमधर्मगौ ॥ १३६ ॥ भुक्तौ शुभकरो योगो जीवे केन्द्रे त्रिकोणगे। त्रिषडायास्तथैकस्मिन् करे बलसमन्विते ॥ १३७ ॥ इन्दुस्सत्कर्मकर्ता चेच्छुभांशे गुरुवीक्षितः । शुभो यदि बली केन्द्रे योगोऽयं बहुसिद्धिदः॥ १३८ ॥ शुक्ल पक्षे शुभांशस्थे चन्द्रे जीवे त्रिकोणगे । शुक्रे च कण्टके लग्ने योगोऽयश्च मृतोपमः॥ १३९ ।। नानाविधैर्मङ्गलतूर्यनादैः पुण्याहघोषेण च मोदमानम् । बालं शुचिमानविभूषिताङ्गं १ त्वाष्ट्रावासवद्यविष्णम् ।

·( १९२ ) पिता च मातापि च भोजयेत्तम् ॥ १४० ॥ पूर्णेन्दुमण्डलं तत्स्थं जलं वा चतुरीयकम् । ध्यात्वा तं भोजयेदेवमायुरारोग्यमश्नुते ॥ १४१ ॥ शुभाङ्गस्थे निशानाथे रोहिण्यां पितृभेऽथवा । वहखादिफलान्यबाद सिंहलग्ने शुभेक्षिते ॥ १४२ ॥ फलाग्रभुक्तौ तु झषः प्रधुनःपर्णाग्रभुक्तावजश्चिकौ च । वृक्षो क्षणो बाजिगजोपभुक्तो बालान्नभुक्ताविव सर्वमाहुः १४३ नवे कनकपात्रादौ कटकादौ च नूतने । अन्नप्रासनवद माहुर्विधानं विधिवेदिनः ॥ १४४ ॥ इत्यन्नप्रासविधिः। 000 कुर्वन्यकाले ये क्षौरं तेषां वर्षशतायुषाम् । अग्मिरणमभ्येति ततः शौरं विचारयेत् ।। १४५ ।। तृतीयेऽब्दे शिषोर्गर्भात्पञ्चमे सप्तमे ऽपि वा । सहोपनयने वापि केचित् क्षौरविधि जगुः ॥१४६ ॥ वर्जयेद् दधिमासञ्च दक्षिणायनमेव च । उपरागावसानश्च मूढत्वं जीवशुक्रयोः ॥ १४७ ॥ चित्राश्विनोमृगशिरोऽदितिहस्तपौष्णा ज्येष्ठासुरेढ्यहरयः प्रवरास्तु चौले । खात्युत्तरवयधराम्बुधयश्च मध्यः सौम्योदयांशकदिनानि शुभावहानि ।। १४८ ।। पनीरक्ताष्टमी षष्टी प्रतिपद्वादशी तिथिः। वर्जनीयाः शुभा केचित् पूर्णश्च द्वादी विदुः ॥ १४९ ॥ । १ विधिवेधिनः। ORCHA AL ·BENARES SANSKRIT SERIES: А. COLLECTION OF SANSKRIT WORKS EDITED BY THE PANDITS OF THE BENARES SANSKRIT COLLEGE, UNDER THE SUPERINTENDENCE OF R. T. H. GRIFFITH, M. A., C. I. E. AND G. THIBAUT, Ph.D. No. 116. CENTRAL दैवज्ञकामधेनुः। BRARY steria प्राचीनज्योतिषग्रन्थः लङ्कायाम् हस्तवनगल्यनामकेमहाविहारेऽध्युषितेन महामहोपाध्यायेन श्रीमताअनवमदर्शीसङ्घराजवरेण सङ्कलिता ॥ DAIWAGNAKÂMADHÊNU, A Treatise on Astrology By the very Venerable Anavamadarsi Sangharaja Mahesthavira of the Hastavanagalya Parivena, Ceylon. Edited by the Very Rev. C. A. Seelakkhandha Sthavira of the “ Sailabimbârâma" Vihara, DODANDUWA, CEYLON & Seetarane Upadhyayo; Sanskrit College Benares. Fasciculus III. BENARES: Published by the Proprietors Messrs. Braj B. Das & Co. Secretary, Chowkhamba Sanskrit Book Depot. Printed át T. P.W. & the Vidya Vilds Press, BENARES. AND SOLD BY H. D. GUPTA, 1906.

·P सूचौ पत्रम्। गणपाठः गोलप्रकाश गंगालहरी गुरसारणी जातकतत्त्वम् तत्त्वदीप तकर्सग्रहः दत्तकमीमांसा धर्मशास्त्रसंग्रह धातुपाठः ( शिला ) ०१२ 30 varsmootu . ૨ ૨ . धातुरूपावली 0 Mocm . ९ . नैषध चरित नारायणी टीका टाइप परिभाषापाठः पाणिनीयशिक्षा भाष्यसहिता प्रथम परीक्षा प्रथमपुस्तक हिन्दी प्रश्नभूषणम् (प्रश्न विचार का बहुत उत्तम ग्रन्थ) बीजगणितम् (म. म. पं० सुधाकरकृतटिप्पणीसहित) मनोरमा शब्दरत्नसहिता ( टाइप ) लघुकौमुदी टिप्पणीहिता लघुकौमुदीभाषाटीका लक्षणावली लीलावती (म०म० पं० सुधाकरकृतटिप्पणीसहित) १ वसिष्ठसिद्धान्तः विष्णु सहस्रनाम शब्दरूपावली शृङ्गार सप्तशती समासचक्रम् समासचन्द्रिका सरखतीकण्ठाभरणम् साजन्यचन्द्रिका टिप्पणीसहिता साङ्घयतत्त्वकौमुदी सिद्धान्तकौमुदी सिद्धान्तमुक्तावली दिनकरीटिप्पणीसहिंता उपसर्गवृत्ति क्षेत्रकौमुदी . ६ प ६ ०० . or MorVOMovVW ३ . ज . PARTNERAL ·( १६३ ) स्त्रीणां वारादयश्चेन्दोर्विप्राणान्तु शुभा रवेः। क्षत्रियाणां क्षमासुनोः पातङ्गेवैश्यशूद्रयोः ॥ १५० ॥ आधानजन्मनक्षत्रवैनाशिकगते विधौ । अष्टमं राशिमाते च क्षौरं मृत्युकरं भवेत् ॥ १५१ ॥ आकोकेरश्च मत्स्यश्च बुधशुक्रेन्दुराशयः । सर्वेषां सिद्धिदातारः शुभवारोदयादयः ॥ १५२॥ चित्तविक्रमपुत्रस्त्रीधर्मकायगः शाशी। चरे चन्द्रज्ञजीवाश्च क्षौरे सौभाग्यसाधकाः ॥ १५३ ॥ त्रिषडायगताः पापा: शुभाःसंशुद्धमष्टमम् । यमभार्गवभौमाख्याः सप्तमस्थाःशुभच्छिदः ॥ १५४ ॥ क्षौरं यात्राविधानश्च पुत्रस्य पितृजन्मनि । भयं विघ्नप्रदं माहुः कुमार्यों मातृजन्मनि ॥ १५५ ॥ अभ्यङ्गभुक्तियात्राषु स्नाने वा भूषितेऽपि वा। सन्ध्यानिशामु संग्रामे क्षौर नेष्टं निरासने ॥ १५६ ॥ शासने राजविमाणां व्रतान्ते मृतसूतके। बन्धमोक्षे च दीक्षायां क्षौरं नाव विचार्य्यते ॥ १५७ ॥ अशुभः कृते क्षौरे कुर्याद शिमं पुनःशुभे । पञ्चगव्येन मधुना केशानिर्बापयेद् बुधः ॥ १५८ ॥ दर्शे प्रतिपदष्टम्योमांसस्त्रीतैलसेचनात् । चतुर्दश्यां तथाष्टम्यामाहुरायुक्षयम्बुधाः ॥ १५९ ॥ पञ्चदश्यां चतुर्दश्यामष्टम्याश्च त्रिजन्ममु । क्षौरं व्यवायं तैलञ्च वजयद्दन्तधावनम् ॥ १६०॥ राजकार्यनियुक्तानां नटानां रूपजीविनाम् । श्मश्रुरोमनखच्छेदे नास्ति कालविशिष्टता ॥ १६१ ॥ १ स्वरेचक्षत्रजीवाश्च । २ निर्यापयेत् । २५ ·(१४) न तेषामाप कालोऽस्ति क्षुरं निसं स्पृशन्ति ये। दन्तधावनमिच्छन्ति व्रतीनां पतिवासरम् ॥ १६२ ।। शुक्रार्कवारावन्येषां विहितौ दन्तधावने । गुरुभृगुर्वा शीतांशुरुदयस्थो बलान्वितः। यापचयगो लग्नाच्चूडायोगोऽयमुत्तमः ।। १६३ ॥ सशुक्रे सबुधे कुम्भलग्ने व्ययगते रवौ । त्रिकोणगे गुराविन्दौ चूडायोगोऽयमुत्तमः॥ १६४॥ भवव्ययोदयेष्वर्कबुधशुक्राः यदा स्थिताः । चन्द्रे शुभांशके केन्द्रे चूडायोगोऽयमुत्तमः ॥ १६५ ॥ मुमनोक्षतदुर्वाकं तोयमभ्यक्षमस्तके । ध्यात्वा भगवती लक्ष्मी जपमेवमुदीरयेत् ॥ १६६ ॥ पालयन्तु मुरा सर्वे त्वामविघ्नं शतायुषा । ध्या कान्सा धिया स्मृसा निसं त्वामपिं वर्द्धयेत् १६७ पान्तु सन्ततमेव त्वां प्रसन्ना देवमातरः । दीर्घमङ्गलसयुक्तों यूना त्वं मुभगा भव ॥ १६८ ॥ पुंसस्त्रियश्च क्रमशोऽभिमन्य समङ्गलं दक्षिणपाणिनैव । प्रदक्षिणं मूर्द्धललाटशङ्के सुपस्पृशेत्तं निशितारेण ॥ १६९ ।। धात्रीभृङ्गरसं प्रस्तं तैलञ्च क्षीरमाढकम् । यष्टयाअनफलं तैलं तत् केशाक्षिशिरोहितम् ॥ १७० ॥ तटाककूपशुद्धिश्च गजदन्तनिकृन्तनम् । नौकादीनां जले क्षेपः क्षौरयोगवदिष्यते ॥ १७१ ॥ इति चौरविधिः। -000- १ ध्यकान्तादियस्मृत्या । २ युता।३ सुपष्प्रयेस्तन्तिसितक्षुरेण ।

·( १३५ इति कौमारदशाविधानं नाम चतुर्विशोऽध्यायः । 300:0k पञ्चविंशोऽध्यायः। शिक्षादशासमुचित क्रमशो विधानं वक्ष्यामि सम्प्रति समाहृतमल्पमत्र । आच्छादनोपनयनाध्ययनानि सम्य गावर्तन वितरणच गवां द्विजेभ्यः॥१॥ प्रभूतवस्त्रदाश्विनी भरण्यथापहारिणी। प्रदह्यतेऽग्निदैवते प्रजेश्वरेऽर्थसिद्धयः ॥ २ ॥ मृगे तु मूषिकाद्भयं व्यमुत्वमेव शङ्करें। पुनर्वसौ शुभागमस्तदग्रहे धनैर्युतः ॥ ३ ॥ भुजङ्गमे विल्लुप्यते मधासु वैरमादिशेत् । हयाह्वये नृपाद्यं धनागमं तथोत्तरे ॥ ४॥ करणेकमसिद्धयः शुभागमश्च चित्रया । शुभाश्च भोज्यमनिले विदैवते मुहृद्युतिः ॥६॥ मुहत्मियञ्च मित्रभे तदग्रहेऽम्वरक्षयः । जलप्लुतिश्च नैर्ऋतौ रुजो जलाधिदैवते ॥ ६ ॥ मृष्टमन्नमाप विश्वदैवते वैष्णवे भवति नेत्ररोगिणां । द्रव्यधान्यनिचयस्तु वासवे वारुणे विषकृतं महद्भयम् ॥७॥ भाद्रपदे सलिलेन भयं स्यात्तत्परतश्च भवेत् सुतलब्धिः। रक्तयुतं कथयन्ति च पौष्णे बासकवस्त्रनवत्वविधाने ॥८॥ विजीर्णमाद्रं मलिनान्तनीयो रवीन्दुमन्दाक्षितिपुत्रवारे । आच्छादितं नूतनवस्त्रमन्यवारे शुभत्वाय चिराय च स्यात् ॥१॥ १ विजेभ्यः । २ युती । ३ वासंव । ४ रत्तयुर्ति ।

·( १६६) प्रतिपद् द्वादशी रिक्ता षष्टी विष्टिविज्जिताः । तिथयःशुलजाः शेषाः शोभना वस्त्रधारणे ॥ १० ॥ सिंहालिमकराजास्त्रैर्वजितारायः शुभाः। त्रिषडायगताः पापाः शुभा केन्द्रत्रिकोणगाः॥ ११ ।। रिःफं परिभवस्थानं हित्वा सर्वत्र चन्द्रमाः । शुभांशस्थः शुभैदृष्टः शोभनो नूतनाम्बरे ॥ १२ ।। नृपप्रसादे दीक्षायां विवाहे च न दृश्यते । अविचारितकालानामाच्छादनविधि नृणाम् ।। १३ ॥ वस्त्रस्य कोणेषु भवन्ति देवाः नरास्तु पासान्तदशान्तमध्ये । शेषास्त्रयश्चापि निशाचरांश स्तथैव शय्याशनपादुकानाम् ॥ १४ ॥ लिप्ते महीगोमयकद्दमायैः छिन्नपदग्धे स्फुटिते च विद्यात् । पुष्टन्नचेदल्पतरश्च भुक्ते पापं शुभं वा फलमुत्तरीये ॥ १५ ॥ रुद्राक्षशांगेष्वथवरश्य मृत्युः। पुंजन्मतेजश्च मनुष्यभागे। भागेऽमराणामथ भोगद्धिः मान्तषु सर्वत्र वदसनिष्ठम् ॥ १६ ॥ छत्रध्वजस्वस्तिकवर्द्धमान श्रीक्षकुम्भाम्बुजतोरणाभा। छेदाकृतिनैतिभागगापि पुंसां विधत्ते न चिरेण लक्ष्मीम् ॥ १७ ॥ १ रुग्रार्च । २ रणे।

·( १६७ ) विधिरेष समो नूतनकम्बलस्तरणादिके । विशेषोऽत्रकलत्रस्थो देवमन्त्री न शोभनः ॥ १८ ॥ इत्याच्छादनविधिः। 0- आषष्ठं पंञ्चमादूर्व वर्षादादशमाद्विजम् । एकादशाब्दे राजन्यं वैश्यं वा द्वादशे तथा ॥ १९ ॥ उपनेतुमुपाध्यायैः कालयोगोऽयमीरितः । अतिषोडशिको विमो नोपनेय कदाचन ॥ २० ॥ क्षत्रियो विशतेरुनि वेश्यः पञ्चविंशकात् । प्रशस्तषणाभ्येते वृषला एव सम्मताः ॥ २१ ॥ अयन्तूपनयो नाम यज्ञसूत्रनिवेशनम् । द्वितीयजन्मवत्मोक्तं व्रतोपादानमिसपि ॥ २२ ॥ सितेज्यमूढबालत्वं दृद्धता दक्षिणायनम् । अधिमासश्च वर्ण्यः स्यात् कृष्णे चान्तिमपञ्चकम् ॥ २३ ॥ प्रतिपत्पर्वरिक्ताभिजितास्तिथयःशुभाः। शुभाः सौम्येन्दुजीवानां वारवर्गोदयादयः ॥ २४ ॥ त्रिषूत्तरेषु रोहिण्या हस्ते पौष्णे पुनर्वसौ । वासवत्वाष्ट्रसौम्येषु श्रेष्टस्तूपनयो मतः ॥ २५ ॥ मेषे भवति वा कुष्टी वित्तविद्याजितो षे । मिथुने वेदार्थदर्शीकः कक्या निसं षडङ्गवित् ॥ २६ ॥ शिल्पकर्मकरः सिंहे षष्टे भवति पण्डितः । तुलायान्तु वणिग्वति काण्डप्लुष्टोऽथ वृश्चिके ॥ २७ ॥ सर्बत्र पूजितश्चापे शून्यत्तिःमृगे तथा । राजप्रेष्यकरःकुम्भे मीने शास्त्रार्थपारगः ॥ २८ ॥ १ अतूपनयनो । २ सितब्य मुडिबालन्तं ॥

·( ११८
दुःस्थामुखी जडो मूखों जयी रुग्णोऽतिमृत्युभाक् ।
दुःखी दुर्वचन श्रीमान् भीतो व्याधिःसुभानुना ॥ २९ ॥
शान्तामुखी शुभः शुद्धो रुग्णः पीतो महामयः ।
धर्मकृत् भूर्जितस्तुष्टः साधुर्व्याधिःशुभेन्दुना ॥ ३० ॥
दुर्गमः मुखितस्तप्तो विपन्नो मुदितः प्रियः।
आर्तः शोकी भयी रुपी दीनाङ्गः क्षितिमनुना ॥ ३१ ॥
विना षष्टाष्टमं जीवसौम्यौ सर्वत्र शोभनौ ।
सर्वत्रेष्टः सितस्यक्ता सप्तमं षष्टमष्टमम् ॥ ३२ ॥
हनिम्मीतोऽधिरोगश्च मूल् ज्ञानी महाभयः ।
मृत्युभाग दुःखितःक्लिष्टःसुखी दुःखी च भगुरः ॥ ३३ ॥
त्रिषडायं विना राहुकेतू सर्वत्र दूषणौ ।
अष्टमस्थानगाःसर्वे दद्युरायुःक्षयं ग्रहाः ॥ ३४॥
कुष्टी क्षयी ज्वरातश्च बुद्धिमान स्वकुलोत्तमः।
शिक्षितःसुव्रतश्चेति लग्नस्थैर्भाष्करादिभिः ॥ ३५ ॥
बुधार्कशुक्राः कर्मायलग्नगाः क्रमशो यदा।
चन्द्रःशुभांशके योगः शुभश्वोपनये मतः ॥ ३६ ॥
मेषगोकर्कटप्राप्ताः भानुशुक्रेन्दवो यदा ।
यमोदये भवेद्योगो द्विजोपनयने शुभः ॥ ३७॥
नानामङ्गलतूर्येण पुण्याहपदपूर्वकम् ।
शिशुमन्त्रसमुच्चारैरुपनेयं पुरोधसा ॥ ३८ ॥
इत्युपनयनविधिः ।
अथोपनयनादृर्व विद्यारम्भः शुभः शिशोः ।
कन्यासमागते भानौ ततो मासत्रयं शुभम् ॥ ३९ ॥
ताराश्चतस्रः सौम्याद्यास्तिस्रो हस्तादिकास्तथा ।
मैत्राविहरयःपूज्या विद्यारम्भे मनीषिभिः ॥ ४० ॥

·( १६६ ) उत्तराणां त्रयं पौष्णं रोहिणीज्चैव मध्यमम् । वमुवारुणमूलानि शुभदानीति केचन ॥ ४१ ॥ मूलं वशिष्टमुनिना शास्त्रारम्भे निराकृतम् । पर्वरिक्ताष्टमी षष्ठी द्वादशी प्रतिपत्तथा ॥ ४२ ॥ गर्हिता विबुधैःकेचित् पूर्णमिष्टतमा विदुः । केचिन्नेच्छन्ति निपुणाः सप्तमी च त्रयोदशीम् ॥ ४३ ॥ शुभदुष्टः शुभांशस्थश्चन्द्रस्तत्रापि दोषनुत् । मन्दमाहेययोनिन्द्याहारवर्गोदयादयः ॥ ४४ ॥ मध्यमाः रविशीतांश्वोः शेषाणामुत्तमाः स्मृताः। चरस्थिरोभया पङ्ग्या मध्यमाधमपूजिताः। अष्टमं शुद्धमिच्छन्ति केचित् पश्चममेव वा ॥ ४५ ॥ त्रिषडायगताः पापाः शुभाः सौम्याश्च कण्टके । शस्त्रशिक्षाहिता मित्रविष्णुत्रयरचीश्वराः ॥ ४६ ।। गुरुभार्गववाराद्याः विदोषास्तिथयोऽपि च ॥ चित्राश्विरविशक्राश्च परघातविधौ शुभाः। मूलाश्चिपितरश्चापशिल्पेभौमार्कवारयोः ॥ ४७ ॥ कुन्ताभिक्षुरिकाभ्यासे वाजिवारणविग्रहें। मल्लाङ्गकारशिक्षामु महानसविधौ तथा ॥ ४८ ॥ पौष्णश्रवणरोहिण्यां सौम्यं वायूत्तरत्रयम् । रुद्रतिष्ये तु शुभदे सौरभ्यकरणेषु च ॥ ४९ ॥ ओश्वनाचाश्वीशक्षामु गजशिक्षामु सोमभम् । तयोरारोहणे पौष्णं हरिब्रह्मोत्तरत्रयम् ॥ ५० ॥ खरोष्ट्रमहिषादीनां शिक्षने च यमात्रयम् । हयानां वारुणाश्चिन्यौ व्यवायेषु शुभप्रदौ ॥ ११ ॥ 'भेरितालादिशास्त्रेषु भरतेषु विशेषतः । १ कालादि।

·( २०० ) हस्तस्तिष्यस्तथादियः सङ्गीते सौम्यभं शुभम् ॥ १२ ॥ सापोशाकुनिकज्ञाने वेदशास्त्रेषु रोहिणी । वैष्णवं चौरमायादौ चित्रा स्याच्चित्रकर्मणि ॥ ५३॥ धर्मशास्त्रेषु विस्वाचास्तिस्रस्ताराश्व रेवती। योगशास्त्रेऽब्धिमूलार्काः सतर्कसमये शशी ॥ ५४ ॥ अश्विनी रोहिणी सौम्यस्तिष्यो हस्तादिपञ्चकम् । ज्योति शास्त्रे शुभं वैद्ये स्वातिहस्तः पुनर्वसुः ॥ ५५ ॥ वासवो रेवती सौम्यो रोहिणी तिष्यमित्रभम् । अदितिश्च तथा हस्तः शब्दशास्त्रेषु पूजितः ॥ ५६ ॥ गणिते रेवतीहस्तपुष्यमित्रेन्दुशङ्कराः। धात्रादिपश्चकं प्रोक्तं पुराणेषु पुरातनैः ॥ ५७ ॥ आदिसवैष्णवस्वातिहस्ताविपरमेष्टिनः । उत्तराणां त्रयं पुष्यं वास्तु शास्त्रे सुपूजितम् ॥ ५८ ॥ अनुक्तेषु च शास्त्रेषु विद्यादुक्तानुसारतः। अश्विनीपौष्णहस्तास्तु सर्वशास्त्रेषु पूजिताः ॥ ५९ ॥ हस्तः तु बुधस्यांशे वर्तन्ते ज्ञेन्दुभास्कराः । बुधवारे च सल्लग्ने योगःसारस्वतो मतः ॥ ६ ॥ चन्द्रार्कज्ञदिने वारनाथे लग्ने बुधांशके । हस्तक्षस्य यदा योगस्तदा वागीश्वरायः ॥ ६१ ॥ स्वात्युच्चे लग्नगो भानुः सितौ वृषमीनगौ। वर्गोत्तरगतौ यहा योगो वागीश्वरायः ॥६२॥ बुधोत्तरे गुरोरंशे केन्द्रगा ज्ञार्कभार्गवाः। त्रयोदश्यां यमे लग्ने योगो बुद्धिप्रबोधकः ॥ ६३ ॥ कर्की पञ्चमभागस्थे गुराबुदयगे तदा । गुरोर्वारेढ्यहोरायां योगो जाड्यहरो मतः ॥ ६४ ॥ १ रोहिणीसौम्य । २ युक्तानुसारतः ।

·( २०१ ) लये बुधांशकस्थश्चेदिन्दुज्ञार्कबुधोदये । बुधवारेऽस्य होरायां योगो मोहविनाशनः ॥ ६५ ॥ अनुक्ता ये ग्रहास्ते च स्वात्युच्चोदयगाःयदा। स्ववारे च स्वहोरायां योगा स्युः ज्ञानसाधकाः ॥ ६६ ॥ वारनक्षत्रयोगा ये शुभास्तत्र दिनाधिपे । लग्नगे तस्य होरायां योगो मूगप्रभाषकः ॥ ६७ ॥ वाणी गणेशश्च गुरुञ्च भत्त्या सम्पूज्यमाना बलिभिः प्रभूतैः । कृताभ्यनुज्ञे गुरुणारभेत शास्त्राणि पूर्वाभिमुख कुमारः ॥ ६८ ॥ यथोक्तयोगसद्भावे नात्र दोषं विचारयेत् । इन्दोर्वारे पराह्ने च विद्यामुक्तिर्विधीयते ॥ १९ ॥ इत्यध्ययनविधिः। -000- समावर्तविधिर्नाम स्नानरोमछिदादयः । विद्यान्ते च ब्रतान्ते च विधिरेष विधीयते ॥ ७० ॥ आदिससौम्यसावित्र्यमत्र तिष्योत्तरत्रयम् । रोहिणीश्रवणपुष्या सौम्यवारोदयादयः ॥ ७१ ॥ द्वितीया च तृतीया च पश्चमी सप्तमी तथा । दशमी द्वादशी शस्ता विशेषेण त्रयोदशी । नृपाणां पूज्यते षष्टी वैश्यानां दशमी तथा ॥ ७२ ॥ इति समावर्तनविधिः। -0 एष षोडशिको भूत्वा प्रविश्य गृहमेधिताम् । इष्टापूर्तविधानञ्च गोदानश्च समाचरेत् ।। ७३ ॥

·( २०२ )
ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च जीवभास्करतारकाः।
विदोषास्तिथयश्चात्र चरलग्नश्च पूजितम् ॥ ७४ ।।
ऋक्षेपूर्ध्वमुखेष्वेव चरलग्ने शुभोदये ।
शुभवारेषु होरायां श्मश्रुकेशविवर्धनम् ॥ ७५ ॥
केशरं वृहतीमूलं गोजीयष्टिकणोत्पलम् ।
साजाक्षीरं सतैलं तन्मृक्षणं रोमजन्मकृत् ।
शीर्यमानेषु केशेषु स्थापनश्च भवेदिदम् ॥ ७६ ॥
तैलं वाचा शिलातालमभिष्टाभिः मुसाधितम् ।
हरेदस्थानजन्मानि रोमान्युन्मूल्य लेपतः ॥ ७७ ॥
इति गोदानविधिः।
-000-
इति शिक्षावधानं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ।
षड्विंशोऽध्यायः।
.0
प्राच्यैःप्रणीतमधुना खलु तन्त्रजातं
संहृय यौवनदशाविधिमारभिष्ये ।
सङ्कीर्तितोऽत्र वलिभुग्वलिदानपूर्व
प्राणिग्रहश्च नरराजमुताभिषेकः ॥ १ ॥
विवाहोचितनक्षत्रे दम्पयोरनुकूलके ।
मुमुहुर्ते शुभे वारे प्रशस्तविहगोदये ॥ २ ॥
पूर्वपक्षे च पूर्बाहे पूर्वयामार्द्धके बुधः ।
स्नातःशुचि सरित्तीरे देवतायतने ऽपि वा ॥ ३॥
गोमयैर्मण्डलं कुर्य्याद समन्तात् पञ्चहस्तकम् ।
कल्पयेत्स्वस्वचिडून दिकपालान् दिक्चतुष्टये ॥ ४ ॥

·मध्ये ब्रह्माणमाधाय क्रमशास्तान समर्चयेत् । इन्द्रः सुरभितृप्तः स्याद्यमः पुष्पेण मोदते ॥ ५ ॥ वरुणो धूपतृप्तःस्यात् सोमो दीपेन तृप्यति । ब्रह्मा तु सर्वैरतश्च पूर्णकुम्भैश्च तण्डुलैः ॥ ६ ॥ पयोदधिघृताभ्यक्तान पिण्डान् शाल्योदनान् हितान् । कुक्कुटाण्डप्रमाणांस्तान् पञ्चषांश्च सुयोजयेत् । जलसम्प्रेक्षणश्चैव स्वस्वमन्त्रविधीयते ॥ ७ ॥ ओदीर्घायुःसुमङ्गला च इन्द्रदिग्देवेभ्यः स्वाहा ॥ चिरं तिष्टतु दीर्घायुयाम्यदिग्देवेभ्यः स्वाहा ॥ ऑभद्रो वरुणदिग्देवेभ्यः स्वाहा ॥ ओश्रेयः सौम्य दिगदेवेभ्यः स्वाहा ॥ ऑपुत्रपौत्रवृद्धिः स्याच्चतुर्मुखभ्यः स्वाहा ॥ अङ्कताकङ्ककताश्चैव कुन्द्रपुत्रास्तथैव च । बायसा ब्रह्मपुत्राश्च बलि गृह्णन्तु ओन्नमः ॥८॥ प्रणम्य मन्त्रेणानेन दूरे स्थित्वा निरीक्ष्यताम् । प्रथमग्रस्तपिण्डेन तत्र विद्याच्छुभाशुभम् ॥ ९ ॥ ऐन्द्रे पुत्रविवृद्धिःस्याद्याम्ये भर्तृविनाशनम् । वारुणे कुलनाशःस्यात् सौम्ये स्यात् पुत्रपौत्रकम् ॥ शुभं ब्रह्मे बहुविधं विनिश्चिस विनिर्दिशेत् ॥ १० ॥ पुमान्नाममयःस्थूलः सर्वेषां प्रियदर्शनः । बलिभुक् प्रथमं ग्रासि सर्वस्मिन्नतिदोषदः॥ ११ ॥ सर्वत्र शुभकार्ये च युद्धे बन्धविमोक्षणे। इदं विधानमुद्दृष्टं सममेव पुरातनैः ॥ १२ ॥ इति वायसबलिविधिः। 000 ·( २०४ ) दैवज्ञं मुखमासीनं सम्पूज्यादौ यथावलम् । दम्पयोराख्यया सार्दै सकृत् पृच्छेच्छुभाशुभम् ॥१३॥ तत्कालवाक्ये केन्द्राभ्यां ततो ज्ञात्वा शुभाशुभम् । त्रिकालज्ञा इवाचष्टे दैवज्ञः शास्त्रचक्षुषा ॥ १४ ॥ लग्ने पापग्रहैर्युक्ते नीचशत्रुग्रहस्थिते । अष्टमे सप्तमे चैव दम्पसोर्न शुभस्तदा ॥ १५ ॥ पापयुक्तोदयाच्चन्द्रः षष्टे वाअष्टमे स्थितः । विवाहसमयान मृत्यु दद्यादब्देऽष्टमे तयोः॥ १६ ॥ प्रश्नलग्ने यदा चन्द्रस्तस्मात् षष्ठाष्ठमे कुजः । अष्टाब्दैर्मनुजो याति यमालयमपुत्रकः॥ १७ ॥ लग्नाष्टमे यदा पापा रिपुनीचनिरीक्षिताः। विधवा सा भवेत् कन्या लग्नं पापयुतं यदि ॥ १८ ॥ नीचस्थ शत्रुसंदृष्टः पापः पञ्चमगो यदि । कुलटा सा भवेत् कन्या मृतपुत्राथवा भवेत् ॥ १९ ॥ स्थितौ यदेन्दुमाहेयौ लग्नसप्तमयोः क्रमात् । यमालयं तदा याति सप्तमे मासि मानवः ॥ २० ॥ सप्तमं यदि शून्यं स्यात् दुर्बलं दुग्रहे क्षितम् । सौम्यग्रहदशा हीनं भर्ता कापुरुषो भवेत् ॥ २१ ॥ मन्दे सप्तमराशिस्थे पापशत्रुनिरीक्षिते । कन्यैव विधवा भूत्वा जरामपि च गच्छति ॥ २२ ॥ पापः पञ्चमराशौ चेद्वन्ध्या वा पुत्रनाशिनी । नीचारिराशौ पापश्चेदीतपुष्पा भवेद्वधूः ॥ २३ ॥ पुत्रस्थेषु शुभेष्वेषु बहुपुत्रवती भवेत् । स्वःतुङ्गत्रिकोणेषु तत्पुत्राः बहुजीविनः ॥ २४ ॥ इतिविवाहमश्ने शुभाशुभनियमः। -000 ·( २०५ ) शुभाशुभमिति ज्ञात्वा प्रश्न केन्द्रेण देववित् । अतःपरं दिनादीनि क्रमादेव निरुपयेत् ॥ २५ ॥ जन्मसम्पद्विपतक्षेमः प्रसरिः साधको वधः । मित्रं परममित्रञ्च जन्मादिः पुनःपुनः ॥ २६ ॥ चरक्षमनुकूलञ्चेत् शुभं स्त्री जन्मतारकात त्रिजन्मताराः क्रमशश्चोत्तमाधममध्यमाः ॥ २७ ॥ इतिदिननियमः। 00 *सौम्यादिभत्रयमरुत्तुरगान्यहस्ता मिवान्त्यविष्णुसहितानि नवामराणाम् । पूर्वोत्तरत्रिकयमेशाविधातृभानि पाहुनृणामितिभुवामपराणि तज्ञाः ॥ २८ ॥ बहुशुभविधिरेकजातिभे स्यात् नरसुरभे यदि मध्यमन्तु नश्यात् । असुरमुरगणे विनाशयोगोड दितिसुतमानुषभे च सर्वनाशः ॥ २९ ॥ इति गणनियमः। जन 000- * चतुर्थसप्तमःश्च दशमर्क त्रयोदश। षोडशे कूनविंशर्स द्वाविंशत्पञ्चविंशभं । सप्तविंशति नारीभान्माहेन्द्रः शुभमेधते ॥ ३० ॥ इति माहेन्द्रनियमः। -000- * सौम्यादितिद्वय ।। चतुर्थतश्चतुर्थञ्चेत् कन्यकक्षान पुनः पुनः । पुरुषाक्षे शुभं विद्या दन्यथा सर्वनाशनः ।

·( २०६ )
आदिसहस्तश्रवणाश्वितिष्यमित्रार्यमपोष्टपदानि पुंसः।
षण्डस्य भूलं शतभश्च सौम्यशेषास्त्रियः षोडशतारकास्युः३१
स्त्रीपुंसोः स्वस्वनक्षत्रं विवाहे शुभसाधनम् ।
मध्यमः षण्डयोगास्याद् वैपरीसं विरोधकृत् ॥ ३२ ॥
इति पुन्नक्षत्रम् ।
000.
वार्तमेतदशास्त्रज्ञैः कथञ्चित् परिकल्पितम् ।
बयोदशदिनादुई स्त्रीदीर्घ शुभमिष्यते ॥ ३३ ॥
इति स्त्रीदीर्घनियमः।
तुरङ्गमश्च मातङ्गो मेषी सर्पश्च पन्नगी ।
श्वा विडालश्च बस्तश्च मार्जारी मूषिकाखवः ॥ ३४ ॥
वृषभो महिषी व्याघ्री लुलायो व्याघ्रकामिनी ।
मृगी कुरङ्गी च शुनी कपिर्धेनुः प्लवङ्गमः ॥ ३५॥
नारी च सारमेयश्च नरश्च वृषभस्तथा ।
करिणीति क्रमादेता योनयश्चाश्विभादितः॥ ३६ ॥
दम्पसोरेकयोनित्वं सम्पयै निहिशेबुधः ।
मध्यमं भिन्नयोनित्वं दोषकृच्छत्रुयोनिता ॥ ३७॥
स्वनक्षत्रसमुदृष्टं साधितं योनिमेव च।
नाद्यान्नपीडयेनियमायुष्कामी बुधो नरः॥ ३८ ॥
इति योनिनियमः।
000-
द्विचतुर्दशषष्टैश्च द्वादशाष्टमराशिभिः।
विना शेषा हिताय स्युरन्योन्यममृतोपमाः ॥ ३९ ॥

·( २०७ )
विनाषष्टाष्टमं तेषु शेषश्चेदेकनायकः ।
दम्पयोः शुभमित्युक्तं सारस्वतमते पुनः ॥ ४० ॥
राशियदि च दम्पयोस्तृतीयैकदशौ शुभौ ।
कुटुम्वद्धिदौ स्यातां यदि चाष्टमसप्तमौ ॥ ४१॥
इतिराशिनियमः।
-0
।
सुहृदौ यदि दम्पयोर्भवने यौ हिताय तौ।
मध्यमौ मध्यमौ प्रोक्तौ वैरिणौ वैरिकारणौ ॥ ४२ ॥
इतिराश्यधिपतिनियमः।
मेषस्यालिहरीवश्यं दृषे कर्कटतौलनौ ।
यमस्य कन्यकावश्यं कीवनश्चापदृश्चिकौ ॥४३॥
तुला सिंहस्य कन्यायां यममत्स्याबुदीरितौ ।
द्यूकस्य मृगपार्थोना वलिनः कर्कटो भवेत् ॥ ४४ ॥
चापस्य मीनो नकस्य मेषकुम्भाबुदीरितौ ।
मेषःकुम्भस्य वश्यं स्यान्मीनस्य मकरो भवेत् ॥ ४५ ॥
अभिन्यामानसोख्यानां दम्पयोर्वश्यराशिभिः ।
ततोऽवश्यमवश्येन विवाहेषु विचारयेत् ॥ ४६ ।।
इति वश्यनियमः।
-000
पादस्थिता मघामूलपौष्णाश्वीन्द्रभुजङ्गमाः ।
ऊरुस्थिता यमेज्याध्यमित्रोपान्यभगाह्वयाः॥४७॥
नाभिस्थिता विशाखादिसाय॑माजाग्निविश्वकाः।
वाहुस्थिता हरिब्रह्मशिवार्काम्बुधिवायवः ॥ ४८ ॥

·( २०८ ) मूर्द्धस्थितात्रयस्तव चित्रावमुहिमांशवः । इसवं क्रमशो ज्ञेयाः सप्तविंशतितारकाः ॥ ४९ ॥ दम्पसोस्तारकाद्वन्द्वमेकरेखागतं यदि । तदा महाभयं विद्यानेखान्तरगतं शुभम् ॥ ५० ॥ पादवेधे च पान्थत्वमुरुवेधे च रोगिना । नाभिवेधेऽप्यपुत्रत्वं वाहुवेधे दरिद्रता ॥ ५१ ॥ मूर्द्धवेघे भवेन्मृत्युरेवमाह वृहस्पतिः । केचिद गर्गादयः माहुः सर्वत्र मरणं ध्रुवम् ॥ ५२ ॥ इति रज्जुनियमः। •000- मरुद्विधिर्वह्नियमेन्द्रदश्रराधानुराधा खलु पूर्वसूत्रे । हरीशविश्वादितिचन्द्रशक्र चित्राभिमूलाक्षितयोद्वितीयं ॥५३॥ उत्पान्यभाग्याय॑महस्तपोष्ण सजैकपाद्वामिधास्तृतीये । एकत्रसूत्रे प्रतितन्नशस्ता जन्मक्षयुग्ये मिथुनस्य वेधः ॥५४॥ पूर्वत्र सूत्रे मरणं द्वितीये गर्भक्षयोऽन्यत्र धनप्रणाशः । एवं विवाहे विधिवद्विदध्याच्छुभाशुगं वेधकलक्षणेषु ॥५४॥ इति वेधकनियमः। -000 पृथिवी वारिहत्भूकपवनाकाशभौतिकाः । ताराभूतत्वाण पञ्चकस्तुरगादिकाः ॥ ५५ ॥ दम्पयोर्जन्मनक्षत्रमेकभूते शुभावहम् । प्रीतिकृन्मित्रभूते च वैरिभूते विनाशकृत् ।। ५६ ॥ जलाग्निभूते नाशःस्यान्मित्रश्चवायुतेजसी । सर्ववैव नभोभूते न विरोधाय कल्प्यते ॥ ५७ ।। इतिभूतनियमः। -000 ·( २०४ ) सार्पाच्चतुष्कं याम्यञ्च रौद्रं त्वाष्ट्रात् त्रिकं जलम् । विश्वेन्दुवासवाःपुंसःस्त्रीलिङ्गाः समुदाहृताः ॥ ५८ ॥ सौम्यवारुणमूलानि नपुंसकदिनानि हि । उभयत्रावशिष्टास्तु पुंलिङ्गास्तारका दश ॥ ५९ ॥ पुंसि पुलिङ्गतारा चेत् स्त्रियस्त्रीलिङ्गभं यदि । उत्तमं विपरीते स्यादधमो मध्यमोऽन्यथा ॥ ६० ॥ इतिलिङ्गनियमः। -000- ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रानुलोमप्रतिलोभकाः। अश्वाद्याशाततारान्ताः पौनः पुन्येन कीर्तिताः ॥६॥ शेषास्त्रयस्त्रिवर्णानामेकजातौ शुभं मतम् । मध्यमं भिन्नजातौ स्यादधर्म प्रतिलोमके ॥ ६२ ।। इतिजातिनियमः। मरीचिश्च वशिष्टश्चाप्याङ्गिराश्चात्रिरव च । पुलस्यः पुलहश्चैव ऋतुश्चेति महर्षयः ॥ १३ ॥ अश्विन्यादिषु ताराषु साभिजितमु यथाक्रमम् । चतुर्भिर्मण्डलय्र्योज्यः भुनयोगोऽत्रयोगतः ॥ ६४ ॥ दम्पत्योर्जन्मनक्षत्रमेकगोत्रे भवेद्यादि । प्रायशः कलहाय स्याद् मित्रगोत्रे शुभावहम् ॥ ६५ ॥ इतिगात्रनियमः। --- भेरुण्डःपिङ्गलाकाका कारण्ड श्च शिखावलः । अश्विन्यादिषु विज्ञेयाश्चत्वारः पश्च लाभिनः ॥ ६६ ॥ ૨૭ ·-000 ( २१० ) पञ्चमःसप्तलाभी स्यादित्येवं पक्षितारकाः। भिन्नपक्षिषु नाशःस्यादेकपक्षिषु शोभनम् ॥ ६७ ॥ इति पचिनियमः। प्रथमा नवमी चैव ब्रह्माणीध्वज एव च । इन्द्रोरविरथैते षट् माचीन्दिशिमुपाश्रिताः ॥ ६८॥ द्वितीया दशमी धूमः कौमारी भौम एव च । अग्निश्च षडिमे सबै पारदक्षिणदिशि स्थिताः ॥ ६९ ॥ तृतीयैकादशी सिंहो देवमन्त्री यमस्तथा । वाराही च तथैते षट् दक्षिणस्यां दिशि स्थिताः ॥ ७० ॥ चतुर्थी द्वादशी चैव वैष्णवी चन्द्रनन्दनः । निरुतिः सारमेयश्च स्थितो दीक्षणपश्चिमे ॥ ७१ ॥ पञ्चमी च त्रयोदश्यां सार्द्धमैन्द्री वृषा तथा । वरुणः शुक्रसंयुक्तः पश्चिमान्दिशमाश्रितः ॥ ७२ ॥ षष्टी चतुर्दशी चैवं चामुण्डीकर एव च । पवनः शिखिना युक्तः पश्चिमोदग्दिशि स्थितः ॥ ७३ ।। सप्तमी पौर्णमासी च गजो माहेश्वरी तथा । शशी वेश्रवणश्चैवमुत्तरस्यां दिशि स्थितौ ॥ ७४ ।। अमावास्याष्टमी चैव राहुःकाकस्तथेश्वरः । महालक्ष्मीरिति प्रोक्ता प्रागुदग्दिशि संस्थिता ।। ७५ ॥ ब्रह्माणि पूर्वदेवीनामस्वाद्यमण्डलैत्रिभिः । योजनीयास्त्रयञ्चान्यं वैष्णव्याधीनमीरितम् ॥ ७६ ।। तारकास्तुल्ययोगिन्यो दम्पसोरतिशोभनाः । अनिष्टाः भिन्नयोगिन्यो न चिरान्मरणप्रदाः ।। ७७ ।। इति योगिनीनियमः। 000 १ पश्चिमोश्यदिशि स्थिताः।

·आयस्तारा क्रमात्माग्वध्वजधूमादिषु स्थिताः । स्वायःसुजातो मध्यस्थे मध्यमस्त्वधमे व्ययः ॥ ७८ ॥ इत्यायनियमः। 000- देवताराःक्रमात्माम्बीदन्द्रवह्वयादिषु स्थिताः । तुष्टिःमुहृदि मध्यस्थे चोपेक्षा द्वेषणाद्विषौ ॥ ७९ ।। रविसानिहरिच्छन्ति यमं केचित्सुहृत्तमम् । यमःसर्वत्र वै. रीतिहष्पतिमते पुनः ॥ ८० ॥ इति देवनियमः। 000 तत्तत्तिथिसमुदृष्टदिक्षु यात्र न. शोभना ।। तत्तद्ग्रहसमुदृष्टदिङ्मुखो न निषींदतु ॥ ८१ ॥ दिनङ्गणञ्च माहेन्द्र स्त्रीदीर्घश्चाथ योनयः । राशिराश्याधिपोऽवश्यं रज्जुर्वेधस्ततः परम् ॥ ८२ ॥ भूतं लिङ्गञ्च जातिश्च गोत्रम्पक्षिविधिस्तथा । योगिन्यायश्च देवश्च वर्गास्त्वष्टादशेरिताः॥ ८३॥ सर्वेष्येतेषु शास्त्रेषु विवाह श्रेष्टसम्मतः । नवाधिकेषु मध्यः स्यानवोनेष्वधमो भवेत् ॥ ४॥ गणो योनिश्च वेधश्च रज्जुराश्याधिपस्तथा । लिङ्गश्च योगिनीचेति प्राधान्येनेह कल्पिता ॥ ८५ ।। *क्षेत्रस्यमूलमान्येन मित्रयोश्च परस्परम् । सससन्धाविधौ चैवमवश्यं स निरूपयेत् ॥ ८६ ॥ पुमानेकोऽपि नारीणामनेकासां पतिय॑तः । साध्वी तु कामिनी तस्माद्योजनोयानुकूलतः ॥ ८७ ।। विशेषादनुकूलः पक्षे वर्द्विष्णुशीतगौ । अर्द्धरात्रे त्रयोदश्यां पञ्चदश्यामथापि वा ॥ ८८ ॥ 5 ·( २१२ ) स्वमनोरथसिद्धयर्थं नानावलिविधानतः । जपान्मदनगायत्र्यां कुर्यान्मनसिजार्चनम् ॥ ८१ ॥ ॐनमोमदनाय*वीतमहेकामदेवाय धीमहे त्वंनोमदनप्रमोदाय स्वाहा हरिद्रामलकं मुस्ता तुलसी विल्वपल्लवम् । दुर्वातण्डुलसिद्धार्थ परं पद्मकेशरम् ॥ ९ ॥ एभिःप्रमाष्टि गात्राणि चत्वारिंशदिनानि या । सप्तकृत्वं प्रतिदिनं सा कन्या प्राप्नुयात्पतिम् ।। ९१ ॥ एतदुद्नं श्रेष्ठं श्रीकर व्याधिपापहत् । यदुक्तं कन्यकायास्तु तद्वरस्यापि शास्यते ॥ ९२ ॥ मेषमत्स्यकुलीराचं हित्वा मासचतुष्टयम् । शेषास्तु शुभदा मासाः सौरा:परिणये सदा ॥ ९३ ॥ कुम्भमासञ्च नेच्छन्ति केचिद्गुरुदृशोज्झितम् । उद्वाहकाले सम्भाव्या ग्रहाणामनुकूलता ॥ ९४ ।। वीण्युत्तराणि परमेष्टिशशाङ्कमूलं पुष्याश्विगन्धवहीतग्मकरानुराधा । वर्द्धिष्णुभद्रतमभावयुतामृतज्ञ युक्ताःशुभाः परिणये चिरमावहन्ति ॥ ९५ ॥ मृत्युश्च दारिद्रमसद्गुणत्वं विरूपतां वैरमथापि दीक्षाम् । करोति शीतांशुरिनादियुक्तं कुमारिकायाः न चिराद्विवाहे॥ केचिदिच्छन्ति जीवेन बुधेनापि समागमम् । शशङ्कस्य शुभांशश्च शुभवर्गमुपेयुषः ॥ ९७ ॥ पर्वरिक्ताष्टमीविष्टिपक्षच्छिद्रविजिताः: तिथयः सद्ग्रहाणञ्च वारवर्गोदयाःशुभाः ॥ ९८॥ जारसक्ता च दुर्वृत्ता कुलद्वयविद्धिनी। कुलटा पुत्रहीना च पतिमातुलपूजनी ॥ ९९ ॥ * क्षेत्रस्य मूल माल्येन । * विदमहे।

·( २१३ ) रतिप्रिया धनाव्या च स्थिरभावविवर्जिता । परसक्ता दुराचारा विना चापोदयं क्रमात् ॥ १०० ।। *उढा शेषेषु मेषादिष्वेवम्भवति कन्यका । पूर्वार्दै धनुष पापा परार्दै च पतीव्रता ॥ १०१ ।। मृत्युर्थविनाशश्च वन्धुवित्ताप्तिरेव च । भर्तृनाशः सुताभावः पतिलक्ष्मीविवर्द्धनम् ॥ १०२ ।। वैधव्यं मरणं धमीवच्छेद शोकनाशनम् । बहुलाभो धनसागो लग्नादिगतभानुना ॥ १०३ ॥ निस्सागो च सुरूपा च प्रिया वन्ध्या च बन्धुनुत् । सपनी मरणं प्राप्ता कृपाहीना मुखोत्तरा ॥ १०४ ॥ धनाव्या धनहीना च कुमारी क्रमशो भवेत् । लग्नाद्यबयवस्थेन विवाहे शिशिरत्विषा ॥ १०५ ॥ धुतमृत्युर्धनसागो धनावाप्तिपरोद्भवः । भर्तृनाशः पतिप्रीतिर्दुत्तिलहिताश्रयः ॥ १०६ ॥ पतिद्वेषं कठोरत्वं लाभः सर्वव्ययस्तथा । महीपुत्रेण लग्नादिगतेन परिकल्पितः । १०७ ।। पतीब्रता शुभा भर्तृपुजिनी वन्धुपूजिता । बहुपुत्रा विनष्टारिःस्था प्रब्रजिता तथा ॥ १०८ ॥ दानशौण्डा कृशाङ्गी च धनयुक्ता च दुर्भगा। लग्नादिस्थास्नुना चन्द्रपुत्रेणैवं भवेद्वधूः ॥ १०९ ॥ प्रिया पतीव्रता दुष्टा सती च वहुपुत्रिणी। निःसपनी पतिच्छेत्री मन्दायुष्कातिमुन्दरी ॥ ११० ॥ शोभना निससश्रीका धनसक्ता च कामिनी । लग्नाद्यवयवस्थेन स्यादेवं देवमन्त्रिणा ॥ १११ ॥ * उम्मा । १ तस्सहस्वा। २ निश्चागत्य । दास्थाप्रबर्जिता। ३ शशीव। से ·शुक्रःसव्वत्र शुभदः षट्सप्ताष्टान्तिमं विना । त्रिषडायां विनासौरिं सर्वत्र न शुभप्रदः॥ ११२ ॥ अष्टमं शुद्धमेव स्यादिसाह वृहतां पतिः । केचित् सप्तममिच्छन्ति परिशुद्धो विचक्षणः॥ १२३ ॥ नरग्रहबलात् स्त्रीणां पुमान्भवति वल्लभः । विपरीतेऽन्यथा भतुरादन्यत्र चिन्तयेत् ॥ ११४ ॥ स्वाहापतिं पुरष्कृय समन्त्रेण पुरोधसा । विधेयं विधिना वेदे सोत्सवं पाणिपीडनम् ॥ ११५ ॥ चतुर्थेऽह्नि विधेयःस्याचतुर्थे भौममङ्गलम् । संवेशनविधिश्छात्रसुमुहुर्ते विधीयताम् ॥ ११६ ।। इति विवाहविधिः। 00- T आस्तिको नास्तिको द्वेषी शस्त्रशास्त्रविशारदः । सुजातो धाम्मिकःशस्तो राजामानं विधीयते ॥ ११७ ॥ पुरातनैरुत्तममुत्तरायनं रचौ तथा सिंहगते च मध्यमम् । उदीरितं राजसुताभिषेचने तथा परैर्टश्चिकमासि च स्मृतम् १८ ज्येष्ठा श्रेष्ठतमा हरि कमलजस्त्रीण्युत्तराण्यश्विनी तिष्यःपौष्णमथांशुमानितिबुधैरासूतिनां मध्यमम् । अच्छिद्रास्तिथयः शुभा हि नवमी पर्चेतरा शीतगु वर्द्धिष्णुश्च विना तुलाजयुवतीः शेषोदयाः पूजिताः॥११९॥ गोसिंहमिथुनाजाली लग्नं वाशिष्टकीर्तितम् । वृहष्पतिमते कुम्भं हित्वा शेषाः स्थिराःशुभाः॥ १२० ॥ द्वियीयां दशमोश्चापि बशिष्टः पुनरिच्छति । सिंहासनस्थितश्चन्द्रः पूर्बालश्चाथ शोभनः ॥ १२१ ।। १ शुद्धवैश्यादित्या।

·( २१५ ) वासंवादिक्षणं पश्च कौलवं करणं शुभम् । विष्टिवानि शेषाणि मध्यमानि विदो विदुः ।। १२२ ॥ वुधार्कजीवशुक्राणां वारवर्गादयःशुभाः। अधिराजेन्दुयोगाश्च शुभा राजाभिपेचने ॥ १२३ ॥ त्रिलाभशत्रुगाःपापाः चाष्टमं शुद्धमिष्यते । धनस्थानश्च संशुद्धं वशिष्टेन प्रकीर्तितम् ॥ १२४ ।। कौलवे करणे ज्येष्ठायोगे जीवनवांशके। सूर्यवारे गुरोलग्ने चन्द्रयोगे समागते ॥ १२५ ॥ नानामङ्गलघोषेण सदैवज्ञःपुरोहितः । मन्त्रेण विधियुक्तेन महीन्द्रानभिषेचयेत् ॥ १२६ ॥ सर्वरवमयं हैम मुकुटं धारयेत्तथा। राजचिह्नानि सर्वाणि सेवेत धरणीपतिः ॥ कृताभिषेको भुजीत शृणुयाद्धर्मपद्धतिम् ॥ १२७ ॥ अतीतस्य नरेन्द्रस्य महामासं पुरोधसम् । *महिषीं वाजिनागञ्च दैवज्ञञ्च विवजयेत् ॥ १२८ ॥ दैवज्ञमभ्यर्च्य पुरोधसञ्च धनैरनेकैजनमर्चनञ्च । दत्वा प्रजानामभयञ्च राजा कुर्चीत कारागृहमोक्षणञ्च ॥१२९॥ इतिराजाभिषेकाविधिः। इतियौवनदशाविधानं नाम षडविंशोऽध्यायः । सप्तविंशोऽध्यायः। 10 संक्षेपतः समुपभोगदशाविधानं वक्ष्यामि साम्प्रतमिह प्रकटीकृतास्तु । * तुरङ्गमञ्च मातङ्ग महिषिञ्च बिसर्जयेत् ।

·( २१९ ) वास्तुप्रवेशशयनासनभूषणस्त्री पहासिलक्ष्मविधयो मुनिशास्त्रदृष्टाः ॥ १ ॥ 'निम्नं निन्दितमुच्चन्तु प्रशस्तं वास्तुकर्माणि । प्रागुदमवणस्थानं निसं वृद्धिकरम्भवेत् ॥ २ ॥ ऊपरञ्च सवल्मीकं पाषाणसिकताधिकम् । कपालैस्सकलैर्युक्तं दुर्गन्धं निर्बलस्थलम् ॥ ३ ॥ श्लेष्मातकविभीतायैः संकीर्णञ्च सकण्टकैः । दंष्ट्रीब्याधादिर्सपैश्च युक्तस्थानं विवर्जयेत् ॥ ४ ॥ शुभानि यत्र दृश्यन्ते निमित्तं शकुलानि च । जलाशयः समीपे च तत्र वस्तुषु पूजितम् ॥ ५॥ अथोत्तरायने कुर्याद वर्जयेद्दक्षिणायनम् । ग्रामञ्च नगरं खटं प्रासादगृहमेव वा ॥ ६ ॥ पौषं चैत्रश्च वैशाख श्रेष्टं मासत्रयविदुः। असायिके तु सम्पाते श्रवणञ्च परे जगुः ॥ ७ ॥ मीनादिषु त्रिषु निधाय शिरः प्रतीच्या प्राच्यान्तु वालमवलोक्य च दक्षिणाशाम् । क्षोणी फणीशमधिशयय विवर्त्ततेऽसौ मासैस्त्रिभिस्त्रिभिरतः खलु पृष्टकेन ॥ ८ ॥ निन्दन्समुष्य परिवर्तितमासमुच्यै राविध्य तन्त्र विदधीत गृहं विधिज्ञः। द्वारं तदीयननयनाभिमुखं न कुर्य्या तदर्शनेन हिततश्च गृहं प्रवेशम् ॥ ९ ॥ स्त्रीणां शुक्रेऽस्तमे मृत्युं पुंसामस्तमये गुरौ । बास्तुकर्मणि देशस्य न शस्यादधिमासके ॥ १० ॥ १ निम्नम्।

·( २१७ ) रोहिण्यादीनि तिष्येन्दुहस्तमैत्राश्च युग्मगाः । विष्णोत्तरत्रयान्ताश्च प्रशस्ता वास्तुकर्मणि ॥ ११ ॥ ओजास्तु तिथयः पूज्याः नवमी पर्ववजिताः। द्वितीया दशमी षष्टी शुक्लपक्षे तु पूजिताः ॥ १२ ॥ जीवभार्गवसौम्यानां वारवर्गोदयादयः । प्रशस्ताः शुक्लपक्षे तु चन्द्रवर्गश्च शोभनः ॥ १३ ॥ कुम्भवृश्चिकगोसिंहयुग्ममत्स्यहयाङ्गणाः । वास्तुकर्मणि सम्पूज्याः वर्जिताश्चरराशयः ॥ १४ ।। होराचोध्वमुखी श्रेष्टा तिर्यगाश्च शुभेक्षिता । वेश्मकर्मसु नैवेष्टा शुभयुक्ताप्यधोमुखी ॥ १५ ॥ वृद्धि कुर्वन्ति लग्नस्था वास्तुकर्मणि सद्ग्रहाः। शशी च पापा लग्नस्थाः कुर्वन्ति गृहनाशनम् ॥ १६ ॥ अष्टमस्था ग्रहाःसर्वे विना शुक्रं मृतिप्रदाः । आरम्भे गति चेदगोली शान्ता दक्षिणभागतः। पिङ्गला वरटा चाथ शुभमत्र विनिर्दिशेत् ॥ १७॥ शुभे मुहुर्ते सम्पाते विदध्यात् खननं बुधः । पौरुषञ्च त्रिहस्तं वा द्विहस्तश्चैकमेव वा । खानयेच्च यथाभूमिर्दोषहीना दृढा भवेत् ॥ १८ ॥ भस्मलोष्टादिशुद्धाभिः पुनर्मुद्भिश्च पूरयेत् । अब्दं षण्माशमधु वा तृष्णीमासीत बुद्धिमान् ॥ १९ ॥ निर्दोषत्वं ततो ज्ञात्वा जलस्थिया द्रवीकृते । पविनितेऽथ गोवासैः श्वभ्रं तत्र च खानयत् ॥ २० ॥ तैरेव पांशुभिः श्वभ्रं पूरयेत् पुनरेव तत् । अधिके दृद्धिदं विद्याद्धीने हीनं समे समम् ॥ २१ ॥ खन्यमाने तु दृश्यन्ते सर्पमण्डूकटश्चिकाः । २८

·( २१८)
भस्मकाष्टास्थिलोष्टा वा वर्जयेत्तत्र तद्गृहम् ॥ २२॥
शुभे मुहुर्ते सम्पाप्ते दैवज्ञम्ब्राह्मणानपि ।
पूजयित्वाथ वस्त्राद्यैः कारयेत् कर्षणं ततः ॥ २३ ॥
यवसिद्धार्थकादीनि तव बीजानि वापयेत् ।
तेषु प्ररुद्धषु गोभिस्तानिच खादयेत् ॥ २४ ॥
समीकृस ततो भूमि पञ्चगव्यविशोधयेत् ।
ज्ञात्वाम्बुभिश्च तत्साम्यं मासे शुभदिनोदये ॥ २५ ॥
शाइंकुषड़गुलानाहमुत्सेधाद् द्वादशाङ्गुलम् ।
समवृत्तमुजं मूर्द्धनि बुदबुदामें निवेशयेत् ॥ २६ ॥
चाकुपादतलाधस्तात्कलिकनिकने तथा ।
चाकुपादो यथाधस्तात्किञ्चित् स्पृशति भूतलस् ॥ २७ ॥
शाङ्कुकीलनिबद्धन शकुमानेन तन्तुना ।
परितो विलिखेट्टत्तं क्रमात्पूर्वापराह्नयोः ॥ २८ ॥
शङ्कुच्छाया यदा रेखां प्रवेशोपक्रमैः स्पृशत् ।
तत्र बिन्दुव्यं देयं ततः शीतेतरत्विषा ॥ २९ ॥
ज्ञात्वायनश्च वीथिञ्च भुक्ताभुक्तानि तत्र च ।
याम्येन वाथ सौम्येन मध्यच्छायां विशोधयेत् ॥ ३०॥
स्वदेशोदयरेखायामुदयसंशुमालिनी।
मध्यच्छाया च न भवेद्रज्वीच्छाया च शाङ्कवी ॥ ३१ ॥
माची च पश्चिमा चैवं समसूत्रागता भवेत् ।
दिग्विन्दुद्वयमारभ्य पृथग्वृत्तद्वयं लिखेत् ॥ ३२ ॥
मत्स्यपुच्छद्वयाकारो याम्योचरदिशोर्भवेत् ।
चत्वारो वाहवः कार्याः समावाप्याथवा यतः ॥ ३३ ॥
विषुवदिवसे चैवं शङ्कोमण्डलमालिखेत् ।
बिन्दुद्वयस्थवृत्ताभ्यां मत्स्यपुच्छौ प्रसाधयेत् ॥ ३४ ॥

·( २१६ ) मध्यं दिनगते भानौ मत्स्यपुच्छावतारिणी। शकुच्छाया'मुपातव्या शकुनैव यथांशकम् ॥३५॥ विषुवव्यङ्गुलं नाम तदेतत् परिकीर्तितम् । अङ्गुलं द्वितयं तत्र पदमीयाभिधीयते ॥ ३६॥ यवमर्धाष्टकं ज्ञेयमङ्गुलम्मध्यमस्य तु । पुंसो दक्षिणहस्ते तु मध्यमामुलसम्भवन् ॥ ३७ ॥ मध्यपापि वा ज्ञेयं वितस्ति द्वादशाङ्गुलम् । हस्तो वितस्ति द्वितयं दण्डःस्यात्तच्चतुष्टयम् ॥ ३८ ॥ ग्रामादौ दण्डमानं स्याद्धस्तमानं ग्रहादिषुः । शयनासनश्च खट्वादौ विद्यादङ्गुलमानकम् ॥ ३९ ॥ भूषादौ यवमानश्च विज्ञातांशो नियोजयेत् । दैर्घमाहृय विष्कम्भैश्चतुर्वग ततो नयेत् । ४० ॥ अष्टने च त्रिनैः शिष्टं नक्षत्रन्तुरगादिकम् । कर्तुर्नामर्तजन्मक्षविरुद्धं वास्तु वर्जयेत् ।। ४१ ॥ अष्टन्ने भानुना शिष्ट आयः स्यात्व्ययतोऽधिकः । त्रिने मनुहृते शिष्टो व्ययःस्यात् किञ्चिदायतः ॥ ४२ ॥ नक्षत्रेष्वष्टशिष्टन्तु व्यय इसपरे जगुः । विघ्ने वाष्टहृते शिष्टं योनयो ऽष्टौ ध्वजादयः॥४३ ॥ ध्वजो धूमो हरिश्चागो खरश्चेभश्च वायसः । ध्वजगोगजसिंहेषु वस्तु दृद्धिकरं मतम् ॥ ४४ ॥ ओजयोनियुतं यत्स्याययादायाधिकञ्च यत् । कर्तुस्तारानुकूलं यत् तद्भवेद्वास्तु दृद्धिदम् ॥ ४५ ॥ इदं लक्षणमुद्दिष्टं वशिष्टेन महर्षिणा । केचित् षड्वर्गमप्याडुर्वोचरावयवो यथा ॥ ४६ ॥ १प्रमातव्या। २ वात्तरथ्यावचों यथा ।

·वसुबिलगुणनासच्छिद्रवेदाभिद्धिं विभजतु रविनाडी दन्तिताराद्रिरन्धैः । वदतु तदवशिष्टरायमन्यश्च योनि तदनुभवनतारा वारमंशं क्रमेण ॥ ४७ ॥ स्थिरे चोभयराशौ वा शुभग्रहसमन्विते । नानामङ्गलघोषेण स्थापयेत् प्रथमां शिलाम् ॥ ४८ ॥ नन्दा भद्रा जयां पूर्णा शिला स्थाप्याः प्रदक्षिणम् । तन्मध्यं श्वभ्रमम्भोभिराधिवासितकुम्भगैः ॥ ४९ ॥ पूरयेद्दक्षिणावृत्तं यदि तोयं शुभावहम् । श्रियं विवर्द्धयेद्वस्तु चिराच्छुष्यति चेन्जलम् ॥ ५० ॥ देवब्राह्मणयोर्युग्मा हस्तसङ्ख्या:सुपूजिताः । अयुग्मसङ्ख्याः शेषाणां जनयन्ति गृहश्रियम् ॥ ५१ ॥ प्रागपश्चिमगता रेखा दश तत्र प्रकल्पयेत् । याम्योत्तरगताश्चैवमेकाशीतिपदं भवेत् ॥ २ ॥ ग्रामालयादौ सर्वत्र पदमेवं विचारयेत् । पागुदक्कोणमारभ्य क्रमादेवं निवेशयेत् ॥ ५३ ।। शिखी तथैव पर्जन्यो जयन्तःपाकशासनः । सहस्रकिरणःसयो भृतश्चैवान्तरीक्षकः ॥ ५४॥ चित्रा भानुश्च पूषा च वितथश्च गृहक्षतः । यमराजश्च गन्धवों भृङ्गराजो मृगस्तथा ॥ ५५ ॥ निक्रतिरपालश्च सुग्रीवःपुष्पदन्तकः । नारुणश्च सुरम्शेषो राजयक्ष्मा तथैव च ॥५६॥ समीरणश्च नागश्च मुख्योपल्लाटकस्तथा। ईरो भुजङ्गमश्चैवमदितिदीधितिः पुनः ॥ ५७ ॥ द्वात्रिंशद वाह्यकोष्टस्थाः देवाः स्वान्तास्त्रायोदश।

·( २२१ ) वास्तुमध्ये तथा ब्रह्मा ज्ञेयो नवपदाधिपः ॥ ५८ ॥ तस्य पूर्वादिकोष्टामु चत्वारःषट् पदेश्वराः । आर्यमा च विवस्वांश्च मित्रश्च पृथिवीतरः ॥ ५९ ॥ सावित्रःसविता चामेब्रह्मणोऽन्तव्यवस्थितौ । विजयश्च महेन्द्रश्च निर्ऋतेश्च ब्रह्मोत्तरे ॥ ६० ॥ रुद्रश्च राजयक्ष्मा च वायुर्ब्रह्मान्तरे स्थितः । आपश्चैवापबत्तश्च रुद्रह्मान्तरे स्थितौ ॥ ६१ ।। एतेऽष्टौ कोष्टमेकञ्च कोष्टार्द्धश्चैव भुञ्जते । तत्तत्पादेषु ते देवाः पूजनीया यथाविधि ॥ ६२॥ पदमध्यं पदाग्रश्च वस्तुनो मर्म कथ्यते । पदाष्टमगतं मर्म तुलास्तम्भादिषु स्मृतम् ॥ ६३ ॥ खरकी च विदारी च पूतना चैव राक्षसी। ईशानादिषु कोणेषु वाह्यस्थाश्च पिशाचिकाः ॥ ६४ ॥ रविःशुक्रःकुजो राहुः सौरश्चन्द्रो बुधो गुरुः । प्रागादिकास्तु दिक्पाला: पूजनीया यथाक्रमम् ॥ ६५ ॥ भूम्यारम्भं विधायैवं वनारम्भो विधीयते । परिघं परिहसैव सर्बारम्भविधि जगुः ॥ ६६ ॥ पौराणिकास्तु न ग्राह्याः स्तम्भोत्तरतुलष्टिकाः । चैसश्मशानगा वृक्षाः सच्छिद्रा वहिदूषिताः ॥ अपशास्ताच जन्माः जाता स्तम्भादिनोचिताः ॥६॥ विदध्याद्वांशिकं स्तम्भं द्वादशांशं ततःक्रमात् । एकादशविभागं वा दशभागमथापि वा ॥ ६८ ॥ यांशोनं कर्णपादःस्याद्वारवाहा ततोऽपि च । नरांशोऽन्यत्र विष्कम्भो तदंशेनाहिभागनुत् ॥ ६९ ॥ १ चामेर्द्धमानोन्नव्यवस्थितौ ।

·स्तम्भोत्तरतुलादीनां स्थापनश्च स्थिरोदये । मरुन्मार्गप्रतिष्टा च कवाटश्चोभयोदये ॥ ७० ॥ अधन्यमतिसंक्षिप्तं विस्तीर्ण शत्रुद्धिदम् । अत्युच्छायश्च नैवेष्टमतिखश्च वस्तुनुत् ॥ ७१ ॥ चतुरस्रं गृहं श्रेष्टं मागायत्तं धनावहम् । न शस्तं तिर्यगायत्तं वृत्ताकारश्च निन्दितम् ॥ ७२ ॥ चतुः शालं गृहं शस्तं प्रागुदग्निम्नद्धिदम् । दक्षिणापरनिम्नन्तु दुःखदारिद्रकृत सदा ॥ ७३ ॥ उदैक्शीनं त्रिशालश्च प्रागपाश्र्थानञ्च वृद्धिदम् । याम्योनं सौख्यवित्तघ्नं पश्चिमोनञ्च दुःखदम् ॥ ७४ ॥ याम्यपश्चिमयुक्तन्तु गृहं शस्तं द्विशालकम् । प्रागुदकपार्श्वयुक्तन्तु व्याधिनधन्यकारणम् ॥ ७ ॥ एकशालगृहं याम्ये पश्चिमे वा प्रशस्यते । माच्यां वाप्युत्तरस्यां वा नैधन्यं मरणप्रदम् ॥ ७६ ॥ यदीच्छेद्रेश्मनि वृद्धि समन्तात्तस्य वर्जयेत् । पूर्वस्यामुत्तरस्यां वा वेश्मद्धिः प्रशस्यते ॥ ७७ ॥ दौवारिके च पर्जन्ये नागे च वितथे तथा । कर्तव्यो जलनिस्रावः द्वारदेो मनीषिणा ॥ ७८ ॥ गृहक्षते महेन्द्रे च भल्लाटे पुष्पदन्तके । गृहद्वारं हि कर्त्तव्यमेवं केचित् प्रचक्षते ॥ ७९ ॥ सर्वदिक्षु पदे तूर्ये वामाव षष्टेऽपि याम्यतः । मागुदीच्योस्तृतीये वा द्वारं मध्येऽप्युदग्गतम् ॥ ८० ॥ कूपान् वा चैसशक्षान् वा हित्वा मार्गमथापि वा । न कुर्याद्वारविन्यासं वेशेदारन्तु वामतः ॥ ८१ ॥ अनशाला भवेत् प्राच्याममाच्यां धान्यसङ्ग्रहः ।

·( २२३ ) उदीच्या देवतागारं प्रतिच्यां धनरक्षणम् ॥ ८२ ॥ महानसस्तथानौवा ईशाने वा मुरालयः । मारुते धान्यगेहश्च निर्ऋतौ भाण्डसञ्चयः ॥ ८३.॥ ईशाने जलभाण्डाद्या उदीच्यां वा प्रशस्यते । प्रागुदीच्योगजाश्चाजगोजातीनां निकेतनम् ॥ ८४ ॥ मृगे च द्वारपाले च वारुणे राजयक्ष्मणि । समीरणे च नागे वा मलवेश्म विधीयते ॥ ८५ ॥ प्रामवस्तु यथेशाने सर्वदेवानिवेशयेत् । बुध दाक्षणदिग्भागे जिनं याम्ये निवेशयेत् । स्कन्दं दक्षिणदिग्भागे दुर्गामुत्तरकोणतः ॥ ८६ ॥ प्राध्यां रविञ्च मास्तारं निर्जतौ विनिवेशयेत् । पश्चादुदग्गतं विष्णुं ज्येष्टामुपजलाशयम् ॥ ८७ ॥ उत्तरेशानयोर्मध्ये मातरो ग्रामतो बाहिः । देवाने प्रतिष्टाप्य पश्चाद्वर्ण निवेशयेत् ॥ ८८ ॥ पूर्वतो विप्रजातिः स्यादक्षिणे नृपतेः कुलम् । वारिज पश्चिमेकुाच्छुद्रांस्तूत्तरतःपुनः ॥ ८९ ॥ कुलालान् बाह्यतःसौम्येनापि तान् पूर्वदक्षिणे । चक्रिणं याम्यदिग्भागे बहिर्गामे निवेशयेत् ॥ ९० ॥ क्रोशार्द्धमाने चाग्नौ वा स्वर्णकारादितक्षकान् । चण्डालान् ग्रामसीमान्ते परितःसन्निवेशयेत् । ईशाने कोशमात्रे तु मारुते वा श्मशानकम् ॥ ९१ ॥ कोष्टागारं तथानौ वा निऋतौ पशुकोष्टकम् । अश्वशाला च वायव्ये छागशाला च शाम्भवे । निऋतौ होमदेशश्च कारागारं शिवे तथा ॥ ९२ ॥ भौमवारेऽम्बु तारायां यमलग्ने विशेषतः ।

·( २२४ ) प्राकारबन्धनं कुर्यात् परिखामिन्दुभे खने ॥ ९३ ॥ स्वातौ सेतुं निबनीयान्मन्दवारे वृषोदये । सिंहोदये च कार्याणि जीवाहे दुर्गवासकृत् ॥ ९४ ॥ चान्द्रे पुष्येण संयुक्त जीववारे विचक्षणः । गोष्टञ्च वृषशालञ्च कारयेद्वृषभोदये ॥ ९५ ॥ रौद्राग्निमूलयाम्याहियुक्ते भौमार्कवासरे । नन्दायाञ्च युतेकुर्यादासदर्शननिग्रहौ ॥ ९६ ॥ कृष्णे भूततिथौ मूले स्थिरलग्ने शुभोदये । निदध्यावाविणं भूमौ तन्न नश्यति केनचित् ॥ ९७ ॥ मन्दस्य वारे हस्तऽर्के पूर्णा या चेत् समागता । शनेल्लग्नेऽस्य होरायां व्ययं कुर्याद्विचक्षणः ॥ ९८ ॥ इतिवास्तुविधानम् । वास्तुप्रवेशनं कुन्मितिमानुत्तरायने । विहाय कोणगान मासान् विवृतद्वारदिङ्मुखम् ॥ ९९ शुक्लपक्षाप्रशस्तःस्यात् कृष्णस्यासप्तमादिनात् । पूर्वाह्ने सुप्रशस्त स्यान् मध्याह्ने मध्यमो मतः ॥ १००। रोहिण्युत्तरहस्ताविमैत्रतिष्येन्दुविष्णवः । पौष्णादियाश्विनीप्रोक्ता द्वादशैते प्रवेशने ॥ १०१॥ गुरुशुक्रबुधानान्तु द्रेष्काणांशदिनादयः। गृहप्रवेशे शस्यन्ते मध्यमा शनिचन्द्रयोः ॥ १०२ ॥ तिथयःसुप्रशस्ता स्युः पक्षच्छिद्रविवर्जिताः । गोमीनसिंहकुम्भाश्च नृयुगकन्यातुरङ्गमाः । सप्त शस्ताः प्रवेशेषु शुभयुक्तश्च वृश्चिकः ॥ १०३ ॥ लनार्थपुत्रधर्मायकर्माम्बुसहजस्थिताः ।

·( २२५) गुरुभार्गवसाम्याश्च प्रवेशे शुभदा स्मृताः ॥ १०४ ॥ त्रिषडायगता:पापाः शशी धर्मार्थलाभगः । पञ्चमं शुद्धमिच्छन्ति केचिद्गन्धान्तिमावपि ॥ १०५ ॥ दृन्द्रिजोपभोगेन गोनिवासैश्च पावनम् । ततो ग्रहबलं कुर्याद्विधिना मङ्गलोचितम् ॥ १०६ ॥ बद्धेन्द्रवल्लीम्भद्राश्च खरपुष्पं पितृद्रुमम् । पलाशश्च शिरषिञ्च परिसम्माजयेद् गृहम् ॥ १०७॥ गोमयेनोपलिंप्य मां पित्तिरक्तमृदापि वा कपिला पञ्चगव्येन गृहश्च परिषेचयेत् । फलं भित्तिविभेदादौ ज्ञेयं नक्षत्रचक्रतः ॥ १०८॥ वामाहत्तो मलिनकिरण सस्फुलिङ्गोऽल्यमूतिः क्षिप्रं नाशं व्रजति विमलं नेहवसान्वितोऽपि । दीपःपापं कथयति फलं शब्दवान वेपथुश्च व्यादीर्चिविंशलभमरुधश्च नाशं प्रयाति ॥१०९॥ प्रदीपो विमलास्निग्धः सशब्दप्रथुवर्जितः। मुस्थिरः किरणोद्भूतो वर्द्धयेद्भवनश्रियम् ॥ ११० ॥ पुण्याहवादै सानन्दः प्रविशेद्भवनं प्रभुः। दक्षिणा िप्रवेशाचं सज्ञातिः समुहृज्जनः ॥ १११ ॥ पश्चिमे शयनं कुर्याद दक्षिणे च विशेषतः । आराभूतपदं जह्यादनुवंशं शयीत वा ॥११२॥ प्राङ्मुखस्त्वेव भुञ्जीत न याम्योदङ्मुखासदा । पुरीपोच्चिष्टमूत्रादिसङ्कीर्णी न स्पृशेद भुवम् ॥ ११३ ॥ पौर्णमास्याममावास्यामुपरासौ च संक्रमैः । शुक्रेन्दुवारयोर्गेहँ गोकरीषेण लेपयेत् ॥ ११४ ॥ + MomedIDAN १ व्यादीर्घार्धिशालाभमरद्रश्च नाशं प्रयाति ।

·(२२६)
दिनस्याद्यन्तयोरेवं दीप प्रज्वालयेद् गृहे ।
फाल्गुणे मासि माघे च पौर्णमास्यामुषस्यपि ।
विशुद्धवलिगन्धाधैरर्चयेद् गृहदेवताम् ॥ ११५ ॥
गृहागताश्च सम्पूज्या ब्राह्मणातिथिवान्धवाः ।
गृहमेधीति कुर्बाणः श्रियं नियमवाप्नुयात् ॥ ११६ ॥
पूषा पुष्यपुनर्वस वमुहरी चित्रा शशी रोहिणी
तारास्तास्तिथयोंशुमत्फणिमया दिपञ्चदश्यो हरा ।
चाराश्चन्द्रसुतेन्दुशुक्रगुरवो युग्मं कुलीरो धनुः
कुम्भान्तावपि राशयो निगदिता गव्यं प्रयोगायते ॥११७॥
चन्द्राश्चाश्लेषयाश्लिष्ट कृष्णपक्षे चतुद्दशौं ।
भुजङ्गांशोदयः कैश्चिन्नागयोग इतीष्यते ॥ ११८ ॥
पृक्थ शिरःपञ्चसरोजपत्रं निच्छिद्रमेकीकृतवद्धनालम् ।
गव्यं मपूर्ण निखनेदुनन्तम॒षा तदा क्षुद्रविनाशिगेहे ॥ ११९ ॥
मूत्रं द्विभागं वाकृदेकभागं पयोऽष्टभागं दधि तत्समानम् ।
सीरार्द्धकं वा चतुरंशमाज्यं गव्यानि सवाणि समानि वास्युः १२०
गव्येक्षुशालीयवमुद्गमास गोधूमबिल्वास्थितिलाब्जवीजम् ।
पदूमच्छदस्थ विनिधाय ताम्बे क्षुद्रानिखन्याद भुवि नागयोगे १२१
इतिप्रवेशविधानम् ।
-
::
पनसस्तिन्दुको निम्बास्यन्दनश्चन्दनोऽर्जुनः ।
शिंशपाशालकाः स्माः मुरदारुश्च शोभनः ॥ १२२ ॥
सर्वे ते तरवःशस्ता ये च स्वादुफलोद्गमाः ।
गजाः संनिहताश्चैसश्मशानपथगान्विताः ॥ १२३ ॥
नान्यं संयोगमिच्छन्ति तिन्दुकी शिशपाशनाः ।
केवल स्पन्दनो नेष्टो दन्तःशस्तस्तथाविधः ॥ १२४ ॥

·( २२७ ) शितांशुगुलम्भवेद्राज्ञां शयनं विजयप्रदम् । नवतिश्च सद्विस्त्रीः षडूनशयनासनम् । क्रमेण युवराट् मन्त्री वलनेत्रपुरोधसाम् ॥ १२५ ॥ भोकुश्च पादवैकल्यमेकस्यिन् निम्नमस्तके । द्वयोन जीर्यते चानं त्रिचतुर्पु वधागमः ॥ १२६ ॥ द्रुमेणैकेन शस्तः स्याद् द्वाभ्यां शस्ततरस्तथा । त्रिभिरात्मजद्धिास्याच्चतुर्भिश्च यशोधनः ॥ १२७ ॥ पञ्चभिःपञ्चतां याति षट् सप्ताष्टमहीरुहैः । जायते वंशविच्छेदः घटिते शयनासनेः ॥ १२८ ॥ त्रिवितस्तिस्तु विस्तारो मध्यमस्यङ्गुलोतरः। वरिष्ट शयनस्योक्तो दै. पञ्चवितस्तिकम् ॥ १२९ ॥ मध्यम तद्वारिष्टं स्यात् पुनःपञ्चाङ्गुलोत्तरम् । सीयशयने ज्ञेयावेवमायामविस्तरौ ॥ १३० ॥ पादोत्सेधो वरिष्टःस्यादोत्तरीवतस्तिकः । तदर्डा पहारेण मध्यमश्चाधमो मतः ॥ १३१ ॥ स्वोच्चो यस्य चतुर्थोंशः पञ्चमो वास्य विस्तरः। एवं शयनपादे स्याद्विस्तारायामलक्षणम् ॥ १३२ ॥ कुलज्येष्टाश्च ये पूज्या जातिविद्यावयोऽधिकाः । तेषामभिमुखेनैव सेवेत शयनासनम् ॥ १३३ ॥ इतिशयनाशनविधिः। -000- यत्काकपादकलुषोत्तरशंकराणु- विद्धश्च शीर्णमथवा द्विगुणश्रियुक्तम् । १ जीर्यते चार्णम् ।

·( २२८ ) अन्तनिगूढमलिना कृतिकेशधातु- युक्तं समस्तजनदुःखवधाय रत्नम् ॥ १३४ ॥ यत् स्निग्धमम्भसि क्षिप्तं लघुपतरनिश्चयम् । अदृष्टं विदृतं वज्रमवशसरिपापहम् ॥ १३५ ॥ वज्रं न किञ्चिदपि धारयितब्यमेव पुत्रार्थिनांभिरबलाभिरुषन्ति तज्ज्ञाः। शृङ्गाटकत्रिपुटधान्यकवस्थितं यत् श्रोणीनिभञ्च शुभदं तनयार्थिनीनाम् ॥ १३६ ॥ एकावला नाम यथेष्टसंङ्ख्या हस्तप्रमाणा मणिविप्रयुक्ता । संयोजिता वा मणिना तु मध्ये सा यष्टिरुक्ता सकलेन भोज्या ॥ १३७ ॥ निवृत्तस्य हि विप्रस्य नेष्टमाभरणं सदा । यज्ञकुण्डलतःशेषं शेषस्य सकलं शुभम् ॥ १३८ ॥ चतुर्वर्गविधानेन भूषणं मुकुटादिकम् । नामजन्मक्षयोरिष्टं धारयेद्धरणीपतिः ॥ १३९ ॥ सौभाग्यं वकुलेऽथवापि ककुभे सर्जे च कुन्दे यशः । पाटल्यां समितं जने च पटुतामाधुर्यमाम्लातके । निर्गुण्ड्यामापे रोगशोकहरणं जम्वाम्रयो पाटवम् पुन्नागे विजयो जयश्च तिलके नागे तथोदुम्बरे ॥ १४० ॥ उदङ्मुखं प्राङ्मुख एव वासौ जो यथेष्टं विनिमार्ण्य दन्तान् । जलाजलौ शीतगुमण्डलस्थं ध्यात्वा जपित्वा च तुरीयमुच्चैः १४१ प्रक्षाल्य बक्त्रं विधिवद्विधिज्ञो ध्यात्वाथ देवं व्यनुलिप्य तैलैः । देहन्ततो जप्तशुभञ्जनेन व्यभ्यञ्ज्य नेवं सकलं प्रियं स्यात् १४२ तुल्यस्वियोगं प्रकरोऽतिरागं रागक्षयं पूंगफलातिरिक्तः । चूर्णाधिको वक्त्रविकारगन्धिःपत्राधिकासाधु कराति गन्धम्॥१४३ ·लौहे पाने तण्डुलान कोद्रवाणां शुक्तौ पत्का लोहचूर्णेन सार्द्धम् । लिप्त्वारुक्षे मूर्ध्नि शुक्क्याम्बु केशे दत्वा तिष्टे वेष्टयित्वाईपत्रैः १४४ याते तृतीये प्रहरे विहाय दद्याच्छिरस्यामलकमलेपम् । प्रच्छाद्य पत्नैःमहरद्वयेन प्रक्षालनं कार्यमुपैति शीर्षम् ॥१४॥ पश्चाच्छिरस्नानसुगन्धितैलैलॊहाम्लगन्धान शिरसोपनीय । हृद्यैश्च गन्धैर्विविधैश्च धूपैः सनिर्विशेद्राज्यमुखं प्रियाभिः॥१४६॥ इति भूषणविधिः। 000 विरक्तचेष्टा भृकुटी मुखत्वं पराङ्मुखत्वं कृतविस्मृतिश्च । असम्भ्रमो दुष्परितोषतांच तादष्टमैत्री परुषञ्च वाक्यम् ॥१४७॥ मुस्पृष्टमालोक्य दुनोति गावं करोति गर्वं न रुणद्धि यान्तम् । चुम्बादिरामे वदनप्रमाष्टिः पश्चात्समुत्तिष्टति पूर्वमुप्ता ॥१४८॥ इमास्तु विद्यादनुरक्तचेष्टा प्रियाणि ब्रूते च धनं ददाति । विलोक्य संहृष्यति वीतरोषः प्रमाष्टि दोषान् गुणकीर्तनेन ॥१४९ तन्मित्रपूजा तदरिष्टमैत्री कृतस्मृतिःप्रोषितदौर्मनस्यम् । स्तनौष्ठदुनैरुपगृहनश्च स्वेदोऽथ कम्पम्प्रथमाभियोगे ॥ १५० ॥ यस्यामनूनामनुरक्तचेष्टां निरीक्षते तत्र रमेत धीमान् । सा चेत् पराधीनवधून तव रमेत लोकद्वयद्धिमिच्छन् ॥११॥ इति स्त्रीविधानम् । मध्येऽष्टाङ्गुलविस्तीर्णं पढें राज्ञःशुभावहम् । महिष्याःसप्तविस्तीर्ण युवराजस्य षडङ्गुलम् ॥ १५२॥ चतुरङ्गुलविस्तीर्ण पदं सेनापतेर्भवेत् । द्वाभ्यां प्रसादपदं स्यात् पहुं पञ्चैवमीरितम् ॥ १५३ ॥ १ स्थानाष्टद्रतैः । २ लोकबायवृद्धामच्छन् ।

·( २३० स्वमध्यद्विगुणा यामाः सर्वे ते हेमनिर्मिताः। मुखे विस्तीर्यमानास्ते क्रियमाणेषु शोभानाः ॥ १५४ ॥ राज्ञःपञ्चशिखं पढे त्रिशिखं पुत्रभार्ययोः । सेनापतेरेकशिखं शिखाविरहितोऽपरम् ॥ १५५ ॥ अङ्कासमाङ्गुलं प्राप्तो हर्ता जीवितराज्ययोः। मध्ये विष्फुटितस्त्याज्यः पार्श्वे विष्फुटितस्तथा ॥ १५६ ॥ यवमानेन पटेषु चतुर्वविधि जंगुः । सम्भोक्तुरनुकूलोऽयं पट्टो विजयवर्द्धनः ॥ १५७ ॥ इति पट्टविधिः। पञ्चादशाङ्गुलमितः प्रवरः कृपाणः । मोक्तः पुराणनिपुणैरधमस्तदर्द्धम् । अङ्कासमाङ्गुलगतः शुभरुपक श्चे दिष्टाहवस्त्वित रथा विपदं विधत्ते ॥ १५८ ॥ काणते मरणं काण्डे पराजयश्चापवर्तिते कोशात् । स्वयमुद्गीर्णे युद्धः ज्वलिते विजयो भवेत् खड्गे ॥१५९॥ नाकारणेन व्रणयन्न वदेच्च मूल्यं पश्येन तत्र वदनं न विघट्टयेच्च । देशेन तस्य कथयेत्पतिमानयेच्च नैव स्पृशेन्नृपतिरमियतोऽसि याष्टिम् ॥ १६० ॥ इति खड्गविधिः। -000- इत्युपभोगदशाविधानं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ॥ १ अङ्कस्सावाङगुग्ग्रोक्तो।

·( २३१ ) अष्टाबिंशोऽध्यायः। -::- वक्ष्याम्यतः परमहं लघुना क्रमेण स्पष्टान्वयैरुपचयाईदशाविधानम् । भूमिप्रवेशकृषिकर्मविशिष्टवस्तु बीजाप्तिसङ्ग्रहबणिग्मरणानि तत्र ॥१॥ प्रविश्य विधिवत्पूर्व विदधीत कृषि ततः । उत्तरत्रयमाः च चित्रा याम्यश्च मित्रभम् ॥ २ ॥ स्वातिर्मघानुराधे च पुष्यं शस्तं प्रवेशने विदोषास्तिथयः शस्ताः श्रेष्ठं भौमदिनं तथा ॥ ३ ॥ कैश्चिञ्चन्द्रादिनम्प्रोक्तं बुधजीवौ तु मध्यमौ । गोकुलीरालिकन्यानामुदयांशाः शुभाःस्मृताः । इति प्रवेशविधिः। - रेवतीपुष्यहस्ताश्च रोहिणी चोत्तरत्रयम् । अदितिर्मूलमिसेतद् विशिष्टे कृषिकर्माणि ॥ ४ ॥ राधानुराधा स्वातिश्च विष्णुःपैत्रं त्रिपूर्वकम् । चित्राश्विनीतिचैत्राणि परे माहुःकृषिक्रिये ॥५॥ शुक्राज्ञेन्टुजीवानां वारवर्गोंदयाः शुभाः। विदोषास्तिथयःसर्वाः कृषिकर्मणि पूजिताः ॥६॥ मृगो मीनाकुलीरश्च मिथुनं दृषभोदयः । श्रेष्टो धनुस्तुला कन्या मध्यमा कृषिकर्माणि ॥ ७ ॥ १ स्पष्टान्टयैः। * प्रतिमानयञ्च।

·( २३२ ) आर्तप्रायजलोत्सर्गे शस्तं मूलादिभत्रयम् । कौश्चिच्छ्रवणनक्षत्रं पूषा च परिकीर्तिता ॥ ८ ॥ क्षीरानं मधुना भुक्त्वा शुचिःप्रयतमानसः । शुभेन दृषयुग्मेन क्षेत्रसम्प्राप्य कर्षकः। अचयेद बलिदानेन तस्यां सायं दिनेश्वरम् ॥ ९ ॥ उदङ्मुखः प्राङ्मुख एव वासौ कृषीवलः शस्तहलंगृहीत्वा । कुर्यात् कृषि तस्य हलस्य रेखास्तिस्रो यथा सुप्रकटी भवान्त॥१० बलिभुक् बलिमादाय यदि गच्छेन् महादिशम् । प्रशस्तः कोणदिग्यातः सस्यहानिप्रकाशकः ॥ ११ ॥ बहवो वायसास्तत्र सूचयन्ति महाभयम् । न कश्चिद्यदि गृह्णाति* द्विजाति, भयंतथा ॥ १२ ॥ हलभङ्गे कुलंक्षोभः शीर्षभङ्गे स्त्रियो वधः । युगस्य भङ्गे जानीयाद्दुरितं गृहमेधिनः ॥ १३ ॥ फालस्य भङ्गे दुहितुः सूनोर्गोत्रस्य पीडनम् । वृषपादस्य भङ्गे तु स्वकुलक्षयमादिशेत् । विधिना श्रुतिदृष्टेन शमयेत् पौष्टिकेन तत् ॥ १४ ॥ वहुलाभङ्गते भौमवारे कुर्याद्विशेषतः । वनानां छेदनैश्चव दाहकर्म च तत्र हि ॥ १५ ॥ फलपल्लवपुष्षाढ्यान् वनस्पतिमहीरुहान् । विद्यात् सस्यादिपौष्कल्यान हानिञ्च विपरीततः ॥१६॥ रक्तशालिरशोकेन शालैः कलमशालयः। यवको वटवृक्षण तिन्दुकेन च षष्टिकाः ॥ १७ ॥ अश्वत्थेन च निष्पत्तिः सर्वसस्यस्य निश्चिता । जम्बुभिस्तिलमाषाश्च यवाः सप्तदलेन च ॥ १८॥ * विजातिवी। १ कुलक्षोपः। २ वानाङ्गेदनञ्चैव ।

·( २३३ ) । मुद्राःशिरीषक्षेण गोधूमाश्च मधूकतः। अतिमुक्तककुन्दाभ्यां कार्पासस्य च सम्पदः ॥ १९ ॥ अशनैः सर्षपा ज्ञेयाः कुलत्था बदरीद्रुमैः मुद्राश्च चिरविल्वेन वेतसैरतसीश्रियः ॥ २० ॥ कोद्रवाश्च पलासेन चणद्धिरथेङ्गुदैः । मुक्तांरजनशङ्खानां समृद्धिस्तिलकेन च ॥ २१ ॥ करिणो हस्तिकर्णेन वाजिकर्णेन वाजिनः । गोजातिः पाटलीभिःस्यात् कदलीभिरजाविकाम् ॥२२॥ पवाला बन्धुजीवेन कैनकानि च चम्पकैः। चैयं नन्दियावर्ते वज्रङ्कुरवकेन च ॥ २३ ॥ तालकश्च कुशुम्भेन सिन्दुवारेण मौक्तिका । रक्तोत्पलेन राजानो मन्त्री नीलोत्पलेन च ॥ २४ ॥ श्रेष्टी सुवर्णपुष्पेन कुमुदेन पुरोहितः । सौगन्धिकेन सन्येशः स्वर्णमर्केन वर्द्धते ॥ २५॥ क्षेममाम्रद्रुमैविद्याद्भयं भल्लातकैर्भवेत् । आरोग्यं पीलुभियं सुदृष्टिककुभेन च ॥ २६ ॥ दुर्भिक्षमनुमेयं स्यात् शमीखदिरसम्पदः । पिचुमन्दश्च नागैश्च सुभिक्षान् जगतां वदेव ॥ २७ ॥ मरुत्कोपः कपित्थेन व्याधयः कुटजेन च । अनादृष्टिश्च निचुलैः समरम्शाल्मलीद्रुमैः ॥ २८ ॥ इक्षवः कुशदुर्वाभ्यां कोविदारेण चित्रकम् । श्यामा लतानां सम्पसा बन्धुकीनां विडयः ॥ २९ ॥ इति विशिष्टवस्तुविधिः। .00 १ मतिमुत्काक। २ कतकानि । ३ कालकश्चकुम्भन । ४ घद्धंने ।

·। २३४ ) -- एवं वर्द्धनशोलानि बीजानि सुपरीक्षय च । उक्तिमारभते विद्वान् शास्त्रोक्तविधिनामुना ॥ ३० ॥ मासस्त्वाषाढसंज्ञश्च ज्येष्टं मूलञ्च सम्मतः। कालो भौमावस्येति वापस्तत्र प्रशस्यते ॥ ३१ ॥ वापः प्रशस्तताराद्यैः कलिकारसमर्दितम् । बीजमङ्कुरयेदेहे माक्सप्ताष्टनबाहतः ॥ ३२ ॥ मूलं मैत्रं मघा हस्तः पौष्णसर्पोत्तरत्रयम् । प्रजापत्यञ्च पुष्यञ्च स्वातिश्रवणवारुणे॥ ३३ ॥ वीजकर्माणि शस्तानि नक्षत्राणि चतुर्दश । आद्रादियाश्विवस्विन्दुतारका मध्यमाःस्मृताः ॥ ३४ ॥ पञ्चमी सप्तमी चैव पौर्णमासी त्रयोदशी। तृतीयैकादशी चैव प्रशस्ता बीजकर्मणि ॥ ३५ ॥ द्वितीया दशमी षष्टी मध्यमेति प्रकीर्तिता। विष्टिवानि शस्तानि चराणि करणाणि षट् ॥ ३६ ॥ *गोसिंहककिमीनाश्च मकरश्चैव पूजिताः। नयमकुम्भतुला मध्याः शेषाः सर्वे विगार्हताः ॥ ३७॥ शुक्रेन्दुजीवसौम्यानां प्रशस्ता दिवसादयः । षष्टायभातृगाःपापाः श्रेष्टा शेषेषु वर्जिताः। शशिवन्ध्वर्थपुत्रस्त्रीभातृकायगाःशुभाः ॥ ३८ ॥ अष्टमस्था ग्रहा नेष्टाः शुक्रो नेष्टश्च सप्तमे । विनिन्दिताःशुभाःषष्टे कालकणीकलस्तथा ॥ ३९ ॥ वपनं यत्र तारायां बीजं नेयं हि तादृशम् । माङ्मुखाः कृत्तिकाद्यास्तु मघाद्या दक्षिणामुखाः । पश्चान्मुखाश्च चैत्राद्या वस्वाद्यास्तूत्तरामुखाः ॥ ४० ॥ * गोनृयुक्कार्क। । हरि। १ तर्हिशाः।

·। 14 । २३५ ) परिघो नाम दण्डोऽस्ति वायुवह्निसमश्च यः । न गच्छेत्तमतिक्रम्य बीजकमणि बुद्धिमान् । तस्मात्तत्तन्मुखारम्भं कृष्याद्यारम्भमाचरेत् ॥ ४१ ।। वामकर्णविभिनौ द्वौ थान्तौ नक्रयुतायुतौ । श्येनश्वानौ च न शान्तौ बीजानां वपर्ने विदुः ॥ ४२ ॥ शकुनाः मुस्वरा वामे बीजानिर्गमने शुभाः। ब्राह्म मुहूर्त सर्वेषां सस्यानां वापनं हितम् । मुहूर्ते वाभिजित्ख्याते वृक्षरोपणमुत्तमम् ॥ ४३ ।। शुक्लपक्षे तु पञ्चम्यां चन्द्रे पुष्यमुपागते । मुहूर्ते वाभिजित्ख्याते वपनं रोपणं हितम् ॥ ४४॥ मूलप्रधानं दिवसे खरांशोः स्कन्धप्रधानं शशिनश्च वारे पत्रप्रधानं कुजकोणयोश्च पुष्पप्रधानं बुधवासरे च ॥ ४५ ॥ फलप्रधानं सितजीवयोश्च सारमधानं गुरुवासरे च । त्वक्पेशलं मन्ददिने विदध्याद् वृत्तप्रधानं* शशिवासरे च ॥४६॥ अर्कोदये सूर्य्यवारे सस्यबीजानि वापयेत् । मन्दस्य वारे मध्याह्ने कृष्णधान्यानि वापयेत् ॥ ४७ ॥ भौमस्य वारे तल्लगने कोद्रवान् वापयेद् बुधः । शुक्रस्य वारे तल्लग्ने वापयेत् कौसुमांस्तरुन् ॥ ४८ ॥ अश्विनी क्रमुकेक्षणामिक्षूणामदितिस्तथा । रोहिणी वृक्षजातीनां वृहसाः भरणी तथा ॥ ४९ ॥ हस्तोरगे नागवल्ल्याः पुष्यं पुष्पपहीरुहाम् । मघा च तृणपूर्वाणामुत्पले चोत्तरत्रयम् ॥ ५० ॥ मुद्गानां त्वाष्टभं श्रेष्टं सस्यवीजप्रभजनः । राधा साङ्कुरसस्यानामनुराधा च शालिषु ।। ५१ ॥ १ विहन्तौ । २ थान्तौनयुतायुतौ । ३ शेनास्वान्नस्यातौ । ४ मधु । * बुधवासरे।

·( २३६ ) मूलं मलयवल्ल्यस्तु कृष्णधान्ये च वारुणम् । रेवती सर्वशालीनां रोपणे मुनिभिर्मताः ॥ ५२ ॥ राधानुराधा मूलश्च हस्तश्चित्रेति पञ्चकम् । चन्द्रशुक्रसमायोगे ताम्बूली रोपणे हितम् ॥ ५३ ॥ ब्रह्माद्यास्तारकावाष्टौ हस्तं पुष्याश्विनी तथा । चन्द्रशुक्रसमायोगे इक्षुरोपे शुभावहम् ॥ ५४ ॥ उत्तरत्रयमादिसपितृचित्रार्कयोनयः । ब्रह्मविष्णुमृगा मूलं हितमुत्पलरोपणे ॥ ५५ ॥ उत्तरत्रयविश्वान्यसर्पमूलानि धीधनैः । अङ्कुरीभूतसस्यानां प्रशस्तानि हि रोपणे ॥५६॥ मन्दवारे च विश्वः लग्ने मूर्यसुतस्य च । सस्यरक्षाविधानार्थमुटजं कारयेद् बुधः ॥ ५७ ॥ सिंहोदये शनेर्वारे याम्ये नक्षत्रसङ्गते। प्रतिमा स्थापयेत् क्षेत्रे पशूनां शस्यविद्विषाम् ॥ ५८ ॥ स्वस्ति किष्कन्धाधिपप्रकटपराक्रमाविष्कारादिङ्मण्डलोप- जीवितः श्रीहनुमानाज्ञापयति मूषिकपतङ्गपिपीलिकशरभसारम्भ- अमृगप्रेतीकीटाधैर्नस्थातव्यमाज्ञामतिक्रम्यमानस्य शरीरं निग्रहं समावर्तयते तस्य वानरसिंहस्याक्रममानस्य सागरं कक्षारं तरङ्गतो वायुजीमूत इव गर्जति हुं फट्नमः ॥ मन्त्रं पत्रे समालिख्य जप्त्वा तन्निखने तदा । भुवि कीटप्लवङ्गाखुपिपोल्यादिविनश्यति ॥ ५९ ॥ समभ्यज्य महातैलैः सप्त्वन्मयवत्तिकाम् । नयेत् प्रदीपं बामेन सस्यकीटास्यजन्ति तत् ॥ ६० ॥ विलिख्य तुम्बुरो बीजमिष्टिकायां विचक्षणः। १ यथायोगे। २ समायोनादिक्षुरोपे।

·( २३७) स्फुटयदग्निचक्रेण वारि मार्गेषु तत् खनेत् । एतेन सस्यकीटास्तु व्यपयान्ति ततो बहिः ॥ ६१ ।। आर्द्र चटकतैलेन निम्मोंके जुहुयात्ततः। उर्ध्वमारुतधूपेन यान्ति सस्य*द्रुहस्ततः ॥ ६२ ॥ श्वभ्रेऽमिदग्धे सम्पूर्य सार्द्धमंकोलचूर्णकः । शुष्कगोमयचूर्णानि तत्र भञ्जनपेशिनाम् ॥ ६३ ॥ सूत्रेण गाढमावेष्ट्य निहितः रोहितोदरे । पुष्येण रोपयेद् वृक्षं सन्ततं स्वादुशाकदम् ॥ ६४ ॥ इदमेव विधानं हि वृहसादौ विधीयताम् । ततो भवन्ति स्वादुनि मधुराणि फलानि च ॥ ६५ ॥ इति वापविधिः। .0- यातक्षीवश्वार्यमसर्परुद्र- स्वासर्कपोष्णेषु दिने सुभानाम् । लग्ने कुलीरेऽलिनि वा सुरेज्ये चतुर्थगे लावनकर्म कुर्यात् ॥ ६६ ॥ द्वितीय क्षेत्रपालेभ्यो दधि कं बलिमादितः । पद्मपत्रगतं पञ्चगव्यञ्च निखनेत्खले ॥ ६७॥ विष्णुराधाग्नियम्यानामंशकेषु यथाक्रमम् । कर्कटे वाथ कीटे वा विद्ध्याद्धान्यसङ्ग्रहम् ॥ ६८ ॥ अच्छिद्रास्तिथयः शस्ताः सौम्यवारोदयादयः। त्रिषड़ायगताः पापाः शुभाः केन्द्रत्रिकोणगाः ॥ ६९ ॥ वारः शनेर्वा भानोर्वा प्रतिपदा चतुर्दशी । १ भाकपेशिताम्। * मृगस्तथा।।

·( २३८ )
स्वातिर्वा रोहिणी वाथ लग्नं जीवस्य वा रवः।
योगोऽयमुत्तमर्णाय व्ययाय च मुशोभनः ॥ ७० ॥
इति सङ्ग्रहविधिः।
0
गृहीत्वा मेषगे भानौ ग्रीष्मधान्यान्यथोक्षगे।
मूलादीनां च बिक्रेता तुरिये मासि लाभमाक् ॥ ७१ ॥
मिथुनस्थे रसद्रव्यं गृहीत्वा मासपञ्चके ।
व्यतीते बहु विक्रेता त्रिगुणं लाभमाप्नुयात् ॥ ७२ ॥
फलम्पत्रञ्च वासश्च क्रीत्वा कर्कटके रखौ।
मासषट्केन विक्रेता लभते लाभमुत्तमम् ।
मौक्तिकं रजतं लोहं गाङ्गेयं वापि सिंहगे ।
उपादायाष्टभिर्मा सैविक्रेता लाभमाप्नुयात् ।
कन्यासमागते सर्वमौषधं द्रव्यमाहरेत् ।
लाभाय सप्तमे मासि प्रयुजीत व्यये बुधः ॥ ७३ ॥
तुलाधिरूदे रत्नानि वस्तुजातञ्च तन्नवम् ।
गृहीत्वा मासषट्केन व्ययमानोऽश्नीयात्फलम् ॥ ७४ ॥
वृश्चिकोपगते क्रीत्वा भाण्डं मृद्धर्मनिम्मितम् ।
नवमे मासि विक्रीय चतुर्गुणमवाप्नुयात् ॥ ७९ ॥
क्रीत्वा वापोपगे शङ्खप्रवालभिदुरादिकम् ।
विक्रीय लाभमाप्नोति त्रिगुणं वा चतुर्गुणम् ॥ ७६ ॥
मकरे रत्नजातानि वाणि च विचक्षणः ।
क्रीवा मासाष्टकेनैव विक्रेता लाभमाप्नुयात् ॥ ७७ ॥
अयोदारुमयं कुम्भे क्रीत्वा तृणमयं तथा ।
मासासयेन विक्रेता फलं भूयोऽधिगच्छति ॥ ७८ ॥

·( २३९ ) मीने धान्यानि सर्वाणि पत्राण्यश्यमयानि च । गृहीत्वा मासषट्केन विक्रेता लभते फलम् ॥ ७९ ॥ इतिवाणिज्यविधिः। इत्युपक्षयदशाविधानं नामाष्टविंशोऽध्यायः । एकोनत्रिंशोऽध्यायः । अतःपरं वीरदशाविधान प्रणीयते पाच्यमतानुकूलम् । सर्वत्र यात्राविधिरत्र भक्ष्याः योगाश्च तत्राहितसिद्धयःस्युः॥१॥ तारका सप्त सप्तैव पादोना बहुलादयः । क्रमशो विस्तद्वारं पूर्वाद्ये दिक्चतुष्टये ॥२॥ अश्वयुकपुष्यमुष्णांशुरनुराधेति तारकाः। चतस्रःसबैदिक्षवेव वितद्वारसम्मताः ॥ ३ ॥ हस्ततिष्याश्वयुमैत्रश्रविष्टान्येन्दुविष्णवः । एताःस्युस्तारका वाष्टौ सर्चयात्रामु शोभनाः ॥ ४॥ त्रीणि पूर्वाणि चित्राहियाम्येन्द्रपवनाग्नयः । सप्पेशपितरःसर्वयात्रासु परिवर्जिताः ॥ ५ ॥ पुण्यार्कमित्रतुरगाः प्रागादिषु मुशोभनाः । शुक्रज्ञचन्द्रजीवानां वारा मागादिशोभनाः ॥ ६ ॥ विहाय दिक्पतेर्वाराः सर्वे सर्वत्र शोभनाः । इति व्याचक्षते केचित् सर्बत्र परिघं सजेत् ॥ ७ ॥ १ तोहित सिद्धयःस्युः।

·- नन्दा भद्रा जया पूर्णा पूर्वादिगमने शुभाः। चरेषु गरजं विष्टि विहायान्यानि शर्मणे । स्थिराणि करणान्युच्चैर्नेष्टानि विबुधैःसदा ॥ ८॥ कुजवारश्च मध्याह्नः पूर्वस्यां दिशि शोभनः । याम्ये यामास्तकालश्च वारौ शनिशशाङ्कयोः ॥ ९ ॥ वारुण्यां मध्यरात्राश्च वारौ च गुरुसौम्ययोः । उदयश्चोत्तराशायां वारौ शुक्रायोहितौ ॥ १० ॥ तत्तदाशां व्रजेत्तत्तद्राशिलग्नेषु बुद्धिमान् । योगिनी पुरतः कृत्वा याति यःस विनश्यति ॥ ११ ॥ द्वितीया च तृतीया च पञ्चमी सप्तमी शुभाः। दशम्येकादशी या तु पौर्णमासी त्रयोदशी ॥ १२ ॥ आदम्पतिपत्तिथेस्तिथिवशात्पूर्वादिकाष्टाष्टकं क्रान्त्वा दैसगुरुक्रमेण च दिवं भूमि प्रयातो यदा । सवनिर्थमसौकरोखमुमतां कार्योधतानां तदा पृष्टे दक्षिणतः प्रशस्तफलदो वामे मुस्खेऽनर्थकृत् ॥ १३ ॥ गोनृयुक्कार्ककन्याश्च तुलाचापौ तु सर्चतः। यात्रायां केचिदिच्छन्ति कुम्भःसर्वत्र निन्दितः ॥ १४ ॥ मूर्होदयं प्रशंसन्ति सळयात्रामु पण्डिताः । पापास्त्र्ययारिगाः वास्ताः सौम्याः सर्वे तथैव च ॥१५॥ नेष्टो लग्नेऽष्टमान्यस्थः पूर्णोऽपि शशलाञ्छनः । गुरुः ष्टष्ठाष्टमान्यस्थो नेष्टः शुक्रोऽपि सप्तमे । पञ्चमं द्वादशश्चैव शुद्धीमच्छन्ति कोविदाः ॥ १६ ॥ लग्नार्थबन्धुधीदारधर्मकायगाः शुभाः। दशमस्थः शनिश्चेष्टः सर्चयात्रामु धीधनैः ॥ १७ ॥ याने श्रविष्टा विमाणां श्रवणं धरणीभुजाम् ।

·। २४१ ) अनुराधा विशामिष्टा शूद्राणां रेवती हिता ॥ १८ ॥ तत्तद्यात्रासु शुभदा नरस्त्रीषण्डतारकाः। रोहिण्यां वृषभ लग्ने गोगात्राक्षेमसाधनम् ॥ १९ ॥ अश्विन्यां चापपश्चा? हयानां गमनं हितम् । सोमभे मिथने लग्ने दन्तियात्रा प्रशस्यते ॥२०॥ तिरश्चां गमनम्पथ्यं पुष्यभे मिथुनोदये। पक्षिणां शुभदा यात्रा कन्यायां हस्ततारके ॥ २१ ॥ जलयात्रा प्रशस्ता स्याहारुणे चोत्तरत्रये । कन्याकुलीरमीनेषु वारयोर्जीवशुक्रयोः ॥ २२ ॥ स्वयं यातुमशक्यञ्चेच्छत्रशय्यादिनिर्गमम् । पूर्वत्र रात्रौ सम्पूज्य प्राप्ते काले तु कारयेत् ॥ २३ ॥ छत्रदण्डाक्षमालाग्निकमण्डल्वजिनाम्बरम् । विमाणां ब्रह्मसूत्रञ्च निर्गमे कार्यसाधनम् ॥ २४ ॥ जीविकासाधनं सर्व पुस्तकाभरणादिकम् । सर्वेषां निर्गमे शस्तमभिप्रेतार्थसिद्धये ॥ २५ ॥ श्रद्धायुतः शुचिस्नातः प्रसन्नेन्द्रियमानसः । मुक्त्वापूज्य तथापूच्छय निर्गच्छेद् गुरुतोषितः ॥२६॥ क्षौरं क्रोधं भयं लोभं मद्यं मांसञ्च रोदनम् । मैथुनं तैलमभ्यङ्गं यात्रायां माग्विविवर्जयेत् ॥ २७ ॥ याकृत्वा मैथुनं रात्रौ प्रभाते प्रस्थितो भवेत् । नासौ फलमवाप्नोति कृच्छ्रेण च निवर्त्तते ॥ २८ ॥ गच्छ जीव जय मैहि याहि मुञ्च विवर्जय । प्रापयोत्तिष्ट निर्गच्छ शब्दद्या गमने शुभाः ।।२९ ।। तिष्ट मागा निवर्तस्व मूढ मूर्ख जलेति च । १ नरस्त्रीषष्टण्टतारका । २ मांशनारोदरम् ॥ ३१ ·२४२ ) यात्रायां विघ्नदाशब्दा विषादप्रतिपादकाः॥ ३० ॥ विना बलात्कृतं दृद्धवाल*पीतासिनां क्षुतम् । क्षुतं सर्वत्र नेष्टं स्याद् गोहुतं मरणप्रदम् ॥ ३१ ॥ यात्रायां दक्षिणे रुत्वा पश्चाद्वामे विरौति चेत् । श्रेष्टा वाभिमुखे दृष्टा नेष्टा गोली च दक्षिणे॥३२॥ प्रस्थाने मङ्गलं वाक्यं गर्जनं मेघहस्तिनम् । दक्षिणे सफलो वृक्षो वायसस्य च कूजितम् । गीतवादितशब्दाश्च सिद्धये श्रुतिरीहशी ॥ ३३ ॥ आष्कन्दो वजुलादीनां दक्षिणे विरुतं क्षुतम् । अनर्थसूचकं वाक्यमीदृशं स्यादसिद्धये ॥ ३४ ॥ वैश्यो विमो नृपः कन्या गौर्दन्ती मुरजध्वजौ । क्षीराज्यदधिशङ्खाम्बुच्छत्रं भरि फलं मुरा ॥ ३५ ॥ तण्डुलं हेम रूप्यञ्च सिद्धयेऽभिमुखा अमी। 'सकाष्टः सानलाकारुमलिनाम्वरभारहृत् ।। ३६ ॥ गलस्पटङ्गोगोमायुः गृद्धोलूककेपिञ्जलाः । महिषाभिषवो मांझे निषेधः प्रतनं वधः ॥ ३७॥ कलश:सर्वजातीनां सम्माजनविलेपने । तैलं कपालं कार्पासं भस्मन्येतान्यसिद्धये ॥ ३८ ॥ भुजङ्गदर्शनं यातुः शत्रुभ्यो भयमावहे । लवनञ्च गुंडं काष्टमभ्यक्तञ्च कपायितम् । ननं विमुक्तकेशञ्च दृष्ट्वा गेहं पुनव्रजेत् ॥ ३९ ॥ भारद्वाजस्य शिखिनो मृगस्य नकुलस्य च । दर्शनं सर्चताश्रेष्टमतिश्रेष्टम्प्रदक्षिणम् ॥ ४० ॥ यदुक्तञ्चरितादेशे वायसानां शुनामपि । * पीनसिना । १ कपिश्चिकाः।

·उन्नयं तच्च यात्रायामनुरुपवशादिह ॥ ४१ ॥ क्रोशादृक् गमनविरुतं निष्फलं माहु*रार्या स्तत्रानिष्टे प्रथमशकुने मानयत् पञ्चपरा । प्राणायामान्नृपतिरशुभे षोडशैतान द्वितीये प्रयागच्छेतू स्वभवनमधुना यद्यनिष्ठं तृतीये ॥ ४२ ॥ इतियात्राविधिः। :०: माच्या माश्य घृतं गच्छेद्दक्षिणश्च तिलौदनम् । मत्स्यभोजी व्रजेत्पश्चात् सौम्यं पायसभोजनम् ॥ ४३ ॥ अभिन्नभाषा:सतिलाश्च तण्डुलाःगवां दधि क्रव्यमफेनसम्भवम् । फलञ्च मार्ग रुधिरंपटोलकं घृतञ्च साप्पि पिशितं तिलोदनः॥४४॥ षष्टिकान्धश्च शाकञ्च प्रियङ्गुञ्चित्रभोजनम् । आमलक्यं कुलत्थाञ्च माक्षिकं सपिरेव च ॥ ४५ ॥ मूलान्यम्बुनि सक्तुएं शालिं निश्राववारि च । वीजपूरं तिलान्नश्च मधु शर्करया युतम् । वाराहं पिशितं क्षीरमाश्विन्यादिषु भक्षयेत् ॥ ४६ ॥ धूपं दधि तथा लाजां वटकं पायसं तिलम् । पिष्टश्चैव तु वाराणामशनाय प्रकीर्तितम् ॥ ४७ ॥ नन्दायां सानशाकञ्च भद्रायां गव्यपायसम् । धूपं जयायां सक्तूनां रिक्कायाञ्च गुलोदकम् । पूर्णायां केन्दकुल्माष भुत्का गच्छन् मुखं व्रजेत्॥ ४८ ॥ अर्कस्य पत्रं मधु तण्डुलोदकं घृते यवागुश्च भाविष्यभोजनम् । सौवर्ण्यमम्भो मधु बीजपूरकं तोयञ्च गोमूत्रमथो यवाश्च ॥ ४९ ॥ १ कन्दकुष्माषम् ।

·२४४ "
सपायसञ्चैव गुड़े सितोत्थं मुदृगान्नकञ्च प्रथमाद्यनुत्क्रमात् ।
अभ्यक्ष्यसस्पर्शमलभ्यकानां स्मृतिश्च सिद्धिं गमने ददाति ॥५०॥
इति यात्राभक्ष्यविधिः ।
:0:0:0:
नृपाणां गमनं योगैर्भगनैश्च द्विजन्मनाम् ।
शकुनैश्चरचोराणां शेषाणां क्षणवीर्यकैः ॥५१॥
यथावत्तिथिनक्षत्रवारराशिग्रहोदयाः ।
गमने दुर्लभास्तस्माद्योगान् बक्ष्याम्यहं लघु ॥ ५२॥
होरा कुटुम्बसहजस्थानेषु क्रमशो गताः ।
शुक्रगुर्विन्दवः शत्रुविनाशायार्थसिद्धये ॥ ५३ ॥
सपापके भ्रातरि सेन्दुसप्तमे सितज्ञयुक्ते हिबुके च निर्गतः ।
सजीवलग्ने विनिहन्ति शत्रून शुभोदये नात्मगृहं मतीयात्॥५४॥
स्वलाभगेषु शेषेषु जीवे लग्नगते गतः।
अर्थलाभमरनाशमारोग्यं लभते नरः ॥ ५५॥
अनष्टमगते चन्द्रे षष्टे चण्डाशुसंश्रिते ।
वृहस्पत्युदये यायाच्छत्रुजिल्लभते धनम् ॥ ५६ ॥
गुरुशुक्रार्कसौम्येषु लग्नायेषु चतुर्षपि ।
कुजमन्दयुते षष्टे चन्द्रे च दशमं गते ।
यात्रा सुफलदा निसं शत्रुनाशकरी सदा ॥ ५७॥
शुक्रवर्जितजामित्रे लग्ने गुरुयुते गतः ।
त्रिपड़ेकादशस्थेषु मन्दारार्केष्वभिष्टदा ॥ ५८ ॥
लग्नयुक्त गुरौ यायाज्जामित्रे शशिनि स्थिते ।
शुभेषु च धनस्थेषु धनवाहादिलाभभाक् ॥ ५९ ॥
होरा शुभमदा याते सर्वैःसंसेविताःशुभैः ।
अशुभारुढदुश्चिक्या निधने चन्द्रवर्जिताः ॥ ६ ॥

·( २४५ )
होरा गुरुमती लाभे पापसंघसमाश्रिते ।
इन्द्रारज्ञसमायुक्ते यातुःसर्वार्थसिद्धिदा ॥ ६१ ॥
लग्नार्थगेषु सौम्येषु दशमे रविसंयुते ।
गमनं विजयारोग्यमर्थसिद्धि प्रदास्यति ॥ ६२ ॥
त्रिकोणकेन्द्राश्रितसर्वसौम्यास्तृतीयषष्टायगताश्च पापाः ।
फलन्ति यातुः शुभमिन्दुरेको लग्नाच्चतुर्थङ्गतवांश्च तद्वत् ॥६३॥
यदा कलत्रगश्चेन्दुः शुक्रज्ञौ गृहमागतौ ।
गन्तव्यमपि चारेण तदा सर्वार्थसिद्धये ॥ ६४ ॥
पञ्चम्यां शुक्लपक्षस्य स्वातौ गुरुदिनोदये।
क्रयावक्रययात्रायां योगोऽयं परमो मतः ॥ ६५ ॥
मित्रःण प्रयातस्य शके पर्युषितस्य च
पुनर्मूले प्रयातस्य कार्यसिद्धिर्भविष्यति ॥ ६६ ॥
हुस्तेन गत्वा प्रथममपर्युष्य द्वये ततः ।
पुनश्चतुर्थे सम्प्राप्तः शत्रुवर्ग स बाधयेत् ॥ ६७ ।।
स्थित्वैकं दिवसं तिष्ये रेवत्यां वाथ वासवे ।
सीन्नि भूयः प्रविष्टोऽन्तबहुलाभमवाप्नुयात् ॥ ६८ ॥
इति यात्रायोगः।
-
गुरावत्युच्चगे लग्ने लाभे शुक्रसमागते ।
शनेईकाणे संदृष्टो राजावश्यं वशी भवेत् ॥ ६९ ॥
चरे वर्गोत्तमे भागे तवस्थयोः सोमजीवयोः ।
सदृष्टश्चन्द्रहोरायां राजावश्यं वशी भवेत् ॥ ७० ॥
भोमवारे बुधक्षेवे दृकाणे वसुधाभुवः ।
मन्दे व्ययगते युद्धं कुर्वाणो लभते जयम् ॥ ७१ ॥

·(२४६ ) शत्रोरष्टमगे चन्द्रे विषनाड़ीमुपागते । मन्दे शत्रौ च षष्ठस्थे विजयं लभते युधि ॥ ७२॥ अतिनीचगते मन्दे षष्ठस्थे लयलग्नतः । चन्द्रे वर्गोत्तमांशस्थे दृष्टः शत्रुवशी भवेत् ॥ ७३ ॥ इन्दावत्युच्चगे सौम्ये स्वक्षेत्रांशगतेऽपि वा । औवे दृकाणे संदृष्टो द्विजोऽवश्य वशी भवेत् ॥ ७४ ॥ शुक्रे निजत्रिकोणस्थे तुलांशकगते बुधे । मन्दे परमनीचस्थे दृष्टो वैश्यो वशी भवेत् ॥ ७६ ।। शनौ परमनीचस्थे बुधस्य विशदंशके । होराया तरणेर्दृष्टः शूद्रोऽवश्यवंशी भवेत् ॥ ७६ ॥ मषायने वृषनृयुग्मकुलीरसिंह कन्यातुलाजजलवृश्चिकवीथिकायाम्। कुम्भालिचापमकरा मिथुनायने स्युरारूढवद्मभरतासमभातपत्रम्॥ आरुह्योदयराशि यछत्रस्थं वीक्षते नरः । स तस्य वसतां याति दारैरपि धनैरपि ॥ ७ ॥ विपरीतविधानेन वैपरसिं विनिाईशत् । दृष्टे तु जीवशुक्राभ्यां न दोषस्तत्र जायते ॥ ७९ ॥ स्वयन्तूदयमारुढो वैश्यामस्तमये स्थिताम् । वीक्षते गुरुणा दृष्टो वशगा तस्य सा भवेत् ॥ ८० ॥ गुरौ लाभगते मन्दे षष्ठस्थे भार्गवांशके । उत्तमर्णमवाप्नोति याचमानोऽपि दुपस्थितम् ॥ ८१ ॥ दातुर्व्ययगते जीवे लग्नारुढे च भार्गवे । स्पृहयन्निन्दुहोरायामधमर्णमवाप्नुयात् ॥ ८२ ॥ वयात्मा वदने न्यस्तो द्राङ्कारो रसनान्दहन् । मन्त्रसिद्धि हरेत् पुंसो वादे च प्रतिभां तथा ॥ ८३ ॥ १ स्पृहायन्तीन्दुहोरायाम ।

·र २४७ ) जीवेऽत्युच्चगते स्वस्य दशमस्थे विवादिनः । विकोणस्थे शनौ मीनलग्ने वादे जयी भवेत् ॥ ८४ ॥ सहादेवीदुर्वामधुपमुषली विष्णुदयिता। सदा भद्रा लक्ष्मी शतमसलतामाअलिकरी । य एतान् भ्रातः स्वे शिरसि कलयच्छीपरिकरान् । यतो जातस्येदं भूवनमखिलं तिष्टति वशे ॥ ८५ ॥ इत्यभीष्टसिडिविधिः॥ १०: इति वीरदशाविधानं नाम एकोनविंशोऽध्याय:। त्रिंशोऽध्यायः। -000 ब्रवीमि संकीर्णदशाविधान मतःपरं तत्र च सगृहीतम् । दीक्षाप्रतिष्ठा पितृकर्मभूत- विषामयानां अशमाः क्रमेण ॥१॥ उत्तराणां त्रयं मूलमदितिर्वारुणाश्विनौ । ब्रह्मानुराधा पुंसा च पुंसां दीक्षाविधौ हिताः ॥२॥ चित्रा स्वातिश्च मैत्रञ्च प्रव्रज्यायां स्त्रियो हितम् । तत्र दीक्षासु सर्वेषां तत्तद्वारादयः शुभाः ॥ ३ ॥ कन्यातौलिनृयुग्वाः शेषाः स्युरुदयाशुभाः। अच्छिद्रास्तिथयःशस्ता मन्दांश सर्वसिद्धिदः ॥ ४ ॥ केन्द्रत्रिकोणेषु शुभाःप्रशस्ताः पापास्त्रिलाभारिगता शुभाय ।

·( २४८ )
ग्रहानभिष्टा मरणप्रयाता
व्रतक्षयायास्तगतश्च शुक्रः॥५॥
यदि भावाश्रितश्चन्द्रो लग्नस्थःशुभदासदा।
चतुर्थे दशमे जीवस्तपस्सिद्धि प्रयच्छति ॥ ६ ॥
धर्मस्थानगताःपापा न चिराद् व्रतभङ्गदाः ।
प्रव्रज्याभिहिता योगाः प्रव्रज्यायां सुशोभनाः ॥ ७॥ .
पञ्चमस्थश्च माहेयः चन्द्रश्च नवमं गतः ।
मन्दश्च सहजस्थाने व्रतसिद्धि प्रयच्छति ॥ ८॥
इतिप्रव्रज्याविधिः।
:0-
उत्तराणां त्रयं पुष्यमनुराधा च रोहिणी ।
वारुणं वसु मित्रति नवव्रतविमुक्तये ॥९॥
तौलिकन्यानृयुग्मीनाः शुभवारांशकादयः।
त्रिकोणगौ सितेन्दू च व्रतमुक्तौ शुभावहाः ॥ १०॥
इतिप्रव्रज्यामुक्तविधिः।
.00
उत्तरायणगे भानौ मासि कुम्भविवजिते ।
यजमानानुकूलः बलयुक्ते निशाकरे ॥ ११ ॥
अस्तशैशववार्द्धक्यमुक्तयोजीवशुक्रयोः ।
ब्रह्मादितीन्दुतिष्यान्तहस्ताश्चात्युत्तरत्रये ॥ १२॥
देवप्रतिष्टा कर्तव्या सौम्यवारोदयादिषु ।
अयुग्मास्तिथयःशस्ताः युग्मामु दशमी तथा ॥ १३ ॥
स्थिरक्षेत्रगतश्चन्द्रः स्थिरराश्युदयःशुभः ।
उच्चस्थानगतश्चन्द्रो यजमानःशुभावहः ॥ १४ ॥

·( २४९ ) मित्रस्थानगतश्चन्द्रो मित्रसौम्यधनावहः । नोचराशिगतःसोऽयं दारिद्रं सम्प्रयच्छति ॥ १५ ॥ शत्रुक्षेत्रगतश्चन्द्रः शत्रुदि समावहेत् । अर्केन्दुराहुसौरास्तु स्थापने लग्नसंस्थिताः । भ्रातृस्थानगता सर्वे ग्रहास्तुष्टिविद्धिदाः ॥ १६ ॥ बन्धुस्थानगताक्रूराः कुर्वन्ति सुखनाशनम् । तदेव वर्द्धयिष्यन्ति सौम्याश्चन्द्रविवर्जिताः ॥ १७ ॥ मुतस्थानगतास्तीक्ष्णाः पुत्रमृत्युप्रदाःसदा । तत्र स्थिताःशुभाश्चन्द्रवाः सर्वे मुखप्रदाः ॥ १८ ॥ नाशयन्ति रिपुं क्रूराः शत्रुस्थानसमाश्रिताः । जीवस्तत्र स्थित कु-च्छत्रुटद्धिं विशेषतः ॥ १९ ॥ कुरुतःस्थानविभ्रंशं तत्रस्थौ भृगुचन्द्रजौ। कुर्य्याज्जामित्रगो भानुयजमानविनाशनम् ॥ २० ॥ सौर सौख्यविनाशाय बुधःपुत्रविनाशकृत् ॥ कुजस्त्वग्निभयं कुर्यात् पिशाचव्यसनं भृगुः । जीवेन्दु सप्तमस्थौ तु कुास्तां धनवर्द्धनम् ॥ २१ ॥ अष्टमस्था ग्रहाःसर्वे कुर्वन्ति कुलनाशनम् । धर्मस्थानगता सौम्याः कुर्युर्धर्माविवर्द्धनम् ॥ २२ ॥ पापाश्चन्द्रयुता कुर्युः सौख्यधर्मधनक्षयम् । नभःस्थानगता क्रूराः कुर्वन्ति स्थाननाशनम् ॥ २३ ॥ चन्द्रयुक्ताःसदा सौम्याः पुत्रवित्तसुखप्रदाः । ग्रहाःसर्वेऽपि लाभस्थाः कुर्युरारोग्यसम्पदम् ॥ २४ ॥ द्वादशस्थानगाःपापाः शुक्रचन्द्रसमायुताः। दारियूं सम्प्रयच्छन्ति यजमानाय निसशः । तत्रस्थौ वित्तदृद्धिञ्च कुर्यास्तां गुरुचन्द्रजौ ॥ २५ ॥ ३२

·( २५० )
"ज्येष्ठोत्तरत्रयकरान्सचतुर्मुखाश्वि-
कृष्णान्विते शुभतिथिग्रहवारवर्गे ।
तिर्यङ्मुखोदययुतेष्वथ सम्मुहुर्ते-
घून्मीलनं नयनयोः प्रतिमासि कुर्यात् ॥ २६ ॥
अननव विधानेन गर्भनाशञ्च बुद्धिमान् ।
ऊष्णीषस्थापनश्चैव वर्णलेपादिकां क्रियाम् ॥ २७ ॥
इतिदेवप्रतिष्ठापनविधिः।
00-
विप्राणों हितमाधत्ते श्राद्धमेकादशेऽहनि ।
नृपाणां षोडशे वच्मि विशां विशे दिने भवेत् ॥
शूद्राणां मास्मि पूर्णे तु पितृकर्म विधीयते ॥ २८ ॥
अपराह्नःशुभ पापदिनस्य च चरोदयः ।
श्राद्धस्य नूतनस्यैव विधिरेष विनिश्चित्तः ॥ २९ ॥
पितरो मित्रयाम्येन्दुहस्ताश्विश्रवणादयः।
श्रविष्ठापुष्यचित्राश्च प्रशस्ताः पितृकर्माणि ॥ ३० ॥
विशाखा रोहिणी भाग्यपौष्णादियोत्तरत्रयस् ।
वर्जनीया नवश्राद्धे विधातुर्मरणप्रदा ॥ ३१ ॥
विष्कुम्भाधाकुयोगाश्च विष्टिश्च गुलिका शुभाः।
प्रथमैकादशी षष्ठी पौर्णमासी चतुर्दशी ।
तिथिस्त्रयोदशी चैव श्राद्धकर्मणि वजिता ॥ ३२ ॥
श्राद्ध मन्दार्कयोःपूज्याः द्रेष्काणदिवसादयः ।
क्षीणेन्दो मुतस्यापि कैश्चिद्वारादिरिष्यते ॥ ३३ ॥
पापान्तर्गतसौम्यस्य शोभनं दिवसादिकम् ।
कुलीरपकरानानामुदयावादसम्मताः ॥ ३४ ॥

·( २५१ ) जन्मराश्युदयो नेष्टः पञ्चमःसममोऽपि च ॥ उर्ध्ववत्क्रोदयो वयो दृष्टो युक्तोऽपि सद्ग्रहैः ।। ३५ ॥ विपदपसयोरेव वधे वैनाशिकेऽपि च । चन्द्राष्टमे च कर्त्तव्यं द्वादशाष्टमहोदये ॥ ३६ ॥ कर्तुत्रीजन्मनक्षत्रं दाराणां स्वसुतस्य च । सप्तविंशदिनं कर्तुः श्राद्धकर्मणि वजितम् ॥ ३७ ॥ केन्द्रविकोणगा:पापाः सौख्यमित्रधनावहाः। व्ययारिव्ययरन्ध्रस्थाः ग्रहासौम्या शुभप्रदाः ॥ ३८ ॥ शुक्रस्य दिवसांशाधास्तस्य केन्द्रस्तिथि:क्षणम् । कर्तुर्मृत्युं करोसेव नवश्राद्धे विचार्य्यते ॥ ३९ ॥ एवमेवाष्टकश्राद्धं मासश्राद्धञ्च पैत्रिकम् । चन्द्रसूर्योपरागे वा सङ्क्रमेऽप्ययनेऽथवा ।। व्यतीपातेऽप्यमावास्यां सदा श्राद्धं विधीयते ॥ ४० ॥ त्रयोदश्यामवावस्यां गृही श्राद्धं करोति चेत् । युवैव मृत्युमाप्नोति ज्येष्टपुत्रो विनश्यति ॥ ४१ ॥ मासि प्रोष्टपदे माघे सर्वेषां कृष्णपक्षतः । कत्तव्यमष्टकश्राद्धं गृहस्थानां विशेषतः ॥ ४२ ॥ इतिश्राद्धाविधिः। हर्षेच्छाभयशोकादेविरुद्धा शुचिशोभनाद । गुरुदेवादिकोपाच पञ्चोन्मादा भवन्समी ॥ ४३ ॥ आगन्तुः सन्निपातश्च विदोष इति ते स्मृताः। हर्षणस्फोटनाक्रन्दगीतसङ्गीतरोदनम् ॥ ४४ ॥ १ केन्द्रस्तितीचणम्।

·( २५२ )
आस्थानमङ्गविक्षेपस्ताम्रा मृदुकृशा तनुः।
जीर्णे बलञ्च बागबही वातोन्मादस्य लक्षणम् ॥
तचिकित्सायनिष्ठायां विहिताशकुनध्रुवैः ॥ ४५ ॥
वरी विदारी खर्जूरी कशेरुःशर्करा मधुः ।
कृष्णसर्पिश्च मधुकं वातोन्मादे पिवेदिदम् ॥ ४६ ॥
संरम्भामर्षवैदग्धमभिद्रवणतजनम् ।
छाया शीता न तोयेच्छा रोषःपीतोष्णदेहता ॥ ४७ ॥
नारो विविक्तप्रियता निद्रारोचौ मनाग्वच ।
लालाच्छविलं भुक्ते नखादिषु च शुक्लताम् ॥
एताःपित्तकफोन्मादे चेष्टास्तत्र चिकित्सितम् ।
नागे रुद्रस्य नक्षत्रे मन्दवारे च शस्यते ॥ ४८ ॥
चक्रे तैलं सधूस्तूरमूलचूर्ण भुवि न्यसेत् ।
सप्तरात्रात्तदुद्धस लिम्पेदुन्मादशान्तये ॥ ४९ ॥
सम्मिश्रलक्षणं वय॑मुन्मादःसान्निपातिकः ।
आगन्तुर्बहुभेदःस्या दष्टादशमहाग्रही ॥ ५० ॥
केशरं कणिकारस्य कपिलागोमयाम्बु च ।
स्तन्येन पाननश्याभ्यामुन्मादं हन्ति तत्पृथक् ॥ ५१ ॥
मधूकयष्टिमृद्दीका कृष्णखजूरचन्दनम् ।
गोजीजलाभ्रस्तन्येक्षुरसाज्यमधुशर्कराः ॥ ५२ ॥
एतैर्नश्यक्रिया कार्या नूतने पित्तविभ्रमे ।
मातृघाती भूततरुहन्नःसर्वथा पृथक् ॥ ५३॥
शूनाक्षफलकस्थेन तिलैर्मुक्तैःशकृन्मयैः ।
कृतं तैलमपस्मारं नाशयेन्नस्यकर्मणा ॥ १४ ॥
पाठापथ्यावचाशीय सिन्धुव्योसै पृथक् फलैः ।
अजाक्षीराढके पक्वं सर्पिः सर्वग्रहापहम् ॥ ५५ ॥

·(२५३ )
वृश्चिकालीकणाकुष्टलवणानि च भागिका ।
अपस्मारविनाशाय तच्चूर्ण नसि योजयेत् ॥ ५६ ॥
सर्बोन्मादविनाशेषु सर्वग्रहविधिष्वपि ।
रुद्रभश्च चतुष्पादो मन्दाभं वृश्चिकोदयः ॥ ५७ ॥
मले द्वयं क्रमाद्विष्णु विपूर्वं वह्निसुन्दरी ।
कर्णे जपाद्ग्रहं हन्याद्भूतेशध्यानतोऽथवा ॥ ५८ ॥
हृदयश्च चतुर्थ्यन्तो भगवान् रुद्र इसपि ।
शत्रुन्ते महिरप्यस्मादैरवो देव इसपि ।
समस्तोऽयं चतुर्थ्यन्ते पदान्येतानि योजयेत् ॥ ५९ ॥
ग्रहान् नर्त्तय मोटय वल्गय क्रीडय उग्रचण्डहुंफट्ठठ ।
एषभूतपिशाचादौ सर्वकर्मकरो मनुः ।
अस्य स्मरणमात्रेण मलीयन्ते ग्रहादयः ॥ ६० ॥
इतिगृहध्वंसविधिः।
कृत्तिकाभरणीस्वातिर्मुलं पूर्वत्रयाश्विनी ।
विशाखा मघाश्लेषा चित्रा श्रवणरोहिणी ॥ ६१ ॥
तारास्तास्सर्पदष्टस्य दुष्टा मन्दकुजौ तथा ।
पञ्चमी चाष्टमी षष्टी रिक्ता दष्टस्य निन्दिता ॥ ६२ ॥
तस्यातिनिन्दिता कृष्णे पञ्चमी च चतुर्दशी ।
सन्ध्याचतुष्टयं दुष्टं दग्धयोगाश्च राशयः॥ ६३ ॥
देवालये शुन्यगृहे वल्मीकोद्यानकोटरे ।
रथ्यां सन्धौ चैखतरौ श्मशाने सिन्धुसङ्गमे ॥ ६४ ॥
द्वीपे चतुष्पथे सौधे गहने वेत्रपद्मयोः ।
पर्वताये बिलद्वारे जीर्णकूपाश्मकूटयोः ॥ ६५ ॥

·( २५४ ) शीग्रुश्लेष्मातकालेषु जम्बू दुम्वरवेणुषु । वटेषु जीर्णप्राकारे दंश सर्पस्य निन्दितः ॥ ६६ ॥ इन्द्रियाण्योष्टहृतकक्षस्तनभ्रूमध्यकुक्षयः । तालु शङ्खो गलं मूर्दा चुबुकं नाभिमस्तकम् ॥ ६७॥ द्वौ पादमध्यं स्कन्धञ्च सर्पदंशस्तु निन्दितः। पुष्पादिहस्तःशुभवाक् धीरःशुल्काम्बरोऽमलः ॥ ६८ ॥ लिङ्गवर्णसमानश्च हष्टो दूतःशुभो मतः । अपद्वारगतःसस्त्री प्रमादीभू*गतेक्षणः ॥ ६९ ॥ विवर्णवासाः पाशादिहस्तो गद्गदतूर्णवाक् । शुष्ककाष्टाश्रितःखिन्नस्तैलोक्तस्कन्धरांशुकः ॥ ७० ॥ आद्रवासाःकृष्णरक्तपुष्पो मुक्तशिरोरुहः। कुचमर्दी नखच्छेदी गुदस्पृक् पादलेखकः ॥ ७१ ॥ केशलुञ्छी तृणादिच्छेवटुर्व्यङ्गःखरादिशः । सद्वितीयोरुदं मुण्डी दुष्टा दूताःस्युरीदृशाः ॥ ७२ ।। दिशादिषु स्थितो दूतो वन्यादीन सूचयेदहीन् । दूतःस्थितश्चेद्वामेऽङ्घौ दक्षिणे वा द्वयोरतः ॥ ७३ ॥ इसन्यावावेहद् दिग्वा यदि दूतस्य वात्मनः । अह्यान् वाह्यान् पृथक् सनि विद्यात् स्त्रीपुंनपुंसकान ७४ दृतःस्पृशति यदगात्रं तस्मिन् देशमुदाहरेत् । नभो गीतद्विषं वादेनविषवेति निर्दिशेत् ॥ ७५ ॥ दृतकाले यतो जीवः पर्वे दंशस्ततोऽन्यतः । अग्रे दृतस्य वामाघी शुभोऽन्यस्थादृशोऽन्यथा ॥ ७६ ॥ दुताघिचलनं दुष्टं तदस्थितिनिश्चला शुभा । जीवपाचे शुभो दूतो दुष्टोऽन्यत्र समागतः ॥ ७७ ॥ * ततेक्षणः।

·( २५५ ) दृतस्य वाक्यं दष्टाख्या पूर्वमाहुविनिन्दितम् । त्रिभक्तस्तस्य वाक्याणैर्विषणिविषकालता ।। ७८ ॥ आद्यैःस्वरश्चकायश्च वगैभिन्नालिपिविधा । स्वरो जीवस्तनुर्वर्ग इतिज्ञेया च मात्रका ॥ ७९ ॥ वाताग्नीन्द्रजलात्मनो वर्गेष्वर्णाश्चतुष्टयाः । नपुंसकाःपञ्चमास्युः स्वराःशकाम्बुयोनयः ॥ ८॥ दुष्टो दृतस्य वाक्यादौ वाताग्निमध्यमो हरिः। प्रशस्ता वारुणा वर्णा श्रुतिदुष्टा नपुसंकाः ॥ ८१ ॥ जीवकाव्योदयौ श्रेष्ठौ स्वक्षेत्रेषु तदोदयौ। शुक्रगुर्वोर्चिदृष्टितकाले शुभा मता। मुक्ता मन्दग्रहाः सर्वे गच्छन्तोऽस्तं न शोभनाः ॥ ८२ ॥ ग्रहामयचिकित्सानां प्रश्नप्पाप विचक्षणः । परीक्ष्य विधिनानेन सिद्धौषध्यां प्रवर्त्तते ॥ ८३ ॥ धातोर्धात्वन्तरापत्तिर्विषवेग इतिस्मृतः। देशे स्थित्वा त्रिपञ्चाशन्मात्राः संवर्द्धते विषम् ॥ ८४ ॥ विषं दंशाल्ललाटं यासतो नेत्रे ततो मुखम् । आस्याञ्चधमनीम्नाभ्यो धातून व्याप्नोति हि क्रमात् ॥८॥ वेगो रोमाञ्चमायो रचयति विषजस्वेदवतोपशोषौ तस्योर्ध्वस्तसरौद्वौ वपुषि जनयतो वर्णभेदप्रवेपौ । यो वेग पञ्चमोऽसौ नयनविवसतां कण्ठमङ्गञ्च हि कां षष्टो निश्वासमोहौ वितरति च मृति सप्तमो दष्टकस्य ।।८।। यस्याङ्गानां जलत्वं श्ववथुरवयवोद्वेगदाही प्रलाभो विभेद केशलुच्छः सुकरमरुणतापाङ्गयोान्तिरक्ष्णोः । कृष्णाश्रक्कम्पशूलौ हृदि च विघटनादन्तदन्तच्छदानां १ चाक्यणे।

·( २५६ ) श्यावश्च श्लेष्मपित्तो वमनमश्रुगलं रोमकूपादिषु स्यात्॥८७॥ दृक्फुक्ला विडतं सभायुवदनं भ्रान्तिःशनैः षष्ठतो वर्गाद्यन्ततले च देशमुदकोषेकान्नरोमोद्गमः । कीलालोत्प्लवनन्तताड़नपदं यष्टा न शस्त्राक्षता द्रक्ताविष्करणश्च यस्य नियतं नष्टम्स मृत्युं गतः ॥ ८८ ॥ एतान्येवं सम्यगालोच्य सर्ला- नुच्चैःसाध्यं दष्टमासाद्य विद्वान् । अव्यग्रात्मा तचिकित्साः विदध्या दयानैर्मन्त्रैरौषधैश्चात्मसिद्धैः ॥ ८९ ॥ भृगौ दण्डिीन जीवाख्ये साध्यं हसनकोशगे। तन्नामार्णावृते चन्द्र च्छन्ने भूसअनि न्यसेत् ॥ ९॥ कण्ठे सुधाब्यविन्दुं भ्रूमध्ये विन्दुञ्च चिन्तयेत् । कार्य्यादौ जीवरक्षेयं बन्धखण्डेति भाषणात् । अथवा चिन्तयित्वैव मन्त्री मन्त्रमिमं जपेत् ॥ ९१ ॥ ओं नमो भगवते नीलकण्ठाय ठठ ॥ साज्यः शक्रदृशः पेयाः सपिर्वा जीवरक्षणम् । अजयित्वा करजाईत्वचं दष्टपरीक्षणे ॥ फणी स्यान्मधुरो तिक्तो राजिलो मण्डली कटौ ॥ ९२ ॥ पुरस्पादो गतस्तावत् पारम्पदचतुष्टयम् । अलापुतैलसंयुक्तो मृतसञ्जीवनं वरम् ॥ ९३ ॥ कररागबीजनिषपुङ्खिताथवा वरकन्यका हरितमञ्जरी तथा ॥ पृथगेव मूत्रकृत्याननस्यतो विषमुद्धरन्ति किमु योगसम्भवाद॥९४ देवदालिदलं मूलं बीजकोषञ्च पेषयेत् सेवनाभ्यङ्गपानादि योगः फणिविषापहः ॥ ९६ ॥ १ पश्यतां ॥ २ यष्टानशस्त्रक्षता ॥ ३ छन्नेधु सम ॥ * सिद्धौ- सत्यां । । भूसझविन्यसेत् ॥

·( २५७ ) मरिचे वा कुलं बीजं गुजाश्च नरवारिणा । नस्यपाने प्रकुवात सक्तसंज्ञेऽपि दष्टके ॥ ९६॥ मातृसंघातहस्तेन रामठं पात्रवान्वितम् । नस्याज्जादिना रक्षेद्दष्टमप्यष्टभोगिभिः ॥ ९७ ॥ मूत्रेण वा कुलं बीजं नस्यपानादिना जयेत् । विषमेतत् फणीन्द्राणां दृष्टिदावानलं तथा ॥ ९८ ॥ विंशतिकृत्वाशरूदपि दिनकरदुग्धेन भावितं ( तच्च ) ॥ विश्वं खादेदाश्म स्वस्थावेशश्च कारयति ॥ ९९ ॥ स्वेतार्कमूलं गिरिकर्णिकञ्च भृङ्गप्रवालं लवणश्च कुष्ठम् । नस्याअनाभ्यञ्जपानयोगादुत्तिष्ठते वा मुखिनापि दष्टः१०० तरुणतरकतकफलरसबहुभावितमेलखण्डपरिमृदितम् । सलिलं सतैलमखिलं हरति विषं नासिकानिहितम् ॥१०१॥ इति दर्वीकरचिकित्सा। Yi o: कुमारी कारवल्लीञ्च कतकारी शीग्रुणा सह । भृङ्गराजं नृमूत्रेण लिम्पेन्मण्डलिग्लानये ॥ १०२ ॥ गोक्षीरेण तु सम्पिष्टबज्रवल्ली मरुन्धृतः। तेनैव पाययेत् सर्व विषं मण्डलिना जयेत् ॥ १०३ ॥ स्नुङ्मूलमाजदुग्धेन जलेनार्कशिफाथवा । पानादपहरेत्सद्यः सबैमण्डलिनां विषम् ॥ १०४ ॥ कृष्णवल्लीदलं वाथ तुम्विकां वा सपम्फनम् । धाभ्याम्लरसलेपेन रक्तमण्मलिनां हरेत् ॥ १०५ ॥ अन्यत्तदलकल्को वा माहिषच्छकनो ऽथवा । १ तक्तकारी॥

·( २५८ ) विषशोफौ कदुष्णौ तौ प्रान्सपोन्तलको ऽपि वा ॥ १०६ ॥ इति मण्डलिचिकित्सा ॥ -:0:- अटवीं कारवल्लीञ्च कन्दक्षीरेण पाययेत् । शारिवायास्तथा मूत्रैर्नस्यं वा हन्ति राजिलम् ॥ १०७ ॥ वचा चिर्भिट वर्षाभू मूलानि सह कजिकैः । पिवेद्राजिलजं सर्व विषं नश्यति निश्चितम् ॥ १०८ ॥ तैलेन गृहधूमस्य नस्यं राजिलदंशिनाम् । तदहर्वत्सविरं मूत्र नस्यं तत्र फणीन्यपि ॥ १०९ ॥ मागधक्षौद्रसिन्धूत्थान् गोशकद्वारिणा सह । पाययेद्राजिलैर्दष्टं क्षणं निविषतां व्रजेत् ॥ ११० ॥ परिशुष्कन्तु सम्पिष्टय नरगूथं तदम्भसा । पाययेदुद्गतौ व्यालविषसहरणाय तु ॥ १११ ॥ इति राजिलचिकित्सा॥ साहिविषनाशाय टङ्कनस्य रजोऽम्भसा । नस्य लेपन पानाद्यैरुपदेशोऽयमुत्तमः ॥ ११२ ॥ पुनर्नवरसेनैव रामठं कीत्तितं बुधः । नस्यं कुबीत सर्वेष्वप्येकं वैकुण्ठिकारसम् ॥ ११३ ॥ चम्पकस्य रसैनस्यं सर्वसर्पविषापहम् । बहुमूलस्य सौवीरैर्नस्यपानाजनादयः ॥ ११४ ॥ अर्कपत्रेण लवणं नृमूत्रेण च पेषयेत् । लिम्पेत् सर्वविषं जयमिति प्रोक्तं पुरातनैः ॥ ११५ ॥ इति सर्व विषचिकित्सा ॥ Non- -::- ·( २५९ ) नागवल्लीदलरसं रामठेन समन्वितम् । कंसे करेण सम्पिष्टं लिम्पद् वृश्चिकनाशनम् ११६ ॥ कराभ्यां नक्तमालस्य दलं षिष्ट्वा विचक्षणः। विद्धप्रदेशे बनीयात् सद्यो दृश्चिकमस्यति ॥ ११७ ॥ वचा दिनकरक्षारे लिप्सा वृश्चिकनाशिनी। लाजया सह संयुक्ता श्रवणान्तर्गतं मलम् । वेधे सकर्षणेनैव विषं वृश्चिकजं जयेत् ॥ ११८ ॥ पलासबीजमर्कस्य क्षीरेण सह पेषितम् । लिम्पेद् दृश्चिकवेधे तु बहुभिः किं वितर्कनैः ॥ ११९ ॥ इति दृश्चिकविषचिकित्सा॥ कपित्थोत्थितवन्दाक्षीरेण सह पेषयेत् । अष्टादशविधं घोरं मौषिकं नाशयेद्विषम् ॥ १२० ॥ असाध्यासुविषे दष्टे सरटेन सिनाखुना। प्राताहिषतक्रेण शालिपानश्च पूजितम् ॥ १२१ ॥ समूलं हंसनादिन्तु गुजा वा क्षीरपेषिताम् । पाययेल्लेपयेच्चैव मूषिकस्य विषं जयेत् ॥ १२२ ॥ इति मूषिकंचिकित्सा ॥ 20: रसेन लेपनं कुर्याच छिरीषमुनिपत्रयो। लूत नस्यापि वा तोयैलूता सद्यो विनश्यति ॥ १२३ ॥ पुष्पं दलं फलं कल्कं मूलञ्चैब शिरीषजम् । योगो ऽयं लूतकोटादि विषध्वान्तस्य भास्करः ॥ १२४ ॥ इति लूताविषचिकित्सा ॥ - ::

·( २६०)
अङ्कोलस्येशदिङ्मूलं क्षीरेण सह पाययेव ।
घोराणामप्यलकानां विषं सद्यो विनश्यति ॥ १२५ ॥
यष्टयश्वगन्धया चैव जतुना गरकेन च ।
शृता क्षीरयवागुस्तु रुधिराश्रवनाशिनी ॥ १२६ ॥
पिप्फली भद्रमुस्ता च रोहिणी विश्वभेषजम् ।
एतत् प्रशमनं दद्याद्विषमुप्तमबोधनम् ॥ १२७ ॥
इति स्थावरविषचिकित्सा ॥
:0:-
इति विषद्धंसविधिः ॥
आघाने जन्मनक्षत्रे चन्द्रे बाष्टमराशिगे।
आमयो यदि जायेत क्लेशाय मरणाय सः॥१२८ ॥
पुष्याकविष्णुदाधिपौष्णब्रह्मादितीन्दवः ।
भौमार्कयोश्च बाराद्याः सर्वभैषज्यसम्मताः ॥ १२९ ॥
सर्वरोगप्रतीकारेष्वधोमुखदिनोदये।
विधेयं शशिनो वारे स्वानुकूलं विरेचनम् ॥ १३० ॥
गुडसिक्तविद्विश्वाशैन्धवांशरजोयुतः ।
त्रिद काथालताकाथ: सगुड स्याद्विरेचकः ॥ १३१ ॥
द्राक्षाकाथस्त्रिखण्डगुडयुक्तश्च रेचकः।
विदध्यागमनं धीमान प्रशस्तोऽर्द्धदिनोदये ॥ १३.२ ॥
फकराठा कषायोत्थं पयोवमनकृद्भवेत् ।
शस्तौ कोशातकीक्ष्वाकू वमने राठबीजवत् ॥ १३३ ॥
आधान्तब्रह्महस्तेन्दुजीववारुणभेषु च ।
जीवार्कयोश्च वाराचे हिता चक्षुम्मतिक्रिया ॥ १३४ ॥

·( २६१ )
तापिअषवरजनी सेव्या गोपीपयोधरौ ।
त्रिफलावेति तत् काथः मधुना नेत्ररोगजित् ॥ १३५ ॥
वर्कितूलैःकृतया शशविङ्गर्भचूर्णया ।
आज्याक्तयामगीग्राह्याः सर्वनेत्रमयान्तकृन् ॥ १३६ ॥
त्रिफलाभृङ्गविश्वानां रसेषु मधुसर्पिषौ ॥
मेषीक्षीरे च गोमूत्रे सिक्तं नागदृशो हितम् ॥ १३७ ॥
जातिसिन्धुनिशाकृष्णकुनटीवनठीग्रहम् ।
सक्षौद्रकं सताम्राभ्रां निघृष्टं पिल्लहृद्भवेत् ॥ १३८ ॥
लोध्रत्वग्धृतसम्भृष्ट्वा खाऱ्या पिष्ट्वा ससैन्धवा ।
वस्त्रत्याश्चोतिना दृग्भ्योऽभिस्यन्दनमपोहति ॥ १३९ ॥
सतैलद्रोणपुष्पाभ्रकृष्णवायसदृशा ।
कर्ण पिष्ट्वाथ सक्षौद्रमजनादीक्षणार्त्तिनुत् ॥ १४० ॥
कुर्यान्नासिक्यरोगेषु चिकित्सामर्कहोदये ।
स्तन्यं दुर्वाम्बुना नस्यं नासिका शृक् श्रमं हरेत् ।
नासाम्बुश्रवहृजिलेद्वस्वत्थं कौरवी रजः॥ १४१ ॥
चिकित्सां श्रुतिरोगेषु विदध्याच्छ्रवणोदये ।
रसः ससैन्धवः कोष्मे रम्भाग्रञ्जनमूलजः ॥
पृथगाद्रकजोवापि पूरणात् कर्णशूलहा ॥ १४२ ॥
मेषोदयेऽश्विनक्षत्रे मुखरोगचिकित्सितम् ।
महिषी नवनीपेक्षुपत्रभस्मानुलेपनम् ॥ १४३ ॥
जातिपत्रोष्मनिशाककबलम्फलमूत्रयुक् ।
नाशयेदोष्टजं रोगं योगद्वयमिदम्पृथक् ।
पुङ्खाकाथे भयाकल्के सिद्धं तैलं द्विजातिनी ॥ १४४ ॥
धान्यामुनारिकेलं गोमूत्रं क्रमुकविश्वयुक् ।
माथितं कवलं कार्यमधिजिह्वादिशान्तये ॥ १४५ ॥

·( २६२ )
यमवारे च याम्यः यमलग्ने विशेषतः।
गण्डमालादिरोगेषु कण्ठजेषु चिकित्सितम् ॥ १४६ ॥
साधित लाङ्गलीकल्के तैलं निर्गुण्डिकारसे ।
गण्डमालाश्च गलगण्डौ नाशयेन्नस्यकर्मणा ॥ १४७ ॥
हस्तः भानुवाराये कुर्यात् कुष्टचिकित्सितम् ।
पाडवैरर्क प्रतीकस्नुहीच्याघातजातिजैः॥
उद्वर्त्तयेत् सगोमूत्रैः सत्वग्दोषशान्तये ॥ १४८ ॥
वाकुची सतिला भुक्ता वत्सरं कुष्ठनाशिनी ।
भल्लातकं तिलश्चैव गुडपिण्डीच कुष्ठजित् ॥ १४९ ॥
मूले वा पुष्यनक्षत्रे गुदरोगचिकित्सितम् ।
पूतीकवह्निरजनी त्रिफला तिलचूर्णयुक् ।
तकं गुदाकुरे पेयं भक्ष्या वा सगुडाभया ॥ १५० ॥
रौद्रे सापेच शाळेच कुर्यान्मेहचिकित्सितम् ।
फलदार्वी विशालाभ्रकाथो दाबिरसोऽथवा ।
पातव्यो रजनीकल्कक्षौद्रयुक्तः प्रमेहिनाम् ॥ १५१ ॥
स्वातो वा मित्रनक्षत्रे चिकित्सा श्रोणिते हिता।
वासा गुडीची व्याघातकाथस्त्वेरण्डतैलयुक् ।
बातश्रोणितहत् पीतः पिप्फली स्यात् प्लिहाहरी ॥१५२॥
दस्रमे शनिवारे च चिकित्सा जठरामये ।
सेव्या जठरिणा कुष्णस्तुक्षीरबहुभाविता ।
पयो वा चव्यदन्यज्ञविषगौ व्योषकल्कयुक् ॥ १५३ ॥
ग्रन्थिकान्यभया कृष्णा बिलङ्गाक्ते घटे स्थितम् ।
मसन्तकं ग्रहण्यर्शः पाण्डुगुल्मक्रिमीन हरेत् ॥ १५४ ॥
फलत्रयामृतावासा तिक्तभूनिम्बनिम्वजः।
काथः समाक्षिको हन्यात् पाण्डुरोगं सकामिलम् ॥१५॥

·- ( २६३ ) रक्तपित्ती पिबेद्वासा स्वरसं ससिता मधु । वरी द्राक्षा बला शुण्ठो साधितं वा पयःपृथक् ॥ १५६ ॥ भाग्ये च पितृनक्षत्रे क्षयरोगचिकित्सितम् । वरीविदारीपथ्याश्च बलात्रयनवायुतम् ॥ स्वदंष्ट्रां मधुसर्पिभ्यामालिहेत् क्षयरोगवान् ॥ १५७ ॥ रौद्रे मुहुर्ते विहिता विद्रध्यादिप्रतिक्रियाम् । पथ्या शीकरज्जार्कत्वगेला विश्वसिन्धुयुक् । समूत्राबिधिग्रन्थिपिलकोपचिकादिहृत् ॥ १५८ ॥ विवृत्तेजस्वती वन्ती मनिष्ठा रजनी द्वयम् । तार्श्वगं निम्बपत्रञ्च पिष्ट्वा लिम्पेद्भगन्दरे ॥ १५९ ॥ व्याघातरजनी लाक्षा चूर्णज्यक्षौद्रसंयुता । वासर्वातंत्रणे योज्या बोधिनी गतिनाशिनी ॥ १६० ॥ शामा यष्ठि निशा लोध्रपनकोत्पलचन्दनैः। सशारिबे श्रुतं तैलं क्षीरे स्याद्रणरोपणम् ॥ १६१ ॥ श्रीकासिदलैर्भस्मफलोषणवरी निशा । तत्पिण्डी स्वेदेनं ताने सतैलं स्यात् क्षतौषधम् ॥ १६२ ॥ कुम्भी शामपयोयुक्तं वह्निदग्धव्रणे दिशेत् । तदेव नाशयेत् शोकान्नारिकेलरजो धृतम् । दुर्वापत्रमपामार्गपत्रं स्यादश्रबन्धनम् ॥ १६३ ॥ अतीसारचिकित्सा स्यान्मुहुर्ने रौद्रसंज्ञिते । नाभौ लिम्पेत्तण्डुलाभिस्तालीमूलं विसूचिहृत् । नश्येद् भृङ्गाम्बुमुष्णाभिः कृष्णविश्वे पिबेदपि ॥१६॥ विश्वाजमोदसिन्धूत्थाचश्चात्वग्भिः समाभया । तक्रेणोष्णाम्बुना वापि पीतातीसारनाशिनी ॥ १६५ ॥ वत्सकातिविषोदीच्यबिल्वमुस्तुश्रुतं जलम् ।

·( २६४ सामे पुराणेतीसारे साश्टक्शुले च पाययेत् ॥ १६६ ।। अङ्गारदग्धं स्नुहहतं सिन्धुमुष्णाम्बुना पिवेत् । शूलवानथवा तद्वत् सिन्धुहिङ्गुकणाभया ॥ १६७ ॥ वरारोहोत्पलातङ्कराजचूर्ण मधुप्लुतम् । वस्त्रच्छन्नगतं वत्क्रं न्यस्तं तृष्णा विनाशयेत् ॥ १६८ ॥ यासदा/जातिफलद्राक्षामृतफलत्रयैः । साधितं समधुयुक्तं कबलं मुखपाकहृत् ।। १६९ ॥ कृष्णातिविषतिक्तेन्द्रदारुपाठापयोमुचाम् । काथो मवेशतः क्षौद्री सर्चकण्ठगदापहः ॥ १७० ॥ पथ्या गोक्षुर दुस्पर्श राजवृक्षशिलाभिड़ाम् । कषायः समधुः पीतो मूत्रकृच्छामपोहति । सस्नुहत्वग्वरणाकाथः शर्करास्मरिपातनः ॥ १७१ ॥ शाके मुहूर्ते भाग्यः वृदिरोगचिकित्सितम् । ऐन्द्रिमूलं कुबेराक्षि शृङ्गं वा वृदिमान् पिवेत् । तद्वयं सिन्धुयुक्तं वा तक्रेणोष्णाम्बुनाथवा ॥ १७२ ॥ गुल्मरोगचिकित्सा स्यादुत्तरत्रबवारिभे । सौवर्चलाजहिगुनां सदीप्यानां रजोयुतम् । विल्वं दीपकयुक्तं वा वातगुल्मातुरःपिवेत् ॥ १७३ ।। साईं सर्पमुहूर्ते च विसर्पानां चिकित्सितम् । धात्री पटोलमुस्तानां काथः सर्वविसर्पनुत् ॥ १७४ ॥ शोफप्रतिक्रिया स्वातिरेवतीरोहिणीषु च । शुण्ठी दारु नवा क्षीर काथो मूत्रान्वितः परम् । सव्योषयो रजक्षारफलकाथश्च शोफनुत् ॥ १७५ ॥ बहुलासु शनारे जठराग्निचिकित्सितम् । सिन्घुद्विज्जीरको व्योषदीप्याहिङ्गुरजोष्णुयात् ।

·( २६५ ) आज्याक्ते प्रथमग्रासे वह्निकढावनाशनः ॥ १७६ ॥ सापे मुहूर्ते सर्पः भवेत् काशचिकित्सितस् । वातरोगचिकित्सा च कैश्चित्तवैव पठ्यते ॥ १७७ ॥ कटुनयी पद्मकदेवदारुराष्णविडङ्गविफलामृतानाम् । चूर्ण समांशं सितयावलीढं काशान् हरेत् कृष्णकमेव पापान १७८ कर्पासास्थिशिलाकटूनि बदरीपत्रञ्च भृङ्गीरस स्तहत्ती कुणटी कटुवयरविक्षीरान्विता वर्तिका । गोपी मागधिका शिलांशविहिता वत्तिः शिलाविश्वयो। वर्तिश्च क्रियया यथाविहितया काशानशेषान् हरेत्॥१७९॥ यस्मिन् वातरुजास्तिवाह्निग्रहगोदण्डाकनेतोज्ज्वलान् गावे तव विनीततो हराते तान् मूर्यास्तमिस्रामिव । ध्यातो हन्ति तथैव नाभिवलये यः स्वाशकाशादि काम श्लेष्मानश्च गलेक्षणेऽतिजठरे मन्दानलन्दापयेत् ॥१८॥ चतुः षष्टिपुटे क्षेत्रे पशिच्छूलदीपिते । जरानारित्वयाभानुकोष्टासु वृत्तिषु क्रमात् ॥ १८१ ॥ लिखेत् सबिन्दुरवस्थश्चक्रं तद्भस्थमर्मयेत् । न स्युस्तत्र शयानस्य ज्वराःसर्वे विधानतः ॥ १८२ ।। कुल्याभ्यां साग्रशूलाभ्यां कृत्वा कान्तं शशिद्वयम् । कुल्यासन्धौ लिखेत्तारं याम्ये कोष्ठद्वये विषम् । सान्तं सौम्ये च तच्चक्रं मद्याचाम्बूलगं ज्वरी ॥ १८३ ॥ तक्रे वाज्ये पिवेद्धिल्ववन्दाकां विषमज्वरे । बङ्गासुरमयोर्मूले बन्नीयावाह्निकज्वरे ॥ १८४ ॥ गुजापक्कफलं चिश्चावेष्ठितं शिरसि न्यसेत् । व्याहिकज्वरनाशाय न याम्ये यदि वार्तुतव ॥ १८५ ॥ १ साम्ये । वावरैरुजास्ति । x ·( २६६) रम्भाफलं मूलशतं निःस्वासं हन्ति भक्षितम् । कृष्णोषणानिशाराष्णाद्राक्षातैलं गुडं लिहेत् ।। धाची लाजा सिताक्षौद्रतलाज्यं स्वाशकाशहृत् ॥ १८६ ।। धात्री विश्वसिता कृष्णा मुस्ताखसृरमागधी । पिज्जभस्मा च हिक्कानस्तत्रायं मधुना लिहत् ॥ १८७ ॥ रेखाभ्यामग्रशूलाभ्यामाक्रम्येन्दुं लिखेद्विषम् । कोष्टेषु तारं मध्ये च चक्रं हस्ततलेऽपितम् । दुष्टं हन्ति शिरोरोगं चिन्यमानं यथामृतम् ॥ १८८ ॥ निर्वी रजस्य चक्रस्य सान्तं कोष्टेषु बिन्दुमत् । तथैकरुद्रं वा तस्य लिखेव कोष्ठेषु दाण्डिनम् । न्यसेन्मूर्युपधाने च शिरोरोगस्य शान्तये ॥ १८९ ॥ स्वेदयेत् पायसेनापि कुष्माण्डैरण्डयोःशिफे । खायँ लिम्पेच्छिरोरोगे पारिभद्रत्वचं तथा ॥ १९ ॥ आकी सौम्यशिफापेया मारिहृत् तण्डुलाम्भसा । पाठोपानच्च पानेन हरेत् सद्यो ममूरिकाम् ॥ १९१॥ तुरगार्कशिफा तुटी निशा द्वयहंसाङ्गिहिरासृतं घृतम् । उपसेवनतो विनाशयेदुपदंशास्तनावद्रुधिक्षताम् ॥ १९२ ॥ सिंही यष्ठी निशागुग्मवत्सककाथसेवितम् । शिशोस्सवानिसारे च स्तन्यदोषे च शस्यते ।। १९३ ॥ सकृष्णातिविषा शृङ्गी चूर्णितं मधुना लिहेत् । एकावती विषा काशश्छदि ज्वरहिता शिशोः ॥ १९४ ॥ देवदारुसहाशीग्रुफलत्रयपयोमुचाम् । काथः सकृष्णमृद्वीकः कल्कः सवनि कृमीन हरेत् ॥१९॥ हरिद्राराजक्षत्वग्चिञ्चालवणलोलिता। पीताखारि हरेद्राशु गवामुदररंसहनम् ।। १९६ ।। २ हहनम् ।

·( २६७) क्षीरपिष्टं तिलम्पाठा कार्पासदलमेव च । तक्रेण सहितं पीतं नाशयेद्गोविशूचिकाम् ॥ १९७ ।। सलिलं नारिकेलस्य खारीक्षीरं बलारसम् । चतुष्टयमिदम्पानात् करीषाभं हरेद्भवाम् ॥ १९८ ॥ वचालशुननिर्गुण्डी दोप्यकं सफनीतकम् । खाऱ्या कुष्माण्डा पु-के करीषे पाययेत् पशुम् ॥ १९९॥ सहस्ररश्मिरादियोऽग्निठठ । पत्रे लिखितमेतद्गाः पालयेत् कलितं गले । वाडीं हुं पुं क्लीं हंई क्लीं ह हुं क्लीं कलंठठ ॥ २०० ॥ षगुणषड्दिवसं विसहस्रं नियमक्षवलयेन च जप्या। साधितमन्त्ररयन्नतिजप्य स्पर्शनेन जनतामयहृत् स्याता२०१ *अङ्गुष्ठोऽम्रिकगुल्फजानुमदनावासाश्च नाभिश्च हृद् * अस्याः बहुविशेषा मतान्तरेषु दृश्यन्ते । तस्मादिह केषाश्चि- न्मतानि हि सन्दर्शयामि । तेषु प्रायो अयदेवाचार्य्यमतमायुर्वेदा. गतक्रमश्चेत्युभयमेतत्पूर्व प्रमाणीकृतम् । अन्थे तु कलाशब्दमङ्ग प्रत्यङ्गेष्वामनन्ति । तद्यथा। शिरो ग्रीवा पाणि पाद पार्श्वपृष्ठोदरा- स्येत्यष्टाङ्गानि । चिबुकनासौष्ठश्रवणाङ्गुष्ठाङ्गुलिपाणिगुल्फाः प्रत्य- झानीति । स्वतन्त्र परतन्त्राभिप्रायानुवर्तिभिः आचार्यैः कलाशब्दो. गुणवाची पठितः । तस्य पुरुषस्य सुखदुःखेच्छादयो भूतचिन्ता- शरीरोक्ताः षोड़शगुणाः चतुष्पादं षोडशकलं भेषजं चरकाचार्य- णोक्तम् । तत्र षोडशकलं षोडशगुणमिति व्याख्यानयन्ति । अग्निः सोमो वायुः सत्त्वं रजस्तमः पश्चेन्द्रियाणि भूतात्मेति प्राणाः । यो ऽसौ भूतात्मा स तु षोडशकलः संयोगिन. एव. प्राणव्यपदेशभा- जइत्येकादशत्वम् । रोगाणान्तु सहनं यच्छतं विंशतिरेव चेति ॥ जयदेवाचार्यमतम् । अङ्गुष्ठे चरणे च गुल्फनिलये जानुद्वये बस्तिके नाभी वक्षसि जवयोनिगदिता कण्ठे कपोलेऽधरे। नेत्रे कर्णयुगे ललाट फलके मौलौ च वाम भुवां मूधिश्चलनक्रमेण कथिता चान्द्री कला पक्षयोः ।। Sta ·(२६८) ग्रीवा चाप्यथ नासिका च नयनं कर्णश्च चिल्ली तथा । तन्मध्यास्त्वथ शङ्खमस्तकमिति प्रारभ्य शुक्लादिमम् पुंसां दक्षिणतश्चरेत्तिथिवशाद्देहे सुधायाः कला ॥२०२॥ अस्यार्थः। पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः कथिता निरूपिता चान्द्री कला चन्द्रसम्बन्धी अंशविशेषः ऊद्धाधश्चलनक्रमेण शुक्ले ऊर्द्ध चलनन कृष्णे अधश्चलनेनेत्यर्थः वामभ्रुवां रमणानाम् अङ्गुष्ठे, धरणे, गुल्फनि- लये गुल्फस्थाने, जानुद्वये, वस्तिके नाभ्यधोभागे, नाभौ, वक्षसि, जङ्घयोः, कण्ठे, कपोले गण्डे, अधरे, नेत्रे, कर्णयुगे, ललाटफलके, मौली शिरसि, च निगदिता उक्ता ॥ सीमन्ते नयनेऽधरे च गलके कक्षस्तटे चूचुके नाभौ श्रोणितटे मनोभवगृहे जङ्घातठे गण्डके । गुल्फे पादतले तदङ्गुलितटऽङ्गुष्ठे च तिष्ठत्यसो वृद्धिक्षीणतया समं शशिकला पक्षद्वये योषताम् ॥ अस्यार्थः । पक्षद्वये शुक्लकृष्णयोः असौ शशिकला चन्द्रकला वृद्धिक्षीणतया शुक्ले वृद्धया कृष्णे क्षीणतया क्षयेण सम समभावे- नेत्यर्थः योषितां नारीणां सीमन्ते केशे, नयने, अधरे, गलके कण्ठे, वक्षस्तटे, उरसि, चूचुके कुचाग्रे, नाभौ, श्रोणितटे नितम्बे, मनोभ- वगृहे योनौ, जातटे, गण्डके कपोले, गुल्फे, पादतले, चरणतले तद- ङ्गुलितटे तस्य चरणस्य अङ्गुलिदेशे, अङ्गुष्ठे वृद्धाङ्गुलौ च तिष्ठति ॥ शुक्लपक्षे वसेवामे पादाङ्गुलिकनिष्ठके। शुक्ल प्रतिपदादौ च कृष्णे चाधः प्रलम्बते ॥ पुंसः सव्ये स्त्रिया वामे शुक्ले कृष्णे विपर्ययः । अस्यार्थः। शुक्लपक्ष वामे वामभागे, योषितामिति शेषः । शुक्ल प्रतिपदादौ च पादाङ्गुलिकनिष्टके वसेत् शशिकलेति शेषः । कृष्ण कृष्णपक्षे, अधः प्रलम्बते च ॥ शुके शुक्लपक्षे, पुंसः पुरुषस्य, सव्ये दक्षिणे, स्त्रियाः वामे शशि- कला वसेदिति शेषः । कृष्णे विपर्ययः पुसः वामे स्त्रियाः दक्षिणे शशिकला वसेदित्यर्थः ॥

·(२६६ ) सुधारोहावरोहौ तु पार्श्वयोर्व्यसयात् स्त्रियाम् । सुधायास्सप्तमे स्थाने कला क्ष्वेडस्य तिष्ठति ॥ २०३ ॥ आस्थेयत्रामृतमवयवे तस्य खुर्दाविषघ्न स्तस्मिन् दष्टो यदि च गुलिको नापि न स्यादिवापत् । स्थाने यस्मिन् *नहि विषकला मर्दनं तस्य कुर्यात् वेडस्थोनं वितरति मृतिं तक्षदंशश्शुमोऽपि ॥ २०४ ॥ क्ष्वेडे कण्ठगताम्बुदण्डिससुधं ध्यानोपभोगाङ्गले भुक्तञ्चेद्विषमप्युदग्रममृतआयेत निर्दोषतः। अनन्नवमहर्निशं बलमनस्तेजोऽङ्गपुष्टयादिभाग् जीवेद् दुःखजरापमृत्युपलितातङ्कादिमुक्तश्चिरम् ॥२०५॥ गुह्यं यदा याति कला सुधाया वश्यन्न भोगऽपि तदाशु याति। भोगे सुधास्थानविमईचुम्वोऽवश्याय शुक्रक्षरणाय च स्यात् २०६ स्थाने यस्मिन् सा सुधायाः कलास्थे तत्स्थान प्राणान् सन्ततं चिन्तयद्यः । अन्यमतम् । अङ्गुष्ठाङ्घिकपादसन्धिषु तथा जानूरुगुह्येष्वतो नाभी हतूकुचकण्ठनासश्रुतिधृग्ने बलाटेऽप्यथ । शीर्षे तिथ्यवसानगा शशिकला प्रारभ्य नृणां स्त्रियां दाक्षिण्ये विचरेत् परामृतकलाया:स्थे विषं सप्तमे ॥ अस्यार्थः । शशिकला चन्द्रकला, प्रारभ्य शुक्लप्रतिपदारभ्य, नृणां पुरुषाणाम् । दाक्षिण्ये दक्षिणभागे च । स्त्रियां नारीणाम् । वामभा- गे इति शेषः । अङ्गुष्ठे चरणे पादतले, तथा तद्वत्, जानुयुगले, जानू- परिभागे, लिङ्गे, अतः नाभी, वक्षसि, स्तने, कण्ठे, नासिकायाम, श्रुतिधृक् कर्णः तस्मिन् युगले, नेत्रे, ललाटे, शीर्षे शिरसि, तिथ्यव- सानगा तिथीनां अवसानात् गच्छतीत्यर्थः। अमृतकलायाः सप्तमें- स्थे सप्तमस्थाने, अपरं विषम् अन्यविषकला, विचरेतू । अमृतकला- याः सप्तमं स्थानं विषवद्भवतीत्यर्थः ॥ * दिह।

·( २७०) आयुःपुष्टिश्रीवयास्तम्भसम्पत् तेजोरूपाः शक्तयस्तस्य सन्ति ॥ २०७ ॥ पथ्याचित्रकङ्गिवेरमुशलीछिन्नोद्भवानां रजः तुल्यांशङ्गुडपाकिमं दिनमुखे लेह्यं जनैनियशः । वृष्यं पुष्टिकरं जरापलितहृत् तेजोवयोबर्द्धनं सर्वव्याधिहरं रसायनमिदं वर्षोंपयोगाद्भवेत् ॥ २०८ ॥ इति रोगध्वंसविधिः RO- इति सङ्कीर्णदशाविधानं नाम त्रिंशोऽध्यायः । इत्यनवमदर्शिनः स्थविरस्य कृतौ दैवज्ञकामधेन्वां मङ्गल्यविधानप्रकरणं नाम तृतीयम् । विश्रामद्वीपभूमिर्ग्रहचरितफलग्रन्थसिन्धूपगाना मादेशग्रन्थचिन्तातपविवशधियां नितस्वर्गगङ्गा । भास्वद्रत्नावलीयं विविधविधिमयालङ्कृतौ सस्पृहाणां सन्तुष्टयै कस्य न स्यात् सुचिरमनुश्रुता दैववित् कामधेनुः ॥१॥ ग्रहगणितविधानं तत्फलं जातकाख्यं विधिमपि च निमित्तं सक्रियाणां विधानम् । स्पृहयितुरलमेके नैव शास्त्रेण वेत्तुं परिलघु लिखितेयं दैववित् कामधेनुः ॥ २॥ इत्यनवमदार्शना स्थविरेण कृता दैवज्ञकामधेनुः समाप्ता । -00 शिवमस्तु । १ पाकितं ॥

·BENARES SANSKRIT SERIES; А. COLLECTION OF SANSKRIT WORKS EDITED BY THE PANDITS OF THE BENARIS SANSKRIT COLLEGE, UNDER THE SUPERINTENDENCE OF R. T. H. GRIFFITH, M. A., C.I. E. AND G. THIBAUT, Ph. D. Nos. 97, 104, & 116. दैवज्ञकामधेनुः। seria प्राचीनज्योतिषग्रन्थः । लङ्कायाम् हस्तवनगल्यनामकेमहाविहारेऽध्युषितेन महामहोपाध्यायेन श्रीमताअनवमदर्शीसङ्घराजवरेण सङ्कलिता ॥ DAIWAGNAKÂMADHÊNU, A Treatise on Astrology By the very Venerable Anavamadarsi Sangharâja Mahästhavira of the Hastavanagalya Parivena, Ceylon, Edited by the Very Rev. C. A. Seelakkhandha Sthavira of the “ Sailabimbârâma" Vihara, DODÁNDUWA, CEYLON & Seetarama Upadhyaya, Sanskrit College Benares. BENARES: Published by the Proprietors Messrs. Braj B. Das & Co., Secretary, Chowkhamba Sanskrit Book Depot. Printed at T. P.W. & the Vidyâ Vilds Press, BENARES. AND SOLD BY H. D. GUPTA; 1906. Registered under Act XXV.0f 1867. (ALL RIGHTS RESERVED.)

·етуге алға ", ·भूमिका । विज्ञप्तिः ॥ दिनपतिकुलकमलेन श्रीशक्यमुनिं प्रणम्य भक्त्यादौ । सद्ध सङ्घसहितं गुरुञ्च सर्वार्थसिद्धिकरम् ॥ १ ॥ ज्योतिःशानामिहर्मुनिभिदिनकरवशिष्ठपूर्यत् । विहितं दैविकशास्त्रं सारांशांस्तस्य चाहृत्य ॥२॥ श्रीमान् नवमदर्शी पण्डितवृन्दैनिसेवितो धीमान् । दैवज्ञकामधेनुं विदधौ लोकार्थसंसिद्ध्यै ॥ ३ ॥ प्राग्बज्योतिर्विद्भिः सम्भावितमपि समादरं बहुधा । कालात्ययेन विविधैर्दोषैस्तत् समभिकीर्णमभूत् ॥ ४ ॥ तत् संस्क्रियतेऽत्र मया ग्रन्थान्तराणि विकोक्य यथामति । बहुधा प्रन्थालाभात् स्खलितानि भवन्ति यानि यदि ॥ ५ ॥ स्त्रधिया तानि समीक्ष्य लोकार्थरता विशुद्धधीमन्तः । करुणाकठोरचित्ताः स्खलितानि च शोधयन्त्वार्याः ॥ ६ ॥ एतत् खलु ज्योतिःशास्त्रं ग्रहनक्षत्रादीनां गतिस्वरूपादिनिर्णायकं शि- क्षाकल्पव्याकरणनिरुक्तम्छन्दज्योतिषादिषु षट्सु वेदाङ्गेष्वेवान्तर्भूतं होरागणितसंहिताकेरलीशकुनवशात् पञ्चधाऽपि भिन्नं सकलानां लोकानां शुभाशुभफलप्रदर्शने परमोत्कर्षभूतम् । तद्विषयानां सर्वेषां होराग्रन्थानाम् उज्जयिनीपुरवासिना श्रीमता वराहमिहिराचार्येण कृतानि वृहज्जातक वृहत्संहितालघुजातकादीनि पुस्तकानि च नारदेन मुनिना प्रणीता नार- दसंहिता च श्रीमता कालिदासनामकेन कृतं ज्योतिर्विदाभरणञ्च भारत- ·[ २ ] वर्षीयैर्बहुभिश्श्योतिविद्भिः पण्डितैः प्रायः सर्वोत्कर्षतया सादरं परिगण्यन्ते तथा लाङ्किकैर्दैवविद्भिश्च ॥ ज्योतिर्विदाभरणन्तु श्रीमता कालिदासेन महाकविवरेण कृतमिति केचिद् वदन्ति । अस्मिस्तु ज्योतिःशास्त्रे पोलिशो रोमको वाशिष्ठः सौरः पैतामहश्चेति आदिमाः परमोत्कृष्टाः पञ्च सिद्धान्ता भवन्ति । पुरा किल सूर्यारुणसं- वादानुसारेण गंगादिषु मुनिषु एतच्छास्त्रविषयकं यज्ज्ञानं पुलिशेन महर्षिणा समुत्पादितं स पौलिशः सिद्धान्तो नाम । यद्वसिष्ठेन महर्षिणा स्वपुत्राय पराशराय दत्तं स वासिष्ठः सिद्धान्तो नाम । यत्तु सूर्येण मयाय दैत्याय प्रकाशितं स सौरः सिद्धान्तो नाम । यच्च ब्रह्मणा स्वपुत्राय वशिष्ठाय दत्तं स पैतामहःसिद्धान्तो नाम जातः । तथाचोक्तमरुणम्प्रति सूर्येण;-"पैता- महञ्च सौरञ्च वासिष्ठं पोलिशं तथा । रोमकञ्चेति गणितं पञ्चक परमाद्भुतमि"ति । अतः पश्चात्तत्तत्कालिकैरन्यैः पण्डितैरपि कृतास्त- मामका नवीनाः सिद्धान्ता अपि सन्ति । साम्प्रतं भारतवर्षे ऋषिप्रणी- तानामेव परमाद्भुतानां सिद्धान्तानां प्रमाणं कुर्वन्ति नापरेषाम् ! तथापि वराहमिहिराचार्यकृतायां पञ्चसिद्धान्तिकायान्तु,-"पञ्चभ्यो द्वावाद्यौ व्याख्याती लाटदेवेने " ति वचनाल्लाटाचार्येणाऽपि पौलिशरोमको द्वौ सिद्धान्तावेव स्वकृते सिद्धान्ते व्याख्यातो तयोर्भगणादिषु बीजं दत्वा विस्तारितावेत्युक्तम् । अत्रेदमुच्यते लाटाचार्येण पैलिशरोमको द्वै सिद्धान्तौ स्वीकृत्य तयोबाजादिविशेष विधाय कृतोऽन्यः सिद्धान्तोऽपि स्यात् । अत एव ममेदं करणं सर्वजनस्वीकृतं भवेदिति मत्वा पञ्चाना सिद्धान्तानां मतान्यवलम्ब्य वराहमिहिराचार्येण पञ्चसिद्धान्तिका रचित- तिभावः । तत्र काकनियमादयः श्रीसुधाकरद्विजन्मना कृतायां पञ्च- सिद्धान्तिकाप्रकाशिकायामुक्तानुसारेणावमन्तव्याः ।। यतस्तु यः कश्चित् दैवचिन्तको होरागणितादिकमेतत् कृत्स्नम्

·आचार्य्यस्य सकाशाद् ग्रन्थतश्चार्थतश्च जानाति स वै संहितापारगो भवति ।
तदा तेन दिनकरादीनां ग्रहाणां चारप्रकृतिविकृतिप्रमाणवर्णकिरणद्युति
संस्थानास्तमयोदयमार्गमार्गान्तस्वक्रानुक्क्रर्वाग्रहसमागमादिभिः फलानि
सूचयितुं शक्यन्ते । ततो राजमहामात्यादिभिः प्रभुजनैरपि संमानितः पूजि-
तश्च भवति दैवचिन्तकः । तथोक्तं गर्गेण महर्षिणा, ।
"कृत्स्नाङ्गोपाङ्गकुशलं होरागणितनैष्टिकम् ।
यो न पूजयते राजा स नाशमुपगच्छति ॥
वनं समाश्रिता येऽपि निर्ममा निष्परिग्रहाः ।
अपि ते परिपृच्छन्ति ज्योतिषां गतिकोविदम् ॥
अप्रदीपा यथा रात्रिरनादित्यं यथा नभः ।
तथा सांवत्सरो राजा भमत्यन्धइवाध्वनि ॥
मुहूर्त तिथिनक्षत्रमृतवश्चायने तथा ।
सर्वाण्येवाकुलानि स्युर्न स्यात् सांवत्सरो यदि ॥
तस्माद्राज्ञाभिगन्तव्यो विद्वान् मांवत्सरोऽग्रणीः ।
जयं यशः श्रियं भोगान् श्रेयश्च समभीप्सता ॥
नासांवत्सरिके देशे वस्तव्यं भूतिमिच्छता ।
चक्षुर्भूतो हि यत्रैष पापं तत्र न विद्यते ॥
न सांवत्सरपाठी च नरकेषूपपद्यते ।
ब्रह्मलोकप्रतिष्ठाञ्च लभते दैवचिन्तकः ॥
प्रन्थतश्चार्थतश्चैतत् कस्स्नं जानाति यो द्विजः ।
अग्रभुक् स भवेच्छ्राद्धे पूजितःपङ्क्तिपावनः ॥
म्लेच्छा हि यवनास्तेषु सम्यक् शास्त्रमिदं स्थितम् ।
ऋषिवलेऽपि पूज्यन्ते किं पुनर्दैवविविजः ॥
३५

·J
कुहकावेशपिहितैः कर्णोपश्रुतिहेतुभिः ।
कृतादेशो न सर्वत्र प्रष्ठव्यो न स देववित् ॥
भविदित्वैव यः शास्त्रं दैवज्ञत्वं प्रपद्यते ।
स पङ्क्तिदूषकः पापो ज्ञेयो नक्षत्रसूचकः ॥
नक्षत्रसूचकोद्दिष्टमुपहासं करोति यः ।
स पूजत्यन्धतामिसू साईमृक्षविडम्बना ॥
'नगरद्वारलोष्टस्य यद्वत् स्यादुपयाचितम् ।
भादेशस्तत्वदज्ञानां यःसत्यः स विभाव्यते ॥
सम्पत्त्या योजितादेशस्तद्विच्छिन्नकथाप्रियः ।
मत्तः शास्त्रैकदेशेन त्याज्यस्तादृग्महीक्षिता ||
यस्तु सम्यग्विजानाति होरागणितसंहिताः ।
अभ्यर्यः स नरेन्द्रेण स्वीकर्तव्यो जयैषिणा ॥
न तत् सहसूं करिणां वाजिनां वा चतुर्गुणम् ।
करोति देशकालज्ञो यदेको देवचिन्तकः ॥
दुःस्वप्नदुर्विचिन्तितदुःप्रेक्षितदुष्कृतानि कर्माणि ।
क्षिप्रं प्रयान्ति नाशं शशिनः श्रुत्वा भसंवादम् ॥
न तथेच्छति भूपतेः पिता जननी वा स्वजनोऽथवा सुहृत् ।
स्वयशोऽभिवृद्धये यथा हितमाप्तः सबलस्य दैववित् ॥"
इत्थमस्मिन् ज्योतिःशास्त्रे कथङ्कारं स्वल्पेन समयेन अनायासेन नैपु-
ण्यसाधनाय अल्पमतिर्मानवः समुद्योगं कुर्यात् । तथोक्तमा-विष्णुगुप्तेन ।
अप्यर्णवस्य पुरुषः प्रतरन् कदाचि
दासादयेदनिलवेगवशेन पारम् ।
नत्वस्य कालपुरुषाख्यमहार्णवस्य
गच्छेत् कदाचिदनृषिर्मनसापि पारम् ॥

·[ ५ ] अत एव शुचिना दक्षेण प्रगल्भेन वाग्मिना प्रतिमानवता देशकाल- विदा सात्त्विकेन न पर्षद्भीरुणा सहाध्यायिभिरनभिभवनीयेन कुशलेना- ऽव्यसनिना शान्तिपौष्टिकाभिचारस्नानविद्याभिज्ञेन विबुधार्चनव्रतोपवास निरतेन स्वतन्त्राश्चर्योत्पादितज्ञानप्रभावन अभिजातेन प्रियदर्शनेन विनी- तवेशेन सत्यवचनेनाऽनसूयकेन समेन सुसंहतोपचितगात्रसन्धिनाऽविकलेन चारुकरचरणनखनयनचिबुकदशनश्रवणललाटभ्रूत्तमाङ्गेन वपुष्मता गम्भी- रोदात्तघोषेण येन केनचिन्मानवेन अस्मिन्ज्योतिःशास्त्रे उद्ग्रहणधारणाय समुद्योगं करणीयमेवेति सूचितम् ॥ इयं खलु दैवज्ञकामधेनु म आब्रह्मादिविनिःसृते वेदाङ्गभूते निरति. शये ज्योतिषागमे नानानयविभागपरिकल्पनाभिजिज्ञासूनां सकलानां दैवचि- न्तकानां रत्नमुकुरसन्निभा स्यात् । सेऽयं निखिला भीष्टार्थप्रदायिनी सुर- भिकेव ज्योतिःशास्त्राभिजिज्ञासूनाम् । तस्यास्तत्तत् सदुपदेशावबोधकरणन्तु दैवज्ञकामधेनुरिति स्वनाम्नैव याथार्थ्यात् सम्यक् प्रतीयते मनस्त्रिनाम् । अस्यास्तु दैवज्ञकामधेनोनिर्माता भूसुरवंशककेतुः पूज्यपादःसर्वविद्याक- लासु पारदर्शी पण्डितशिरोमणीभूतः श्रीमान् अनवमदी नाम स्थविरवरः अतस्त्वेकपष्टयुत्तरषट्शतसंवत्सरादुपरि त्रिषष्टयधिके एकादशशतपरिमिते शाकेऽब्दे लङ्कायां नेकराज्यश्रीविभूतिसमुदयसमुल्लसिते सकलशत्रुकुञ्जरदर्प- निहतकेशरिविक्रमे विदितसमयान्तरे विज्ञातविद्यानिचये धन्यपुण्यलक्षणोप- शोभिते कलिकालसाहित्यसर्वज्ञपण्डितपराक्रमबाही नाम नृपवरे राज्यम- नुशासति तस्यैव राज्ञो यथोचितविधिनियोगात् तत् साहाय्येन दक्षिणल- काधरणेः परिरक्षितेन रत्नत्रयातिप्रसन्नेन परिशुद्धाशयेन प्रतिराजदेवनाम- केन पण्डितेन महामन्त्रिणा प्रतिसंस्कृते प्रासादनिकरसमलकृते निर्म- लशीतलाम्बुपरिपूर्णपुष्करणीमनोहरे विविधयतिगणनिसेविते उत्तुङ्गायातधव- लवर्णप्राकारपरिक्षिप्ते प्रियदर्शने विश्रुते हस्तवनगल्यनामके महाविहारे चिर- मुवास ॥

·[] स च महास्थविरवरः सकलेषु वेदवेदाङ्गादिषु च न्यायालङ्कृतिस्मृ- तिप्रभृतिशास्त्रेषु च चतुःषष्ठिकलासु च पारदर्शी जिनवरप्रणीतेषु परमो- स्कृष्टेषु सुत्राभिधर्मविनयसङ्ख्यातेषु त्रिषु पिटकेषु च विशेषदर्शी विबुधा- प्रणीः सज्जनपरिजननिसेवितचरणयुगलो वशीकृतेन्द्रियः शान्तो दान्तो गुणवान् शीलवांश्चाऽभूत् । स चाऽयं महास्थविस्वरो राज्ञा पण्डितपराक्र- मबाहुना सकलेऽपिलङ्कादीपे सङ्घराजधुरि नियुक्तः सन् सुतरां सगौरव सबहुमानपुरःसरं चतुर्भिःप्रत्ययैः सर्वदा सङ्ग्रहीत: संमानितश्च । स हि सङ्घराजवरो लोकोपकृति कर्तुकामःसन् गर्गपराशरवशिष्ठभोजमणित्थबादरा- यणप्रह्लादनवृहस्पतिव्याससुबोधसारस्वतविष्णुगुप्तवराहमिहिरादीनां पूर्वी- याणां निर्मलबुद्धीनां महाशयानां मतांश्च पोलिशरोमकवाशिष्ठसौरपै- तामहादीनां परमाद्भुतानां सिद्धान्तानां क्रमांश्चानुगम्य मधुरकोमलपदाव- लीमिमां दैवज्ञकामधेनुं नात्यल्पां नातिविस्तरामुग्रहणधारणसुकरां कृत्वा एतत्कालीयानां गणकानां देवचिन्तकनाञ्च हितार्थसाधनाय निरमीसात् ॥ अनेन श्रीमता अनवमदर्शिना सङ्घराजवरेणा ऽपि अस्याः प्रारम्भे,- " प्राच्यैर्वराहमिहिरादिभिरभ्ययायी " ति वचनात् ज्योतिःशास्त्रे विख्या- तकीर्तिमतेवराहमिहिराचार्य्यस्य मतान्येव अस्यां दैवज्ञकामधेन्वां प्रायः स्वीकृतानीत्यवगम्यते । तथा होराफलप्रदर्शेने ऽपि व्यासभोजमतानि चा- तस्मादेषा सबैज्योतिर्विद्भिः सम्भावनीया । एतत्कालीयानां नानातन्त्रा- वलोकने विरलोत्साहानां मन्दबुद्धीनां दैवचिन्तकानां स्वल्पेन कालेन अनायासेन जोतिश्शास्त्रमहार्णवं तीर्खा यथेप्सितार्थसियै एषा दैवज्ञका- मधेनुः क्षुद्रनौकावद्भवति । अत एषा जयश्रीयशःकामैर्दैवचिन्तकैः सादरं सततं भावनीया । एषा दैवज्ञकामधेनुस्त्रिंशदध्यायैरन्विता । तेष्वे- वाध्यायेषु यानि यानि निर्दिष्टानि तानि सर्वाणि चिह्नद्वारेण संज्ञापूर्वक कृत्रा अत्रैवानुक्रमाणिकायां पृथक् पृथकू सन्दर्शितानि । तानि तत्रा गतानुसारेणैव अवगन्तव्यानि ॥ - ·[ ७ ] अस्य च पुस्तकस्य एतद्देशे इदानी विरलोपकम्भायेषां केषाञ्चित्तेन पुस्तकेन अर्थे सति तदर्थ सुखं साधयितुं न शक्यते । अपि च कथङ्कार- मपि महता उत्साहेन पुस्तकं लब्ध्वा विलोकयतस्तस्य चित्तमतो ऽवबाध्यते तद्व्याकुलतया दुर्घटतया च । एतस्य पुस्तकस्य बहुकालमनधीतशास्त्राणां केषाञ्चिदेवचिन्तकानामेवान्तरे व्यवहारोपगतत्वात्तेषां यथामति बोधवशात् तत्तत् पाठादीनां परिवर्तनाल्लिपिकरप्रमादाच्चातीवव्याकुलतामापेदे । इह खलु पुस्तके कस्मिंश्चिदध्याये पठितानां श्लोकानाम् अपरस्मिन्नध्याये लेखनादाकुलतायां बहूनि वक्तव्यानि सन्ति । अपरेऽधिका दोषाश्च प्रायो दृश्यन्ते । अपरे श्लोका वा पाठा वेति निश्चयेन ज्ञातुमपि दुष्कराः । तेषां तेषां यथारुचि लिखिता अपि पाठाअभिनवा ऽदृश्यन्ते । ततश्चेह ग्रन्थे कालान्तरसम्भूतान् बहून् लिपिकरदोषान् शोधयित्वा लोकार्थ कार- यितुकामैः प्रामाणिकैः कतिपयैर्विज्ञैस्तदर्थमहंविज्ञापितः ॥ अहन्त्वनेन पुस्तकेन सर्वेषां ज्योतिश्शास्त्रमभ्यसितुमीहमानाना- मतीवप्रयोजनताञ्च संलक्ष्य तत् तदर्थसिद्धयै अनैषम् । अथापि यस्य कस्यचित् सकाशे एतस्य पुस्तकस्य विद्यमानभावः श्रूयते अनुमीयते बा तदपि तत- श्चाहर्तुं न शक्यते । किन्तु मया तत्तदिशाभागात् अस्या दैवज्ञकामधेनो श्चत्वारि आदर्शपुस्तकानि अधिगतानि । तानि सर्वाणि मदीयेन पुस्त- केन सह संवाद्य सम्यग्विचारितानि । तेषु प्रायशो विसदृशानि पाठान्त- राणि दृष्टानि । तेषामत्र कानिचित् पाठान्तराणि अधोलिखितानि । तान्यवलोकयद्भिः कैश्चिन्मनस्विभिरेतस्मिन् परिशोधने मम गाढपरिश्रमो ज्ञातुं शक्यते । एतस्य परिशोधने मया भूयान् परिश्रमः स्वीकृतः तथापि सर्वथा एतत् पुस्तकं परिशुद्धमिति वक्तुं न शक्यते । ततो यदत्रावशेषं किञ्चिन्मम स्खलनं सुधीभिः समुद्भाव्यते तत्तैनिजगुणेन परिशोधनीयम् ।। अपिचैतस्मिन् पुस्तके सिंहलाक्षरैर्मुद्रिते केषाञ्चित् स्वदेशीयानामेव तस्य प्रयोजनं भविष्यति । यथा तत् स्वदेशीयानां परदेशीयानां सर्वेषामपि ।

·[ ८ ]
प्रायः प्रयोजनं भविष्यति तथाकर्तुमर्हतीति देवनागराक्षरैर्मुद्रयितुम् एकेन
मन्मित्रमहाशयेन निवेदितम् । तस्मात् तद्वचनें समाकर्ण्य बहूनां स्वदे-
शीयानां परदेशीयानामपि प्रयोजनलाभे सार्थकताञ्च समभिचिन्त्य वाराणसी
नामके नगरे चौखम्भासंस्कृतपुस्तकालयकार्याध्यक्षाय श्रीमते हरिदास
गुप्तमहाशयाय दत्वा देवनागराक्षरैस्तन्मुद्रापितवान् । अलं पल्लवितेन ।
गुरुभ्यो नमः । शिवमस्तु ।।
श्री शीलस्कन्धस्थविरस्य ।
लङ्कायां शैलबिम्बारामे
१६२४ शाके संवत्सरे ॥
nesc

·अनुक्रमणिका। प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः प्रथमोऽध्यायः १-४ २० उदयास्तमयनिर्णयः३०-३१ १ सामान्यविधिः १-४ २१ गतिनिर्णयः द्वितीयोऽध्यायः५-१२ २२ वर्षाधिपतिफलम् ३३-३४ २३ भौमचरितम् ३४-३४ २ संवत्सरफलम ५-११ ३ मादित्यचारः पञ्चमोऽध्यायः ३४-३६ ११-१२ तृतीयोऽध्यायः१२-२८ २४ वर्षाधिपतिफलम् ३४-३६ ४ नक्षत्रवर्गनिर्णयः १२-१६ २५ बुधचरितम् ५ तिथिनिर्णयः षष्ठोऽध्यायः ३६-४२ १६-१६ १ योगनिर्णयः १६-१६ २९ माग्नेयादिवर्षफलम३६-३६ ७ करणनिर्णयः २०-२० २७ षष्टिसंवत्सरनिर्णयः३६-४१ ८ वारदेवताः २८ वर्षाधिपतिफलम ४२-४२ ६ पंचाङ्गनिर्णयः २०-२० २६ जीवचरितम् કરકર १० अस्तोदयनिर्णयः २१-२१ सप्तमोऽध्यायः ४२-४६ ११ छायानिर्णयः २१-२२ वर्षाद्यधिफलम् ४२-४५ १२ बिम्बनिर्णयः २३-२३ ३० शुक्रचरितम् १३ समागमनिर्णयः २३-२५ १४ स्वातियोगः अष्टमोऽध्याय:४६-४९ २५-२५ १५ आषादयोगः ३१ वर्षावधिफलम ४६-४८ २५-२५ १६ रोहिणीयोगः ३२ शनैश्वरचरितम् ४८-४६ ૨૫-ર૭ १७ वर्षाधिपतिफलम् २७-२७ नवमोऽध्यायः ४९-५६ १८ चन्द्रचरितम् २७-२८ ३३ सूयॉपरागनिर्णयः ४६-५३ चतुर्थोऽध्यायः २८-३४, ३४ चन्द्रोपरागनिर्णयः५३-५४ १६ संक्रान्तिनिर्णयः २८-३० ३५ राहुचरितम् ·[ २ ] प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि T पृष्टाङ्काः प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः दशमोऽध्यायः५६-६५ पञ्चदशोऽध्यायः९,३-१०६ ३६ सप्तमुनिचारनिर्णयः५६-५७ ५८ योगगुणादेशः ६३-१०१ ३७ अगस्त्याचारनिर्णयः५७-५८ षोडशोऽध्यायः१०६-११२ ३८ परिवेशनिर्णयः ५८-५९ ३९ इन्द्रचापनिर्णयः ६०-६० ५६ पुरुषलक्षणम् १०६-११० ४० निर्घातपातनिर्णयः ६०-६१ ६० अङ्गलक्षणादेशः११०-११२ ४१ उल्कानिर्णयः ६१-६१ सप्तदशोऽध्यायः११२-११६ ४२ दिग्दाहनिर्णयः ६२-६२ ११ माषकोत्पातादेशः११२-११३ ४३ गन्धर्वनिर्णयः ६२-६२ ६२ तिलकादेशः ११३-११४ ४४ भूचलननिर्णयः ६२-६२ ६३ स्पन्दनादेशः ११४-११५ ४५ उत्पातनिर्णयः ६२-६५ ६४ प्लोषादेशः ११५-११६ ४६ सङ्कीर्णचरितम् ६५-६५ ६५ देहोत्पातादेशः ११६-११६ एकादशोऽध्यायः६५-७१ अष्टादशोऽध्यायः११६-१२१ ४७ सामान्यदेशविधिः ६५-७१ ६६ स्वप्नादेशः ११६-१२० द्वादशोऽध्यायः ७१-७८ एकोनविंशोऽध्यायः ४८ आयुर्शयादेशः ७२-७८ १२१-१२९ त्रयोदशोऽध्यायः७८-८८ ६७ गजचरितादेशः १२१-१२१ ४६ रविदशा ७८-८० १८ अश्वचरितादेशः१२१-१२२ ५० चन्द्रदशा ८०-८१ १९ वायसचरितादेशः१२२-१२५ ५१ शुक्रदशा ८१-८३ ७० श्वगोमायुचरितादेशः ५२ जीवदशा ८३-८४ १२६-१२८ ५३ बुधदशा ७१ तिर्यगचरितादेशः ५४ कुजदशा ८५-८६ १२८-१२९ ५५ शनिदशा ८६-८७ विंशोऽध्यायः १२९-१५६ ५६ दशाविपाकादेशः८८-८८ ७२ शुभाशुभादेशः १२६-१३३ चतुर्दशोऽध्यायः८८-९३ ७३ सपनागमादेशः१३३-१३४ ५७ अष्टकवर्गादेशः ८-९३ । ७४ समागमादेशः १३४-१३५ ·( ३ ) प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः । प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः ७५ प्रोषितसमागमादेशः ६८ विषयोगः १६५-१६५ १३५-१३५ ६९ रिक्ता १६६-१६६ ७६ यात्रादेशः १३५-१३६ । १०० वधयोगः ७७ विजयादेशः १३६-१३८ १०१ मासशून्यम् ७८ सन्धानादेशः १३९-१३९ १०२ तिथिशून्यम् १६७-१६७ ७९ आश्रयणीयादेशः१३९-१३९ १०३ लग्नशून्यम् १६७-१६७ ८० बन्धनमोक्षादेशः१३६-१४० १०४ अन्धयोगः १६७-१६७ ८१ जीवोपद्रवादेशः १०५ विष्टिः १६७-१६७ १४०-१४२ १०६ पापनक्षत्रम १६७-१६७ ८२ कन्यावरलाभादेशः १०७ दिनमृत्युः १६८-१६८ १४२-१४३ | १०८ षडाशीतिमुखम् १६८-१९८ ८३ गर्भसम्भवादेशः १४३-१४४ १०६ सप्तसूर्य्यदोषः १६८-१६५ ८४ पुत्रस्त्रीजन्मादेशः१४४-१४४/ ११० रश्मिदोषः १६८-१६९ ८५ ऊर्ध्वजलादेशः १४४-१४६ | १११ सूर्यशूलम् १६६-१६९ ८६ अधोजलादेशः १४६-१५२ ११२ चन्द्रशूलम् १६६-१६६ ८७ नष्टलाभादेशः १५२-१५४ ११३ चतुर्दोषः १७०-१७० ८८ नष्टकादेशः १५४-१५५ ११४ सप्तदोषः १७०-१७० ८८ निधानादेशः १५५-१५६ / ११५ अष्टमहादोषः ११५ अष्टमहादोषः १७०-१७० ६० संकीर्णादेशः १५६-१५६ ११६ अर्धप्रहारयमदण्ड एकविंशोऽध्यायः१५६-१६३ गुलिका १७१-१७१ ६१ अभिमङ्गलसंशयनम् ११७ नक्षत्रविषघटिका १७१-१७१ ११८ लग्नविषघटिका१७१-१७५ ९२ दिवामुहुर्तम ११९ पक्षच्छिद्रः १७२-१७२ ६३ निशामुहुर्त्तम् १५६-१५६ १२० वयमासः १७२-१७२ ६४ कालहोरा १२१ रश्मिकूपः १५९-१५६ १७२-१७२ ६५ चन्द्रावस्था १५९-१६० १२२ अन्नदोषः १७२-१७३ १६ सामान्यविधिः १६०-१९३ १२३ शकटयोगः १७३-१७३ १२४ षड्विंशतिदोषनामानि द्वाविंशोऽध्यायः१६३-१७४ १७३-१७४ १७ अवयोगः १६३-१६५ | १२५ दोषापवादः १७४-१७४ " ·नियमः प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः १२६ दोषशुद्धिविधानम् षड्वंशोऽध्यायः २०२-२१५ १७४-१७४ १४३ वायसबलिदानविधिः प्रयोविंशोऽध्यायः ૨૦૨-૨૦૧૨ १७४-१७८ १४४ विवाहप्रश्ने शुभाशुभ २०४-२०४ १२६ गर्भदानम् १७४-१७६ १४५ दिननियमः २०५-२०५ १२७ पुंसवनविधिः १७६-१७७ १२८ सीमन्तविधानम् १७७-१७८ १४६ गणनियमः २०५-२०५ १४७ माहेन्द्रनियमः २०५-२०५ १२६ प्रसूतविधानम् १७८-१७८ १४८ पुन्नक्षत्रम् २०६-२०६ चतुर्विशोऽध्यायः १७८-१९५ १४९ स्त्रीदीर्घनियमः २०६-२०६ १३० बातकर्मविधिः१७८-१८० १५० योनिनियमः २०६-२०६ १३१ वालग्रहेषु बलिदानक १५१ राशिनियमः २०६-२०७ देषमन्त्रः १८०-१८६ १५२ राश्यधिपतिनियमः १३२ नीराजनाय बलि २०७-२०७ कर्मविधिः १८६-१८६ १५३ वश्यनियमः १५३ वश्यनियमः २०७-२०७ १३३ बालग्रहविधिः १८६-१८७ | १५४ रज्जुनियमः २०७-२०८ १३४ नामविधिः १८७-१८८ १५५ बेधकनियमः २०८-२०८ १३५ कर्णवेधविधिः १८८-१६० १५६ भूतनियमः ૨૭-૨૦૮ १३६ उपनिष्क्रमणविधिः १५७ लिङ्गनियमः २०६-२०६ १६०-१६० १५८ जातिनियमः २०६-२०६ १३७ अन्नप्रासविधिः १६०-१६२ १५६ गोत्रनियमः ૨૦-૨૦ १३८ क्षौरविधिः १६२-१६४ १६० पक्षिनियमः २०६-२१० पञ्चविंशोऽध्यायः१९५-२०२ १६१ योगिनीनियमः २१०-२१० १३९ आच्छादनविधिः १६२ आयनियमः २१६-२११ १६३ दैवनियमः २११-२११ १६५-१६७ २३६ उपनयनविधिः ११७-१९८ १६४ विवाहविधिः २१२-२१४ १६५ राजाभिषेकविधिः १४० अध्ययनविधिः १६८-२०१ १४१ ममावर्तनविधिः२०१-२०१ २१४-२१५ १४२ गोदानविधिः २०१-२०२ | सप्तविंशोऽध्यायः२१५-२३१ 6 ·( ५ ) प्रकरणानि पृष्टाका . . प्रकरणाङ्काः प्रकरणानि पृष्टाङ्काः | प्रकरणाङ्काः १६६ वास्तुविधानम् २१५-२२४ | १८४ प्रव्रज्यामुक्तविधिः १६७ प्रवेशविधानम् २२४-२२६ ૨૪ ૨૩- १६८ शयनासनविधिः २२६-२२७ १८५ देवप्रतिष्ठापनविधिः १६९ भूषणविधिः २२७-२२६ २४८-२५० १७० स्त्रीविधानम् २२६-२२९ १८६ श्राद्धविधिः २५०-२५१ १७१ पट्टविधिः २२६-२३० १८७ ग्रहध्वंसविधिः २५१-२५३ १७२ खगविधिः २३०-२३० १८८ र्वीकरचिकित्सा२५३-२५७ अष्टविंशोऽध्याय:२३१-२३९ १८६ मण्डलचिकित्सा २५७-२५८. १६. राजिलचिकित्सा २५८-२५८. १७३ प्रवेशविधिः २३१-२३१ १६१ सर्वविषचिकित्सा १७४ कृषिकर्मविधिः२३१- २५८-२५८ १७५ विशिष्ठवस्तुविधिः १६३ वृश्चिकविषचिकित्सा १७९ पापविधिः २५६-२५६ २३४-२३७ १७७ संग्रहविधिः २३७-२३८ १६३ मूषिकविषचिकित्सा १७८ घाणिज्यविधिः २३८-२३९ २५६-२५६ १६४ लूताविषचिकित्सा एकोनत्रिंशोऽध्यायः २५६-२५९ २३९-२४७ १९५ स्थावरविषचिकित्सा १७२. यात्राविधिः २३९-२४३ २६०-२६० १८० यात्राभक्षविधिः२४३-२४४ | १६६ सङ्कीर्णदशाविधानम १८१ यात्रायोगः २४३-२४४ २९०-२७० १५२ अभिष्टसिद्धिविधिः १६७ रोगवसविधिः२४०-२७० २४५-२४७ इति त्रिंशोऽध्यायः त्रिंशोऽध्यायः २४७-२७० २४७-२७० १८३ प्रवज्याविधिः २४७-२४८ | १९८ प्रन्यसमाप्तिः २७० " " ·'T THE4- ·दैवज्ञकामधेनोः। शोधनपत्रम् । पृष्टम् पङ्किः ४ ४ ५ २० २१ २३ ૨ ३ १२ १८ ૨૨ अशुद्धम तिपत् स्युवर्जिराशयः गान्तमममो विहिता विकालापिण्डं सम्प्राप्तमगुलं धगुलं सम्भवत बुधादिकः त्वंष्टमारुत यप्रोत्कृष्ट सोभाग्य क्षत्रियाञ्च स्वत्पाषाढाभेव स्त्रिययस्तु विदधावि स्यच घस्मासा तदप्यद्धींकृतं महीयसीस्य चलोञ्चत फुटप्रह चन्द्राम शुद्धम् क्षिपेत् स्युर्वजिराशयः मान्तममो विहिताः विकलापिण्ड सम्प्राप्तमगुलं घगुलं सम्भवेत् बुधादिक त्वष्ट्रमारुत यत्प्रोत्कृष्ट सौभाग्य क्षत्रियाणाञ्च स्वात्याषाढाभेव स्त्रियस्तु विदधाति सस्यञ्च षण्मासा तदप्यर्कीकृत महीयस्य चलोच्चत स्कुटप्रह २० ११ ६ २५ २६ १८ २० २६ ३० १ २२ १६ ૨ १४ ·पृष्टम् पङ्किः ३ ३३ ३४ 400 २ " ३ " पौष्णषु २३ ३७ ९ १० १ ४ ३६ अशुद्धम् शुद्धम् वक्रमथु घकश्मश्रु देशाः देशा ये सय शयनं स्वरनुतो खरनुत् नदीधनतो नदीधनम् प्राग्बदिशः प्राग्वदिशः पौष्णेषु कर्तिके कार्तिके कुरुते मतेच्च मेतच्च दिवाकिणु दिवाकिण्णु सुरेद्यस्य सुरेव्यस्य विभ्रान्त विभ्रान्ति भानुनाभ्यश्च भानुना हत्य कुर्य्यत् कुर्यातू वाष्ट्रदीनि स्वाष्ट्रदीनि तारावक्र: ताराचक्रः राजान्विता भूः राजान्विताच भू तारणसाथ तारणञ्चाथ रशदो शरदो ल्यवङ्गः नृपघो नृपघ्नो केशाशिबलान् केशास्थिबलवान् महामात्थ महामात्य घ्नन्तिः घ्नन्ति गान्धरा गान्धार सूक्षवस्त्र सूक्ष्मवस्त्र तोगजातं रोगजातं विषदमूर्तिःप्यर्तवान् विशदमार्त:पूर्णवान् नलवद नलवदू शीन: शनिः १३ १६ ३ १२ ४१ २१ ज ११ ४५ १३ १६ १६ २३ " ·पृष्टम् 99 कृदभिष " ४८ " " ५० " ५२ ( ३ ) पङ्किः अशुद्धम् २० श्रवणनिलगः श्रवणानिलगः जलोद्भूता जलोद्भता ર कृद्भिष १७ स्वात्तौ स्वाती १६ मित्रेभिनति मित्रभिनत्ति हितात्मनः हितमात्मनः ૨૦ पश्चारणस्व पञ्चालश्च राहोश्चरितं राहोश्चरितं ऋक्षो ऋक्षाम मथेचैवं प्रथचैवं ५ महान योगोस्य उदाहृतः महानन्ययोगानुदाहृतः १७ प्राककृत्वा प्राग्वत्कृत्वा ३ नातिविक्षेपः नतिविक्षेपः ११ क्षुणे क्षुण्णे विश्लिप्यपुवटर्गयत् विश्लिष्याप्यथ वगये विमर्द्धनम् विवर्द्धनम् भेवत भवेतू निम्बप निम्बपत्रं ૨૨ विभजेऽष्टमोजे विभजेच्छिष्टमोजे २४ नतूर्द्ध नतूर्द्ध १ अभिष्ट अभीष्ट मासवः मासतः निर्घातो निर्घातो ३ राष्टूशून्यताम् राष्ट्रशून्यताम् वर्षमात्रणे वषमात्रण १६ वत्सरा द्वितया वत्सरीद्वतया दुर्भिक्षकतीरः दुर्भिक्षकारः शेषषु शेषेषु दैवज्ञकामधन्वाचरिति दैवज्ञकामधेन्वां चरित दुर्द्धषणः दुषणः १८ १ १३ ५६ ८ ६१ ६२ : " १४ १ ६८ ·पृष्टम् पङ्किः ( ४ ) अशुद्धम् विशोशकः कृशोनुहन भवत् ६६ २३ ३ १० ७३ युतश्चद्रो " ७४ १७ १० বিহাঁহাঃ कृशोनुग्रह भवेत युतश्चन्द्रो निषेविन समस्तग्रहैः मस्तादेव मनङ्गनातिम तनुपित्त पित्तज्वरं पित्तश्च मरणभीति ७५ ८२ ८२ ३ ८३ ८५ रतनयस्य १९ विचरञ्जन्मिनां वित्तनाशञ्च निसेविन समस्तगृह तास्त्रादेव मनङ्गनार्तित्तम् तनुपित पितज्वरं पितश्च मरणपीति रकतनस्य विचरजन्मिनां वितनाशञ्च दुखपरम्परा चन्द्राक्त्याज्ञारि व्ययधीधर्मगः स्वस्माहपचये सुतधीधर्म निभनलाभाच्च प्रथमा सूर्बाद्रिफा लग्नाषट चद्रे सश्चातो " २ ૨૨ १४ १५ १७ १८ ६१ दुःखपरम्परा चन्द्राच्याज्ञारि व्ययधीधर्मगः स्वस्मादुपचये सुतधीधर्म " " निधनलाभाश्च દર ५ 8 . १४ १६ ६४ ६७ प्रथमा सूय्याद्रिप्फा लग्नातूषड् चन्द्रे सजातो यमाराः तत्र स्खलितो तुङ्गघान २० यमारकैः ६८ २० EE तत्रो सखलितो तुङ्गधान स्तर NARY ·पृष्टम् पङ्किः ૨૨ १० शुद्धम् कठोर प्लवङ्गमः निषेवनाच १०५ १९ २६ २० २०६ ६ ११३ ११४ २२ ( ५ ) अशुद्धम् कटोर ल्यवङ्गमः निसेवनाम सनान रुज्वलान्ती कुटिलावसनाः सुप्रस्ता प्रियविप्रयो पीत श्वेतो व्यवसन प्रवणप्रिम् जवायाः स्यन्दुना सत्वसंयुक्तम प्रयतोल्यं एण्याजन्मनि प्रष्णु सदत्फलात्यिः निसेवनच कन्थायां श्वश्रुकेशगख जतुमाण्ड विष्टने ल्यव नः प्रशस्यते निसेवन विध्वसनम रुज्ज्वलन्ती कुटिलावसाना सुप्रशस्ता प्रियविप्रियो पीत श्वती वसन श्रवणप्रियम् जवायां स्यन्दना सत्वसंयुत प्रयतोल्पं एण्यजन्मनि १० " ११६ १६ ” न " " ११८ ४ ६ सदसत्फलाप्तिः निषेवनच कन्यायां श्मश्रुकेशनख जतुभाण्ड विष्टने ११६ ६ १२० १२० ११ नप्रशस्यते निषेवन विध्वंसनम् २४ " १२१ वृहति गजचारिता वृंहति ভবি " १२ ३७ ·पृष्टम १२३ " १२४ १२५ १२७ १२९ 2000 or oraroM. १३० १३२ (६) पतिः अशुद्धम् वृक्षो सुतक्षय वाहनशास्त्रो वाहनशस्रो प्रप्तिः प्राप्तः स्त्रीभालो स्त्रीलामो १ जिलेश्त जिघ्रते नराहेष गृहेषु तर्यम् तिर्यग १३ मङ्गलद्रव्यानां मङ्गलद्रव्याणां चाणप्रकृति बाणप्रकृति १८ पुंसाकिवातङ्क पुंसांकीटातङ्क २४ रुजमिहत्व रुजमिह च प्रवदे तदा प्रबदेत्तदा विर्यय विपर्यये ४. उदयभंगतामरातवश्च उदयातिगतामरार्चितश्च चरविलग्नतः चरविलग्नगतः प्रयातुनियमेन मासै प्रयातुर्नियमेन मासैः પર सरस्थान स्मरस्थान ५ शुभायसासितां शुभं यियासिता बिद्विषकस्तदा विद्विषतस्तदा साम्यगति याम्यगति १२ ज्यास्थित कुज्यास्थित प्रवेदन्नप प्रवदेन्तृप हेते हेतो प्रीतिस्ववाटेव प्रीतिश्चवासैव पापाचेत्रं पापक्षेत्र ३ स्यादिचरण स्यादचिरेण १. गृद्धकोख वेदानाभुजगेन्द्र गृद्धकोलवदनाभुजगेन्द्र माधधिताः माधिष्ठिताः भाविभवां गात्रभवां १२६ १३७ R १३८ १३६ ६ १४० ·पङ्किः " ( ७ ). अशुद्धम् 'शुद्धम् कुय्यु कुर्यु रायकेनाड्यास्तो. सये कनाड्यास्थतो. द्विचतुरन्येक द्विचतुरयेकं. निमसः स्वेताः श्वेता १४१ १७ २० सचे " १ ३ Arya Pance કપ १४६ ३. १४६ २३. देहानी देहार्द्धाजी माराहति मारोहति भङ्गमहन्यनटुंखते भङ्गमहेननाब्रनिर्दिशेतः रुद्धस्चवा रुद्धश्रवाः सत्कर्म नावानस्थिन् तावानस्मिन् जलसश्रयों जलसंश्रयौं देहभृतिध्रुवं देहभृतिर्धव जललितपानिः जलललितपाणि:- स्तोषकाइयों स्तोयकार्यों इत्यू जलादेशः ज्जलाभाब ज्जनाभाव उदकत्रिपिट उदकत्रिभिः- सलिलं विमीतकस्य विभौतकस्य सर्चषामेव सबैंषामेव স্বাম: मुन्दुरोध यवारि बारि पञ्चक पञ्चक कतकफल वगौतम वोत्तमे सोस्य स्युर्यदि शल्यस्योक्तः संलक्ष्योतः १५१ ५ १० " " ·पृष्ठम् पडि देवज्ञ ५ बीजलवं गृहश्य २० २२ त्रिषड् १६४ १६५ १६ १६६ १६७ ९ इत्यस्य योगः " १६७ १६८ १६ १० १६ १७ (८) अशुद्धम् नश्यतिद्रुत नश्यति इत्यनवदर्शनः इत्यनवदर्शिनः देव कृतिका कृत्तिका जिलं वा ग्रहश्च नित्र मित्र बिसड् नागाख्याः स्वास्तिथयो नागाख्यास्तिथयो विक्दन दिक्दश्र व्युत्तरा व्युत्तरा इत्यन्धयोगः गाजिशद ग्राजिज्ञेच ईहसे ईहशे रविस्थतक्षाहशमे रविस्थाधिष्णाइसमे चन्द्र चान्द्र शानदय ज्ञानदया हृदभम् रुद्रभम् जीवेन्मढे जीवे मढे रविन्दु रवीन्दु नयानिति नयं नयं चन्द्रसूय्यो चन्द्रसूय्यौं नीङ्ग जन्म नागजन्म इत्यष्टमहादोषः गुधिकाः गुखिकाः नरफलननग नरफलनग रविन्दुयोग रवीन्दुयोग वर्णान्ते वर्षान्ते विशभम विंशभम् पराभिन्नारकर्मदी पराभिचारकम्मादी कलकास्ति कतकाव्यि " १६६ ९ १७० ७ ७ ७ १४ २ १७१ ६ " १० ९ १७२ २० १७४ १७६ ·" " पृष्टम् पङ्किः अशुद्धम् विधिरेखाहितं नस्यादू विधिरेवहितस्तस्या १७८ ૨ पापा न्म न्याय पापात्मन्याय २ विद्वट विदवितू १८१ २१ तच्छुईि तच्छहि १८३ १ मलिनम् मीलनम ૨ पित्तं पीतं ५ मेकादेशे मेकादशे १६ फल्गषम् फल्गुषम् १८४ १३ च्छादिनानाहोरो च्छादिनानाहारो १८५ २ कलहंसी कलहंसी १८६ स्नानं स्नानञ्च सप्तदीशे सप्तदशे २३ तिलाविभिरत्रे तिलादिभिरग्नः १८७ एभिरन्नः एभिरन्नः १८८ ३ रवतीयुजी रेवतीयुजौ लचटतपादावर्गाः कचटतपादावर्गाः १८ रुन्धारि रन्ध्रारि १५ वृहष्पतिक्षत्र बृहस्पतिक्षेत्र नरवीरञ्चसाङ्गली करवीरचलाङ्गली कर्णवल्यन्तु कर्णावल्यान्तु मांसलाबस्थिरा मांसलाचस्थिरा संक्षा संज्ञा १८६ २४ दाशानाञ्च दासानाञ्च १६० ३ प्रहात् गृहातू १६ नवक्ततत् नवत्वैतत् वश्यरुद्रयोः बैश्यरुद्रयोः २२ पञ्चश पञ्चाश :२३ सायणातू सावनात् १६१ हेते बारासा घरांशा " " ·" बैश्य: " ARCKAFOLS १० ) पृष्टम् पतिः अशुद्धम् शुद्धम् १९२ १२ मरणभभ्योति मरणमभ्येति शिषो शिशो १६४ १५ सयुक्ता संयुक्ता १७ रुद्राक्षशांगेष्टथवरश्य रुद्राक्षङ्गेष्टवरस्य ८ वेश्यः १९६ आश्वनीवाश्बीगक्षमु अश्विनीचाश्वशिक्षामु १०२ २१ शिक्षावधान शिक्षाविधान १०७ ३ स्तृतीयैकदशी स्तृनीयकादशी द्वितीयं द्वितीये शुभाशुग शुभाशुभ १०६ ४ प्रतिलोभकाः प्रतिलोमकाः गाननियमः गोत्रनियमः २१० २३ वरुणः २१२ ग्रहाणच ग्रहाणाञ्च *मानिति मानिनि २२ वदीयननयना तदीयनयना २२७ ६ चोध्वमुखी चोर्ध्वमुखी २० षण्माश षण्मास રરક ६ मूर्ध्वनि मूर्ट्सि १० निकने निखने त्यंशुमालिनी त्यंशुमालिनि २२० २५ स्त्रायोदश स्त्रयोदश २११ ७ रुद्रछमान्तरे रुद्रोब्रछम्भन्तरे २२५ १४ बिशलभमरुदयश्च विकलभ्रमरुचिर्यच २२६ ર पृकथ पृथक २२७. शितांशुगुलम् शताङ्गुलम् -१० त्यङ्गुलोतरः त्यङ्गुलोत्तरः २३० २ शोभाना शोभनाः २३२ केदनैञ्चव केदनैश्चैव २५ इति कृषिकर्मविधिः। १ " NIRAL ·पङ्किः २३४ २३४ १७ २३९ १३ ५ ( १९ ) अशुद्धम् सन्यशः मधादया तल्लगने विदध्या दिक्षवेव मिथने चुस्तेन भोमवारे मषायने मधुप वामि उध्ववको शुद्धम् सैन्येशः मघादया तल्लग्ने विदध्या दिश्वेव मिथुने चुस्तेन भौमवारे मघायने मधुप चाहि उर्ध्ववको ૨૫ २२ " २४६ ३ ९ २५० २५१ ।