·平 會 ·. २० पुगल ॥ मूतम् ॥ ननई पंचाणुनई । अहाणनई तहेव ननई ॥ एवश्या सहस्साई। सप्प सटी. एसाण विवरीयं ॥ ३५ ॥ व्याख्या नजत्ति' वैपरीत्येन सप्रदेशानां नवतिश्च सहस्राणां क्र. मेणावगंतव्या. वैपरीत्यं चेदं क्षेत्रतः सप्रदेशानां नवतिसहस्राणि, द्रव्यतः सप्रदेशानां पंचनवतिः सहस्राणि, कालतः सप्रदेशानामष्टनवतिः सहस्राणि, जावतः सप्रदेशानां नवनवतिः सहस्राणीति. ॥ मूलम् ॥–एएसिं जहासंघाव-मबोवणयं करिज्ज रासीणं ॥ सजावन य जाणिज । ते अणते जिणागिदिए ॥ ३६ ।। व्याख्या- एएसित्ति' एतेषां पूर्वोक्तानां सप्रदेशानां गशीनां यथासंगवमर्थोपनयं अर्थजावनां कुर्यात. अर्थावना तु सप्रदेशानामब्पबहुत्वविचाररूपा पूर्वव्या. ख्याने कृतैवेति नेह प्रतन्यते. अत्र लदासंख्यानां पुद्गलानामरूपबहुत्वविचारणमव्युत्पन्नमतिशिष्य व्युत्पादनार्थ, परमार्थतस्तु तान पुद्गलाननंतान जिनानिहितान् जानीयादिति ॥ ३६ ॥ इति श्रीम चीरत्नसिंहसूरितिर्विरचिता पंचमचागवत्यंगपंचमशतकप्ररूपितपुद्गलप त्रिंशिकावृत्तिः समाप्ता. श्रीरस्तु. या ग्रंथ श्रीजामनगरनिवासी पंमित श्रावक हीरालाल हंसराजे खपरना श्रेयमाटे पोताना छापखा- नामां गपी प्रसिद्ध कर्यो जे. ॥ समाप्तोऽयं ग्रंथो गुरुश्रीमचारित्रविजयसुप्रसादात् ॥ श्रीरस्तु । तु

·दिशाश्चेत्यर्थः
,
जपचर्यते
विशिष्यते
चतुर्भिरपि
जावकालादिभिः
,
परमार्थतस्तु
त
एव
ते
नान्ये
.
पुगल
॥ मूलम् ॥–ते चेव य ते चनहिंवि । जमुवचरिङति पुग्गला दुविहा ॥ तेण न वढी
हाणी । तेसिं अन्नोन्न संसिघा ॥ ३२॥ व्याख्या- ते चेवत्ति' तस्मात्पुद्गटा दिविधाः सप्रदेशा
सटी.
१५ अयमर्थः-ये किल कल्पनया पुजला लदासंख्या जक्तास्ते परमार्थेन त्वनंताः संति. तेषां मध्या.
स्केचिद् द्रव्यतोऽप्रदेशाः, शेषास्तु द्रव्यतः सप्रदेशाः. य एव द्रव्यतोऽप्रदेशाः सप्रदेशाश्च विचार्यते,
तेन तेषां पुजलानां वृदिर्हानिश्च अन्योन्यसिधा सरेतराश्रयेति परस्परापेदयेत्यर्थः ।। ३२॥
॥ मूलम् ॥-एएसिं रासीणं । निदरिसणामिणं जणामि पञ्चकं । बुधीए सवपुग्गल-जा-
वं तावाण लका ॥ ३३ ॥ व्याख्या एएसित्ति' एतेषां राशोनामिदं प्रत्यदं निदर्शनं नणा-
मि, बुक्ष्या कल्पनया यावंतः सर्वे पुद्गलास्तावंतो लदा इति ॥ ३३ ॥
मूलम् ॥–श्कं च दो य पंच । दस य सहस्सा अप्पएसाणं ॥ गावाईणं कमसो। च.
नएहवि जहोवश्ठाणं ॥ ३४ ॥ व्याख्या-क्कं चेति ' एकं दे पंच दश सहस्राणि अप्रदेशा-
नां नावकालऽव्यक्षेत्राणां चतुर्णामपि यथोपदिष्टानां क्रमेणावगंतव्यानि ॥ ३४ ॥

·१७ पुद्गटा था यदेव ऽव्यापदेशेभ्यः क्षेत्राप्रदेशेषु सहस्रपंचकं वर्धते, तदेव द्रव्यसप्रदेशेभ्यः दोत्रसप्रदेशेषु ही- यत इति. स्थापना सूत्रमध्ये विलोक्या ॥ २७ ॥ सटी. ॥ मूलम् ॥ अहवा खित्ताईणं । जमप्पएसयाण हायए कमसो ॥ तं चिय खित्ताईणं । प- खिवर सप्पएसाणं ॥ ३० ॥ व्याख्या अहवेत्ति' अथवा द्रव्यक्षेत्रादीनां यदप्रदेशानां हीयते क्रमशस्तदेव सप्रदेशानां क्षेत्रादीनां पखिर्धते इति. अयमर्थः-क्षेत्राप्रदेशेन्यो द्रव्याप्रदेशेषु पंच सहस्रा हीयते, तत एव क्षेत्रतः सप्रदेशेभ्यो ऽव्यसप्रदेशेषु वर्धते. तथा य एव द्रव्यतोऽप्रदेशेन्यः कालाप्रदेशेषु त्रयः सहस्रा हीयंते, त एव द्रव्यसप्रदेशेन्यः कालप्रदेशेषु वर्धते. तया यदेकं सह- सं कालापदेशेन्यो भावाप्रदेशे हीयते तदेव कालसप्रदेशेन्यो जावसप्रदेशेषु वर्धते इति ॥ ३० ॥ ।। मूलम् ॥–अवरुप्परप्पसिधा । वुड्ढी हाणी अ हो दुएहपि ॥ अपएस सप्पएसाण । पु. ग्गलाणं स लकणनं ।। ३१ ।। व्याख्या-'अवरुत्ति' परस्परतोऽन्योन्यापेदया प्रकर्षण सिका प्रतिष्टिता स्वलक्षणतः स्वस्वरूपतो वृधिनिश्च भवति, योरपीति पुद्गलानां जावकालद्रव्यक्षेत्रवि शिष्टानां क्रमोनमान्यां वृधिहानिमतां अप्रदेशराशेः सप्रदेशराशेश्चेत्यर्थः॥३१॥ अमुमेवार्य व्यनक्ति- ·:.. , . १७ पुद्गल ॥ मूलम् ।।-पढम अप्पएसाणं । बीयं पुण होश सपएसाणं ॥ तश्यं पुण मीसाणं । अ. सटी | पबहु अबन तिन्नि ॥ २७ ॥ व्याख्या- पढमंति' प्रथमं अव्यायप्रदेशानां चतुर्णी पुद्गलराशी नां परस्परमम्पबहुत्वमुक्तं. द्वितीयं तेषामेव द्रव्यादितः सप्रदेशानां. तृतीयं मिश्राणामिति सप्रदेशा नां मिलितानामित्यर्थतो व्याख्यानद्वारेण त्रीण्यपबहुत्वानि अवंति. सूत्रे त्वेकमेवाल्पबहुत्वमिति. ॥ ॥ सप्रदेशानामन्योन्यं हासवृधिप्रमाणमाह- ॥ मूलम् ॥-गणे गणे वुढश् । भावाईणं जमप्पएसाणं ॥ तं चिय जावाईणं । परिजस्सर सप्पएसाणं ॥ २५ ॥ व्याख्या गणेति नावादीनामादिशब्दात्कालद्रव्यक्षेत्रा- णामप्रदेशानां स्थाने स्थाने यदर्धते तदेव सप्रदेशानां गावादीनां परितस्यते. यया किल कल्प- नया लदं पुद्गलाः, तेषु जावतः कालतो द्रव्यतः क्षेत्रतश्चाप्रदेशाः क्रमेण एक दि पंच दशसहस्र- संख्याः संहृताः, सप्रदेशास्तु नवनवति अष्टनवति पंचनवति नवतिसहस्रसंख्याः, ततश्चाभावप्रदेशे- न्यः कालाप्रदेशेषु सहस्रं वर्धते, तदेव जावतः संप्रदेशेन्यः कालतः सप्रदेशेषु दीयते. तथा यदे- व कालापदेशेन्यो द्रव्याप्रदेशेषु सहस्रत्रयं वर्धते तदेव कालसप्रदेशेभ्यो द्रव्यसप्रदेशेषु हीयते. त- , - ·१६ पुद्गल- द्रव्यतः सप्रदेशेन्यः कालतः सप्रदेशा विशेषाधिकाः, कोलतः सप्रदेशेन्यो जावतः सप्रदेशा विशेषा- सटी. धिका इति ॥ २५ ॥ अथ मिश्राल्पबहुत्वमाह- ॥ मूलम् ॥–मीसाण संकमं पश्-पएसा खित्तने असंखगुणा । जणिया सहाणे पुण । थोवच्चि व ते गहेशवा ॥ २६ ॥ व्याख्या- मीसाणत्ति' मिश्राणामित्यप्रदेशसप्रदेशानां मी- लितानां संक्रमप्रतिऽप्रदेशेन्यः सप्रदेशेष्वल्पबहुत्वविचारसंक्रमे क्षेत्रतोऽप्रदेशेभ्यः क्षेत्रतः सप्रदेशा असंख्यगुणाः. स्वस्थाने पुनरप्रदेशान् विहाय केवलं सप्रदेशचिंतायां उव्यकाल नावानां सप्रदेशा- नां क्रमशो विशेषाधिकानामपेदया स्तोका एव, ते क्षेत्रतः सदेप्रशा इति ॥ २६ ॥ एतदेवोच्यते- ॥ मूलम् ।।—खित्तेण सप्पएसा । थोवा दबजावन अहिया ॥ सपएसप्पाचहुयं । सठाणे अबन एवं ॥ २७ ।। व्याख्या-खित्तेणत्ति' शेषसप्रदेशापेदाया क्षेत्रतः सप्रदेशाः स्तोकाः, स्तो कत्वे च साध्ये युक्तिः पूर्व विचारितैव. ' दवउंचावन अहियत्ति' द्रव्यतः कालतो जावतश्च सप्र. देशाः क्रमशो विशेषाधिकाः. अर्थत ति व्याख्यानापेदाया श्वं खस्थाने सप्रदेशानां पुद्गलानाम- पबहुत्वमवगंतव्यमिति ॥ २१॥ अल्पवहुत्वसंख्यामाह- - , . ।

·.. पुद्गल नीति ॥ २३ ॥ अथ द्रव्यतः कालतो जावतश्च सप्रदेशानां प्रमाणमाह- ॥ मूलम् ॥-दवेण हुंति श्तो । संपएसा पुगला विसेसहिया ॥ कालेण य जावेण य । सटी. एमेव जवेवि सेसहिया ॥२४ ।। व्याख्या दवेणत्ति' चावाप्रदेशाः १००० कालापदेशाः २००० १५ व्याप्रदेशाः ५००० क्षेत्राप्रदेशाः १०००, एन्यः क्षेत्रतः सप्रदेशेभ्यो ऽव्यतः सप्रदेशाः पुमला वि. शेषाधिकाः. तथा द्रव्यसप्रदेशाः एए००० सप्रदेशाः [j००० सप्रदेशाः ए५००० सप्रदेशाः ए०००० ततः सप्रदेशेन्यः कालतः सप्रदेशा विशेषाधिका इति ॥ २४ ॥ अमीषां विशेषाधिकरवे युक्तिमाह- ॥ मूलम् ॥ जावाईया बुढ्ढी । असंखगुणिया जमप्पएसाणं ।। तो सप्पएसयाणं । सित्ता विसेसपरिबुट्ठी ॥ २५ ॥ व्याख्या चावात्ति' यस्मादप्रदेशानां पुद्गलानां जावादिका नावमा- दौ कृत्वा वृधिरसंख्यगुणिता. आदिशब्दात्कालद्रव्यक्षेत्राणि गृह्यते. अयमर्थः-जावाप्रदेशेज्यः कालतोऽप्रदेशाः पुद्गला असंख्यगुणाः, कालाप्रदेशेन्यो ऽव्याप्रदेशा असंख्यगुणाः, ऽव्याप्रदेशे ज्यः क्षेत्राप्रदेशा असंख्यगुणा इति. 'तोत्ति तस्मात्सप्रदेशानां पुजलानां क्षेत्रादिका क्षेत्रमादौ कृत्वा वैपरीत्येन क्रमशो विशेषपरिवृध्विोधव्या. क्षेत्रतः सप्रदेशेभ्यो द्रव्यतः सप्रदेशा विशेषाधिकाः.

·पुदलः तथा चतुगणुकस्कंधानां चत्वारो राशयः, एक एकैकनभःप्रदेशावगाढानां, द्वितीयो दिदिनगःप्र- सटी- देशावगाढानां, तृतीयस्त्रित्रिनजःप्रदेशावगाढानां, चतुर्थस्तु चतुश्चचतुर्ननःप्रदेशावगाटानां स्कंधानां, एवं पंचाणुकस्कंधानां पंच राशयों यावदसंख्याताणुकस्कंधानां क्षेत्रावगाहापेदायाऽसंख्याता -राशयः. १७ | अनंताणुकस्कंधानां तु क्षेत्रावगाहापेक्षयानंता राशयः. सकललोकाकाशप्रदेशाग्रस्या संख्यातस्यैव स. र्वत्र जणनादिति. एवं च सति ये ट्याणुकादयोऽनंताणुकांताः स्कंधा एकैकनानःप्रदेशावगाहिनो रा- शयस्ते सर्वे क्षेत्रतः सप्रदेशा इति ॥ २५ ॥ शेषत्वं जावयन्नाह- ॥ मूलम् ॥-ते पुण उपएसोगा-हणाश्या सव्वपुग्गला सेसा ॥ ते अ असंखिऊगुणा । अवगाहणठाण बाहुआ ॥ २३ ॥ व्याख्या-ते पुनर्दिप्रदेशावगाहनादिकाः सवपुगलत्ति' स. मस्ता ट्याणुकादयोऽनंताणुकाः स्कंधाः शेषाव्यतिरिक्ताः क्षेत्राप्रदेशपुद्गलेन्य श्त्यस्याध्याहारः, ते पुनः क्षेत्रतः सप्रदेशाश्च संख्यातगुणा. अवगाहनास्थानानां वाहुल्यात्. अयमाशयः-परमावादीनामनं. ताणुकस्कंधानामपि पुऊलानामेकैकनन्नःप्रदेशलदणानामेकमेवावगाहनास्थानं, क्षेत्राप्रदेशानां क्षे. वतः सप्रदेशानां व्यादिननःप्रदेशप्रभृतीन्यसंख्यातनजःप्रदेशपर्यतान्यसंख्यातानि अवगाहनास्थाना- ॥ .

·कननःप्रदेशावगाढानां स्कंधानां , द्वितीयंस्तु हिदिननःप्रदेशावगादानां स्कंधानां , तथा व्य- १३ पुद्गला- केचित्सूक्ष्मपरिणामतयैकैकननःप्रदेशावगाहिनः. एवं चतुराणुकस्कंधा अपि. केचिचतुश्चतुर्नःप्रदे- शावगादिनः, केचिद् बिहिननःप्रदेशावगाहिनः, केचित्त्वेकैकनगःप्रदेशावगाहिन इति. अनया सटी- दिशा पंचाणुकषडणुकादयोऽनंतागुंकांताः स्कंधा एकैकनजःप्रदेशावगाहिनोऽपि लन्यंत इति. तथा च सति घ्याणुकादीनामनंताणुकांतानां क्षेत्रतोऽप्रदेशानां प्रतिप्रदेशं परमाणुवृधिस्थानमेकैक एव रा. शिरिति ॥ २१॥ अथ क्षेत्रतः सप्रदेशानामसंख्यगुणतामाह-- ॥ मूलम् ।।-इत्तो खित्तापएसेण । चेव सपएसया असंखगुणा ॥ एगपएमोगाढो । मुत्तुं सेसावगाहणया ।। २॥ व्याख्या-'इत्तोत्ति' एन्यः क्षेत्राप्रदेशेन्यः सकाशात् क्षेत्रतः सप्रदे- शा असंख्येयगुणाः, यत एकैकप्रदेशावगाहोंन मुक्त्वा ' सेसावगाहणयत्ति' स्यादिनःप्रदेशाव- गाहिनः स्कंधाः सर्वेऽपीह गृह्यते इति. अयमर्थः-व्याणुकस्कंधानां क्षेत्रावगाहनापेदया द्वे राशी. एकस्कंधानां क्षेत्रावगाहनापेदया त्रयों राशयः, एक एकैकननःप्रदेशावगादानां, दितीयों विदिन- नःप्रदेशावगाढानां, तृतीयस्तु वित्रिननःप्रदेशावगाढानां स्कंधानां.

·१२ पुद्गल- लावस्थायित्वेनात्यंतमत्पत्वात् , कालापदेशेन्योऽसंख्यातगुणा ऽव्याप्रदेशा इति ॥ १७ ॥ ॥ मूलम् ॥—इत्तो असंखगुणिया । हवंति खित्तापएसिया समए ॥ जं ते ता सवेवि य । सटी. अपएसा खित्तन अणवो ॥२०॥ ब्याख्या-'इत्तोत्ति' तो द्रव्याप्रदेशेभ्यः क्षेत्राप्रदेशिका अ- संख्यातगुणा वंति, तस्मात्ते परमाणवः 'ना' इति तावदर्थे, स च क्रमोपन्यासे. वक्ष्यमाणगा. थोक्तप्रिदेशादिद्रव्यापेकिनभःप्रदेशावगाहितया सर्वेऽपि क्षेत्रतोऽप्रदेशा एवेति. न ह्येकः परमा- गुर्वादरपरिणामोऽपि घ्यादानभःप्रदेशान् व्याप्नोति ॥ २० ॥ ॥ मूलम् ।।-दुपएसियाइएसु वि । पएसपरिवट्ठिएसु गणेसु ॥ ला किकोवि य । रा- सी खित्तापएसाणं ।। ५१ ॥ व्याख्या- दुपएत्ति ' प्रदेशशब्दः परमाणुपर्याय श्ह गृह्यते, ततो प्रिदेशादिकेष्वपि स्कंधेषु प्रदेशपरिवर्धितेषु स्थानेषु एकाद्यकोत्तरेण परमाणुः पखिर्धते. तेषु क्षे. त्राप्रदेशानामेकैक एव राशिलन्यते, अयमर्थः-ट्याएकस्कंधा बादरपरिणामतया केचिद् दिदिप्र. देशावगादिनः, केचित्तु सूदपरिणामतसेंकनाःप्रदेशावगादिन इति. एवं त्र्यणुकस्कंधाः केचिद्रा- दरपरिणामतया त्रित्रिनमःप्रदेशावगादिनः, केचिदादरसूहापरिणामतया विहिनधःप्रदेशावगाहिनः, ·-- पुद्गल- वं प्रथयन्नाद- ॥ मूलम् ।।-सवि असंखिङपए-सियाण तेसिं असंखजागते । बाहुल्छ माहिकाश। फु सटी. ममवसेसाहिं रासीहिं ॥ १० ॥ व्याख्या- सत्ति' सत्यप्यसंख्यातप्रदेशकेन्यः स्कंधेभ्यः । ते. ११ | सिंति ' परमाणुनामसंख्येयन्नागत्वे बहुत्वं कथ्यते निश्चितमवशेषराशिव्यां संख्यातप्रदेशिकानंतप्र- देशिकान्निधानाज्यामिति. अयमभिप्रायः-संख्यातप्रदेशकराशेरपेदया सूत्रे संख्यातनागवर्तित्वं परमाणुनामुक्तं, ततोऽवसीयते तेषां बहुत्वं, अन्यथा संख्यातप्रदेशिकराशेरपेदयाऽसंख्येयजागे अ- नंतभागे वा ते परमाणवोऽनविष्यन्निति परमाणुनां स्वरूपतो बहुत्वं प्रसाध्येयुः ॥ १७ ॥ श्दानी कालाप्रदेशिकेन्योऽसंख्यातत्वमाह- ॥ मूलम् ॥-जेणिकारासिणोचिय । असंखचागेण सेसरासीणं ॥ तेणासंखिझगुणा । अ एवो कालापएसेहिं ॥ १५ ॥ व्याख्या-जेणिकत्ति ' येनैकराशेरेवासंख्यातप्रदेशकस्कंधराशेरेव, संख्यातप्रदेशकस्कंधराशेस्तु संख्यातनागे वर्तेते. संख्यातनागस्य च विवल्या पूर्वोक्तयुक्त्या च ना- त्यंतमल्पतेति, न कालतः सप्रदेशेषु च वृत्तिमतामणुनां बहुत्वात्. कालाप्रदेशानां च समयमात्रका ·सटी १० पुद्गल- ताः संति, तथापि तेन्योऽनंतप्रादेशिकस्कंधेन्यः प्रदेशार्थतया परमाणवोऽनंतगुणाः सूत्रे नक्ताः. सूत्रं चेदं सवयोवा अणंतपएसिया खंधा दवघ्याए, 'ते चेव पएसध्याए अणंतगुणां परमाणुपु. ग्गला दवठ्याए अणंतगुणा संखिज्जपएसिया खंधा दवठ्याए संखिझगुणा असंखिज्जपएसिया खंधा दवच्याए असंखिऊगुणा. ते चेव पएसध्याए असंखगुणत्ति ॥ १६ ॥ :...॥ मूलम् ॥–संखिजाश्मे जागे । संखिऊपएसियाण ववति ॥ नवरमसंखिकपए-सियाण जागे असंख श्मे ॥ १७ ॥ व्याख्या-'संखित्ति' संख्यानाः प्रदेशाः परमाणवो येषां स्कंधानांते तथा तेषां संख्येयतमे जागे वर्तते परमाणव इति. असंख्याताः प्रदेशाः परमाणवो येषां ते तया तेषां चासंख्येयतमे भागे वर्तते परमाणव इति नक्तसूत्रप्रामाण्यात्. अयमाशयः-यथा किलं क. ल्पनया शतस्य संख्येयतमो जागो विंशतिः, शतस्यैवासंख्येयतमो जागो दश, शतस्यैवानंततमो जागः पंच. एवमिहानया दिशा व्याणुकादिस्कंधेयः प्रभृति संख्याताणुकस्कंधान यावंद्यः संख्याता- एकस्कंधराशिः, तदपेदया परमाणवः संख्येयतमे नागे वर्तत इति, असंख्याताणुकस्कंधराश्यपेदया वसंख्येयजागे इति. परमार्थतस्तु परमाणनामप्यनंतत्वं वदयत इति ॥ १७ ॥ अथ परमाणुनां बहु- ·an पुद्गल व्यतोऽप्रदेशा असंख्यातगुणाः सिठा भवंति. के पुनस्तेऽत पाह-परमाणवः, कथं ते बबस्तदु- सटी- च्यते ॥ १४ ॥ ॥ मूलम् ।।-आगु १ संखिजपएसि य । असंख ३ अणंतपएसिया ४ चेव ।। चनरो चि- य रासीपुग्ग-लापा लोए अणंताणं ॥ १५ ॥ व्याख्या-'अात्ति' परस्परासंबंधस्वजावानां प. रमाणनामेको राशिः १; घ्याणुकत्र्याणुकादीनामुत्कृष्टसंख्याताणुकांतानां स्कंधानां सर्वेषामपि संख्याना- गुकव्यपदेशजाजां द्वितीयो राशिः २, जघन्यासंख्यातगुणकादीनामेकायेकोत्तरगुणवृछानामुत्कृष्टा- संख्याताणुकांतानां सर्वेषामप्यसंख्याताणुकव्यपदेशनाजां तृतीयो राशिः ३, जघन्यानंनाणुकादीना- मेकाद्यकोत्तरगुणवृछानामुत्कृष्टासंख्याताणुकांतानां स्कंधानां सर्वेषाम'यनंताणुकव्यपदेशहिगुणकाल- कादीनां परिणामानंत्यजाजां चतुर्थो राशिः. एत एव च राशयोऽनंतानां पुद्गलानां लोके चतुर्दशर- ज्ज्वात्मके नवंति ॥ १५ ॥ ॥ मूलम् ॥ तनाणंतेहिंतो । सुत्तेणंतप्पएसिएहितों ॥ जेण पएसघाए । चणिया अणवो अणंतगुणा ॥ १६ ॥ व्याख्या- तबत्ति' तेषु चतुष्षु राशिघु यद्यप्यनंतप्रदेशिकाः स्कंधा अनं.

·पुद्गला , सटी- ॥ ॥ मूलाम् ॥-एवं जो सबोवि य । परिणामो पुग्गलाण शह समए ॥ तं तं पमुच्च एप्ति । कालेणं अप्पएसत्तं ॥ १५ ॥ व्याख्या-एवं जोत्ति' एवमुक्तेन प्रकारेण यः सर्वोऽपि च परिणामः पर्यायांतरज्वनं पुग्गलाणंति ' परमाणुनां स्कंधानां चेहेति जिनप्रवचने वर्णितः, तं तं परिणाममा- श्रित्यं 'एसित्ति' पुलानामेव समयस्थितिकानां कालेनाप्रदेशत्वं ज्ञेयमिति ॥ १२ ।। तथा चं स. ति किं सिहमित्यत आहे- ।। मूलम् ।।-कालेण अप्पएसा । एवं जावापएसएहितो॥ हुंति अखिङगुणा । सिघा परिणामबाहुल्ला ॥ १३ ॥ व्याख्या- कालेणत्ति' ये नावतोऽप्रदेशा एकगुणकालकादयो ये च दिगुणकालकादयोऽनंतगुणकालकांतादीन यावद्भावतः सप्रदेशास्ते सर्वे कालत एकसमयस्थितिका अप्रदेशाः. एवमिति अनेन व्याख्यानेन जावाप्रदेशेज्यः कालाप्रदेशा एकगुणकालकहिगुणकाल. कादीनां परिणामानंत्यात् पुद्गला असंख्यातगुणाः सिघा जवंतीति ॥ १३ ॥ ॥ मूलम् ।।-श्तो दवाएसेण । अप्पएसा हवंति असंखगुणा ॥ के पुण ते परमाणु । क- ह ते बहुयत्ति ते सुणसु ॥ १४ ॥ व्याख्या-श्तोत्ति ' तोऽनंतरोक्तेन्यः कालापदेशेभ्यो ॥

·D पुद्गला- षु पुद्गलभेदेषु स्थानांतरगमनं प्रतीत्य कालेन कालापदेशानां मार्गणा, अयमभिप्रायः-यथा 5. सटी | व्यपरिणाममाश्रित्य परमाणवो ऽव्यतोऽप्रदेशाः, तथा एकैकननःप्रदेशावगाहितायां सयां खस्वझे- त्रममुंचतः क्षेत्रतोऽप्रदेशाः पुद्गला उच्यते, तथा यदा यदा तु स्वस्वक्षेत्रांतरेषु पुशलाः संचरंति, प्र. तिस्थानं च समयमनेकमवतिष्टते, तदा तदा कालतोऽप्रदेशाः पुजला व्यपदिश्यंत इति ॥ १० ॥ यथा क्षेत्रत एवमवगाहनादितोपीत्येतदुच्यते- ॥ मूलम् ॥-संकोयविकोयंपि हु । पमुच्च लंगाहणाश एमेव ॥ तह सुहुमवायरबिरे-यरे य सदाश्परिणामं ॥ ११ ॥ व्याख्या-'संकोयत्ति' अवगाहनायाः संकोचं विकोचं च प्रतीत्य कालाप्रदेशाः स्युः, अयमन्निप्रायः-ये ये परमाणुसंख्यापेदया स्तोकनगःप्रदेशावगाहिनो नृत्या समयमेकं स्थित्वा पुनरन्यननःप्रदेशावगाहिनो भवंति, तदा संकोचे विकोचेऽपि सति पुजलस्कं- धाः कालतोऽप्रदेशाः स्युः. तथा सूदावादरस्थिरास्थिरशब्दमनःकर्मादिपरिणामं च प्रतीत्य कालतो. ऽप्रदेशाः स्युः. अयमभिप्रायः-ये सूक्ष्मवादरादिपरिणाममापन्नाः पुद्गलस्कंधा यदा समयमेकमवति- टंति तदा तेकालतोऽप्रदेशाः स्युः ।। ११ ।। ततश्च- ·& पुद्गल- निहितास्तथाप्यनंतस्यानंतजेदत्वात् , वदयमाणैकगुणद्रव्यराशि १ संख्यातगुणद्रव्यराशि २ असं ख्यातगुणद्रव्यराशि ३ अनंतगुणऽव्यराशि ४ रूपराशिचतुष्टये एकगुणकालकत्वादिद्रव्यराशेरपेदा- सटी- यानंतगुणकालकादिद्रव्यराशेः समग्रस्यापि यनंतनागवृछत्वेनानिहितत्वात, तचेह लघु अनंतत्वं ज्ञेयं. ततः कालाप्रदेशानां नानंतगुणावं, अपि त्वसंख्यातगुणत्वमेवेति ॥ ७ ॥ .. ॥ मूलम् ॥–एवं ता भावमिणं । पमुच कालापएसया सिघा ॥ परमाणुयुगलासु । दवे वि हु एस चेव गमो ॥ ७ ॥ व्याख्या एवंत्ति' एवं तावद्भावं वर्णगंधादिपरिणाममिममनिहि तस्वरूपमेकाधनंतगुणस्थानवर्तिनमित्यर्थः, प्रतीयाश्रित्य कालतोऽप्रदेशाः पुम्लाः सिघाः स्वरूप निरूपणेन प्रतिष्टिताः. डव्येऽपि द्रव्यपरिणाममप्याश्रित्य परमाएवादिषु एवं परिणामाजिहित एव प्रकारो ज्ञेयः. अयमभिप्रायः-ये परमाणवः परस्परमसंपृक्तास्ते द्रव्यतोऽप्रदेशा जुच्यते इति. ॥ ॥ अथ क्षेत्राप्रदेशखरूपमाह- ॥ मूलम् ॥एमेव होश खित्ते ! एगपएसाव गाहणाईसु ॥ ठाएंतरसंकंनि । पमुच कालेण मगगणया ॥ १० ॥ व्याख्या-एवमेव ऽव्यपरिणामवद्भवति क्षेत्र क्षेत्रमधिकृय एकप्रदेशावगाढादि- ·पुद्गल धिका अभिधीयते ततो नावाप्रदेशेन्यः कालाप्रदेशा अनंतगुणाः प्राप्नुवंति. यतोऽनंतेषु एकगु. एकालकहिगुणकालकत्रिगुणकालकादिषु अनंतगुणकालाकपर्यवसानेषु गुणस्थानकेषु राशयोऽप्यनंता सटी अवंति. अयवासंख्यातगुणत्वमिष्यते इति ॥ ७॥ अत्रोत्तरं- ॥ मूलम् ॥–जनश एगगुणाणवि-पंतभागंमि जं अणंतगुणा ॥ तेणासंलगुणच्चिय । हा वंति नाणंतगुणियत्तं ॥ ७ ॥ व्याख्या-'जन्नत्ति' एकगुणकालकरवादीनामपि अनंतगुणका- लकत्वादयोऽनंतजागे एव वर्तते, तेन पावाप्रदेशेन्यः कालाप्रदेशाः परमाणुस्कंधा असंख्यातगुणा एव भवंति. न त्वनंतगुणा इति. अयमभिप्रायः-एकगुणकालकाप्रभृति एकाद्यकोत्तरेण गुणवृ- ध्या उत्कृष्टसंख्यातगुणकालं यावत् संख्यातानि गुणस्थानकानि लाज्यंते. ततः परमेकेनापि गुणेन वृधौ जघन्यासंख्यातगुणकालकपुद्गलस्कंधो व्यपदिश्यते. ततःप्रभृत्येकायकोत्तरेण गुणवृष्ट्या उत्कृ. टासंख्यातगुणकालं यावदसंख्यातानि गुणस्थानकानि लत्यंते. ततः परमे केनापि गुणेन वृक्षौ ज- घन्यानंतगुणकालकपुलस्कंघो व्यपदिश्यते. ततः प्रभृत्येकायेकोत्तरेण गुणवृक्ष्योत्कृष्टानंतगुणका- लकं यावदनंतानि लन्यते. तथा च सति यदनंतगुणकालकत्वादोनां पुद्गलस्कंधानामनंतराशयोड ।

·. सटी- पुद्गल वेणं, जावणंतगुणा ॥ ५॥ व्याख्या-जावतो येऽप्रदेशास्ते कालतो दिविधा अपि भवति; अप्रदे. शाः सप्रदेशाश्चेत्यर्थः. तत्र एकसमयस्थितिका अप्रदेशाः, स्यादिसमयस्थितयस्तु एकादेकोत्तरेण यावदसंख्यातसमयस्थितयः, ते सर्वे सप्रदेशा श्यभिप्रायः. तथा भावेन द्विगुणादयोऽनंतगुणांता एवमिति विधा, कालतः सप्रदेशा अप्रदेशाश्च भवतीत्यर्थः ।। ५॥ ततश्च- ॥ मूलम् ।। कालापएसगाणं । एवं शकिकन हवश राप्ती ॥ किक्के ठामि । एगगुण- कालयाईसु ॥ ६ ॥ व्याख्या-'कालत्ति ? एकगुणकालिकदिगुणकालिकादिषु गुणस्थानकेषुः म- ध्ये एकैकस्मिन् गुणस्थान के कालापदेशानामेकैकराशिवति. अयमर्थः-एकगुणकादय एकांये- कोत्तरया गुणवृक्ष्या अनंतगुणकालकांताः प्रतिगुणस्थानमनंताः पुद्गलाः संति. एवमेकगुणनीलाद- योऽपि लाज्यंते इति. ततश्चानंतत्वाद्गुणस्थानकराशीनामनंता एव कालापदेशराशयो अवंतीति ॥६॥ अत्र प्रेरकः- ॥ मूलाम् ॥ याहाणंतगुणत्त-मेवं कालापएमयाणंति ॥ जमणंतगुणगणेसु । हुंति रा सीवि हु अणंता ॥ ७ ॥ व्याख्या-' आत्ति'- एवमिति यदि प्रतिगुणस्थानकं कालाप्रदेशा अ.

·. पुद्गल- जन परिणामबाहुल्ला या व्याख्या-'श्तोत्ति' तो जावाप्रदेशेज्यः कालाप्रदेशा असंख्यगुणा गवेयुः, कुतो हेतोः? उच्यते-परिणामानां बहुत्वात्. अयमर्थः—यो हि यस्मिन् समयेऽन्यदर्ण- सटी. गंधरसस्पर्शसंघातजेदात् सूदाबादरत्वादिपरिणामांतरमापन्नः, स तस्मिन् समये तदपेदया कालतोऽ- ३ | प्रदेश उच्यते. तत्र वर्णाः पंच, गंधौ हौ. रसाः पंच. स्पर्शा अष्टौ, एतेषु च विंशतौ पदेषु प्रति. पदं एकगुणकालकादयोऽनंतगुणकालकपर्यवसाना एकाकोत्तराणामनंता जेदाः पुद्गलानां प्राप्यं- ते. तेषु च सर्वेषु चेदेषु प्रतिचेदं यदा एकसमयस्थितिकास्तदा कालतोऽप्रदेशा जवंति. तथा वि. सकलितानां परमाणुनामेकपुजलस्कंधतया परिणमनं संघातः, एकऽव्यात्परमाणूनां विवटनं जेदः. एकस्मिन्नपि ननःप्रदेशे ट्यादीनां परमाणुनामवस्थानं सूक्ष्मत्वं. सूक्ष्मपरिणामस्य द्रव्यस्य परमाणुसं- ख्यानतिक्रमेण प्रतिसमयमनेकानामंतःप्रदेशव्यापितया जवनं बादरत्वं. एतेष्वपि परिणामांतरेषु य. दा यदा पुद्गला एकसमयस्थितिकाः प्राप्यंते, तदा तदा कालतोऽप्रदेशा उच्यते. इति प्रतिपरिणा- मं कालाप्रदेशसंगवात्तद्रहुत्वमिति. एतदेव नाव्यते- ॥ मूलम् ॥-जावेण अप्पएसा । जे ते कालेण हुँति दुविहावि ॥ गुणाश्नवि एवं । ना- ·or , पुद्गल ला हुंति ॥२॥ व्याख्या- दवेणंति ' अप्रदेशाः पुऊला जवंतीति सर्वत्र योज्यंः तत्र द्रव्यतः परस्परासंपृक्ताः परमाणवोऽप्रदेशाः पुद्गला जवंति, क्षेत्रत एकनभःप्रदेशव्यापिनोऽप्रदेशाः पुद्गला सटी- अवंति. कालत एकसमयस्थितयोऽप्रदेशाः पुद्गला जवंतीति. जावाप्रदेशखरूपनिरूपणपूर्वकं तदल्प- बहुत्वमाह-- ॥ मूलम् ॥-भावेणं अप्पएसा । एगगुणा जे हवंति वणा ॥ तच्चिय थोवा जं गुण-वा- हुखं पायसो दवे ॥ ३ ॥ व्याख्या जावेणंति 'जावत एकवर्णा इति. वर्णादिभिः पुमला अ. प्रदेशा, नवंति. अयमर्थः-एकगुणकालकैकगुणपीतकादयो वर्णतः. एकगुणासुरनिप्रभृतयो गंधतः, एकगुणतिक्तप्रभृतयो रसतः, एकगुणरूदैकगुणस्निग्धप्रभृतयः स्पर्शतश्च पुद्गला नावाप्रदेशा जवंती- त्यर्थः. त एव थोवत्ति' सर्वस्तोकाः, यतो ऽन्ये प्रायशो गुणाः प्राचुर्येण अवंति. अयमर्थः-द्र- व्येण प्रायेण प्यादिगुणा अनंतगुणांताः कालवादयः स्थानबाहुब्यादनंतगुणा अवंति. एकगुणका- लकत्वादयस्त्वेकैकस्थानवर्तित्वेनाल्पा शति हावः ॥ ३ ॥ ॥ मूलम् ॥-इत्तो कालाएसेणं । अप्पएसा घवे असंखगुणा ॥ किं कारणं पुण भवे ।

·पुनल सटी. ॥ श्रीजिनाय नमः॥ ॥ अथ श्रीपुऊलषत्रिंशिका सटीका प्रारभ्यते ॥ ( कर्ता-श्रीरत्नसिंहमूरिः) उपावी प्रसिद्ध करनार-पंडित श्रावक हीरालाल हंसराज (जामनगरवाळा) ॥ मूलम् ॥-बु अपाबहुअं । दवा १ खेत्त २ ६ ३ जावज वावि ॥ अप्पएमसप्पएसाणं । पुग्गलाणं समासेणं ॥ १ ॥ व्याख्या-अथ पंचमे शतेऽष्टमोद्देशके पुद्गलप्रदेशनिरूपणं. द्रव्प तः क्षेत्रतः कालतो जावतश्च सप्रदेशानां पुद्गलानां सूत्रोक्ताल्पबहुत्वजवनार्थ गायाप्रपंचो वृधोक्तो विवियते, स चायं-द्रव्यतः सप्रदेशानामप्रदेशानां च, क्षेत्रतः सप्रदेशानामप्रदेशानां च, 'अक. त्ति' काटतः सप्रदेशानामप्रदेशानां च, नावतः सप्रदेशानामप्रदेशानां च पुद्गलानामेकाणुकादिद्र- व्याणामपबहुत्वं संक्षेपेण वये इति. अथाप्रदेशस्वरूपमाह- मूलम् ॥-दवेणं परमाणु । खित्तेणेगपएसमोगाढा ॥ कालेणेगसमश्या । अपएसा पुग-

·No text on this page.

·॥ श्रोजिनाय नमः॥
॥ श्रीपुजलषट्त्रिंशिका सटीका ॥
( कर्ता-श्रीरत्नसिंहसूरिः)
उपावी प्रसिब करनार-पंडित श्रावक हीरालाल हंसराज (जामनगवाल )
वीरसंवत-२४४०. विक्रमसंवत्-१४०. सने-१५१४.
किं रु.-0-0-0
एक श्रीजैननास्करोदय प्रेस. जामनगर.
SAPPSPEE

·॥ श्रीजिनाय नमः॥
॥ श्रीविविधपयन्नावचूरिटीका ॥
उपावी असिक करनार
पंडित श्रावक हीरालाल हंसराज (जामनगरवाना)
वीरसंवत-२४३८. विक्रमसंवत्-१६ए, सने-१९११,
किं रु.-1-1-0

·3 जामनगर श्रीजैनन्नास्करोदयापखानामां गप्यु.

·१ विवि. ॥ श्रीजिनाय नमः ॥ टीका ॥ अथ श्रोविविधपयन्नावचूरिटीका प्रारभ्यते ॥ उपावी प्रसिद्ध करनार-पंडित श्रावक हीरालाल हंसराज (जामनगरवाळा) नमः श्रीसर्वज्ञाय, चतुःशरणविषमपदविवरण-सावळ० सह अवद्येन पापेन वर्तते इति सावद्याः, युज्यते इति योगा मनोवाकायव्यापाराः, सावद्याश्च ते योगाश्च सावद्ययोगाः, विरमणं विरतिस्तेषां विरतिस्तहिरतिः, सामायिकेन क्रियते इत्यध्याहार्य, उत्कीर्तनमुत्कीर्तना सा चतुर्विंश- तिस्तवेन क्रियते, गुणा झानदर्शनचारित्राद्यास्ते विद्यते येषां ते गुणवंतस्तेषां प्रतिपत्तिनक्तिर्गुण- वत्प्रतिपत्तिः, सा वंदनकेन क्रियते, स्खलनं स्खलितमात्मनः सातिचारकरणं तस्य निंदनं निंदना न पुनः करिष्यामीत्यन्युपगमनं तत्प्रतिक्रमणेन क्रियते, चिकित्सनं चिकित्सा व्रणस्यातीचाररूपन्ना- वव्रणस्य चिकित्सा व्रणचिकित्सा, सा कायोत्सर्गेण क्रियते, गुणा विरत्यादयो, धरणं धारणा तेषां धारणा, सा प्रत्याख्यानेन क्रियते, चेति समुच्चये, उक्तः सामायिकाद्यर्थः, एतेषां षणां अर्थ च ·2 विवि- गाथाषट्कमाह-चारि० चयस्य रिक्तीकरणाचारित्रं, सूत्रस्य सूचकत्वात् चारित्रस्य चारित्राचारस्य, पणिहाणेत्यादि अष्टविधस्य विंशोधनं विशोधिः, चारित्रस्य विशोधिश्चारित्रविशोधिः क्रियते. केन बोका समजावेन सामायिकलदाणेन, किलेति संभावनायां संन्नावयति, श्यत्ति इहैव जिनशासने, न शाक्यादिदर्शने, सावद्याः सपापा इतरे च निरवद्याश्च सरे च सावधेतरास्ते च ते योगाश्च साव. घेतरयोगास्तेषां वर्जना च आसेवना च वर्जनासेवने, तान्यां वर्जनासेवनतः यथासंख्येन सावद्या- नां वर्जनतः, इतराणां त्वासेवनतो विशोधिस्तेन क्रियते इति तापर्यार्थः ॥२॥ जक्ता सामायि- केन चारित्राचारशुधिः, दर्शनाचारशुछिमाह-दस० दृश्यतेऽवबुध्यते यथावस्थिततत्वरूपेण पदा. र्थी अनेनेति दर्शनं सम्यक्त्वं, तस्याचारो दर्शनाचारः, निस्संकियेत्याद्यष्टविधस्तस्य विशोधिश्चतुर्वि- शतेरात्मनां जीवानां तीर्थकरसंबंधिनां स्तवनं स्तवः क्रियते यत्र स चतुर्विंशयात्मस्तवस्तेन चतुर्वि- शत्यात्मस्तवेन, अत्यद्भुता अतिशयेन लोकोद्योतकरादयो ये गुणास्तेषां यउत्कीर्तनं वर्णनं तडू. पेण जिनवरेंडाणां ॥ ३ ॥ ज्ञानाचारशुधिमाह-नाणा० काले विणए श्यादिकोऽष्टविधो झाना चारो गृहीतः, आदिशब्दाद् दर्शनाचारचारित्राचारग्रहः, ज्ञानमादौ येषां ते झानादिकास्त एते ए.

·विवि- व गुणा इत्यर्थः, तस्संपन्नत्ति तैनिादिगुणैः संपन्ना युक्तास्तत्संपन्नास्तेषां प्रतिपत्तिर्भक्तिस्तस्याः कः रणं तस्मात्तत्संपन्नप्रतिपत्तिकरणाहिनयकरणादित्यर्थः, केन? वंदनकेन, कथं ? विधिना विधिवद् टीका द्वात्रिंशद्दोषरहितया पंचविंशत्यावश्यकपरिशुद्धतया च क्रियते शोधिरिति तेषां झानाचारादीनां, तुः ३ | पुनरर्थे, चारित्राचारदर्शनाचारयोः शोधितयोरपि विशेषेण शोधनार्थ ॥ ४ ॥ झानादीनां गाथाद- येन शुछिमाह-खलि. चरणा० स्खलितस्य व्रतविषये तिक्रमादिना संजातस्यापराधस्य तेषां झा- नाचारादीनां पुनरपि प्रतिषिष्करणकृत्याकरणाश्रद्दधानविपरीतप्ररूपणादिषु विधिना सूत्रानतिक्रमे- पा यनिंदना जुष्टं मयैतत्कृतमिति परसादिकमात्मदोषाविःकरणं, न पुनः करिष्यामीति यररीकर- पां, तस्माद्दोपजातान्निवर्तनं तत्प्रतिक्रमणमुच्यते, अतः कारणात्तेन प्रतिम मणेन तेषामपि च झा. नाचारादीनां क्रियते शोधिः ॥ ५॥ चरणमतिगचंयतिकामंतीति चरणातिगास्ते आदौ येषां ते चरणातिगादिका अतिचारा प्रति दृश्यं, तेषां यथाक्रमं यथाक्रमप्राप्तेन पंचमप्रायश्चित्तेन ऽव्यन्नाव- भेदेन द्विधा व्रणस्तत्र द्रव्यत्रणः कंटकादिः. नावत्रणस्त्वतिचारशब्यरूपस्तस्य या चिकित्सा प्रतीका रः सैव रूपं यस्य सः, तेन व्रणचिकित्सारूपेण तत्प्रतीकारकारणत्वात् , प्रतिक्रमणेन अशुघानां अ.

·U जिवि- र्धशुहानां वा तथैव शुधिः क्रियते, कायोत्सर्गेण ते शोध्यंत श्यर्थः, कायोत्सर्गस्य महनिर्जराका- रणत्वात् ।। ६ ।। नाणाश्या ४ झाननयप्राधान्यं, चरणाश्या ६ क्रियानयप्राधान्यं, वर्णिता याचा- टीका रत्रयशुद्धिः, अथ चतुर्थपंचमाचारावाह-गुण० गुणा विरत्यादय उत्तरोत्तरगुणास्तेषां धारणं गुण- धारणं तदेव रूपं यस्य स तेन अनागतादिदशविधेन सप्तविंशतिविधेन वा प्रत्याख्यानेन तप या चारातिचारस्य, बारसविहंमिवि तवेत्यादिकस्य शुधिः क्रियते. विशेपेणेरयति प्रवर्तयत्यात्मानं तासु तासु क्रियास्विति वीर्यमुत्साहविशेषस्तच पंचधा. यदाह-भवविरियं गुणविरियं । चरित्तविरियं स. माहिविरियं च ॥ प्रायविरियपि य तहा । पंचविहं वीरियं हो ॥ १ ॥ तस्याचारो वीर्याचारः,अ- णिरहियेत्यादिकस्तस्य सर्वैरपि पगिरपि शुधिः क्रियते श्यर्थः ॥ ७॥ सर्वजिनगुणोत्कीर्तनगर्भ मंगलऋतं गजादिस्वप्नसंदर्भमाह-गय० तत्र जिनजननी चतुर्दतं प्रदारन्मदनदोसुंदरं गोदीरवारा- सोदरमुच्चैस्तरं जंगमं रजताचलमिव गजकलाभ यदपश्यत्तदतुलवलपरात्र मनिधिं गरीयसामपि गुरुं पवित्रं पुत्रं सूचयति ॥ १॥ यच्च वर्णतः शंखसुहृदं प्रौढककुद मेवमादि ॥ ७॥ आसन्नोपकारित्वा त् श्रीवीरनमस्कारमाह-अम० जपत्र.मकृतेनापमृत्युना न म्रियंत श्यमरास्तेपामिंद्राः, अमरेंद्रनरेंड- ·- विवि- मुनीवदितं वदित्वा महावीरं, कुशलो मोदास्तमनुवन्नातीत्येवंशीलं कुशलानुबंधिबंधुरं मनोझंअध्य. यनं शास्त्रं कीर्तयिष्यामि ।। ।। अध्ययनार्थाधिकारानाह-चन० चतुर्णा अर्हत्मिघसाधुधर्माणां टीका शरणंगमनं चतुःशरणगमनं १ जुष्टं कृतं कृतं, तस्य गहीं गुरुसादिकमात्मदोषकथनं २ शोजनं कृतं सुकृतं, तस्यानुमोदना, नव्यं मयैतत्कृतं ३ चः समुच्चये. एषोऽयं यो जणितुमारब्धो गणस्त्रया- णां समुदायः, अनवरतं सततं कर्तव्योऽनुसरणीयः कुशलो मोदस्तस्य हेतुः कारणमिति कृत्वा ॥ ॥ १० ॥ प्रथमाधिकारमाह-अरि० अर्हतः सिघाः साधवः केवलिकथितसुखावहो धर्मः, एते च. स्वारश्चतुर्गतिं हरंतीति सिलदाणपंचमगतिप्रापणेन चतुर्गतिहरणा यस्मादित्यर्थः, शरणं लानते ध- न्यः सुकृतकर्मा एतान् ।। ११ ॥ विविधानेतानाह-अह अथ शरणं प्रतिपत्ता चतुर्विधसंघस्य था- न्यतमो जीवः, जिनेषु नक्तिर्जिननक्तिस्तस्या जरस्तस्माझिनभक्तिभरादुदयं गलन योऽसौ रोमांचः स एव कंचुको रोमांचकंचुकः, तेन करालोतरंगशत्रूणां नीषणः प्रहर्षात् यत्तणतं प्रणामस्तेनोन्मि श्रं व्याकुलं यथान्नवत्येवं शीर्षे मस्तके कृतांजलिः कृतकरकुमलः सन् भणति ॥ ११ ॥ तमाथाद- शकेनाह-राग० द्रव्यन्नावचेदाद् द्विधा रागः, तत्र द्रव्यरागो हरिद्रादिः, नावरागस्त्रिधा दृष्टिरागो ·६ . विवि- विषयरागः स्नेहरागः. हेपः परद्रोहाध्यवसायः, त एवारयो रागद्वेषारयस्तेषां हतारः, कर्माष्टकं प्रतीतं, आदिशब्दात्परीपहवेदनोपसर्गग्रहः, ततः कर्माष्टकाधरयस्तेषां हंतारः, शब्दरूपरसस्पर्शगंधा विषयाः, क्रोधादिकपायास्त एवारयस्तेषां दंतारोऽर्हतो जिना मम अपारसंसारकारागृहपरिचंक्रमणलयातुर- स्य समावस्थानतुल्यं शरणं परित्राणं नवस्वित्यर्थः ।। १३ ॥ रायण राज्यश्रियं अपकृष्यावधूय तथा तप्यते कर्ममलापनयनेनात्मा सुवर्णमिवामिना अने. नेति तपस्तस्य चरण सेवनं दुश्चरं सामान्यसाधुनिः कर्तुमशक्यं, तत्तपोनुचर्य आसेव्य ये केवल श्रियं अहैतस्तस्या योग्या नवंतीति, शेपं प्राग्वत् ॥ १४ ॥ थुइ स्तुतयः सुवन्नुसोमदंसणेत्यादि वंदनं कायिकपणामस्तमहतस्तद्योग्या इत्यर्थः. अमरेंद्रनरेंद्राणां पूजां समवसरणादिकां समृछिमर्हत. स्तस्या अपि योग्या नवंति, शाश्वतसुखं निर्वाणानंतरं तदप्यर्हतीत्यर्थः, शेपं पूर्ववत् ॥ १५ ॥ पर- म० परेपामात्मव्यतिरिक्तानां मनांसि परमनांसि तेषु गतं स्थितं चिंतितमित्यर्थः, तन्मुणंतो जानं- तः, द्योतींद्रमुनींद्राः शकादयस्तेषां ध्यानं स्थिराध्यवसायरूपं तदर्हतीति, धर्मकथां कथयितुमर्हतस्त स्याः कथनयोग्या झातार श्यर्थः. छमस्थावस्थायां तु जिनानां धर्मकथानहत्वात् , शेष तथैव ॥

·a विवि ॥ १६ ॥ सव० सर्वजीवानामहिंसा रदा तामईति, यद्यूतमर्हतं तत्सत्यं वचनं तदेवार्हतः, ब्रह्म व्रतमष्टादशविकल्पमासेवितुं प्ररूपयितुं चाहतस्ते, शेष प्राग्वत् ॥ १७ ॥ समोसरणं० सामस्त्येनाव- टीका स्त्रियते गभ्यते संसारनयोहिग्नर्जी वैरिति समवसरणमवसृत्यालंकृत्य चतुस्त्रिंशतो बुझातिशयानिषे- व्य उपलदाणत्वाच पंचत्रिंशदचनातिशयांश्चोपयुज्य धर्मकथां च कथयित्वा ये मुक्तिं यांति यास्यंति याता श्त्यवधार्य, शेषं प्राग्वत् ॥ १० ॥ एगाए० एकया गिरा वाचा एकेनापि वचनेन अनेकेषां देहिनां प्राणिनामनेकप्रकारेण संदेहं संशयं समुचिद्य संशयच्युतिं कृत्वेत्यर्थः, त्रिभुवनमनुशिष्य शिदयित्वा अनुशासयंतो वा सम्यक्त्वदेशविरतिसर्वविरतिलादाणशिदाप्रदानेन ते, शेषं प्राग्वत् ।। ॥ १५ ॥ वय० वचनमेवामृतं वचनामृतं. अत्पिपासापीडादिदोषनिरमनसमर्थत्वात्, तेन वचनामृ. तेन भुवनं लोकं निर्वाप्य तस्य तृप्तिमुत्पाद्य निर्वापयंत श्यर्थः, ये ते अर्हतः, शेषं प्राग्वत् ॥२०॥ अतीतानागतार्हबरणमाह-अच्च० अत्यद्भुतगुणा बुछातिशयवचनातिशयप्रातिहार्यलादणास्ते वि- द्यते येषां ते तथातान्, अत्यद्भुतगुणवतः, निजयश एव शशधरो निजयशःशशधरः, तेन प्रसा- धिता मंडिता धवलीकृता दिगंता यैस्ते, तान निजयशःशशधरप्रसाधितदिगंतान नियतं शाश्वतं वा ·D विवि- यथानवत्येवं न पादिर्न वांतो येषां ते अनाधनंतास्तान अहतोऽहं शरणं प्रतिपन्नस्तानाश्रित इ. त्यर्थः, एतेन कलत्रभाविनोऽपि जिना गृहीताः ॥ ११ ॥ तेषां नमस्कारमाह-जग्नि जरामरण- कोका कारणकर्मरहितत्वाप्नितानि त्यक्तानि जरामरणानि यैस्ते तेन्यः समाप्तानि संपूर्णानि समस्तानि वा यानि मुःखानि तैराता रुजा वा पीमितास्ते च ते सत्वाश्च समाप्तशःखार्तसत्वाः समस्तनुःखात- सत्वा वा तेषां शरणास्तेज्यस्त्रिभुवनजनानां सुखं ददातीति ते तथा तेभ्यः, सर्वत्र चतुर्थ्यर्थे षष्टी, तेन तेभ्योऽद्ज्यो नमो नमस्कारोऽस्तु ॥ २२॥ यथाविधि द्वितीयं शरणं करोति तदाह-अ. रि० अर्हबरणेन या मलस्य कमरजसः शुचिस्तया लब्धः परिशुको निर्मलः सिधानप्रति बहुमानो भक्तिर्येन स तथा, किंवृतः प्रणतं भक्तिवशान्नम्रीभूतं यचिरस्तत्र रचितः कृतः करकुमल एव शे- खरो येन स तथा सहर्ष यथा नवत्येवं भणति ॥ २३ ॥ यचायं भणति तमाथापरकेनाह-कम्म कर्माष्टकदयेण सिहाः प्रसिधास्ते च तीर्थसिडादिभेदेन पंचदशधा, पुनः कयंभूताः? स्वाभाविके निरावरणेऽनवचिन्नप्रवाहे ये ज्ञानदर्शने तान्यां समृघाः स्फीतिमंतः अर्थ्यतेऽनिलष्यंते श्ययः, तेषां लब्धयः प्राप्तयः, सर्वाश्च ता अर्थलब्धयश्च कृतकृत्यत्वात् सर्वार्थलब्धयो दानाद्याः सिका निष्प- ·टीका विवि- ना येषां ते सिधास्तथा ते सिहा मम शरणं नवंत्वित्यर्थः ॥ २४ ॥ तिय त्रैलोक्यस्य चतुर्दशर ज्ज्वात्मकलोकस्य यन्मस्तकं सर्वोपरिवर्तिस्थानं सिधिक्षेत्रं तस्याप्युपरितनदेशे तिष्टतीति, परमपदं मुक्तिपदं तहेतुत्वाचारित्रादिक्रियाकलापस्तत्र तिष्टंतीति ते, तथा अनंतचतुष्टयोपेनत्वात अचिंयसा- मर्थ्य जीवशक्तिविशेषो येषां ते, तथा जुष्टाष्टप्रवलकर्मरिपुविजयेन प्रवरशिवपुरप्रवेशतो मंगलरूपाः सिघाः संपन्नाः पदार्था येषां ते तथा, अथवा सांसारिकःखविरहितं मंगल नृतं यत्तत्सिछिपदं तत्र तिष्टंतीति ते तथा ते सिघाः शरणं नवंतु, निस्तीर्णसर्वःखजातिजातिजरामरणत्वादावाधारहितत्वा- च सुखेन मुक्तिप्रभवेन प्रशस्ता अव्याकुलाः प्रशस्तसुखा इत्यर्थः ।। २१ ॥ मूल० मूलस्य संसार हेतुकर्मबंधमूलस्य मिथ्यात्वाविरतिकषाययोगरूपशत्रुसंघातस्य दाये कर्तव्ये प्रतिपदा श्व वैरिण श्व तऊयं कृतवंत इत्यर्थः. मूलोखातकर्मप्रतिपदावलक्षे दृष्टव्यपदार्थ न मूढा अमूढलादाः सदोपयुक्त- त्वात्तेषां, तथा शेषशानिनामविषययुक्तत्वात्सयोगिनामेव सयोगिकेवलिनां प्रति सादृश्याः सदापि सुखसंपूर्णत्वेन तृप्तत्वात् , स्वान्नाविकं यात्तं गृहीतं सुखं यैस्ते तथा परमः प्रकृष्टोऽत्यंत विरामाकर्म- निः सह मोदो वियोगो विकटीभावो येषां ते तथा, यदिवा परममोदयोगास्ते सिधाः शरणं भवं.

·१० विवि. स्वित्यर्थः ॥ २६ ॥ पडि० कर्मोपाधिमुक्तत्वात्प्रतिप्रेरिताः दिप्ता अनाहताः प्रत्यनीकाः शत्रवो यैः सि- छत्वात्, यदि वा प्रतिप्रेरिता निराकृताः प्रत्यनीका अध्यंतरशत्रवो रागाद्या यैस्ते तथा समग्रं संपूर्ण टीका यद् ध्यानं परमलयस्तदेवाग्निस्तेन दग्धं भस्मसाकृतं भववीज ज्ञानावरणीयादि यैस्ते, तथा योगी. श्वरैर्गणधरैश्रामस्थतीर्थकरैवा तत्सुखमभिलाषुन्निः स्मरणीया ध्येयाः शरणीया वा अनुगंतव्याः शर- पत्वेन ते, एवं गुणगरिष्टाः सिघास्त्रिसंध्यमपि स्मरणीया इत्यर्थः ॥ २० ॥ पावि० सदा मुदितत्वा- त् प्रापित आत्मजीवंप्रति ढौकितः परमानंदो यैस्ते तथा गुणानां ज्ञानदर्शनचारित्ररूपाणां परिपाक- प्राप्तत्वान्निष्पंदः सारो येषां ते तथा को बेदनाविदीर्णो विदारितः स्फाटिनो नवस्य संसारस्य कंदो यैस्ते तथा, केवलोद्योतेन लघुकीकृतौ छट्पप्रभाव कृतौ रविचंडी यैर्यतस्तद्योतस्य योजनप्रमित- त्वात् , ते तया निकषायत्वात् दपितं दयं नीतं वंहं संग्रामो यैस्ते तथा. एते एवंविधाः सिकाः शरणं नवंतु ॥ २० ॥ जव० उपलब्धं प्राप्तं परमब्रह्मानं यैस्ते तथा, अवगतकेवला श्यर्थः, सर्व- लानाग्रेसरत्वात् लाभेषु उर्लभो लानो मुक्तिप्राप्तिर्येषां ते तश्रा, दुर्लनलाभत्वमेवाभाव्यते- विमुक्तः परित्यक्त इति कर्तव्यतापदार्थेषु सरंन्न आटोपो यैस्ते, निष्पन्नासर्वप्रयोजनत्वात्तेषां, भुवनं in ·११ विवि- त्रिभुवनं तदेव गृहं तस्य धरणमवष्टंननं तत्र स्तंना श्व स्तंभा भुवनस्य सिधिशरणप्रतिपत्तुर्लोक- स्य उर्गतौ पततः स्थिराधारभूतत्वात्तेषामित्यर्थः, निर्गता बहिर्च्ता आरंजेन्यः कृत्यप्रयोजनेभ्यो टीका ते तथा, ते एवंस्वरूपाः सिघा मम शरणं भवंतु ॥२५॥ साधुशरणविधिमाह-सिघ० नया नैगमादयस्तैरुपलादितं यद्ब्रह्मश्रुतझानं हादशांगं त. स्य नयब्रह्मणो ये हेतवः कारणताः साधुगुणा विनयादयो विनयगुणसंपन्नस्यैव येनान्यान्यगुणा- वाप्तिः, तेषु नयब्रह्महेतुषु साधुगुणेषु जनित उत्पादितोऽनुरागो बहुमानो यस्य स नयब्रह्महेतुसा- धुगुणजनितानुरागः, शरणं प्रतिपन्नाः, केनास्यानुरागः कृत श्याह-सिघशरणेन मेदिन्यां मि- लत् बुठत् सुप्रशस्तं सक्तिनरभासुरमस्तकं यस्य स मेदिनी मिलत्सुप्रशस्तमस्तकः गुरुपादार्पितमस्त- क श्यर्थः. स एवं विधः साधुगुणरागी तलन्यस्तमौलिरिदं वदयमाणं नणति ॥ ३० ॥ यदयमा चष्टे तन्नवनिर्गाथान्निराह-जिया जीवलोकस्य प्राणिवर्गषा निकायात्मकस्य बांधवा व बांधवा ये वर्तते तेषां त्रिविधंत्रिविधेन रदाकरणात्कुगतिरेव सिंधुः कुगतिसमुद्रो वा तस्यास्तस्य वा पारं ती. रं गबंतीति पारगास्तीरवर्तिनः कटादीकृतसुगतित्वात् , नागोऽचिंत्या शक्तिर्महान भागोऽतिशयविशे ·ते (बवि.| पो येषां ते तथा ज्ञानादिन्निरेव झानदर्शनचारित्रैः शिवसुखं साधयंति ये ते शिवसुखसाधकाः, एवंविधाः साधवो मम शरणं नवंतु ॥ ३१ ॥ साधव एव ये प्रत्यदाझानादिसंपचपेतास्तान सार्धगा- चोका थया आह-केव केवलमसहायं मत्यादिज्ञानानपेक्ष्यं सर्वऽव्यसर्वपर्यायादिविषयं ज्ञानं विद्यते येषां ते केवलिनः, अवधिर्मर्यादा रूपिऽव्येषु परिदकतया प्रवृत्तिरूपा तउपलदितं ज्ञानमप्यव. धिः, परमश्वासाववधिश्च परमावधिः, स च क्षेत्रतो लोकप्रमाणासंख्येयालोकाकाशखमप्रमाणः, का. लतोऽसंख्येयोत्सर्पिण्यवसर्पिणीविषयः, द्रव्यतो रूपिद्रव्यप्रभृति याव परमाणुदर्शी, भावतः सामान्ये. नानंतपर्यायपरिछेदको विशेषतः परमाणोरपि चतु पर्यायनिर्णयकारी, परमावधिश्चावश्यमंतर्मुहूर्तेन केवली भवति, तद्योगात्साधवोऽपि परमावधयः, उत्कृष्टावधिसाधुन्नएनेन जघन्यमध्यमावधयोऽयंत- ाविता ज्ञेयाः, विपुला मतिर्येषां ते विपुलमत यः, अत्रापि विपुलमतिभणनेन जुमतयोऽयंत. नाविताः, एतौ च मनुष्यक्षेत्रांतर्वर्तिसंझिपंचेंडियमनोद्रव्यविषयौ, श्रुतं कालिकोत्कालिकांगप्रविष्टा- दिलक्षणं धरति योग्यशिष्यप्रदानेन तस्यावस्थितिं कुर्वतीति श्रुतधराः प्रवचनव्याख्याननिपुणाः. ते एवंन्ताः श्रुतधरा आचार्या उपाध्याया जिनमते जिनशासने ये आचार्योपाध्यायाः, एतेन मु.

·a विवि-| ख्यानां ग्रहणात्प्रवर्तकस्थविरगणावबेदिनोऽपि झातव्याः, ते च सर्वे केवलिप्रभृतिसाधवो मम शर- णं नवंस्वित्यर्थः ॥ ३५ ॥ चन० पूर्वशब्दस्य तृतीयपदस्थस्यापि पृथक्योजनात् चतुर्दश पूर्वाणि वि. टीका द्यते येषां ते चतुर्दशपूर्विणः श्रीनद्रवाहस्वामिन श्व, तान्येवाद्यानि दश येषां ते दशपूर्विणः श्या- १३ | मार्यसूरय श्व, नवपूर्विणः श्रीआयरदितगुख श्व, अंगशब्दस्य प्रत्येकमनिसंबंधात् द्वादशांगिनः, इह चतुर्दशपूर्विणो द्वादशांगिनश्चैकार्था नि न वाच्यं, यतो दादशतमांगस्य दृष्टिवादलदाणस्य पंचप्रस्थानात्मकत्वात् एकादशांगिनश्च ये, चस्य भिन्नक्रमार्यत्वात् , ये विशेषानुष्टानिनो विशेषल- ब्धिसंपन्नाश्च तान् सार्धगाथया दर्शयति-जिणकप्पा० गाथाध, खीरासवमाहुः-एकाकित्वनिःप्रति कर्मशरीरतया जिनस्येव कल्पो येषां ते जिनकल्पिकारतेषामयं विधिः-प्रतिपन्न जिनकल्पो यत्र ग्रामे मासकल्पं चतुर्मासकं वा करिष्यति तत्र पनागान कल्पयति, ततश्च यत्र भागे एकस्मिन वि- नेये गोचरचर्या हिंडति, एषणादिविषयं मुक्त्वा न केनापि साधै जल्पति, एकस्यां च वसतौ यद्य पि उत्कृष्टतः सप्त जिनकल्पिका वसंति तथापि परस्परं न जापते, यापविशति तदा नियमाउत्कट एव, न तु निषद्या वासोपग्राहिकोपकरणस्यैवाभावात् , प्रतिपद्यमानकः सामायिकदोपस्थापनयोः ·१४ विवि- पूर्वप्रतिपन्नः सूक्ष्ासंपराययथाख्यातचास्त्रियोरुपशमश्रेण्यामवाप्यते प्रतिपद्यमानानामुत्कृष्टतः शनपृथ- दीका | क्त्वं, पूर्वप्रतिपन्नानां सहस्रपृथक्त्वं जिनानां, जिनकदिपकाः प्रायोऽपवादं नासेवंते, जंघावलहीण- स्त्वविहरमाणोऽप्याराधक एव, आवश्यिकीनषेधिकी मिथ्याःकृतगृहिविषयपृछोपसंपल्लदाणाः पंच सा- माचार्यः, नविनादयः, लोचं चासौ नित्यमेव करोति, विहारो निदा च पौरुष्यामेव, यदालंदिका. स्तेषां स्वरूपमिदं-जदकार्डः करो यावता कालेन शुष्यति तत आरज्य उत्कृष्टतः पंचरातिंदिवस- लदाणस्य उत्कृष्टलंदस्यानतिक्रमेण चरंतीति यथालांदिकाः, पंचको गणोऽमुं कल्पं प्रतिपद्यते ग्राम गृहपंक्तिरूपानिः पविथीनिर्जिनकरिपकवत्परिकल्पयंति. कित्वकैकस्यां वीथ्यां पंच दिनानि पर्यटति. इत्युत्कृष्टलंदभारिणो यथालंदिका उच्यते, एते च प्रतिपद्यमानका जघन्यतः पंचदशन वंति, उत्कृष्टतः सहस्रपृथक्त्वं पूर्वप्रतिपन्नास्तु जघन्यत उत्कृष्टतस्तु कोटिपृथक्त्वं नवंति, परिहारविशु- छिकाश्च ते साधवश्च परिहारविशुधसाधवः, निर्विशमानका निर्विष्टकायिकाश्च ते, तत्र ययोक्ततप स सेवकत्वान्निर्विशमाना उच्यते, अनुपहारिका विहितवक्ष्यमाणतपसो निर्विष्टकायिका इति, तत्र नवानामयं कडपो नवति, ग्रीष्मशिशिरवर्षासु पृथक्पृथक् जघन्यमध्यमोत्कृष्टोदं तपः कुर्वति, - ·टीका . विवि- तत्र ग्रीष् चतुर्थषष्टाष्टमेमानि, शिशिरे षष्टाष्टमदशमानि, वर्षासु अष्टमदशमहादशमानि, पारणके चाचाम्लं, पंचानां मिदानां ग्रहो योरप्यनिग्रहः, तत्र प्रथमं चत्वारो यथोक्तं तपः कुर्वति, चत्वा- रोऽनुपारिहारिकत्वमेकश्च कटपस्थितत्वं, एते च पंचापि प्रतिदिनं षएमासान यावदाचाम्लभोजिनः, १५ | षण्मासानंतरं व्यूढतपसोऽनुपारिहारिकत्वं अनुपारिहारिकाश्च पारिहारिकत्वं, कल्पस्थस्तथैवास्ते याव- द् हितीयषएमासाः, ततो द्वितीयषण्मासानंतरं कल्पस्थतपः करोति, तेषां व्यूढतपसामष्टानां मध्या देकः कल्पस्थो भवति, सप्तानुपारिहारिका नवंति, अष्टावपि षण्मासं यावत्प्रतिदिनाचाम्लनोजिनः, अष्टादशन्निर्मासैः पूर्णकटपो नवति, कल्पसमाप्तौ पुनस्तमेव वा जिनकपं वा प्रतिपद्यते गळ वा समायांति, प्रतिपत्तिश्च जिनसमीपे सेवकपार्श्वे वा, एते च सहस्रारांतमेव यांति ॥ ३३ ॥ खीरा चीर्णपर्णकादिविशेषस्य चक्रवर्तिसंबंधिनो गोलदास्यार्षिकमेण पीतगोदीरस्य पर्यते यावदेकस्या गोः संबंधि यदीरं तदिह गृह्यते, तदिव यस्य वचनरसमाधुर्यमाश्रवति मुंचतीति स दीराश्रवः, म धुशर्करादिमधुरद्रव्यं तद्रसतुव्यं यस्य वचनं स मध्वाश्रवः, उपलदाणत्वात्सर्पिराश्रवश्च, ये सर्वैः श. रीरावयवैः शृण्वंति जानंति च जिन्ना वाचः, चक्रवर्तिस्कंधावाखहलकोलाहलजशब्दसंदोहान, अय.

·१६ विवि. मेतस्यायमेतस्येत्यादिव्यक्त्या पृथक्पृथक् व्यवस्थापयंतीति संभिन्न श्रोतसः, नीरंध्रधान्यकोष्टकदिप्त- टीका धान्यवद् ये सुनिश्चितस्थिरसंस्कारसूत्रार्थास्ते कोष्टबुध्यः. अतिशयचरणाचारणास्ते च द्विधा जंघा चारणा विद्याचारणाश्च, विनवित्ति वैक्रियलाब्धिमंतः साधवस्तेषां च नानारूपरसंख्येयहीपसमुद्रानर- णविषया वैक्रियशक्तिर्भवति, जंबूढीपं पुत्र्यादिरूपैर्बिभ्रत्यपि, ये पूर्वांपरपदानुसारतत्रुटितपदमनुसरं- ति पूरयंतीत्यर्थस्ते पदानुसारिणो वज्रस्वामिन श्व, इह च येऽतिशयसिंपन्नाः सायवो नोक्तास्तेऽ. प्युपलंदणत्वाद् ज्ञेयाः, एते च ये जिनकल्पिकादयः पदानुसारिपर्यनाः साघवते शरणं नवंतु।।३।। सर्वसाधुगुणान् गाथापंचकेनाह-उजि. वैरं अजूतकालजं तत्कालजो विरोधोऽप्रीतिविशेषः, ततश्च वैराणि च विरोधाश्च, अग्नितास्त्यक्ता वैराणि विरोधाश्च, यैस्ते तथा नियं सदैव यत एव ज. नितवैरविरोधा अत एवादोहाः परद्रोहवर्जिनः, वैरत एव परद्रोहान्निप्रायः स्यात्, यत एवाद्रोहा बात एव प्रशांता सुप्रसन्ना मुखशोना वदनगया येषां ते तथा, परद्रोहिणो हि विकरालमुखशोना न वंतीति. यतश्चैवंस्वरूपा अत एवाभिगतोऽनुगतः सहचारी गुणसंदोहो गुणनिकरो येषां ते तथा, एवंविधानां च ज्ञानातिशयो नवतीति. हतो मोहोऽज्ञानं यैस्ते तथा शानिन श्यर्थः, ते शरणं ·विवि | साधवो भवंतु ॥ ३१ ॥ खंडि० खंडितानि नोटितानि स्नेहरूपाणि दामानि रावो यैस्ते खंडितस्ने हदामानश्छिन्नस्नेहनिगमा श्यर्थः. न विद्यते कामधामानि स्मरमंदिराणि विषयासक्तिहेतूनि येषां टीका ते तथा निःकामो निर्विषयो मोदासुखे कामोऽनिलाषो येषां ते तथा मोदाभिलाषिण इत्यर्थःः तथा १७ | इंगिताकारसंपन्नत्वात् सत्पुरुषाणामाचार्योपाध्यायादीनां वंदारूणां च दमदंतेनेव युधिष्टिरादीनामिव मनांस्यानंदयंसन्निरामयंति सत्पुरुषमनोऽजिरामाः, तथा त्यक्तान्यकृत्यत्वादात्मानं तासु तासु प्रवच. नोक्तक्रियासु ा सामस्त्येन रामयंति क्रीडयंत्यात्मानमिति आत्मारामाः, यदिवा विशिष्टसंयमस्था- ननियोजनेन यात्मानं क्रीमास्थानं पुरनिवासिलोकस्योद्यानयातास्थानमिव येषां ते तथा, प्राचार वा एवंप्रकारममंति गबंति आश्रयंत्याचारामा मुनयः शरणं भवंतु ॥ ३६ ॥ मिब्हि मिलित्ता य. पास्ता विषयाः शब्दाद्याः कपायाश्च यैस्ते तया विषयकषायरहिता श्यर्थः गृहगृहिण्योः संगः संबं. धस्तस्माद्यः सुखास्वादः सुखलेश्याविशेष जनितः परिहतो यैस्ते, तथा ननितगृहगृहिणीसंगसुखाखा. दा निःपरिग्रहा निर्जिगीषवश्चेत्यर्थः. न कलितौ न गणिती न आश्रितो हर्षविषादौ यैस्ते तथासम- यानावव्यवस्थितत्वात. विहूअसोया इति पागंतरं, विधूतानि श्रोतांसि आश्रवहाराणि, यैर्यदिवा ·१७ पवि. विधूतः दिप्तः शोकश्चित्तखेदो यैस्ते तथा विधूतासंयमस्थाना गतशोका वा श्यर्थः. ते साधवः श. रणं स्युः ॥ ३७ ॥ हिंसा हिंसादिदोषैः शून्यास्तैर्विरहिता श्यर्थः, कृतं विहितं कारुण्यं दुःखप्रहा. बा दययाऽनावः सर्वसत्वेषु यैस्ते कृतकारुण्याः कृपाकवचितचेतस श्यर्थः. तथा जीवाजीवादिप- दार्थानां शासने यथाप्रणीतत्वेन रोचनं मननं श्रद्दधानं रुक्सम्यक्त्वं, प्रज्ञा बुधिः स्वयं भवतीति खयंजूः, स्वयंभुवौ रुप्रने सम्यक्त्वबुडी येषां ते खयंजरुक्प्रझाः. यदिवा स्वयंजूरुचा सम्यक्त्वेन पू. पर्णा स्वयंचरुक्पूर्णा दूरीकृतमिथ्यात्वा इत्यर्थः. स्वयंभूसमुद्रतुव्ये वा विस्तीर्णे रुक्प्रज्ञे येषां ते, तथा न विद्यते जरामरौ वृछत्वनिधने यत्र तदजरामरं निर्वाणं तत्रोपदेष्टा, व्यावर्णयितव्ये च बहु प्रभूतं यथा भवत्येवं क्षुणा निपुणा मोदस्वरूपज्ञातार इत्यर्थः. यदा तु पह शति पाउस्तदा अजरामरपथ- देशकत्वात् प्रवचनशास्त्राणि तत्र निपुणाः सम्यक् तद्देदिन श्यर्थः. ते साधवः शरणं नवंतु. सु. ष्टु अतिशयेन कृतं चारित्रप्राप्तिलदाणं यैस्ते सुकृतपुण्याः, सुकृतैस्तपःप्रभृतिनिर्वा पूर्णा भृताः संचि- तप्रततपस इत्यर्थः ॥ ३० ॥ काम्यतेऽनिलष्यते विषयार्थिनिरिति काम तस्य सरजनितविकारस्य या विमंबना कदर्थना ·१॥ विवि- मदोन्मत्तस्येव नानावित्रिया निःपरिवेष्टनं तस्याः कामविमंबनाया चुकति प्राकृतत्वाद् च्युतास्तयावि- रहिता विज्ञातपरमार्थत्वात्तां त्यक्तवंत इत्यर्थः कलिमलः पापस्तेन मुक्तास्तद्विवर्जिताः पवित्रचारित्र- टीका नीरपूरेण तं प्रदालितवंत श्यर्थः, अदत्तादानपरिहारेण आत्मनः पृथक्कृतं चारिक्यं चार्य यैस्ते, त- था खामिजीवजिनगुर्वाद्यनुज्ञातन्नक्तपानादिग्रहणेन सर्वथापि तत्परिहतवंत श्यर्थः. पातयति जी वानिति पापं, तस्य रजः कश्मलाः पापरजश्च तत्सुरतं मैथुनं तेन रिक्तास्तत्त्यागिनो नवगुप्तिसनाथ- ब्रह्मवतचरणात्, यत एवंभूता अत एव साधूनां गुणाः साधुगुणा व्रतषट्कादयस्त एव रखानि तैश्च चिकत्ति दीप्तिमंतः, तैमैडिता इत्यर्थः, ते साधवः शरणमिति येषां ॥ ३० ॥ साहु० साधुत्वे साधुस्वरूपे समभावपरसाहाय्यपरोपकारलदाणे सुष्टु अतिशयेन स्थिता अध्यवसिता व्यवस्थिता यद् यस्मातोराचार्यादयः आचार्योपाध्यायप्रवर्तकस्थविरगणाव दिनस्तत- स्ते पंचापि साधवस्तत्कार्यकारणात् साधुन्नणितेन साधुसत्कारेण गृहीता ग्रहणमागतास्तस्मात्ते सर्वे ऽपि अत्राधिकारोक्तगुणगरिष्टा अतीतानागतवर्तमानकालभाविनोऽतीतानागतयोरनंता वर्तमानोत्कृ- टकाले नवकोटीसहस्रं, जघन्ये तु कोटीसहस्रध्यं, ते सर्वे साधवो मम शरणं भवेयुः ॥ ४० ॥ च- ·विवि- तुर्थशरणप्रतिपादनायाह-पडिए स साधुसाध्वीश्राधश्राविकान्यतमो जीवः प्रतिपन्नसाधुशरणोंगी- टीका कृतमुनिशरणः, पुनरथशब्दार्थो मिन्नामश्च, ततश्च पुनस्थानंतरं जिनधर्म शरणं कर्तुं प्रतिपत्तुमाश्र- यितुमिबनित्यध्याहार्य. किंविशिष्टोऽसावित्याह-पहरिसत्ति तत्र वदनविकाशादिचिह्नगम्यो मानसः २० प्रीतिविशेषो हर्षः प्रहर्षः प्रकृष्टो हर्षः प्रहर्षस्तहशेन रोमांचप्रपंचो रोमोहर्ष उत्कर्षः स एव कंचुक- चोलकस्तेनांचिता विभूषिता तनूः शरीरं यस्य स प्रहर्षरोमांचप्रपंचकंचुकांचिततनुः प्रमोदपूरितांगः सन् श्दं वदयमाणं भणति ॥ ४१ ॥ यच्च ब्रूते तदाह-पवर० प्रवरसुकृतैः प्राप्तं सम्यक्त्वदेशविरति- सर्वविरतिरूपं जिनप्रणीतं धर्ममिति संबंधः, यतो जीवस्यानादिन्नवाच्यस्तैमिथ्यात्वादिभिर्हेतुभिः स. दैवावृत्तत्वेन तत्प्राप्तेरतिशयेन उर्लनत्वात् , यदाह-अंतिमकोमाकोडीए । सबकम्माणमानव- जाणं । पलियासंखिकाश्मे । भागे खीणे हव गंठी ॥ १॥ अपुवेणत्ति पुंजं । मिउत्तं कुण कुद्दवोवमया ॥ अनियट्टीकरणेण ज । सो सम्मदंसणं लहर॥२॥ सम्मत्तम्मिय लछे । पलिय- पुहुत्तेण सावन हुडा ॥ चरणोवसमश्खयाणं । सागरसंखंतरा हुँति ॥३॥ यावत्यां कर्मस्थितौ सम्यक्त्वं लब्धं तन्मध्यात्पढ्योपमपृथुक्त्वलदाणे स्थितिखंडे दपिते देशविरतो भवेत् . ततोऽतिसं.

·विवि | ख्यातेषु सागरेषु दिप्तेषु चारित्रमित्यादि, अतो नायपुण्यैरवाप्यत श्यर्थः, पुण्यवद्भिः प्राप्यत - त्युक्तं, तत्र किं सर्वैरपि तैर्लभ्यत इत्याह-पत्तेहिंत्ति पात्रैरपि भाग्यवनिरपि कैश्चिद्रह्मदत्तचक्यादि: टीका निखि नवरि पुनर्न प्राप्तं नासादितं, प्राप्तत्वं च ब्रह्मदत्तस्य चक्रित्वलानात्, दे वेंचक्रवादिकर्म- २१ | णां बंधो नव्यानामेवोक्त शति. तमेवंतं केवलिन्निः प्राप्तं देशितं धर्म श्रुतधर्मचारित्रधर्मरूपं श- रणं प्रपन्नोऽहमिति ॥ ४२ ॥ धर्मस्यैव माहात्म्यमुपदर्शयन् तमेव शरणं प्रतिपत्सुराह-पत्ते० पावे- ण झातिकुलरूपसौनाग्यादिगुणयुक्तेन, न केवलं पात्रेण, अपात्रेणापि गुणवियुक्तेन दारिद्यापहते- न प्राप्तानि लब्धानि येन कारणेन नरसुरसुखानि, तत्र पात्रेण ऋजुत्वादिगुणवता वरुणसारथिमि त्रेणेव नरसुखं विदेहेषु सुकुलोत्पत्त्यादिकं प्राप्तं. अपात्रेणापि दौःस्थ्याक्रांतेन कौशांब्यामार्यसुहस्ति- प्रवाजितसंप्रतिराजजीवद्रमकेणेव, पात्रेण सुरसुखं सर्वार्थसिघिसंनवं शालिभजेणेव, अपात्रेण सुर- सुखं वसुदेवपूर्वभवे नंदिषेणेनेव प्राप्तं. पुनरर्थत्वान्मोदासुखं पुनः, चस्य निन्नक्रमत्वात् पात्रेणैव, चारित्रधर्माधार तन्नव्यत्वगुणलक्षणेनेत्यर्थः, प्राप्यते, अथवा प्राप्तेन अप्राप्तेनापि लव्वेनालव्धेनापि येन जैनधर्मेण नरसुरसुखानि प्राप्तानि, तत्र प्राप्तेन यथालन्धसम्यक्त्वलाभेन धनसार्थवाहेन नरसुखं ·विवि- मिथुनकसुखं, अप्राप्तेनापि तेनैव तस्मिन्नेव नवे सम्यक्त्वलानापूर्व प्राप्तेन सुरसुखं वीरजीववलाधि- पेनेव, अप्राप्तेन सुरसुखं चरगपरिवाय बंभलोगो जा श्युक्तेर्बहुन्निरिव मोदासुखं पुनः प्राप्तेनव प्रा. टोका प्यते येन धर्मेण यच्च मरुदेवीप्रभृतयोऽलब्धेनापि तेन तदवाप्नुवन्, तत्तेऽपि नावतः प्राप्तचारित्रप- २२ रिणामा इति, नवरि पुनः स धर्मो मे मम शरणं नवतु ॥ ३ ॥ निद्द० निर्दलितानि विदारिता नि तत्कर्तृजनेन्यः कबुपाणि मलिनानि कर्माणि येन धर्मेण स तथा निर्धीतसर्वपाप श्यर्थः, यत एव निर्दलिताशुभकर्मा अत एव शुभं कृतं कर्म जन्म वा आश्रावकजने न्यो गणधरतीर्थकरत्वादि- पदवीप्राप्तिलदाणं येन स कृतशुन्नका जन्म वा, अत एव खली कृतः शत्रुनिर्धाटितो निःसारितः कुधर्मो मिथ्याधर्मः सम्यक्त्वतत्ववासितेन्यो येन स तथा मिथ्याष्टिधर्मस्यारंभेऽप्यादावपि पंचामित. पःप्रभृत्यादेर्महाकष्टहेतुत्वेनासुंदरत्वात् परिणामे च मिथ्यात्वरूपत्वेन उर्गतिमूलत्वादयं तु जिनधर्मः प्रमुख प्रादाविह लोकेऽपि धम्मिल्लादीनामिव परिणामे परिपाकमाप्तौ नवांतरे दामनकादीनामिव र. म्यो मनोज्ञः, स एवंविधो धर्मो मम शरणं भवतु ॥ ४ ॥ काला कालत्रयेऽतीतानागतवर्तमान रूपे न मृतो न विनष्टस्तं न मृतं विदेहेपु नैरंतर्येण तत्सनावात् कालत्रयेऽपि धर्मो विद्यत एवेय. च .

·विवि-र्थः. जन्म च जरा च मरणं च व्याधयश्च जन्मजरामरणव्याधयस्तेषां जन्मजरामरणव्याधीनां श- तानि तानि अतिशयेन मृतानि स्थितानि विनष्टानि यस्मात् स तथा तं. अथवा जन्मजराम- टीका सुष्टु रणव्याधिशतानां शमकः सिछिपदप्रदानेन तन्निवारकस्तं अमयंवत्ति चारुवर्णगंधरसोपेतं वर्णबल- २३ | सौन्नाग्यपुष्टिजननं सर्वरोगशमनं अनेकगुणसंपन्नममृतं तदिव सकललोकस्यानंदतुष्टिपुष्टिजनक- त्वात् बहुमतः सर्वस्याप्यतिशयेनानीष्ट इत्यर्थः. तं किं बहुमतं इति चेत् प्रक्रमायातं जिनधर्म मेव, न केवलं जिनधर्म जिनमतं च प्रवचनं च द्वादशांगमित्यर्थः, तदप्येवंगुणमेव, शेषं प्राग्वत् ॥४॥ पस० प्रशमितः सा इत्यादि तदिपाशदर्शनेनोपशमं नीतः कामस्य प्रकृष्टो मोह जन्मादो येन स तथा निवारितकामोद्रेक इत्यर्थस्तं, दृष्टाश्च अदृष्टाश्च दृष्टादृष्टा जीवाः, तत्र दृष्टा बादरैकेडियदीडि. यादयः दृष्टिविषयत्वात्तेषां, अदृष्टाः सूदापनकसूदमैडियाः सर्वलोकवर्तिनोऽतिशयज्ञानिगोचरास्तेषु दृष्टादृष्टेपु जीवेषु न कल्पितो न कृतो विरोधो विपरीतप्ररूपणारूपो येन स तथा तं, केवलिप्रज्ञप्त- वाद् यथावस्थितस्वरूपावेदकमित्यर्थः, शिवसुखमेव फलं तद्ददातीति शिवसुखफलदस्तं शिवसुखफ- लदं, अत एव न मोघोऽमोघोऽवंध्यः सार्थक इत्यर्थस्तमेवंप्रकारं धर्म शरणमहं प्रपन्नः ॥ ४६॥ न ·, ववि- रय० नरकगतिगमनरोध, गुणानां दांत्यादीनां च संदोहः समुदयो यत्र स तथा तं, प्रकर्षवंतो वा- टोका दिनः प्रवादिनस्त्रिषष्ट्यधिकत्रिशतानां संख्योपेताः, निःशब्दस्य निषेधार्थत्वात् तैः प्रवादिनिन हो- भ्यत इति प्रवादिनिःदोज्यस्तं प्रवादिनिःदोन्यं, नवगुप्तिरचनारुचिरकवचकवचितत्वेन निर्जितः प्र. २४ | तिहतो नाशं नीतो मन्मथयोधः कामसुनटो येन स तथा तं धर्म शरणं प्रपद्येऽहं ।। ४ ।। कृतध- मशरणः पुनस्तस्यैव चारित्रश्रुतरूपस्य नियुपमया नमस्कारमाह-नासुर नास्वरगतिहेतुवाचा रित्रधर्मस्य नास्वरः शोभनो वर्णः श्लाघा — देवावि तं नमसंतीत्यादि ' गुणोत्कीर्तनरूपो यस्मात्स सुवर्णः, सुंदरा मनोज्ञा इति कर्तव्यनि.याकलापैश्चित्रा श्वामिगदिदशभेदरूपा रचना परिकल्पना तस्या यथावसरमलंकरणादलंकारः सुंदररचनालंकारः, गौरव हेतुत्वात् गौरवं. महान? माहात्म्यवि. शेषो यस्य स महाघः, ततो इंदः, श्रुतधर्मपक्षे तु 'सुधधम्मो सनाज ' इति वचनात् , श्रुतं हाद- शांगं तत्र नास्वरझानिन्निः केवलिनिरुक्तत्वात् भास्वरं, शोजना वर्णा अदाराणि यत्र तत्सुवर्ण, त. तः सुवर्णानामदाराणां या सुंदरा रचना प्रदपच्या विरचनं, तस्य द्वात्रिंशत्सूत्रदोषपरिहारेणाप्टगुणा- लंकरणेन चालंकारो विषणं, सुवर्णसुंदररचनालंकारस्तस्माच गौरखो गुरुत्वं, तथा एकैकस्यापि सू- ·वि-| त्रस्यानंतार्थत्वात् , अतश्वोपमीयते निधिमिव महानिधानमिवेत्यर्थः, किंविशिष्टं ? उष्टगतिर्दुर्गतिः कु. देवत्वकुमानुषत्वतिर्यग्नरकलदाणा, गते वो दौर्गत्यं, श्रुतधर्मपक्षे तु अज्ञानत्वं, तद् हरतीति, त का त्र. निधीयते पोष्यंतेऽर्था एषु इति निधयः, नास्वरं दीप्तिमत्सुवर्ण कनकं सुंदराणि रुचिराणि रत्ना- २५ | नि पद्मरागादीनि अलंकारा हाराद्यानरणविशेषास्तैौरवः संपूर्णता तेन च महा! बहुमूख्यः, अत एव. गतस्य दरिद्रस्य. भावो दौर्गत्यं तरतीति दौर्गत्यहरः दारिद्यापहारकृदित्यर्थः, एवंविधो यो निधिस्तत्कल्पं जिनोपदिष्टं धर्म वंदे, व्यर्थेयं गाथा ॥ ४ ॥ उक्तं चतुर्थ शरणं, तगणनेन चा निहितोऽस्याध्ययनस्य प्रथमोऽर्थाधिकारः, हितीयार्थाधिकारमाह-चल० चतुःशरणगमनेन चतुः- शरणांगीकारेण संचितं राशीकृतं यत्सुचरितं पुण्यं तेन योऽसौ रोमांचो रोमोल्लासस्तेनांचितं भूषितं शरीरं यस्य स तथा शरणगमनार्जितस्य सुकृतस्य वशाकंटकितगात्र श्यर्थः, कृतानि विहितानि यानि फुकृतानि अशुनाचारास्तेषां गर्दा गुरुसमदं हा मुक्कयमित्यादिनिंदा तया कृतःकृतगर्हया योऽसावशुभकर्मवायः पापकर्मापगमस्तत्र कांदिर बाकांदावान भणति ःकृतगर्दीतो यः पापापग- मो नवति तमात्मनः समनिलपन्नेवं वदयमाणं वदतीत्यर्थः ॥ ४५ ॥ यच्च भणति तदाह-ह.

·विवि- हास्मिन् भवे यत्कृतं तदिहमविकं, अन्यस्मिन भवे नवमन्यभविकमतीतभविष्यन्नवसंजवमिसर्थः, मिथ्यात्वप्रवर्तनं यत्किमप्यधिकरणं धनुरादि जिनप्रवचने प्रतिकुष्टं निराकृतं नवतीति हेतुत्वाद् दुष्टं टाका तत्पापं गर्हामि जुगुप्सामि ॥ २० ॥ मिळ० मिथ्यात्वमेव तमोंधकारं तपं पातकं वा तेन मिथ्या- २६ | त्वतमोंधेन सता जीवेनाईदादिषु अर्हसिकाचार्योपाध्यायादिषु अवर्णवादवचनमसदोपकथनं यद झानेन जिनशासनवायेन विरचितं कृतं कास्तिमनुमतं वातीतानागतवर्तमानकाले. इदानीमवगत. परमार्थः सन् तत्पापं गर्हामि गुर्वग्रे निंदामि गुरुप्तमीपे बालोचयामि, गुरुजिदत्तं तपःकर्म सभ्यक् प्रतिपद्येऽहं ॥ ११ ॥ सुयः श्रुतं च धर्मश्च संघश्च साधवश्व श्रुतधर्मसंघसाधवस्तेषु पापं प्रत्यनीकत. याऽविशिष्टभावेन यद्रचितं अन्येष्वपि पापेषु अष्टादशसु प्राणातिपातादिषु विषय नृतेषु यत्किमपि पापं जीवव्यपरोपणादिकं कृतं तदप्यधुना गर्हामि ॥ १२॥ यचोक्तमन्नेसु य पावेसु तदेव व्यक्ती कुर्वन्नाह–अनेसु अन्येष्वपि जीवेषु यत्किमपि जुःख कष्टं कृतमिदानीं तदपि पापं गर्हामि ॥१३॥ जमण० यत्पापं मनोवाकायैः कृतकारितानुमतिभिराचरितं धर्मविरुद्धं प्रतिकूलमशुद्धं सदोषं सर्व, शे- पं प्राग्वत् ।। २४ ॥ तृतीयाधिकारमाह-अह० अयानंतरं स साधुप्रभृतिको जीवः उःकृतगर्हया द ·ट २७ घु विवि-| लितानि नत्कटानि कुकृतानि येन स तथा स्फुटं नपति, सुकृतानुरागेण समुत्पन्नाः पुण्याः पवि- त्रा ये पुलकांकुरा रोमोजमविशेषास्तैः करालो भीषणः कर्म वैरिणंप्रति ॥ ५५ ॥ टीका अरि० अर्हत्त्वं तीर्थकरत्वं योजनप्रमाणवाण्या भविकनिकरप्रतिबोधकत्वं समवसरणादि च ते. पु तीर्थकरेषु तदनुमन्येऽहं, यच्च सिकत्वं सिद्धेषु, प्राचारं श्राचार्येषु, जपाध्यायत्वमुपाध्यायेषु अ. नुमन्ये ॥ १६ ॥ साहूण साधुनां साधुचरितं चरणकरणादि, देशविरतिं च श्रावकजनानां श्राव- कत्वमनुमन्ये श्यर्थः, सर्वेषां सम्यक्त्वं सम्यग्दृष्टीनामविरतानां श्रेणिकादीनामिव ॥ १७ ॥ अह अयवा सर्वमेव वीतरागवचवानुसारि यत्सुकृतं जिनशासनोक्तं कालत्रयेऽपि त्रिविधं मनोवाकायैः कृ- तं कास्तिमनुमोदितमनुमोदयामोऽनुमन्यामहे तकं सर्व ॥ १७ ॥ चतुःशरणादीन कुर्वतो यन्वति तमायाइयेनाह-सुह० शुञ्जपरिणामो नित्यं चतुःशरणगमनायाचरन कुर्वन् साधुप्रभृतिको जीवः कु. शलप्रकृतीः पुण्यप्रकृतीईिचत्वारिंशसंख्या बन्नाति, तथा ताश्च प्रकृतीमैदाबहाः सतीविशिष्टाध्यवसा- यवशात शुन्नानुबंधाः शुनोत्तरकालफलविपाकाः कुर्वतीति गम्मं ॥ ५५ ॥ मंद० ता एव शुनप्रक- तीर्मदानुभावबघाः स्वल्पशुनपरिणामकाः विशिष्टतरशुनाध्यावसायविशेषात्तीबानुभावा अत्युत्कटर- ·बवि- साः करोति, किंचाटपकालस्थितिका दीर्घकालस्थिती करोति, अल्पप्रदेशिका बहूप्रदेशिकाश्च करो. ति, तथाऽशुभा ट्यशीतिसंख्या नाणंतरायेत्यादिकाः पापप्रकृतीः पूर्व बड़ा अशुभा निरनुबंधास्तदि- का पाकजनितःखरहिताः करोति, तीवाश्च ताः सतीः शुभपरिणामेनैव मंदानुजावा अल्पविपाकाः क- | रोति, किंच दीर्घकालस्थितीरस्पकालस्थितीः करोति, बहुप्रदेशिका अल्पप्रदेशिकाः करोति ॥६०॥ ता एयं० तस्मात्कारणादेतदनंतरोदितं चतुःशरणादिकं कर्तव्यं बुखैरवगततत्वैर्नित्यमपि संकोशे रो- गाद्यापदि निरंतरं कर्तव्यं, क्रियमाणं तदुपशमाय स्यादिति. भवति त्रिकालं त्रिसंध्यं विधीयमानं सम्यग्मनोवाकायोपयुक्ततया असंक्शे रोगाद्यभावे सुगतिफलं स्वर्गापवर्गपदं ॥ ६१ ॥ चलरंगो. चत्वारि दानशीलतपोनावनारूपाण्यंगानि यस्य स चतुरंगो जिनधर्मो न कृतः, बालस्यमोहादिभिः कारणैर्विगतविवेकत्वात, तथा न केवलं चतुरंगधर्मो न कृतः किंतु चतुरंगशरणमप्यर्हसिसाधुध- मशरणमपि न कृतं, तथा चतुरंगनवस्य नरकतिर्यमरामरलक्षणस्य बेदो विनाशो विशिष्टचारित्रतप- श्चरणादिना न कृत इति. हा इति खेदे हास्सिं वृथा नीतं जन्म मानुषनवः, तस्य हारणं चाकृत- धर्मत्वेनातिशयेन मानुषत्वस्य पुनईःप्राप्तत्वात् ।। ६५ ।। श्य० युक्तप्रकारेण हे जीव आत्मनः प्र- ·का वि.| त्रस्यानंतार्थत्वात् , अतश्वोपमीयते निधिमिव महानिधानमिवेत्यर्थः, किंविशिष्टं ? इष्टगतिर्दुर्गतिः कु. देवत्वकुमानुषत्वतिर्यग्नरकलादणा, गते वो दौर्गत्यं, श्रुतधर्मपक्षे तु अज्ञानत्वं, तद् हरतीति, त. त्र निधीयते पोष्यंतेऽर्था एषु इति निधयः, नास्वरं दीप्तिमत्सुवर्ण कनकं सुंदराणि रुचिराणि रत्ना- २५ | नि पद्मरागादीनि अलंकारा हाराद्यानरणविशेषास्तैौरवः संपूर्णता तेन च महा? बहुमूयः, अत एव उर्गतस्य दरिद्रस्य भावो दौर्गत्यं तकरतीति दौर्गत्यहरः दारियापहारकृदित्यर्थः, एवंविधो यो निधिस्तत्कल्पं जिनोपदिष्टं धर्म वंदे, व्यर्थ गाथा ॥ ४ ॥ उक्तं चतुर्थ शरणं, तगणनेन चा न्निहितोऽस्याध्ययनस्य प्रथमोऽर्थाधिकारः. हितीयार्थाधिकारमाह-चन० चतुःशरणगमनेन चतुः- शरणांगीकारेण संचितं राशीकृतं यत्सुचरितं पुण्यं तेन योऽसौ रोमांचो रोमोल्लासस्तेनांचितं भूषितं शरीरं यस्य स तथा शरणगमनार्जितस्य सुकृतस्य वशात्कंटकितगात्र इत्यर्थः, कृतानि विहितानि यानि सुकृतानि अशुजाचारास्तेषां गर्दा गुरुसमदं हा उक्कयमित्यादिनिंदा तया कृतकृतगर्हया योऽसावशुभकर्मदयः पापकर्मापगमस्तत्र कांदिर बाकांदावान भणति छःकृतगर्दीतो यः पापापग- मो नवति तमात्मनः समनिलपन्नेवं वक्ष्यमाणं वदतीत्यर्थः ॥ ४ ॥ यच्च भणति तदाह-श्ह० ·विवि- हास्मिन् भवे यत्कृतं तदिहभविकं, अन्यस्मिन भवे जवमन्यमविकमतीतभविष्यन्नवसंजवमित्यर्थः, मिथ्यात्वप्रवर्तनं यस्किमप्यधिकरणं धनुरादि जिनप्रवचने प्रतिकुष्टं निराकृतं नवतीति हेतुत्वाद् दुष्टं टोका तत्पापं गर्हामि जुगुप्सामि ॥ ५० ॥ मिन० मिथ्यात्वमेव तमोंधकारं तखूपं पातकं वा तेन मिथ्या- २६ | त्वतमोंधेन सता जीवेनाईदादिषु अर्हत्सिवाचार्योपाध्यायादिषु अवर्णवादवचनमसदोषकथनं यद झानेन जिनशासनबाह्येन विरचितं कृतं कास्तिमनुमतं वातीतानागतवर्तमानकाले, श्दानीमवगतः परमार्थः सन तत्पापं गर्दामि गुर्वग्रे निंदामि गुरुसमीपे पालोचयामि, गुरुजिर्दत्तं तपःकर्म सम्यक् प्रतिपद्येऽहं ॥ ११ ॥ सुय० श्रुतं च धर्मश्च संघश्च साधवश्व श्रुतधर्मसंघसाधवस्तेषु पापं प्रत्यनीकत. याऽविशिष्टभावेन यद्रचितं अन्येष्वपि पापेषु अष्टादशसु प्राणातिपातादिषु विषय वृतेषु यत्किमपि पापं जीवव्यपरोपणादिकं कृतं तदप्यधुना गर्हामि ।। ५ ।। यत्रोक्तमन्नेसु य पावेसु तदेव व्यक्ती कुर्वन्नाह–अनेसु अन्येष्वपि जीवेषु यत्किमपि जुःख कष्टं ऋतमिदानी नदपि पापं गर्हामि ॥१३॥ जमण यत्पापं मनोवाकायैः कृतकारितानुमतिभिराचरितं धर्मविरुई प्रतिकूलमशुरू सदोपं सर्व, शे- पं प्राग्वत् ॥ २४ ॥ तृतीयाधिकारमाह-ग्रह अयानंतरं स साधुप्रभृतिको जीवः कृतगर्हया द ·२७ विवि-| लितानि. उत्कटानि सुकृतानि येन स तथा स्फुटं नणति, सुकृतानुरागेण समुत्पन्नाः पुण्याः पवि. त्रा ये पुलकांकुरा रोमोजमविशेषास्तैः करालो भीषणः कर्म वैरिणंप्रति ॥ ५५ ॥ टीका अरि० अर्हत्त्वं तीर्थकरत्वं योजनप्रमाणवाण्या भविकनिकरप्रतिबोधकत्वं समवसरणादि च ते. षु तीर्थकरेषु तदनुमन्येऽहं, यच्च सिखत्वं सिद्धेषु, आचारं आचार्येषु, उपाध्यायत्वमुपाध्यायेषु अ- नुमन्ये ॥ १६ ॥ साहूण साधुनां साधुचरितं चरणकरणादि. देशविरतिं च श्रावकजनानां श्राव- कत्वमनुमन्ये इत्यर्थः, सर्वेषां सम्यक्त्वं सम्यग्दृष्टीनामविरतानां श्रेणिकादीनामिव ॥ १७ ॥ अह अथवा सर्वमेव वीतरागवचवानुसारि यत्सुकृतं जिनशासनोक्तं कालत्रयेऽपि त्रिविधं मनोवाकायैः कृ- तं कारितमनुमोदितमनुमोदयामोऽनुमन्यामहे तकं सर्वं ॥ २७ ॥ चतुःशरणादीन कुर्वतो यन्वति तझायाइयेनाह-सुह० शुनपरिणामो नित्यं चतुःशरणगमनायाचरन कुर्वन् साधुप्रभृतिको जीवः कु. शलप्रकृतीः पुण्यप्रकृतीचित्वारिंशत्संख्या वनाति. तथा ताश्च प्रकृतीमंदावहाः सतीविशिष्टाध्यवसा- यवशात शुजानुबंधाः शुजोत्तरकालफलविपाकाः कुर्वतीति गम्मं ॥ १५ ॥ मंद० ता एव शुजाक- तीर्मदानुभावबघाः स्वल्पशुजपरिणामबहाः विशिष्टतरशुनाध्यावसायविशेषात्तीवानुजावा अत्युत्कटर- ·बवि-| साः करोति, किंचाल्पकालस्थितिका दीर्घकालस्थिती करोति, अल्पप्रदेशिका बहूप्रदेशिकाश्च करो. ति, तथाऽशुभा व्यशीतिसंख्या नाणंतरायेत्यादिकाः पापप्रकृतीः पूर्व बका शुभा निरनुबंधास्तदि- का पाकजनितःखरहिताः करोति, तीवाश्च ताः सतीः शुभपरिणामेनैव मंदानुन्नावा अल्पविपाकाः क- २७| रोति, किंच दीर्घकालस्थितीररुपकालस्थितीः करोति, बहुप्रदेशिका अल्पप्रदेशिकाः करोति ॥६०॥ ता एयं० तस्मात्कारणादेतदनंतरोदितं चतुःशरणादिकं कर्तव्यं बुबैरवगततत्वैनित्यमपि संक्शे रो- गाद्यापदि निरंतरं कर्तव्यं, क्रियमाणं तदुपशमाय स्यादिति. भवति त्रिकालं त्रिसंध्यं विधीयमानं सम्यग्मनोवाक्कायोपयुक्ततया असंक्लेशे रोगाद्यभावे सुगतिफलं स्वर्गापवर्गप्रदं ॥ ६१ ॥ चजरंगो० चत्वारि दानशीलतपोन्नावनारूपाण्यंगानि यस्य स चतुरंगो जिनधर्मो न कृतः, आलस्यमोहादिभिः कारणैर्विगतविवेकत्वात, तथा न केवलं चतुरंगधर्मो न कृतः किंतु चतुरंगशरणमप्यर्हसिसाधुध- मशरणमपि न कृतं, तथा चतुरंगनवस्य नरकतिर्यनरामरलदाणस्य बेदो विनाशो विशिष्टचारित्रतप- श्चरणादिना न कृत इति. हा इति खेदे हातिं वृथा नीतं जन्म मानुषनवः, तस्य हारणं चाकृत- धर्मत्वेनातिशयेन मानुषत्वस्य पुनईःप्राप्तत्वात् ॥ ६ ॥ श्य० श्युक्तप्रकारेण हे जीव अात्मनः प्र- ·विवि- मादमहारयः. महारिवं चैषां तहशवर्तिनोऽतिशयर्षिश्रुतसंपञ्जपेता अपि च मुर्गतिन्नाजो जवंतीति. ततः प्रमादमदारीणां वीरवदीरं सुन्नटकल्पमित्यर्थः. भडं कल्याणमंते यस्मात्तजद्रांतं मोदपापकमि- टीका त्यर्थः, एतदध्ययनं ध्यायस्व स्मर त्रिसंध्यं संध्यात्रयेऽवंध्यकारणं. केषां ? निर्वाणं निवृत्तिर्मोद श्य- २५ र्थः, तत्स्वरूपं चेदं तस्या निवृत्तः सुखानि तत्सुखानि तेषां, अथवा शास्त्रकर्तु म इति लोखो, जितश्मादमहारिश्चासौ वीरभद्रस्तस्येदं तदेवोत्कृटमध्ययनं ध्यायस्वेत्यादि. शेपं पूर्ववत् ।। ६३ ॥ ॥ इति चतुःशरणपंजिका समाप्ता ।। अथ बृहदातुरप्रत्याख्यान विषमपदव्याख्या प्रारम्यते-देसिकदेस० षाणां पृथिव्यादिकायानां षष्टांशत्वादेशस्त्रसकायव्यपरोपणस्तस्य अपि संकटपारंगत्वे तदिभेदत्वात् , देशस्य त्रसकायस्य एक- देशः संकल्पजनितवृत्तिरूपः, सोऽपि सापराधनिरपराधत्वेन दिया. देशैकदेशदेशमात्रस्य स्वयं ह. ननघातनतया विरतो निवृत्तो देशैकदेशविरतः, अविपरीता तत्वश्रद्यानरूपा दृष्टिदर्शनं मतिर्यस्या- सौ सम्यग्दृष्टिम्रियते यः श्रावकजीवः, तदिह यद्देशयतिमरणं तजिनशासने वालपंडितमरणं भणि- ·३० विवि- तं, शेषशासनेषु बालादिन्नाषाऽनावात् ॥ १ ॥ व्रतान्याह-पंचय० पंचाणुव्रतानि सप्त च शिदात्र- टोका तानि, एष हादशवतात्मकः श्रावकधर्मो देशयतिधर्मः, तेन सर्वेण वा हादशवतात्मकेन देशेन वा अन्यतरव्यतिपत्तिलदाणेन युक्तो देशयतिर्भवति ॥२॥ व्रतानि नामत ग्राह-पाण प्राणवधः मृषावादः अदत्तादानं परदारनियमणेहिं च दारयंति विनाशयंति पुरुषस्यांतरंगवहिरंगगुणानिति दाराः, परेषां दाराः परदाराः परक्लत्राणि, तेषां नियमनैरुपरमैश्च, परिमीयतेस्म परिमिता, न परि- मिता अपरिमिता, एषणमिबा. अपरिमिता चासौ वा च. तस्या अपरिमितेगानश्च यानि विरम- पानि निवृत्तयस्तैराणुव्रतानि भवेयुस्तानि ॥ ३ ॥ जंच० दिशां विरमणं दिग्विरमणं, दिशा वा कृ- त्वा यहिरमणं तत्प्रथम गुणवतं. अर्थ्यते क्रियते प्रयोजनवशतया श्यर्थः, न पर्योऽनर्थः, अनर्थ निरर्थप्रयोजनं, दंडयंते निपात्यंते जीवा एनिरित्यनर्थदमास्ते त्यो यदिरमणं तजुणवतं २, दिशाम- वकाशः प्रतिदिनमानं तत्र भवं देशावकाशिक, तदपि च विरमणरूपं, सववएसु जे पमाणा उवि- पुण दिवसउनसारेश, आवश्यकचूर्णी सबवयाणं करिक संखेवं. तन्मतमाश्रित्य सर्वत्र- तगुणकारकत्वात् देशावकाशिकस्यापि गुणवतत्वं ।। ४ ॥ नोगाणं० सकृदेकवारं भुज्यंते इति नो. या ते ·ट वेवि- गाः, याहारपुष्पादयः, जपलादाणत्वात्परिभुज्यंते इति परिनोगा गृहांगनादिकाः, परिसंख्यानं परि- संख्याः प्रमाणकरणमित्यर्थः, समस्य आयो लानः समायः, समाय एव सामायिकं. न संनि तिय- टीका यः पर्वाण्युत्सवाश्च यस्यासावतिथिः, संविनजनं संविघ्नागः, अतिथेः संविजागोऽतिथिसविनागश्च, ३१ | पोषं पुष्टिं धर्मस्य दधातीति पौषधं. तस्य विधिः पौषधविधिश्व, सर्वश्चतुर्विधाहारशरीरसत्कारब्रह्मचर्य- व्यापारलदाणः, एतानि चत्वारि शिदावतान्युक्तानि ॥ ५ ॥ श्रावको वालपंमितमरणेन म्रियत . साह-वासु० आशु शीघं करणं कारः आशुकारो मरणावसरस्तेन मरणं. तस्मिन मरणे चिंति- तोपस्थितोपक्रमणे जटिति प्रत्यासन्नीऋते मरणकाले तत्र बालपंडितमरणं कुर्यात्, अथवा क्रमेणैव मरणकालः समागतः, परं संलेखना नाकारि कस्मादित्साह-अबिनाएत्ति न जिन्ना त्रुटिता या जी. विताशा तया हेतुनूतया संलेखनासंस्तारकदीदापनव्यवधायिना पाएहिं वा अमुक्कोत्ति ज्ञातजैर्वा स्व- जनैन मुक्तो न मुत्कलितः, पछिमसंलेहणमकिचत्ति अतः पश्चिमकालकर्तव्यसंलेखनां तपसा श- रीरशोषणरूपामकृत्वैव मरणं करोति तहालपंडितमरणमुक्तं, इत्यतनगाथायां संबंधः ॥ ६ ॥ श्रा- लो० स. च गृहे कथं मियत इत्याह आलोच्य गीतार्थ गुरुसमीपे बालोचनां कृत्वा तदत्तं प्राय:

·३ विवि- श्चित्तं चांगीकृत्य निसल्लोत्ति शल्यं ऽव्यन्जावदाद् द्विधा, द्रव्यशट्यं कंटकतोमरादि, जावशव्यं मू- बोका लगुणोत्तरगुणविराधनादि, तदालोचनादानेन निःकाश्य निर्गतं शयमस्मादिति निःशव्यः, स चैवं कृत्वा 'सघरे चेवारुहितुत्ति ' निजसदने एवारुह्यांगीकृत्य संस्तारकं अनशनप्रतिपत्तिकाले दर्न संस्तरणरूपं, तस्मिन संस्तारके कृतानशनः समाधिमान यदि प्रियते देशविरतस्तक्तं वालपंडितम- रणं ॥ ७॥ केन विधिनाह-जोन्नत्त यो नक्तपरिझाध्ययने श्रावकस्यानशनप्रतिपत्तिं कुर्वतः ज- पत्र.मः पीठबंधो विस्तरेण गुरुपूजासंघपूजासाधर्मिकवात्सब्यस्वजनवात्सव्यदीनादिदाननिजऽव्यतो पूर्वजिनचैत्यकारापणविनिर्माणतत्प्रतिष्टापनसिद्धांतपुस्तकलेखनयथोचिस्यचतुर्विधसंघसन्माननप्र- वाजनकारापणतीर्थयात्राविधापनजिनशासनप्रभावनाहेतुप्रतऽव्यस्तवकरणस्वजनमुत्कलापनचैत्यवं- दनगुरुविज्ञापनदादशवतिवंदनालोचनाग्रहणसम्यक्त्वाणुव्रतोचारणपुरस्सरो यस्तत्र निरवशेषो विधि- निर्दिष्टो नणितः, स एवात्राप्यध्ययने बालपंसितमरणे वर्णयितव्यो यथायोग्यं यथोचितं ज्ञेयः ॥ ॥७॥ तस्यैवंविधाराधनायुक्तस्य क जपपात आह—बै वैमानिकास्ते च ज्योतिष्क अपि, तद- व्यवच्छेदोपकल्पाच सौधर्मादीनुपगतीति कल्पोपगास्तेषु, न तु कम्पातीतेषु नियमेन तस्य श्राव ·IA मिवि-| कस्योपपातः, निश्चयाउकृष्टतो जवानंगीकृत्य सप्तमे भवे सेत्स्यति स श्रावकः ।। ५ ॥ श्यण पर्य- तसमयेऽपि सर्वविरतेरनंगीकरणात् बालं अनशनमतिपत्तेश्च पंडितं बालं च तत्पंमितं च बालपंमितं का नवति मरणं अहासने भणितं, इतोऽनंतरं पंडितं पंडितं मरणं सुसाधुमरणं वदये संक्षेपेण ॥१॥ ३३ | एतद्ग्रंथकारवचनं यदेव चानेन भणितुमिष्टं तदेव दापक एव गुरुविज्ञप्तिहारेणाह-श्वा० अभि- लपामि प्रतिपद्ये नदंत इति गुरुप्रति विझपयति उत्तमार्थ अनशनप्रतिपत्तिं कर्तुमजिलषामि, त. मिबन्नदं किं करोमि ? प्रतिक्रमामि सामान्येन पापेभ्यो निवर्ते सर्वस्मादसन्मार्गात, पुविं अनाण- याए इत्यादि पंचदशभिर्हेतुभिः प्रतिपन्नादसन्मार्गानिवर्ते सन्मार्ग प्रपद्ये, प्रतिक्रमणे भणितेऽपि त्रि- कालविषयमाह- अतीतं पापव्यापार निंदागरिहा सोही इत्यादिप्रकारेण प्रतिक्रमामि, अनागतं सावद्यारनं प- रिहरणावारणानियत्तीय इत्यादिजेदेन प्रतिक्रमामि, प्रत्युत्पन्नं वर्तमानकालभाविकर्मबंध प्रतिचरणा- विधानेन प्रतिक्रमामि, किस्वरूपं प्रतिक्रमामि ? कृतं पापमात्मना प्रतिक्रमामि, कारितमन्येषां हस्ते- न तदेव प्रतिकमामि अनुमोदितं यत्त्वया शत्रुहननादि, जव्यं कृतमिति वदनं तत्प्रतिक्रमापि, त- ·वि- देवमतीतादिनेदं कृतादिनेदं वा शुभमनोवाकायव्यापारं हेतुचतुष्टयादेव बनाति जीवः अतस्तदेव प्रतिक्रमणहारेण व्यनक्ति, मित्थत्तं पमिकमामि मिथ्यात्वं ग्राभिग्राहिकादिपंचप्रकारं, असंयममेक- का विधरूपं कषायं चतुःप्रकारं पंचप्रकारं पापप्रयोगं त्रिविधं मनोवाकाययोगं प्रतिक्रमामि, छातः परं ३५ मिनामिनादसणपरिणामेसुग इत्यायेषु पडिबुद्धस्स वा पर्यंतेषु सर्वेषु पदेषु जो मे कोश् देवसि- जे राजे उत्तम अश्कमो वश्कमो अश्यारो अणायारो तत्र मिलाजुक्कडमिति योज्यं, तत्र मिथ्या. दर्शनपरिणामे सति तहांगयां यो मम दैवसिको रात्रिको वा अतित्र मव्यतिक्रमातीचारानाचारादि- र्जातस्तस्य मिथ्याउष्कृतं करोमि, इहलोका मनुष्यलोकास्तेषु मनुष्येषु यदपराधं तस्य मिथ्यादुष्कृतं, वा शब्दः सर्वपदेषु समुच्चयार्थः, परलोकेषु मनुष्यजातिव्यतिरिक्तेषु तिर्यगादिषु यदपराधं तस्य मिथ्याष्कृतं, सचित्तेषु पृथिव्यादिषु यत्संघटनादि कृतं तस्य मिथ्या० अचित्तेषु सुषिरतृणःप्रत्यु- पेदितकंबलादिषु यजपवेशनादि कृतं, पंचसु इंद्रियार्येषु रूपरसगंधस्पर्शरूपेषु मनोज्ञामनोज्ञेषु य. दनुरागविरागादि कृतं तस्य मिथ्या० तथा अन्नाणं जाणा श्यादि मिथ्यादर्शनादिषु अझानादि- ध्यानेषु च सत्सु मम यो ज्ञानादीनामतिक्रमादिर्जातस्तस्य प्रतिक्रमामीति संटकः, अझानस्य ध्या- ·? वि- नं पुष्टाचारस्य ध्यानं अनाचारध्यानं, यत्कुत्सितं दर्शनं. तत्कुदर्शनं, तस्य ध्यानं, देवत्वं प्राप्तस्य मि. थ्यानावपरिणतस्य सम्यग्दृष्टेरपि सुराष्ट्रभावकस्येव तस्मिन् कुदर्शनध्याने, क्रोधध्याने इत्यादिसुग- का मं. श्वनं श्बा संभाव्यमानस्यार्थस्यानिलाषातिरेकः, मिथ्या विपर्ययस्तदृष्टित्वं मिथ्याध्यानं त. ३५ | स्मिन् , मूर्छा अत्यर्थ राज्यायनिष्वंगः, संशयकरणं शंका, कांदाणं कांदा ‘कंखा अन्नदंसणग्गा होत्ति नणनात् ' गठनं गृधिराहारादिष्वत्यंताकांदा, गृधेानं तस्मिन, निःपाथेयस्य परशंबल. लाभप्रार्थनमाशा तीव्रकामानिलाषः, तृष्णा तृटपरीषहादयः, क्षुधा कुत्परीषदादयः, अल्पकालगम्यो- ऽध्वा पथि का ध्यानं तस्मिन्, प्रस्थानमशुभमनसा गमनं तस्य ध्यानं तस्मिन, नितरां द्राणं कुत्सित. त्वगमनं निद्रा, स्वर्गादिधिप्रार्थनं निदानं तस्य ध्यानं, स्नेहो मोहोदयजन्यः प्रीतिविशेषः, कामो विषयानिलापः, अपमानतः परगुणोत्कर्षप्रशंसाभिमूयातश्च मायावलेपाश्च चित्तस्य ये ते कबुषः, कलहश्च विकाराराटिः, युद्धं परस्परं प्राणव्यपरोपणाध्यवसायो, वैरेण निर्गतमधर्म युद्धं प्राणापहार- रूपं यत तत्तानयुद्धं दृष्टिमुष्ट्यादिनिरेव. संगपरित्यक्तेष्वपि पुनः संयोगो संगः, संग्रहोऽत्यर्थमतृ त्या धनमेलनं, व्यवहारः कार्यपरिछेदार्थ राजकुलादौ, ऋयविक्रयो लानार्थ अपमूव्येन बहुमूख्य- ·का गवि- वस्तुग्रहणं, अनर्थदंडो निःप्रयोजनं प्राणिघातनं, अानोगोज्ञानपूर्वको व्यापारस्तस्य ध्यानं तस्मिन् , ब्राह्मणनयनाभोगे फलानपि मृतो ब्रह्मदत्तमेव अनानोज्यंत विस्मृतिः, अणावंकाणे अणंनणं तेणं आविलः कबुषः, वैरं पितृवातृवधादिसमुळे, वितर्क वितर्कः, ऊहः कथं राज्यादि प्रहीष्ये ३६ | इति चिंता, हिंसा महिपादिजीवमारणं, हासः परविप्रतारणं, उपहासो निंदास्तुतिः, प्रकृष्टो द्वेषः प्र- द्वेषः, फरुसमिति निष्टुरं कर्म तस्य ध्यानं तस्मिन, जयं मोहांतर्गतनोकपायरूपा प्रकृतिः. रूपं दे. हादि, अप्पपसंसंनाणे सुगमं, परनिंदा परगर्दा परदोषोद्धाटनं, परिग्रहः स बाह्यान्यंतरः, परपरिवा- दः परविकबनं, परदूषणं परेणाकृतमपि तंगत्यात्मदोपवदापनं, प्रारंन्नः परोपद्रवः, संरंजः संकल्पो विषयादिषु तीवान्निलाषः, पापं परस्त्रीसेवनादि तस्यानुमोदनं भव्यमनेन कृतमिति वदनं, अधिक- रणं कर्मोपादानहेतुकूपारामादि, असमाधिना एप प्रियत इति चिंतनं असमाधिमरणध्यानं तस्मिन. स्कंदकाचार्यप्रति शुक्षकं प्रथमे यंत्रे पीलयतः पालकस्येव, कर्मणामुदयप्रत्यये हेतुर्यस्य ध्यानस्य तत्कर्मोदयप्रत्ययं कर्मोदयप्रत्ययेन ध्यानं कर्मोदयप्रत्ययध्यानं, प्रथमं शुनपरिणामवतोऽपि पश्चात्कुत- श्चित्कारणात् कर्मोदयतोऽशुजपरिणामत्वं पर्यतकाले विष्णोरिख, ऋधिगौरवं रसगौरवं सातागौरवं, ·३१ N पवि.] सातागर्वो यथाहमेव सुखीत्यतिमानः, विरतिविरमणं, न विरमणमविरमणं, तस्य ध्यानं तस्मिन्, य- था मात्पुत्रयोर्विरतिबुधिरित्यंगीकृत्य तामपि देशविरति परित्यज्य प्रांतग्राममाश्रितयोः, मुक्तिः शि- दोका वगतिरूपा, न मुक्तिरमुक्तिस्तस्यामुक्तिमरणं तस्य ध्यानं तस्मिन, यथा मुक्तिविघ्नकरमेतन्निदानं मा कुरु चित्रसंचतिवत्. कस्यामवस्थायां जातानीत्याह-पसुत्तस्सवाति प्रसुप्तस्य निद्रांगतस्य प्रतिबुध- स्य जाग्रतः यो मे मया कोऽपि बहुर्वाल्पो वा दैवसिको रात्रिक उत्तमाः ज्ञानादौ अतिक्रम आ- धाकर्माद्यामंत्रणादौ प्रतिश्रवणरूपः, विशेषेणातिकमणं व्यतिक्रमणस्तस्यैव ग्रहणाय पदभेदरूपः, अतीचार आधाकर्मादिग्रहणरूपः, आचारस्तत्परिहरणपरिष्टापनरूपो, न आचारोऽनाचारस्तमदाण- मित्यर्थः, जात इति गम्यते, तस्य सर्वस्यानाचारस्य मिथ्याकृतं भवतु, यन्मया कृतं कृतं त- न्मिथ्या नवतु. अयं च मिथ्याःकृतविधिलिपंडितमरणे पंडितमरणे पंडितपंमितमरणे च साधा- रण एव. अथ साधोद्यतविहारेण विहरतः कदाचिद्देवादिकृता अापत्स्यात्, नद्यादौ रोगादौ वा त- स्यां जीवितसापेदयस्य साकारप्रत्याख्यानमाह-एस० एषोऽहं सर्वसंघप्रत्यदः करोमि प्रणामं नम- स्कार जिनवरषजस्य सामान्यकेवलिवृषभस्य वर्धमानाभिधस्य, न केवलमस्य शेषाणामपि वृषन्ना- ·अवि- दिजिनानां, चशब्दादतीतानागतादिजिनानां सगणधराणां सर्वेषां, चशब्दान्निजनिजसंघसमेतानां ॥ ११ ॥ व्रतोचारणमाह-सत्वं सर्व प्राणारंनं प्रत्याचक्षे, अलीकवचनं च प्रत्याख्यामि, सर्वमद- का त्तादानं, सर्व मैथुनं, सर्व परिग्रहं, चैवशब्दाच शेषपापस्थानान्यपि प्रत्याख्यामीत्यर्थः ॥ १२ ॥ ततः २७ | किं नणति ? सम्म० साम्यं समता मे मम सर्वजूतेषु सर्वजीवेषु, वैरं मम न केनापि साकं, आ- शाः सर्वाभिलाषरूपा व्युत्सृज्य त्यक्त्वा समाधि मनःस्वास्थ्य, चतुर्विधां वा विनयश्रुततपत्राचाररूपां वा अनुपालयेऽहमित्यर्थः ॥ १३ ॥ यत्सृजति तदेवाह-सत्वं सर्व चतुर्विधाहारविधि त्यजामि, संझाश्चतस्र थाहारज्जयमैथुनपरिग्रहरूपाः; गौरखं त्रिविधं, कपायाश्च पोमशापि, सर्व चैव ममत्वं प्र. तिबंध. त्यजामि, सर्वमपि दृष्टादृष्टसाधुश्राधजनं दमयामीत्यर्थः ॥ १४ ॥ दामणानंतरं च किं भणतीत्याह-हुऊ. भूयादस्मिन्नवसरे उपक्रमो व्ययो जीवितस्य यदि मम तदेतदेव प्रत्याख्यानं विपुलाराधनाहेतुर्भवत्वित्यर्थः ॥ १५ ॥ कृतसाकारप्रत्याख्यानश्च किं नणति ? किं च श्रवत्ते श्त्या- ह-सब० प्रदीणानि सर्वशःखानि येषां ते तथा तेज्यः सिकेन्यो निष्टितार्येन्यो नमोऽस्तु, न के- वलं सिकेन्योऽर्हद्भ्यश्च नमस्कारोऽस्तु, श्रद्दधामि जिनप्रझतं तत्वमिति शेपः, प्रत्याख्यामि च पा.

·टीका वि- पकं नित्यं कर्म सर्वमित्यर्थः ॥ १६ ॥ उक्तं साकारप्रत्याख्यानं, अय पंमितः दपको भक्तप्रत्याख्या- नं कुर्वन् यद्भणति तदाह-नमु० नमो नमस्कारोऽस्तु धुतं गतं पापमष्टप्रकारं कर्म येषां ते तथा तेभ्यः सिकेभ्यः, चशब्दात्तीर्थकरेन्यश्च, महर्षीणां च गणधरादीनां महर्षिभ्यः, संस्तारकं रचितदन- ३० संस्तारकादिविधिना यदनशनं क्रियते तदप्युपचारात् संस्तारकमनशनं तं प्रपद्येऽहं यथा केवलिन्नि- दर्शितमिति ॥ १७ ॥ तमंगीकुर्वन् किं किमजिवत्ते श्याह-जंकिं० यत्किमपि सुश्चरितमकृत्यं सा- धुनिरनासेव्यं तत्सर्व व्युत्सृजामि त्रिविधेन मनसा वाचा कायेन, सामायिकं च संयमविशेष त्रि- विधं ज्ञानक्रियाश्रघारूपं सम्यक्त्वश्रुतचारित्रमित्यर्थः ॥ १५ ॥ इतोऽपि किं करोतीत्याह-रागम- निषंगं बंधहेतुत्वाद् बंधं रागलदाणबंधमित्यर्थः, बंधशब्दः प्रतिपदं योज्यः, प्रहेषं च मत्सरमित्यर्थः, हर्ष स्वजनमेलापकादौ संघमेलापकादौ वा मम महती पूजा नविष्यतीति, दीननावता तां प्रत्य- नीकापमानादौ, औत्सुकत्वं पीडोत्पत्तौ ऊटित्येव यदि म्रियेऽहमित्येवंरूपं, नयं देवाद्युपसर्गे सति, शोकमिष्टवियोगादौ, रतिं तथाविधानंदरूपां मनोज्ञशय्यादौ, अरतिं च नोंकषायमोहनीयोदयजचि- तविकारहेपलदाणां परीपहोपसर्गादौ व्युत्सृजामि ॥ २० ॥ मम एतदित्येवंरूपो नावो ममत्वं प्रति- ·Yo विवि- बंधं सर्वसारवस्तुषु इति झपरिझ्या परिजानामि प्रत्याख्यानपरिझया परिहरामि, किंवृतः सन् ? नि- ममत्वमुपस्थित आश्रितः, तर्हि किमालंबनतया चिंतयतीत्याह-बालंबनं चाश्रयः मे ममात्मैवा- का राधनाहेतुरवशेषं शरीरोपध्यादि व्युत्सृजामि ॥ २१ ॥ केषु विषयेष्वात्मालंबनं विधेयमाह-आया० आत्मा मम झाने ज्ञानविषये बालंबनं, हुः स्फुटं नवतु, आत्मा मे दर्शनेऽप्यालंबनं, चारित्रेऽपि चात्मैव, तथा प्रत्याख्यानेऽपि भक्तपरिज्ञारूपे, संयमे सर्वविरत्यंगीकाररूपे, योगे च प्रशस्तमनोवा- कायरूपे ममात्मैवालंबनं, यत एतत्साहाय्यात् साध्यानि शानदर्शनचारित्राणि, तानि चात्मनः क- दाचिदपि न निन्नानि, अत अात्मन जपादाने तान्यप्युपात्तानि ॥ १२॥ एवं च परित्यक्तसमस्त- बाह्याभ्यंतरोपधिक एकत्वनावनां भावयति तामाह-एगो मे० एक एवात्मा मे मम शश्वभवनाद- गमनाच शाश्वतः सहचारी, ज्ञानदर्शनयुक्तः, शेषा ये केचन मे मम वाह्या नावाः पदार्थाः पुत्र- कलत्रादिकास्ते सर्वे संयोगलदाणा एव कृत्रिममेलापका एव, येषां संयोगस्तेषामवश्यं नावी वियो. ग इति परमार्थः॥ ४॥ कथं वियोगःखानीत्याह-संजो० संयोय एव मूलं यासां ताः संयोगमूलाः, जीवेन सांसा- ·विवि- रिकप्राणिना प्राप्ता अनुजूता फुःखपरंपरा अनिष्टकष्टसंतत्यः, यस्मादेवं तस्मात्कारणासंयोगसंबंधं स- मवायाभिलाषं सर्व भावेन खान्निप्रायेण व्युत्सृजामि ॥ २५ ॥ एवं व्युत्सृष्टममत्वोऽपि प्रतिक्रांतमू. टीका- लोत्तरगुणोऽपि पुनः किमाचष्टे श्त्याह-मूल० मूलगुणाः प्राणातिपातविरमणादयः, उत्तरगुणाः ४१ | पिंमविशुद्ध्यादयस्ततो इंदः, ये मूलोत्तरगुणा मया नाराधिता न सम्यक परिपालिताः प्रमादेनाझा- नादिनाष्टप्रकारेण तदहमनाराधनं सर्व निखशेषं निंदामि, आत्मसादिकं मिथ्यामुष्कृतं वच्मि, प्रा. गमेष्याणामागामिनां मूलोत्तरगुणानां प्रत्याख्यामि, यतोऽतीतस्य निंदा, वर्तमानस्य संवरणं, अना- गतस्य प्रत्याख्यानमभाणि, इति अन्यदपि यत्प्रतिक्रामति तदाह-॥ २६ ॥ सत्त० इहपरलोका. दानाकस्मादाजीविकामरणाश्लोकदैनयानि सप्त, मदा अष्टौ, संज्ञाश्चतस्रः, गर्वान त्रीन् , आशात- ना अर्हदाद्यास्त्रयस्त्रिंशत् , रागं द्वेषं च गह मि. ॥ २७ ॥ असं असंयमं विराधनास्वभावमेकविधं अज्ञानं मूढतारूपं एकजेदमेव मिथ्यात्वं विपर्ययरूपं तदप्येकविधं तथा सर्वमेव ममत्वं, केषु ? जी. वेषु पुतकलानगोऽश्वादिषु, अजीवेषु हिरण्यवस्वादिषु तत्सर्व निंदाम्यात्मसादिकं गर्हामि गुरुसादि- कं, यदनानोगादिना न प्रतिक्रांतमित्यर्थः ॥ २० ॥ न केवलमेतदन्यदयाह-निंदा० निंदामि ·ववि-| निंदनीयमसंयमकरणादि, गर्हामि यच्च मे मम गर्हणीयं, जुगुप्सितं पिंडग्रहणादि, तथा बालोच. यामि च सर्व निंदनीयं गर्हणीयं, अभ्यंतरां बाह्यामुपधिं ॥ २५ ॥ केन विधिनालोचयामीत्याह- टोका जह यथा बालो जल्पन कार्यमकार्य ऋजुकं निर्मायतया प्रांजलतया नणति स्वमातुः कथयति त- ४२ | तथैव तन्यायेनालोचयेत् गुरोः प्रकटयेन्मायां प्रचादनारूपां मृषां चान्यथाकथनरूपां प्रकर्षण मुक्त्वा परित्यज्येति ॥ ३० ॥ यस्य गुरोः सकाशे आलोच्यते तस्य गुणानाह-नाणं झाने पंचप्रकारे ऽकंपोऽदोन्यः सम्यक् तदित्वात , दर्शने चादोन्यः दायोपशमिकः दायिकोपशमिकरूपे कारक- रोचकदीपकवेदकरूपे वा निसर्गानिगमरूपे वा इत्यादि तद्भेदप्रजेदवेत्ता, तपसि हादशप्रकारे ख- यंकरणसमर्थः, अन्यकारापणविधिज्ञश्च, चारित्रे च सामायिकछेदोपस्थापनपरिहारविशुधिकसूदनसं- पराययथाख्यातरूपे चतुर्व पि पुनः पुनरेकैकस्मिन अकंपो दे वैरप्यचाव्यः, धीरो धैर्यमापादयिता, आगमकुशलः, यादिपदग्रहणादागमश्रुताझाधारणाजीतव्यवहारनिपुणः, प्रतिश्रवतीत्येवं शीलः प्र- तिश्रावी, अप्रतिश्रावी समुद्रवऊंजीर इत्यर्थः, रहस्यानामालोचनालोचितानां, एवंविधस्य गुरोः पा. र्थे बालोचनीयमित्युक्तं ॥ ३१ ॥ कथमप्यालोचयता पुरो वा गुरोर्विरूपमाचरितं स्यातदाह-रा- ·विवि-| गेण रागेण वा अतिप्रेमवशात् द्वेषेण वा प्रमादस्खलितादौ शिदितेन दृिष्टेन अकृतज्ञतया गुरु- कृतोपकारगुणानभिज्ञेन च प्रमादेन वा अनाभोगेन वा यत्किमपि में नवतां विरूपमाचरितं पू. टीका ज्यानां सतां तत्सर्व दमयामि, तथान्योऽपि मया यः किंचिदिरूपोऽलीकोद्धटनादिनवतां भणितस्त- ४३ | महं त्रिविधेन मनोवाकायेन दमयामि ॥ ३२ ॥ आलोचितदमितगुरुः दापकोऽनित्यनावनां भाव- यन मरणस्वरूपं चिंतयंश्वाह-तिवि० त्रिविधं नणंति मरणं, बाला व बाला अज्ञाना विरतिसा. धकविवेकविकलत्वात् , असंयता अविरताः सम्यग्दृष्टिपर्यंतास्तेषां बालानां, तथा अविरतत्वेन बा- लाः, देशविरतत्वेन पंडितास्तेषां बालपंमितानां च, तृतीयं पंडिता बुझतत्वाः संयता श्याः, तेषां मरणं पंडितमरणं, यद् यस्मात्केवलिनोऽनुम्रियते ॥ ३३ ॥ मरणस्वरूपं विज्ञाय समाधिमरणेन म- र्तव्यं, असमाधिमरणेन दोषानाह-जे० ये पुनर्जीवा अष्टौ मदस्थानानि येषां तेऽटमदिकाः, प्र. चलिता विषयकषायादिग्निः सन्मार्गात् परित्रष्टा संझा बुधिर्येषां ते प्रचलितसंज्ञाः प्रगलितसंज्ञा वा, वंक्यते स्खय्यते आत्मा परो वा ऐहिकपारनिकलाजस्य येन स वक्रः अथवा वंकः कुटिलः, वको वंको वा भावो येषां ते वक्रभावाः, यदेवंविधा अत एवाऽसमाधिना चित्तास्वास्थ्यरूपया प्रि- ·विवि- यंते, नहु नैव आराधका उत्तमार्थसाधका भवंति ॥ ११ ॥ यदि च नाराधकास्ततः किमित्याह- मरणे० मरणे विराधिते निदानकरणादिना देवगैतिर्भवति, लनश्च जुःप्रापश्च किलेत्याप्तोत्तो, टीका बोधिः सम्यक्त्वबीजं भवति, संसारश्चानंतोऽनंतपुऊलपरावर्तपरिव्रमणरूपो नवति, चशब्दान्मरणम भप्यनंतं नवति आगमेष्यकाले ॥ ३४ ॥ शिष्य आह-कादे० का देवउर्गतिः? का वा अयोधि बोधिदुर्लभता? केनैव प्रकारेण हेतुना विशेषेणोद्यते व्युह्यते पुनःपुन वेन मध्यसमागतभारव- दकामेनापि खीक्रियते मरणं ? अनंतः पारः पर्यंतो यस्य कालस्य तमनंतपारं कालां, केन हेतुना संसारे हिंमते जीवः? ॥ ३५ ॥ प्रथमप्रश्नोत्तरमाह-कंद० कंदर्पोऽटट्टहासहसनं कंदर्पकरणशीलाः, कंदर्पाश्च ते देवाश्च कंदर्पदेवाः, ये पुरा यहिधा नवंति ते तविधेषु गचंति, 'जल्लेसे मर तल्ले- से नववऊर' इति वचनात्. इति कंदर्पदेवरूपा उर्गतिः, किब्धिषं पापं झानाद्याशातनादिकं, तद्योगादेवा अपि किल्विपिकाः, अन्नियोजनं अनियोगः शत्रूचाटनादिमंत्रप्रयोजनं तद्योगादेवा अपि अनियोगाः, बासुरेण चंडकोपेन चरंत्यासुरिकाः, देवा अपि देवरूपा सुर्गतिः, संमोहयंति जन्मार्गदर्शनादिना मार्गान्मोदमार्गाद् ह्रसयंति ये ते संमोहाः, संमोहरूपा देवर्गतिः, ता एता ·टीका विवि- देवर्शतयो मरणे विराधितेऽपध्यानादिना नवंति ॥ ३६ ।। द्वितीयप्रश्नोत्तरमाह-मिबा० मिथ्या. त्वदर्शनं मिथ्यात्वं, तत्र रताः, सनिदानाः, कृष्णलोश्यामवगाढाः प्राप्ताः, शहास्सिन जगति ये जीवा प्रियंते तेषां ज़नो बोधिर्भवेत् ॥ ३० ॥ सम्म० सम्यग्दर्शने रक्ता नावितांतःकरणा अनिदाना ४५ निदानवर्जिताः शुक्तोश्यामवगाढाः शेषं पूर्ववत् ॥ ३० ॥ केनानंतपारमाह-जेपुण ये पुनर्गुरु प्रत्यनीकाः खिसकाः, त्रिंशन्मोहनीयस्थानवर्तिनो बहुमोहाः, सह सबल रेकविंशत्याः सबलस्थानैर्व- तत इति सबलाः, कुत्सितं शीलं समाचारो येषां ते कुशीलाः, असमाधिना आर्त रौद्रतया ये नि- यंते तेऽनंतसंसारिणो नवंतीति ॥ ३५ ॥ जिणे० जिनवचनानुरक्तास्तहासितमनसः गुरुवचनं ये कुति लावतो हितमिति कृत्वा असवलाः सबलस्थानदरवर्तिनः, असंक्लिष्टा विशुघाध्यवसायास्ते प- रित्तसंसारिणः स्तोकसंसारिणो नवंति. केणेव वुप्तश् मरणं' श्यस्य निर्वचनं गाथाहयेनाह- वाल० ये वराका जिनवचनं न जानति ते बालमरणानि शस्त्रग्रहणादीनि बहुशोऽनेकशो मरिहंति मरिष्यति, तथा बहूनि अकामुकानि निरनिलाषाणि मरणानि, केचिदराज्य - महारोगादिःखपीकि- ता अनिचंतो मरिष्यंति जिनवचनबाह्याः संतः ।। ४१ ॥ ४२ ॥ सब० शस्त्रग्रहणं तीर्थादौ मस्तके ·विवि- कचदापन, शिरःसारणादिविषन्नदाणं, वैराग्याज्ज्वलनप्रवेशः काटनदाएं पंचामितपश्चं, जलपवे. शश्च तीर्थ पयसि निमऊन कंठस्नानं वा माघमासे, चशब्दादन्यदप्येवंविधं उबंधनादिवालमरणं टीका ज्ञातव्यं. एतानि बालमरणानि के मरिष्यतीत्याह-श्रणायारत्ति श्राचारः शास्त्रविहितो व्यवहार ४६ | स्तेन नाममुपकरणं याचारनामोपकरणं, न अाचारनांडोपकरणं घनाचारजांडोपकरणं तत्सवितुं शीलं येषां तेऽनाचारभांडसेविनस्ते च परिवाजकादयो मिथ्यादृष्टयः, काजूतानि? जन्मानि च म- रणानि च जन्ममरणानि, तान्यनुवनंति इत्येवंशीलानि. जन्ममरणानुबंधीनि बहूनि मरिष्यति । ॥ ३ ॥ क मरिष्यतीत्याह-जड ऊर्ध्व भूतलान्नवयोजनशताउपरि समग्रोव॑लोकः, अधोऽ- धोग्रामादौ सर्वपृथिवीषु, तिर्यग्लोकेऽपि चाष्टादशयोजनशतमाने मृतान्यनुजूतानि जीवेन बालमर- पानि पूर्वोक्तानि, यदि चानुवृतानि ततः किं विधेयमित्याह-दंस० गाथाई-स चैव दापको विज्ञातवालमरणविपाकश्चिंतयामास-दर्शनझानसमन्वितः सन्नहं पंमितमरणं विवेकमरणमनुमरि- ष्ये ।। ४४ ॥ गुरुः दापकस्य गतिभयं दर्शयन्नुपदेशमाह-उवे. हे वत्स विराधितव्रतस्य लग- जनकं भयानकं जगकारि किं ? जननं जातिम्रियते मरणं तत्संसारे परिचमतस्ते भविष्यतीत्यध्या- ·विवि-| हारः, तथा पापकारिनरान् कांत्यादयंतीति नरकास्तेषु वेदना बेदनभेदनादिका, एतानि संस्मरन् पं. डितमरणमभ्युद्यतमरणं म्रियस्खेदानीं ॥ ४५ ॥ गुरुणा श्रावितव्रतविराधनाविपाकश्चितयन्नाहज. टीका २०. यदि जत्पद्यते सुःखं तो ततो दृष्टव्यः स्वप्नावस्तत्प्राउ वः, न वरं न पुनः कियद् दुःखमेत- त्? पुरापि का ॐःखपरंपरा मे मया मदे जायादौ बासक्तचेतसा संसारे संसरता परित्रमता सता न प्राप्तानुभूता ? ॥ ४६ ॥ संसा० संसारचक्रवाले नवचक्रे ब्रमता मया सर्वेऽपि पुजलाः समस्तोऽ- पि पुमलास्तिकायो बहुश पाहारिता आहारत्वेन गृहीताः परिणामिताश्च तदसवेदनेन, तथापि तैः सर्वैराहारैराहारितैरपि नाहं तृप्तिं गतो न संतोषमापन्नः ।। ४ ॥ केन दृष्टांतेनाह-तण० यथा तृ- णैः काष्टैरिवामिः, लवणजलो लवणसमुद्रः वा स्वार्थ, नदीसहस्रः, तथा नायं जीवः शक्यस्तपयितुं तृप्तीकर्तु कामनोगैः ॥ ४ ॥ तेषु गृहस्य दोषानाह-आहार आहारनिमित्तेनाहारेण हेतुना म- त्स्यास्तंमुलमत्स्या गति यांति सप्तमी पृथिवीं तमस्तमाभिधानां, अंतः कारणात्सचित्तमाहारं मन- सापि प्रार्थयितुं न दमते न सहते ।। ४ । विज्ञातविषयविपाको भावितगुरूपदेशश्च दपको यः द्रणति तदाह-पुद्धिं पूर्व प्रथमं चत्तारि विचित्ता श्यादिकमेण कृतपरिकर्मा कृतोत्कृष्टमध्यमज- F ·विवि- घन्यहादशवर्षहादशमासदादशपदसंलेखनः अनिदानो निदानरहितः, जहिऊण वितयं विचार्य मतिं तत्कालोत्पन्नां बुधिमुत्तरकालज्जाविनी सूदमार्थपर्यालोचिका पश्चाद् विचारणानंतरं दलितकषा- धोका यो मर्दितसंपरायः सन सद्यो जटिति मरणं पंडितमरणं प्रतीनाम्यंगीकरोमीत्यर्थः ॥१०॥ येऽप्रस्ता- | वेऽपरिकर्मिता वा अनशनं प्रतिपद्यते तेषामपायमाह-अकं अकांडेऽप्रस्तावेऽनवसरे ये आरा- धनां कुर्वति चिरं प्रऋतं जावितकालं परिकर्मित आत्मा यैस्ते चिरनाविताः कृतानवसराराधना अ. कृतयोगाराधनाः पुरुषा मरणदेशकाले मरणसमये पूर्वकृतकर्मपरिभावनातश्च प्राक्तनकर्मविपाकोद- यतः पश्चात्प्रतिपतंति निदानादि कुर्वति ॥ ११ ॥ गुरूपदेशमाह तम्हा० तस्मात्कारणाचंडकवे. ध्यं राधावेध्यं सकारण राज्यादिलाभकृते केनापि सुरेऽदत्तकल्पेन राजयुलेण साध्यते, एवं त्वया- पि चंद्रकवेध्यमिव चंडकवेध्यमनशनं सकारणं स्वर्गापवर्गकलान्नकृते उदययुक्तेन सावधानेन सा- ध्यमित्यर्थः, तर्हि का साध्यते जीवोऽविरहगुणः अमुक्तझानदर्शनचारित्रगुणः कर्तव्य इत्यर्थः, मो. दामार्गे ॥ ५५ ॥ बाहिर० बाह्ययोगैर्वाह्यसंबंधैर्गबोपकरणादिभिर्विरहितो वियुक्तः, अभ्यंतरध्यानयो- गे. जिणसाहुगुणकित्तण' इत्यादि, अलीणोति आश्रितस्तथा कर्तव्य इत्यध्याहारः, यथा तस्मि- , ·टीका पए विवि- न देशकाले तस्मिन्नवसरे अमूढसंज्ञः सन् देहं त्यजेत् ॥ ५३ ॥ किं नविष्यतीत्याह-हंतूण० ह- खा रागद्वेषौ नित्वाष्टकर्मशृंखलां जन्ममरणारहट्टं जित्वा नवाद् वत्स मोदयसे त्वं ॥ २४ ॥ एवं गुरुजिरुपदिष्टे स दपकः किं कुर्वते श्त्याह-एव एवमेतं वा सर्वमुपदेशं जिनदिष्टं श्र- दधे त्रिविधेन मनोवाकायेन, बसस्थावरं क्षेमंकरं पारंतीरं निर्वाणमार्गस्य ॥ २५ ॥ नहुण् नैव त. स्मिन देशकाले पर्यंतसमये शिथिलीनवत्सु बंधनेषु शक्यः शकनीयो द्वादशविधः श्रुतस्कंधः सर्वो. ऽनुचिंतयितुं धणियं इत्यर्थमपि, समर्थचित्तेन ॥ १६ ॥ एगंग एकस्मिन्नपि यस्मिन्न पदे स्थानेऽधी- ते सति संवेगं मोदाचिलापरूपं वीतरागमार्गे गति नरोऽनीदणं तन्मरणं संवेगप्राप्तिरूपं तेन प- देन हेतुना मंतव्यं ॥ २७ ॥ ततः किमित्याह-तम्हा० तस्मात्ततस्तावदेकमपि श्लोकं पंचपरमेष्टि- रूपं यः पुमान् मरणकाले बाराधनोपयुक्तः सन चिंतयति स तं चिंतयन् स्मरन्नाराधको भवति॥ आराधकः किं फलमाह-आराधनया उत्तमार्थप्रतिपत्त्या उपयुक्त उद्यतः कालं कृत्वा सुविहितः सुसाधुः सम्यगुत्कृष्टतोऽतिशयेन सम्यगाराधनां कृत्वा त्रीच भवान गत्वा लभते निर्वाणं ॥ १७ ॥ एवं विज्ञाताराधनफलः कया वासनया सर्व व्युत्सृजतीत्याह-सम० प्रथमं तावदहं श्रमणो महात्र:

·विवि- तांगीकारात कृततपःखेदः, द्वितीयं सर्वत्र समितिगुप्तित्वात् संयतोऽस्मि निगृहीतेंद्रियः, अतः किं ? ममैवंविधस्य सतः किं ? प्रतिबंधेनाहारान्निलाषेण वा किं? तत्सर्वमपि व्युत्सृजामि. एतत्समासेन नणितं ॥ ६० ॥ आपको भावनां जावयन्निदमाह-लहं० लब्धं प्राप्त ल० लब्धं प्राप्तं अलब्धपूर्व अप्राप्तपूर्व पुरा ५० | अस्मिन् भवे परित्रमता मया न कदाचिदेतदाराधनावस्तु अनुजूतमित्यर्थः, किंविशिष्टमित्याह- जिनवरमते मिघांते सुष्टु अतिशयेन नापितं प्रतिपादितं, जिनवचनसुभापितममृतऋतं, अत एवं च गृहीतो लब्धः सुगतिमार्गो मोदमार्गः, नाहमिदानीं मरणस्य विमीत्यर्थः ॥ ६१ ॥ धीरे धी- रेणापि सुभटेनापि सता मर्तव्यं, कातरेणापि मर्तव्यं, सुशीलोनापि भ्रष्टप्रतिज्ञेनापि मर्तव्यं, दा- ज्यामपि प्रकाराभ्यां हु स्फुटं मर्तव्यमेव, तस्माद् वरं खु निश्चयेन धीरत्वेन युक्तमित्यर्थः ॥ ६॥ शीलण शीलयोगात्पुरुषः शीलः, शीलेनाबुप्तसमाचारेण पालितनिजप्रतिज्ञेनापि मर्तव्यं, सुशोले. नापि भ्रष्टप्रतिज्ञेनापि मर्तव्यं, दान्यामपि जेदान्यां मर्तव्यं, खु तम्मादर्थे वरं शीलत्वेन मर्तुमित्य- र्थः ॥ ६३ ॥ इति स्थिरीभूते दापके गुरुः सामान्योपदेशफलदारेण गाथापंचकेनाह-नाण झा- नस्य विशेषोपयोगरूपस्य, दर्शनस्य सामान्योपयोगस्य, सम्यक्त्वस्य निःशंकिताबष्टप्रकारस्य, चारि.

·विवि- त्रस्य समितिगुप्तिनेदतोऽष्टनेदस्य यः साधुः काहि करिष्यत्युपयोगं सावधानत्वं स मुनिः संसारादि- मोदयते ॥ ६४ ॥ चिर० चिरमुषितं ब्रह्मणश्चरणं ब्रह्मचारः, चिरोषितो ब्रह्मचारो येन स चिरोषित- टीका ब्रह्मचारी प्रस्फोट्य विधूय शेषकं पूर्व दिप्तोछरितं कर्म ज्ञानावरणादि ानुपूर्व्या क्रमेणोत्तरोत्तरगु- ११ | णस्थानाधिरोहणतो विशुधो याति सिद्धिं धूतक्वेशः ॥ ६५ ॥ निक० निःकषायस्य, दांतस्य, शूर- स्य मोहमयजये, व्यवसायिन आराधनापताकालाभाय, संसारपरिभीतस्य प्रत्याख्यानं शुनं नवेत् ॥ ६६ ॥ एयं० एतदध्ययनरूपं प्रत्याख्यानं यः कोऽप्यन्योऽपि करिष्यति मरणदेशकाले धीरो वि. छान् न मूढा मूर्छिता संज्ञा ज्ञानं यस्य सोऽमूढसंज्ञः संपूर्णज्ञानः स गति उत्तमस्थानं मोदास्था- नं ॥ ६७ ॥ धीरो० वीरस्तीर्थकृजरामरणवित धीरो विज्ञानं केवलानं, ज्ञान सामान्यावबोधरूपं, ताज्यां संपन्नः संयुक्तो लोकोद्योतकारो दिशतु करोतु दयं विनाशं सर्वउरितानां सर्वपापानां सर्व- कर्मणामित्यर्थः ॥ ६ ॥ यतोऽस्यापि प्रकीर्णकस्य वीरनद्रः कर्ता श्रूयते. ॥ इत्यातुरप्रत्याख्यानप्र- कीर्णकावचूरिः समाप्ता॥ श्रीरस्तु॥

·विवि अथ भक्तपरिझाप्रकीर्णकावचूरिः प्रारभ्यते-भृम् धातुर्धारणे पोषणे च, अत आत्मनः स्मृ-
तये परस्य च अथवा स्वस्य परस्य च पुण्यदामस्य पुष्टये ॥ १॥ आलीना आश्रिताः, काननवत्
टीका
शुभदं सुखदं वा ॥२॥ अद्य आर्येति संबोधनं वा ॥ ४ ॥ ता तस्मात् ॥५॥ यत् आझाया
५२ आराधनं सुखसाधकं नवति तस्यां आज्ञायां ॥ ६ ॥ तं ततः तत्प्रसिद्धं वा यद् ज्ञानादीनामाराध.
नं, इदं ॥ ७॥ आराधयन्नपि चारित्रं सम्यक् संपूर्ण ।। ७॥ जिनैः ॥ ए ॥ सत्यायुषि संलेखना-
दिना कृतायुष्कोपक्रमणस्य सविचारं, बायुषः कालेऽपर्याप्यमानेऽकृतसंलेखनस्याविचारं ॥ ११ ॥ वि-
कटानां अकृतसंलेखनानां, भक्तपरिझामरणमद्यकालीनयतियोग्यं ॥ १५ ॥ प्रशमसुखे सतृष्णः
शोकहासरहितः॥ १३ ॥ निश्चिता मरणावस्था येन, नव्यो योग्यो जक्तपरिझायां, झातसंसारनैर्गु-
एयः ॥ १४ ॥ परछः पीडितः, दोषग्रहणे सतृष्णः, अर्हति पार्श्वस्थादिकोऽपि, स्वयं दोषैर्दूषितोऽपि
'पासबाईवि दोसदोसिस' इति पाठे तु दोषदौःशीव्यकलितोऽपि ॥ १५॥ अहो पर्यालोचने
॥ १६ ॥ त्वं तहानशनं ॥ १७ ॥ संवेगो मोदानिलाषः, निर्वेदः संसारे विरक्तिः ॥ २१॥ बालव-
दालोचयति ॥ २२॥ पाचार्येण, येनोत्सारकग्रंथवाचना कृता भवति, अंगीकृत्य ॥ १३ ॥

·१
विवि दारु० दारुणःखान्येव जलचरास्तेषां निकरण, नीमः, महाव्रतान्यस्माकमुदिपस्व ? ॥२४॥
यद्यपि खंडित उपशमितश्चंडको येन, अविराधमहाव्रतः, प्रव्रज्यावतोपस्थापिका व्रतस्मारिकां ॥
टीका
॥ २५ ॥ राज्ञः सुष्टुकृतामाझां प्रत्यर्पयति ॥ २६ ॥ जो सो० याकुट्टिदंडेन जपेत्य इत्यर्थः, कृ-
५३ | तवतन्नंगः ॥ २७ ॥ तत्तो० महाव्रतपर्वतन्नारावनमचीर्षस्य ॥ २० ॥ अह व्रतवान श्रावकः॥२५
अनि अनिदानः रायु १ गा र स्था ३ पुरिसो ४ । बहुरय ५ सुरय ६ अरय ७ सुरातिन्नि ॥ सहो
७ दरिदगेहे ए । एए ल नवनियाणा ॥१॥ ॥ ३१ ॥ सोऽपि संस्तारकः प्रव्रज्यां नियमनिरव-
द्यां प्रतिपद्यते ॥ ३३ ॥ अहसो० असंजातोपस्थापनो यतिः ॥ ३४ ॥ गुरु० अनुमतां ॥३५॥
आरा० आराधनायां क्रियमाणायां तस्य दपकस्य अात्मनश्च कुशलमवलोकयति, दिव्येन प्रधाने-
न निमित्तेनांगवेष्टासदृशवस्तुग्रहणदर्शनोपश्रुत्यादिना, अथवा दिव्येन देवतासंबंधिना निमित्तेना
देशादिना, इतरथा दोषोऽनशनं ददतः ॥ ३६ ॥ किंचत्तं मे मया उपभुक्तं सत् किं न चत्तं त्य-
क्तं मलादिरूपेण, अपि तु सर्व त्यक्तं, यतः शुच्यपि परिणामेनाशुचि स्यात्, दृष्टसारो शाततत्वः
सन, नोदनाप्येषाधिकृतश्लोकार्थरूपा क्रियते सीदतः सतः ॥ ३५ ॥ उपर० विरेचनं कार्यः ॥४०॥

·विवि. आराह० दपकस्य अाराधनाप्रत्ययं निरुपसर्गप्रत्ययं च करेमि कानस्सग्गं जस्सासा २५६ ॥ ४ ॥ पञ्च० ते दपकं ते गुरवः॥४५॥ अहवा० स साकारं नवचस्मिं करोति ॥ ४६॥ आरा कयुपं टीका पापं तदेव कलः कर्दमत्तन्निवारणाय यष्टिं ॥५२॥ कुग्रह एव प्रकर्षेण रूढं मूलं यस्य भावयव एछ ॥ २३ ॥ सुवि० हितचिंतकः ॥ २५ ॥ उन० मोहोऽझानं तेन प्रौढीकृतं शोभनकर्मणामतिशयेन शब्यं, दमय इंडियमृगेंद्रान मुनींसंदोहसंनिंदितान ॥ १६ ॥ निवा० निर्वाणसुखस्यापाया , वि. स्तीर्णो नरकादिषु दारुण आसमंतात् पातः पतनं पाको वा स्वविपाको यैः, विषयतृष्णायाः सदा सहायान् ॥ १७ ॥ काले मरणेऽप्राप्नुवति श्रामण्ये सावशेषिते ॥ २७ ॥ मिय० स्वतृष्णया हेतुजु- तया मृगतृष्णाग्निस्तोयं मन्यते, तथैव मिथ्यात्व मूढमनसो जीवाः कुधर्मात् सौख्यानि मन्यते ॥णा पाव० तुरमिण्यां नगर्या यशफलपृठकदत्तवत् ॥ ६ ॥ मा० मा कास्त्विं, यस्मात्कारणात् ॥ ६३ ॥ नावा० भावानुरागरक्तः प्रेमानुरागरक्तः स्वगुणानुरागरक्तः ॥ ६४ ॥ दंस० दर्शनद्रप्टो यः स ब्रष्ट ए- व, चरणव्रष्टस्तु न परिव्रष्टो नवति, दर्शनमनुप्राप्तस्य पर्यटनं नास्ति संसारे ॥ ६५ ॥ कहा० नाघ- ति अमूल्यमित्यर्थः ॥ १७ ॥ विज्ञा० निवृत्तिर्विद्या पुनरजक्तिमतः किं सेत्स्यति? अपितु न ||शा ·विवि- तेसिं० जिनानां, ऊपरे ।। ७३ ॥ बी० शस्यं, वासं वृष्टि, अत्रेण विना ॥ ४ ॥ आरा अनन्यह- दयः, त्वं मा मोदयसि पंचपरमेष्टिनमस्कारं ॥ १६ ॥ नाव० भावेन न कृतं करणं क्रियया येषु ॥ टीका ॥ ३ ॥ बारा आराधनैव पताका तस्या ग्रहणे नमस्कार एव हस्तः, रथोऽस्खलितः ॥ ७० ॥ १५ | वि० सुप्रयुक्ता, पुरुषस्य वशं पिशाचं ॥ ७२ ॥ जह स्थातुं, बालंबनैः ।। ४ ॥ तम्हा० जत्थातुका- मः ।। ७५ ॥ खेम खर्विशकलितैः श्लोकैः, यवो राजर्षिः सुश्रामण्यं प्राप्तः सन् ॥ ७ ॥ तुंगं मे. रोरपरं नचं नास्ति ॥ १ ॥ आत्मकामैः ॥ ए३ ॥ जं किं० सुखमुदारं ॥ ५ ॥ पाणो० पाणोऽ. पि श्वपाकोऽपि पाडिहेरं देवसान्निध्य प्राप्तः, एकेनाहिंसागुणेन एकदिनार्जितेन, यथा श्वपाकगृहे- केनापि गोवधः कृतस्तेनालीकेन पूर्व तदिनप्रतिपन्नाहिंसावतः श्वपाको हृदे दिप्तस्तेनाहिंसावत- गुणेन प्रातिहार्य प्राप्तः, ॥ ए६ ॥ परि० अभूतोनावनं जूतनिह्नवोऽर्थातरान्निधानं गाँवचनं च ४ सर्वगत आत्मा १ नास्त्यात्मा २ गामश्वं ब्रूते ३ काणं काणमेवाह, दम्यतां बलिबर्दादय इत्यादि वा परलोकविरुणं ४ ॥ ॥ हासे० स्वजीवहिताय ।। ए ॥ वि० माता श्व ॥ ॥ होज० शिखावान भागवतादिः ॥ १० ॥ अलिए सकृदपि ॥१॥ मा० कुण किलिं वंशशलाकादिकं ल. ३ ·२६ विवि-| घु दारु ॥२॥ चोरि० किढिडे किरिस्त हे उत्सवदिने राज्ञो लब्धप्रसादा गोष्टी, चौरास्तन्मध्ये, गृहीतादत्तादाननियमपुरुषवर्ज सर्वे प्रविष्टास्तद्गृहं, तैर्मुषितं, तया तु तैरज्ञातया ते पादेषु म- टीका यूरपिचेन चित्रिताश्चिह्निताः, प्रगे तया राज्ञो निवेदिते ज्ञाता दंमिताश्च, इतरस्तु पूजितः ॥ ६ ॥ रका दोषप्रचुरं ॥ ७ ॥ जाव आवहति धारयति ॥ ७॥ र३० काम० कामसर्पण दष्टा इति सं. बंधः, युगेन, संकल्पो मनसा संकल्पनं, विषयाः शब्दादय एव बिलं, मदा एव मुखानि यस्य तेन, त्याज्यत्वेन लव निर्मोकः सर्पकंचुको यस्य, सर्पोऽहंकारविशेषः, विनश्यंति, उस्सहमावहतीति उस्सहं, तच्च तदिषं च नोगैकाग्रतारूपं तेन ॥ ॥ १० ॥ लक्ष लालको नीपणो नरकः, अथवा षष्ट्यां पृथिव्यां तृतीयप्रस्तटे लल्लकाख्यो नरकावासः, कामेन स्त्रीणामपि तत्र गमनादिति स प्रद- शितः, नव्यसनं ॥ ११ ॥ कामा० मगधासु गोरग्रामे गौशंखी कौटिविकः, तेनासन्नभन्नग्रामे बहिरपत्यं दृष्ट्वाऽपुत्रत्वाद्- गृहीतं वर्धितं च, तन्माता चंपायां चौरैर्विक्रीता वेश्या जाता, स तत्र यौवने तां गन् गोवत्सरू- पदेवीसंकेतेन मातरं झात्वा पृष्ट्वा विमोच्य प्राणायामां दीदा जग्राह, स वैश्यायनर्पिः कूर्मग्रामे ·विवि- आतापयन यूकाशय्यातर इति गोशालेनोक्तस्तेजोलेश्या मुक्तवान, स्वामी च तस्य रदार्थ शीतले- श्यां, आतापनापरश्च स नखकुल्माषपिंकी जष्णोदकैकचुबुकात षण्मास्या तेजोलेश्येति सिद्धार्थदे- टीका वात् श्रुत्वा गोशालः श्रावस्त्यां कुंनकारशालायां तां साधितवान, अष्टांगनिमित्तं शिदितवांश्च. अ. १७ | जिनो जिनप्रलापी जमात. निजमातृसुरते रतिरासक्तिस्तत्र रक्तः ॥ १३ ॥ पडि० प्रतिशेर्य काम- कलहं, प्रतिबंध स्वभावं पश्यन् ॥ १५ ॥ महि० विषयांधाः ।। १५ ॥ नीयं० नीचपुरुषगानिः, सुस्त- नीभिः, प्रेक्षणीयमंदगतिन्निः, स्थैर्यादिगुणोपेता अपि नियंतेऽधरीक्रियते, नदीपक्षे तु नीचैर्गवती भिः सुजलजलधाराभिः क्वचनात्यकुल क्वचन च स्तिमितं वहंतीनिः, गिरिवरेषु गिरिवरा विंध्या. चलादयः ॥ १६ ॥ सु० जितासु परिचितासु, गारुडिकानां सर्पिण्यः प्रियाः स्युः ..॥ १७ ॥ वीसं० अतिविश्वसंतमपि, कृतविप्रियं प्रियं पतिं ॥ १७ ॥ रम० स्त्रीणां दर्शनमेव सुंदरं जबति, न तूपभो- ग इति मालयोपमानं, सौभाग्याथैः सूत्रैश्च मालतीजातिः ॥ १७ ॥ किंतु० दर्शनसौंदर्यजनित- मोहानां वध्यस्य कंठे प्रक्षेपार्दा कणवीरादिमाला वध्यमालास्तासामिव वजमालाणव वज्रमालाः पुरुषरादासास्तेषामिव स्त्रीणामालिंगनं अचिरादिनाशं ददाति, अन्ये त्वेवं व्याख्यांति, प्रा. , पाठे तु ·अवि- लिंगनं मदिरावत् यथा वज्रमाला दीपोत्पन्नानां पुरुषाणां मदिरा विनाशं ददाति, तथा स्त्रीणामालिं- गर्न धर्मकारिणां पुरुषाणां चारित्रनाशं करोति ॥ २० ॥ रम० स्त्रीणां दर्शनमेव सुंदरं भवति, त- बोका संगमसुखेनालव्धेन, लब्धे तु तत्र स्वकायश्रमग्लानिक्लहान्यादय एवावशिष्यते नत्वन्यत् ॥२१॥ २७ | साके० दिप्तो नद्यां व्यूढश्च देव्येति, क्रमेण संबंधः ॥ १२ ॥ सोअ० शोकस्य सरिनदी, वैरोचनो- ऽग्निः ॥ २३ ॥ अमु० सम्यग् अज्ञातस्वमनोनिग्रहविधानः, दृष्टिविक्षेपे ॥ २४ ॥ घण० मेघमालाः, यथाऽलको रोगाघातः श्वा, तइंशविषं वर्धयति अतिशयेनोन्नताः सत्यः, तथा स्त्रियोऽपि दृष्टा मो- हविषं वर्धयंति दूरमतिशयेनोन्नतीभवत्यः ॥२५॥ महि० यत् यस्मात् अल्पसारस्याल्पसत्वस्य, अ. मेः संसर्गेण मदनमिव मनो विलीयते ॥ २७ ॥ ज० कोशाभवनोषित ऋषिः ॥ ॥ सिंगा त्रुमंति ॥ २७ ॥ विस० कल० कर्दमः, विलासा नेत्रजा विकाराः, बिब्बोका गर्वादिष्टेऽप्यवज्ञा, त एव जलचरास्तैराकीर्ण, मद्य एव मकरा यत्र ।। ३० ॥ अग्निं मिलत्तं वेयतियं । हासाश्वयं तु नायवं ॥ कोहाईण चलकं । चजद्दस अप्मंतरा गंया ॥ १ ॥ खित्तवत्थुधणधन्न । उपयाई संग- हो । ॥ ३१ ।। संग० मूर्गमिछत्ति पाठे श्वां अपरिमाणां ॥ ३२ ॥ संगो संगः परिग्रहो महाभ- ·विवि- यनिमित्तत्वात् महाभयं, बाधितः कुंचिकेन मुनिपतिमुनिः ॥ ३३ ॥ सब० परिग्रहचिंता संतोषाना. वेन, मुक्तिनिर्लोजता तस्याः सुखं तत्सौख्यं ॥ ३४ ॥ निस्स निःशव्यस्य मुनेः, संपूर्णा अतिचा. टीका खणरहिता गुणा येषां महावतानि ॥ ३० ॥ अह० रागगर्न १ शेषगर्न १ मोहोऽझानं तर्भ ३ १० ॥ ३६॥ रागे कृष्णजीवो दृष्टांतः ॥ ३० ॥ इंदि० सुशीलगुणा मूलोत्तरगुणास्त एव पेहुणानि पि. गानि तैर्विहीनाः ॥४१॥ न० स्वकः स्वकीयः ॥ ४२ ॥ महिः स्वकदेहपरिश्रममेव सौख्यं ॥४३।। सु० कदव्यां ॥ ४४ ॥ सोए प्रोषितस्य प्रिया कुरूपपुष्पसालगीतासक्ता राझी दृष्ट्वा गंधाट्टमारिक- लंकादिकारी, गंधप्रियो विमातृगंधैर्मृतः, नृमांसाशी ॥ ४५ ॥ फासिं० अमात्यैर्बहिःकृतः, वसंतपुरे जितशत्रुः सुकुमारिकारक्तोऽमात्यैरटव्यां मुक्तः सन्नार्यः, तत्र तस्य रुधिरं मांसं च दत्तं, पंगुकृते त- या राजा गंगायां वाहितः. बाहुन्यां शोणितं पीत-मूरुमांसं च अदितं ॥ गंगायां वाहितो नर्ता । साधु साधु पतिव्रते ॥ १॥॥ ४६॥ विस० रत्नदीपदेवीस्थानप्राप्तजिनपालितजिनरक्षितवत् , वी, दीवसंमागय जाउ । अह अलं व भणियं व ॥ श्युत्तरार्धपागंतरं वा ॥ ४ ॥ उ विषयेषु नरपेक्षेण ॥ ४ ॥ ता धीर० उत्खातक्रोधादिः प्रतिपदाः सन गृहाण ॥५०॥ कोहो कलीन व ·अवि- संग्रामान कंदलानित्यर्थः ॥ ११ ॥ ना. नवरूपपंकतरणे यष्टिं ॥ ५५ ॥ नाचुकी. शिवया साप. त्यया ॥ ६० ॥ मुच्चि चित्रकूटपर्वते सिघार्थो, मोदो दयितोऽनीटो यस्य स तथा ॥ ६१ ॥ गुठे. सुबंधुनामात्येन ॥ ६ ॥ श्य- योगिनामीश्वरो जिनो वीरस्तस्य सुन्नणितानुसारेण, वीरन्नद्रगणि- भक्तपरिज्ञाप्रकरणकर्ता च. णमो मां ॥ १ ॥ इति नक्तपरिझावचूरिः समाप्ता ॥ दोका ६० ॥ अथ संस्तारकप्रकीर्णकावचूरिः प्रारभ्यते ॥ एष संस्तारकः किलाराधना चारित्रस्याराधनं, एष मनोरथो वांछा सुविहितानां, एष किल प. श्चिमांते सुविहितानां पताकाहरणं यथा मल्लानां पताकाहरणं जवति ॥२॥ यथा ऋतिग्रहणं न. कानां तापसविशेषाणां जल्सवकरणं भवति, अथवा न्यक्तानां पुंसां पराजूतानां विभूतिलाभः अ. मोदाय भवति, यथा मझानां पताकाहरणं उत्सवाय तथा सुविहितानां शोजनानुष्टानानां संस्तारक उत्सवाय भवति, यथा पुरुषसिंहानां चावादीनां मध्ये अर्हन् पुरुषवरपुंडरीकः, महिलानां मध्ये जिनमातरः॥५॥ सर्वसौख्यानां मध्ये सिघिसौख्यं प्रधानं ॥ ६॥ यथा धर्माणां मध्ये हिंसा, ज- ·६१ विवि-| नपदवचनानां मध्ये साधुवचनानि, श्रुतीनां श्रूयमाणत्वेन शास्त्राणां मध्ये जिनवचनं, जलादिशु- छीनां मध्ये सम्यक्त्वशुधिः प्रधान तथा संस्तारकः ॥ ७॥ उत्तरगाथातः पंमितमरणमत्राभिसंब. टीका ध्यते, पंडितमरणं कल्याणं अन्युदयश्च, तयोर्हेतुत्वेन देवानामपि पंडितमरणं त्रिभुवनेऽपि मुलभ ॥७॥ मझो० मा जित्वा पताकां लानते तथा कर्मजयेन सिधिलब्धा ॥ ॥ ध्यानानां मध्ये परमं प्रकृष्टं शुक्लभ्यानं, निर्वाणानां सुमरणानां मध्ये परिनिर्वाणं मोक्षः, लाथवा सर्वथा कषायाग्न्यु. पशमात् परिनिर्वाणं यथाख्यातचारित्रं यथा मोदकारणं तथा पंडितमरणं क्रमेण मुक्तिहेतुर्नणितं ।। ॥ १० ॥ पास्तां संस्तारकः सर्वोत्तमसर्वसामानां श्रामण्यमेव गल्लानं मन्यते, यथा सर्वस्तीर्थकरः किंजूतः परमज्ञानः परमसिधिश्चेति. अथवा येन श्रामण्येन तीर्थकत्वं केवलज्ञानं मुक्ति प्राप्यते इति ॥ ११ ॥ परलोकहिते रतानां क्लिष्टमिथ्यात्वादिकर्मणां मोदातरोर्मूलमिव मूलं सम्यक्त्वं, तथा संयमो देशसंयमो, वाशब्दात् सम्यग् ज्ञानं च, एष महान लानः, परं तयपि सर्वोत्तमलानानां श्रा- मण्यमेव विशिष्टं लाभ विवेकिनो मन्यते ॥ १२ ॥ संयम एव पागंतरे तु संयमोपाय एव ज्ञाना- दिमुक्तिकारणमध्ये तथा प्रधानं मूलं कारणं सतोरपि ज्ञानदर्शनयोस्तत्सनाव एव मुक्तिनावात् , N ·६२ विवि- शति तिसृभिर्गाथानिः श्रामण्यस्य प्राधान्यमुक्तं, किमुत संस्तारकस्येति जावः ॥ १३ ॥ सर्वतीर्थानां लौकिकानां मागधवरदामप्रभासादीनां, लोकोत्तराणां अष्टापदादीनां मध्ये च तीर्थकरप्रकाशितं ती- टीका थै श्रीसंघप्रवचनलदाणं प्रधानं, अन्याभिषेकाणां मध्ये देवताकृतो जन्मानिपेको यथा प्रधानस्तथा संस्तारकः सुविहितानां ॥ १४ ॥ श्वेतचामरप्रभृतिमंगलानि तेषां मध्ये संस्तारकोऽधिकं मंगलं ॥ ॥ १५ ॥ तपोऽनौ कर्मकाप्टदहके, व्रतेषु नवकर्माबंधहेतुषु शूराश्वारित्रिण इत्यर्थः, जिनवराणां स. म्यग्ज्ञानमेव या सामस्त्येन विशुद्धं जवांतरानुयायित्वात् , प्रधानं पथ्यदनं येषां ते एवंविधाः स्युः. सुखेन संस्तारकगजेंद्रमारूढा निर्वहंति, पारोहका अपि शूरादीनां हि शूरा बुधिनीतिज्ञाः सशं. बलाश्च नवंति ॥ १६ ॥ अयं संस्तारकः परमार्थो मोदाहेतुत्वेन, तथा परं प्रकृष्टं अतुलमनुष्टानं त- था स्थविरादीनां प्रधान एष कल्पः परमेत्यादि प्राग्वत् ॥ १७ ॥ तस्मात्कारणात् एतत्त्वया लब्धं जिनवचनामृतविऋषित देहं धर्मरत्ननिर्मिता वसुवृष्टिः ॥ १७ ॥ प्रवचनकुशलानां साधूनां सुष्टु वा धीर धैर्य कृतं त्वया संस्तारकं कुर्वता ॥ १५ ॥ झानतेजःसंयु- ता, चारित्रेण शुद्धं शीलं वनायो यस्याः, अतिचाररूपत्रासादिदोषान्नावात् ॥ २० ॥ हे सुविहित ते ·टीका विवि-| तैर्जीवलोकसारं ज्ञानादिरत्नाभरणं कृतमात्मनो नवति ।। २१ ॥ तत्तीर्थ ॥ २२ ॥ पूर्व स्नाता इत्यु. क्तं, किं भयंतस्ते तत्र स्नाता इत्याह-बास० पाश्रवाणामिडियाणां समाधानहेतुषु प्रवृत्तिः अ- हितेभ्यो निवृत्तिश्च संवरः समित्यादिः निर्जरातपः त्रयोऽर्थाः समाहिताः यन संस्तारके तं व्यर्थः प्रा. ६३ | कृतेन तीत्थं ति नणंतः शीलवतान्येव बहानि एतत्तीर्थस्य सोपानानि यैः ॥३॥ साधवः ॥२४॥ त्रिभुवनराज्यं तीर्थकृत्त्वं केवलज्ञानं मुक्तिर्वा तस्य हेतुर्यः समाधिस्तं प्राप्नोसि, सिघांतकटपे अतुलं राज्यानिषेकं संस्तारकलदाणं विपुलफलं लोके विशेषेण हरंति आददति ॥ २५ ॥ अनिनंदति बाह्लादं करोति मम हृदयं, नवद्भिर्मोदस्य साधनोपायो लब्धः, परमार्थो ज्ञानादिविस्तार्यते यत्र । ॥ २६ ॥ संस्तारकगतं साधु पूर्वानुजूताराधनासंस्तारकगुणान् वा चिंतयंतो देवा अपि शासनशय- नानि मुंचंति ॥ २७ ॥ संस्तारकगतः साधुश्चंद्र श्व प्रेदणीयो नवति, सूर्य व तपस्तेजसा दीप्ति- मान, हिमण महाहिमवदत् स्थैर्येण विख्यातः ॥ २० ॥ गुप्त्यादियुतः श्रमणः समाहितमना दर्शन- झाने एकाग्रचित्तः, तस्यैव संस्तारकः प्रमाणं ।। २ ।। किमिति संस्तारकगतः साधुर्विशेषेण वर्य- ते, यतः पर्वतानां मेरुरित्यादि, तथा शोभनानुष्टानानां मध्ये संस्तारकः ॥ ३० ॥ भण वद कीदृश- ·६४ अवि- स्य यतेः संस्तारको जणितः, कीदृशे वावष्टव्यतेऽवष्टंभितस्य करणो येन क्रियमाणेनाविशेषतो जी. वः स्थिरीक्रियते पर्यंताराधनायां, एतत्तावद् ज्ञातुमिगमि ॥ ३१ ॥ पात्रभूतो योग्य आलोचनायाः टीका ॥ ३४ ॥ प्राकृतत्वात् अात्तचरित्रः, अथवा बायो लानस्ततं निरतिचारतया चारित्रं यस्य स, य. हा आत्मनि चारित्रं यस्य स अायचारित्रः आत्मचारित्रो वा दृढचारित्रो जीव श्यर्थः ॥३६ ॥ त्रि- दंमा मनोवचनकायास्तेषां मोचकः प्रथितकोतिः ॥ ३० ॥ षटकायानप्रति विरतः ॥ ४१ ॥ जढः त्य- क्तः अष्टविधकर्मदापणहेतुः संस्तारकः, उत्तमार्थ उद्यतस्य मर्दितकषायस्य हावजावादिविकाररहित- स्य लानः कर्मदपणादिः ॥ ४ ॥ दपकस्य ॥ ४५ ॥ प्रथमे क श्दानीं तस्य एकदिनार्जितलान- स्य अनय॑स्य सतोऽर्घ कर्तुं शक्तः ॥ ४६॥ यः संख्यातनवस्थितिरसंख्यातायुपो हि चारित्रप्रतिप- तिर्न नवति स साधुपदं प्रतिपन्नः सन्ननुसमयं कर्म दपयन् तस्मिन्नेव नवे प्रायः सर्व कर्म दपयति, तस्मिंस्तु पर्यंताराधनासमये साधुर्युक्तो विशेषेणोक्तः तस्यामवस्थायां विशेषतः कर्मदापणात् ।।४।। लाभमुक्त्वा सौख्यमाह-तण० गतोऽपि निर्लोभं चासौख्यं ॥ ४ ॥ निप्पुरिस० निःपुरुषे पुरुपर- हिते नाटके केऽपि तथा तेन प्रकारेण सहसविस्तारे 'सहबत्ति' पाठे तु स्वहस्तविस्तारे देवा ·टीका विवि- हि वैक्रियलध्या स्वहस्तांच्या पात्राणिनिःकर्ण्य द्वात्रिंशदं नाटकं विस्तारयंति, इति स्वहस्तविस्तारे तादृशी न रतिः, या जिनवचने विशालो रतिईतुः सहस्रव्याप्तेऽथवा पुरुषरहिते नाटके सा न रति- स्तथा यथा वहस्तप्रमाणे संस्तारके रतिः, जिनवचने परिनाव्यमाने सतीति शेषः ॥ ४॥ रा. ६५ | गं० यत्सुखं रागहेषमतिकं यच विषयसुखं अनुभवति चक्रवर्ती एतहीतरागस्य न भवति, किं तर्हि तत्सुखाबहुतरं सुखं वीतरागस्य तत्सुखात्य विषयादिविरक्तत्वेनोपशमात्मकत्वात् ॥ ५० ॥ मामाहोह. मा नवत वर्षगणकाः स्तोकेनापि कालेन अप्रमादिनः साधका जति पुंडरिकादिवत्, बहवो गब- वासे विशेषेण चिरकालं सुखिता अपि प्रमादपरतंत्रतया जन्ममरणं संसरंतो जीवाः तिपाठे तु अ- त्यतिशयेन खुत्ताः संसारसागरे मनाः, श्यर्थः ॥ ११ ॥ पगवि० पश्चादपि ते प्रयता नद्यताः सं. तः, पया वा पाठे तु प्रतापात् स्वदोषचिंतनोपतापात् ॥ १२ ॥ कीदृशेऽवकाशे संस्तारक इति प्रश्न- स्य निर्वचनमाह-नविकार० नैव कारणं तृणमयः संस्तारको नापि प्रासुकभूमिः, आत्मैव संस्तारो विशुझे चारित्रे भवति ॥ १३ ॥ निचंपिग नियमपि तस्य भावोद्यतस्याप्रमादिनो यत्र वा क्षेत्रे य. दा वा काले यत्र कापि संस्तारको नवति यथा जिनप्रवचने आख्यातः प्ररूपितो यथाख्यातो यथो- ·तो विवि- क्तकारी, अहकाया पावे तु यथा जिनप्रवचनं तथैवाख्याता प्ररूपको यथोक्तवादी विहारेऽभ्युबि. द्रव्यतः संलेखनाकरणेन, भावतः कषायपरिहारेण बूहोरूदः ॥ ५५ ॥ वासा० वर्षाकालेऽनेक- टोका धा तपांसि कृत्वा हेमंते संस्तारकमारोहंति, सर्वसत्वेन सर्ववीर्येण युक्तः ॥ ५५ ॥ अथावष्टंजनप्रश्न- ६६ निर्वचनमाह-बासी सोगंग० उत्तरमथुरातो वणिक्सुतो दक्षिणमथुरां गतः, वणिग्भगिनी अ. र्णिका, मार्गे पुत्रो जातः, प्रबजितो वृक्षत्वे पुष्पभऽमतेन पोतनपुरं गतः, पुष्पकेतुर्नृपः, पुष्पव तीजौ पुष्पचूलः पुष्पचूला च स्निग्धौ, मात्रा प्रबोधिता उर्जिक्षे वृष्टौ निदानीता, गंगायां येन येन पार्श्वन नावं विगलति तद् तद् ब्रुडति, मध्ये स्थितः, सर्वे ब्रुमंति, नाविएहिं पाणीए बुढो, नाण- मुप्पन्नं, देवेहिं महिमा कया, पयागतिवं जायं लोए ॥ १६ ॥ २७ ॥ पंच० पंच सनिम्मम० कुं. नकारेत्ति एकारोऽलादणिकः. कुंभकारं कडान्निधाने, एगूणत्ति एकेन विराधितत्वात् , सावजीए एयरीए जियसत्तुराया, खंदगो कुमारो, पुरंदरजसा भणी, कुंभकारनगरे दंमकिना राज्ञा परि- पीता, तन्मंत्री पालको धिग्जातिः श्रावस्त्यामागतः, खंदगकुमारेण वादे स निर्जितः, तेन साध- वो यंत्रघाणके क्षिप्वा पिष्टाः, ते सर्वे सिठाश्चेति खंदककुमारं विना ॥ १७ ॥ दंत्ति जिणव० सु-

·६७
विवि- रग्गीन सुरैः सवर्णितसयंगीतो इति पारे तु सर्वांगीणो विधः, मथुरायां नगर्या यवनो नाम रा-
जा, तेन राज्ञा यमुनाचक्रनगरस्योद्याने कायोत्सर्गस्थो दंडनामा विख्यातयशा यतिदृष्टः, तेन पा.
टीका
पिना बाहितो मृतोतकृत्केवली जातः, देवाः समागताः, शक्रेण भापितो यदि प्रवज्यां गृह्णासि त.
दा मुंचे, नान्यथा, प्रपद्य यवन एवमनिग्रहं ललौ, यावदेनं मषिघातं स्मरिष्ये तावन्न नोदयेऽर्धभु.
तमपि त्यदये ति स यवनो न सदा भुक्तः ॥ ६१ ।। ६२ ।। आसीसु० ॥ धीधणि गया व बु-
शुदितया दामया वधधीवुधिस्तया धणियमत्यर्थ बछकदाः, साकेतपुरे कीर्तिधरनृपः सहदेवी राझी,
तयोः पुत्रः सुकोशलः, पितृभ्यां निष्कासितः स प्रवजितः, मासदापणपारणे मातृव्याया भदितः
॥ ६३ ॥ ॥ ६४ ॥ उजे० रयणी रजन्यास्तिसृन्निः प्रहरैरिति शेषः, जल्बुकी शिवा, उजयिन्यां
सुदस्तितो नलिनीगुल्मं श्रुत्वा सुभद्राश्रेष्टिनीसुतोऽवंतिसुकुमालो मातृन्नार्याननुमतावपि प्रव्रज्य म-
साणे भत्तं पञ्चकिऊण विन, लोहियगंधेण सावचा शिवा आगया, पढमे जन्नुगाणि, वीए ऊ.
रू, तश्ए पोट्ट, कालगड, पुष्फाश्वुठी सबाथी ज पवश्या, गुविणी एगा नियत्ता, तत्पुत्रकारितं
देवकुलं महाकालं ॥ ६५ ॥ ६६ ॥

·६७
विवि. जल्ल० रोहा० एयं याति विलगति च जलो रजोमानं मलः कठिनीतः पंको मल एव स्खे-
देनार्डीतः, आणि संग्राम श्यति दापयति जयतीति यावत् पूर्वावस्थायां सुन्नटैः सह श्रामण्ये तु
टोका
कर्मनिर्देवैर्गीतः, कात्तिकार्यनामा शरवणसन्निवेशे जातः, रोहीहडे पूर्व विराधेन दत्रियेण, शक्त्या
हतः ॥ ६७ ॥ ॥ ६ ॥ ॥ ६॥ ॥ पामलि. कोल्ल अह पामलिपुत्रपुरे चंद्रगुप्तपुत्रस्य बिंदुसारस्य
मंत्री सुबंधुः, तस्य सुहृद् धर्मसिंहः, चंद्रगुप्तप्रदत्तलक्ष्मीः सन चंद्रश्री प्रस्तावालामेव परित्यज्य कोल्ल-
यरे प्राप्तः सन् अभ्युद्यतो मरणाय गृछपृष्टमकार्षात मृतकलेवरमध्यस्थितः ॥ ४०॥॥१॥॥शा
पाम० प्राणु० पामलीपुरेऽनशनं प्रतिपद्य तत्रैव गोष्टे निवणोत्ति करीषसंस्तारके सुप्तः शत्रुजयापरा-
निधसुबंधुरमात्यः ॥ १३ ॥ १४ ॥ काय० अहिं० नामे० चंडवेगः पूर्वापराधितः कोऽपि मंत्री वा-
न्यः तयं तत्कं देहं ॥ ७९ ॥ ७६ ॥ ७ ॥ कोसं० जल० कौशांब्यां द्वात्रिंशवलितगोष्टिकपुरुषाः
श्रुतरहस्याः श्रुतरहस्यविदो नदीतीरे पृथुकाष्टशय्यासु पादपोपगमनं प्रपन्ना अकालागतनदीपूरेण
प्लाविताः समुद्रमध्ये दिप्ताश्च ।। 30 ॥ ॥ पासी० तब तस्सा० अह० रिष्टनामामायः गणि-
पि० बहुश्रुतो बहुपरिवारश्च पेयालं रहस्यं सुविहितानां उपाश्रयेऽग्निं दत्वा गतः ॥ ७० ॥ १ ॥

·विवि- ॥७२॥ ३ ॥ कुरु० फालिः कफगदिः फलं वा, हस्तिनागपुरे कुरुदत्तो नाम भ्यपुत्रः स्थविरा- पां समीपे प्रवजितो बहुश्रुतो जातः, कदाचिदेकाविहारप्रतिमां प्रतिपन्नः पत्तनस्य नगरस्यादूरसा- टीका मंते पश्चिमां पौरुषी स्थितः, तत्रैव चत्वरे गोधनं हत्वा स्तेनाः समागताः, पश्चाजोधनस्वामिन प्रा. ६ए । गताः, हौ पंथानौ, तैः सम्यगजानानैर्मुनिः पृष्टः कतरेण मार्गेण नीतं गोधनं? मुनिर्न ब्रूते, तैः कुबैस्तस्य शीर्षे मृत्तिकया पालिं बंधयित्वा चितांगाराः शीर्ष दिप्ताः ॥ ४ ॥ आसीग० बासी जसुकुमालानिधान श्च्यपुत्रः, सोऽपि कुरुदत्तवत् , नवरमस्य शरीरं वार्डचर्मणा वेष्टितं, कील- कानाहय जटितं ।। ७५ ॥ आसीविण मुंगुलिकानिः पिपीलिका निश्चालनीवत् कृतः ॥ ६ ॥ मं- ख० मंखलिशब्देन गोशालको ज्ञेयः पुत्रशब्दलोपात् , शिष्यौ नगवतः सर्वानुभूतिसुनदात्रनामा नौ तेजोलेश्यया उपगतौ समीपागतौ दग्धौ ॥ ७ ॥ परि० झपरिझया जानाति, प्रत्याख्यानपरि- झया परिहरति सर्वाहारं, चतुर्णामप्याहाराणां भणनेन सागारमनशनं ॥ ७ ॥ अह० अथवा त्रि- विधाहारं प्रत्याख्यानाय पानकाहारमाहारयति समाधिहेतुं, ततः पश्चात्पानकमपि व्युत्सृजति ॥॥ अथ कृतांजलिः सन् नपति-'खामेमि दामयामि सर्वसंघ मनोवचनकायैः पूर्वोक्तापराधान् ।।

·टोका go विवि- ॥ ५० ॥ सवे० स्पष्टा ॥ १ ॥ गुरवः दापकमेवमनुशासंति-धीर० पर अन्यैर्दुर्लुचरं ॥ ७ ॥ नरय० गाथाचतुष्कं स्पष्टं ॥ ६ ॥ सुवि० हे सुविहित अनंतकायमध्ये अागतगतेन जन्ममरणा- न्यनंतानि अनंतकृत्वोऽनंतवारान् ॥ ए॥ जन्ममरणरूपातंकहेतुं जिंद ममत्वं ममेति बुद्धिं शरी- रात् ।। ए ॥ अनं० गाथा ३ स्पष्टाः ॥ १०१ ॥ विशेषतः पुनः दपकः दामणान्याह-जगबाहा- रो जगदाधारः संघः सर्वोऽपि मम निखशेष अनिष्टं दमतु, अहमपि शुकः दमयामि गुणसमूहयु- तस्य संघस्य ॥ १० ॥ आय० परस्स० सबस्सजी० श्य० श्यनेन पूर्वोक्तप्रकारेण दामितातिचा- रः॥ ६ ॥ जंवा० यदशुभं कर्म असंख्येयाभिर्भवलदाकोटीनिर्वधं तदेकसमयेन विधुनोति स्फेटय- ति ॥ ७॥ श्य० इत्येवं यथोक्तं तया विहारिणः साधोविघ्नकारिणी वेदना समुत्तिष्टति, तस्या वि. धापनार्थ निर्यामकाः सूरयोऽनुशास्तिं ददति ॥ ७॥ जय० आरोपित अात्मनि आराधनाविस्तरो यैः, अप० कृतपादपोपगमाः, गिरिशाग्भारं, द्वितीयाऽम् लोपः ॥ ६ ॥ विश्० धृतौ संतोपेऽत्यर्थ ब- एकदाः प्रगुणतया अनु० प्रधानविहारिणः प्रागुक्ताः श्वापददंष्ट्रागता अपि साधयंति उत्तमार्य सु. कोशलादयः ॥ १० ॥ किंपु० विशेषोपसर्गरहितत्वेन तद्भावे वा सिद्धांतश्रुया च संगतं प्रातरौद्र- ·विवि- रहितं मनो येषां तैः किं न निस्तीर्यते ? अपि तु निस्तीर्यत एव ।। ११ ।। उच्चू त्यक्तदेहग्रहाः ॥ १२ ॥ पोरा० पुरातन्यो रोगजराद्या वेदनाः प्रत्युत्पन्नाः क्षुत्पिपासादिकाः, कर्मैव कलंकमशुनव- टीका स्तु तस्य वही संतानं, अन्योऽपि हस्त्यारुढोऽक्लेशेनैव वल्लीस्त्रोटयति ॥ १३ ॥ जं अ० उच्वास- ७१. मात्रेण कालेनेति गम्यते ॥ १४ ॥ अ6. अष्टविधकर्ममूलं पापं यदर्जितं ॥ १५ ॥ एवं० एवं मृ. त्वा धीराः संस्तारके गुरोर्गुणैर्गरिष्टे गुरखो धीरा श्यस्य विशेषणं वा, तृतीयन्नवेन तेनैव नवेन वा सिध्येयुः दीणकर्मरजसः ॥ १६ ॥ गुत्ती संघो० संघो मुकुट श्व मुकुटः, किंतः? संयमतपोनि- यमा एव यत्कनकं तेन कृत इति विशेषणं बुप्तविन्नक्तिकं साम्याप्तं सामायिकं चारित्रमित्यर्थः, त- दादिरूपैत्रिभी रत्नैः प्रत्योपितैः परिकर्मि तैर्महर्षः, प्रत्योपितशब्दस्य परनिपातः प्राकृतत्वेन, मुकुटो हि ज्वरविषापहारादिमणिसंपर्काजुणान्यः कनककृतशिखरत्रयोऽपि रत्नलयालंकृतश्च जवति श्रीसंघः, केषां मुकुटो नवतीत्याह-सेंद्राणामपि देवानां, क ? सदेवेति लोकमध्ये देवमनुजसुरेषु सत्स्वपी- ति जावः. किंजूतः ? उर्लज्जतपस्तापविशुद्धः कर्ममलापनयनात् , ननु संघस्य मुकुटमानतास्तु, महा- मुकुटत्वं नितरां विशुद्धत्वं च पुनः सुवर्णादिघटितमुकुटस्यैवेत्याशंक्याह-सुवि० स संघ एव सुवि- ·१ विवि- शुधो महामुकुटो न तु सुवर्णादिमुकुटस्तस्याभिमानानुरागादिवृधिहेतुत्वेन कर्ममलोपचयकारित्वा- टोका त्, उनहतरो विसुको–विसुको तो महामुन्डोत्ति पाठांतरे त्वेवं व्याख्या-संघमुकुटः सेंडाणा- मपि देवानां ज़न्नतरः, के सदेवेति प्राग्वत्, विशुधः कर्ममलापगमनात् , ततः संघमुकुटादन्यो महानपि मुकुटः सुवर्णादिकृतोऽविशुक एवाभिमानादिहेतुत्वेन कर्मोपचयकारित्वात् ॥ १७ ॥ डप्नं० लोग चंद० दह्यतापि ग्रीष्मे कालमरणशिलाकायां कवल्लत्ति मंझकपचनिका, सूर्येणेव तपःकिरण सहस्रप्रचंडेन, चंडेणेव सौम्यलेश्याचंद्रिकान्यधिकेन कषायलोकविजयं कुर्वता ध्यानोपयोगयुक्तचि. तेन विभूतिमता चित्रेण चित्रनाम्ना प्रसिधेनान्येन महर्षिणा चंद्रकवेध्यं राधावेधनं उलयं लब्धं केवलसदृशं केवलज्ञानरूपं समाजत्ति केवलज्ञानेन सममायुः परिदोणं उत्तमलेश्यानुगतः ॥१५॥ यावत् ॥ २१ ॥ एवं पूर्वोक्तप्रकारेण मयाभिष्टुताः स्तुताः संस्तारकगजेंडमारूढाः संतः सुसम० न- रेंडा हि प्रौढगजेंद्रस्कंधमारोहंति, सुखस्य मुक्तिसुखस्य शुभस्य वा संक्रांति संसारःखादानिःसृत्य प्राप्तिं मम ददतु ॥ १२५ ॥ इति श्रीसंस्तारकाकीर्णकावचूरिः समाप्ता, कृतिरियं श्रीगुणरत्नसूरिपादा- नां, श्रीरस्तु॥ आ ग्रंथो श्रीजामनगनिवासी पंमित हीरालाल हंसराजे पोताना गपखानामांगप्यावे.

·No text on this page.

·॥ इति श्रीविविधपयन्नावचूस्टिीका समाप्ता ॥

·No text on this page.