·GOVERNMENT OF INDIA
ARCHÆOLOGICAL SURVEY OF INDIA
CENTRAL
ARCHÆOLOGICAL
LIBRARY
ACCESSION NO.
23915
CALL No._Sagn/Bhal Gan
P.G.A. 79

·hewan
OF THE DIRECTOR GENERAL OF ARCHÆO
17
wa
20140
Library Reg: NG
190
INDIA

·도 :

·TRIVANDRUN SANSKRIT SERIER,
No. XXXIX,
THE
* N.
CHÂRUDATTA
01
BHASA
EDITKI) WITH NOTES
T. GANAPATI SASTRÎ
Curator of the Department for the endlication
V Sanskrit ndescripts, Trirautrum.
Bhasa's works:- No. 12
PUBLISHED INDER THE AUTHORITY OF THE GOVERNMENT OT
IIS ITIGILXESS TIE MAARJAIL OF TRIVANCORE.
D2842
Bl. Gam
RITUXORIJL :
ÞRINTED IT THE TRAINORE :01RSVENT PRESS.
fulll Rights livsrrel.)

·23915..
d. 2:2:56...,
A4
B...$2.8.0.J. Bharf Gam.

·...........
MT..-3-14
FATHE ORIGTHENEPAL
PHOTiwarima
maneneupanemalgaon
अनन्तशयनसंस्कृतग्रन्थावलिः ।
ग्रन्थाङ्क: ३९,
चारुदत्तं
महाकविश्रीभासप्रणीतं
संस्कृतग्रन्थप्रकाशनकार्याध्यक्षेण
त. गणपतिशास्त्रिणा
संशोधित (
लघुटिप्पण्या च संयोजितम् ।
भासनाटकचक्रे द्वादशम् ।
-
.
.
INDIA.
apter
अनन्तशयने
महामहिमश्रीमूलकरामवर्मकुलशेखरमहाराजशासनेन
राजकीयमुद्रणयन्त्रालये
मुद्रयित्वा प्रकाशितम् ।
कोळम्बान्दाः १०८९, ऊस्तान्दाः १९१४.

·No text on this page.

·PREFACE. The olition of the work is based on two palm-leafmanuscripts. They all'e written in Malnyalam characters and are about three or four centuries old!, marked in the footnotes as # and a. The manuscript & belongs to the Library of Manalikkara Matham near Padmanabhapuram in South Travancore, and is full of errors. The other manuscript a which is comparatively free from crrors was obtained from Mr. Nilnkanthan Châkylr of Mângânain near Kottayam. Both the manuscripts contain neither the benelictory verse at the beginning nor the * Bharatavikya", on the closing versc, at the end, while the manuscript # has the colophon “ztafetdi 215CFA " at the end. It has already been observed in the introduction of Svapnavâsavadattil, that the play Charadatta fornis the nucleus of the famojis Mrichchihakatika of Saduakı. As regards the plot, the first Acts of the two plays «liffer very little except that Vasantasenâ is pursued by two persons in the Charudatta, while she is pursued in the Mrichchhakatika by three persons, namely Vita, Cheta and Sakara. In the second Act of the Chârudatta are not found the characters, Mathura, Dyatakara and Darduraka of the Mrichchliakatika, and the Shampooer leaves Vauantasena to turn a " Parirrat" but not a "Sakya Sramanaka" as in Mrichchhakatika. In the third Act, the plot is the same in both the plays. In the fourth, when Vasantasena has over. heard the conversation between Macanika and Sajjalaka, Vidlfishaka steps in to carry out his mission; and Sajjalaka appears before Vasantasenat only after Vidushaka is gone, unlike in Mrichchhakatika. It may be noted that no reference to the story of Aryaka and Palaka is found anywhere in Chârudatta. The ideas tersely expressed in Charudatta are expanded at greater length by -- ·ii Sacraki. For instance the Charulatta contains only the three following versos luving meaningless repetitions and wrong allusions of Sakara :- "किं याश धावाश पधावशि पक्खळन्ती शाहुप्पशीद ण मळीअशि चिट्ठ दाव । कामेण शम्पदि हि जज्झइ मे शळीळं अङ्गाळमज्झपडिदें विअ चम्मखण्डे ॥" " किं वाशुदेवे शहपट्टशेण कुन्ताशुदे वा जणमेजए वा । अहं तुम गह्निअ केशहत्थे दुश्शाशळे शीदमिवाहळामि ॥" एशा हि वाशू शिळशिग्गहीदा केशेशु वाळेशु शिळोळुहेशु । कूजाहि कन्दाहि ळवाहि वात्तं महेश्शळं शङ्कळमिश्शळं वा।। Similarly, the description of the mansion of Vasantasena by Vidushaka is couched in the following words in the Chårulatta:- "(प्रविश्य) विदूषकः- (सर्वतो विलोक्य) अहो गणिआवाडस्स सस्सिरीअदा । जाणापट्टणसमागदेहि आआमिएहि पुत्तआ वाईअन्ति । संओजअन्ति अ आहार- प्पआराणि । वीणा वादाअन्ति । सुवण्णआरा अलङ्कारप्पआराणि आदरेण जोजअन्ति। While Sadraka has dragged on the above description, to al tedious length in Mrichchhakatika. As regards the textual differences in the plays it is found that soine of the verses occuring in Chârudatta are copied as such in Mrichchhakatika, some are adaptel with a little varią. tion, a few are omitted ani a good many verses are also newly added by Sadraka. In the prose passages of Mrichchhakatika similar additions and alterations are observable throughout the four Acts. TRIVANDRUM, T. GANAPATI SASTRI.

·alhothapandraMA+ OF THE DIRECTOR GENERAL OF ARCHÆO mara. -Saampara...-- निवेदना। चारुदत्तस्य संशोधनाधारभूतौ द्वावादशौँ । तत्रैकः क. संज्ञो मणलिक- रकल्पफमङ्गलमठीयोऽशुद्धिबहुलः, अन्यः कोट्टयान्तर्गतमाङानस्थनीलकण्ठ- शाक्यारसकाशादधिगतस्तदपेक्षया शुद्धः ख. संज्ञः । द्वावपि जीर्णतालपत्रा- स्मको केरलीयलिपी संभावनीयत्रिचतुरशतवर्षवार्धकौ च । अनयोर्मङ्गलश्लोको भरतवाक्यं च न लिखिते । किन्तु क. संज्ञस्या- दर्शस्यान्ते “अवसितं चारुदत्तम्" इति लिखितमस्ति । अनन्तशयनम्. गणपतिशास्त्री. Prohit -- ngn ama FFICE (Library Regy to INDIA s

·No text on this page.

·पात्राणि । पुरुषा:- विदूषकः PARE- (मैत्रेयः) (चारुदत्तः) नायकः 1 शकारः विटः संवाहकः चेटः (मृच्छकटिके कर्णपूरकः) (मृच्छकटिके शर्विलकः) सज्जलका ww स्त्रियः- Hom-A (वसन्तसेना) (मृच्छकटिके वधूः) गणिका ब्राह्मणी रदनिका मदनिका चेटी- me (रदानका) । .

·No text on this page.

·॥ श्रीः॥ श्रीगणेशाय नमः । महाकविश्रीभासप्रणीतं चारुदत्तम्। (नान्द्यन्ते ततः प्रविशति सूत्रधारः) । सूत्रधारः ---- (क) किण्णुखु अज्ज पचूस एव्व गेहादो णि- क्खन्तस्य बुभुक्खाए पुक्खरपत्तपडिदजळविन्दू विअ चञ्चला- अन्ति विअ मे अक्खीणि। (परिक्रम्य) जाव गेहं गच्छिअ जाणामि किण्णुहु संविधा विहिदा ण वेत्ति । (परिक्रम्य) एदं अह्माणं गेहं । जाव पविसामि । (प्रविश्यावलोक्य) जह ळोहीपरिवट्ट- णकाळसारा भूमी (णेउब्भामणसुगन्धो विअ गन्धो सुणिमित्तं विअ ?) परिब्भमन्तो वडिवस्सअजणो । किण्णुखु साँवा वि- हिदा । आदु बुभुक्खाए ओदणमअं विअ जीवळोअं पेक्खा- मि । जाव अय्यं सदावेमि । अय्ये! इदो दाव । (क) किन्नुखल्वद्य प्रत्यूष एव गेहान्निष्क्रान्तस्य बुभुक्षया पुष्करपत्रपतितज-' लबिन्दू इव चञ्चलायेते इव मेऽक्षिणी । यावद् गेहं गत्वा जानामि किन्नुखलु संविधा विहिता न वेति । एतदस्माकं गेहम् । यावत् प्रविशामि । यथा लोहीपरिव- निकालसारा भूमिः (णेउभामणसुगन्धो विअ गन्धो सुणिमित्तं विअ?) परिभ्र- मन् वरिवस्यकजनः । किन्नुखलु संविधा विहिता । अथवा बुभुक्षयौदनमयमिव जीवलोकं पश्यामि । यावदार्या शब्दापयामि । आर्ये! इतस्तावत् ।

·चारुदत्ते (प्रविश्य) नटी (क) अय्य! इअलि । अय्य! दिहिआ खु सि आअदो। सूत्रधारः (ख) अय्ये! किं अत्थि अह्माणं गेहे को वि पादरासो। नटी (ग) अस्थि । - सूत्रधारः (ब) चिरं जीव । एवं सोभणाणि भोअणाणि दत्तिआ होहि । नटी ----- (ङ) अय्य! तुवं एव पडिवाळन्ती चिट्ठामि । सूत्रधारः M (च) अय्ये! किं अस्थि अब्भत्थिदं। नटी--(छ) अस्थि । सूत्रधारः (ज) एवं देवा तुमं अस्सासअन्तु । अय्ये! किं किं Besithunitiemexn--ywheart (क) आर्य! इयमस्मि । आर्य! दिष्टया खल्वस्यागतः । (ख) आयें! किमस्त्यस्माकं गेहे कोऽपि प्रातराशः । (ग) अस्ति। (घ) चिरं जीव । एवं शोभनानि भोजनानि दात्री भव । (ङ) आर्य! त्वामेव प्रतिपालयन्ती तिष्ठामि । (च) आर्ये! किमस्त्यभ्यर्थितम् । (छ) अस्ति। (ज) एवं देवास्त्वामाश्वासयन्तु । आर्य! किं किम् ।

·प्रथमोऽङ्कः।
३
नटी-(क) घिदं गुळं दहिं तण्डुळा अ अस्थि ।
सूत्रधारः
. (ख) एदं सव्वं अह्माणं गेहे अस्थि ।
नटी (ग) णहि णहि । अन्तळावणे ।
सूत्रधारः- (सरोषम्) (घ) आः अणय्ये! एवं दे आसा
छिन्दीअदु । अभावं च गमिस्ससि । अहं चण्डप्पवादळ
ण्डेओ विअ वरण्डी पव्वदादो दूरं आरोविअ पाडिदो मि।
नटी-(ङ) मा भाआहि मा भाआहि । मुहुत्तअं पडिवाळेदु
अय्यो। सव्वं सज्जं भविस्सदि । ळलं णाम एदं । अज्ज मम
उववासस्स अय्यो सहायो होदु ।
सूत्रधारः-
(च) किण्णामहेओ अय्याए उववासो ।
।
(क) घृतं गुडो दधि तण्डुलश्चास्ति ।
(ख) एतत् सर्वमस्माकं गेहेऽस्ति ।
(ग) नहि नहि । अन्तरापणे ।
(घ) आः अनायें! एवं ते आशा छिद्यताम् । अभावं च गमिप्यास । अहं
चण्डप्रवातलण्डित इव वरण्डः पर्वताद् दूरमारोप्य पातितोऽस्मि ।
(ङ) मा बिभिहि मा बिभिहि । मुहूर्तकं प्रतिपालयत्वार्यः । सर्व सज्ज भवि-
प्यति । लब्धं नामैतत् । अद्य ममोपवासस्यायः सहायो भवतु ।
(च) किन्नामधेय आयोया उपवासः ।
१. 'कड्डुओ' ख. पाठ:.
'कडिओ विअ वरण्डो' इति पाठो भवेत् । 'लण्डित इव बरण्डः' इति च संस्कृतम् ।
लण्डित रन्क्षिप्तः । वरण्डस्तृणसञ्चयः ।

·, चारुदत्ते नटी--(क) अभिरूववदी णाम । सूत्रधारः (ख) कि अण्णजादीए। नटी-(ग) आम। AA म सूत्रधारः (घ) सव्वं दाव चिट्ठदुः । को णु दाणि अ- य्याए उववासरस उवदेसिओ। नटी--- (ङ) इमिणा वैडिवस्सएण चुण्णगोटेण । सूत्रधारः (च) साहु चुण्णगोट्ट! साहु। नटी (छ) जइ अय्यरस अणुग्गहो , तदो इच्छेअं अह्मारिसजणजोग्गं कच्चि बह्मणं णिमन्तेढुं । सूत्रधारः (ज) धम्मिट्टो खु णिओओ। तेण पादरासो mamaa 4 (क) अभिरूपपति म । (ख) किमन्यजात्याम् । (ग) आम । (घ) सर्व तावत् तिष्ठतु । कोन्विदानीमाया उपवासस्योपदेशिकः । (ङ) अनेन वरिवस्यकन चूर्णगोष्ठेन । (च) साधु चूर्णगोष्ठ! साधु । (छ) यद्यार्यस्यानुग्रहः, तत इच्छेयमस्मादृशजनयोग्य कश्चिद् ब्राह्मणं निम- अयितुम् । (ज) धर्मिष्ठः खलु नियोगः । तेन प्रातराशोऽपि मे भविष्यति । यद्येवं, प्रवि- .. १. 'पडिवेस्स' ख. पाट:.

·। प्रथमोऽङ्कः । वि मे भविस्सदि । जइ एव्वं, पविसदु अय्या । अहं वि अ- मारिसजणजोग्गं कच्चि बह्मणं अण्णेसामि । नटी-(क) जं अय्यो आणवेदि । (निष्क्रान्ता।) Homama सूत्रधारः (ख) कहिण्णुखु दरिद्दबह्मणं ळभेअं । (विलो- क्य) एसो अय्यचारुदत्तस्स वअस्सो अय्यमेत्तेओ णाम बह्म- णो इदो एव्व आअच्छदि । जाव उवणिवन्तेमि । (परिक्रम्य) अय्य! णिमन्तिदो सि । आमन्तणस्स मा दरिद्द त्ति मं अव- मण्णेहि । सम्पणं अह्निदव्यं भविस्सदि । घिदं गुळं दहि तण्डुला अ सव्वं अत्थि । अविअ दक्षिणमासआणि भविस्सन्ति। -- P (नेपथ्ये) (ग) अण्णं अण्णं णिमन्तेदु दाव भवं । अरित्तओ दाव अहं। है शत्वायां । अहमप्यस्मादशजनयोग्यं कश्चिद् ब्राह्मणमन्वेषे । (क) यदार्य आज्ञापयति । (ख) कुत्रनुखलु दरिद्रब्रामणं लभेय । एप आर्यचारुदत्तस्य वयस्य आर्यमै- त्रेयो नाम ब्राह्मण इत एवागच्छति । यावदुपनिमन्त्रयामि । आर्य! निमन्त्रि- तोऽसि । आमन्त्रणस्य मा दरिद्र इति माम् अवमन्यस्व । सम्पन्नमशि- तव्यं भविष्यति । घृतं गुडो दधि तण्डुलश्च सर्वमस्ति । अपिच दक्षिणामापका भविप्यन्ति । (ग) अन्यमन्यं निमन्त्रयतु तावद् भवान् । अरिक्तकस्तावदहम् ।

·६ चारुदत्ते सूत्रधारः घिदगुळदहिसुसमिद्धं धूविअसूबोवदंससम्भिण्णं । सकारदत्तमिट्ठ भुञ्जीअदु भत्तमय्येण ॥ १॥ (निष्क्रान्तः।) स्थापना। MAP (ततः प्रविशति विदूषकः) विदूषकः (क) अण्णं अण्णं णिमन्तेदु दाव भवं । अरित्तओ दाव अहं । णं भणामि अहं अरि- त्तओ ति । किं भणासि 'सम्पणं असणं अहिद- व्वं भविस्सदि' त्ति । अहं पुण जाणामि । (अहिअमहु- रस्स अम्बस्स ?) अजोग्गदाए (अण्ठी ?) ण भक्खीअदि त्ति । किं दाणि मं उळ्ळाळिअ उकळाळिअ भणासि । भणामि वावुदो त्ति । किं भणासि--'दक्षिणमासआणि भविस्संदित्ति। एसो वाआ पच्चाचविखदो हिअएण अणुबन्धीअमाणो गच्छी- घृतगुडदाधिसुसमृद्धं धूपितसूपोपदंशसम्भिन्नम् । सत्कारदत्तमृष्टं भुज्यतां भक्तमार्येण ॥ १॥ (क) अन्यमन्यं निमन्त्रयतु तावद् भवान् । अरिक्तकम्तावदहम् । ननु भणा- म्यहमरिक्तक इति । किं भणसि ----- 'सम्पन्नमशनमशितव्यं भविष्यति' इति । अहं पुनर्जानामि । अधिकमधुरम्य अम्ब्लस्य अयोग्यतया (अण्ठी ?) न भक्ष्यत इति । किमिदानी मामुल्लाल्योल्लाल्य भणसि । भणामि व्याप्त इति । किं भणसि 'दक्षिणामापका भविष्यन्तीति । एप वाचा प्रत्याख्यातो हृदयेनानुब. ध्यमानो गम्यते। अहो अत्याहितम् । अहमपि नाम परस्यामन्त्रणानीति तर्कयामि । योऽहं तत्रभवतश्चान्दत्तम्य गेहेऽहोरात्रपर्याप्तसिद्धैर्नानाविधैर्हिगविद्धरुद्वारणसु । 1 ·प्रथमोऽङ्कः। - अदि । अहो अच्चाहिदं । अहं वि णाम परस्स आमन्तआणि त्ति तक्केमि । जो अहं तत्तहोदो चारुदत्तस्स गेहे अहोरत्तपय्यत्त- सिद्धेहि णाणाविधेहि हिङ्गुविद्धेहि ओग्गारणसुगन्धेहि भूक्खेव- मत्तपडिच्छिदेहि अन्तरन्तरपाणीएहि असणप्पआरेहि चित्तअरो विअ बहुमळ्ळएहि परिवुदो आअण्ठमत्तं अह्निअ चच्चरवुसहो विअ मोदअखजएहि रोमन्थाअमाणो दिवसं खेवेमि, सो एव्व दाणि अहं तत्तहोदो चारुदत्तस्स दरिददाए समं पारावदेहि साहारणवृत्ति उवजीवन्तो अण्णहिं चरिअ चरिअ तस्स आवासं एव्व गच्छामि । अण्णं च अच्छरिअं। मम उदरं अवत्थाविसेसं जाणादि । अप्पेणावि तुस्सदि। बहुअं वि ओदणभरं भरिस्सदि दीअमाणं, ण आएदि अदीअमाणं, ण पच्चाचिक्खदि । ण खु अहं एरिसेण ण सन्तुष्ठो । ता सट्ठीकिददेवकय्यस्स तत्तहोदो चारुदत्तस्स कारणादो गहीदो (सुमणों अन्तळिक्खवासो ?) अ । जाव से पस्सपरिवत्ती होमि । (परिक्रम्यावलोक्य) एसो तत्तभवं चारुदत्तो पभादचन्दो विअ सकरुणप्पिअदंसणो जहा- , गन्धिभिः भ्रूक्षेपमात्रप्रतीप्टैरन्तरान्तरपानीयैरशनप्रकाश्चित्रकर इव बहुमल्लकैः परि- वृत आकण्ठमात्रमशित्वा चत्वरवृपभ इव मोदकखाद्यै रोमन्थायमानो दिवसं क्षि- पामि , स एवेदानीमहं तत्रभवतश्चारुदत्तस्य दरिद्रतया समं पारावतैः साधारण- वृत्तिमुपजीवन् अन्यत्र चरित्वा चरित्वा तस्यावासमेव गच्छामि । अन्यच्चा- श्वर्यम् । ममोदरमवस्थाविशेषं जानाति । अल्पेनापि तुप्यति । बहुकमप्योदन- भरं भरिप्यति दीयमानं, न याचतेऽदीयमानं, न प्रत्याचष्टे । न खल्बमीदृशेन न सन्तुष्टः । तत् पष्ठीकृतदेवकार्यस्य तत्रभवतश्चारुदत्तस्य कारणाद् गृहीत. (नुम- नोऽन्तरिक्षवासः१) च । यावदस्य पाश्चपरिवती भवामि । एप तत्रभवांश्चारुदत्तः ·LA ८ चारुदत्ते . विभवेण गिहदेवदाणि अच्चअन्तो इदो एव्व आअच्छदि। जाव णं उवसप्पामि । (निष्क्रान्तः।) (ततः प्रविशति बलिभुपहरन्नाथको विदूषकश्चाङ्गेरिकाहस्ता चेटी च) नायकः (दीर्घ निःश्वस्य) भोः ! दारिद्र्यं खलु नाम मनस्विनः पुरुषस्य सोच्छ्वास मरणम् । कुतः, यासां बलिर्भवति मद्गृहदेहलीनां हंसैश्च सारसगणैश्च विभक्तपुष्पः । तास्वेव पूर्वबलिरूढयवाङ्कुरासु न ६." बीजाञ्जलिः पतति कीटमुखावलीढः ॥२॥ विदूषकः --- (क) अळं दाणि भवं अदिमत्तं सन्तप्पिदुं । पुरु- सजोव्वणाणि विअ गिहजोव्वणाणि खु दसाविसेसं अणुहोन्ति । आसमुद्दआणविपण्णविभवस्स बहुळपक्खचन्दस्स जोहापरि- क्खओ विअ भवदो एव्य रमणीओ अअं दरिदभावो । नायकः -न खल्वहं नष्टां श्रियमनुशोचामि । गुणरसज्ञस्य तु पुरुषस्य व्यसनं दारुणतरं मां प्रतिभाति । कुतः, प्रभातचन्द्र इव सकरुणप्रियदर्शनो यथाविभवेन गृहदैवतान्यर्चयन् इत एवाग- च्छति । यावदेनमुपसामि । (क) अलमिदानी भवानतिमात्रं सन्तप्तुम् । पुरुषयौवनानीव गृहयौवनानि खलु दशाविशेपमनुभवन्ति । आसमुद्रयानविपन्नविभवस्य बहुलपक्षचन्द्रस्य ज्योत्स्नाप- रिक्षय इव भवत एव रमणीयोऽयं दरिद्रभावः । , 1. कां गृहीत्वा च'ख, पाटा.

·प्रथमोऽङ्कः। सुखं हि दुःखान्यनुभूय शोभते यथान्धकारादिव दीपदर्शनम् । सुखात्तु यो याति दशां दरिद्रतां स्थितः शरीरेण मृतः स जीवति ॥ ३ ॥ विदूषकः (क) भो वअस्स ! समुद्दपट्टणसारभूदो तादिसो अत्थसञ्चओ कहिं गओ। नायकः (निःश्वस्य) वयस्य! यत्र गतानि मे भागधे- Poem यानि । पश्य, क्षीणा ममार्थाः प्रणयिक्रियासु विमानितं नैव परं स्मरामि । एतत्तु मे प्रत्ययदत्तमूल्यं सत्त्वं सखे ! न क्षयमभ्युपैति ॥ ४ ॥ (चिन्तां नाटयति ।) विदूषकः (ख) किं भवं अत्थविभवं चिन्तेदि। . नायकः mmmmmment सत्यं न मे धनविनाशगता विचिन्ता भाग्यक्रमेण हि धनानि पुनर्भवन्ति । एतत्तु मां दहति नष्टधनश्रियो मे यत् सौहृदानि सुजन शिथिलीभवन्ति ॥५॥ । . (क) भो वयस्य! समुद्रपत्तनसार भूनस्तादशाऽर्थसञ्चयः क गतः । (ख) किं भवानर्थविभवं चिन्तयति । .

·चारुदत्ते अपिच, -- . ।' .. दारिद्र्यात् पुरुषस्य बान्धवजनो वाक्ये न सन्तिष्ठते सत्त्वं हास्यमुपैति शीलशशिनः कान्तिः परिम्लायते । निर्वैरा विमुखीभवन्ति सुहृदः स्फीता भवन्त्यापदः पापं कर्म च यत् परैरपि कृतं तत्तस्य सम्भाव्यते ॥६॥ विदूषकः -- (क) एदे दाणि दासीएवुत्ता अत्थवावारा गोवदारआ विअ मसअभीदा गिहादो णिग्गच्छन्ति । धण- विणासदुःखस्स उण चिन्तिअमाणस्स वसन्ते बुड्ढस्स सरत्थ- म्बस्स विअ अङ्कुरङ्कुरा उब्भमन्ति । ता अळं भवदो सन्दावेण । नायकः वयस्य! किमर्थ सन्तापं करिष्ये । किञ्चाहं दरिद्रः, यस्य मम, विभवानुवशा भार्या समदुःखसुखो भवान् । सत्त्वं च न परिभ्रष्टं यद् दरिद्रेषु दुर्लभम् ॥ ७ ॥ (ततः प्रविशति गणिका सम्भ्रान्ता विटेन शकारेण चानुगम्यमाना ।) शकारः (ख) चिट्ठ चिट्ठ वशञ्चशेणिए! चिट्ठ, -- (क) एत इदानीं दास्याःपुत्रा अर्थव्यापारा गोपदारका इव मशकभीता गृहाद् निर्गच्छन्ति । धनविनाशदुःखस्य पुनश्चिन्त्यमानस्य वसन्ते वृद्धस्य शरस्त- म्बस्येवाङ्कुराङ्कुरा उद्भ्रमन्ति । तदलं भवतः सन्तापेन । (ख) तिष्ठ तिष्ठ वसन्तसेने! तिष्ठ * ग्लायतीति स्यात् ।

·'. प्रथमोऽ: ११ किं याशि धावशि पधावशि पक्खळन्ती शाहु प्पशीद ण मळीअशि चिट्ठ दाव । कामेण शम्पदि हि जज्झइ मे शळीळं अङ्गाळमज्झपडिदे विअ चम्मखण्डे ॥ ८ ॥ विटः-वसन्तसेने! किं त्वं भयेन परिवर्तितसौकुमार्या नृत्तोपदेशविशदौ चरणौ क्षिपन्ती । उद्विग्नचञ्चलकटाक्षनिविष्टदृष्टि- र्व्याघ्रानुसारचकिता हरिणीव यासि ॥ ९ ॥ शकार: (क) भावे! एशा गच्छइ वशञ्चशेणिआ, दुवेहि अझेहि अणुबन्धअन्ती जहा शिगाळी विअ कुकुळेहि । शणूपुळा मेहळणादहाशा शवेट्टणं मे हळअंहळन्ती॥१०॥ । । -- किं यासि धावसि प्रधावसि प्रस्खलन्ती साधु प्रसीद न मार्यसे तिष्ठ तावत् । कामेन सम्प्रति हि दह्यते मे शरीर- मङ्गारमध्यपतितमिव चर्मखण्डम् ॥ ८॥ (क) भाव! एषा गच्छति वसन्तसेना, द्वाभ्यामावाभ्यामनुबध्यमाना यथा सृगालीव कुकुराभ्याम् । सनूपुरा मेखलानादहासा सवेष्टनं मे हृदयं हरन्ती ॥ १० ॥ * हिकाराकारयोः स्थाने 'ह्य'कारः पाठ्यो भाति ।

·चारुदत्ते . विट:---- वसन्तसेने! किं त्वं पदात् पदशतानि निवेशयन्ती नागीव यासि पतगेन्द्रभयाभिभूता । वेगादहं प्रचलितः पवनोपमेयः किं त्वां ग्रहीतुमथवा न हि मेऽस्ति शक्तिः ॥११॥ गणिका- (समन्तादवलोक्य) (क) पळ्ळवअ! पळ्ळवअ! पर- हुदिए ! परहुदिए ! महुअर! महुअर सारिए! सारिए!। हद्धि, णट्ठो मे परिजणो । एत्थ स एव अप्पा रक्खिदव्वो। . शकार: ---- (ख) विळव विळव (णाए ?) विळव पळ्ळवं वा, परहुदिअं वा, महुअर बा, शाळि(शि?)अं वा, शव्वं वशञ्चमा- शं वा । के के तुमं परिन्तआश । के वाशुजेवे शवपट्ट(शेण?णेशे) कुन्तीशुदे वा जणमेजए वा । अहं तुमं गह्निअ केशहत्थे दुःशाशळे शीदमिवाहुळामि ॥ १२ ॥ (क) पल्लवक! पल्लवक! परभृतिके ! परभृतिके ! मधुकरक ! मधुकरक! शारिके ! शारिके! । हा धिक , नष्टो मे परिजनः । अत्र स्वयमेवात्मा रक्षितव्यः । (ख) विलप विलप (णाग ? ) विलप पल्लवं वा , परभृतिका वा , मधुकरं वा, शारिकां वा, सर्व वसन्तमासं वा । कस्कस्त्वां परित्रास्यते । किं वासुदेवः शवपत्तनेशः कुन्तीसुतो वा जनमेजयो वा। अहं त्वां गृहीत्वा केशहस्ते दुःशासनः सीतामिवाहरामि ॥ १२ ॥ , A १. 'शनप' क. पाठः- ·. प्रथमोऽङ्कः। १३ - MAAp- --- विटः वसन्तसेने! सर्वत्र भयानभिज्ञहदयं मां कुरु । पश्य, परिचिततिमिरा मे शीलदोषेण रात्रि- बहलतिमिरकालास्तीर्णपूर्वा विघट्टाः । युवतिजनसमक्षं काममेतन्न वाच्यं विपणिषु हतशेषा रक्षिणः साक्षिणो मे ॥ १३ ॥ गणिका (क) हं इदाणिं संसइदा संवुत्ता, 'जो अ- प्पगुणाणि स एव्व मन्तेदि । कहं एदे अकय्यं ण करि- स्सन्दि । विटः भवति! क्रियतामस्माकमनुनयप्रग्रहः । पश्य, जनयति खलु रोषं प्रश्रयो भिद्यमानः किमिव च रुपितानां दुष्करं मद्विधानाम् । अनुनयति समर्थः खगदीर्घः करोऽयं युवतिवधघृणाया मां शरीरं च रक्ष ॥ १४ ॥ गणिका--- (ख) अणुणओ वि खु से भाएदि । . (क) हम् इदानीं संशयिता संवृत्ता, य आत्मगुणान् स्वयमेव मन्त्रयते । कथमेतेऽकार्य न करिष्यन्ति । (ख) अनुनयोऽपि खल्वस्य भाययति । * विघटा विमार्गा इत्यर्थः । संशयितापदेन योज्यम् । * 'जो' इत्यस्य प्रतिनिर्दश्यं तेनेति हेतुतृतीयान्तं - .

·चारुदत्ते शकारः (क) वशञ्चशेणिए ! शुद्ध भावे भणाशि । बहुमण्णिअदि खु दाव बळिअजणदुळ्ळहे अणुणए । पेक्ख + वाशु! अशि क्खु तीक्खे शिहिगीवमेअए विवेमि शीशं तव माळए हवा । अळं तु अह्माळिशकाणि कोशिअ मडे खु जो होइ ण णाम जीवइ ॥ १५ ॥ गणिका (ख) अय्य! कुळउत्तजणस्स सीळपरितोसोव- जीविणी गणिआ खु अहं । विटः -अतः खलु प्रार्थ्यसे । गणिका-- (ग) अय्य! इमादो जणादो किं इच्छीअदि सरीरं वा आदु अलङ्कारो वा । विटः न पुष्पमोक्षणमर्हति लता । कृतमलङ्कारेण । RRORNON- 4 (क) वसन्तसेने! सुष्टु भावो भणति । बहुमान्यते खलु तावद् बलवज्जनदु- लभोऽनुनयः । पश्य वायु ! असिः खलु तीक्ष्णः शिखिग्रीवामेचकः क्षिपामि शीर्ष तव मारयेऽथवा । अलं त्वस्मादृशकान् रोषयित्वा मृतः खलु यो भवति न नाम जीवति ॥१५॥ (ख) आर्य! कुलपुत्रजनस्य शीलपरितोषोपजीविनी गणिका खल्वहम् । (ग) आर्य! अस्माज्जनात् किमिष्यते शरीरं वाथवालङ्कारो वा । १. 'क्षम' ख. पाठ:.

·प्रथमोऽः | गणिका--(क) अहं खु दाणि अत्ताणं ण सन्दावे। (ख) वशञ्चशेणिए !. अहं भट्टिपुत्ते काम- शकारः इदव्वे । Meta * - गणिका (ग) सन्तो सि । शकारः (घ) शुणाहि भावे! शुणाहि । एशा वशञ्च- शेणिआ मं शन्तो शि त्ति भणादि । विटः---(आत्मगतम्) आक्रुष्टमात्मानं न जानाति मूर्खः । ध्वंस इत्युक्ते श्रान्त इत्यवगच्छति । अपिच, अभिनयति वचांसि सर्वगात्रैः किमपि किमप्यनवेक्षितार्थमाह । अनुचितगतिरप्रगल्भवाक्यः पुरुषमयस्य पशोनवावतारः ॥ १६ ॥ . है (प्रकाशम् ) वसन्तसेने! किमिदं मत्सन्निधौ वेशवासविरुद्धमभि- हितम् । पश्य, तरुणजनसहायश्चिन्त्यतां वेशवासो विगणय गणिका त्वं मार्गजाता लतेव । .. (क) अहं खल्विदानीमात्मानं न सन्तापयेयम् । (ख) वसन्तसेने! अहं भर्तृपुत्रः कामयितव्यः । (ग) शान्तोऽसि । (घ) शृणु भाव! शृणु। एपा वसन्तसेना मां श्रान्तोऽसीति भणति ।

·. वहसि हि धनहार्य पाण्यभूतं शरीरं सममुपचर भद्रे! मुप्रियं चाप्रियं च ॥ १७ ॥ गणिका (क) एमा म अभिणिवेमा अभिजणेण तुळी- अदि। स Usmudae - शकार: (ख) भाव ! एशा अन्धआळपूळिशगम्भीळा ळ- च्छा दीशइ । मा ग्बु (णाए :) पत्य मंशइदव्वा । आ कामदेवा- गुआणप्पहुदि णअणमत्तशत्थुळं दरिदशत्थवाहवुत्तं चाळुद- तवडुअं कामेदि एशा । इदं तश्श गहश्श परखदुवाळं । गणिका--- (सहर्षमात्मगतम्) (ग) एदं तस्म गहं । दिट्ठिआ दाणिं अमित्तजणणिरोहण पिअजामी उवादमि। भोदु, एवं दाव करिस्सं । (अपसरात) शकारः (विलोक्य ) (घ) भावे! णट्टा (णाए) णट्ठा । विट:-कथं नष्टा । अन्विप्यतामन्विप्यताम् । शकार: (ड) भाव ! या दिवसादि। Intronment - (क) एप मेऽभिनिवेशोऽभिजनन तान्यने । (ख) भाव! पान्धकारपरितगम्भार त्या दृदयल ! मा मल (मा) अत्र भ्रंशयितव्या । आ कामदेवानुमानप्रति नयनमा पुल निमार्थवाहपुत्रं चारुदत्तवटुकं कामयत एषा 1 इन्दतम्य गृहस्थ पक्षधारम। (ग) एतत् तम्य गेहग । दिपानीमानवजनानन्द विय उनसमीपमुपनी- तास्मि । भवतु , हवं तावन् कमियामि ! (घ) भाव! नए! (णार ना। (6) भाव न दृश्यने । 07 " .

·प्रथमोऽङ्कः । य A विटः हन्त वञ्चिताः स्मः। वसन्तसेने ! उपलब्धे- दानीमसि । कामं प्रदोषतिमिरेण (न) दृश्यसे त्वं सौदामनीव जलदोदरसन्निरुद्धा । त्वां सूचयिष्यति हि वायुवशोपनीतो गन्धश्च शब्दमुखराणि च भूषणानि ॥१८॥ (गणिका मालामपनीय भूपणानि चोत्सारयति ।) विटः-- अहो बलवांश्चायमन्धकारः । सम्प्रति हि , लिम्पतीव तमोऽङ्गानि वर्षतीवाञ्जनं नमः । असत्पुरुषसेवेव दृष्टिनिष्फलतां गता ॥ १९ ॥ अपिच, सुलभशरणमाश्रयो भयानां वनगहनं तिमिरं च तुल्यमेव । उभयमपि हि रक्षतेऽन्धकारो जनयति यश्च भयानि यश्च भीतः॥२०॥ तथाहि आलोकविशाला मे सहसा तिमिरप्रवेशसञ्छन्ना। उन्मीलितापि दृष्टि- निमीलितेवान्धकारेण ॥२१॥ * परस्मैपदमपेक्षितम्।

·चारुदत्ते m म MEEN गणिका (क) अम्महे भित्तिपरिणामसूइदं पक्ख- दुवाळं । असम्भोअमळिणदाए इह अहिअं अन्धआरो । ता इह एव्व चिट्ठिस्सं । (स्थिता ।) नायकः मैत्रेय! गच्छ, चतुष्पथे बलिमुपहर मा. - तृभ्यः। नायकः विदूषकः- (ख) ण मे सद्धा, अण्णो गच्छदु। किमर्थम् । विदूषकः- (ग) मम बुद्धी आदंसमण्डळगआ विअ छाआ वामेसु दक्खिणा दक्षिणेसु वामा होइ। नायकः- मूर्ख ! यथाविभवेनाय॑ताम् । भक्त्या तु- प्यन्ति देवतानि । तद् गम्यताम् । विदूषकः- (घ) एआई अहं कहं गमिस्सं । नायकः-रदनिके ! अनुगच्छात्रभवन्तम् । (क) अहो भित्तिपरिणामसूचितं पक्षद्वारम् । असम्भोगमलिनतयेहाधिकमन्ध- कारः । तद् इहैव स्थास्यामि । (ख) न मे श्रद्धा, अन्यो गच्छतु । (ग) मम बुद्धिरादर्शमण्डलगतेवच्छाया वामेपु दक्षिणा दक्षिणेषु वामा , भवति । (घ) एकाक्यहं कथं गमिष्यामि । 1. 'न्ति सर्वदै' ख. पाठः, ·प्रथमोऽङ्कः । . रदनिका (क) जं भट्टा आणवेदि। विदूषकः (ख) भोदि ! दीवं अहं णइस्सं । - यथा भवान् मन्यते , तथास्तु । विदूषकः --- (दीपं गृहीत्वा) (ग) भो रदणिए! अवावुद पक्ख- नायकः Home- दुवाळं। रदनिका-(घ) तह । (नाट्येन द्वारमपावृणोति ।) (गणिका वस्त्रान्तेन दीपं निर्वापयति ।) विदूषकः (ङ) अविहा अविहा । नायकः वयस्य ! किमेतत्। विदूषकः --- (च) अवावुदपक्खदुवारपिण्डीकिदप्पवितुण राअमग्गसङ्किण्णेण वादेण सहसा णिग्गच्छन्तस्स मम हत्थे णिवावुदो दीवो। m " । । , . F '. (क) यद् भर्ताज्ञापयति । (ख) भवति! दीपमहं नेप्यामि । (ग) भो रदनिके! अपावृणु पक्षद्वारम् । (घ) तथा। ङ) अविहाविहा। (च) अपावृतपक्षद्वारपिण्डीकृतप्रविष्टेन राजमार्गसङ्कीर्णेन बातेन सहसा निर्ग- च्छतो मम हस्ते निर्वापितो दीपः । -------- । १. स. पाठ:.

·२० NIROHaseem ARMER मूर्व ! धिक त्वाम् । विदूषकः --- (2) अपं स्यु मे अबरुद्धं । दणिए! गच्छ , चउप्पहे मं पडिवाळेहि । जाव अहं वि अब्भन्तरचउरमाळादो दीवं गह्निअ आअच्छामि । निष्काः ।। चेटी (ग) अन्य तह । (परिमिन्दिा गणिका 4. दिट्टिआ मम पंवसणिमिनं अवावुदं पक्खदुवाळं । अळं चारित्तभएण । जाव पविमामि । अभ्यन्तरं प्रविश्य तिष्ठति ।। विटः (विलोक्यानगन। भवनान्नित्य काचिदियमाग- च्छति । भवत्वनया बगक वञ्चयामि । पाशम: सगभम्नान- धूपानुविद्ध इव गन्धः । शकारः (घ) आम भावे ! शुणामि गन्धं शवणेहिं । अन्धआळपूळिदेहि णाशापुडहिं शुद्ध का पक्वामि ! विटः तिष्यति। यास्म ।।. (चटी भूमी गाना। r मममम : (क) अयं बन्द मेऽपराहम वानर का , चतुभा प्रतिपालय यावदहमप्यम्यन्तम्चनु झालादायमधाम : (ख) आय तथा। (ग) दिष्टया मम पंनिमितपत पक्षद्वारम् । ऋल स्वर भकिन्न । यावत् प्रविशामि। (घ) आग मायः मानिसमा अवता : सामान्या नासापु-- टाभ्यां वृष्ट न पश्यामि।

·*"---
प्रथमोऽङ्कः !
२१
-
Mommmm
शकारः (क) गह्न भावे ! गह।
विटः-
एषा हि वयसो दर्यात् कुलपुत्रावमानिनी ।
केशेषु कुसुमन्यासैः सेवितव्येषु धर्षिता ॥ २२ ॥
शकारः
(ख) भावे! किं गहीदा।
विट:--अथकिम् । एषा गन्धानुसारेण गृहीता ।
(ग) दाशीएपुत्तीए शीशं दाव छिन्दिअ पच्चा
माळइश्शं।
विटः गृह्यतां तावत् ।
.
REASON
-
शकारः
(चेटी गृहीत्वा)
(घ) एशा हि वाशू
शिळशि ग्गहीदा
केशेशु वाळेशु शिळोळुहेशु ।
कूजाहि कन्दाहि ळवाहि वात्तं
महेश्शळं शङ्कळमिश्शळं वा ॥ २३ ॥
(चेटी बलादाकर्षति ।)
(क) गृहाण भाव! गृहाण ।
(ख) भाव! किं गृहीता।
(ग) दास्याःपुच्याः शीर्ष तावच्छित्त्वा पश्चान्मारयिष्यामि ।
(घ) एषा हि वासू : शिरसि गृहीता केशेषु बालेषु शिरोरुहेपु ।
कूज क्रन्द लप वात महेश्वरं शङ्करमीश्वरं वा ॥ २३ ॥

·wwwmwams चेटी- (क) किं अय्यमिस्सहि ववमिदं । शकारः (ख) भाव ! जाणामि शळयागेण ण होइ वश- ञ्चशेणिआ। विटः न मोक्तव्या वसन्तसेनंपा। एषा रङ्गप्रवेशन कलानां चैव शिक्षया । स्वरान्तरेण दक्षा हि व्याहतु तन्न मुच्यताम् ॥ २४ ॥ (प्रविश्य) विदूषकः (दीपं गृहीत्वा) (ग) राअमग्गसणिण सीअ- मुउमारेण बादेण पदे पदे विक्योहिअमातरमनपणभा- अणं दीवं कहं वि रविवअ गहिअ आअदा नि । चेटी (शकारंपादन ताइयन्ती दिवा) :) अय्य ! मत्ते- अ ! अयं परिभवो , आदु अवळेवो । विदूषकः (ड) मा दाव मा दाव सम्बन विट कार च दृष्ट्वा शङ्कितस्तिष्ठति ।। Mamme MOMHIMAL -- anuperial (क) किमार्थमिश्रव्यवसितम् । (ख) भाव! जानामि म्बरयोगन न भवनि बसनसना । (ग) गजमार्गसङ्कीर्णन शीतसुकमाग्ण वातन पन्द्र पर विझा प्रमाणात लपूर्णभाजनं दीपं कथमपि रक्षित्वा गृहीत्वागतोऽम्मि ! (घ) आर्य! मैत्रय अयं परिभवोऽथवामप. । (ड) मा तावद् मा तावत् । 1. गणिअत' य.

·प्रथमोऽङ्कः । २३ मैत्रेयः खल्व- , । Hima , विटः अये आर्यचारुदत्तस्य वयस्यो यम् । नेयमपि वसन्तसेना। महाब्राह्मण! अन्यशङ्कया खल्वि- दमस्माभिरनुष्ठितं , न दर्पात् । पश्यतु भवान् , अकामा ह्रियतेऽस्माभिः काचित् स्वाधीनयौवना सा भ्रष्टा शङ्कया तस्याः प्राप्तेयं शीलवञ्चना ॥ २५ ॥ शकारः (क) अविहा दळिदशत्थवाहपुत्तश्श चाळुदत्त- वडुअश्श चेडी खु इअं, ण होइ वशञ्चशेणिआ । शाहु, वश- ञ्चशेणिए ! शाहु । अन्धआळं कळिअ अन्तळा वञ्चिदे भावे । अहके दाव वञ्चिदे कूडकावडशीळए । शौवहा दुक्खडे कडे । विदूषकः (ख) मा दाव । ण जुत्तमिदं। विटः -भो महाब्राह्मण ! अयमनुनयसर्वस्वमञ्जलिः। विदूषकः --- (ग) भोदु भोदु । अणवरदो भवं । अणुणीदो अहं एव्व एत्थ अवरहो। १ SAMA ! (क) अविहा दरिद्रसार्थवाहपुत्रस्य चारुदत्तवटुकस्य चेटी खल्वियं, न भवति वसन्तसेना । साधु वसन्तेसने! साधु । अन्धकारं कृत्वान्तरा वञ्चितो भावः । अहं तावद् वञ्चितः कूटकापटशीलया । सर्वथा दुष्करं कृतम् | (ख) मा तावत् । न युक्तमिदम् । (ग) भवतु भवतु । अनपराद्धो भवान् । अनुनीतोऽहमेवानापराद्धः । १. 'के चापि भंशिदे' स्व. पाठः, ·. शकारः (क) भावे! दि स्नु भाआशि तं इन्दिशत्थ- वाहपुत्तं चाळुदत्तवडुरं। विट:--- सत्यं भीतोऽस्मि । शकार: (ख) किदश भावे! किया। विटः तस्य गुणेभ्यः । पश्यतु भवान् . स महिधानां प्रणयः कृशीकृना न तस्य कश्रिद् विभवैग्मण्डिनः । निदाघसंशुष्क इब हुदो महान् तृणां तु तृष्णामपनीय शुष्यनि ।। २६ ॥ महाब्राह्मण ! अयमर्थः सार्थवाहपुत्राय न कथयिनव्यः । निष्कान्ना विटः।। शकार: (ग) मालिश! बद्द! भारिश भणेहि त दळिदशत्थवाहपुत्तं चानुनबमम बणेया ---- टाअशाळे शण्ठाणे शवट्टेण शीशेण अणुवन्ध भयादि गाइथिआ वशञ्चशेणिआ णाम गणिआदारिआ शुवष्णवण्णा दुवेहि sawal (क) भाव! दृढं पर विमपि न दरिद्रमाणेवा चाकन सर ! (ख) कम्माद् भाव! कम्माद । (ग) भारिप बटुक: मारिष मा बारमार्थ पुरा भासदस्यटक मम वचनेन ----- राजम्यालः पेस्थानक: माइन गर्षिणानुसार मान नाटकस्त्री वसन्तसेना नाम गणिकादारिका सुवधवा हा यामा लात्कारेण | 'नागिन' निमेषः ।।

·प्रथमोऽङ्कः। २५ . awantarch अम्मेहि बळक्कारेण णीअमाणा महन्तेण शुवण्णाळङ्कारेण तव गेहं पविट्ठा। शा शुवे णिय्याअइव्वा । मा दाब तव अ मम अ दाळुणो खोहो होदि त्ति। वडु माळिश! इदं च भणाहि- मा दाशीएपुत्त! वारावदगळप्पविर्ट विअ मूळकन्दं शीशक- वाळं मडमडाइश्शं । मा खु कवाडशम्पुडप्पविठं विअ पक्क- कवित्थं शीशं दे चुण्णचुण्णं मडमडाइश्शं ति । विदूषकः --- (क) भो! तह । (शकारं दीपेनोद्वेजयति ।) (सर्वतो विलोक्य) (ख) कहिं भावे । गदे भावे। अविहा भावे!। (निष्क्रान्तः शकारः।) विदूषकः ---- (ग) किदं देवकय्यं ति तत्तहोदो णिवेदइ- स्मामो । भोदि! अवणीअदु दे हिअअमण्णू । अअं वुत्तन्तो अब्भन्तरं ण पेसिदव्यो। शकार: मा नीयमाना महता सुवर्णालङ्कारेण तब गेहं प्रविष्टा । सा श्वो निर्यातयितव्या । मा तावत् तव च मम च दारुणः क्षोभो भवतीति । बटुक! मारिव! इदं च भण--..- मा दाम्याःपुत्र! पारावतगलप्रविष्टमिव मूलकन्दं शीपकपालं मडमडायिष्ये । मा खलु कवाटसम्पुटप्रविष्टमिव पककपित्थं शीर्ष ते चूर्णचूर्णं मडमडायिप्ये इति । (क) भोः! तथा । (ख) व भावः । गतो भावः । अविहा भाव! | (ग) कृतं देवकार्यमिति तत्रभवतो नियेयिप्यावः । भवति! अपनीयतां ते हृदयमन्युः । अयं वृत्तान्तोऽभ्यन्तरं न प्रेषयितव्यः । म १. 'पीआअ क पाठा.

·२६
चारुदत्ते
.
प
नायकः
-
-
me
।
चेटी-(क) अय्य! रदणिआ खु अहं ।
विदूषकः (ख) एहि गच्छामो।
(उभौ परिक्रामतः ।)
भद्रे! कृतं देवकार्थम् ।
गणिका (आत्मगतम्) (ग) परिजणत्ति मं सदावेदि। भोदु,
रक्खिदसि ।
नायकः मारुताभिलापी प्रदोपः। तद् गृह्यतां प्रावा-
रकम् ।
गणिका (प्रावारकं गृहीत्वा सहर्षम् ) (घ) अणुदासीणं जोवणं
से पडवासगन्धो सूएदि ।
नायकः --- रदनिके ! प्रवेश्यतामभ्यन्तरचतुःशालम् ।
गणिका (आत्मगतम् ) (ङ) अभाइणी अहं अब्भन्तरप्पवे-
New
mayan
नायकः--किमिदानी न प्रविशसि ।
(क) आर्य! रदनिका खल्वहम् ।
(ख) एहि गच्छावः ।
(ग) परिजन इति मां शब्दापयति । भवतु, रक्षितास्मि । .
(घ) अनुदासीनं यौवनमस्य पटवासगन्धः सूचयति ।
(ङ) अभागिन्यहमभ्यन्तरप्रवेशस्य ।
१. वस्त्र, पाठ

·प्रथमोऽङ्कः । २७ गणिका (क) इदाणिं अहं किं भणिस्सं । नायकः रदनिके! किं विलम्बसे । (रदनिका विदूषकावुपसृत्य) चेटी-(ख) भट्टिदारअ ! इअ ह्मि । नायकः इयमिदानी का। अविज्ञातप्रयुक्तेन धर्षिता मम वाससा । संवृता शरदभ्रेण चन्द्रलेखेव शोभते ॥ २७ ॥ गणिका-- (आत्मगतम्) (ग) दीवाळोअसूइदरूवो सो एव्व दाणि एसो, जस्स किदे अहं हिस्सासमत्तळक्खिदं सरीरं उव्वहामि। विदूषकः (घ) भो चारुदत्त ! राअसाळो सण्ठाणो सव. टेण सीसेणे अणुवन्दिअ विष्णवेदि---- णाडअइत्थिआ वसन्त- सेणिआ णाम गणिआदारिआ अमेहि बळकारेण णीअमाणा - - Home RAMAYA - (क) इदानीमहं किं भणिप्यामि । (ख) भर्तृदारक ! इयमस्मि । (ग) दीपालोकसूचितरूपः स एवेदानीमेपः, यस्य कृतेऽहं निःश्वासमात्रल- क्षितं शरीरमुद्रहामि । (घ) भोः चारुदत्त! राजस्याल: संस्थानः सपढेन शीर्षणानुवन्ध विज्ञाप- यति नाटकस्त्री वसन्तसेना नाम गणिकादारिकास्माभिर्बलात्कारेण नीयमाना wishmedam । --- १. 'रुवोसो' क. पाठः. २. 'दे णि' ख. पाठः. ३. 'ण' क. पाठः. ४. 'णा णा' ख. पाठा.

·चारुदत्ते १ महन्तेण सुवण्णाळङ्कारेण तुह्माणं गेहं पविट्ठा । सा सुवे णि- ख्याअइदव्वत्ति । गणिका ---- (क) हं बळकारेण णीअमाणत्ति णं भणादि । भोदु, असं पत्तकाळो । (प्रकाशम्) अय्य! सरणागदह्मि । न भेतव्यं न भेतव्यम् । किं वसन्तसेनैषा । नायकः विदूषकः--- (ख) अविहा वसन्तसेणा । (क इव ?)। (अपवार्य) भो चारुदत्त ! वसन्तसेणा खु इअं, जा भवदा कामदेवाणु- आणप्पहुदि णअणमत्तसंस्थुदा सण्णिहिदमणोभवेण हिअएण उव्वहीअदि । ता पेक्खदु इओं। नायक: mere वयस्य ! पश्याम्येना, यत्र मे पतितः कामः क्षीणे विभवविस्तरे । रोपः कुपुरुषस्येव स्वाङ्गेष्वेवावसीदति ॥ २८ ॥ , महता सुवर्णालङ्कारेण युष्माकं गेहं प्रविष्टा । सा श्वो निर्यातयितव्यति । (क) हं बलात्कारेण नीयमानेति ननु भणति । भवतु , अयं प्राप्तकालः । आर्य! शरणागतास्मि । (ख) अविहा वसन्तसेना । (क इव ?) । भोः चारुदत्त! वसन्तसेना खल्वियं, या भवता कामदेवानुयानप्रभृति नयनमात्रसंस्तुता सन्निहितमनोभवेन हृदयेनो- दुयते । तत् पश्यत्विमाम् । । १. नि मम' क. पाठः, २. 'अं', ३. 'स-नये ।' ख. पाठः.

·प्रथमोऽङ्कः । - नायक: गणिका (क) अदिण्णभूमिष्पवेसैपधरिसणेण अवरहा अहं अय्यं सीसेण पसादोमि। यद्येवमहमपि तावदेविज्ञातप्रयुक्तेन प्रेष्यसमुदा- चारेण सापराधो भवती प्रसादयामि । विदूषकः - (ख) भो ! विवहन्ता इव सअडिअं दुव्विणीद- बळीवद्दा अण्णोणं सङ्किळेसन्ति । अहं दाणि कं पसादेमि। भोदु, दाणि रदणि पसादमि । रदणिए ! पसीददु पसीददु होदी। नायकः- भवति ! परवानस्मि । किमनुतिष्ठति स्नेहः। गणिका (आत्मगतम् ) (ग) महुरं खु इच्छिदव्वं । अदक्खि- णं खु पठंमदंसणे जइच्छागदाए इह वसिढुं। ता एवं करि- स्सं । (प्रकाशम् ) जइ मे अय्यो पसण्णो, अअं मे अळङ्कारो इह एव्व चिट्ठदु । अँलङ्कारणिमित्तं पावा मं अणुसरन्ति । अहं पि अय्येण रक्खिदा गेहं गन्तुमिच्छामि । - , (क) अदत्तभूमिप्रवेशप्रधर्षेणेनापराद्धाहमार्य शीर्षेण प्रसादयामि । (ख) भोः ! विवहन्ताविव शकटिका दुर्विनीतबलीव वन्योन्यं संक्लिश्यते । अहमिदानी कं प्रसादयामि । भवतु , इदानी रदनिका प्रसादयामि । रदनिके! प्रसीदतु प्रसीदतु भवती । (ग) मधुरं खल्वेष्टव्यम् । अदक्षिणं खलु प्रथमदर्शने यदृच्छागतयेह वस्तुम् । तदेवं करिष्यामि । यदि मे आर्यः प्रसन्नः, अयं मेऽलङ्कार इहैव तिष्ठतु । अलङ्कारनिमित्तं पापा मामनुसरन्ति । अहमप्यार्येण रक्षिता गेहं गन्तुमिच्छामि । ३. भा. र', ४. 'मि । प', m १. 'सधरिसिदेण', २. 'दज्ञा' क. पाठः, ७. एदणिमि' ख. पाठः, . --- ·4. Homemad १ wwwa चारुदत्ते नायकः अन्वर्थमुपदिशति । मैत्रेय! गृह्यताम् । विदूषकः क) ण मे सद्धा। नायकः मूर्ख ! गृह्यताम्। विदूषकः (ख) जं भवं आणवेदि । आणेदु भोदी। (गणिका विमुच्यालङ्कारं प्रयच्छति ।) विदूषकः - (गृहीत्वा) (ग) रदणिए ! गह्न एवं सुवण्णाल- ङ्कारं तुवं । सट्ठीए सत्तमीए अ धारेहिं । अहं अट्ठमीए अण- द्वाए धारइस्सं । चेटी--- (विहस्य) (घ) सत्थं वक्खाणअन्तरस भट्टिपुत्तस्स तदाणिं अवसरो होदि । आणेदु अय्यो । (गृहीत्वा निष्क्रान्ता ।) नायकः कोऽत्र भोः!। दीपिका तावत् । विदूषकः ---- (ङ) भो ! दीविआ गणिआ विअ णिस्सिणेहा संवुत्ता। Here .. -- " । - 1 (क) न मे श्रद्धा । (ख) यद् भवानाज्ञापयति । आनयतु भवती । (ग) रदनिके! गृहाणैतं सुवर्णालङ्कारं त्वम् । षष्ठयां सप्तम्यां च धारय । अहमष्टम्यामनध्याये धारयिष्यामि । (घ) शास्त्रं व्याचक्षाणस्य भर्तृपुत्रस्य तदानीमवसरो भवति । आनयत्वार्यः (ङ) भोः! दीपिका गणिकेव निःस्नेहा संवृत्ता । . . . ग --memes 1. १. 'हो', २. 'उमा' ख. पाठः. ।

·प्रथमोऽङ्कः। नायका Here . कृतं दीपिकया । (विलोक्य) उदितो भगवान् सर्वजनसामान्यप्रदीपश्चन्द्रः । अतः खलु, उदयति हि शशाङ्कः क्लिन्नखर्जूरपाण्डु- युवतिजनसहायो राजमार्गप्रदीपः । तिमिरनिचयमध्ये रश्मयो यस्य गौरा हृतजल इव पङ्के क्षीरधाराः पतन्ति ॥ २९ ॥ भवति ! राजमार्ग निष्क्रमणः* क्रियताम् । सखे ! अनुगच्छात्र- भवतीम् । विदूषकः-- (क) जं भवं आणवेदि । एदु एदु भोदी । (निप्कान्ताः सर्वे ।) प्रथमाऽङ्कः। Hemama (क) यद् भवानाज्ञापयति । एत्वेतु भवती । * १. 'तः खलु भ'. २. 'न्द्रमाः।', ३. 'गनि', ४. 'हो' ख, पाठः, * निष्क्रमणमिति कीवत्वं युक्तम् । अथवा 'कोऽसावनुमानः' इतिकरणः क्रियते' इति महाभाष्यप्रयोगवत पुस्त्वं स्यात् ।

·। अथ द्वितीयोऽङ्कः । (ततः प्रविशति गाणकाटी ।। - गणिका (क) तदा तदा। . (ख) अम्महे ण किञ्चि मए भणिर्द । किं तदो चेटी तदो त्ति । म . गणिका --- (ग) हों ! कि मए मन्तिदं । चेटी---- (घ) अज्जुए ! सिणहो पुच्छदि. " पुगंभा(अ?इ) दाए* । किं चिन्तीअदि । गणिका (छ) हों ! तुमं दाव कि ति तकसि । Namasome * .... । । (क) ततस्तनः । (ख) अम्मह न किञ्चिन्मया भाणतम । कि तनम्तन नि ! (ग) हो! किं मया मन्त्रितम । (घ) अजुके! नहः पृच्छनि. न पुगंभागिनया । किं नित्यने । ङ) हुले! त्वं तावत् किमिति तयसि । १. '' ख. पाट:. Ans- " * 'पुरीभाइदा इनि प्रथमान्त हुयम ! ।

·३ * MIMER द्वितीयोऽङ्कः । ३३ चेटी (क) अॅप्पओअणदाए गणिआभावस्स अज्जुआ कं पि कामेदि त्ति तकमि । गणिका-(ख) सुटु तुए किदं । अवञ्चिदा दे दिट्ठी । ईदिसवण्णय्येव । चेटी--(ग) अणळंकिदं पि अज्जुअं मण्डिदं विअ पेक्खा- मि । कामो हि भअवं अणवगीदो ऊसुवो तरुणजणस्स । गणिका - (घ) हदासे ! उक्कण्ठिदव्वे का दे रदी । चेटी- (ङ) अज्जुए ! इच्छामि पुच्छिदं बहुमाणो(वि ?- इ)अरमणीओ कोच्चि राअकुमारो। गणिका (च) रमि, इच्छामि, ण सेविदुं । - (क) अप्रयोजनतया गणिकामावस्याज्जुका कमपि कामयते इति तर्क- यामि । । (ख) सुष्टु त्वया कृतम् । अवञ्चिता ते दृष्टिः । ईदृशवर्णव । (ग) अनलङ्कृतामप्यज्जुकां मण्डितामिव पक्ष्यामि । कामो हि भगवाननव- गीत उत्सवस्तरुणजनस्य । (घ) हताशे. उत्कण्ठितव्ये का ते रतिः । (ङ) अज्जुके! इच्छामि प्रष्टुं बहुभानोचितरमणीयः कश्चिद् राजकुमारः । (च) रन्तुमिच्छामि, न सेवितुम् । १. 'एकप्प' ख. पाठ.. * 'तकिदं' इति स्यात् । ईदृशो वर्णः प्रकारो यस्याः सवामित्यर्थः । :

·चारुदत्ते चेटी--(क) किण्णुखु विज्जाविसेसरमणीओ को(चि) बह्मणदारओ। गणिका (ख) अस्थि अदिबहुमदो विस्संभो । पूअणीओ KANCHAR खु सो जणो -- . . . -- चेटी (ग) किण्णुहु वणिजदारओ कोच्चि आगेन्तुओ । गणिका (घ) उम्मत्तिए! आसाच्छेदं उक्कण्ठन्ता का सहेदि । चेटी (ङ) किं ण सकं सोढुं । को अह्माणं मणोरहा- उत्तो। गणिका (च) किं तुवं कामदेवाणुयाणे ण आअदा सि । चेटी- (छ) णं आअदह्मि । गणिका-- (ज) केण उदासीणं मन्तेसि । - . -- 1 (क) किन्नुग्वलु विद्याविशेषरमणीयः कश्चिद् ब्राह्मणदारकः । (ख) अस्त्यतिबहुमतो विस्रम्भः । पूजनीयः खलु स जनः । (ग) किन्नुबलु वणिग्दारकः कश्चिदागन्तुकः । (घ) उन्मत्तिके! आशाच्छेदमुत्कण्ठमाना का सहते । (ङ) किं न शक्यं श्रोतुम् । कोऽस्माकं मनोरथावुत्तः । (च) किं त्वं कामदेवानुयाने नागतासि । (छ) नन्वागतास्मि । (ज) केनोदासीनं मन्त्रयसे । १. "ज' क. पाठः. २. 'अ' ख. पाठः.

·द्वितीयोऽङ्कः । -----------....- चेटी- (क) भणादु भणादु अज्जुआ भणादु । गणिका- (ख) हजे! सुणाहि दाव । अस्थि सत्थवाहपुत्तो चारुदत्तो णाम । चेटी- (ग) जेण सरणागदा तुवं रक्खिदा । गणिका-(ध) सो एव्व । चेटी-(ङ) हद्धि, दरिदो खु सो। गणिका (च) अदो खु कामीअदि । अदिदरिद्दपुरेस- सत्ता गणिआ अवअणीआ होइ । चेटी--(छ) अज्जुए! उडूदपुप्फ सहआरं महुअराओ उवासन्ति । गणिका (ज) हङ्गे ! एवं उवासन्ति । दे महुअरा त्ति(पु- च्छीअन्ति?)। -- १) भणतु भणत्वज्जुका भणतु । (ख) हजे! शृणु तावत् । अस्ति सार्थवाहपुत्रश्चारुदत्तो नाम । (ग) येन शरणागता त्वं रक्षिता । (घ) स एव । (ङ) हा धिक् , दरिद्रः खलु सः । (च) अतः खलु काम्यते । अतिदरिद्रपुरुषसक्ता गणिका अवचनीया भवति । (छ) अज्जुके ! उद्धृतपुष्पं सहकारं मधुकरा उपासते । (ज) हजे! एवमुपासते । ते मधुकरा इति (पुच्छीअन्ति!)। १. 'टी----अज्जुए! जे', २. 'दि। द'., ३. 'रि' ख. पाटः.

·३६ चारुदत्ते more ROMAN चेटी- (क) किं, विहवमन्ददाए वेसवासप्पसङ्गकादरो दुक्खं त्ति जइ ण आअच्छे । কাঙ্কিা (ख) णं अहं तं कामेमि । (ग) जइ एत्तओ बहुमाणो, किं णाभिसरीअदि ািক্ষা (घ) ण हु ण गच्छामि । किन्तु सहसा अभिसरिदो पञ्चुअआरदुळ्ळभदाए पुणो मे दुळ्ळभो भवे त्ति विळम्बेमि। चेटी--(ङ) हैं , किं एतण्णिमित्तं तहिं एव्व सो अळ- ङ्कारो हाविदो। गणिका (च) ईदिसं एव्व । (ततः प्रविशत्यपटाक्षेपेण संवाहकः।) संवाहकः- (छ) अय्ये! सरणागदो मि । .............. roPM (क) किं, विभवमन्दतया वेशवासप्रसङ्गकातरो दुःखमिति यदि नागच्छेत् । (ग्व) नन्वहं तं कामये। (ग) यद्येतावान् बहुमानः, किं नाभिस्रियते । (घ) न ग्वलु न गच्छामि । किन्तु सहसाभिसृतः प्रत्युपकारदुर्लभतया पुनमें दुर्लभो भवेदिति विलम्बे । (ङ) हं , किमेतन्निमित्तं तत्रैव सोऽलङ्कारः स्थापितः। (च) ईदृशमेव । (छ) आर्य! शरणागतोऽस्मि । १. 'टी-ख. पाठ:.

·द्वितीयोऽङ्कः । -- -- । -- गणिका (क) अळं अय्यरस सम्भमेण । चेटी--- (ख) हं, को दाणि एसो । गणिका (ग) उम्मत्तिए ! किं सरणाअदो पुच्छीअदि । चेटी (घ) अविणाम साहसिओ भवे । गणिका (ङ) उम्मत्तिए ! गुणवन्तो रक्खिदव्वो होदि । संवाहकः (च) अय्ये! णं भएण उवआरो विस्सरिदो, ण परिभवेण । पेक्खदु अय्या, भीदाह वा पधरिसिदाह वा आवण्णाह वा सुळभचारित्तवञ्चणाह वा अवराहेदुं समत्था* होन्ति । गणिका (छ) भोदु भोदु । विस्सत्थो भोदु अय्यो । गणिआ खु अहं। संवाहकः (ज) अभिजणेण । ण सीण। - ma- , mmma- । । -- - (क) अलमार्यस्य सम्भ्रमण । (ख) हं, क इदानीमेषः । (ग) उन्मत्तिके ! किं शरणागतः पृच्छयते । घ) अपिनाम साहसिको भवेत् । (ङ) उन्मत्तिके ! गुणवान् रक्षितव्यो भवति । (च) आर्ये ! ननु भयेनोपचारो विस्मृतः, न परिभवेण । पश्यत्वार्या, भीता वा प्रर्षिता वा आपन्ना वा सुलभचारित्रवञ्चना वा अपराधयितुं समर्था भवन्ति । (छ) भव भवतु । विश्वस्तो भवत्वार्यः । गणिका खल्वहम् । (ज) अभिजनेन । न शीलेन । --------- * 'शक्या' इत्यर्थः । - ·m/ चारुदत्ते - moon गणिका (क) हङ्गे ! एवं विअ । चेटी--- (ख) अज्जुआ अय्यं पुच्छदि, कुदो अय्यस्स भअंति। संवाहकः (ग) अय्ये! धणिआदो। गणिका-(घ) जइ एवं, आसणं देदु अय्यरस । चेटी (ङ) तह । (आसनं ददाति । ) गणिका-- (च) उवविसदु अय्यो । संवाहकः-(छ) पूआविसेसेण जाणामि कय्यं ति । (उप- । विशति) गणिका (ज) हङ्गे! एवं विअ। चेटी- (झ) अज्जुए ! तह । अय्य! राअमग्गे विस्सत्थ- सम्पादं अय्यं काढुं इच्छदि अज्जुआ । कस्स किं कत्तव्यं । (क) हले! एवमिव । (ख) अज्जुकार्य पृच्छति, कुत आर्यस्य भयमिति (ग) आर्थे ! धनियात् । (घ) यद्येवम् , आसनं दीयतामार्यम्य । (ङ) तथा । (च) उपविशत्वार्यः । (छ) पूजाविशेषेण जानामि कार्यमिति । (ज) हजे! एवमिव । (झ) अज्जुके! तथा । आर्य! राजमार्गे विश्वस्तसम्पातमार्य कर्तुमिच्छत्य- ज्जुका । कस्य किं कर्तव्यम् । infravas- ·द्वितीयोऽकः। ३९ ३ HOWMEmmon- संवाहकः (क) सुणादु अय्या । गणिका (ख) अवहिदह्मि । संवाहकः (ग) पाडळिपुत्तं मे जम्मभूमी। पकिदीए वणि- जओ अहं । तदो भाअधेअपरिवुत्तदाए दसाए संवाहअवृत्ति उवजीवामि । गणिका-- (घ) संवाहओ अय्यो । सुउमारा कळा सि- क्खिदा अय्येण । संवाहकः (ङ) कळेन्ति सिक्खिदा । आजीविअंदाणि संवृत्तम् । गणिका-(च) णिव्वेदसूअअं विअ वअणं अय्यरस । तदो तदो। संवाहकः (छ) अज्जुए ! सो दाणि अहं आअन्तुआणं सुणिअ पुरुसविसेसकोदृहळेण आअदो मि इमं उज्जअणिं । (क) शृणोत्वार्या । (ख) अवहितास्मि । (ग) पाटलिपुत्रं ग जन्मभूमिः । प्रकृत्या वणिगहम् । ततो भागधेयपरिव- ततया दशया संवाहकवृत्तिमुपजीवामि । (ब) संवाहक आर्यः । सुकुमारा कला शिक्षितार्येण । (ङ) कलेति शिक्षिता । आजीवितमिदानी संवृत्तम् । (च) निर्वेदसूचकमिव वचनमार्यस्य । ततस्ततः । (छ) अज्जुके ! स इदानीमहमागन्तुकानां श्रुत्वा पुरुषविशेषकौतूहलेनागतो- ऽस्मीमामुज्जयनीम् । -- २ १. 'ताए, 'सिउ' ख. पाठः. .

·चारुदत्ते दा - i । - * " - गणिका (क) तदो तदो। संवाहकः (ख) तदो इह आअदमत्त एव्व कोचि सत्थ- वाहपुत्तो समासादिदो। गणिका---(ग) केरिसो। संवाहकः (घ) आइदिमन्तो अविब्भमन्तो अणुच्छि. तो ळळिदो ळळिददाए अविह्मओ चउरो महुरो दक्खो सद- क्खिओ अभिमदो आइदो तुह्रो होदि । दय्य ण विकत्थेदि । अप्पं वि *(सुमरिढुं ) सुमरदि, बहुअं पि अवइदं विसुमरदि । अज्जुए ! किं बहुणा, तस्स कुळवुत्तस्स गुणाणं चउब्भाअं पि सुदिग्घेण वि गिरदिअहेण वण्णिदुं ण सकं । किं बहुणा, दक्खिनदाए परकेरअं विअ अत्तणो सरीरं धारेदि । गणिका-(ङ) 'हजे! कोणुखं सो अय्यचारुदत्तस्स गुणाणं अणुकरेदि। m (क) ततस्ततः । (ख) तत इहागतमात्र एव कश्चित् सार्थवाहपुत्रः समासादितः । (ग) कीदृशः। (घ) आकृतिमान् अविभ्रमन् अनुत्सित्तो ललितो ललिततयाविस्मयश्चतुरो मधुरो दक्षः सदाक्षिण्योऽभिमत आचितस्तुष्टो भवति । दत्त्वा न विकत्थते । अ- ल्पमपि (सुमरिदं?) स्मरति, बहुकमप्यपकृतं विम्मरति । अज्जुके! किंबहुना, तस्य कुलपुत्रस्य गुणानां चतुर्भागमपि सुदीर्घेणापि अप्मिदिवसेन वर्णयितुं न शक्यम् । किं बहुना, दक्षिणतया परकीयमिवात्मनः शरीरं धारयति । (ङ) हङ्गे ! कोनुखलु स आर्यचारुदत्तस्य गुणाननुकरोति । १. 'खु एसो' ख. पाय * 'हजे' इत्यत: प्राक् 'अप- * 'उपइदं' इति स्यात् । उपकृतमिति च संस्कृतम् । वार्य' इत्यपेक्षितं भाति ।

·द्वितीयोऽङ्कः । १ चेटी--(क) मम वि कोदूहळं सोढुं । कोणुहु उज्जअणि अत्तणो गुणहि मण्डेदि। गणिका-- (ख) तदो तदो। संवाहकः (ग) तदो तस्स गुणविकिणिदसरीरो विस्स- रिदकळत्तो उवजीविओ संवुत्तो । गणिका--(घ)किं सो दरिदो । संवाहकः-- (ङ) कहं अणाचिक्खिदे अय्या जाणादि । गणिका-- (च) एअस्सि दुळ्ळहो गुणविभवो त्ति । तदो तदो। चेटी-(छ) को णामे सो अय्यो । संवाहकः (ज) अय्यचारुदत्तो णाम । - (क) ममापि कौतूहलं श्रोतुम् । कोनुखज्जयनीमात्मनो गुणैर्मण्डयति । (ख) ततस्ततः। (ग) ततस्तस्य गुणविक्रीतशरीरो विस्मृतकलन उपजीवी संवृत्तः । (घ) किं स दरिद्रः। (ङ) कथमनाख्यात आर्या जानाति । (च) एकस्मिन् दुर्लभो गुणविभव इति । ततस्ततः । (छ) को नाम स आर्यः । (ज) आर्यचारुदत्तो नाम । १. 'णी', २, 'म एसी' ख. पाठः. C.6 ·४२ चारुदते है r २ गणिका (क) जुज्जइ । तदो तदो। संवाहकः (ग्व) तदो सो विभवमन्ददाए अस्साहीणपरि- जणो विसज्जिअकुडुम्बभरणो चारित्तमत्तावसेसो सत्थवाहकुळे पडिवसदि । अहं पि तेण अय्येण अब्भणुादो-- अण्णं उव- चिट्ठदु त्ति । कहें अण्णं एरिसं मणुस्सरअणं ळभेअन्ति, कहं च तस्स कोमळळळिदमहुरसरीरप्परिसकिदत्थं मे हत्थं साहारण- सरीरसम्मदेण सोअणीअं करिस्सं ति जादणिव्वेदो दद्धसरीर- रक्खणत्थं जूदोवजीवी संवुत्तो। (गणिका सहर्षबाष्पं चेटीमवलोकयति ।) चेटी-(ग) तदो तदो। संवाहकः- (घ) तदो बहूणि बहूणि दिणाणि मए पराइ- देण पुरुसेण कदाइ अहं पि दहसु सुवण्णेसु पराइदो ह्मि । +i ४ , (क) युज्यते । ततस्ततः । (ख) ततः स विभवमन्दतयास्वाधीनपरिजनो विसर्जितकुटुम्बभरणश्चारित्र- मात्रावशेषः सार्थवाहकुले प्रतिवसति । अहमपि तेनार्येणाभ्युनुज्ञातोऽन्यमुपति- प्ठतामिति । कथमन्यमीदृशं मनुष्यरत्नं लभेयेति, कथं च तस्य कोमलललितम- धुरशरीरस्पर्शकृतार्थं मे हस्तं साधारणशरीरसंमर्दैन शोचनीयं करिष्यामीति जात- निर्वेदो दग्धशरीररक्षणार्थ द्यूतोपजीवी संवृत्तः । (ग) ततस्तः। (घ) ततो बहूनि बहूनि दिनानि मया पराजितेन पुरुषेण कदाचिदहमपि दशसु सुवर्णेषु पराजितोऽस्मि । २. 'हणेण' ख. पाठः. 'कः-व' क. पाठः, ४. "णि दि', १. 'स' क. पाठः ५, 'रि' ख. पाठः.

·द्वितीयोऽङ्कः । ४३ गणिका--(क) तदो तदो। संवाहक (ख) तदो अज्ज वेसमग्गे जइच्छोवणदो स- मासादिदो मि । तस्स भएण इह पविट्ठो । एवं अय्या जा- A णादु। ma गणिका (आत्मगतम् ) (ग) अहो अच्चाहिदं । एवं खु मण्णे वासपादपविणासेण पक्खिणो आहिण्डन्ति त्ति । (प्रकाशम् ) एवं गदे अत्तकेरओ अय्यो । हळा! एहि तं जणं विसज्जेहि । चेटी-(घ) तह । (घ) तह । (निष्क्रान्ता।) गणिका (ङ) ण खु अय्येण अत्थणिमित्ता चिन्ता का- दव्वा । अय्यचारुदत्तो एव देदि त्ति अय्यो जाणादु। (प्रविश्य) चेटी--- (च) अज्जुए ! विसज्जिदो सो जणो, परितुट्ठो ms- गदो अ। (क) ततस्ततः । (ख) ततोऽद्य वेशमार्गे यदृच्छोपनतः समासादितोऽस्मि । तस्य भयेनेह प्रविष्टः । एवमार्या जानातु । (ग) अहो अत्याहितम् । एवं खलु मन्ये वासपादपविनाशेन पक्षिण आहि- ण्डन्त इति । एवं गत आत्मीय आर्यः । हला! एहि तं जनं विसर्जय । (घ) तथा । (ङ) न खल्वार्येणार्थनिमित्ता चिन्ता कर्तव्या । आर्यचारुदत्त एव ददाती- । त्यार्यों जानातु। (च) अज्जुके! विसर्जितः स जनः, परितुष्टो गतश्च । १. 'क:--अख. पाठः, २. 'व', ३. 'दं खु। ए' क. पाठः.

·चारुदत्ते - - - संवाहकः (क) अणुग्गहिदो ह्मि। गणिका. (ख) गच्छदु अय्यो सुहिज्जणदंसणेण पीदिं णिव्वत्तेढुं। संवाहकः (ग) अज्ज एव कदाई णिव्वेदेण पव्वजेअं। जइ इअं परिअणे सङ्कन्ता कळा भवे, तदो अय्याए अणुग्ग- हिदो भवेअं। गणिका (घ) जस्स किदे इअं कळा सिक्खिदा, सो एव्व अय्येण उवचिट्ठिदव्यो भविस्सदि । संवाहकः -- (स्वगतम्) (ङ) णिउणं खु पच्चाचक्खिदो ह्मि । को हि णाम अप्पणा किदं पच्चुअआरेण विणासेदि। (प्रकाश) अय्ये! गच्छामि दाव अहं । गणिका--(च) गच्छदु अय्यो पुणो दसणाअ । संवाहकः (छ) अय्ये! तह । (निष्क्रान्तः ।) (क) अनुगृहीतोऽस्मि । (ख) गच्छत्वार्यः सुहृज्जनदर्शनेन प्रीति निर्वर्तयितुम् । (ग) अद्यैव कदाचिन्निदेन प्रव्रजेयम् । यदीयं परिजने सङ्क्रान्ता कला भवेत् , तत आर्ययानुगृहीतो भवेयम् । (घ) यस्य कृते इयं कला शिक्षिता, स एवार्येणोपस्थातव्यो भविष्यति । (ङ) निपुणं खलु प्रत्याख्यातोऽस्मि । को हि नामात्मना कृतं प्रत्युपकारेण विनाशयति । आयें! गच्छामि तावदहम् । (च) गच्छत्वार्यः पुनदर्शनाय । (छ) आर्थे! तथा । - , २. 'दो अणु', ३, 'न' ख. पाठः, ४. 'म् । ग' १. 'इ अण्णं पिणि' क. पाठः. क.पाठ:.

·- EMAIL द्वितीयोऽङ्कः । गणिका (क) हं, सद्दो विअ । (प्रविश्य) चेट:---(ख) विच्छित्तिए ! विच्छित्तिए! कहिं कहिं अज्जुआ। गणिका (ग) हङ्गे ! किं एदं । चेटः (घ) हं, विप्पळडो झिं । वादाअणणिक्खामिद- पुव्वकाआए ओणमिअपओहराए कण्णऊरस्स परिप्फन्दो अ- ज्जुआए जेण ण दिट्ठो। गणिका (ङ) ळहुजणस्स सुळहो विमओ । किं दे उस्सेअस्स कारणं । चेटः-(च) सुणादु अज्जुआ-एसो उग्गवेगेण ओगाहे- णणिव्वत्तिदेण परसुदमदगन्धं राअमग्गं करन्तेण मङ्गळहत्थिणा भद्दकवोदएण अणेअपुरुससकुळेसु राअमग्गेसु उत्तरिअपड- विराअदाए अहिअळक्खणीओ कोच्चि प्पव्वइदो समासादिदो। (क) हं, शब्द इव । (ख) विच्छित्तिके! विच्छित्तिके! कुत्र कुत्राज्जुका । (ग) हजे! किमेतत् । (घ) हं, विप्रलब्धोऽस्मि । वातायननिष्क्रामितपूर्वकाययावनमितपयोधरया कर्णपूरस्य परिस्पन्दोऽज्जुकया येन न दृष्टः । (ङ) लघुजनस्य सुलभो विस्मयः । किं ते उत्सेकस्य कारणम् । (च) शृणोत्वज्जुका-- एष उग्रवेगेनावगाहननिवर्तितेन प्रचुतमदगन्धं राज- मार्ग कुर्वता मङ्गलहस्तिना भद्रकपोतकेनानेकपुरुषसङ्कुलेषु राजमार्गेषुत्तरीयपट- विरागतयाधिकलक्षणीयः कश्चित् प्रवजितः समासादितः । 1. पणउर' क. पाठः. २. 'हणि', ३. "रअन्ते' ख. पाठः. - ·चारुदत्ते - गणिका (क) हं, तदो तदो। चेटः --(ख) तदो मए हत्थिहत्थामिद्दताडिअमाणो दन्त- न्तरपरिवत्तमाणो हत्थिहत्थपडिदचरणो तदो हा हा विपाडिदो हा हा हदो त्ति जणवादे संवुत्ते तदो दिण्णकरप्पहारेण परिव- त्तिदं हत्थिं करिअ मोइदो सो परिव्वाजो । गणिका (ग) पिअंमे । तदो तदो। चेटः (घ) तदो सव्वो जणो भणादि अहो चेडस्स कम्म त्ति । ण उण कोच्चि किं पि इच्छइ दाउं। तदो अज्जुए! केण वि कुळवुत्तेण उइदाणि आभरणट्ठाणाणि विळोइअ(मुढे- णाणिअ वि उणिों ?) अळद्धं पेक्खिों दव्वं उवाळभिअ दिग्धं णिस्ससिअ एत्तओ मे विभवो त्ति करिअ परिजणहत्थे अअं पावरओ पेसिदो। गणिका (ङ) कोणुखु अय्यचारुदत्तस्स गुणाणं अणु- - Mamma करेदि । (क) हं, ततस्ततः। (ख) ततो मया हस्तिहस्तामर्दताड्यमानो दन्तान्तरपरिवर्तमानो हस्तिहस्त- पतितचरणः ततो हाहा विपाटितो हा हा हत इति जनवादे संवृत्ते ततो दत्तक- रप्रहारेण परिवर्तितं हस्तिनं कृत्वा मोचितः स परित्राट् । (ग) प्रियं मे । ततस्ततः । (घ) ततः सर्वो जनो भणति --- अहो चेटस्य कर्मेति । न पुनः कश्चित् किमपीच्छति दातुम् । ततोऽज्जुके! केनापि कुलपुत्रेणोचितान्याभरणस्थानानि विलोक्य (गुडेणाणिअविउणिअ?) अलब्धं प्रेक्ष्य दैवमुपालभ्य दीर्घ निःश्व- स्यैतावान् मे विभव इति कृत्वा परिजनहस्तेऽयं प्रावारकः प्रेषितः । (ङ) कोनुखल्वार्यचारुदत्तस्य गुणाननुकरोति । 1. 'द', २. 'अ', ३. 'अ दि ख. पाठः.

·Jimmi- . द्वितीयोऽङ्कः। चेटी-- (क) अज्जुए! मम वि कोदूहळं अस्थि । कोणु- खु एसो। गणिका (ख) केण वि साहुणा पुरुसेण होदव्वं । चेटी (ग) साहु पुच्छीअर्दु दाव। गणिका-(घ) हङ्गे ! एकपुरुसपक्खवादिदा सव्वगुणाणं हन्ति । चेटी--(ड) भद्द! से णाम तुवं जाणासि । चेटः--(च) ण हु जाणामि गणिका (छ) अदिळहु तुए किदं। चेटी- (ज) जइ एवं, इह तुए (कोत्ति ? किं ति) मन्तिदं। । -- - ---- (क) अज्जुके! ममापि कौतूहलमस्ति । कोनुखल्वेषः । (ख) केनापि साधुना पुरुषेण भवितव्यम् । (ग) साधु पृच्छयतां तावत् । (घ) हङ्गे ! एकपुरुषपक्षपातिता सर्वगुणान् हन्ति । (ङ) भद्र! अस्य नाम त्वं जानासि । (च) न खलु जानामि । (छ) अतिलघु त्वया कृतम् । (ज) यद्येवम् , इह त्वया किमिति मन्त्रितम् । १. 'दु । गणिका-से', २. मि। चे' क. पाठः, 1 ३. 'दं। चेटा' ख. पाठः. ।

·चारुदत्ते चेटः vominema m क) अहं एत्तअं तु जाणामि भदओ अवि- मओ त्ति । गणिका . (ख) एहि दाव तं पेक्खामो। चेटः-- (ग) पेक्खदु पेक्खदु अज्जुआ। एसो गच्छइ । गणिका--(प्रासादाद् विलोक्य) (घ) हजे! एसो हि सो अय्यचारुदत्तो एव्व जण्णोववीदमत्तपावरओ गच्छइ । ता जाव दूरं गओ ण भविस्सदि एसो , पेक्खा दाव णं । (निष्क्रान्ताः सर्वे ।) द्वितीयोऽङ्कः । प (क) अहमेतावत् तु जानामि ---- भद्रकोऽविस्मय इति । (ख) एहि तावत् तं पश्यामः । (ग) पश्यतु पश्यत्वज्जुका । एष गच्छति । (घ) हले! एष हि स आर्यचारुदत्त एवं यज्ञोपवीतमात्रप्रावारको गच्छति । तद् यावद् दूरं गतो न भविष्यत्येष, पश्यामस्तावदेनम् । .

·नायकः ५ अथ तृतीयोऽङ्कः । (ततः प्रविशति नायको विदूषकश्च ।) वयस्य ! वीणी नामासमुद्रोत्थितं रत्नम् । कुतः, उत्कण्ठितस्य हृदयानुगता सखीव सङ्कीर्णदोषरहितो विषयेषु गोष्ठी । क्रीडारसेषु मदनव्यसनेषु कान्ता स्त्रीणां तु कान्तरतिविघ्नकरी सपत्नी ॥१॥ विदूषकः- (क) भो वअस्स! को काळो किदपरिघोसण- दाए णिस्सम्पादा राअमग्गा । कुक्कुरा वि ओसुत्ता । वअं णि ण ळभामो। अण्णं च दाणि अच्छरीआइमं हदवीणं ण रमा- मि । अहिअदिईत्थाणे विच्छिण्णतन्तिआ होदु । नायकः वयस्य! भावशाबलेन बहुशः खल्वद्य मधुरं गीतम् । न च भवान् रमते । विदूषकः --- (ख) अदो एव्व एवं अहं ण रमामि । महुरं पि बहु खादिअं अजिण्णं होइ । ४ - । (क) भो वयस्य! कः कालः कृतपरिघोपणतया निःसम्पाता राजमार्गाः । कुक्कुरा अप्यवसुप्ताः । वयं निद्रां न लभामहे । अन्यच्चेदानीमाश्चर्यम् । इमां हत- वीणां न रमे । अधिकदृढस्थाने विच्छिन्नतन्त्रीका भवतु । (ख) अत एवैतामहं न रमे । मधुरमपि बहु ग्वादितमजीर्ण भवति । . १. 'णा खलु ना', २. 'ता मुरतेपु' ख. पाटः. क.पाठा. ६. 'ढहाणे' ख, पाठः. ७. 'द ण' क. पाठः, C.7 ·५० चारुदत्ते नायकः -सर्वथा सुव्यक्तं गीतम् । कुतः, रक्तं च तारमधुरं च समं स्फुटं च भावार्पितं च न च साभिनयप्रयोगम् । किं वा प्रशस्य विविधैर्बहु तत्तदुक्त्वा भित्त्यन्तरं यदि भवेद् युवतीति विद्याम् ॥२॥ विदूषकः - (क) कामं पसंसेदु भवं । मम खु दाव गा- अन्तो मणुस्सो इत्थिआ वि पठन्ती उभअं आदरं ण देदि । गाअन्तो दाव मणुस्सो रत्तसुमणावेट्ठिदो विअ पुरोहिदो दिढं ण सोहइ । इत्थिआ वि पठन्ती छिण्णणासिआ विअ घेणुआ अदिविरूँवा होइ। नायका -सखे ! उपारूढोऽर्धरात्रः । स्थिरतिमिरा राज- मार्गाः। निस्सम्पातपुरुषत्वात् प्रसुप्तेवोज्जयनी प्रतिभाति । कुतः, असौ हि दत्त्वा तिमिरावकाश- मस्तं गंतो ह्यष्टमपक्षचन्द्रः। तोयावगाढस्य वनद्विपस्य विषाणकोटीव निमज्जमाना ॥३॥ Immm (क) कामं प्रशंसतु भवान् । मम खलु तावद् गायन् मनुष्यः स्यपि पठ- न्त्युभयमादरं न ददाति । गायंस्तावन्मनुष्यो रक्तसुमनोवेष्टित इव पुरोहितो दृढं न शोभते । स्त्रयपि पठन्ती छिन्ननासिकेव धेनुरतिविरूपा भवति । १. 'था व्य' क. पाठः. २. 'वि', ३. 'दिअवि', ४. 'ह', ५ 'जत्यष्ट' ख. पाठः. * 'तत्तदुक्तः' इति स्यात् ।

·नायकः तृतीयोऽङ्कः। विदूषकः- (क) सुङ भवं भणादि । अन्तद्धिअमाण- चन्दळडावआसो ओदरदी विअ पासादादो अन्धआरो। (परिक्रम्य) इदमस्मदीयं गृहम् । वर्धमानवक ! वर्धमानवक!। विदूषकः (ख) वद्धमाणवअ! वद्धमाणवअ! दुवारं अ- वावुद। (प्रविश्य) चेटः--(ग) अम्मो अय्यमेत्तेओ। नायकः--वर्धमानवक!। चेटः-(घ) अम्मो भट्टिदारओ । भट्टिदारअ! वन्दामि । नायकः - पादोदकमानय । चेटः (परिक्रम्य) (ङ) इदं पादोदा(नायकस्य पादौ प्रक्षालयति ।) विदूषकः-(च) वड्डेमाणवअ ! मम वि पादं पक्खाळेहि । .. ४ (क) सुष्टु भवान् भणति । अन्तर्षीयमानचन्द्रलब्धावकाशोऽवतरतीव प्रासा- दादन्धकारः। (ख) वर्धमानवक! वर्धमानवक! द्वारमपावृणु । (ग) अम्मो आर्यमैत्रेयः । (घ) अम्मी भर्तृदारकः । भर्तृदारका वन्दे । (ख) इदं पादोदकम् । (च) वर्धमानवका ममापि पादं प्रक्षालय । 4-AN MANHapparendraprashan १.क. पाठः, 22015 ·चारुदत्ते चेटः ---(क) सुहौदेसु पादेसु भूमीए पळोट्ठिदव्वं । उदअं विणासेहि । अहव आणेहि । पक्खाळइस्सं । (नाव्येन विदूषकस्य पादौ प्रक्षालयति ।) विदूषकः (ख) ण केवळं दासीएपुत्तेण पादा धोदा, मुहं वि धोदं। नायकः वयस्य! इयं हि निद्रा नयनावलम्बिनी ललाटदेशादुपसर्पतीव माम् । अदृश्यमाना चपला जरेव या मनुष्यवीर्य परिभूय वर्धते ॥ ४ ॥ मैत्रेय! सुप्यताम् । (निष्क्रान्तश्चेटः।) (प्रविश्याभरणसमुद्गहस्ता) चेटी--(ग) अय्यमेत्तेअ! उठेहि उठेहि । र के . (क) सुधौतयोः पादयोभूम्यां प्रलोठितव्यम् । उदकं विनाशय । अथवा- नय। प्रक्षालयिष्यामि । (ख) न केवलं दास्याःपुत्रेण पादौ धौतौ, मुखमपि धौतम् । (ग) आर्यमैत्रेय! उत्तिष्ठोत्तिष्ठ । १. 'नान्तल' ख. पाठः.

·तृतीयोऽङ्कः । -- विदूषकः (क) भोदि! किं एदं। चेटी (ख) इअं सुवण्णभण्डं सट्ठीए सत्तमीए (परिवे- हामि ?) अट्ठमी खु अज । इदं तद् वसन्तसेनायाः स्वकम् । चेटी-~~ (ग) आम । भणादु भणादु भट्टिदारओ गह्नदु त्ति। नायकः m नायकः मैत्रेय ! गृह्यताम् । -- विदूषकः--(घ) किंणिमित्तं अअं अलङ्कारो अब्भन्तरच- उस्साळं ण प्पवेसीअदि । नायकः---मूर्ख! बाह्यजनधारितमलङ्कारं गृहजनो न द्रक्ष्यति । विदूषकः (ङ) का गई । आणेहि गहामि चोरेहि ग- ह्निअमाणं । (चेटी दत्त्वा निष्क्रान्ता।) विदूषकः (च) भो! किंणिमित्तं सो पावरओ तरस गणिआपरिआरअस्स दिण्णो । -- -- । . . (क) भवति! किमेतत् । (ख) इदं सुवर्णभाण्डं षष्ठयां सप्तम्यां (:परिवेढामि ! ) अष्टमी खल्वद्य । (ग) आम । भणतु भणतु भर्तृदारकः गृह्यतामिति । (घ) किनिमित्तमयमलङ्कारोऽभ्यन्तरचतुःशालं न प्रवेश्यते । का गतिः । आनय गृह्णामि चोरयमाणम् । (च) भोः किनिमित्तं स प्रावारकस्तस्मै गणिकापरिचारकाय दत्तः । . -- . . १. 'दु चक. पाठः. २. 'रस्स' ख. पाठः, ।

·चारुदत्ते नायकः m - नायकः सानुक्रोशतया । विदूषकः (क) इह वि साणुकोसदा। वयस्य ! मा मैवम् विदूषकः -- (ख) अहं भरिदगद्दभो विअ भूमीए पळोट्ठामि। निद्रा मां बाधते । तूष्णीं भव । विदूषकः ---- (ग) सअंदु भवं सुहप्पबोहाअ । जाव अहं वि सुविस्सं । (द्वाबपि स्वपितः।) नायका - (ततः प्रविशति सज्जलकः।) सज्जलका एष भोः! कृत्वा शरीरपरिणाहसुखप्रवेशं शिक्षाबलेन च बलेन च कर्ममार्गम् । गच्छामि भूमिपरिसर्पणघृष्टपार्यो निर्मुच्यमान इव जीर्णतनुर्भुजङ्गः ॥ ५ ॥ भोः! वृक्षवाटिकापक्षद्वारे सन्धि छित्वा प्रविष्टोऽस्मि । यावदि- दानी चतु:शालमुपसामि । (सनिर्वेदं विचिन्त्य) भोः! (क) इहापि सानुक्रोशता। (ख) अहं भरितगर्दभ इव भूम्यां प्रलुठामि । (ग) शेतां भवान् सुखप्रबोधाय । यावदहमपि स्वप्स्यामि । -RINTrine- १. 'इक, पाठः.

·तृतीयोऽङ्कः । कामं नीचमिदं वदन्तु विबुधाः सुप्तेषु यद्वर्तते विश्वस्तेषु हि वञ्चनापरिभवः शौर्य न कार्कश्यता । स्वाधीना वचनीयतापि तु वरं बद्धो न सेवाञ्जलि- र्गिश्चैष नरेन्द्रसौप्तिकवधे पूर्व कृतो द्रौणिना ॥६॥ (विचिन्त्य) लुब्धोऽर्थवान् साधुजनावमानी वणिक् स्ववृत्तावतिकर्कशश्च । यस्तस्य गेहं यदि नाम लप्स्ये भवामि दुःखोपहतो न चित्ते ॥७॥ यहा तहा भवतु । किं वा न कारयति मन्मथः । यावदारभे कर्म । भोः! देशः को नु जलावसेकशिथिलश्छेदादशब्दो भवेद् भित्तीनां क नु दर्शितान्तरसुखः सन्धिः करालो भवेत् । क्षारक्षीणतया चलेष्टककृशं हयं क जीर्ण भवेत् कुत्र स्त्रीजनदर्शनं च न भवेत् स्वन्तश्च यत्नो भवेत् ॥ ८॥ (परिक्रम्य) इयं वास्तुविभागक्रिया । सोपस्नेहतया गृहविशिष्ट इवायं भवनविन्यासः । इह तावत् प्रवेशावकाशं करिष्ये । भोः! कीदृश इदानी सन्धिच्छेदः कर्तव्यः स्यात् । M 1. 'त्य अपि च लु' क. पाठः, * कार्कश्यता कर्कशत्वम् । आलस्यशब्दवत् काकश्यशब्दो धर्मिपरो द्रष्टव्यः ।

·1 "Annar । ५६ चारुदत्ते सिंहाक्रान्तं पूर्णचन्द्रं झषास्यं चन्द्रार्ध वा व्याघ्रवकं त्रिकोणम् । सन्धिच्छेदः पीठिका वा गजास्य- मस्मत्पक्ष्या विस्मितास्ते कथं स्युः ॥९॥ भवतु सिंहाक्रान्तमेवच्छेदयिष्ये । विदूषकः-- (क) भोः ! जागत्ति खु भवं, णहि । किमर्थम् । विदूषकः (ख) अहं खु दाव कत्तव्यकरित्तीकिदसङ्केदो विअ सक्किअसमणओ णि ण ळभामि । वामं खु मे अक्खि फन्देदि । चोरो सन्धि छिन्ददी वि पेक्खामि । जइ ईदिसी अवस्था अत्थाणं, जादीए दरिदो एव्व होमि । मूर्ख ! धिक् त्वाम् । दारिद्यमभिलषसि । सज्जलकः-अथ केनेदानी सन्धिच्छेदमार्गः सूचयितव्यः स्यात् । नन्विदं दिवा ब्रह्मसूत्रं रात्रौ कर्मसूत्रं भविष्यति । नायकः -- + . नायकः Homema ४ (क) भोः! जागति खलु भवान् , नहि । (ख) अहं खलु तावत् कर्तव्यकरिक्तीकृतसङ्केत इव शाक्यश्रमणको निद्रा न लभे। वाम खलु मेक्षि स्पन्दते । चोरः सन्धि छिनत्तीव पश्यामि । यदीश्यव- स्थार्थानां, जात्या दरिद्र एव भवामि । - - १. शकि', २. 'अहि पे' क. पाठः. ३. 'त्र', ४. 'वति' ख. पाठः, " ·. * तृतीयोऽङ्कः। १ अद्यास्य भित्तिपु मया निशि पाटितानु- च्छेदात् समासु सकृदार्पितकाकलीपु । काल्यं विषादविमुखः प्रतिवेशवों दोषांश्च मे वदतु कर्मसु कौशलं च ॥१०॥ नमः खरपटाय । नमो रात्रिगोचरेभ्यो देवेभ्यः । (तथा करोति ।) हन्त अवसितं कर्म । प्रविशामस्तावत् । (प्रविश्य) अये ! ज्वलति दीपः । अपसरामि तावत् । धिक् , सजलकः खल्वहम् । मार्जारः प्लवने वृकोऽपसरणे श्येनो गृहालोकने निद्रा सुप्तमनुष्यवीर्यतुलने संसर्पणे पन्नगः । माया वर्णशरीरभेदकरणे वाग् देशभापान्तरे दीपो रात्रिषु सङ्कटे चै तिमिरं वायुः स्थले नौ ले ॥११॥ (सर्वतो विलोक्य) आगन्तुकत्वादविदितसमृद्धिविस्तरः केवलं भ- वनप्रत्ययादिह प्रविष्टोऽस्मि । न चेदानी कञ्चित परिच्छदविशेष पश्यामि । किन्नुखलु दरिद्र एवायम् । उताहो अयं संयमन- निरर्थकं भूष्यं धारयति । अथवा, अभिजातोऽयं भवनविन्यासः। उपभुक्तप्रनष्टविभवेनानेन भवितव्यम् । तथाविभवमन्दोऽपि जन्मभूमिव्यपेक्षया । गृहं विक्रयकालेऽपि #नीलनेहेन रक्षति ॥ १२ ॥ १. 'इम', २. '', ३. 'नी गृहयागुरूयं क', '४. दो सं', '.. 'द्रष्टव्यं था' न. पाठः. * नाल्या रजकद्रव्येश रक्ती नालः । स स सहो नीलमः । बलबह इत्यर्थः । नालीरागो वस्त्रादावारूढो नापति । तद्वदनपाय: नही नीलन हातः । नालीगगः स्थिरामा' इति च यादवः ।

·चारुदत्ते मे mymam भवतु पश्यामस्तावत् । अथवा, न खलु तुल्यावस्थः कुल- पुत्रः पीडयितव्यः । गच्छामि तावत् । विदूषकः ---- (क) भो ! गल एवं सुवण्णभण्डअं । सज्जलकः कथं सुवर्णभाण्डमित्याह । किं मां दृष्ट्वाभि- भाषते । आहोस्वित् सत्त्वलाघवात् स्वप्नायते । भवतु पश्या- मस्तावत् । (दृष्ट्वा) भूतार्थं सुप्त एवायम् । तथाहि , निःश्वासोऽस्य न शङ्कितो न विषमस्तुल्यान्तरं जायते गात्रं सन्धिषु दीर्घतामुपगतं शय्याप्रमाणाधिकम् । दृष्टिाढनिमीलिता न चपलं पक्ष्मान्तरं जायते दीपं चैव न मर्षयेदभिमुखः स्याल्लक्षसुप्तो यदि ॥ १३ ॥ कनुखलु तत् । अये जर्जरप्रावरणैकदेशे दीपप्रभाव्यक्तीकृत- रूपं दृश्यते । सुपरिगृहीतमनेन । अयमत्र प्राप्तकालः। इमे मया गृहीताः शलभाः। दीपनिर्वापणार्थमेकं मुञ्चामि । (भ्रमरक- रण्डकादेकं मुञ्चति ।) अये एष दीपं निर्वाप्य पतति । विदूषकः---- (ख) अविहा णिव्वाविदो दीवो दाणि । मुसि- दो मि । भो चारुदत्त ! गर्ल एवं सुवण्णालङ्कारं । अहं खु भीदीए +7 (क) भोः! गृहाणैतत् सुवर्णभाण्डकम् । (ख) अविहा निर्वापितो दीप इदानीम् । मुपितोऽस्मि । भोश्चारुदत्त! गृहाणेमं ४. 'तावत्', ५. 'भावव्य', ६. १. मि ताव', क्षा', ३. 'ख' ख. पाठः. 'द मुक. पाट:

·तृतीयोऽङ्कः। Hd उप्पहप्पवुत्तो विअ वणिजो णि ण लभामि । मम बह्मत्त- णेण साविदो सि, जइ ण गलसि । सज्जलक: किमत्र शपथपरिग्रहेण । एष प्रतिगृह्णामि । (गृह्णाति ।) विदूषकः- (दत्त्वा) (क) अहं विकिणिदभण्डओ विअ व- णिजओ सुहं सइस्सं। सज्जलकः-- सुखं स्वपिहि महाब्राह्मण ! । (विचिन्त्य) भोः! ब्राह्मणेन विश्वासाद् दीयमानं मया हर्तव्यमासीत् । धिगस्तु खलु दारिद्यमनिर्वेदं च यौवनम् । यदिदं दारुणं कर्म निन्दामि च करोमि च ॥ १४ ॥ (नेपथ्ये पटहशब्दः क्रियते।) सज्जलकः (कर्ण दत्त्वा) अये प्रभातसमयः संवृत्तः। अ- पसरामि तावत् । (निप्क्रान्तः सज्जलकः ।) (प्रविश्य) चेटी--- (सान्दम्) (ख) अथ्यमेत्तेअ! अह्माणं रुक्खवाडि- आपक्खदुवाळे सन्धि छिन्दिअ चोरो पविहो । सुवर्णालङ्कारम् । अहं खलु भीत्योत्पथप्रवृत्त इव वणिम् निद्रा न लभं । मम ब्रह्मत्वेन शापितोऽसि, यदि न गृह्णासि । (क) अहं विक्रीतभाण्डक इव वणिक् सुखं शयिष्ये । (ख) आर्यमैत्रेय! अस्माकं वृक्षवाटिकापक्षद्वार सन्धि छित्त्वा चोरः प्रविष्टः । - M m . १. कि, २. ' णिओ', ३. 'न', २.पाट:. .

·३ चारुदत्ते L । Ramachar ampurna विदूषकः- (सहसोत्थाय) (क) किं भणादि होदी । (चटी रुक्खवाडिअत्ति पठति ।) विदूषकः --- (ख) चोरं छिन्दिअ सन्धी पविठ्ठो । चेटी (ग) हदास ! सन्धि छिअि चोरो पविठ्ठो । विदूषकः (घ) आअछ णं दसैहि । चेटी--(परिक्रम्य) (ड) एदं। विदूषकः --- (च) अविहा दासीएवुत्तेण कुक्कुरेण पवेसो किदो । भोदि! आअच्छ , चारुदत्तस्स पिअंणिवेदेमि । (उमाबुपगम्य) भो चारुदत्त! पिअंदे णिवेदमि । (बुवा) किं मे प्रियम् । ननु वसन्तसेना प्राप्ता। विदूषकः .... (छ) ण तु वसन्तसेणा, वसन्तसेणो पत्तो। रदनिक! कितन। नायका Mazam नायकः PHILDHEEN (क) कि भणति भवती। (ख) चोरं छित्त्वा सन्धिः प्रविष्टः । (ग) हताश! सन्धि छित्त्वा चोरः प्रविष्टः । (घ) आगच्छ ननु दर्शय । (ड) एतत् । (च) अविहा दास्याःपुत्रेण कुरेण प्रवेशः कृतः । भवति ! आगच्छ चारु- दत्तम्य प्रियं निवेदयामि । भोश्चारुदत्त ! प्रियं त निवेदयामि । (छ) न न बसन्तसना, बसन्तसनः प्राप्तः ।

·नायका - तृतीयोऽङ्कः । चेटी- (क) भट्टिदारअ! अह्माणं रुक्खवाडिआपक्खदु- वारे सन्धि छिन्दिअ चोरो पविट्ठो। किं चोरः प्रविष्टः। विदूषकः (ख) भो वअस्स! सबहा तुवं भणासि, मुक्खो मेत्तेओ अपण्डिदो मेत्तेओ ति। णं मए सोभणं किदं तं सुवण्णभण्डअं तव हत्थे समप्पअन्तेण । नायक: किं भवता दत्तम् । विदूषकः (ग) अहई। नायकः कस्यां वेलायाम् । विदूषकः (घ) अद्यरत्ते। नायकः किमर्धरात्रे । बाढं दत्तम् । विदूषकः (ङ) भो चारुदत्त ! जं वेळं पडिबुद्धो आसि, तेरिस वेळाअं खु दिण्णं । - med MOHA । (क) भर्तृदारक! अस्माकं वृक्षवाटिकापक्षद्वारे सन्धि छित्त्वा चोरः प्रविष्टः । (ख) भो वयस्य ! सर्वथा त्वं भणसि, मूर्यो मैत्रेयोऽपण्डितो मैत्रेय इति । ननु मया शोभनं कृतं तत् सुवर्णभाण्डकं तव हस्ते समर्पयता । (ग) अथकिम् । (घ) अर्धरात्रे । (ङ) भोश्वारुदत्त! यस्यां वेलायां प्रतिबुद्ध आसीः, तस्यां वेलायां खलु दत्तम् । १. 'अंभवदो स' क. पाठ:. २. 'तं बेळं खु' ख. पाटः, ·६२ १ चारुदत्ते - m नायकः हन्त हृतं सुवर्णभाण्डकम् । विदूषकः (क) दाणिं मे हत्थे 'पडिच्छिदु अत्तभवं । नायकः (आत्मगतम्) कः श्रद्धास्यति भूतार्थ सर्वो मां तुलयिष्यति । शङ्कनीया हि दोषेषु निष्प्रभावा दरिद्रता ॥ १५॥ (प्रविश्य) ब्राह्मणी- (ख) रदणिए! रदणिए! आअच्छ । णहि सुणादि । कवाडस दाव करिस्सं । (तथा करोति ।) चेटी--- (ग) हं, कवाडसदो विअ । भट्टिदारिआ मं स- दावेदि । (परिक्रम्य) भट्टिदारिए ! इअमि। ब्राह्मणी (घ) ण परिक्खदो ण वावादिदो अय्यउत्तो अय्यमेत्तेओ वा । - 1 (क) इदानीं मम हस्ते प्रयच्छत्वत्रभवान् । (ख) रदनिके! रदनिके! आगच्छ । नहि शृणोति । कवाटशब्दं तावत् करिप्यामि । (ग) हं, कवाटशब्द इव । भर्तृदारिका मां शब्दापयति । भर्तृदारिके! इय- मास्मि । (घ) न परिक्षतो न व्यापादित आर्यपुत्र आर्यमैत्रयो वा । १. 'कः -भी चारुदत्त! सव्वदा तुवं भणामि मुक्खो मेत्तेओ अपण्डिओ मेत्त नि। णं मए साभणं किदं तं सुवण्णभण्डअं भवदा समापअन्तण । दाणि' ख. पाठः। 1 'पअच्छदु' इति स्यात् ।

·-
तृतीयोऽकः ।
६३
चेटी
(क) कुसळी भट्टिदारओ अय्यमेत्तेओ अ । जो
तस्स जणस्स अळङ्कारो चोरेण गहीदो ।
ब्राह्मणी---- (ख) किं भणासि चोरेण गहीदत्ति ।
चेटी-(ग) अहई।
ब्राह्मणी (घ) किंणुखु तस्स जणस्स दादव्वं भविस्सदि।
अहव एवं दइस्सं । (कर्णी स्पृष्ट्वा) हद्धि ताळीपत्तं खु एदं । सो
दाणि परिअओ मं विळम्बेदि । किं दाणि करिस्सं । (विचिन्त्य)
भोदु, दिह्र । मम आदिकुळादो कडा सदसहस्समुळ्ळा
मुत्तावळी । तं पि अय्यउत्तो सोढीरदाए पडिच्छदि । भोदु, एवं
दाव करिस्सं । (निष्क्रान्ता।)
विदूषकः - (ङ) इमस्स अन्धआरुप्पादिदस्स अवराहस्स
किदे भवन्तं सीसेण पसादेमि । दाणिं मे हत्थे पडिच्छदु
अत्तभवं ।
(क) कुशली भर्तृदारक आर्यमैत्रेयश्च । यस्तस्य जनस्यालङ्कारश्चोरेण गृहीतः ।
(ख) किं भणास चोरेण गृहीत इति ।
(ग) अथकिम् ।
(घ) किन्नुखलु तस्मै जनाय दातव्यं भविष्यति । अथवैतद् दास्यामि । हा
धिक् तालीपत्रं खल्वेतत् । स इदानी परिचयो मां विडम्बयति । किमिदानी
कारप्यामि | भवतु, दृष्टम् । मम ज्ञातिकुलाद् लब्धा शतसहस्रमूल्या मुक्तावली |
तामप्यार्यपुत्रः शौटीरतया प्रतीच्छति । भवतु , एवं तावत् करिष्यामि ।
(ङ) अस्यान्धकारोत्पादितस्यापराधस्य कृते भवन्तं शीर्षेण प्रसादयामि ।
इदानी में हस्ते प्रयच्छत्वत्रभवान् ।

·चारुदत्ते नायकः किं भवानिदानी मां बाधते । भवांस्तावदविश्वासी शीलज्ञो मम नित्यशः। किं पुनः स कलाजीवी वञ्चनापण्डितो जनः ॥ १६ ॥ विदूषकः-- (क) मण्णे मए मन्दभन्गेण कुम्भीळस्स हत्थे दिण्णं । (विपण्णस्तिष्ठति ।) (प्रविश्य) ब्राह्मणी (ख) रदणिए! अय्यमेत्तेअं सहावेहि । चेटी-- (ग) अय्यमेत्तेअ! भट्टिदारिआ तुम सद्दावेदि। विदूषकः --(घ) भोदि! किं मं। चेटी-(ङ) आम। विदूषकः (च) एस आअच्छामि । (उपसर्पति ।) ब्राह्मणी (छ) अय्यमेत्तेअ! इमं पडिग्गहं पडिगह्न । - (क) मन्ये मया मन्दभाग्येन कुम्भीलम्य हस्ते दत्तम् । (ख) रदनिके! आर्यमैत्रेयं शब्दापय । (ग) आर्यमैत्रेय! भर्तृदारिका त्वां शब्दापयति । (घ) भवति! किं माम् । (ङ) आम। (च) एप आगच्छामि । (छ) आर्यमैत्रेय! इमं प्रतिग्रहं प्रतिगृहाण | १. 'च' ख. पाटः.

·--- mom तृतीयोऽङ्कः । विदूषकः (क) अवस्थाविरुहो खु अअं पदाणविभवो। कुदो एदस्स आगमो। ब्राह्मणी (ख) णं सर्द्वि उववसामि । सव्वसारविभवेण बह्मणेण सोत्थि वाअइदव्वं त्ति एसो इमस्स आगमो। विदूषकः (ग) अट्ठमी खु अज्ज। ब्राह्मणी (घ) पैमा(दा)दो अदिक्कमो किदो । अज्ज पूआ णिव्वत्तीअदि। विदूषकः-(ङ) '(अणवदावदाए ?) पदाणस्स अणुकोसो विअ पडिभादि । (जनान्तिकम् ) रदणिए ! किं करिस्सं । चेटी-(अपवार्य) (च) किंणुखु तस्स जणस्स दादव्वं (क) अवस्थाविरुद्धः खल्वयं प्रदानविभवः । कुत एतस्यागमः। (ख) ननु षष्ठीमुपवसामि । सर्वसारविभवेन ब्राह्मणेन · स्वस्ति वाचयितव्य- मित्येषोऽस्यागमः । (ग) अष्टमी खल्वद्य। (घ) प्रमादाद् अतिक्रमः : कृतः । अद्य पूजा निर्वय॑ते । (ङ) (अणवदावदाए.) प्रदानस्यानुक्रोश इव प्रतिभाति । रदनिके! किं करि- प्यामि। (च) किन्नुखलु तस्मै जनाय दातव्यं भविष्यतीत्येतन्निमित्तं भर्तृदारकः - १. 'पा' ख, पाठः. Romanianimarate + 'अणणुरुवदाए' इति स्यात् । C.9 ·चारुदत्ते भविस्सदि त्ति एदण्णिमित्तं भट्टिदारओ सन्तप्पदि त्ति भट्टि- दारिआ तव हत्थे दइअ अय्यउत्तं अणिरिणं करिस्सामि त्ति एवं करेदि । ता गह्न एदं। ब्राह्मणी--- (क) उदअसम्भवदाए मुत्तावळीए तव अ दु- ळहदाए उवआरो विस्सरिदो । गह्न एदं । (ददाति) विदूषकः-- (गृहीत्वा ) (ख) सव्वं दाव चिट्ठदु। रोदिदी विअ होदीए दिट्ठी। ब्राह्मणी-- (ग) देवउळधूमेण रोदाविदा । विदूषकः- (घ) साविदासि तत्तहोदा चारुदत्तेण , जइ अळिअंभणासि । ब्राह्मणी (ङ) हद्धि । (निष्क्रान्ता ।) विदूषकः (च) एसा वाआए दुक्खं रक्खिअ अस्सूहि सू- इअ गआ । (उपगम्य) भो! इदं । संतप्यत इति भर्तृदारिका तव हस्ते दत्त्वार्यपुत्रमनृणं करिष्यामीत्येवं करोति । me- । . ए . . तद् गृहाणैतत् । (क) उदकसम्भवतया मुक्तावल्यास्तब च दुर्लभतयोपचारो विस्मृतः । गृहा- णैतत् । (ख) सर्वं तावत् तिष्टतु । रोदितीव भवत्या दृष्टिः । (ग) देवकुलधूमेन रोदिता। (घ) शापितासि तत्रभवता चारुदत्तेन, यद्यलीकं भणसि । (ङ) हा धिक् । (च) एषा वाचा दुःखं रक्षित्वाश्रुभिः सूचयित्वा गता । भोः इदम् । , ·तृतीयोऽः । ६७ - INAR -- । नायकः किमेतत् । विदूषकः (क) सरिसकुळदारसङ्गहस्स फळं । नायकः -किं ब्राह्मणी मामनुकम्पते। विदूषकः-(ख) एवं विअ । नायकः धिगात्मानम् । अद्य हतोऽस्मि । मयि द्रव्यक्षयक्षीणे स्त्रीद्रव्येणानुकम्पितः । अर्थतः पुरुषो नारी या नारी सार्थतः पुमान् ॥ १७ ॥ विदूषकः (ग) तत्तहोदी हिअएण तुमं याचेदि । अहं सीसेण यांचेमि । गह्न एदं । नायकः-तथा। (गृहीत्वा) वयस्य ! इमां मुक्तावली गृहीत्वा वसन्तसेनायाः सकाशं गच्छ। अर्थेषु काममुपलभ्य मनोरथो मे स्त्रीणां धनेष्वनुचितं प्रणयं करोति । माने च कार्यकरणे च विलम्बमानो धिग् भोः ! कुलं च पुरुषस्य दरिद्रतां च ॥ १८ ॥ विदूषकः-- (घ) अहो अप्पमुळ्ळस्सै सुवण्णभण्डअरस किदे सदसहस्समुळ्ळा मुत्तावळी णीआइदव्वा । (क) सदृशकुलदारसंग्रहस्य फलम् । (ख) एवमिव । (ग) तत्रभवती हृदयेन त्वां याचते । अहं शीर्षेण याचे । गृहाणैतत् । (घ) अहो अल्पमूल्यस्य सुवर्णभाण्डकस्य कृते शतसहस्रमूल्या मुक्तावली निर्यातयितव्या । १. 'आएमि', २. 'भो! अहो', ३. 'स्स कि', ४. 'णिय्याद' ख. पाठः, -- ·. चारुदत्ते नायक: वयस्य ! मा मैवम् । A- यं समालक्ष्य विश्वासं न्यासोऽस्मासु कृतस्तया। तस्यैतन्महतो मूल्यं प्रत्ययस्य प्रदीयताम् ॥१९॥ (निष्क्रान्ताः सर्वे ) तृतीयोऽङ्कः। M १. 'न्तौ। ख. पाठः.

·अथ चतुर्थोऽङ्कः। 7 , (ततः प्रविशति सोत्कण्ठा वसन्तसेना, चित्रफलकामादाय वर्तिकाकरण्डहस्ता चेटी च ।) www गणिका (क) हजे! पेक्खसि सरिसी तस्स जणस्स । चेटी- (ख) अज्जुए! तस्सि हथिविमद्दकोळाहळे बहु- माणपय्यत्थाए दिट्ठीए दूरदो दिट्ठो सो भट्टिदारओ ईंदिसो एव्व। गणिका-(ग) तुमं दाव दक्खो वेसवासजणो त्ति जण- वादं पूरअन्ती अळिअं भणासि । चेटी--(घ) किं एदं वेसवासजणो सव्वो दक्खिणो होइ त्ति। पेक्खदु अज्जुआ चम्पआरामे पिचुमन्दा जाअन्ति । अदि- सरिस त्ति मम हिअअं अहिरमदि । परमत्थदो एव्व पसंसी- अदि णं कामदेवो । । (क) हज्जे ! पश्यसि सहशी तस्य जनस्य । (ख) अज्जुके! तस्मिन् हस्तिविमर्दकोलाहले बहुमानपर्यस्तया दृष्ट्या दूरतो दृष्टः स भर्तृदारक ईदृश एव । (ग) त्वं तावद् दक्षो वेशवासजन इति जनवादं पूरयन्त्यलोकं भणसि । (घ) किमेतद् वेशवासजनः सर्वो दक्षिणो भवतीति । पश्यत्वज्जुका चम्पका- रामे पिचुमन्दा जायन्ते । अतिसदृश इति मम हृदयमभिरमते । परमार्थत एव प्रशस्यते ननु कामदेवः । 1 १. 'तिव', २. 'सरिसो तस्स अय्यस्स' क, पाटः.

·चारुदचे गणिका--(क) हजे! सहीजणेण सहीजणेण · अवहसणीअत्तणं अत्तैणो परिहरामि । चेटी-- (ख) एवं जुज्जइ । सहीजणसपैत्तिओ गणिआ- जणो णाम । (ततः प्रविशत्याभरणहस्तापरा चेटी ।) चेटी (ग) सुहं अज्जुआए। गणिका (घ) हजे! साअदं दे। चेटी - (ङ) अज्जुए! अत्ता आणवेदि--इदं दुवारं पविट्ठ पोक्खरं उवावत्तिदं पवहणं । तो तुवरमाणमण्डणा गहीदावउण्ठणा आअच्छदु त्ति। इह अलङ्कारं अलङ्करेदु अ- ज्जुआ। गणिका (च) किं अय्यचारुदत्तो मण्डइस्सिदि । (क) हले! सखीजनेनापहसनीयत्वमात्मनः परिहरामि । (ख) एतद् युज्यते । सखीजनसपत्नीको गणिकाजनो नाम । (ग) सुखमज्जुकायाः। (घ) हो ! स्वागतं ते। (ङ) अज्जुके! अम्बाज्ञापयति - इदं द्वारं प्रविष्टं पौष्करमुपावर्तितं प्रवह- णम् । तत् त्वरमाणमण्डना गृहीतावगुण्ठनागच्छत्विति । इहालङ्कारमलङ्करोत्व- ज्जुका । (च) किमार्यचारुदत्तो मण्डयिष्यति । ४. 'त्यलकारहस्ताक. १. "सीअ', २. 'ताणं प', ३. 'परित्ति' ख. पाठ:. ५. 'ता तुवं तुर' ख. पाठः. पाठः.

·- n चतुर्थोऽ: चेटी (क) णहि , जेण अलङ्कारो पेसिदो सो राअ- साळो सण्ठाणो। गणिका (ख) अवेहि अविणीदे!। - चेटी- (ग) पसीददु पसीददु अज्जुआ। सन्देसं खु अहं मन्तमि । (पादयोः पतति ।) -- - गणिका (घ) उठेहि उडेहि । कुसन्देसं असूआमि, ण तुवं । चेटी-() किं अहं अत्तं भणामि । गणिका-(च) भणेहि अत्तं जदा अय्यचारुदत्तो अभिसारइदव्वो तदा मण्डेमि त्ति । चेटी. (छ) तह । (निष्क्रान्ता) -- --- (क) नहि, येनालङ्कारः प्रेषितः स राजस्यालः संस्थानः । (ख) अपेह्यविनीते। (ग) प्रसीदतु प्रसीदत्वज्जुका । सन्देशं खल्वहं मन्त्रये । (घ) उत्तिष्ठोत्तिष्ठ । कुसन्देशमसूयामि, न त्वाम् । (ङ) किमहमम्बां भणामि ।। (च) भणाम्बां-- यदार्यचारुदत्तोऽभिसारयितव्यस्तदा मण्डयामीति । (छ) तथा। १. 'सन्देसंह अहं अब पाठः. । --- ·७२ चारुदत्ते (ततः प्रविशति सज्जलकः ।) सज्जलका mamme ।' कृत्वा निशायां वचनीयदोषं निद्रां च हित्वा तिमिरं भयं च । स एव सूर्योदयमन्दवीर्यः शनैर्दिवा चन्द्र इवास्मि भीतः ॥ १ ॥ दिष्टया कर्मान्ते प्रभातम् । यावदिदानी वसन्तसेनायाः परि- चारिकाया मदनिकाया निष्क्रयार्थ मयेदं कृतम् । (परिक्रम्य) इदं वसन्तसेनाया गृहम् । यावत् प्रविशामि । (प्रविश्य) किन्नुखल्वभ्यन्तरस्था मदनिका । अथवा, पूर्वाह्ने गणिकाना- मभ्यन्तरे सान्निध्यम् । अतस्तत्रैव तया भवितव्यम् । याव- च्छब्दापयामि । मदनिके! मदनिके!। चेटी- (आकर्ण्य) (क) सज्जळअस्स विअ सरो। वावुदा अज्जुआ । ता उवसप्पिरसं । (उपगम्य) इअलि । सज्जलकः इतस्तावत् । चेटी (ख) किं तुवं सङ्किदवण्णो विअ । सज्जलकः न खलु, किञ्चित् कथयितुकामः । - (क) सज्जलकस्येव स्वरः । व्यापृताज्जुका । तदुपसर्पिष्यामि । इयमास्मि । (ख) किं त्वं शङ्कितवर्ण इव । -imirewanand १. 'मन्दः ॥', २. 'रो। अण्णवा' ख, पाठः ·७३ - - चतुर्थोऽकः। गणिका (क) हङ्गे ! इमं चित्तफळअं सअणीए ठावेहि । (विलोक्य) कहिं गआ हदासा । अहव अदूरगआए होदव्वं । जाव णं पेक्खिस्सं । (परिक्रम्यावलोक्य) अम्मो इअंसा अदिसि- णिद्धाए दिट्ठीए केण वि मणुस्सेण पिबन्ती विअ सह मन्तअ- न्ती चिट्ठइ । तक्केमि एसो जो को विकएण मं याचेदि । सज्जलका श्रूयतां रहस्यम् । गणिका (ख) अजुत्तं पररहस्सं सोदूं, अहं गमिस्सं । सज्जलकः अपि वसन्तसेना (इत्य|क्ते) गणिका (ग) अहं अहिईदा एदाअं कहाअं। होदु, सुणिसं दावे भविस्सदि । (पुनः प्रतिनिवृत्य स्थिता ।) सज्जलकः -किं दास्यति त्वां निष्क्रयेण । गणिका--(घ) सो एव्व एसो । होदु, सुणिस्सं । - m । (क) हङ्गे ! इदं चित्रफलकं शयनीये स्थापय । कुत्र गता हताशा । अथवा अदूरगतया भवितव्यम् । यावानां प्रेक्षिप्ये । अम्मो इयं सातिस्निग्धया दृष्टया केनापि मनुष्येण पिबन्तीव सह मन्त्रयमाणा तिष्ठति । तर्कयाम्येष यःकोऽपि क्रयेण मां याचते । (ख) अयुक्तं पररहस्य श्रोतुम् , अहं गमिष्यामि । (ग) अहमधिकृतैतस्यां कथायाम् । भवतु, श्रीप्यामि तावद् भविष्यति । (घ) स एवैषः । भवतु, श्रोष्यामि । ' १. 'अ', २. "णि' ख. पाठः, । C 10 ·चारुदत्ते चेटी---- (क) सज्जळअ ! ममप्पदाणं पुढमं एवं अज्जुआए उत्तं । -- सज्जलकः तेन हीममस्यै प्रयच्छ, एवं वक्तव्या च-- अयं तव शरीरस्य प्रमाणादिव निर्मितः । अप्रकाश्यो ह्यलङ्कारो मत्स्नेहाद् धार्यतामिति ॥ २॥ चेटी-(ख) पेक्खामि दाव । सज्जलक: MMA गृह्यताम् । (दर्शयति ।) चेटी--- (ग) दिट्ठपुरुषो विअ अअं अलङ्कारो । गणिका--(ब) ममकेरओ विअ अ अळङ्कारो । चेटी- (ङ) भणाहि भणाहि । को इमस्स आअमो। सज्जलकः त्वत्स्नेहात् साहसं कृतम्। उभे- (च) हं , साहसिओ। चेटी-~-(आत्मगतम्) (छ) आ, अज्जुआए खु इमस्स आ- (क) सजलक! मम प्रदानं प्रथममेवाज्जुकयोक्तम् । (ख) पश्यामि तावत् । (ग) दृष्टपूर्व इवायमलङ्कारः। (घ) मदीय इवायमलङ्कारः । (ङ) भण भण । कोऽस्यागमः । (च) ह. साहसिकः । (छ) आ, अज्जुकायाः खल्वस्याकृतिः कर्मदारुणतयोद्वेजनीया संवृत्ता। हा १. ।', २. 'ग' ख. पाठ;. - ·. चतुर्थोऽङ्कः । इदी कम्मदारुणदाए उव्वेअणीआ संवुत्ता । (प्रकाशम् ) हद्धि मम किदे उभअं संसइदं संयुत्तं तव सरीरं चारित्तं च। सज्जलका उन्मत्तिके ! साहसे खलु श्रीर्वसति । चेटी (क) अपण्डिदो खुसि । को हि णाम जीविदेण सरीरं विक्कीणिस्सदि।अह कस्स गेहे इअं विस्सासवञ्चणा किदा। सज्जलका यथा प्रभाते मया श्रुतं श्रेष्ठिचत्वरे प्रतिवसति सार्थवाहपुत्रश्चारुदत्तो नाम । उभे-हुँ। -- . -- . ---- - सज्जलकः अथि, ३ विषादस्रस्तसर्वाङ्गी सम्भ्रमोत्फुल्ललोचना । मृगीव शरविद्धाङ्गी कम्पसे चानुकम्पसे ॥३॥ चेटी (ख) सच्चं भणाहि । सत्थवाहकुळे साहसं कर- न्तेण तुए कोच्चि कुळवुत्तो सत्थेण अत्थि परिक्खदो वावा- दिदो वा। RAM - धिग् मम कृते उभयं संशयितं संवृत्त --- तव शरीरं चारित्रं च । (क) अपण्डितः खल्वासि । को हि नाम जीवितेन शरीरं विक्रेष्यति । अथ कस्य गेहे इयं विश्वासवञ्चना कृता । (ख) सत्यं भण । सार्थवाहकुले साहसं कुर्वता त्वया कश्चित् कुलपुत्रः शस्त्रे. णास्ति परिक्षतो व्यापादितो वा । १. 'दुजण्णो खु' क. पाठः. २. 'ह', ३. 'दिग्धाङ्गी', ४. 'व्वं ख. पाठः.

·चारुदत्ते १ - man- सज्जलकः - गणिका (क) सुटु, मए वि पुच्छिदव्वं एदाए पुच्छिदं । सज्जलका मदनिके! एतावत् किं न पर्याप्तं, द्वितीय- मप्यकार्य करिष्यामि । न खल्वत्र शस्त्रेण कश्चित् परिक्षतो व्यापादितो वा । चेटी- (ख) सज्जळअ ! सच्चं । सत्यम् । चेटी (ग) साहु सज्जळअ! पिअं मे । सज्जलक: किं किं प्रियमित्याह । ईदृशं मदनिके! त्वत्स्नेहबद्धहदयो हि करोम्यकार्य सन्तुष्टपूर्वपुरुषेऽपि कुले प्रसूतः । रक्षामि मन्मथगृहीतमिदं शरीरं मित्रं च मां व्यपदिशस्यपरं च यासि ॥ ४ ॥ चेटी (घ) सज्जळअ! सुणाहि । अज्जुआए अअं अळ- ङ्कारो । (कर्णे) एवं वि। - सज्जलकः एवम् । (क) सुष्टु, मयापि प्रष्टव्यमेतया पृष्टम् । (ख) सज्जलक! सत्यम् । (ग) साधु सज्जलक! प्रियं मे । (घ) सज्जलक! शृणु । अज्जुकाया अयमलङ्कारः । एवमिव । १. वि अ पु', २. 'लु तत्र' ख. पाठः. '' ·चतुर्थोऽङ्कः। - -- - अज्ञानाद् या मया पूर्व शाखा पत्रैवियोजिता । छायार्थी ग्रीष्मसन्तप्तस्तामेव पुनराश्रितः ॥ ५ ॥ गणिका (क) सन्तप्पदि त्ति तकेमि एदेण अकय्यं किदं त्ति । सज्जलका मदनिके ! एवं गते किं कर्तव्यम् । चेटी (ख) तहिं एव णिय्यादेहि, णहि मण्डइस्सदि अ- ज्जुआ। सज्जलका अथेदानीं सोऽमर्षान्मां चोर इति रक्षिपु- रुपैाहयिष्यति चेदन किं करिष्यामि । चेटी-(ग) मा भाआहि भाआहि । कुळवुत्तो खु सो गुणाणं परितुस्सदि। गणिका साहु भद्दे ! अवत्तव्वासि अळङ्किदा विअ एदेण वअणेण । सज्जलका -सर्वथा न शक्ष्याम्यहं तत्र गन्तुम् । चेटी -अअं अण्णो उवाओ। e- १ (घ) 1 -- (क) संतप्यत इति तर्कयामि एतेनाकार्य कृतमिति । (ख) तत्रैव निर्यातय, नहि मण्डयिष्यत्यज्जुका । (ग) मा बिभीहि विभीहि । कुलपुत्रः खलु स गुणानां परितुष्यति । (घ) साधु भद्रे! अबक्तव्यास्थलङ्कृतेवैतेन वचनेन । (ङ) अयमन्य उपायः । । mammutarturth १. सिक. पाठः. ܟܪ ܠܐ ·चारुदत्ते गणिका (क) एदे गुणा वेसवासस्स। सज्जलका -कोऽन्य उपायः। चेटी-(ख) णं तव रूव अज्जुआ अवि सत्थवाह- पुत्तो अ। सज्जलका -- न खलु। चेटी- (ग) तेण हि इमं दाव अळङ्कारं तस्स सत्थवाहपुत्त- स्सवअणादो अज्जुआए णिय्यादेहि । एवं च किदे तुवं रक्खिदो, सो अय्यो अ अणिव्विण्णो भविस्सदि । अहं चे पीडिदा ण भविस्स । आदु अज्जुअं च पुणो वञ्चिअ पुणो एव्व दासभावो भवे। सज्जलकः मदनिके! प्रीतोऽस्मि। गणिका-(घ) भोदु अब्भन्तरं पविसिअ उवविसामि । (तथा करोति ।। (क) एते गुणा वेशवासस्य । (ख) ननु तव रूपज्ञाज्जुकापि सार्थवाहपुत्रश्च । (ग) तेन हीमं तावदलङ्कारं तस्य सार्थवाहपुत्रस्य वचनादज्जुकायै निर्या- तय । एवं च कृते त्वं रक्षितः, स आर्यश्चानिर्विण्णो भविष्यति । अहं च पीडिता न भविष्यामि । अथवा अज्जुकां च पुनर्वश्चयित्वा पुनरेव दासभावो भवेत् । (घ) भवत्वभ्यन्तरं प्रविश्योपविशामि । १. 'सस्स', २. “च अपीडिदा भविस्सामि ।' ख. पाठः, ३. 'च णो' क, पाठः. .

·७९ , -- चतुर्थोऽकः । चेटी (क) सज्जळअ ! आअच्छ, कामदेवउळे मं पडि- वाळेहि । अहं ओसरं जाणिअ अज्जुआए णिवेदेमि । सज्जलकः --बाढम् । (निष्कान्तः ।) (ततः प्रविशत्यपरा चेटी।) चेटी-(ख) सुहं अज्जुआए । एसो सत्थवाहपुत्तस्स स- आसादो कोच्चि बह्मणो आअदो अज्जुअं पेक्खिहूँ । गणिको (सादरम्) (ग) गच्छ, सिग्धं पवेसेहि णं । चेटी-(घ) तह । (उपसृत्य) एदु एदु अय्यो । (प्रविश्य) विदूषकः (सर्वतो विलोक्य) (ङ) अहो गणिआवाडरस सस्सिरीअदा । णाणापट्टणसमागदेहि आआमिएहि पुत्तआ वाईअन्ति । संओजअन्तैि अ आहारप्पआराणि । वीणा वादों- अन्ति । सुवण्णआरा अळङ्कारप्पआराणि आदरेण जोजअन्ति । (क) सज्जलक! आगच्छ, कामदेवकुले मां प्रतिपालय । अहमवसरं ज्ञात्वा- ज्जुकायै निवेदयामि । (ख) सुखमज्जुकायाः । एष सार्थवाहपुत्रस्य सकाशात् कश्चिद् ब्राह्मण आग- तोऽज्जुकां द्रष्टुम् । शीघ्रं प्रवेशयैनम् । (घ) तथा । एत्वेत्वार्यः। (ङ) अहो गणिकावाटस्य सश्रीकता । नानापट्टणसमागतैरागमिकैः पुस्त- कानि वाच्यन्ते । संयोज्यन्ते चाहारप्रकाराः । वीणा वाद्यन्ते । सुवर्णकारा अल. कारप्रकारानादरेण योजयन्ति । , (ग) गच्छ, . १. 'का----सि', २. 'टी-उ'. ३. 'न्ति आ' ख. पाठः. ४. 'द' क. पाठः, ·चारुदत्ते amaaptures 1 . चेटी (क) एसा अज्जुआ । उवसप्पदु अय्यो। विदूषकः ---- (उपगम्य) (ख) सोत्थि होदीए । गणिका (ग) साअदं अय्यरस । हले! आसणं अय्यस्स पादोदकं च। विदूषकः ---- (आत्मगतम्) (घ) सव्वं आणेदु वजिअ भोअणं । चेटी ----(ङ) जं अज्जुआ आणवेदि। (आसनं ददाति पादोदकं च।) उवविसद् अय्यो। विदूषकः (उपविश्य) (च) पडिच्छदु आसणं भोदी। अहं किञ्चि भणिदुं आअदो । गणिका (उपविश्य) (छ) अवहिदह्मि । विदूषकः (ज) केत्तिअमत्तं खु तस्स अळङ्कारस्स मुळ्ळ- प्पमाणं । . . ५ -- AMARA an F (क) एषाज्जुका । उपसर्पत्वार्यः । (ख) स्वस्ति भवत्यै। (ग) स्वागतमार्यस्य । हजे! आसनमार्यस्य पादोदकं च । (घ) सर्वमानयतु वर्जयित्वा भोजनम् । (ङ) यदज्जुकाज्ञापयति । उपविशत्वार्यः । (च) प्रतीच्छत्वासनं भवती । अहं किञ्चिद् भणितुमागतः । (छ) अवहितास्मि । (ज) किग्रन्मानं खलु तस्यालकारस्य मूल्यप्रमाणम् । -

·mewapmom
चतुर्थोऽङ्कः ।
गणिका - (क) किंणिम्मित्तं खु अय्यो पुच्छदि ।
विदूषकः (ख) सुणादु भोदी । तत्तहोदो चारुदत्तस्स
गुणप्पच्चीअणणिमित्तं खु तुए अलङ्कारो तहिं णिक्खित्तो ।
सो तेण जूदे हारिदो।
गणिका-- (ग) जूदे । जुजइ । तदो तदो ।
विदूषकः (घ) तदो तस्स अलङ्कारस्स मुळ्ळभूदं इमं
मुत्तावळि पडिच्छदु भोदी।
गणिका (आत्मगतम् ) (ङ) धिक् खु गणिआभावं । लुडत्ति
मं तुळअदि । जई ण पडिच्छे , सो एव्व दोसो भविस्सदि ।
(प्रकाशम् ) आणेदु अय्यो।
विदूषकः--- (च) इदं गह्नदु भोदी ।
गणिका-(गृहीत्या) (छ) पडिच्छिदं तए त्ति अय्यो णिवेदेदु ।
-
२
---
(क) किन्निमित्तं खल्वार्यः पृच्छति ।
(ख) शृणोतु भवती । तत्रभवतश्चारुदत्तम्य गुणप्रत्यायननिमित्तं खलु त्वया-
लङ्कारस्तस्मिन् निक्षिप्तः । स तेन छूते हारितः ।
(ग) द्यूते । युज्यते। ततस्ततः ।
(घ) ततस्तम्यालङ्कारस्य मूल्यभूतामिमां मुक्तावली प्रतीच्छतु भवती ।
(ङ) धिक् खलु गणिकाभावम् । लुब्धेति मां तुलयति । यदि न प्रती-
च्छामि, स एव दोषो भविष्यति । आनयत्वार्यः ।
(च) इदं गृह्णातु भवती।
(छ) प्रतीष्टं तयेत्यार्यो निवेदयतु ।
१. 'चअणि'.
२.
'सिक्रव ग', ३. 'इप' ख. पाट:.
.

·चारुदत्ते MARA विदूषकः (आत्मगतम् ) (क) को वि उवआरो विण एदाए भणिदो । (प्रकाशम् ।) एवं होदु । (दत्त्वा निष्क्रान्तः ।) गणिका (ख) साहु चारुदत्तः साहु। भाअधेअपरिवुत्तदाए दसाए माणावमौणिदं रक्खिदं । (प्रविश्य) मदनिका .(ग) अज्जुए! सत्थवाहपुत्तस्स सआसादो कोच्चि मणुस्सो आअदो इच्छइ अज्जु पेक्खिउं । गणिको (घ) किं दिट्टपुरुवो णवदसणो वा । मदनिका (ङ) अज्जुए! णहि , तस्सकेरओ त्ति मे प- डिभादि। गणिका ---- (ज) गच्छ, पवेसेहि णं । ORA (क) कोऽप्युपचारोऽपि नैतया भणितः । एवं भवतु । (ख) साधु ! चारुदत्त साधु । भागधेयपरिवृत्ततायां दशायां मानावमानितं रक्षितम् । (ग) अज्जुके. सार्थवाहपुत्रस्य सकाशात् कश्चिद् मनुष्य आगत इच्छत्य- ज्जुकां द्रष्टुम् । (घ) किं दृष्टपूर्वो नवदर्शनो वा । (ङ) अज्जुके! नहि, तदीय इति मे प्रतिभाति । प्रवेशयैनम् । (च) गच्छ, १. "अ', २. 'माणं र', ३. 'का-दि' ख. पाठः, ·मदनिका তাকা चतुर्थोऽङ्कः । (क) तह । (निष्क्रान्ता।) (ख) अहो रमणिजदा अज्ज दिवसस्स । Artha (ततः प्रविशति मदनिका सज्जलकेन सह ।) सज्जलक: कष्टा खल्वात्मशङ्का नाम, " यः कश्चिचकितगतिनिरीक्षते मां सम्भ्रान्तो द्रुतमुपसर्पति स्थितो वा । सर्वांस्तांस्तुलयति दोषतो मनो मे स्वैर्दोषैर्भवति हि शङ्कितो मनुष्यः ॥ ६॥ मदनिका (ग) एसा अज्जुआ । उक्सप्पदु अय्यो । सज्जलका (उपमृत्य) सुखं भवत्यै। गणिका (घ) साअदं अय्यस्स । हजे! आसणं देदु अय्यरस । भवतुं भवतु । गृहीतमासनम् । त्वरिततर- मनुष्ठेयं किञ्चित् कार्यमस्ति । myma सज्जलका Imam- . .4 (क) तथा । (ख) अहो रमणीयताद्य दिवसस्य । (ग) एषाज्जुका । उपसर्पत्वार्यः । (घ) स्वागतमार्यस्य । हजे! आसनं दीयतामार्याय । and-mwwwdavuntingminernaman 1. 'ति. त्व' क. पाठ:.

·८४ Pu- ON- - am- चारुदत्ते गणिका (क) एवं, भणादु अय्यो। सज्जलका आर्यचारुदत्तेनास्मि प्रेषितः यस्तावद- लङ्कारो मम हस्ते निक्षिप्तः, स त्वसंभोगमलिनतया गृहस्या- सान्निध्यात् कौडुम्बिकानां दुरारक्ष(म् ?:) । तद् गृह्यताम् इति । गणिका (ख) इमं तस्स चारुदत्तस्स देदु अय्यो । सज्जलका भवति! न खल्वहं गच्छामि । गणिका-(ग) अहं जाणामि तस्स गेहे साहसं करिअ आणीदो अअं अलङ्कारो । तस्स गुणाणि अणुकम्पेदु अय्यो । सज्जलका (आत्मगतम् ) कथं विदितोऽस्म्यनया। गणिका. (घ) को एत्थ , पवहणं दाव अय्यस्स । मदनिका (ङ) णेमिसद्दो विअ सुणीअदि । आअदेण पवहणेण होदव्वं । गणिका--(च) (स्वैराभरणैर्मदनिकामलङ्कृत्य) आरुहदु अय्यो अय्याए सह पवहणं। mere m W- (क) एवं, भणत्वार्यः । (ख) इदं तस्मै चारुदत्ताय ददात्वार्यः । (ग) अहं जानामि तस्य गेहे साहसं कृत्वानीतोऽयमलङ्कारः । तस्य गुणान- नुकम्पतामार्यः । (घ) कोऽत्र, प्रवहणं तावदार्यस्य । . (ङ) नेमिशब्द इव श्रूयते । आगतेन प्रवहणेन भवितव्यम् । (च) आरोहत्वार्य आर्थया सह प्रवहणम् ।

·चतुर्थोऽङ्कः। ८५ मदनिका (क) अज्जुए! किं एदं। गणिका--(ख) (ख) माखु माखु एवं मन्तिअ । अय्या खुसि दार्णि संवुत्ता । गह्नदु अय्यो । (मदनिका गृहीत्वा सज्जलकाय प्रयच्छति ।) सज्जलकः (आत्मगतम्) भोः कदा खल्वस्याः प्रतिकर्तव्यं भविष्यति । अथवा, शान्तं शान्तं पापम् । लभते फलम्। नरः प्रत्युपकारार्थी विपत्तौ द्विषतामेव कालोऽस्तु योऽस्या भवतु तस्य वा ॥७॥ (तया सह निष्क्रान्तः सज्जलकः 1) गणिका (ग) चउरिए!। (प्रविश्य) चेटी--(घ) अज्जुए! इअलि । - गणिका--(ङ) हङ्गे ! पेक्ख जागरन्तीए मए सिविणो दिट्ठो । एवं । (क) अज्जुके! किमेतत् । (ख) माखलु माखल्वेवं मन्त्रयित्वा । आर्या खल्वसीदानी संवृत्ता । गृह्णा- त्वार्यः । (ग) चतुरिके। (घ) अज्जुके. इयमस्मि । (ङ) हञ्ज ! पश्य जाग्रत्या मया स्वमो दृष्टः । एवम् ।

·चारुदत्ते
चेटी-(क) पिअं मे, अमुदंकणाडअं संवुत्तं ।
गणिका (ख) एहि इमं अलङ्कारं गह्निअ अय्यचारुदत्तं
अभिसरिस्सामो।
चेटी--(ग) अज्जुए! तह । एदं पुण अभिसारिआसहा-
अभूदं दुद्दिणं उण्णमिदं।
गणिका (घ) हदासे! मा हु वड्ढावेहि ।
चेटी--() एदु एदु अज्जुओं।
(निष्क्रान्ते ।)
चतुर्थोऽङ्कः ।
.
1
.
अवसितं चारुदत्तम्।
शुभं भूयात् ।
(क) प्रियं मेऽमृताङ्कनाटक संवृत्तम् ।
(ख) एहीममलङ्कारं गृहीत्वार्यचारुदत्तमभिसरिष्यावः ।
(ग) अज्जुके! तथा ! एतत् पुनरभिसारिकासहायभूतं दुर्दिनमुन्नमितम् ।
(घ) हताशे! मा खलु वर्धय ।
(ङ) एत्वेत्वज्जुका ।
।'
१. 'आ। (इति नि) क, पाठः,
* पदद्व-मदं ख, पुस्तके न दृश्यते ।
.

·श्लोकानुक्रमणिका । पृष्ठम् पृष्ठम् २३ ७२ ७७ कृत्वा निशायां कृत्वा शरीर क्षीणा ममार्था घिदगुळदहि ६ जनयति खलु ६७ १५ अकामा हियते अज्ञानाद् या अद्यास्य भित्तिषु अभिनयति अयं तव शरीर अर्थेषु कामं अविज्ञातप्रयु अशिक्खु तीक्खे असौ हि दत्त्वा आलोकविशाला इयं हि निद्रा उत्कण्ठितस्य उदयति हि शशा एशा हि वाशू १४ ५० १७ ११ ५२ तथा विभव तरुणजन त्वलेहबद्ध दारिद्र्यात् पुरु दुवेहि अमेहि देशः को नु जला धिगस्तु खलु नरः प्रत्युपका निःश्वासोऽम्य परिचिततिमिरा भवांस्तावद ८५ एषा रङ्गप्रवे एषा हि वयसो २२ २१ १३ ६४ मयि द्रव्यक्ष ६२ कं वाशुजेवे कः श्रद्धास्यति कामं नीचमिदं कामं प्रदोष मार्जारः प्लवने यं समालक्ष्य किं त्वं पदात् १२ यः कश्चिञ्चकि यत्र मे पतितः यासां बलिर्भ २८ किं त्वं भयेन किं याशि धाव ११ रक्तं च तार

·२
पृष्ठम्
पृष्ठम्
२४
५६
लिम्पतीव तमो
लुब्धोऽर्थवान्
विभवानुवशा
विषादत्रस्त
सत्यं न मे
५५
१०
७५
स मद्विधानां
सिंहाक्रान्तं
सुखं हि दुःखा
सुलभशरण
.
.
।

·--

·2017!!!!
๔
-

·.
Central Archaeological Library,
NEW DELHI
23916
Call No. Sin Bin Gan.
Author- Granapati sestri, la
Thaths Chanclatta af
Seat
Title Blanes
"A book that is shut is but a block
ARCHAEOLOGICAL
CENTRAL
GOVT. OF INDIA
Department of Archaeology
NEW DELHI.
LIBRARY
Please help us to keep the book
clean and moving.
5. 8. 148. N. DELHI