·కారాలు
శ్రీ రామ
-ఇయం-
సక లనిగమాగమ జ్యోతి స్తంత్ర ప్రవీణే :
శ్రీమద్భిః కళత్తూరి- రాఘవాచార్య సుథీవ ర్యైగ్విరచితా
భార ద్వా జూరాలను వీ యా ఖ్యా
శి క్షా వ్యా ఖ్యా
శ్రీకాళహస్తిష్ఠితము రారీ వెంకటసుబ్రహ్మణ్యేన
ప్రచురితో
చెన్న పు ర్యాం:
వె. నా, జూబ్లీ ముద్రాక్షరశాలాయాం
ముద్రి తావిజయ తేతరాం.
మొదటి కూర్పు, 1000 -
కాఫీలు.
Registered Copy Right.
1893.
అమలు

·No text on this page.

·శు *03 పత్రిక. పుట. | పంక్తి. అపరిశుద్ధం. పరిశుధ్ధం. C అడి విధికి ర్థ సం ఇత్యే షాంచతు విధిం ర్దసం ఇత్యేషా w" 13 ఎ హో హెూళ్ల ఇకార్గో చి ఇకారో గృహీతౌ గృహీ తౌ a99 తాని తాన వాచచ ३४ అన్యేనా ఆ | అన్యే నునా వసునుం నూం వన్దిరే 32 వసుంసూ C నుం ch 3 4 . ಪಬ್ಲಿಕೆ 35 ఋకా ఋకా C రస్య రం అంతరా అంతర్బా తధా తధాష్ట్రా వర్ణా ४F ఆ " YO మపద్యతే మస్తాతి స్సోషాణ ఖయాయా మాపడ్యత మస్తతి స్సోషాణ ఖయాం త్యైన 2 త్యేక

·2
అందాలుగా
పుట, పంక్తి.
అపరిశుద్ధం.
పరిశుద్ధం.
73
మయ త్వాత్
కారణం
k
మయ త్వాత్
తారణం
స్వరతం
స్వరిపః
వ్విదీయా
తై శ్చ
మీవని
స్వార
కెక యటః.
స్వరితం
స్వరితః
ద్వితీయా
M
M
Yo
C
సార్వ
18
ful
యట:.

·శ్రీగురుభ్యోనమః,
శిక్షాభాష్య * ప్రథమఃఖండు,
***
హరిః ఓం,
-
శ్లో ॥ అక్షరం బ్రహ్మ నాగ్బీజ మహవము పా సహే !
వ్యాహృతీ శ్చైవ గాయత్రీ- సావిత్రించసరస్వతీం !
ఛందఃపాదుక ల్పహ స్తం వేగంన్యాకరణాసనం !
శిజనసంజ్యోతిషాకుం నికు కశ్రవణంనుమః |
అంగానాం ప్రధమాంశిజాంవ్యాఖ్యాస్యామోయథామతి!
హస్తామలకవద్యత్ర వాచ ఉచ్చారణేవిధిః !
చేయంశి నామ ! యామిదానీం వ్యాచి ఖ్యాసము : శిక్ష్యతే ఉపొడీయ
తే వాగుచ్చారణమన యేతిశిష్ ! వేదాంగవి ₹18 ! గురోశ్చహలఇత్య - •
రఃకరణ సాధనః ! కథ మిదం విజ్ఞాయ తే ! ఆచార్యవచనాల్ ! పశ్యతీహ్యా
చార్యః | వాచఉచ్చారణే నిధిమితి : శామ్రాణ తు వేదస్యేతిచ !
కస్యాః పునర్వాత ఉచ్చారణ లౌకి క్యా వైది క్యాశ్చ ! లౌకికీ
తావల్ | గౌరశ్వ: పురుషోహ స్త్రీ • కున
గృఇతి : వైదికీ ఖల్వకు :
అగ్ని మీ ఫేపురోహితం ! ఇ పేత్వోర్ణేత్వా : అగ్న ఆయాహి
ప్రతయే | శన్నో “వీరభిష్ట యే ఇతి 1
అధకిమస్త్యస్యావాచఉచ్చారణే ప్రమాణం ! ఆహో స్విదాచాక్యాణం
కేవలం సమయః |
ఆ స్త్రీ త్యాహ కిం : బ్రాహ్మణేన విష్కారణో ధక్షుడు
గో వేదో ధ్యేయో జేయ శ్చేతి! బ్రాహణ 1 మంత్ర బ్రాహ్మణా కో వేడః ||
1

·E శి 3. ఛా ప్యే వృద్ధ కాత్యాయనః | తానఏ వాం మంత్ర బ్రాహ్మణయో ర్వేద ఇతిసృతేః || సచతుర్విధఘ్రడంగశ్చ | ఆశర్వ క కాః ఖల్వేవ మధీయ తే | తత్రాప రాఋ గ్వేదో యజుర్వేద స్సామ వే బోధర్వవేద ళ్ళికాకల్పో వ్యాకరణం నిరుక్తం ఛందో జ్యోతిషమితి !! ఢ్యగ్ని సూత్రాదిలక్షణ | బ్రాహణేన ద్విజేన నిష్కారణః దృష్టఫలా కౌంతా శూన్యం ఇతి క్రియావి శేషణ మేతత్ | ఆ ధ్యే వరు? అధ్యేత వ్యః | శ్రేయః ! జ్ఞాత వ్యశ్చ తస్య నియమానాహ కాత్యాయనః | శుచినాశుచౌదే శే శూద్రప తితయో రసమ? స్వాధ్యాయో ధ్యాతవ్య ఇతి ! ఆపస్తంబశ్చ | - నే సర్వతః శమ్యా ప్రాసౌత్ | శ్మశాసవచ్ఛూద్ర పతితా వితి || సచోపాకృత్యైవా ధ్యోతవ్యః | ఆహమనుః " శ్రావణ్యాం సౌషపు బ్యాం పోవ్యు పాకృత్య యథావిధి | యు కశ్చందాం స్య ఫీయత మాసాన్వి ప్రోగ్ర పంచమాసతి ! అంగానాంచ స్వరవి శేషమాహ వృద్ధకాత్యాయనః | ఉపాంగా నామితి ! 'తాన ఏక శ్రుతిః | ఆచార్యస్వాహ | విభాపా భాసా యూ మితి | భాజ" నామాంగోపాంగ స్మృతీతిహాస పురాణాది? | తత్రవి - ఏక శ్రుతిః తదభావేన శ్రీ స్వర్యమిత్యష్ఠః || త త్ర:ప్రథమం స్వవేదో భ్యేతిష్యః | స్వాధ్యాయో ధ్యోతవ్య ఇతి శ్రుతేః ? శతక్చాత్య యథాబలమ ధ్యేత వ్యాః | వేదాన ధీత్య వేదౌవా వేదంవాపియ ఖాక్రమం | ఆవిప్లుత బ్రహ్మచర్య గృహస్థాశ్ర శమమా ఏ సేదితి -సరణాత్ | ఆపితు సర్వాణ్యే వాంగాస్య బ్యాత హ్యని ! అన్యధారానగ మాత్ | సహ్యన్యతను సీన్న శ్య నధీతే స్వాధ్యాయార్థళ్ళక్యతే వగంతుం || తే+20ను ధ్యా. శిక్ష ప్రథమా ధ్యేక జ్యా | శిక్షాక లో వ్యాకరణం నిరుక్తం ఛందోజ్యోతిష మీ త్యానుపూర్వీ చర్శనాత్ ! నను చేయం శ్రుతి పరని ద్యాం బోధయితుం ప్రవృత్తానత్త్వాసుపూర్వీ మితి చేన్న || చత్వాక్" ! అవి రుద్ధాహీయమాను పూర్వీ:ప్రమా సొంత రైః శ్రుతితః ప్రతిపద్య మా కాశతతో నహాతవ్యా భవతి ఆ యాజవ యాజ్ఞ - ఆవిరు ·ప్రథమః ఖ ం డు. 3 ప్రొఫ్ వ్యె మహాభాష్యవిరోధ ఇతి చేన్న ప్రథమ ప్రధానయో ర్భేదా A ! య చ్యేసం - ప్రథమాభ్యుపగ మ్యేత త్వరి, మహాభావ్య విశ్వ స స జ్యేత | తత్ర హ్యుక్తం ప్రధానంచ షట్స్వం గేషు వ్యాకరణమితి 1 నై పదోషః | ప్రథమ ప్రధానయో ర్బెదాత్ | భ్రామ్యశిఖలు భవాన్ వర్ణ సా మాన్యాచ్ఛుక్తిం దృష్ట్వారజతమితి భనను నామ ప్రధాన మేవ వ్యాకరణం స్వర సంస్కా రాద్యర్థ త్వాత్ నే తాన తా :మం భవితు మర్హతి అమ్మ మంచ ప్రధానం దృశ్యతే | యథాఆగ్నేయ పురోడాశాదికి బీజావా పొ డిశ్చలోక వేదయోః | ప్రథమంచాధానం దృశ్యతే ! యథాప్రయాబాది? కర్షణా దిశ్చ ! అహచైవం మహాభాష్యకా రః | తస్యాదిత ఉదాత్త మితిస్తూ ③ | కి మర్థమత్ర వ్యాకరణే స్థానక రణనాదాను ప్రదానాస్య నుపదిష్టాన్ తిపృష్టః | వ్యాకరణం నా మేయము త్త రావిద్యా సో సౌఛందశ్శాస్తే స్వభిపి నీత ఉపలభ్యాధీగంతుకుత్సహత ఇతి ఛందాంసిచశాస్త్రానిచచ్ఛంద శ్శాస్త్రాణి | ఛందాంసి పేగాః శాస్త్రాణి శిక్ష దీని || అపర ఆహా || కిమత్ర వ్యాకరణం ప్రథమం || ఆహో స్విచ్ఛికాగా స్త్రమితి | కశ్చాత్రవి శేషః | వ్యాకరణం చేత్సవర్ణ సంఖానుప ప త్తిః ! యది వ్యాక రణం ప్రథమం 1 తఠి సవర్ణ సంజ్ఞానోపపద్యతే | కుతః | స్థానకరణాను ప్రదానానాంత శౌనుప దేశాశ్ | నహిళి క్షామంత రేణ స్థా నకరణాను ప్రదానా నిశక్యంతే విజ్ఞాతుం !. శికాచే గ్రత్యాహారాష్ట్ర ప్రతీతిః | అధశి శాస్త్రం చేత్రథమమిత్యు చ్యేత | త అజాది ప్రత్యా హా రాష్ట్రాన ప్రతీయేగక్ | ఆచో స్పృష్టాయణ స్వీష దిత్యాది అన్యోన్యా! యశ్చానయో గ్భవతి | క యోః | - వ్యాకరణయోః | | శిక్షా వ్యాకరణయోః | అన్యోన్యా! యాణీచ 'కార్యాణి ప్రకల్పంతే ! యథా | నౌర్నా విబద్ధానేత ర Tణా య భవతి !! నెషదోషః | AT. యా ఏవ ప్రాథమ్యాక్ | శిక్షాశాస్త్ర మేన ప్రథమం | నతు వ్యాకరణం | తతశ్చ సర్వేదోషాస్సమూల మాతంహ తా!! నను సవర్ణ సంజ్ఞానుపషత్తిమాత్రం పరిహృతం | నతుప్రత్యాహారారా పతీతికి ! 1 నచాన్యోన్యాశ్రయః | నైపదోష8 1 ప్రభు త్వాచ్ఛాస్త్ర వత్వాచ్చ ?

·ర శి - భా ప్యే -- కస్యాయమన్యోన్యాశ్రయః | కిమాచార్యస్య | అహోస్విద న్యే షా వదాచార్యస్య | ప్రభు త్వాత్ | సహ్యంత రేణాపి ప్రత్యాహార ప్రత్యేతుం ప్రయోక్తుంచ ప్రభవతి | యోహిప్రత్యాహారనూత్రం ప్రా నాప్య న్యేషాం | శాస్త్రవత్త్వాత్ | ఆస్తిహ్యస్తాకం ప్రత్యాహార క్షర సమామ్నాయశ్చ " ఆ పేజీ కాణాంచాన్యతో గ్రహణాత్ ! య త్రేత రాణి శాస్త్రాంతరమ పేక్షం తే | తత్ర తా వ త్తతో గృహ్యతే | యావ యథా | వ్యాక రణమర్థాం శేనిరు క్తమ పేక్షు తే | అర్థమ ప్రతి సంస్కారా నవ ధారణాత్ || నహ్యర్థమ ప్రతియతఃశక్యతే స్వర స వవధారయితుం ! అ అ త్రాయ మేవస్వరోత్రాం తాయ మేవసంస్కార ఇతి ఆహచైవం యా స్క: || అ థా పీదమంత రేణ మంత్రేశ్వ యోనవిద్య తే | అర్థమప్రతియతోనాత్యంతం స్వగ సంస్కారోడే విద్యాస్థానం వ్యాకరణస్య కార్స్న్యమితి : కార్తవ్యం సాక్ తీతి శేషః || శించ స్థానకరణాను ప్రదానేషు | అన్యథా సవర్ణ సంజ్ఞా త్ ! ఏవం శిక్షాపి ప్రత్యాహా రాం శేవ్యాకరణమ పేక్ష తే | ఇ an ఆధకోసావస్య శాస్త్ర స్య విషయః | కింప్రయోజనం | క రీ | యదర్థంశాస్త్రం ప్రణీతమితి ! వాగుచ్చారణం విషయః | వా చేత్సిద్ధం | ప్రవచనాత్ | ప్రవక్తాహ్యా చార్య స్సాధీయ ఏవ బ్రు కదాచిద సాధు ! యదిశి ష్యాణాంప్రమాద తొ2 శక్తితోవా 2సా త | తదాచ పేటాం కరోతి | యావత్సాధీయోధీ తే | త సాదనర్థ శాస్త్రం శిక్షానామ | నే వదోషః II స్థానక రణాద్య విజ్ఞానాత్ || 6 వచనత సిద్ధం వాగుచ్చారణం | తథాపిన జ్ఞాయ తే 1 ఆ స్తి స్థానే2 శేనాయంవద్ద ఉచ్చార్యత ఇతి | యావన్న విజ్ఞాయ తే తావదప స్వరతో వర్ణతశ్చ | తతశ్చయజమాన స్య చాశాస్య మాన స్య ప్రత్యవాయః | ఏవంహివవ్యత్యాచార్యః | సవాగ్వజో యజమా స్త్రీయ థేంద్ర శత్రుస్స్వరతో పర ధాదితియజమాన స్య ! ఆనక్షర : ష్యమి త్యాశాస్య మానస్య | హ స్తహీనంతు యోధీత ఇత్య ధ్యోతు? - ణం m ·ప్రథమః ఖ ం డ:. 2. ప్రయోజనాధీ 'కారిశౌచ వ్యాఖ్యాతౌ | తత్రప్రత్య వాయనివృత్తిః బ్రహ ప్రాప్తీశ్చ ప్రయోజనం || అధిజి గాంసుః యియక్ష మాణశ్చాధికారీతి ! తయో ప్రత్యవాయాభిధానాత్ | అపర ఆహ | ఉత్తో దాహరణః కశ్చిద్భహు గ్రంథధనోనరః ! ఆడీ, పశ్ళికు కాణాంతు తు సాగ్ని రివశామ్యతి || 70 ||, నభ్రాజతే సభాయాంస శిక్షక స్య సమాపతః | బ్రాహ్మణేషు 'స మే తేషు విద్వత్సు సుబహువ్వపి ! హోద్యే సంప్రవృత్తేయఃశిక్షక స్సవిరాజు తే || ఇతి || బ్రహో ద్యే బ్రహ్మ వాదే || ఆఢకిమియం శిక్షా పాణినీయా | ఆహో స్విద పొణినీయా ! కింకారణం సం ధ జే || పాణినీయా ప్రసిచ్చే స్స్యాద ధ్యే తూణాం సమంతతః | ఆ ధ్యే తారః ఖ ల్వేవం సర్వత్రన్యవహర స్తి ! పాణినీయాం శిక్ష మధీమహ ఇతి || ఆతో ధ్యాతృ ప్రసిద్ధే రేషా శిక్ష పాణినీయా స్యాత్ I అధవా 2 పాణినీయా స్యాక్ పారో క్యాన్న మసోపిచ ! అథనా ఆ పాణినీయూ స్యాత్ | కిం కారణం ! పారో బ్యాత్ | పరోక్ష నిర్దేశఃఖల్వపి దృశ్యతే | పాణినీయంమతంయథా ! గోర్ఖా మైత శ్రీచక్షత ఇతి | పరోక్ష నిర్దేశశ్చ వక్తురన్యత్వమవగమయతీ | యథా దేవదత్తో ధీ తేప చత ఇతి ! నహీ దేవదత్త ఏ వైవం బ్రూతే ఉన్మత్తోపి ! బ్రూ తేతు అహమ ధ్యే ష్యేప జ్యే ఇతి || నైషదోష8 || పరీక్ష నిర్దేశానామపి దర్శనాత్ | యథా | రామ ఏ వాహ | రా మోద్విర్నా భి భాషత ఇతి || వాల్మీకి రేవాహ || నారదం పరి పప్రచ్ఛనాలీకిరితి | ఏషంత | నమోవచనా దేషా 2. పాణినీయాభవతి | నమ స్కారః ఖల్వపి దృశ్యతే || తస్మై పాణిన యేనమ ఇతి | నమస్కా. ఆశ్చ వక్తురన్యత్వమన గమయతి || యథా | మహ తేకుర వేనమ ఇతి | సహికురు రేనై వంట్రూతే ఉన్మత్తోపి ! బ్రూ తేతు మహతే గురవేనమ ఇతి | నైషదోషః | అన్యకృత త్వాత్ | అ న్యేన హ్యాచార్యాది మే శ్లోకాః కృతాః | యత్ర నమస్కా దృష్టః | యత్రచ పారో "రోక్ష్యండృష్టం || అధ తత్ర భవా కశ్చిత్పాణినీయః శివాం ప్రవివక్ష మాణ ఆహః ప్యాణ్ ప్రత్య ధీత వతః దినమసః ·... * = భా ప్యే నా -- • -- 11 - || అథరితం ప్రవక్ష్యామి పాణినీయంమతంయథా ! “⑤ నుపూర్వంత ద్విద్యాద్యణోక్తంలోక వేగయోః ; సతాసంతం కాలం సమాహిత చిత్తాశ్ శుశ్రూపమాణాంశ్చ బ్రహచా కాలేయ స్టాక్ పుత్రానివ సరహస్యం వెదమ క్యాపిపం ! ఆ థెదానం శి2, : ప్రవక్ష్యామి అధ్యాపయిష్యామి ! తఖాహకై య : తేన ప్రోక్తమితీనూ తే ! ప్రపూర్వోవచి? ప్రకాశ నేధ్యాషన గూ పేవావర్తతే కర వేకు , కాంకాంప్రసక్యు సీత్యాహ : పాణినీయంమతంయ ఛేతి : పణి నాకు కశ్చనఋషిః || తస్యాపత్యం గోత్రం పాణినః ! తస్యా పత్యం యువాసా * || తస్యగం పాణినీయం వ్యాకరణం 1 సృచ్ఛ3 || తద్యణా యేన ప్రకా" వేణయయా శిక్షయే త్యేతత్ || మతంజ్ఞాతం భవతి | కథంత క్షతంభనలి : ఇవమ స్తితుల్యాష్య ప్రయత్నం నిర్ణమితి || తన్న విజ్ఞాతం భవతి ! కసు కిం స్థానంక ? ప్రయత్న ఇతి ' స్థాన ప్రయత్న యోస్తత్రానుష దేశాత్ ! ఇడున || స్థానేంత రతమ ఇతి తన్న విజ్ఞాతం భవతి | క స్యవర్ణ స్య మంతరతము ఇతి : స్థానక రణ ప్రయత్నాను ప్రదానా నాం తత్రానుపదేశాత్ : ఇ.వం సీత పరస్తత్కాల స్యేతి | తన్న విజ్ఞాతం భపతి : క స్తత్కాల ఇతి 'ల స్య త శ్రానుప దేశాత్ ! సనుచాయమ) కాలో పదేశ ! | ఊకారం |్వదీర్ఘప్లుత ఇతి నాత్ర కాల ఉ పదిశ్యతే || కింత హస్వాది సం విధానాయానూద్యతే ! ఆ లేఖలూ పదిశ్యతే | స్థానకరణాను ప్రదా సకాలాని | తస్తాడనచూ వ్యాకరణం విజ్ఞాతం భవతి !! కి మేత వ్ఛా స్త్రస్య బీజమి త్యాహ | శాస్త్రాలు పూర్వం తద్విద్యా ద్యలొకం లోక వేదయోరితి ! లోక వేదయో స్సంబంధి వాగుచ్చారు. యథోక్తంత దేవశాస్త్ర స్యానుకూలం పూర్వరూపం బీజంజానీయాత్ | పేజీ యత్యపూర్వమగ్ని హోత్రాదిక మితికేదః ! తదర్థం లోకయత్యుప బృంహ యతిలోకః || స్మృత్యాని లోక గ్రహణానర్థక్యం వేదాంగ త్వాక్ ! లోక గ్రహణ మిదమన కం ! కింకారణం వేదాంగ త్వాల్ | వేద స్య హేదమంగం శిక్షానామభవతి! నకులోకస్య ! వ్యత్యాచార్యః | - ఋణుకు వేద స్యేతి | నైష, -- | ·2 ప్రథమః ఖ .. డః, 6 5. i. ఈ భయార్థ త్వాత్ | ఉభయార్థానిహ్యంగా నీ | 'వేదాని కా. వచ | కథమిదం విజ్ఞాయ తే 1 కల్పాటిషు విశిష్యవచనాత్ | కల్పే లౌవరు 10 1 యం కామయేతస్వస్తి పుస రాగచ్ఛేదితిత మే) తాభిరస్వీ క్షేతస్వ స్యైవపు నరా గచ్ఛ తీత్య యజ్ఞ సంయుక్త కల్ప 8 1 ఏవమనాహీ తాగ్నే రౌపాసనే శ్రవ రాధర్షాహోమ శ్చేతి వ్యాకరణేచ ! విభాజభాషాయాం | బహులంఛంద సీతిచ | మహా భాష్యేచ | అథశబ్దానుశాసనం | కేపాంశజ్ఞానాం ! లౌకి కానాం వైది కానాం చేతి II నిరు చ ! అడఇతి సత్వానాము పదేళ్య | గౌరశ్వః పురు షోహ నీతి : ఛందసిచ : ఆడ లౌకికం | ఆత్రేష్టుభాచ్చయ దారమితి || ఏవమిస ప్యుక్తం | య గొకం లోక నేదయోరితి | కేచిత్తు శాస్త్రానుపూర్వ వంతద్విద్యాదితి సయ కారమధీయ తే | తత్ర యకారో పజన ఆర్ష : ! అపరఆహ | శాస్త్రాణాం శి-దీనామాను పూర్వం క్రమంత ద్విద్యాత్ | 80 || యశోక్తంలో కేవే దేవ ! యథాచరణ వ్యూ హే ముండ కేచ | శిక్షాకల్పో వ్యాకరణం నిరుక్తం ఛందోజ్యోతిష మితి !! శ్లో || ప్రసిద్ధమపిశబ్దార్థ మవిజ్ఞతమబుద్ధిభిః ! పునర్వ్యక్తీకరిష్యామి నాచఉచ్చారణేవిధిం || 9 || • ఛభ్యఇదం శవార్థం o i కింతత్ !! వాగుచ్చారణం ! ఉచ్చారలేక హ శనా ఉపక్రియం తే ప్రకాశ్యస్తే | వాచ ఉచ్చారణే విధిమితి చాకృష్యతే | తద్యవ్యపి ప్రసిద్ధం ప్రవచన త సిద్ధం || త థా వ్యబుద్ధిభిః శిక్ష శాస్త్ర నభి స్టానే ఆ నేనకరణేనాయం వర్ణ ఉచ్చార్యత ఇతి ! దూ పచ్చన విజ్ఞాయ తె తావదపరాధ్నో త్యేవ | తతశ్చ యజమా నాదీనాం ప్రత్య వాయ ఇత్యయమణ్ణి దర్శితః || కిమతం త్యాహ || పునర్వ్యక్తీకరిష్యామి | పునశ్శబ్లో హేతువచనః | యస్థాన్న విజ్ఞాతం యతశ్చ ప్రత్య వాయః ! తసాద్వాత శ్చతుష్టయ్యా? ఆ ధారకుండల్యా స్సకాశా ద్వాయురూ పేడో ద్దమనము చ్చరణం 80 తడను క గబుద్ధ్యార్థం గం సంయోజనాదిలక్షణం ఉచ్చారణ | తత్రయో జె రవిజాతం | ఆ * - కూలంక గబు ·9 శి - భా ష్యే విధిః | విధీయ తే నే నేతి విధిః ! శిక్షాశాస్త్రం | తంవ్యక్తి కరిష్యామి | చ్చి ప్రత్యయో యమభూత తద్భానవ చనః | ఆచార్యేణోప దిజ్జావిధిః ప్రవచన పరతంత్ర స్య మమబుద్ధా వే తావంతం కాలం నిగూఢత్వా దవ్యక్తః | తమి దానీం వ్యక్తీకరిష్యామి | ఆ ధ్యాపయి ప్యా మిత్యేతత్ II ఏతచ్చశ్లోకద్వయం పాణినీయేన కేనచిదు క్తం వ్యాఖ్యాతం ! ఆథా చార్యోక్తా శి వ్యాఖ్యాయ తే !! || త్రిషష్టిశ్చతుషష్టి ర్వా వర్ణాశ్శంభుమ తేమ తాః | ప్రాకృ తేసంస్కృతేచాపిస్వయం ప్రోక్తాస్స్వయంభువా! 31 త్రయశ్చషష్టి శ్చ త్రిషష్టి ర్వర్ణాః ప్లుత ఇకారవర్ష మకా రాదయః ! అథవా చత్వారశ్చ షష్టి శ్చ చతుషష్టిః వర్ణాః ప్లుత గకార గ్రాహ మకా | శంభు నామతే అభిమ తేమ తాః జ్ఞాతాఃజ్ఞాయంత ఇత్యస్థ : మతి బుద్ధీతి వర్తమానే కర్మణినిష్ణా | క్వ, సంస్కృతప్రాకృతేచాపి ! ప్రాకృతే సర్వప్రకృతి భూ తేవే దే ! సంస్కృతే లోకేన | కీమర్థం శంభు గ్రహణం ! ప్రళం సార్థం కథం . కియ దేత నాహా భాగ్యం ప్రాకృత సంస్కృత యోగ్భవతి 1 య దేనయో శృంభునాపి మననమితి : కథమి మే వర్ణామ తాః 1 స్వయంప్రోక్తాః స్వయంభువా | స్వయ మేవ మా తా పితృనిర పేక్షం భవతీతి స్వయంభూః | బ్రహ్మా ! 'స్వయంభూ శ్చతు రాసన ఇత్యమరః | తేన ప్రోక్తా ప్రకాశితాః కృతా ఇతివా !! ఉభ యధాహ శౌనకః || ఏ కేవర్ణాఖ్ఛాశ్వతి కన్న కార్యానికి || రాదయః ఆహురితి శేషః ॥ భాషా గ్రహణ మన నుశిష్య త్వా దేతావత్త్వా భావాచ్చ | అత్ర ప్రాకృత గ్రహణేన ప్రాకృత భాషా గ్రహీతుంనయుజ్యతే In కింకారణం ఆనను శిష్య త్వాత్ | సహి వేదాంగా న్యాశాసతే అపభ్రంశా నష్యనుశిష ఇతి | ఏ తానత్త్వాభావాచ్చ ! ఏతావంతశ్చన్ఛన సంభవంతి ప్రాకృత భాషాయాం | యాపంత ఉక్తాః త్రిషష్టి శ్చతుష్షష్టి ర్వేతీ | చత్వారింశ దే వహిత త్రవర్ణాః ప్రాకృత శిక్షా యాముక్తాః సిద్ధి సంస్కృత శబ్దానా ·గా ప్రథమః ఖ ం డః, - వేత్పంచాళ దశ రైః | ఋణవల్గేవి నే కారౌ కారాభ్యంచ దళ స్వరాః | షావ సంయుక్త ఇజౌ వి నై వా న్యేహలోమ తా ఇతి || | స్వరావింశతి రేకశ్చ స్పర్శానాంపంచవింశతిః ! యాదయశ్చ పృతాహ్యాష్టా చత్వారశ్చయమః సృతాః || అనుస్వారోవిసర్గశ్చగి కగి చాపిపరాశ్రితా | దు స్పృష్ట శ్చేతివిశ్లేయః " కారఃప్లుతసవచ || 1 1 అచః స్వరాః తెచేకవింశతిః | కథం | ఆ - ఇ - ఉ - ఋ - ఇత్యే తుర్ణాం ప్రత్యేక ంహ్రస్వదీర్ఘ ప్లుత భేదాత్ ద్వాదశ వర్ణాః | ఏ ఐ ఓ ఔ ఇతి కాంచతుర్ణాం సంధ్యక్ష రాణాం ప్రత్యేకం దీర్ఘప్లుత భేదాద స్టా వర్ణాఃహ్రస్వ కార ఏకః | సంహత్యైక వింశతి? | 9 కార స్య దీర్ఘప్లు తొ నస్తూ 1 సం : ్యక్ష రాణాం హ్రస్వాన స ని 1 లోక వేదయో రచర్శనాత్ ! ననుచ సాత్య "గ్రిరాణాయ నీయాః ఆర్ధ మే కారమర్ధమో కారంచాధీయ తే!! సుజాతేఎశ్వ నృ తె! అధర్వో ఒద్రిభి స్సుతం1శుక్రం తె ఏన్య ద్యజతం తె ఏన్యదితి | నే దోషః | పార్ష దకృతి రేషా తత్రభవ తాం | నైవలో కే నాస్య స్తి స్వదే గ్ధ ఏ కారోర్ధ ఒ కారోవా స్త్రీతి పతంజలిః || పార్ల దకృతికి ప్రాతిశాఖ్య ధరిత్యర్థః | పార దకృతయశ్చ త తైవ సాధవో భవ నీ యాంశాఖాంప్ర పార్షదం ప్రవృత్తం | ఏతేనా న్యే పి వర్ణా వ్యాఖ్యాతాః యే పునర త్రాగృ తాః ఋతిఋ వాణతి ఇవాహొత్యకారః ఘోత్త కొర ఇతి | ఆ తీయయాత్రా విత్యే కే | ఈషత్స్పృష్ట కరణా విత్య న్యే ఇతి కైయటః || హ్యేతౌ సార్వత్రికౌస్తః | స్వరభక్తిస్వగ్రహణం స్వర సారూప్యాత్ || కిం కారణమత్ర స్వర కిర్నగృహ్యతే| ధూర్షదం వనర్ష ద 3 1 బర్జిషీ మాదయధ్వమి తి|| ్వర సారూప్యాత్ || స్వరై స్సరూపాహి స్వరభక్తిః | కై 8 || ఋ కొరా భిః | ఆహచ శౌనకః | రేఫాత్స్వరో పహీ తొద్వ్యంజనో దయాదృకొర -పొస్వభక్తి రుత్తరా | పూర్వోత్తర స్వర సరూప తొంచేతిచ | 106- ఇ -- ·శి - భా ష్యే F సంఖ్యా నుపపత్తిః స్వర భూయ స్వాత్ || అత్యల్పమి దముచ్య తే || స్వరావింశతి లేక శ్చేతి | భూయాంసోహి స్వరాః | ఉతాగి భేదాత్ ! ఉదాత్తః | అనుదాత్తః ! స్వరితః | ఇతి హస స్త్రీవిధః ! ఏ నందీర్ఘ (స్త్రీ విధః | ఏపంపుత స్త్రీ విధః | ఇ త్యేనంనవ భేదాభవంతి !! 'తే పునః ప్రత్యేక , ద్వివిధాః | అనునాసి'కొః అనను నా సికా శ్చేతి | ఏన మష్టాదశ భేదా ఏకై కస్య 'స్వర స్వభవంతి | సంధ్యక్ష రాణాం ద్వాదశ | తేషాంహ్రస్వాభానా త్ ! ఇకార స్య సట్ తస్య దీర్ఘప్లుతయోరభావా" || కించ ఉదాత్తంగా నుదాత్త తరకం పైక శ్రు త్యాది భేదాల్ పునః పరళ్ళ తాతనంతి !! నై ష దోషః || గుణానామ భేదక త్వాల్ : ఆ భేద కాహీ గుణః | తద్యథా | గామాన యేత్యుచ్యతే | నీలాంచాన యతి ! కృష్ణాంచ ! నను చేద మ పిదృశ్య తే | భేద కా గుణా ఇతి | తద్యథా || నీలాం గా మానయే త్యుచ్యతే | నీలా మేవానయ తిన తురక్తాం: పత్యం - స్వశ బేన నిర్దిష్ణోగుణ లేక భవతి || నానిర్దిష్టః | సహి గామానయే త్యుత్తే నీలై వానీయ తేర 3వ వా | తసా దేక వింశతి రేవ స్వరాః ! ఉదాత్తా దయస్తు తేజం గుణాః || స్పర్ళా నాంపంచవింశ తి? || స్పర్శాః పంచవింశ తిరిత్యర్థః | క కొరమా రఖ్యామ కారాత్ స్పర్శాః | ద్వివిధాహి సంఖ్యా శబ్దాః | సంఖ్యా మాత్ర గాచ కాః సంఖ్యేయ వాచకా శ్చేతి తత్ర సంఖ్యామాత్ర వాచక ప్రయో గే షష్ఠీ స్పర్శానాం పంచవింశ తిరితి | అస్య శ్రీ ప్రథమా | స్వరా వింశతి రేక శ్చేతి | యాచయస్తు సృతాహ్యహే | యరలవా ఇతి చత సోంత స్థాః శష సహా ఇతి చ త్వార ఊహ్మణః ఇత్యహేయాదయః || సృతాః స్వయంభు వేతి శేషః || చత్వారశ్చయమాః స్తృతాః | స్పష్టం | ఆతాహ శౌనకః | స్పర్ళాయమాననను నాసి కాస్స్వాన్ పరేషు స్పర్శేష్వనునాసి కేష్వితి ! ననునాసికా స్పర్శాః యమాన్ స్వసదృశానా పద్యంత ఇత్యర్థః | పలిక్క్నీ రిద్య వత యోభన ) | స్సఖ్న స్పాజీ, భగోయథా | అగ్ని మా ఫేపురోహితం కం | ఝుంతో వృత్రాణ్యప్ర తి | ఇత్యు ca ఆ ·ప్రథమః ఖ ం డ:. చతుర్వచనా నుపప ತಿನ್ನಿ ని భేదత్ కథమిద ముపపద్యతే చత్వారోయమా ఇతి | వింశతిర్షియమాః | కిం కారణం : స్థాని భేదా S | యావంత స్థానినః కకారాదయః కౌసద్భిర్య మైగ్భవితవ్యం || సిద్ధంతు సమాన స్థానకరణ త్వాత్ | సిద్ధ మేతత్ ! కథం || సమానంది స్థానం సర్వేషాం 0యమానాం| 80 | నాసి కా నామ|| కరణంచ సమానం | కిం ! స్పృష్టం నాము || ఏవమపి న సిధ్యతి | కింకారణం | సమాన స్థానక రణత్వా దేవ ! యది సమానం స్థానక రణం త దా ఏక ఏవయమో భవతి | నా నేక 8 | కుతశ్చ త్వారః | అనేక స్వను ప్రదాన భేదా స్వర్గవల్ ! ఆ నే హీయమో భవతి | కుతః | అను ప్రదాన భేదాత్ | అసుప్రదానం హి తేషాం భిన్న • భవతి ! ఈషచ్ఛ్వాసః ! శ్వాసః | ఈషన్నాదః | నాడ ఇతి | తచ్ఛే దా" చ్చయమ భేదో భవతి సత్యసీ సమాన స్థాన కరణ త్వే | తద్య భా 1 వర్గవ - | యథావర్గ సమాన స్థానక ర స ను ప్రదాన భేదా గ్భద్య 7 || క ఖ | గ ఘ ఇతి | త స్తాత్సంత రా ముప పవ్య తె చత్వారశ్చయ మా సృతా ఇతి | ప్రథమయ మో ద్వితీయ య యమ సృతీయయమ శ్చతుర్థయమ ఇతి చ తేసాం వ్యపదేశః | ఆ ను స్వారోవి సర్గశ్చ : ఆ ఇత్య ను స్వరః ! ! ఆ ఇతి విసర్జనీయం • రాజన్నో షరీభ్యః || 8కగిపౌ చాపి పరాశ్రితా ! పరో యోవర్ణ కారః 'పకారోవాత మా శ్రీ తౌ తదుప జీవినౌ జిహ్వాయూలీ :మో ప పధా నీ వరూ | యక్ష కుభోని ధారయ్య పృథీ వ్యామధీడర్శత ! అపి గ్ర హణం చతుర్గిషశాను కద్ద శార్థం | ఏతే అను స్వారా డయ శ్చత్వార అత్యర్థః | యమాడూ హై ఆయోగ వాహ సంజ్ఞా వేదిత వ్యాః I దుస్పృష్ట శ్చేతి వి.యః | దుస్పృష్ట సంజోళ కార ఇతి త్రి? ప్యరత్న కారః | ఈషత్ 'స్పృష్టమ స్యేతి దుస్పృష్ట ఇత్యే కే | కృఢం "స్పష్టమ స్యెతి దుస్పృష్ణ ఇత్యప రే | సహిజిహ్వాగ్ర స్యాణాభాగే మూ ద్యుచ్చార్య 3 1 అగ్ని మీ శేపురోహితం ! శౌనకశ్చామా ! ద్వయో శాస్య స్వర యో మధ్య మేత్య 'సం పద్యతే సడ కారో శకారః ! ఇతి || ·శి .. భా ష్యే చతురశ్రంచతుష్పదాం | మండలంతత్పతంగానాం సత్య మేత ద్రృసిమి తే1 32 తన ధ్యే చ శిఖాతన్వీసదాతిష్ఠతి పావకీ | దెహమధ్యం చకు తెలిశ్రోతుమిచ్ఛసి చెచ్ఛృణు !! గుదాత్తుద్వ్యంగుళాదూర్ధ్వ మదో మేఢాచ్చద్వ్యంగుళాత్ ! దేహమధ్యంతయో రధ్యం మనుష్యాణామి తీరితం | 2 | చతుష్ప దాంతుహృ న్మధ్యా తిరిశ్చాంతుందమధ్య మె | L I కంద స్థానంమను స్యాణాం దేహమ ధ్యం నవాంగుళం | చతురంగుళము ల్సేధ ఆయామశ్చత భా విధః || 2 : అండాకృతివదా కారం పూరితంత త్త్వ గాదెభిః || 6 || తన్మ ధ్యే నా భరిత్యు వీంనాభౌచక్ర సము ద్భనః | ద్వాదశారయుతంతచ్చ తేన దేహం ప్రకీర్తితం! F ! చక్రేస్మి భ్రమ తేజీవః పాపపుణ్య ప్రచోదితః | తంతు పంజర మధ్య స్థాయథాభ్రమతి లూతి కా | no || జీవ స్యమూలచ కేసిన్నధః ప్రాణళ్చర త్య సౌ ! ప్రాణారూధోభనేజ్జీవ స్సర్వ భూతేషు సర్వదా II no || తస్య ర్ధ్వంకుండలీ స్థానం నా భే స్తిర్యగధోర్ధ్వతః | అష్ట ప్రకృతి రూపాసాఅష్టధా కుండలీకృతా | n9 | దరీతశిక ంద పార్శ్వేతు నిరు దైవస దాస్థితా | ను ఫే సై కు సమా వేష్ట్య బ్రహ్మరంధ్రముఖంత థా ! m 3 | యోగకాలేంత్య పొయే న ప్రబోధం యాతి సొగ్నినా ! స్ఫుర త్యా హృదయాకాశం నాగకూ పొమ హెూజ్జ్వలా ! 06 I వాయుర్వాయుము ఖేనై వశ తోయాతి సుషుమ్లయా ! కందమ ద్యౌస్థితా నాడీ సుషు యేతి ప్రకీర్తితా | 02 || తిష్ఠంతి పరిత స్సర్వా శ్చక్రేస్మిన్నొ డిసంజ్ఞ, కాః | నాడీనామపి తాస్సర్వా ముఖ్యా గార్గి చతుర్దశ II 01 | ఇడాచ పింగళాచైవ సుషుమ్లాచసర స్వతీ | వారణా చైవ పూషాచ హస్తి జిహ్వాయ 'స్వినీ 1 02 # విశ్వోదరీకుహూశ్చైవ శంఖినీచ పయస్వి ని : ఆలంబు సొచ'గాంధారీముఖ్యాశ్చైతాశ్చతుర్దశ | 10 || ఆ సొంముఖ్య తమా స్త్రీ సప్తసృ ష్వేకోత్తమోత్తమా | ముక్తిర్గార్లీ తిసా ప్రోక్తా సుషుమ్లా విశ్వధారిణీ || NF | కందస్యమధ్య మే గార్గి సుషుమ్లా సంప్రకీర్తితా ! కృష్ణ మ వ్యాష్ఠి తేనాస్నా సహమూర్థి స్థితాసదా ! 9) | ముక్తిమార్గా సుషుమ్లా హెబ్రహ్మరంజైతికీ ర్తితా ! అశ్యక్తాచైన నిష్క్రయాసూక్షాసొ వైష్ణవీస్మృతా | 20 # పింగళాచోర్ధ్వగాయామ్య నా సొంతంనిద్ధి మే ప్రియే | సరస్వతీ త ఛాహోర్ధ్వమాజిహ్వాయాః ప్రకీర్తితా || 99 ! ఇడా చసవ్య నా సొంతం స వ్యబా వ్యవస్థ శా : ఇతి || అం అయమర్థ ఆచార్యముఖాత్ జ్ఞాతవ్యః I

·ద్వి తీ యః ఖ • డ.
పూర్వ సైక్ ఖండేవర్ల సంఖ్యోక్తా | అధద్వాతీ యేఖం డేవర్లోచ్చారణం
శాస్త్రస్య ప్రధాన విషయఉచ్యతే ||
శ్లో॥ ఆత్మాబుద్ధ్యాసమే త్యాధా మనోయుత్తేవివక్షయా |
మనఃకాయాగ్ని మాహంతి సప్రేరయతిమారుతం ||
మారుతస్తూ రసిచరక మంద్రంజనయతిస్వరం |
ప్రాతస్సవనయోగంతం ఛందోగాయత్రమాశ్రితం || 9 ||
కం మాధ్యందినయుగం మధ్యమంతై శిష్టుభానుగం !
తారం తార్తీయసవనం శీర్షణ్య ంజాగ తానుగం || 3 !
సోదీర్లో మూర్ధ్యభిహతో వక్తచూపద్యమారుతః ||
వర్ణాక్ జనయ తే
మనుష్యాణాం గుద మేడ్రయోర్మ ధ్యే చతురంగుళో ల్సేధ శ్చతురంగు
శాయామః అండాకృతిర్నాడీ కందోభవతి | తత్ర బిందు త్రికోణ ద్వాదశా
రాణి భవంతి ! బిందుమ ధ్యైగ్ని శిఖాసూనా జ్వలతి | తాంపరితః కుండలీనామ
బిసతంతువత్సూక్షా విద్యుద్వర్ణా కాచన నాడీ అష్ట ధాకుండలీభూయ భవతి !
తస్యా అధస్తాత్ ప్రాణవాయుశ్చక్రే భ్రమతి తథాప్రాణారూఢ జీవశ్చ
సొంతఃకరణః |
యుయుక్షయా
ఏవంపుణ్య పాపాభ్యాం పూర్వాను, తాభ్యాం పరిభ్రమన్నాతా దే
హేంద్రియ మనః ప్రాణాదిభ్యోన్యః
జీవః వివక్షయా వర్ణ ప్రయ
హేతు నాబుద్ధ్యా అంతఃక రణవృత్త్యా ఆర్థాక్ వివక్ష్మి తాక్ జలమాహ రేత్యా
దీక్ అగ్నిమీ శేఇత్యాదీంశ్చ లౌకిక వైదికాక్ స మేత్య ఏకీకృత్య విషయీకృ
త్యెత్యర్థః | మనఃత స్యైవాంతఃకరణ స్య వృత్తివి శేషం యుక్కె కాయా
గ్ని మాహ స్వేతి ప్రయుక్ర్కే
మనః కాయాగ్ని మాహంతి || ఏవం ప్రయుక్తం మనఃకాయాగ్నిం
నాడీకందస్థ చక్రమధ్యగతమగ్నిం ఆహంతి 1 ఆహ తె 1 పరపదమార్షం I
తాడయతి చాలయ తీత్యర్థః |

·శి = భా ష్యే - సప్రేరయతిమారుతం | ఏవం ప్రయుక్తస్సోగ్ని 8 మారుతం చక్రంపరి తశ్చలంతం ప్రేరయ తి | ఉరఃకంఠ శిరస్సుమంద్రమధ్యమ తారా? స్వరాజ్ జనయేతి ప్రయుక్ర్కే మారుతస్తూ రసిచర మంత్రం జనయతి స్వరం | యథా ఆత్తా దయః అన్యమన్యం ప్రయుంజ తె | నై వమయం మారుతోన్యంప్రయుళ్కై || కింతు స్వయం నా భిమతీత్య ఉ రసిచరక్ మంద్రస్వరంజనయతి n దృశం ! ప్రాత స్సచన యోగంతం ఛందో గాయత్ర మాశ్రితం ! ప్రాతస్సవన యోగం ప్రాత స్సవనోపయుక్తం ! మంద్రయా వాచా ప్రాత స్సవ నే శం సే దితిశ్రు తేః || గాయత్రం ఛంద ఆశ్రితం | గాయత్యేవ గాయత్రం చతుర్విం శత్యక్ష రాతకం ఛంద స్సమాశ్రితం! గాయత్రం ప్రాత స్సవన మితి శ్రుతే!! కం రేమాధ్యందినయుగం మధ్యమం తై ఫిష్టుభానుగం | ఉర సఉద్గత్య కం రేచరణ మధ్యమం స్వరం జనయతి | కీ దృశం | మాధ్యం దిన యుగం మాధ్యందిన సవనోపయుక్తం | బలీయ స్యా వాచా మధ్యంది నే శం సేదితి శ్రు తేః - ③ ష్టుభానుగం | త్రిష్టు బేవతై ష్టుభం | చతుశ్చత్వారింశ ద క్షురం ఛందః | శ్రీ ష్టుభ మనుగచ్ఛతీతి త్రైషు భానుగం ! త్రైష్టుభంమా ధ్యందినగ్ం సవనమితి శ్రు కేః || తారంతా ర్తీయ సవనం శీర్షణ్యంజాగ తానుగం 1 కం రాదుగ్ధత్య శిర సిచరణ 'తారం 'స్వరం జనయతి | కీదృశం | తా ర్తీయ సవనం | తృతీయ సవన స్వేదం తార్తీయ సవనం | తృతీయ సవనోపయుక్తం | బలిష్ఠతమయా వాచాతృతీయ సవ నే శం సేదితి శ్రు తేః | జాగతానుగం | జగ త్యేవజాగతం ! అష్టాచ త్వారింశ దక్షరం ఛందః | జాగత మనుగచ్ఛతీతి జాగతానుగం ! జాగతం తృతీయ సవనమి తి శ్రుతేః || సోదీర్లో మూర్ద్న్యభిహతో వక్త మా పద్య మారుతః | వర్ణాక్ జనయ తే ! ఏవమురళికంఠ శిర స్సుమంద్ర మధ్యమ తారా?" జనయక్ ! సోదీర్ఘః ! స ఉదీర్ఘ ఇతిచ్ఛేదః | సోచిలో పేచే త్పాదపూరణ మితి సులోపః || సమా రుతః ఉదీర్ఘః ఉద్గతః మూర్ధ పర్యంతంగతః తతఃగంతు మవకాశాభా అభిహతశ్చ సక్ వక్తం ఉచ్యతే నే నేతివక్త వచన సాధనమా స్యం ఓష్ఠుప్రభృతి ప్రాక్కాకలకాత్ | తదాపద్య జిహ్వా } మ్నూ ఉపరి దేశే ·" ద్వి తీ యః ఖ ం డః. గ్రోపాఠమధ్య మూలానాం తాల్వాదిషు స్థానేషు స్పర్శనాల్ వర్ణాన కారా దీక్ జనయ తే | యథా యోగం ప్రాదుర్భావయతి | అభివ్యన క్యుత్పాద యతి వేత్యర్థః ! ఉభయధాప్యాహ శౌనక : i ఏ కేవర్ణాళ్ఛూశ్వతి కొన్న కా ర్యానికి | పతజ్ఞలిస్వాహ | నిత్యాః శబ్దా: 1 ని త్యేషుళ బ్రేషు కూట సైరవి చాలిభిర్వర్లే గ్భవితవ్యమన పాయోప జనవి కారిభిరితి | సిద్దెశబ్దార్థ సంబం “ఇతిచకూట సైరవినాశిభిః!అవిచాలి భిః దేశాంతరప్రాప్తిరహితై 8 1 ఆపా యోలో పః | ఉపజన ఆగమః 1 వికారఆదేశః అ పాయాచిత్రయరహి తై 88 వాచఃపదానాం వ్య క్తిస్స్యా దాధా రాది ష్వసుక్రమాత్ | వాచళ్ళ త్వారి పదాని భవంతి | కొని | పరాపశ్యంతీ మధ్యమా పై ఖర్యాఖ్యాని ! తేషామా ధా రాది స్వభివ్య కీర్భవతి || కథం 1 సర'స్వత్యాం ప్రవిశతా వా యునా పరా వాగభివ్యజ్య తే | నాభిం ప్రవిశ తాపశ్యంతీ | హృదయం ప్రవి ళ తామధ్యమా | ఆ స్యం ప్రవిశ తా వైఖరీ | త థోహ ప్యాసః ! పరావాజూల చక్ర స్థాపశ్యనీ నాభి సంస్థితా హృదిస్థా మధ్యమా ఛయా వైఖరీకంఠ దేశ గేతి ! కిమర్థ మిదము చ్యతే | న స్యాదరాభి ఛానం : | తైశ్చతుర్భిర్వాతః ప దైరల్డో 2 భిధాతుం నశక్యతే | యో సౌ వివక్షితః | కుతః | అవర్ణ త్వాత్సరాదిభిః | పరాపశ్యంతీ మధ్యమా ఏ సోపి ఆవర్ణాత కాః | కుతః ! స్థానక రణా భావాత్ | నహి పరాదీనా ముత్పత్తి దేశస్థానక రణానిభవంతి ! ఏవంతప్తి వై ఫిర్యార్ధాభిధానం స్యాదితి చేన్న ' వై ఖర్యాశ్చా విశిష్ట త్వాత్ | వై ఖరీచా విశిష్టరూ పొభవతి | కింకారణం | యోగపద్యా 'సం భవాత్ | నహిపూర్వే ప రేచవర్ణాఃక్షణభంగురాః యుగపహొష్టుంశ క్యాః | యథా ! గౌరిత్య త్రయ దాగకార ఉచ్చార్య తే | నతదా ఔ కార విసర్జనీ యా భవతః | యదాచౌ కారః | నత గాగ కార విసర్జనీ' | యదాచ విసర్జనీయః | నత దాగ కారౌ కారౌ భవతః | ఏవంవిశిష్టరూపాభావాత్ వై ఖరీచాభిధాతుం నే ప్లే | నేంగయంతీతిచ శ్రుతేః | శ్రూయతే చైవం మంత్రవర్ణః | చత్వారి వాక్పరిమి తా ప్రదాని తాని విదుర్బాహణా యే మనీషి% ! | గు హోత్రిణిని హీత్తా నేజయ ని తురీయం నాచో మనుష్యా వదంతీతి! | pa | అంగా ·శి = భా ష్యే CA నేజ్జయంతి అర్థంన వేదయం తీత్యర్థః | తసాదరర్థకం తే స్యాద్వాచ ఉచ్చా రణం సమం | ఆతశ్చవాచ శ్చతుష్టయ్యా ఉచ్చారణం నిరర్థకంస్యాత్ ఇతర అహ || సిద్ధం తుస్ఫోటతో ఆర్థానామభిధాన మ భంగురాత్ ! హృదయావ స్థితా జ్ఛోతు ర్వైఖర్యా సంప్రకాశితాత్ | సిద్ధ మేతత్ 1 కథం 1 స్ఫోటేనార్థా అభిధీయ 'స్తే యే కే చనవివక్షి తాః | సౌ స్ఫోటో నామ ! అత్రాహపతంజలిః || త్రోపలభిర్బుద్ధి నిర్లాహ్యః ప్రయోగే కాభిజ్వలిత ఆకాశ దేశశ్శబ్ద ఇతి || శ్రోత్రేణోప లభిర్యస్య సః భౌత్రోవ లబ్ధిః ! బుద్ధ్యానిశ్చయేన గ్రహీతుంశక్యః బుద్ధినిర్ధాహ్యః | ప్రయోగేణ వైఖర్యా అభిజ్వలితః స్వరూప రూషితః కృతః | య ధాజపాకుసు మేన స్ఫటిక ః ! ఆకాశ దేశః | శ్రోతుర్హృదయాకా శేష వస్థితః | మధ్యమా సం జ: శబ్దః స్ఫోటః ! కింతరి వాచ ఉచ్చారణే ప్రయోజనం II అభివ్యజ్జాన మేవాస్య వైఖర్యాక్రియ తెసదా | వైఖర్యాశ్చైవవాచ ఏతత్రయోజనం : కిం II యదిదం స్ఫోటస్యాభి వ్యంజనం | సహ్యంత రేణాభి వ్యంజనం స్ఫో టోపిభవత్యభిధాతుం || ననుచోక్తం ! నేజయంతీతిచ శ్రుతేరితి | నేభకుంతి అర్థం న వేద యంత ఇత్యర్థ ఇతి || నైప దోషః 1 అన్యార్థ త్వాత్ II అన్యోహిశ్రు తేరర్ధ స్త తః ! య స్త్వయా 2 హితః | కో సౌ | చత్వారి వాక్పరిమి తా పదాని ! చత్వారి వాచః పరిమి తాని ఇయత్తయా పరిచ్ఛిన్నాని పరా పశ్యనీ మధ్య మా వైఖర్యాఖ్యాని పదానిభవ 9 | తానివిదురాంహణా యేమనీషి ణః!! తాని పదాని యేవిద్వాంసో బ్రాంహ్మణా సేవిదుః | గుహా త్రీణి నిహి తానేజ్లు యస్తి ! తేషాంమ ధ్యే త్రీణీ పదాని పపళ్య స్త్రీమధ్యమాఖ్యాని గుహాయాం శరీరే నిహితాని II నబహిఃప్రసర నీ || తురీయంపోచో మనుష్యావద ని | శత్రచతుర్థం పదం వైఖర్యాఖ్యం సర్వేమనుష్యా ఉచ్చారయం తీతిమాధవః|| వాచఃపదానాంవ్య క్తిస్స్యాదాధారాదివ్వనుక్రమాత్ ! నస్యాదరాభి ధానంతై రవర్ణత్వా త్సరాదిభిః 1 ) || వైఖర్యాశ్చా విశిష్టత్వా న్నే జ్ఞయం తీతిచక్షు తే || తసాదనర్థకం తే స్యా ద్వాచ ఉచ్చారణం సమం || 9 | ని ధంతుస్ఫోటతో రానా మఖిధానమభంగురాత్ | హృదయావస్థి తొచ్ఛేతు ర్వైఖర్యా సంప్రకాశితాదితి 13 || ·| ఈ యోస్తు ద్రాఫ్ శి = భా ష్యే ద్వేష్పథకుత భవతః ! కాభ్యాంనృథక్భుత ! ఐబ్భ్యాం : ఆధపరే సంధ్య శు ఐథే ఇతి ద్వే హ్రస్వాసుస్వార వ్యతిషంగవత్ న్యూనాధిక మా త్రే భవతః ! యఖా ! త్వంహత్య దిత్యత్ర హస్వోర్ధమాశ్రయాన్యూనః | తయై పచాధినుస్వారః ! తఖాతయోర వర్ణస్య ఆల్ఫీయసీ ప్రథమామాత్రా ! కాభ్యా మేడ్బ్యామితి ! కరణ భేదాచ్చ 1 నక్ష్య తేచ ఏడో రై చోళ్ళ కరణ భేదః | తేజ్యోపి పివృతా వేడౌ తాభ్యామైచౌత దైవ చెతి | ఇతి భా ర ద్వాజ రా ఘ వీ యే శిక్షాభిష్యే ద్వితీయఃఖండ:. ము మా అ ధ తృతీ య • ఖ ం డః. ఏవంద్వితీయటండే పర్లోచ్చారణం 'సవి శేషము క్తం 8 అభతృతీయే 'స్వరతః కాలతశ్చ వర్ణ విభాగఉచ్యతే | శ్లో: ఉదాత్తశ్చానుదాత్తశ్చ స్వరితశ్ఛస్వరాస్త్రయః | హ్రస్వోదీర్ఘ ప్లుత ఇతి కాలతో నియమా అని Ha! ఆత్రస్వరా ఇతిపంచమ్యహ్రా ప్రథమా ! స్వరాదిత్యర్ధః II ఆశ్రనియమా ఆచీత్యపకృష్యతే ! ఉదాత్తాదయస్త్రయో వర్ణాః స్వరాజ్ భాగవి శేషాత్ ఆచిలకు నియమాః నియమ్యంత ఇతినియమాః | విభక్తాఇత్యర్థః ! స్వరశజ్జి నాత్రభాగవి శేషఉపలక్ష్యతే | కోసౌభాగవి శేషణ త్యాహాచార్యః ! ఉచ్చై రుదాత్తః ! నీ చైరనుదాత్తః ! సమాహారః స్వరిత ఇతి !! పతంజలిశ్చాహోచ్చేరు దాత్త ఇతిసూ ③ | సమానే ప్రక్రమ ఇతి వక్త వ్యం ! కః పునః ప్రక్రమః | ఉరఃకంఠశి రఇతి | ప్రక్రమ్యంతే ఆ సిక్ వర్ణా ఇతి ప్రక్రమః స్థానముచ్యతే | తేనాయమర్థః | ఏక స్తిక్ తాల్వాది కె స్థానె ఊర్ధ్వాధర భాగయుక్స్ ఊర్ధ్వభాగెనోచ్చార్యమాణ ఉదాత్తః 1 అధర భాగా ఫిషన్నో నుదాత్త ఇతి | ఏవంచొచ్చైరిత్య నేనోర్ధ్వభౌగోగృహ్య తెనీ చైరిత్య ·తృతీ యః ఖ ం డః. అందాలు | ధర భాగః | అభ్యాస సమధిగమ్యశ్చాయం 'స్వరవి శేషః | షడాది వద్విశ్లే యః || ఇతి కై యటః || ఉదాహరణం | ఇంద్రమరుత్త్వః | ఇదంవిష్ణు 8్వచక్రమే | యఇంద్రసోమపాతమః || ఇతి | త్రయోవచనానుపపత్తిః ప్రచయాతి రేకాత్ ! యదాహత్రయః స్వరా ఇతి || తదిదం నోపపద్యతే ! కింకార ro | ప్రచయాతి 'రేకాత్ ప్రచయోహి తేభ్యోతిరిచ్య తే | యథా ! అగ్ని ఖాళే | అత్రళే ఇతి ప్రచయః || స్వరి తాత్సంహియా మనుదాత్తా I నామితి విహితః || | అని ఉదాత్తత రాద్యతి రేకాచ్చ !! కించ II ఉదాత్తత రాదయో ప్య తీరిచ్య స్తే | ఆహచపతులిః | తఏ తే తంత్రేత రనిర్దేశ సప్త స్వరాభవ ని | ఉడా త్తః ! ఉదాత్తతరః | అనుదాత్తః | అనుదాత్తతరః | స్వరితః | స్వరి తేయ ఉత్తస్సోన్యేన విశిష్టః ! ఏక శ్రుతి స్సప్తమ ఇతి || ఉదాహరణంయథా | పౌషడిత్యుదాత్తతరః | ఉచ్చైస్తరాం వావపట్కార ఇతి విహితః || అగ్నిమి మీళ్ళేపురోహిత మిత్యత్ర పంచ మోసు దా కవరః | ఉదాత్త స్వరి తపర స్య సన్నతర ఇతివిహితః " 'స్వరి తేయ ఉదాత్తస్సో న్యేన విశిష్ట ఇతి | కంప ఇత్యర్థః | రథానాం నయే రా ఇతి | ఆశ్రయే ఇతి కంపః | కథం | యే ఇత్యుదాత్తంపదం | అరా ఇతిచాన్తో దాత్తం ! తయో రేకాదే శః స్వరితః | స్వరితో వాసుదాత్తె పదాదావితి విహితః | సబొదాత్త పర త్వా త్కంపితః | త థాహ శౌనకః | జాత్యో భినిహిత శ్చైవ క్షే ప్రః ప్రళ్లి ష ఏవచ | ఏతే స్వారా ప్రకంపం తె యత్రోచ్చ స్వరితోదయా ఇతి || ఆ న్యేచ త్వారః ఉదాహృతాః | ఏక శ్రుతిరి తిప్రచయ స్యైవ సంజ్ఞాం తరం | ఏకరూ పాశ్రుతిర్యస్యైక శ్రుతిరితి || తథాక్రుష్ట ప్రథమ ద్వితీయ తృతీయ చతు చతుర్థమంద్రాతి స్వార్యాశ్చాలి రిచ్యం తె || గీతి విషయాః | నైషదోష8 | నిషాదాదివ త్త ద్వి శేష త్వాత్ || త్రయ ఏవ స్వరాః | ఉదాత్తానుదాత్త స్వరితాః | అన్యే తుత ద్వి శేష త్వాన్ని ·E తెరిచ్యం తె! కథం | నిషాదాదివత్ : యథా ! నిషాదాదయకి ఉదాత్తా ప్రభవత్వా దుదాత్తాదిభ్యోనాతిరిచ్యం లె : తథా ప్రచరూదయః I ఆశ్వలాయనశ్చాహ || ఈ దాత్తానుదాత్త స్వరితానాం పరస్సంచికక్ష విక శ్రుత్యమితి : ఆయామ విస్రంభా వే పాణామన్యతమస్యై వాత్యంత సం నిక క్షేణా సజాతీయ ప్రయ త్నా న్యవధానేన యడుచ్చారణం తదైక శ్రుత్యమి త్యర్ధ ఇతి గార్డ్యనారాయణ || తత్రోదాత్త సంవికర్షసోదాహరణం : ప్రవోవాజా అభిద్యవ ఇత్యాదికృత్స్నం త్రం 8 ఏవమునుదాత్త సంనికక్ష: స్వరిత సంచికక్షశ్చ దేశాంతరే శాఖాంత రేచ ద్రష్ట వ్యః ! అధ్యోతృ వ్యవహారాచ్చ ! కిం | త్రయ ఏవ స్వరాః : అధ్యే తార ? వం వ్యవహరన్ : క్రైస్వర్యేణా ధీమ హేషయమితీ ! అగ్నిమీళే పు రోహిత మిత్య ధీయానా? " యచ్యపి మహాభా ష్యే ఏకశ్రుతిః -స్వరాంతరమితి పకోపిదృశ్య తె: తద్యథా ! కింపునరియ 'మేక శ్రుతి రుదాత్తా ! ఆహో స్వి డనుచాత్తా ! నో దాత్తా ! కథంజ్ఞాయ తె 11 యదయము చ్చైస్తరాంనావషట్కారణ త్యామా ! కథంకృత్వా జ్ఞాపకం I అతంత్రంతర నిర్దేశః | యావదుచ్చేస్తావదుచ్చేస్త రాం || యదిత నోవాత్తా అనుదాత్తా ! ఆనుదాత్తాచన !! కథంజ్ఞాయ తె! యదయము దాత్త స్వరితపరస్య సన్నతర ఇత్యాహ || కథంకృత్వాజ్ఞాపకం | అతం:త్రంతర నిర్దేశకు యావత్సన్న స్తావత్సన్న తరః | 'సై షాజ్ఞా పకాఖ్యా ము దాత్తానుదాత్తయో గగ్య మేక శ్రుతిరంత రాళందాయ తే | ఇతి ! అత్రకై యటః ! అంతరాళంహౌయత ఇతి || హర తేద్వీకర్మక త్వాత్ ప్రధా నైక రణిల కారః | క్షీరోదక వదుదాత్తాను దాత్తయో ర్ఫెదతిరోధాన మేక శ్రుతిరిత్యర్థః | స్వరి తేకు విభౌగేనతయోరుపలబ్ధితితి | ఏవంమహాభాష్యకై యటయో రేక శ్రుతిః స్వరాంతరమితి పలిలో దృశ్య తే ; తథాపి అయంపక్ష ఏక దేశినః ! కింకారణం ! ఆతంత్ర త్వాత్ ! అతం త్రంతరనిర్దేశ ఇతిహ్యయంపక్షః సాధితః ! నచాయమాచార్యస్య సమ్ముతః !

·తృతీ యః ఖ ం డః, తరప్రయోగ వైయర్ధ్యాత్ | పశాంతరోపన్యాసాచ్ఛ II పక్షంతరంచాశ్రీయ తె | తసాచ్చాయ మేక దేశినః పక్షః | తద్య థా | ఆపర ఆహ || కిమయ మేక శ్రుతిరుదాత్తా | ఆ హెస్విదనుదాత్తా || ఉదాత్తా | కథంజ్ఞాయ తే ! యదయము చ్చైస్తరాంవావషట్కార ఇత్యాహ | కథంకృత్వాజ్ఞాపకం | తంత్రంతర నిర్దేశః | ఉచ్చైరృస్వాఉచ్చై పరామి త్యేతద్భవతి || యదితర్యు దాత్తా నానుదాత్తా | అనుదాతాచ ! కథంజ్ఞాయ తే ! యదయముదాత్త స్వరి తపరస్య సన్నతర ఇత్యాహ | కథంకృత్వాజ్ఞాపకం ! తంత్రంతర నిర్దేశ: సన్నం దృష్ట్వా సన్న తరణ త్యెతద్భవతి | తఏ తె తంత్రేతర నిర్దేశి సప్తస్వరా భవంతి | ఉవాతః | ఉదాత్తతరః | అనువాతః | అనుదాత్తతరః ! 'స్వరితః | "స్వరి తేయ ఉదాత్తః సో న్యేన విశిష్ట ! ఏక శ్రుతి సప్తమః || ఇతి || అధికి మే పొంలక్షణం ! అత్రాహకుమారః | ఆయా మోదారుణ్యమ ణు తాఖ స్యెత్యుచ్చైఃక రాణిశబ్దస్య | అన్వవ సమార్దవమురు తాఖ స్యెతినీ చ్మైక రాణీ శబ్ద స్యెత ! ఆయా మో గాత్రాణాంని గ్రహః | దారుణ్యంస్వరస్య దారుణ తారూక్ష తా | అణు తాఖ స్య కంగస్య సంవృత తా | ఇత్యుచ్చైః క రాణిశబ్దస్య | అన్వనసర్లోగా 'గా త్రాణాంశిధిలతా | మార్దనం స్వర స్యమృదు తా స్నిగ్ధతా ! ఊరు లౌఖస్య ! మహత్తాకంఠ స్యేతి నీ చైశిక రాణిశబ్దస్య !! శౌనకశ్చాహ || ఉదాత్తశ్చానుదాత్తశ్చ 'స్వరితశ్చత్రయస్స్వరా: ఆ యామవి సంభాషే పై స్తఉచ్యం తేక రాశ్రయా ఇతి || ఆత్రకించిత్స్వరిత స్వరూపంవిచార్య తె | నామ స్వరితః | ఉదా త్తానుదాత్తయోర్వర్ణధర్మయో స్సమాహారస్స్వరితః | తస్యపూర్వార్ధమాత్రా ఉదాత్తా | పొత్వనుదాత్తా ! తథాహ్యాచార్యః 1 సమాహార సస్వరితః ! త స్యాదిత ఉదాత్తమర్ధహ్రస్వమితి శౌనక స్వాహ || ఏకాక్షర సమా వేశే పూర్వయో సస్వరిత సస్వరః | తస్యో దాత్తతరోదాత్తాదర్ధమాత్రార్ మేవవా I అనుదాత్తః పరః శేషః సఉదా శశ్రుతిర్న చేత్ ! ఊదొత్తంవోచ్య తె కించిత్స్వరితం వాక్షరం పరమితి : హ్రస్వదీర్ఘఫ్లు తేషు అర్ధమా తై వోదాత్తత రే త్యేక ఇషకు: 1 సర్వత్రార్ధమే ·-- శి = భా ష్యే | | | | అగ్ని ma వోదాత్తతర మిత్యపరః ! శేషఃపరభాగో సుదాత్తః | సచేదుదాత్త పరః స్వరిత పరో వాభవతి || త్రిష్యోతియథా | అన్యథాతూదాత్త వచ్ఛూయ గ్నిమీళెపురోహితం | సప్తధాదాయం స్వరితో ఖద్యతే | జాత్యోళి నిహితః డ్రై ప్రస్త్రో వ్యంజన ఏవచ || తిరోవి రామః ప్రతిష్టః పొదవృత్తస్తు సప్తమః || ఉదా హరణం ! జాత్య స్వరో వీర్యమితి ఆ భ్యళి మై ప్రఏవచ || 'తేవర్ధంతా భినిహిత సైరో వ్యంజన ఊత యే ! తిరోవి రామో విష్కళితే ప్రణిప్టో హీంద్రగిర్వ Eas | వై వృత్త ఇతివి బ్రేయః క ఈ వేదేతి సప్తమగతి ! జాత్యస్వారో య భూరీదిం ద్రస్య వీర్యం || కై ప్రోయథా || అభ్యభిహిశ్రవ సొత్తత్ఫథ ! అభినిషితో యథా || తేవర్ధంత్ర స్వత వసో మహీ త్వనా ! తై రోవ్యంజనోయథా | ఊర్ధ్వఊషుణ ఉతయే ! తిరోవి రామోయథా | విష్కభి తెల్లజరై బోయథా | అజ్ఞాహీంద్రగిర్వణః || వై వృత్తో యథా ! కఈం వేదస్తు తెసచా | కిమి మే ఉదాత్తాదయ స్స్వర ధర్మాః | ఆహోస్వి ద్వ ్యంజనథరాః ! స్వరధర్మా ఇత్యాహ n కథంజ్ఞాయ తే | ఆచీత్యపకర్ష ణాత్ !! ఆచి ఉదా త్తాదయః స్వరాః విభాగ హేతవ ఇత్యర్థః || అగ్నిమీళే | ఆ కారోస దాత్తః ॥ ఇకార ఉదాత్తః | ఈ కార స్స్వరితః || ఏకారః ప్రచయః I పతంజలిశ్చాహ ! ఉచ్చైరుదాత్త ఇతి సూత్రే ! ఆథ ప్రథమా నిర్దిష్ట మజ్ఞహణ మనువర్త తె | ఉతా హెూన | కించాలౌనువృత్త్యా బాఢమర్థ : య ద్యేతే వ్యంజన స్యాపి గుణాలక్ష్యం తె | వసుచప్రత్యక్ష ముపలభ్యం తే | | భూ రి రేతసా || ప్రళ్లీ I దాలు ·(3) తృతీ యః ఖ • డ:. . | కొ మెత్త్వోర్జెత్వానై లెవ్యంజన స్యగుశా ? 1 కింత్వచఏవ | తత్సామీస్యా త్తు వ్యంజనమపి తద్గుణము పలభ్య తె || తద్యథా | ద్వయోర క్తయోర్వస్త్ర యోర్మధ్యే శుక్లం వస్త్రం తగ్గుణ ముపలభ్యతే | బదరపిటకెరిక్తకోలోహం స సద్గుణ ఉపలభ్యతే ! కుతోనుఖ ల్వె తత్ | అచఐ వై తె గుణాస్స్యు: 1 త త్సానా ప్యాత్తు న్యంజనమపి తద్గుణము పలభ్యతె 1 న పునర్వ్యంజన స్యైతే గుణాస్స్యుః | తత్సామీప్యాత్త్వజపి తద్గుణ ఉపల భ్యే తెతి | అంత రేశాపి వ్యంజనమచఏవై తెలక్ష్యం 3 H . సపునరంత రేణాచం వ్యంజనస్యో చ్చారణ మపిభవతి | అన్వర్థంఖల పినిర్వచనం | స్వయంరాజస్తే స్వరాః || అస్వగ్భవ తీతి వ్యంజనమితి | అనుగచ్ఛతీత్యర్థః ఇతి కై యటః ! ఏవంతరి ఉభయ స్వరప్రసంగ ఇతి చేన్నా ంగ భావ నియనూత్ ! యదిత త్సామీ ప్యా డ్య్యంజనమపి తద్గుణము పల భ్యేత | తరి ఉభయ స్వర ప్రసంగః : ఉభౌ హి స్వరౌ పర్యాయణ ప్రసజే తాం ! కదాచిత్పూర్వః స్వరః క దాచిదు త్తరః స్వకః ! తత్రదోషః ! అగ్నిమీళే | అక్రమ కారః కదా చిదుదాత్తస్స్యాత్క చాచిత్స్వరితః ! గకారన కారౌచ కదాచిదను దాత్రే స్యా తొంక దాచి దుదాత్తాచ | నైషదోషః | ఆంగభావనియమాత్ ! ఆంగభివోహినియమ్యతే | కించిద్వ్యంజనం పూర్వాంగ మేనభవతి కించి తృ రాంగ మే వెతి | యద్ధిపూర్వాంగం తత్పూర్వ స్వరం భజతే | యత్సరాం గంతత్పర స్వరం | సచయం పూర్వాపరొంగ భావశ్ళోన కేనదర్శితః! యథా! ఆ ను స్వారో వ్యంజనంచాక్ష రాంగం స్వరాంత రె వ్యంజనాన్యుత్తరస్య | ఫూ ర్వస్యానుస్వార విసర్జనీయ సంయో గాదిర్వాచపరక్ర మె ద్వా - ఇతి | ఇమాని పంచనూత్రాణి | యథా | అను స్వారో వ్యంజనంచాక్ష రాంగం ! అగ్ని మీ? || అత్రగ కారౌ న కారశ్చ సంయోగః తత్ర ప్రధమఃగ కారః మజః! సపూర్వస్యాంగం భవతి | స్వరాంతర సన్ని కర్షభావాల్ ! నకార సూత్తర స్య | ద్వితీయ స్య తు గకార స్యగతిర్యక్ష్య తె | స్వరాంతం వ్యంజనాన్యుత్తర స్య | త తైవమ కారోళ కారశ్చ ? ఉత్తర స్వర స్యాంగం భవతః | స్వరయో రధ్యగత త్వాక్ " ఫూర్వస్యాను ·శిక భా ష్యే ము దం !! స్వారవిసర్జనీయా ! వసుంస్తూనుంసహసా! స్పష్టార్థమిదం ప్రథమ సూతె ణేవ సిద్ధత్వాక్ | సంయో గాదిర్వా | అగ్నిమీళే | ఆత్రయమో భూతో ద్వితీయోగ గకార స్సంయో గాది: | సపూర్వ స్యాంగంభవతి పర న్యవా వాచచవరక్ష మే ద్వె " క్రమోనామద్విర్భావః | పరం రెఫా దితివిహి తె శరక్ర మె చ 'డ్వె వ్యంజ నే పూర్వస్యాంగం భవతఃపర స్యనా ! ఆ 3 ర్నీఇమె విష్ఫురనీ || అత్ర రెఫః స్వరభక్త్వి త కాశాన కారశ్చ సంయోగః | తత్ర తకారౌ పూర్వస్వర స్యాంగం భవతః పర స్య వా | స్వర భక్తిస్తు రేఫవత్పూ ర్వస్యైవ | స్వర భక్తిః పూర్వభాగక్ష రాంగ మితివచనాత్ ॥ ఇతి స్వరతో విభాగఉక్తః అథ కాలతోని భాగ! | Iస్వోదీర్ఘ : పుతఇతి | "కాలతోనియమా | అచీతి ప్రత్యాహారో జాతివచనః | హ్రస్వాడయ స్త్ర వర్ణాః అడు కాలతో నియమాః | నియమ్యంత ఇతినికుపమా? || విభక్తాఇ త్యర్థః | క సాత్ | 'కాలతః | ఉ కారాది కాలత్య | త థాహాచార్యః | ఊకాలో డ్రై స్వదీర్ఘ ప్లుతఇతి ! ఉకార సదృశ కాలో హ్రస్వః | ఊకార సదృశ కాలో దీర్ఘ : 1 ఊ 3 కార సదృశ కాలః ఫ్లుతః || ఆపర ఆహ || మాత్రాకాలత ఇతి | తద్యథా ఏక మాత్రోహ్రస్వః | ద్విమాత్రోదీర్ఘ 8 ! త్రిమాత్రఃప్లుత ఇతి | వశ్యుతి దైవ మాచార్యః " ఏక మాత్రాభ పెద్ద స్వః ద్విమా త్రోదీర్ఘ ఉచ్యతే | త్రిమాత్రన ప్లుతో థైయః వ్యంజనంత్వర్థ మాత్రకమితి | ఉదాహరణం | అగ్ని మి? పుకోహతం | ఆయే ధామాని | అగ్నా 3 ఇపల్నీ వాస్సజూ : 1 ||ఉదా తేనిషాదగాంధారా వనుదాత్త ఋషభ ధైవతౌ | స్వరిత ప్రభ వా హ్యె తె షడ్గమధ్యమపంచమా? I_9l! ఉదాత్త స్వరె నిషాద గాంధారౌ ద్వౌప్రభవతః | అనుదాత్త స్వర ఋషభ ధైవ కౌర్వౌప్రభవతః | స్వంత స్వ రేచ వడ్డమధ్యమ పంచమాస్త్రయః ·తృతీయః ఖ ం డః. o ప్రభవన్ ! తస్మాత్ మూలభూత స్వరా? ఉదాత్తాదయ స్త్రయఏవఇత్యర్థ ! గీత విషయా? సప్త స్వరాః | ఏవం ఉదాత్తత రాదయోపిఉదాత్తాది ప్ర భవాఏవ | అహౌస్థానానివర్ణానా మురక మురఃకంఠశ్శిరస్తథా | జిహ్వామూలంచదం లౌశ్చ నాసికోచ తాలువ £3 % వర్ణానాంసర్వేషాం యధోపడేశ మహే స్థానానిభవ ని కాని పునస్తాని ఉరః కంఠాదీని | జిహ్వాయామూలం జిహ్వామూల మితి షష్ఠీ తత్పురుషః ! దంతశబీ దంతమూలవచనః || దంతమూలీయస్తు త కారవర్గ ఇతి శౌనకవచ నాత్ | నాని కేతి భిన్నంపడం ! ఓష్టావి త్యెకం స్థానం తాలుకా కుదం ! స్పస్టమన్యత్ శ్లో| ఓభావశ్చవి వృత్తిశ్చశవసా రేఫపవచ | జిహ్వామూలముపధాచ గతిరష్ట విధోషణః || 8 | ఊష్మణ్ విసర్జనీయస్య అష్టని ధాగతిర్భవతి 1 అష్టావా దేశా భవంతి | కాసౌగతిః | ఓ భావాదిః | తద్యథా | ఓ భావః | ప్రమౌవాజా అభిద్యవః || ౧ || వినృత్తిః | స్వరాంతరస్తు వివృత్తిరీతిగౌనకః | తాఅస్య సూదదోహసః || 91 శః | గావశ్చిమ్లో సమన్య వః ||3 || షః | ఆ యు ఝవిశ్వతో దదత్ #t సr | అగ్ని స్తువిశ్రవస్తమం IX IN రేఫజి హ్వామూలీయోపధానీయాః | అగ్నిరు కపఠానీయాః | అగ్నిర్దూ భాదివశిక్ష కుత్పతిని వ్యాలయం 1. అపాం రేక సిజిన్వతి | జిహ్వామూలమత్రజిహ్వామూ షధాచోప ధానీయః | గత్యుపదేశోత్ర ఊష్మణః ప్రశంసార్థం 1, కిమిదం మాహా భాగ్యమూష్మణః | యదయ మష్టవిధయాగ త్యాస్థానభూయ స్వమనుభవతీతి | ఆ | | -- లీయః | ఉషదా.

·శి - భాప్యే
అలం
--
.
శ్లో ! యద్యోభావ ప్రసంధానము కారాదిపరంపదం!
స్వరాంతం తాదృశంవి ద్యాత్ యదన్యడ్వ్య క్తమూ షణు ?
ఊష్మణః పరంపదం యదియత్ర ఉకారాది భవతి | స్వరాంత న
కారాంతంచ పూర్వపదం తత్తాదృశం ఓ భావప్రసంధానం విద్యాత్ ఓ భా
వః ప్రసంధీయ తే త్రేత్యో భావప్రసంధానం ఆత్రపదంతో ఖమాత్రం న తుసు )
జ నం : ప్రమౌవాజా అభిద్యవః ! పస్ వాజా ఇత్య త్రరుత్వే ఉత్వేచ సతి
వ ఉవాజా ఇత్య స్యాందశాయాం పరంపద ముకొరాగి భవతి స్వరాంతంచ
పూర్వపదం ! త త్రోద్గుణ ఓ భావః ! యాజ్ఞ్యవల్క్య శిక్షా యాంతు ఉభా
వశ్చ వివృత్తి శ్చేతి పఠ్య తే | తత్రగుణాత్పూర్వ ఉ భావోద్రష్టవ్యః 1 వ ఉవా
జాఇతి | యదన్యద్వ్యక్తమూషణ ఇతి ! ఓ భావాదన్యత్ వివృత్త్యాది సప్త
మూష్మణో యదు క్తంత ద్వ్యక్తం విజ్ఞాతం భవతి ఆతోన వ్యాఖ్యాతమిత్యర్థః !
ఇతి భారద్వాజ రాఘవీయే శివాభిష్యే
తృతీ యః ఖ ం డః.
అ వ చ తు గ్ర : ఖ • డ :.
ఏవంతృతీయేఖండే స్వరతః కాలతశ్చ వర్ణానాంవి ఖాగఉ క్తః | అథ
చతుర్థ పంచమాభ్యాం స్థానతో విభాగ ఉచ్య తే |
శ్లో! హాకారంపంచ మైక్యు క్త మంత స్థాభిశ్చసంయుతం |
ఉరస్యంతం జానీయాత్ కంఠ్యమాహుర సంయుతం !!!
పంచ మైః పక్షోత్త మైః పరభూ తై రంత స్థాభిః యరల వైశ్చ యుక్తం
హకారం ఊరస్యం ఉరవిభవం విజానీయాత్ | పూర్వా మ్లాలశ్వాః |
ఆహ్నాంకేతుః : బ్రంహ్మా దేవానాం | క్షతచక్రంయో ఆహ్యః !
శుక్రందుదు(సై అహయః యః ! ఫ్లది కెహ్లాది కావతి | హ్వయా
అవును
|

·అగా
|
|
మ్యగ్నిం | పరభూలై :కిం | బర్గిష్టి మాదయధ్వం | నారాయా
స్తోనజ లవః ! ఆత్రకంక్యఏవ | అసంయుతం వ్యంజనాంత రేణా సంయుక్తం
హకారంకంఠ్యం కం రెధవమాహుః ప్ర్చొ: ఆచాగ్యాః | అగ్నిమీ
ఖెపురోహితం!!
కుమారస్వాహ!! హకారాన్నణ మపరాన్నా సిక్యమితి 1 నణమపరం
హూరమధిరుహ్య నాసిక్యం ధనతీత్యర్థః | అహ్నాం కైతుః | పూర్వా
హైఅశ్వా” | బ్రంహా రైవానాం
స్థానాంత రమ ప్యాహ : ఉదయ స్వరాది సస్థానో హకారఏ కాషా
మితి | పర స్వర స్యాది భాగెన సమాన స్థాన ఇత్యర్థః | ఆది గ్రహణం సంధ్య
తరార్థం! బృహస్ప తెర్మూర్ధ్నా హరామి | అత్రకంఠస్థానః | ప్ర
శూ? పాహి | అత్ర తొలుస్థానః | దైవహూతమమ హ్రుతమసి!
అక్ర ఓష్ఠ స్థానః | రుద్రస్య గాలి: | హోత్తవ్యం దీక్షితస్యగృహా
32 | ఉభయత్రచకంఠస్థానః | ఏచామాది భాగస్య కంఠ్య త్వా
త్ | హృదయాదధిజాయ - 1 అశ్రమూఢ స్థానః !!
శ్లోక జ్ఞ్యావహావిచుయ శాస్త్రాలవ్యా ఓష్ఠ జావుపూ |
స్యురూర్ధ న్యాఋటురషాదస్ర్యంతులసాః స్తృతాః |-91
శ్లోజిహ్వామూ చేతుకుని ప్రోతోదన్త్యో జ్యోషః స్తృతోబు డై : !
సఐతుకంఠ్య తాలవ్యా మోజోకంఠోష్ఠ జౌ స్మృతౌ 13t
అశ్చ హశ్చ కం ర్యౌ వేదిత వ్యా || కంఠేభ నౌకం ర్యౌ
శాస్త్రాల వ్యాః | ఇళ్ళచవర్గశ్చయశ్చశశ్చ ఇచుయశాస్త్రాల వ్యాః | | వేదిత వ్యాః
|
|
|
లవంగా
|
--
ఇచుయ

·ఇ. భా ష్యే అం శాలు నిభ వాస్తాల వ్యాః ! ఆత్రకుచుటుతుపు ఇతి ఉ దిచ్ఛదాశివం గ్రహణాః! తఖాహాచార్యః ! ఆణుడిత్సవర్ణస్య చాప్రత్యయఇతి ! ఓష్ట జావుపూ ! శ్చ కవర్గశ్చ కష్టజౌ వేదిత వ్యా | ఓజజ్జా లెవోష్ణ డౌ ! న్యుహ్మూర్ధన్యా ఋటు సహః | ఋకారశ్చ టవర్గశ్చరళ్ళ షశ్చ మూర్దశ్యాః వేదిక వ్యాః ! మూ గ్టనిభవామూర్ధన్యాః ! దన్యాణతుల సాః సృ లా: 1 ) కారశ్చతపగ్గశ్చలశ్చ సశ్చదన్త్యాః వేడిత వ్యాః | ద షుభవాద ్య || జిహ్వామూ లేశుకు ప్రోక్తః | కవర్లో జిహ్వామూ లీయో వేఒక వ్యః ! 4 స్త్యో జ్యోవ్యస్తృతోబు ధైః 1 వకారోదన్యోష్ణ్యో వేగుతస్య | డ నైషధవోక స్త్యః | ఓ ప్లే భవ ఓష్ఠ్యః | దగ్యశ్చాసావోష్ఠ్యశ్చ ధన్యోస్యః! ఏఐకుక్యతా ల వ్యా : ఏఐఇత్యసరార్షః సుఖోపశ్చ ! ఏ కారణ కారశ్చ కళ్యాశాల వ్యా వేదిత వ్యా | కంఠేభ నౌకర్యా ! తొల నిభ నౌతాల న్యౌ | కంత్యాచతా తాల వ్యాచకంగ్య తొల వ్యా! ఓ ఔకంతో ఔస ృతౌ ఓ ఔ ఇతిపూర్వన్ని వేశః ! ఓ కారశ్చడౌ కారశ్చక హోపఔవేదిత వ్యా ! కంగశ్చ హైచకంలో ష్టం | తసాక్షాత్కంఠోష్ఠజౌ | శ్లో! అర్ధనూ త్రాతుకణ్ణ్య స్యఐ కారా-కార యోర్భవేత్ | ఏకారౌ కారయోగ్మా తాతయోర్వివృతసంవృతం ICH ఐకాళే కారౌ ద్విమాత్రా దీర్ఘ త్వాత్ తత్రపూర్వార్ధ సూత్రా కశ్య స్యొ కార స్య వేదిత వ్యా 1 కథ్యై త్యేతత్ ! శిస్టా అధ్యక్రమాత్రా ప్రథమస్య తాల వ్యాద్వితీయ స్య త్వౌష్ట్యా తధాఏ కారౌకారౌచడ్విమా ట్రైత త్రపూర్వామా లొకంఠ్యస్య వెదిత వ్యా! అపరాతుప్రథమస్య తాలవ్యా ! ద్వితీయ స్యతా క్వాష్ట్యా తయోర్వివృత సంవృతం ! త త్రఅర్ధమాత్రాయాః వివృతంకంత వినరం భవతి ! మాత్రాయాస్తు సంవృతం ! అత ఏవ ఏదొరై చోశ్చ సమాన స్థానక ర ఇయోరపిశ్రుతివి శేషఃసిద్ధః | పతంజలిశ్చాహ ! సిద్ధ మేజః సస్థాన త్యాదైచో చేత్తరభూయస్వాదితి ! ఐచోరు త్తరాంశ బాహుళ్యాదిత్యర్థః II శౌనకళ్ళా హ! మాత్రాసంసర్గాదపరే పృధకు హ్రస్వాను స్వార వ్యతిషంగ వత్స రే ఇతి || కాత్యాయనశ్చాహ || ఏ కారఓ కారయోః కంఠ్యా పూర్వా మాత్రా తొల్వోష్ఠయోరుత్తరేతి ! కో

·30
చ తు ఖ • 4.
క్వచిత్త్వైవంపఠ్య తే I అర్ధమాత్రాతుకంత్యా స్యా దేశా రై కారయో
గ్భవేత్ | ఓ కారౌకారయోర్మా త్రేతి || తన్న సాధీయః | శ్రుతి వి శేజానా
పతేః II నహ్యత్ర పాశేఏదై తోః శ్రుతివి శేషోలబ్ధుంశక్యతే ఓ దౌతోశ్చ !
కింకారణం II కంఠ్యాంశ స్యతుల్య త్వాత్ !! ఏచోశ్చాత్తర భూయస్వా దితి
మహాభాష్య విరోధాచ్చ |
శ్లో॥ సంవృతం మాత్రికంజేయం వివృతంతుద్విమాత్రికం !
ఘోషావాసంవృతాస్సర్వే అఘోషావి నృతాః స్తృ
|
మా తాచాషరుతో పలక్ష్మి తః కాలాంశః!క
కథంజ్ఞాయ తే | చాడస్తువ
డ తేమాత్రామితి వచనాత్ | మాత్రాకాలేభవంమాత్రికం | హ్రస్వం |
తత్సం నృతం భవతి | సంవృతకంఠ విషరమి ల్యేతత్ | అ ఇఉఋణ || 9 |
వివృతం తుద్విమాత్రికం | ద్వయోర్మాతయోర్భవం ద్విమాత్రికం |
దీర్ఘం | త ద్వివృతంభవతి ! వివృతకంఠ వివరమి త్యేతత్ | ఆ ఈ ఊ ఋణా
ఏఐఓ ఔ | F : ఆత్రకంఠ వివరస్య 'సంవృతత్వం వివృతత్వంచ తత్ర త్యెసు
వల్లేసూ పచర్య తె , సంవృతంమాత్రికం వివృతంద్విమాత్రిక మితి | తత్ర
సంనృతత్వం కంఠవినర స్య సంకోచః | విసృతత్వంవి కాసః || ఇతి స్వరా
జాం సంవృత వివృ తేదీ 3
అథ వ్యంజనా నాము చ్యతే | ఘోషావాసంవృతాస్సర్వే | మాషా
నామహళః : తెసర్వెసంవృతాః భవంతి | సంవృతక
తకంఠ వివరా ఇత్యేతత్ |
వాళబ్దః పాదపూరణం | ఆ ఘోషా వినృతాః స్త్రృతాః | ఆమ్ర పాళిఖరః!
తె సర్వె వివృతాభవంతి || వినృత కంఠవివరా ఇత్యేతత్ | ఏవం సర్వేషాం
వర్ణానాం సంవృత వివృతె అభిహి తె ||
ఇతిభారద్వాజ రాఘవీయే శిఱు భాష్యే
చ తుర్థః ఖ ం డః.

·. ప 3.9 శి = భా ష్యే అథ ప ం చమః ఖ ం డః, శ్లో ॥ స్వ రాణామూషణాంచైవ వివృతంకరణం స్తృతం: తెఖ్యోపివివృతా వేడౌ తాభ్యామైచౌత థైవచ !!! స్వరాణామచాం ఊష్మణాం శషసహానాంచ వివృత మేవ కరణ, సృతంభవతి నత్వ స్పృష్ట నేమ స్పృ ప్లే 1 స్వరోషాణ వివృతకరణ ఇత్యర్థః తెభ్యో పివినృతా తావేజౌ ! ఏజ్రత్యాహారః | ఏదో తౌ స్వరోష్మభ్యోపి విసృత్ భవతః | వివృతత రక రణావి త్యెతత్ ! తాఖ్యా మైచౌత థైవచ ! ఐ చత్యా హారః ! ఐదౌ తౌఏ జ్భ్యామపి వివృతౌ భనత: వినృతతమకరణావి త్యెతత్ : చకారఃకి మర్థః | అను క్త సముచ్చయార్థః 1 యద త్రాసు క్తంతచ్చ కారేణ సము చ్చీయ తే | కిమత్రాను క్తం | హ్రస్వస్యావర్ణ స్య ప్రయో గెసంవృత మితి ! ఆహ చైవమాచార్యో వ్యాకరణే ! అ ఆ ఇతి ! వివృతస్య సంవృతో భవతీతి సూత్రార్థః అన్యొన్యవిరోధ ఇతి చెన్నా శ్రయ చైవాత్ : ఇదమత్ర విరుద్ధంభవతి! కిం 1 సంవృతంమాత్రికంజైయం ఇతిహస్వానాం సంవృతము క్తం ! ఘోషా వాసంవృతాస్సర్వె ఇతిహకారస్యచ సంవృతము క్తం 1 అత్ర పునస్తేషాం వివృతము క్తం | స్వరాణామూషణాంచైవ విస్తృతమితి : నైషదోవ : : ఆశ్ర య భేతాత్ || ఆశ్రయోహిభిద్య తె | పూర్వత్రఆత్రచ | పూర్వత్ర సంవృతవి వృతె కంఠధ రః | ఇహ పునర్జిహ్వాధర్మః ! తాల్వాదిషు స్థానేషు జిహ్వాకూ పస్య కరణస్య దూరతోవ స్థానం వివృతం | సమీపలోవ స్థానం సంవృత మితి నాగేశ్వరః అథకిన్నా మాత్రకరణం : క్రియం లెవర్ణా ఆ నే నేతిక రణం 1 జిహ్వాది ! తత్కర్తాపి 'స్పర్శా దిరూపం | కరణం ప్రయత్న ఇత్యనర్థాంతరమిత్యువట: 1 తానిచాష్టాకరణాని | స్పృష్టం నేమ స్పృష్టం చెషత్ప్సృష్టం చతుర్థమ స్పృష్టం : ఈషద్వినృతం వివృతం వివృతతరంచాషమంతు వివృతతమమితి 1 త శ్రేష ద్వివృతం పతంజలినా యోగవిభాగేన ప్రదర్శితం | ఇక ·పంచము ఖండs. 33 మస్తి | స్పృష్టంకరణం స్పర్శానాం ఈషత్స్పృష్టమంత స్థానాం | వివృతమూ షణాం | ఈషది త్యే వానువర్తతే | స్వరాణాంచవివృతం ఈష దితి నివృత్త మితి | ఇమానివా క్యాన్యౌద ప్రజా శిక్షా యాంభవంతి | కరణద్వయానుపపత్తికి స్వరో పణామసంభవాత్ ఇతి చెన్న | విక ల్పాత్ | స్వర ణామూ షణాంచై వేతి వివృతము క్తం 8 తేషా మేవ పునరచో స్పృష్టాఇతి కరణాంతరం | తదిదంనోప పద్యతే | కింకారణం | ఆ సంభ వాత్ | సహిద్వాభ్యాం కరణా భ్యా మెకోవర్ణశక్యఉచ్చారయితుం|| నై ష దోష : * వికల్పా భ్యు పగమాత్ | అస్పృష్టాదీనాం వివృతాదీనాంచ వికల్ప ఏవ | ఆచో స్పృష్టకరణాః వినృతకరణా వాభవంతిత థా ఊహణశ్చ నేమ స్పృ ష్టకరణాః వివృతకరణావాభవంతీతి ! తత్రకింనామ స్వరో స్మణాంక రణమాచార్యోమన్య తే | వివృత మేవ కథంజ్ఞాయ తే | నాజ్ఞ లావితి ప్రతిషే ఛాత్ | కథంకృత్వాజ్ఞాపకం | తుల్యా స్య ప్రయత్నం సవర్ణమితి సవర్ణ సంజ్ఞావిధీయతే | సాచభిన్న ప్రయత్న య్నో భవతి | అజ్ఞలె చేర్భిన్న ప్రయ త్నా | తత్రప్రతి షేధోనర్థక 8 1 పశ్య తిత్వాచార్యః | ఆజ్ఞ లౌ సమాన ప్రయ త్నా వితి | తసాదాహ నాజలావితి సవర్ణ సంజ్ఞాయాఃప్రతి షేధం | యద్యష్యయంశ్లోకఃఆచో స్పృష్టాఇ త్యాభ్యం తర ప్రయ తై స్సహ పలితుంయుక్తః | తదపవాద త్వాత్ | తథాపి సంవృత వివృత ప్రసం గాది హైవపఠితః | శ్లో! అనుస్వారయమానాంచ నా నాసికాస్థానముచ్య తె| అయోగవాహావిజ్జీయా ఆశ్రయస్థానభాగినః ||_n అనుస్వార ఏకఃయమాశ్చత్వార శ్చై తెపంచనర్లా: నాసికాస్థానాభవం తి అను స్వారశ్చయమాశ్చాను స్వారయమాః! తేషాం అనుస్వారయమానాం! ప్రాతిపది కాంతనుమ్ విభక్తిషు చెతివికల్పాత్ ణత్వంస భవతి | యంయం యుజం | త్వంక రంజం | వాపడాంత న్యేతి వికల్పాత్ పర సవర్ణాభా పేరు పలేము అన్ని రిచ్యువతయం ! స్ఫ్ను స్సాకీ, ఆ గోయథా | అగ్నిమీళే | ఘు T ంతో వృత్రాణి A H ·38 శి - భా ష్యే ana అత్ర కేచి దాచక్ష తే | చకారః కిమర్థః | అశుక్త సముచ్చయార్థః | యద తాను క్తంత ద నేనచకా రేణ సముచ్చీయ తే | కిమత్రాను క్తం పంచమాః 1 తేషాంచనాసికాస్థానం సిద్ధం భవతి | ఇమజణనమిలి | అసావర్ణ్య ప్రసంగ ఇతి చెన్న బాహ్య.త్వాత్ ! యదిపంచమా నామపి నాసి కాస్థానంభ వేత్ 1క జయో, 0 సావర్ణ్యన ప్రస జేత్ కిం కారణం ! అతుల్య స్థాన త్వాత్ 1ఏవం సత్యతు ల్య స్థానౌహిక జ్భవతః | జిహ్వామూల స్థానః కకారః ! నాసికా స్థానశ్చజుకా రఇతి | నైషదోషః || బాహ్య త్వాత్ | నాసి కాహి ఆస్యా డ్బహిర్భవతి ! నత్వంతః | సపర్ణ సంజ్ఞాచా స్యేతుల్య దేశ ప్రయత్నం సవర్ణమితి విధీయతే | ఆ స్యె చేమౌతుల్య దేశొభవతః | కస్తుల్యో దేశః | జిహ్వామూలం నామఇతి 1 ఆహదైవం శౌనకః | నా సీక్యాన్నా సిక్యయ మానుస్వారా నితిస్థా నాన్యత్రయ మోప దేశ ఇతి | అత్రనాసి క్యాః పంచమవర్ణాఇ త్యువటః 1 యది పున రేషాం నా సిక్యత్వంన స్యాత్ | తర్షి స్వరాదివదాను నా సిక్య మేవ స్యాత్ | తత్ర ఉచ్చారణ విరోధః | కః పునర్నా సిక్యత్వాను నా సిక్యయో ర్విశేషః | నాసికాయాంభవానా సిక్యాః | యథానుస్వారయమాః | అథ నాసి కామ థా సుగతాఃఅనునాసికాః | యథా | ఆజొనునాసికశ్చందసి 1 ప ఆ | ఇతి - నహ్యయంగా సికాస్థానః | కంఠ్య త్వా ద కారస్య ! అను నాసి క్యంచ అను ప్రదాన మేవ | వక్ష్యతిచా చార్యః ! అనుప్రదాన ప్రకరణే || ఆ మోనునాసి కానస్రవితి | తసాద్విజ్ఞాయ తే | అన్యేను నా సిక్యాః అన్యే సునాసికాఇతి హావిజ్జీయ యా ఆశ్రయ స్థాన భాగినః | అనుస్వార విసర్జనీ యజిహ్వాయూలీయో పఛానీయయమా ఆయోగ వాహ సంజ్ఞా కా త్యాయ నే నోక్తాః | ప్రాగేవ ప్రదర్శి తాః | తత్ర అను స్వారయమానాం నాసికా స్థానం పూర్వార్డేనోక్తం అనుస్వారయమా నాంచ నాసికా స్థానము చ్యతఇతి | ఇహ పునర్భ్యో న్యేగృహ్యంతే | విసర్జనీయజిహ్వా మూలీయోపధానీయాః! ఆశ్రయ స్థానభాగినోభవంతి | తత్రయ స్యౌ 2. యోగ వాహస్యయ ఆశ్రయః స్వరో వ్యంజనం వాసత స్య స్థానంభజత ఇత్యర్థ స్థః | ఆశ్రయ స్య స్థాన మాశ్రయ స్థానం ! తద్భజంత ఇ త్యాశ్రయ స్థాన భాగినః || ed = u ఆయోగ వాహాఫ్ ·ప ం చ మః ఖ ం డః, 3x || శతం సేనా ఆజయ లౌక మింద్ర 8 | ఇంద్ర ఇతివి సర్జనీయస్య కంఠః | శుచిర్వి ప్రశ్శుచి శిక్షవిః | కవిరితివిసర్జనీయ స్యతాలు | అస్త భ్యందత్తాం వరుణశ్చమన్యుః | మస్యురితి ఏర్జనీయస్యోష్టా | పూర్వ- స్యానుస్వార విసర్జనీకూ వితి పూర్వా శ్రీయోత్ర విసర్జనీయోద్రష్ట న్యః ! అగ్నిర్మూర్థాదివంక కుత్పతిగిపృథివ్యాలయం | ఆత్రదిన ఇతి జిహ్వా మూలీయ స్య జిహ్వా మూలం స్థానం | పతిత్యుపధానీయస్యోష్టా | 8క పౌ చాపి పరాశ్రితా నిత్యే త్పరాశ్రితౌద్రష్ట వ్యా II కథమమిఆయోగ వాహానామ | యదయుక్తాస్సంతో వహంతి అను పదిష్టాశ్చ శ్రూయంత ఇతి పతంజలిః | ఆయు క్తాస్సంతోవహంతీ తివిగ్రహః! అను పడిష్టాశ్చక్రూయంత ఇతి త దర్థః | ఉవటస్వాహ యజుః హర్షదే | ఆ కారయో గేన వహంత్యా తలాభం ప్రొఫ్ను వంతీత్య యోగ వాహాఇతి | తన్న సాధీయః | అ న్యే సామ సంభమౌత్ | నహిసర్వేషామయోగ వాహానా మకారయోగ స్సంభవతి | అహింసంతీః || పతి (పృథివ్యాః శుచిః కవిః | అగ్నిమీళే | ఇత్యాది దర్శనాత్ | అలా బువీణాన్నిషో దంత ంతమూల్యఃస్వరానను | అనుస్వార సుకర్తవ్యో నిత్యం ఘోష సేషుచ u3k తుళజోనా సికాస్థాన వ్యా వృత్త్యర్థం | హై హకార రేఫయో : శష సేషు చప రేషు స్వరాననుగతః యోను స్వార శ్రూయతే ! సతు నిత్యందం తమూల్యసిక ర్తవ్యః | నతు నాసిక్యః ! దంతానాం మూలం దంతమూలం ! దంతమూ లేభవోదంతమూల్యః | అలాబు వీణా నిషశ్చ ! అలాబు వీణాయా ఇవనిస్ట్రీ షోయస్య ఆ లాబు వీణా నిన్రషః | స్వరానన్వితి స్వరూపోప దేశః ! నిత్యమితికిం | నాసిక్యోమాభూత్ , అంహస్తస్పతిః | సంరాజంతమ ! ము | ·| | అంకాలు శి = భా ష్యే ధ్వరాణాం | అంశుర్య వేనజిపి శే | యత్సంపింషంత్యోషధం | హంసశ్శుచిషత్ అత్రోహ శౌనక? | హ్రస్వామర్థ స్వరభక్త్యా సమాప్తామను స్వారస్య పధామాహురేకే | అనుస్వారంతా వతై వాధికంచ “స్వోపథందీర్ఘ పూ ర్వంత దూనం | హ్రస్వాం అను స్వారస్యప థాంఆర్థ స్వర భక్త్యా ఆ సమాస్తాం పాదయాత్రయా వా అర్ధమాత్ర దూ వాన్యూ నామాహురే కే ఆచార్యాః అనుస్వారంచ “స్వోపథం తావ తాకాలే నాధికం | త్వంహత్యత్ | త్వంగా కేంద్ర | త్వంశతక్రతో , త్వంషాట్ | త్వంఫోమతనూకృద్భ్య! | దీర్ఘ పూర్వంత దూనం | దీర్ఘ పూర్వం అనుస్వారంతయా ఆర్థస్పర భక్త్యాన్యూనమాహుః | దీర్ఘంచోపధా భూతం తావ తాకాలె నాధికం | త్వాంరాజానం | త్వాంహత్య దిం చార్లసాత్ | తాంసు తేక్షీతి? మితి ! శ్లో ! అనుస్వా రేవి వృత్త్యాంతు విరామేచాడు రద్వయె | ద్విరోహైతు విగృహ్లియా హద్య తొకారవ కారయో: 18 } అక్షరాణి స్వరాః | ఉభయేత్వక్ష రాణీతిశౌనకః ! తానిచ సామర్థ్యా బొప్యా న్యేవగృహ్యం3 | ఉ ఊ ఊ3. ఓ ఓ 3. ఔ-ఔ3-ఇతి | ఆ న్యె పామక్ష రాణా మోప వ్యాపారాభావాత్ ! తెషామకరద్వయే ఏక త్రోచ్చా రమా ణే ఓ స్థావు త్తరాధ రౌద్వానపిద్విః ద్వివారం విగృహ్రీయాత్ | వ్యస్యే ” | పూర్వ సిన్న కు రే ద్వారప్యో హస కృద్విగృహ్యపునరుత్తర సిద్ద్వితీయం విగృహ్రీయాత్ | కిమవి శేషేణ | నే త్యాహ | అనుస్వారే వివృత్యాం వి రా మే చేతి నిమిత్తేషు సత్సు | క్వ ! తయోరేవాకరయోర్మధ్యే | తత్రోదా | ·(8) ప ం చ మః ఖ ం డః, 32 | హరణం | అనుస్వారేయ భా ! విష్ణుంస్తోమాసః| వసునుంస్తూం సహసః | వివృత్యాంయథా | స్థవిర స్య బ్రాహూ ఉపయామ గో ఓపశామృణే | | విరా మేయథా | సుదుఘామి వధోదు హే ! ఆశ్రావగ్ర హే ఉదాహరణ మన్య తాసంభవాత్ | గ్లో-దు హే !! న కేవల మకరద్వయే ద్విరో హవిగృహ్రీయాత్ | కింత ! య యత్రా కొరవ కారయోః ! ఆత్ర చకారో లుప్తా ద్రష్ట వ్యః వృత్తవశాత్ | యత్ర చౌకారవకారయోర్యోగః తత్రాపిద్విరో హై విగృహ్రీయాత్ | ప్రతిదధౌ వరూథం | శూరసా తౌవవంది రే || అని కిమతాను స్వార వివృత్తి విరామాణామన్యతమ మపిన లక్ష్య తె ! ఆ సంభవాత్ | అను స్వారస్తావన్న సంభవతి | రేఫోష సుత ద్విధానాత్ | రె ఫే ఊష సుచాను స్వారో విధీయ తే పార్షదేషు | న తుప కారె ! ననుచా యమస్తి | సంవత్సరంశశయానాఇతి | నాసావను స్వారః | కింత అనునాసికోవకారం ! అంత స్థాసు రెఫవర్షం పరాసుతాం తాంపదా దివ్వను నా సి కాంతు | ఇతినిత్యం పరసనర్ణవి భానాత్ || అనౌ కారో పధ త్వాచ్చ | భవతు నా త్రానుస్వారః | యత్రక్వచన వే దేలో కెవా | వాపదాంత స్యేతి పర సనర్ణ వికల్పాత్ | తథా ప్యసానౌకా రె శానుపహితః|| తథావి వృత్తిశ్చన సంభవతి | స్వరయోరన్తర స్యైపవి వృత్తిత్వాత్ ! నహ్య తాకారనకాశా భావపి స్వరౌ | తథావి రామశ్చన సంభవతి | ఆ వ గ్ర హెబ్వే కారాన్త స్యా భావాత్ ! ననుచాయమ స్తి/వా తావితి | సత్యం! న చాసౌ వైదిక 9 ప్రయోగః | అధయది లౌకి కేపి ప్రయో గె ద్విరో హై విజిఘ్బ క్షసే | తత్రాయు షా ఈయత తాం | పడపాఠంక రవాణీతి | నన్వ సేవ పద పాఠః | యదగ్ధం బుభుత్సమా నై ర్బాలై /పద చ్ఛెదగి క్రియత ఇతి!

·? - - భా ష్యే బాకం ! తశ్రావగ్రహాభానార్ ? హి వై ది కప్పికి శేషు పదెవ్వవగృహ్య తే ! య భా: షోదు హెఇ !! యేన విరామస్సంభవేత్ || అసమస్య సెక్స్ మె తేనావ గ్రహేణ | యోసావాచా ర్యైర ను పొత్తవి: ఆ స్వయవిరావ: ఉపాదీయ తాం ! యో సానవ గ్రహెచా నవగ్ర హెచ : షపాడి పిసిష్ణోఃతి | శూరసావవన్దిరే | ఇతి చేన్న ! త్వాక్ | పదపాహి పదా నరంద్విమాత్రం | య భాహకుమారః | ఋగ్వి రామః పకవిరామో విశృతి విరామః సమాన ప వ వృత్తి విరామ స్త్రీమా ఊ్వతూత్రపకమా త్రోర్ధ మాత్ర ఇత్యా సుపూర్వం నేత | తత్రాన రేణనచ వంద్వకో సవిగ్రహణం సిద్ధం | ఏవమ సంభవాన్నాల మును స్వారాదయోనిమి తీభవితుం | తసాత్సంహితాయా ము దాహరణం!! ఆ ధేహకథంభవితవ్యం 1 యత్ర స్థానభూయ స్వం | ఇదమాహ₹న 1. కంర్యోకారః ప్రథమపంచమౌచ | ద్వావూపు ణాం || ౧ || కేచి దేశావు రష్యా : 2 : ఋకారల్కారా వగపష్టఊపాజిహ్వా మూలీయాః ప్రథమశ్చన శు #3 ! తాలవ్యా వేకారచ కారవర్గావికాం కాల్గేయ కారశ్నకారః ! <! *నార్ధన్యౌష కారటకారవర్లో 1.! దంతమూలీయస్తుతకారwః | సకార రే పలకా రాశ్చ!!.! రేఫువర్త్స్య మె కె1 2 || శేష ఓష్యోప పాద్య 3 001 నాసిక్యా న్నా సిక్యయమానుస్వారాక్ #F# ఇతి స్థానాన్యత్రయ మోప దేశః I notas!! కాత్యాయన స్వాహ | ఋ9 కౌజిహ్వాయూలే || ౧ || ఇచశ యాస్తా * 1.92 షబొమూర్ధని 13 1 రోదంతమూలే 188 లసతాదం తే || 21 ఉవోళ్ల పొఓ షె 1/Lf? అహవిసర్జనీయా85 0 3 | 21 సవర్ణ నచ్చ IIJI ఏకాకాకార య్మోకంత్యాపూర్వామాతా తాల్వోషయోరుత్తరా || యమానుస్వా నాసిక్యానాం నాని కె !ఇతి: ఔద ప్రజాస్వాహ | ఆకుహవిసర్జనీయానాంకంఠః |n | ఇచుయణ కాంపౌలు :1.91 Wటు షాణాంమూర్ధా 13 | ఇతుల సానాందం తొకి 18 || - పూపధానీయా నామోషే !X ఇమజణనానాంనా సికాచ It || ఏదైతో కంతాలు 12 ® ఓ ఔతో కంఠోషం IT'! వకార స్యదంతోషం | ఆ | ఇతి ·పంచమః ఖ ం డః. 35 ఆలౌకై కస్యఖలు వర్ణస్య స్థానభూయ స్వందృశ్యతే || | ఋకార స జిహ్వామూలమితి శౌనక కాత్యాయనావాహతుః | మూ హతుః | మూరెత్య న్యే 19 కారస్య జిహ్వామూలమితి శౌనకః | దంకే మూలమిత్య న్యే ఏకార స్య తాలు మాత్ర మి తి శాసకః | కంఠతాల్విత్య స్యే! ఓ కార స్యౌష్ట మాత్రమితి శౌనక 9 | కంఠోష్ఠ మిత్య త్యేక వర్గ స్య కంఠఇ త్యాదప్రజా ? | జిహ్వా మూల మిత్య న్యే | రెఫస్య దంతమూ ల మితిశౌనక కాత్యాయనౌ 1 మూరెత్య న్యే | వర్త్స్య మిత్య పరే ! వకార స్యౌ ఫఇతిశౌనక కాత్యాయ నౌ | దంతోష్ణ మిత్య న్యె 1. హకార స్యక ఇ! త్యె కె ఉరఃత్య న్యే! స్థానభూయ స్త్వేత త్రోప సంహారః | విరోధాత్ || యత్రైక స్త్రీ వర్లేబహూని స్థానాని ఊ పదిశ్య నేతానిత తైవోప సంహర్తవ్యాని క్వ! యాం శాఖాం ప్రతిత త్పార్ష డంప్రవృత్తం! పొర్ష దంహిప్రాతిశాఖ్యం || ప్రతిశాఖం భవం ప్రాతిశాఖ్యం కింకారణం | తత్రేవోపసంహారః | విరోధాత్ న హ్యేకంవర్ణం యుగపద నే కేషు స్థా నేషూచ్చారయితుంశక్యతే | వర్ణానాంకరణాన్యా హకాత్యాయనః | ముఖ నాసి కాకరణాను నా సికః | దం త్యాజిహ్వాగ్రకరణాః | మూర్ధన్యాః ప్రతి వేష్ట్యాగ్రం | తెలు స్థా కు ధ్యేన ఆ సమాన స్థానకర రణా నా సిక్యోస్యాః ! వోదనా ? లేనయమా? | జిహ్వామూలీయానుస్వారా హనుమూలేన ! కం'త్యామ ధ్యేన తర | నాసామూ శ్లో|వ్యాఘియథాహ రేత్పుతాళా దంష్ట్రాశ్యాం నచ్చడయేత్ | భీతాపత న భేదాభ్యాం తద్వద్వర్ణాక్ ప్రయోజయేత్ || x ! క్వపతివ్యతిక్వవా భేత్స్యత ఇతి పతన భేదాభ్యాం భీతాబిభ్యతీసతీ 1 ఇజీతః క ఇతి వర్తమా నే కర్తరి క్తః || వ్యాఫ్రీశార్దూలీ అశిథి లేనాన ధేన చాన్యేన యథా పుత్రా నే కై కళః నివుణతరంహ రేత్ | దేశాద్దేశాంతరంప్రాపయేన్న చదంష్ట్రాభ్యాం పీడయేన్న చపాళ యేత్ | తద్వత్ | తేన తుల్యం వర్ణాస్త్ర ·రం శి = భా ష్యే యోజయేత్ || శిక్షా విదితి శేషః ! హృదయ దేశా దేకై కంపర్ణం స్థానకరణా భ్యాంబహిః ప్రకాశ యేది త్యేతత్ | ఇతిభారద్వాజ రాఘవీయే శిశ భాష్యే ప ం చ మ : ఖండ :. అథ షష్ఠః ఖ ం డః. | ఏవం చతుర్థ పంచమయోః ఖండయోః స్థానతోవి భాగ ఉక్తః | అధష షే రంగ స్వర ఉచ్యతే || శ్లో యథాసారాష్ట్ర కానాగి తగ్రాళిత్యభిభాష తే | ఏవంరక్గాః ప్రయోక్తవ్యాః ఖేల రాఇవ భేదయా ||)! యధా సౌరాష్ట్ర కా సురాష్ట్ర దేశీ భవానారీ ఆ భీరీ విచి క్రీషమాణా శిర సితక్ర ధానీంని ధాయ కేతన్ అభిముఖీకర్తుం భాష తే | కిమితి | త క్రా ఇతి || ఏవం ముఖ నా సి కెనరజా అనునాసికాః స్వరా, ప్రయోక్తవ్యాః | రక్తసంఖ్కోనునాసిక ఇతిశౌనకః | ముఖ నా సికావచనోను నాసిక ఇత్యా చార్యశ్చ | త త్రేదంనిదర్శనం | "ఖై అరాఇ వ భేదయేతి | ఋ క్పాదోయం ! ఆఆఆ రాక్ ఇవఇతిస్థి తే దీర్ఘాదటి సమాన పొద ఇతిన కార స్యరుత్వం | త త్ర సతి అత్రాను. నా సికి పూర్వస్యతు వేత్యను నాసికః ! భోభగో ఇతి రోర్య కారః 1 లో పశ్ళాకల్య స్యెతి తస్యలో పశ్చ ! ఆరాఇ వెతి | శౌనక శ్చాహ : నకార స్యలో ప రెఫో షభావే పూర్వ సత్థానాదను నాసిక ః స్వర ఇతి || శ్లో |రవర్ణాస్పయుంజీర నాగ్ర సేత్పూర్వమ్మరం | దీర్ఘ స్వరుప్రయుంజీయాత్ పశ్ఛాన్నా సిక్యమాచ రేత్ II-9 || యదారజ్ఞవర్ణాన యుంజీరణ ప్రయుంజీ యాత్ ! బహువచనమార్షం! తదా పూర్వమక్షరం రజాకా వా ్పగపస్థితం స్వరంనోగ్ర సేత్ | రజ్జభా వేన --

·ష ష్ఠః ఖ - 0' డ.
తిరోదధ్యాత్ | కథంత రి | దీర్ఘ
ఘ స్వరంద్విమాత్రం ప్రయుంజీయాత్ |
అర్హస్య పశ్చాత్కించిన్నా సిక్య మాచరేత్ కుర్యాత్ ||
||హృదయె చైకమాత్రము అర్ధమాత్ర స్తుమూర్ధని |
నాసికాయాంత థార్ధంచరజా స్యై వంద్విమాత్ర తా |2 ||
అర్ధమితి | అర్ధనూత్ర ఇత్యర్థః | హృదయం నామమాం సమయం పుండ
ఠాదశ్రావలంబ తె | తత్రచర తా వాయు నా ఏక మాతో జ్ఞస్యాం
తవ్యః | మూర్ధన్యర్ధ మాత్రః | నా సికాయా మధ్ధమాత్రః ! ఏవంగ
తోభవతి ||
| హృదయాదుత్క రేతిష్టన్కాం స్యేనసమనుస్వరక్ !
మార్దవంచ ద్విమాత్రంచజఘన్వాఇతి నిదర్శనం || 6 |
దయం వ్యాఖ్యాతం | తసాదు పరిస్థానముత్కరః | తత్ర తిష్ఠ స్వా
•0 స్యేన సమను స్వరణ్ ఘంటానా దేవ సమమనుధ్వన " రజవర్ణాక్
) జీయాత్ || కథం | మార్దవంచ ద్విమాత్రంచ | క్రియావి శేషణం ఇ
క్వయం | మృ ద్వేన మార్దవం | ద్వేమాత్రేయ సిన్కరణి తత్ ద్విమా
కూత్రావి భాగః పురస్తాదు క్త ఏవ | త తెదంని దర్శనం | జఘన్వా
జఘన్వా ఇంద్రమి తేరూ
|| మ ధ్యే తుకంపయెక్కంపము భౌపార్శ్వౌసమౌభ వేత్ !
సరజ్ఞాంకంపయేత్కంపంరథీ నేతినిదర్శనం|| 4 ||
"త్తపరః స్వరిత పరో వాస్వః తగికంప ఇత్యుక్త పార్ల దేషు ! తంకం
కంపయేత్ ! నతుపరతః పూర్వతోవా | కంపనమత్రో దాత్తాను
-ః స్వరిత భాగయోః సంధానంభవతి | ఉభౌచత స్య పార్శ్వౌపూ
భాగౌసమౌకాల త స్థానతశ్చతు ల్యౌ భవేత్ భావయేత్ | అంత రా
గోత్ర భవతిః ! యథా | రథా
-
"నాంనయే 908 |

·శి = భా ష్యే అవార అదు m తథా | శ్రోత్రియః రజ్ఞభూతమపి కంపంకంపయేత్ | క్వమధ్య ఏవ | కి మర్థమిదం 1 కంపరజ్ఞయోస్సమా వేశార్థం ! త దం నిదర్శనం ! రథీవేతి! రథీవ కక్షయాశ్వా అభిపి పన్నా విడ్డూతాః కృణు తేవక్ష్యా అహ || అక్రవర్ష్యా ఆ హెత్యుదాహరణం ! అత్రకంపనిమి త్తమ హకౌనకః1 జాత్యో భినిహిత శ్చైవ పై ప్రి ప్రత్తిష్ట ఏవచ | ఏతే స్వారాః ప్రకంపం తె య త్రోచ్ఛస్వరితోదయాః !!ఇతి!! అపర ఆహ. I యథారథీ వేత్యక్షము ధ్యే ఉదాత్తః | ఉభయతశ్చానుదాత్రే భ వతః ! ఏ వంశుద్ధకంపశి రంగకంపశ్చ మ ధ్యేఉదాత్తః స్యాత్ | ఉభయత శా, నుదాత్తః | యథా | త్రిపోయథా . వ్వ్య - అహ || ఆలైతే శ్లోకాభవంతి | దీర్ఘ కౌకై ప్రజా త్యాచప్రశిష్టాభినిమా తౌత ధా స్టాచతురాత్రా కాలవంతోను దాల్తో దా త్తనీచకా: 1 సార్ధ ద్విమాత్ర కాలాపో భాగ ఆద్యోను దాత్తకః | మాత్రాకాలో మధ్య ఉచ్చోనీ చోంత్య స్పార్ధమాత్రిక ఇతి | ఎచం చాయంకంపస్త్యాతాభవతి || ఉక్త మెవోదాహరణం || క్వచిగస్యాపపాదోపి పశ్య తె 11 పూర్వంయ తాఖ నిహి తాదుదాత్తంగృశ్య తేపదం 1 తత్రనీచోచ్చనీ చాత్తాకంపళాకార్యోన సర్వ ఇతి || రథానాంనయే -రాః | ఆఆ నేత్యుదాత్తం | ఉగాత్తంపద మితికిం } యథాది. యధాదివో సై !! అత్రనీచోచ్చా తక ఏవకంప? | నతు పూర్వవశాత్తా | ఇతిదీర్ఘ కం పస్య | ఆధహ్రస్వ స్య ! సార్ధద్విమాత్రాకా లామ్రాజాత్య కై ప్రావదీర్ఘ కా ! మాత్రాద్వయం పూర్వ భౌ గెస్యాత్పశ్చాదగ్ధ మాత్రకం | క్వమో శ్వాః || వ్యర్య ఇంద్ర || ఇతి శ్లో|పవంగణైఃప్రయోక్తవ్యా నావ్య కానచపీడి తాః | సమ్యగ్వ్యప్రయో గేణ బ్రహలో కేమహీయతే REA | అయి |

·2.
83
మః ఖ ం డః,
les
||
ఏవంయ భావ్యాఖ్యాతంరం గా 8 రంగ స్వరాః ప్రయోక్తవ్యాః | కథం !
నావ్య క్తాః ప్రయత్న శైథి ల్యే నావిస్పష్టాన ప్రయోక్తవ్యాః | పీడితాః !
ప్రయత్న పొరు ష్యేణ బాధి తాశ్చ న ప్రయోక్తవ్యాః | అతఃకి మి త్యాహ !
సమ్యగిత్యాది ! సమ్యగ్యథాశాస్త్రం వర్ణానాం రం గాణాం అన్యే షాంచప్ర
యోగేడోచ్చారణేన బ్రహలో కేబ్రహ్మణో వేద వెద్య స్యలో కెమహీయ తే!పూ
ప్రాప్నోతి | మహిజ్ పూజాయాం | ఆహచై వంపతంజలిః | ఏకశబ్దః
"సమ్యక్షాతః సుష్ఠు ప్రయుక్తః శాస్త్రాన్వితః స్వర్గెట్ కె కామధుగ్భవతీతి ||
ఇతిభారద్వాజ రాఘవీ యే శి- భాష్యే
ష స్థః ఖ ం డః.
అథ స
సప్త మః ఖ ం డః,
ఏవంషష్ణ ఖండే రంగ స్వరఉ క్తః | అథసప్త మెవర్ల ప్రయోగె గుణదోషా
ఉచ్యం తే!!
శ్లో॥ గీతీశీ ఫ్రీశిరఃకంపీ తథాలిఖిత పాఠకః |
అనర్థజోల్పకంఠశ్చషడే తెపాఠ కాదమా? |ION
గీతమస్యా స్త్రీ తిగితీ ! సాముద్దాఘయి తా | శ్రీఘముచ్చారణ మస్యా స్త్రీ
తిశీఘ్ర | అతి పై షన త్వరమాణః | శిరఃకంపీ | స్వప్రయోగ నే పుణ్యఖ్యా
పనాయ శిరఃకంపనశీలః 1 నతు శిష్యబుద్ధి వ్యుత్పాదనాయ | లిఖిత పాఠకః |
లిఖత మేన దృష్ట్వాయః పఠతి సకృదష్యననూ క్తం సలిఖిత పాతక 8 | ఆనర్థజ్ఞః |
శుక వత్రయుజ్యమాన పదార్థానభిజ్ఞ 8 | అల్పక ంఠః | పిపాసు వద్దద్దదితకంత ఇ
త్యె తేషట్పార కాఃఆ ధ్యే తారః ఆధమాశ్ఛిష్టగరి తాభవ స్తి | పాఠ కారమాఇతి
సద్ధి రారః |
శ్లో||మాధుర్యమశరన్య క్తి : పద చ్ఛెద స్తుసుస్వరః !
ధైర్యంలయ సమర్థంచబడే తెపాఠ కాగుణాః || 2 ||
మంద్రమధ్యమ తారాఖ్యాః వర్ణ ప్రకృతిభూతా? స్వరాస్త్రయః | త తైక స్తి

·శి = భా ష్యే | స్వరెవర్ణానాం ప్రయోగోమాధుర్యం ! అక్షరవ్య క్తి 8అక్షరాణాంవిభాగః | ఆ అక్షరళ ట్రావ్యంజన విశిష్ట స్వర వచనః | ఆశ్రావ యేతిచతురక్షర మితి దర్శ నాత్ | పద చ్ఛెదః పదానాంవి భాగః | సుప్తిజ స్తంపగం | ధైర్యం సదస్సుని ర్భీకత్వం 1 లయః | వర్ణానాంతుల్యా చరతా ! ఏ తెషట్పాత కానాంగుణాః ! షష్ఠ్యథ్లెప్రథమా పాఠ కాఇతి|ల యేన సమర్థంలయ సమర్థమితి ధైర్యవి శేషణం 1 ఏవము క్తా ఉచ్చారయితుర్గుణదోషాః | అథోచ్చారణ క్రియాయా ఉచ్య నై- శ్లో శంకితంభీత ముద్ధృష్ట మవ్యక్తమనునా సికం | కాక స్వరం శిరసిగ తంతధాస్థానవివర్జితం ||3|| శ్లో|ఉపాంశుదష్టం త్వరితం నిరస్తం విలంబితం గద్గదితం ప్రగీతం | నిష్పేడితంగ్ర స్తప దాకురంచవ దేన్న దీనంనతు సానునాస్యం ||8|| | శంకి తాదీన్యష్టాదశ క్రియావి శేష శా నిద్వితీయానాని ! శంకితం బ్రహజజ్ఞాన మి త్యాదిషుయు కారో వాజ కారో వెతి సందిగ్ధం | ఉతంభ యేనకంపితం | ఉ వంఉచ్చైఢ్వనియు క్తం | అవ్యక్తంఅవిళక్తాక్షరం ! అనునాసికం నాసి కామ నుగతం | కాక స్వరంధ్యాంకు వాః తవదీద్దంకటుత రఁవా ! శిర సిగతం మం డూకరణీతనత్ మూర్థన్యం | అత్రలకు రాధిక్య మార్షం! త థెతి సముచ్చయార్థం 1 శిర సిగతంచే త్యేతత్ | స్థాన వివర్జితంవి భ్రష్ట స్వస్థానం | ఉపాంశు సన్ని కృష్ణ స్యాపి పురుష స్యదుళ్ళవం | దష్టంవర్థి తమివదశ నై కిపీడితం | త్వరితంద్రుతం! నీరసంనిష్ఠురం | విలంబితంవర్ణాంతర సం ఖన్నం 1 విగ్రస్తం అధికాంతరాళం గద్గదితం సంభ్రాంత స్వరం | ప్రగీతం సామవత్థాఘితం | నిష్పీడితం ప్రయత్న పొరు ష్యేణ బాధీతం | గ్రస్తపదాక రంపదంచాక్షరంచపదాక్షరం | గ్రస్తం పదాక్షరంయ స్టిన్కరణితత్ గ్రస్త పదాక్షరం ! తిరోహీత పదంతి రోహి తాక్షరంచ | దీన (క్షీణ స్వరం ఏ వంభూతంనవ దేత్ నోచ్చార యేత్ | తత్ర స తినిమి త్తె ద్రుతవి లంబితళి రోగ తాదీనిన దేశ్ | సాను నా స్యంతునక దాచిదపివ ·సప్త మః ఖ ం డః, | కింతన్ని మి త్తం ! యత్ర సతి ద్రుతవిలంబిత శిరోగ తాదీనివ దేత్ | అభ్యాసా థైడ్రు తొంష్పత్తిం ప్రయోగాధేతుమధ్యమాం | శిష్యా శాముప దెశార్‌ కు ర్యా ద్వృత్తింవి లంబి తా మిత్య భ్యాసోద్రుత స్యనిమి త్తం | విలంబితము ప దేశ స్య | తారంతు విద్యాత్సవనం తృతీయంశిరోగతంతచ్చసరా ప్రయోజ్యమితి తృతీయ సవనం శిరోగత స్య | ఆజోను నాసిక ళ్ఛంద సీతి ఛందోను నా సిక స్య | యాన్ఫ్రాచీననూ గ్రలకు గాధ హాస్టళ్లే యూత్తానుస్తాగ్ ంశం గృహ్లియాదితి గ్రహగ్రహణము పాంశుప్రయోగస్య ! అన్యాచదో పాకిపతంజలినాను క్రాంతా? | సంవృతఃక లో ధాత ఏణీకృతోం బూకృత్కోర్ధకో గ్రస్తో నిరస్తః ప్రగీతః ఉపగీతః క్విశ్లో రోమశ ఇతి ! అ పరఆహ! గ్రస్తంనిర స్తమవిలంబితం నిర్హతమంబూకృతం ధాతమథోవికంపితం సందష్ట మెణీకృతమధ ణ కంకృతంవికీర్ణ మే తా స్వరదోష భావనాఇతి || అత్రకై యటః | ఏకారాదీనాం సంవృత త్వందోష8 1 నత్వ కారస్య | తస్య సంవృతగుణ త్వాత్ | తత్ర సంధ్యక్ష రేషు వివృతత మెషూచ్చార్యమా శేషు సం వృతత్వందోషః | కలః స్థానా గర నిష్పన్నః కాకలీ త్వేన ప్రసిద్ధి! ధాతఃశ్వా సభూయిష్ఠతయాహస్వోపిదీర్ఘ ఇవలక్ష్య తె ! ఏణీకృతో 2 నిశిష్ట కిమయ మో కారః అధో కారఇతి యత్ర సందేహః | అంబూకృతఃయోవ్యక్తోపి అంతర్ముఖ ఇవశ్రూయతే | అర్ధకః దీర్ఘ పి హ్రస్వ ఇవ | గ్రస్తోజిహ్వామూ లెనిగృహీతః | అవ్య క్తఇత్యపరె | నిరస్తోనిష్ఠురః | ప్రగీత స్సామవ దుచ్ఛారితః | ఉ పగీతః | సమీపవర్ణాన్తరగీత్యానురక్తః 1 క్విష్తికంపమాన ఇవ | రోమళఃగంభీరః | అ విలంబితో వర్ణాన్తరా 2 సంభిన్న ? | అర్హతోరూక్షః | సందప్టో వర్ధిత ఇవ 1 వికీ శ్లో వర్ణాన్త రెప్రసృతః | ఏకోపి అ నేక నిర్భా సీత్యపరే ! స్వర దోష భావనా ఇతి స్వరబ్ షగోత్రాణి అన హీదోషా ఆశ క్తి ప్రమాదాదికృతాఇతి | శౌనకశ్చాహ ! నదోషాణాం స్వర సంయోగ జానామన్తో గమ్యస్సంఖ్య యా నేత రేషామిలి | ఇత రేషాంవ్యంజన సంయోగజానాం చెత్యర్థః | ఇతిదోషా కాలు ఉకాః | అథగుణాః !!

·శి - భా 'ష్యే శ్లో ప్రాతఃపఠేన్నిత్య ముర స్థి తేనస్వ రేణ శార్దూలకులో ప మేన | మధ్యంది నెకంఠగ తేన చై వచక్రాహ్వసంకూజిత సని, భైన . ! తారంతువిద్యాత్సవనంతృతీయం శిరోగతంతచ్చసదాప్ర యోజ్యం ! మయూరహంసాన్యభృత స్వరాణాం తు ల్యెన నా డెనశిరస్థి తెన! 4 || ప్రాతఃప రెన్ని త్యమురస్థి తెన స్వరేణశార్దూలరుతో ప మేన ప్రాత రితి ప్రొ తస్సవన ముచ్యతే | తౌరంతువిద్యాత్సవనం తృతీయమి తిచర్శనాల్ | ప్రాత స్సవ నె ఉరస్థి తెన న్యాధ్రధ్వని సదృ శెనమంద్ర స్వరేణప రేత్ | కిం !! బహిష్పవ నాదీనిస్తోత్రాణి | శస్త్రాణిచాజ్యాదీని II మధ్యంది నేకంగగ తేన చైవ చక్రాహ్వసంకూజిత సన్ని భేన ! మాధ్యంది నే సవ నేకంఠస్థి తేన చక్రవాక ధ్వని సదృశేన మధ్యమ స్వరేణప రేత్ || కిం!! మాధ్యం దిన పనమా నాదీనిస్తోత్రాణి | శస్త్రాణిచమరు త్త్వతీయాదీని II తారంతువి ద్యాత్సవనంతృతీయంశి రోగతం!! తారస్వరంతుతృతీయంస వనంవిద్యాత్ | తృతీయ సవన సంబ, జానీయాత్ ! శిరోగతంచ ! అతః కిమి త్యాహ | తచ్చ సదాప్రయోజ్యం | మయూరహంసాన్య భృతస్వరాశాంకు ల్యేననా దేన శిరస్థి తేన | తత్ -తతః తృతీయే సవ నే శిరస్థి తేనమయూరహం సొన్య భృత స్వరాణాం సదృశేన నా దేన తార స్వరేణ ప్రయోజ్యం ! పఠనీయం! నపవమానా దీనిస్తోత్రాణి | శస్త్రాణిచ వైశ్వదేవాదీని | అక్రమ యూరగ్రహణమార్భన పవమా నాద్యర్థం | హంసగ్రహణం రాత్రి పర్యాయా ద్యర్ధం | పర భృత గ్రహణ మతిరిక్తస్తోత్రోద్యర్థమి త్యె ? | త్రయమపి వికల్పా ర్ణమి త్యె కె | విస్పష్టార్థమిత్యపరె | చకారః పాదపూరణః || సదాగ్రహణంకి మర్థం | కాలాంత రేపియథాస్యాత్ | సర్వేషు కాలేషు సదా | యతృతీయ సవన స్యాపకర్షః ! య థాసాద్య —షు | యత్రచో త్కర్షః యథావాజ పెయాళ్వ మేధ మహావ్ర తాదిషు పశుస్తోఅది బాహుళ్యా త్ | త త్రాపితృతీయసవ నే తార స్వర మేవ ప్రయుజ్జత | మాక దాచిన్మఖ్యకా | అర్భన పవమా ·అష్టమః ఖ • డ. త 3 లాభావాదస్య థాప్రయు కేతి || ఏతత్పూర్వత్రాపి అపకర్షణీయం న్యాయ సౌ మాన్యాత్ | తత్రావ్యయ మెవాల్వ వ్యః || పునరుక్త మేత దితి చెన్న సర్వార్థ త్వాత్ | అస్మిక్ సవ నె అయం -స్వర ఇతి పురస్తా దేవో క్తం | మారుతస్తూర సిచర నంద్రంజనయతి స్వరం | ప్రాతస్స వనయోగంతం ఛందో గాయత్రమాశ్రితమి త్యాది ! తసా త్రాతః ప తేది త్యాది పునరుక్త మేవేతి చెన్న | సర్వార్థ త్వాత్ || సర్వార్థంహి పునర్వచనం | యా వంతిఛందాంసి ప్రాత స్సవ నేపథ్యం తే | తాని సర్వాణిమంద్రస్వ రేణ ప్రయుజ్జి త | మాధ్యంది నేమధ్యమ స్వరేణ | తృతియ సవనే తార స్వరేణేతి | పురస్తా త్వాకైక మేవఛందః ప్రాధాన్యాత్స తి పొదితం !! దృష్టాంతార్థ త్వాచ్చ | దృష్టాంతశ్చ ప్రదళ్ళయితవ్యః | బుబోధయషుణా చార్యేణ ! శార్దూల సదృశోమంద్రః ! చక్రాహ్వసదృశో మధ్యమః| మయూ రాదిసదృశస్తారః ! య థాగౌరివగవయ ఇతి | నహ్యంతరాదృష్టాంతమ ఫూ ర్వార్థశ్శక్య తే బా లై రవగంతుం !! ఇతి భారద్వాజ రాఘవీయేశిక్య భాష్యే సప్తమఃఖండః. అ థ అష్ట మః ఖ ం డః, ఏవంసప్త మెఖండే వర్ణానాం ప్రయోగే గుణదోషా ఉక్తాః | అథ అష్టమె ప్రయత్న తోను ప్రదాన తాశ్చ తేషాం విభాగ ఉచ్యతే || అచో స్పృష్టాయణ స్వీష న్నే మస్పృష్టాశలఃస్మృతాః | "శేషాస్స్పృష్టాహలః ప్రోక్తానిబోధానుప్రదానతః || 9 || అచః స్వరాః ఏకవింశ తిరస్పృహః అస్పృష్టకరణాళిభవంతి | కిమిదమ 'స్పృష్టాఇతి | అల్ప స్పృష్టాఃక థం | నఇత్రాల్పవచనః | యథా అనుదరాక న్యేతి | కు తోల్పస్పృష్టాయణః | కథమిదంవిజ్ఞాయతే తె ! సన్ని ధానాత్! సన్ని హితో త్రయణ శబ్దః | యణ స్త్రీ ్వషదితి | ఉత్తరోత్తరభూయస్త్వాచ్చ ·- భా ష్యే తతః ఉత్తరోత్తరేచభూయస్పృషాదృశ్యం తెచుథా ఈషత్సృష్టాః నేయస్పృష్టా? స్పృహ ఇతి | ఈ జె జె తే స్వరా యణాష్యల్ప స్పృపాకి ప్రజా మోదీక్ష త్వాక్ ! ఇక వివృత మె పై తదిలి చెన్నపృథగు స దేశాత్ : య డెలివృత మెవాసృష్ట పురప్యత్ శక్తి స్వరాశా మూస ణాం చై వశిషృతంక రణమిలిషడజ్నో కేక్ష్య కిరణశ్వయానుపపత్తి స్వగోమ్ముతాముక్యత్వానికి చెన్న ఒక ల్పాను పగ స్వరాణా మూసం చైవేతి సమ్మకంక రణము క్షుతేసామెత పునర్వ" స్పృసా ఇ క క తరం ! తదాసునో పపవ్య కి కారణం ! ఆక్య శ్వాత్ : సహక్వాభౌకరణ్యా మేకో కళ్ళక్య ఉచ్చారయితుం పై ను సోషః | కె.కల్పాభ్యుగమాత్ | అస్పృష్టాడీ నాంనిన్న తాడినాం చక కల్ప ఏవ ! గో స్పృషకరణావృతకరణా వాధవంతి | ఊహణశ్చ నేమస్పష్టకరణాః ఆ స్మశకరణావా భవతీత్ !! యణ స్త్ర్వీష దితి | యణాంక స్థాశ్చత సః | ఈషత్న సకరణా భవంతి ! ఆశ్ర స్పృష గ్రహణచు పక్కప్యం నేమస్పృళ్ళలస తాః | శ ల జ ం క్చశ్వారు : 'నేను స్పృష్టాః | అర్ధ స్ప,ృష్టకరణాభజంతి | నెమళబోర్ధవచన, కేషా స్ప ృహహలః ప్రోక్తా అంత స్థాపభ్యో న్యాహలకి స్పర్శాఃపంచవింశతిః| లే స్పృహః స్పృష్టకర భుతి ! కరస్మృతా ఇత్యసపాళ ఆ హకారస్యాసం గహ సౌత్ Swుమానాంకింకరణం! స్పృష్ట మేమకథంజ్ఞాయ తే | స్థానివచ్భావాత్ ! స్థాపిధ్యా దేశాభ్యంతి స్థానిసళ్ళ స్పృష్టకరణా | తథాహ శౌనకః ! స్పర్శా యమా నననునా సికాస్స్వా చ రేషు స్పర్శేష్వను నా సి కెష్వతి || కుమార: చనాచ్చ ! ఆహ చైనంకుమాఈ 1 వర్గ: చ్చైష్వతి | ఏషుయ మే ముగ్గుక్క కణ తత ద్భాష్య కారః | నిబోభానుప్రజాసత్ఫతి | ఆభాను కు డాసతో సంబోధ నిబోధత ? ప్యాః | నిబో ఛెత్యేక వచన మార్షం ! నిపుణంతన్ని బోధ తెలిదర్శనాత్ !! -- ·శి - భా ష్యే | అగ్ని | ఆవి శేషవిధానా డతి ప్రసంగః ! అవి శేషేణాత్రాను నాసికోవిధీయ తె ! త త్రాతి ప్రసంగోభవతి | మీ ఫేపురోహితం | సర్వేచ స్వరా: అనునాసి కాశి ప్రయు జ్యేరక్ 1 నవావి శేష విధానాత్ | నవాఏష దోషః యదతి ప్రసంగి 1 కిం కారణం | వి శేషవిధానాత్ | విశేషేణహ్యనునాసిక శ్శాస్త్రణవిధీయతే ! యథా !! ఆటోను నాసిక శ్ఛంద సి | ఇభ్ర ఆుషః | అ తాను నా సికః పూర్వస్యతువా ! పా ! వర్ష్యా3 అహ హ ! అణాప్రగృహ్యస్యా సనా సికః | న త్వాభీరీవ నిన్దతి |3 || ఏవంయత్ర విహిత స్తత్రాను నా సి భవతి ! యత్రపున రవిహితః తత్రానను నా నిక ఏవ | అగ్నిమీళేపు రోహితం | యది సర్వత్రాను నాసికా ఏవామ స్స్యుః | తఠి లేషాం పునర సునాసికవిధాన మనగ్ధకం స్యాత్ | ఉత్తమాస్తు నిత్యమును నాసికా ఏవి ! తెషాంపునర్విధానా భావాత్ II యమోను నాసికా నస్రవితి కే చిప్పకంతి | తన్న సాధు | న హోప్ తీహ కార ప్రతి పే. ధానర్థ క్యాత్ || సహీయముత్యాహా రే హ కారో భవతి | నా దినోహఝసః స్త్రృతాః | ఝషశ్చతుర్థాః | తే చహకారశ్చ నాదాను ప్రజా నాభవంతి | నాదః ఏ పామ స్తితి నాగినః | ఈషన్నా గాయ మోజశ్చ ! ఈప న్నాదా? అమఇతి ఛేదః ! లో పశ్ళాక ల్య స్యేతివికల్పాత్ య కాదనలు పః ! అమోవ్యాఖ్యా త్యాజుశ స్తృతీయాశ్చ ఈషన్నా దాను ప్రదానా భవంతి : ఈషత్ అల్పః నాదోయే షాం తె ఈష న్నావాః !అక్రహ కారోనగృహ్య తె : పురస్తాత్త స్య నాదని ధానాత్ | ఈష న్నా దాయణంజు శ్చె త్యె కె పత కెపఠంతి | తత్రణ కారః పాదపూరణః | శ్వాసినస్తుభఫాల చయః | ఖ ఫాదయోద్వితీయాః శ్వాసాను ప్రదానా ఛవంతి : శ్వాసః ఏషామసాతిస్వాసినః || ·అష్ట మః ఖ ం డః. 00 ఈషచ్ఛ్వాసాంశ్చరో విద్యాత్ | చరః ప్రథమా? ఊహణశ్చ హకార వర్ణం ఈషచ్ఛ్వాసాను ప్రదానా 9 వేదిత వ్యాః ! ఈషత్ అల్పఃశ్వాసోయెషాం తె ఈషచ్ఛ్వాసాః || అత్రాహకౌసకః | శ్వాసో ఘోషాణామిత " పొంతునాదః | సోషాషణా ఘోషిణాంశ్వాసనా దా" వితి !! తత్ర ఘోషిగ్రహణంసోవైషణాంవి శేషణం! ఘోషి ణస్సోహణశ్చతుర్థాః | ఘోష్యూహకారః | తెహంపక్షాంశ్వా సనా పోవను ప్రదాస మిత్యర్థః | ఏత దేశ ఉభయమితి పురస్తాదు క్తం !! కుమారశ్చాహం || సంవృ లెకంతే నా దఃక్రియ తె ! విన్న తెశ్వాసః ! మధ్యే హకారః ! తానర్ణ ప్రకృతయః | నాదోను ప్రదానం స్వరఘోషనత్సు ! హకారోహచతు రైషు | అఘా షెషు శ్వాసః | భూయాక్ ప్రథమెఖ్యో న్యే ష్వితి | శ్వాసనాదాతక ఉభయ ఇతిశాసకః || సఏవహకారఇతికుమారః || అథయమా దీనాం కిమను ప్రదానం | నాగశ్వాసొవేన ! కథంజ్ఞాయ తే | స్థానినద్భావాత్ | స్థానిన నధ్యా దేశాభవంతి ! స్థానినశ్చ తెషాంనాదినఃశ్వా సినశ్చ ! ఆహు శ్చైవం ప్రాఖ్చుః ఖయాయాంయమాః ఖయ: ఒక పౌనిసర్గశ్ళ రఏవచ | ఏతేశ్వాసానుప్రదా నాః అ ఘోషాల్చవివృణ్వ తె ! కంకమ న్యేతు ఘోషాస్స్యు సంవృతానాదభాగినః | అయు గ్రావర్గ యమగా యణశ్చా ల్పా సవఃస్మృతాఇతి || 'గోర్డామైత Uచకు తె | దా! పుత్ర: పాణినినాయె నేదంవ్యాపితంభువి |3| ఏత దను ప్రదానం స్థానక రణసహకృతం గోర్వాచో ధామధార యితృ ఆతోమనిన్ని తికర్తరికృత్ కారణమి త్యేతత్ ప్రచక్షు తె! ప్రబ్రువ తెవర్ణ విదః ! న నలమ న్యేవర్ణవిదః ! కింతరి | దాక్షీ పుత్రశ్చదకు స్యాపత్యం స్త్రీ డా | ! ఇతోమనుష్యజా తెరితిజీష్ | తస్యాః పుత్రః దాక్షీ పుత్రః ! కీదృశంసః | పా ణినినాయే నేదం వ్యాపితం భువి | యేన పాణినినా ఇదంశిక్షారూపంవేదాం గంభువివ్యాపితం అధ్యాపితమి త్యెతత్ ! అసా దేవ భునిగ్రహణాత్ర తీయ తె ·శి = భా ష్యే | దివిత్వ న్యేన వ్యాపితమితి | ఆ స్తిహి దేవా నామపిశాస్తా పే | జ్ఞానపూర్వ క ప్రయో గెఅభ్యుదయని శేషాత్ | త థాచాహ పతంజలిః | ఏకశ్శబస్సమ్యక్ జ్ఞాతః సుష్ఠు ప్రయు క్తఃశాస్త్రాన్వితః స్వర్గలో కె కామగుగ్భన తీతి | శ్లో ఛందః పాదౌతు వేదస్య హస్తాకల్పోథ పఠ్యతే | జ్యోతిషామయనంచతుర్నిరు క్తంశ్రోత్రముచ్య తె !! శ్లో ||? – ఋణంతు వెదస్య ముఖం వ్యాకరణంసృతం ! తస్మా ల్సౌంగమధీ త్యేవ బ్రంహలో కెమహీయ తె 1 )( ! ఛందశ్శాస్తం వెద స్య పురుషరూపస్య పొదౌభవతః ఛాద్యం తెయేన దే వాతచ్ఛందః గాయత్ర్యాది ! త దేశిరభిచ్ఛాద యం స్తచ్ఛంద సాంఛంద స్త్వ మితి శ్రు తె: | తత్రతి పాదక గ్రంధోపి ఛందః | త తద్ధి పాదా దాక్షర పరిమాణ విధా నా త్పాదొవిత్యుచ్యతే | హస్తాక ల్పోథపఠ్య తె | అథక ల్పోహస్తాభవతః || శల్ప్య తెకర్మ శామాను పూర్య్యమ్సన్ని తికల్పః! తానిహి బ్రాంహ్మణేషు విప్రకీ సైనిభవంతి | సచప్రాయేణహ సకర్మ ప్రతి పాదానాత్ హన్తఇత్యుచ్యతే ! జ్యోతిషామయనంచక్షుః | జ్యోతీంషీయం అజ్ఞాయం తె ఆ నే నేతి జ్యోతిషా మయనం | తత్పురు షెకృతిబహుళమి తిబహుల గ్రహణాత్ పహ్య అప్య లుక్ | తచ్చ అగ్ని ర్భూచతుషీ చంద్ర సూర్యావి త్యాధ క్వణ శ్రుతెః | చక్షుర్భూత యోఃసూర్యాచంద్రమస్యో తత్ప్రవర్తిత స్య కాలస్య చ ప్రతిపాదనాత్ చక్కరి త్యుచ్య తె || నిరుక్తంశ్రోత్రముచ్యతే | నిరు క్తంశ్రోత్రంభవతి | నిరుచ్యం తె యెనారాస్తన్నిరు క్తం | బాహుళకాత్కర శాక్తః | తచ్చశ్రవణీయార్థ ప్రతి 'పొదనాచ్ఛోత్రమిత్యుచ్య తె " శి-మ్రాణంతు వేదస్య || శిత స్యఘ్రాణంభవతి | శిక్ష, తెవాగుచ్చార ఇమనయెతిశి- గురోశ్చహల ఇతిక రణ సాధనోకారః | తచ్చ ఘ్రాణాంత ర్వ ర్తిప్రాణ వాయుకర్మణః వాగుచ్చారణస్య ప్రతిపాదనాత్ ఘోణమిత్యు వ్య | పునరత్ర వెద గ్రహణం శ్లోక భేదాత్ | ముఖం వ్యాక రణం స్మృతం | ·అ కళ మః ఖండ, 13 వ్యాకరణం ముఖంభవతి | వ్యాక్రియం తెశ, ఆనే నేతి వ్యాకరణం ! తచ్చ ముఖోచ్చారి తానాంశబ్దానాం ప్రకృతి ప్రవ్యయస్వర సంస్కారాది ప్రతిపాద నాత్ ముఖమి త్యు చ్యతే | యచెతానిప, డ్వెద స్యాంగాని తసాల్సెంగ మే 3 వేదమ ఉత్య బ్రహ్మలో కెమ హీయతే | న హ్యె కె నాప్యం గెనవిక లస్సమ ధోభవతి వెదో బ్రహ్మ ప్రాపయితుంళక్యో వావిజ్ఞాతుం || అంగ భావానుప పత్తిః ఛందః ప్రభృతీనాం శబ్దమయ త్పాత్ | యదుక్తం ఛందః పాదౌతు వెగ స్యెతిఛ్చడి 8 ప్రభృతీనాం వెదొంగత్వంత న్నో పపద్య తే | కిం తొరణం : శబ్దమయ త్వాత్ ! శబ్దమయోహి ఏదోభవతి : నతు పురుష వచ్చిరః పాణి పాదాదిలక్షణ సహిత స్యశ బ్దరూప స్య ఆ కాశగుణభూతస్య అంగానిశక్యం తెప్య భ్యూహితుం ! నవావచన సామర్ధ్యాత్ . నవాఏషదో షః కిం కారణం ! వచన సామ ర్థ్యాల్ | ఉచ్య తెచాం గాంగి భావఃఛందః పాదౌ కు వెద స్యేతి | న హ్యెకోపి వర్లో భవతి తత్సామర్ధ్యాద్విజ్ఞాయ తే | వేమన జ్ఞమర పురుష ఇతి | య ఖాయజ్ఞో వై విష్ణురితి క్రియామయః ! స్మృతేశ్చ | స్వర్య తే చై వంచరణవ్యూ హె : ఋ గ్వెడోరురువర్ణః పద్మ 'పత్రాయ తాకు స్సువి భక్త శ్రీవః కుంచిత కేశశ్మశ్రుః ప్రమా ణేనద్వ్యరత్న మా తః | యజు ర్వెదః కృశ స్థ్సూలక పాలీ తామ్రనర్ణః కాంచననయన ఆదిత్యవర్లో నÁన పంచారత్ని మాత్ర | సామ వెదోనిత్య స్రగ్వీశుచిశ్ళు చౌహసీక్షా సదాంతీ చరీ దండిగ జత నయనః శ్వేతవర్లో వడ్డెనపడరత్ని మాత్రః | అధర్వణ వేద సీక్ష శ్చండ కృష్ణ? కామరూపీ కుదరూ పీకర్మ సాధ్వీ సవర్లైన విశ్వసృజగ లమూర్థి , గాలవః స్వదార తుష్టః పర స్త్రీయా న్యాయశ్చ సప్తారత్ని సూత్రః | ఇతి | తానర ఇతి భారద్వాజ రాఘవీయేశికా భాష్యె ఆ ష్ట మ : ఖ . .

·శి - భా ష్యే ఆథ నవమః ఖ ం డః, ఏవమష్టమఖుడె ప్రయత్న తో అను ప్రదానతశ్చవర్ణానాంవి భాగఉక్తః | ఆధనవ మేస్వర విన్యాస ఉచ్యతే | * ఉదాత్తమాఖ్యాతి నృపోంగుళీనాంప్రదేశినీ మూలని విష్టమూర్ధా | ఉపా న్తమ ద్యౌస్వరితు ధృతంచక నిష్ఠ కాయామనుదాత్తమేవ! O!! అంగుళీనాం స్త్రీణాంవృషఃపతిరంగుష్ట ప్రదేశి సమూలని విష్ట మూర్ధా తర్జనీ ప్రధమ సర్వణి నికి పశిరస్క సన్ను దాత్తమా ఖ్యాతి ఏ వ్యతయతి | ఉత్తుబుబోడయిపురంగుష్టా రేణతర్జనీ ప్రధమపర్వ స్పృ శెదిత్యర్థః | ఏవ ముత్తర త్రాపి ! ఉపొంతమ ధ్యే స్వరితం ధృతంచ 1 ఉపాం తేతిహ్రస్వఆర్ష : ఉపాంతాయాఃఅనామి కాయా మధ్యమపర్వశినివిష్ట మూర్ధాసన్నంగుష్ఠ స్స్వ రితం ప్రచయంచాఖ్యాతి | కనిష్టి కాయామనుదాత్త మేవ | కనిష్ఠ కాయాః మూలనివిష్ట మూర్ధాసన్నంగుష్ఠః అనుదాత్త మేహఖ్యాతి | నతుపూర్వవత్స్వ రాతరమపి ! వర్ధమానం స్వేదమ్ | అపర ఆహ ! ఉపొన్తమ ధ్యే స్వరితంధృతంచ ! ఉపాంతాచ మధ్యాచ ఉపొంతమధ్యం త సిన్ను పొంతమ ధ్యే | ఉ పాస్త యా స్తృతీయ పర్వ: మధ్యాయాళ్ళద్వితీయపర్వశి నివిష్ట మూర్థాసన్నంగుష్టః స్వరితంధృతం చక్ర మేణా ఖ్యాతీతి | శ్లో|ఉదాత్తంప్రదేశి సంవిద్యాత్ ప్రచయం మధ్యతోంగుళం నిహతంతుక నిష్ఠి క్యాంస్వరితోపక నిష్ఠి కాం1 9l మధ్యతఇతి ద్వితీయా క్లైత సిః | ఆద్యాదిభ్య ఉపసంఖ్యానాత్ | నిహతమ నుదాత్తు | కనిష్టి క్యామితి య కారోపజన ఆర్ష : స్వరి తెత్యత్ర ద్వితీయాలో పశ్చ : తర్జనీముదాత్తంవిద్యాత్ | మధ్యమాం ప్రచయం ! కనిష్ఠికా మను -- ·నవమః ఖ ం డః, 2. | దాత్తం | ఆనామికాం స్వరితం | ఇ త్యే కేమన్యం తె | అత్రప ర్వాణ్య వివక్ష్మి తాని ప్రదేశిన్యాదిషు యత్రక్వాపి పర్వణి ఉదాత్తాదీన్విన్య సేత్ || మూ | అంతో దాత్తమాద్యు దాత్త ముదాత్తమనుదాత్తం నీచ స్వరితం మధ్యోదా త్తంస్వరితం ద్వ్యదా తంత్ర్యదా త్త మితి నవపదశయ్యా! -3!! పదశ య్యెతలు పబహు వచనంపదం | పదశ య్యాః పదజాత యోనవ భవంతి | తాః పునఃక తమాఃలంతో దాత్తాదయః | అం తెఉదాత్తం యస్యత డంతో దాత్తం | ఆదావుదాత్తంయ స్యత దాద్యు గాత్తం | నీచపూర్వం స్వరి తం నీచ స్వరితం ! శాక పార్ధి వనదు త్తర పదలో పః | మ ధ్యేఉదాత్తంయ స్యత శ్ మధ్యోదాత్తం | ద్వేగ దాఖీయ సిన్హత్ ద్వ్యుదాత్తం | త్రీణి ఉదాత్తాని య సిమ్రత్ త్ర్యుదాత్తం | అఖోదాహరణం!! అగ్నిః ! సోమః - ప్ర ! వః | వీర్యం | హవిషాం ! హవిహం | స్వః ! బృహస్పతీ! | ఇంద్రాబృహస్పతీ | ఆగి ఉరిత్యంతో దాత్తం ! సోమణ త్యాద్యుదాత్తం | ఎత్యదాత్తం | నఇత్య నుదాత్తం | వీర్యంనీచ స్వరితం | హవిషా | స్వరితిస్వరతం! బృహస్పతీరితిద్వు ్యదాత్తం | ఇంద్రా బృహస్పతి ఇతిత్ర్యు దాత్తం|| || అగ్నిరితి ఫిషోంత ఉదాత్త ఇతిఫిట్సూత్రేణాంతో దాత్తః | అగ్నిర్మూ ధాదివ్యక్షకుత్ | సోమప్రతి గ్రామాదీనాం చె త్యాద్యుదాత్తః | సోమో దదగ్గంధర్వాయ 1 పేతిని పాతాఆద్యు దాత్తాంతిఫిట్సూత్రేణా దాత్తః ! వ ఇత్యనుదాత్తం సర్వమ పొదా దావిత్య ధి కారే బహువచ నేతువస్న సావితి ప | పాంమధ్యోదా తం ·ని = భా ప్యే | -- విధానాదసువాత్తం | ప్రహోవాజా అభిద్యవః | వీర్యమితి | తిత్స్వరిత మితి స్వరితః | యతో నావణ త్యాద్యుదాత్తస్తున భవతి | వీరవీ ర్యౌచేతినూ త్రే వీర్యగ్రహణా ది శ్యాహుః | భూరీదిం ద్రస్య వీర్యం II హనిషామి తి; బ్వి యస్యాని సంత స్యేతిపర్యుదాసాత్సు పశ్చానుదాత్తత్వాత్ మధ్యో దాత్తం అగ్నే యజస్వహవిస్తాయజీయా?" | ఆశ్రషష్ఠ్యంత ముదా హరణం మృగ్యం ! స్వరి తిన్యజ్స్వళేస్వరి తాపతి ఫిట్సూ త్రేణ స్వరితం | విభ్రాజంజ్యో ఫాస్వః | బృహస్పతిరితి ఉ భీవన స్పత్యాదిషు యుగ పదితిద్వు చాత్తం 1 బృహస్పతిక పరిపాతుష్టశ్చాత్ | ఇంద్రాబృహస్పతీ ఇతిధ్వందః ! ఇంద్రశ్చ బృహస్పతి శ్చేతీంద్రాబృహస్పతీ | దేవ తాద్వం ద్వే చెతి ఉభయప దప్రకృతి స్వరవిధానాత్ త్ర్యుదాత్తం | తత్ర ఇంద్రఇతి వృషాదీనాం చేత్యా ద్యుదాత్తం | బృహస్పతిస్తు వ్యాఖ్యాతః - ఇంద్రాబృహస్పతీవ్రయం ! శ్లో అనుదాత్తో హృది థై యో ,మూడ్గ్న్యు దాత్తఉదాహృతః | న్వరితఃకర్ల మూలీయఃసర్వాస్యే ప్రచయఃస్మృత!!! » ! అనుదాత్తో హృదయేజాయ తె| మూర్ఖ్యుదాత్తో జాయతే ! స్వరిపఃకర్ణ కూలేజయ తె 1 కర్ణమూ లేభవః కర్ణమూలీయః | సర్వసైన్నా స్యె ప్రచయో జయతే ! ఇతృ్యష్ భి స్సృతః || సర్వంచత దాస్యంచ సర్వాస్యం II ఇతి భారద్వాజ రాఘవీయేశిజు ష్యె ం నవమఃఖండు.

·దశమః ఖ ం డః ve అ థ దశమ : ఖ ం డ : ఏవంనవ మేఖండే 'స్వర విన్యాస ఉక్తః ! అభ దశ మే ఉచ్చారణ గుణ దోష నిమి త్తః ఆ ధ్యే త్రాదీనాంపలవి శేష ఉచ్యతే || శ్లో ! చాష స్తునద తేమాత్రాం ద్విమాత్రం చై న నాయసః | త్రిమాత్రంతుశిఖీ రాతి నకుల స్వర్ధనూత్రకం 12 || బాస.స్తుపద తెమా తాం | చాషః కికీదేవిః | అరణ్య కాక ఇత్యేకే | సః మాత్రాంవద తే | ఆ త నేపచ మార్షం | అథవా ! భాసమానోప సంభాషేతి సూత్రేణా త నేపదం | భా సమానో శాతీత్యర్ధః | ద్విమూత్రంచైవ వాయసః ! పోయసో గ్రామ్య కాకః | ద్వయో రాత్రయో స్సమాహారః ద్విమాత్రం | తాప దేశవద తె | నతుతతో న్యూనమధికంవా ! త్రిమాత్రంతు శిఖీ”తి ! తిసృ ణా సూత్రాణాం సమాహారః త్రిమాత్రం | తొవచ్చిఖీ మయూరో రౌతి | నకుల స్వర్ధమాత్రక ం | అర్ధంమాత్రాయాః అర్ధమాత్రా | అర్ధమా తై వార్ధ మాత్రకం | కేణ ఇతి హ్రస్వః | కుటీ రాదిపల్లింగ వ్యభిచారః | తావన్న కు లోబభ్రూరౌతీ ! మాత్రాద్విమాత్ర త్రిమా మాత్రకళ బ్రేభ్యః కాలాధ్వ నోరత్యంత సంయో గే ఇతి వ్వితీయ ద్రష్ట వ్యా | చాషా ది రుతో పలక్ష్మి తాః కాలాంశాః ఏకమాత్రాదయో భవంతీత్యర్థం | త్రైశ్చహ్రస్వదీర్ఘ ప్లుతన్యం జనాని పరిచ్ఛిద్యం తే | తఖాహ శౌనకః | మాత్రాహ స్వస్తావదవ గ్రహాంతరం ద్వే దీర్ఘ స్త్రీ సతి ఫ్లుత ఉచ్యతే స్వరఇతి || కాత్యాయనశ్చ | అమాత్ర స్వరో హ్రస్వః | మాతాచ | ద్విస్వాహస్తీర్ఘః | త్రిః పునః | వ్యంజన మర్ధమాత్రా | తదగ్ధ మణు | ఇతి || ద్రు దినృత్తిషు హ్రస్వాదీనాం మాత్రావి శేషమాహ శౌనకః 1 తిస్రో వృత్తీరుపదిశ 9 వాచోవిలంబి తొం మధ్యమాంచ ద్రు తొంచ | వృత్త్యన్తరే క రవి శేషమాహురా త్రావి శేషః ప్రతివృత్తి మేతీతి || ద్రుతో యాంసృతే యే ·శి - భా ప్యే వరాస్తే మధ్యమాయాం త్రిభాగాధి కాః | మధ్యమాయాం యేవర్ణాస్తే విలం ఓ తాచూ త్రిభా గాధికాభనంతి ! చతుర్భా గాధికా భవస్తే త్యే కే 1 వృత్య ఏక కవి శేషమితి ద్రుతాయాం ప్రాతస్సవనం | మధ్యమాయాం మాధ్య , ఉనం ! విలంబి తాగం తృతీయ సవన మితి నృత్తి కారః || శ్లో !! కుతీ రాదాగతందగ్ధ మపవర్ణంచభక్షితం ! నత స్య పాళెమోక్షీ స్తిపాసా హెరివకిల్బిషాత్ || 2 || తీర్థమాచార్యః | సమానతీర్దేవాసీ త్యాదౌ తథా దర్శనాత్ | కుత్సితం తీర్ణం కుతీర్థం తసాచ్ఛిక్షా శాస్త్రాన విజ్ఞాత్ ! అర్ధ ప్రధానా ద్వాచార్యాత్ ఆగతం లబ్ధం ! అగౌతమి త్యేతత్ | 80 | బ్రహ్మ ! ఇదంచోత్తర కృష్యతే | దగ్ధం దగ్ధమివపటం టం కర్మణ్య సమర్థంభవతి ! అథ చేద పవర్ణంశిష్య ప్రమాదాదపో • క్షరం తరి భక్షితమివని నిర్వీర్యం శా పొనుగ్రహయోగస మర్థం భవతి | ఆత్రచణితి చేదర్లేని పాతః | నతు చశబ్దః | కించ || నత స్య పొతే మోక్షో స్తిపాసా హేరివ కిల్బిషాత్ ! తస్య తాదృశస్య బ్రం హణః పాతే సతికిల్బిషాద ధ్యే తురో . నా స్తి | కస్తాదివ | పాపా హేరిన ! దుష్ట సర్పాదినపరివేష్ట మానాత్ !! శ్లో సుతీర్థాదాగతం వ్యక్తం స్వామ్నా యంసువ్య నస్థితం | సుస్వ రేణసువర్ణే ణ ప్రయు క్తం బ్రహ్మ రాజ తే ||3 # శోభనం తీర్థం సుతీర్థం | తసాచ్ఛిక్షా శాస్త్ర జ్ఞాత్ ధర్మ ప్రధానాచ్చా చార్యాత్ ఆగతం లబ్ధమ ధీతమి త్యేతత్ | వ్యక్తంశిష్య ప్రమాదాభావాక్ వి భక్తాక్షరం | స్వామ్నా యం సుష్ఠు బ్రంహచర్య పూర్వక మధ్యస్తం | సువ్యవ స్థితం | విభక్తాన్యోన్య స్వర సంస్కారం | సుస్వ రేణ సవనానుగుణ శార్దూ లాచెస్య రేణ | సుమ శ్రేణ స్తంభ ద్రుతద న్త సతనాది దోషరహితేనా స్యేన ప్ర యుక్తం | బ్రంహ్మ వేదః ! రాజు "జు తేదీప్యతే | న కేవలం స్వయం రాజ తె 1ఆ ధ్యే తారంచ పాపా హేరివ కిల్బిషాన్‌చయతి || -- ·దశమః ఖ ం డః. అగ్ని మీ అరుపులు v== -- ఇతి వాజసనేయినః స్వర సంస్కారవిభాగళ్ళ శాఖా భేదేన దృష్టః | యథా | పురోహితం | ఇతి || ఆత్రబహ్వృచాః వాజసనేయినశ్చ ఆ స్త్య స్వ కమధీయతే ! ళ కారంచదు స్పృష్టం మధ్య స్వరంతు తై త్తిరీయా: డకా చ : ఇవం విష్ణుర్విచక్ర ను ఇతి | ఆశ్ర అసభి నిధానం బహ్వృచా ధీయ తే ! సౌఖినిధానం సయమంచ తై తిరీయాః | రథానాంన రధానాంనయే నాతి ! క్ష: చక్రంయో త్యాః || ఇత్యాదే ఉదాత్త స్వరిత పరాక్ క్యాభిహితమై ప్రసృష్టాక్ స్వరితాక్ కంపయంతో ధీయ తెబహ్వృచ్యా ! కంపయంత ఏవ తై త్తిరీయాః | రూక్ష నిహ తానృత్వా వాజసనేయినః కాంసళ్ళు చిష ది ల్యాదా పను స్వారమప్య నేక భాధీయతే ! హంస ఇతి బ వృచాః హగ్ ం స ఇతి తై త్తిరీయాః నా సఇతి సందో గాః | ఏవచ న్యేపి భేదా ఏ డ్రైయాః | మంత్రో హీనస్స్వరతో వర్ణితో వామి వామిథ్యా ప్రయుక్తో నతమర్థ మాహ సనాగ్వజోయజమానం హిన య ఫేన్దశత్రుస్స్వ రతోప రాధా || ఇతి || 6 ! ముత్ర గ్రహణం శబ్దమాత్రోపలక్షణం 1 స్వరపర్ణా పరాభై విపక్షి శార్జ్ చన స్య లౌకి కేస్వపిశ భేషు తుల్య త్వాత్ | నహి దుష్టఃశ జ్ఞార్థం ప్రత్యాయ wతుమలం | యో సౌవిషక్షితః || అత ఏవ మహాభాష్యకారు ! పొఠాం రమనలంబిత వాక్ | దుష్టశ్శబ్ద స్వరతో వర్ణతో వేతి 1 హీనఇతి జహ తేః 'రణి క్తః | హీనంచాత్ర వర్ణానామ పాయః ! తచ్చాయవ్యధనయోగ ప్యుప క్షణం || ఆహచ దోప.పట లే శౌనకః | తదాయాపొయ వ్యథనానిదోషా ఇతి ! ఆయ ఉపజనః | అపాయోలో పః | వ్యథనంవి కారః : స్వరేణ స్వరతః : !

·శి = భా ష్యే నృత్రే వర్ణేన వర్ణతః | ఆచావళ్య ఉపసంఖ్యానాత్ స్వార విభ క్తిక 19 : స్వరేణ వన్దేన వా దుష్టశ్శబ్దః వై దికో లౌకికో గా మిథ్యా ప్రయుక్తః యడర్థ ప్రతిపాద నాయుప్రయుక్త స్తతోర్ధాంతరం 'స్వర వర్ణదోషా త్రతి పాదయన్నాభి మత మా హేత్యర్థ ఇతి కై యటః II న కేవలం తదప్రవచనం యజ్ఞకర్మణి భవతి ! కింతర్షిపత్య వాయశ్చాధిక ఇత్యాహ | సవాగ్వ జో యజమానం హిన స్త్రీ తి! వాగేవపజో వాగజ: హింసకత్వాక్ 1యజమానం గృహపతిం హిన స్తి తత్ర దృష్టాంత మాహా | య థేంద్రశత్రు స్స్వరతో ప రావాదితి | యథా ఇంద్రశత్రు శబ్దః స్వరదోషాద్యజమానం హింసిత వా వా • నిత్యష్ఠః | ఇంద్రస్యాభిచారో శారః ! త త్రేన్జ తుర్వర్ధ స్వేతమంత్ర ఊహితః | తత్ర ఇంద్ర స్యశ మయి తొ నాశయి తొ వాభవేతి క్రియాళభో శత్రుః జ్ఞఆ శ్రితః | నకుకూడి శబ్దః | తచాశ్రయణేహి బహు ప్రీ హతత్పురుష యోర్థా భేదః | త త్రేనామిశ్ర త్వే సతి ఇవ్రస్యశత్రుర్భ వేత్య ప్రతిపాద్యే ఆగాగా ప్రయోక్తవ్యా ఆగ్యు దాత్త ఋత్విజాకృత ఇత్యద్ధాన్తరాభిధానాదిన్హఏష నృత్రస్య శాతయి తా సంపన్న ఇతి కై కయట!! తత్రవృ త్రేణేతి హెచౌతృతీయా ! ఫలము పీహ హెతుః ! ఇన్స్టస్యా చారోవృ త్రాయ శ్వస్త్రారబ్ధ ఇత్యస్థః ! త థాహివాజస నెయి నో2 ధీయ తే! "సఉహత్వపా క్రుద్ధం కువిస్తేనుపహూతస్సో మమవభక్షయదితి | స్వయమే వయజ్ఞదేశ సంచ క్రై | సయోద్రోణకల శె సోమఃపరిశిష్ట ఆస | తం ప్రవర్త యాంచ కారేంద్ర శత్రుర్వర్ధ స్వెతి | సోగ్నిం ప్రాప్య సంబభూ వెత్యెక ఆ హుః | అన్తర ద్వైసంబభూవె త్యెక ఆహుః | సయదువా చెన్హళ త్రుర్వ 'స్వెతి ! తసా ధైన మింద్రఏ వజఘాన | ఇంద్రోఖబభూవ | అధయవక్ష్య దింద్రస్యశత్రుర్వర్ధ స్వెతి | శశ్వద్ధసఏ వెన్ష మఖ్యభవిష్యదితి || కథంతశ్రదము పపద్య తె కై యటవచనం | యదాహ్యన్తో దాతాక ర్త వ్యె ఆద్యుదాత్త ఋత్వి జాప్రయుక్తఇతి || త్వష్టాహ్యత్ర హెూ తాభవతి : తం ప్రవక్తయాంచకా రెన్జ శత్రుర్వర్ధ స్వేతి శ్రు తె8 9 తత్త్వష్టాహననీయము --- ·(E) దశమః ఖ ం డః. ! ప ప్రొవర్తయదితి శ్రుత్యంత రాచ్చ | సత్యమధ్య గీష్టాః శ్రుతీశ్రుత్యంత రాణి చ | అనభిజ్ఞాత శ్రాత సంప్రదాయ స్వస్య నాఛత వ్యాకరణ గంధర్చ | సో మాహరణాత్ | చోదర్శ నాచ్చ ! సో మోహీ దానీ మాహృతః | న పాక యజ్ఞోన వాహవిర్యజ్ఞః | కుత ఇదం విజ్ఞాయతే | త్వష్టాహత పుత్రోవీంద్రగ్ 0 సోమమాహరదిత్యుపక మె దర్శనాత్ | తత్రహి షోడశ ఋత్విజు: మధ్వర్య రేవ ప్రాయశః కర్మకర్తాభపతి || ఆహచాప స్తంబః | అనాదె శిధ్వర్యుంకర్తారం ప్రతీయాదితి | సపరి శిష్టం సోమం హెూ తుం ప్రవవృతే ! తంత్వషా ప్రయుయు జె ! సూతుం ప్రవ ‘స్వేతి | ఆవహ నీయము ప ప్రవక్తయాం : చకార | ఇతిణి చః పెరణాడ్యర్థస్య దర్శనాచ్చ | తసాదుపపద్య తెత రాంకై యటవచనం | అంతో దాత్తెకర్త వ్యె ఆద్యుదాత్త ఋత్విజా ప్రయు కఇతి ! ఏ ఎంయజ్ఞకర్మణి స్వర వర్ణాప రాధాల్ ప్రత్యవా యజమాన స్యదర్శితః ! శ్లో || అనక్షరమనాయుష్యం ఏ స్వరం వ్యాధిపీడితం ! అక్ష తాళ్ళ‘రూ పెణవజ్రంపతతిమ స్త3 || 4 || అన్న రమన భవ్య క్తాక్షరం బ్రంహ్మల నాయుష్యం ఆయు షెహితంన భవతి : కస్య ! ఆళాస్యమాన స్య ! కధంవిజ్ఞాయ తే | అక్షత సంయోగాత్ అక్ష తాహ్యా శాస్యమా నేన సంయుజ్యం తె | విస్వరం విరుద్ధ స్వరం బ్రహవ్యాధి పీడితం ! రోగార్తిక రం | అకు తాళ్ళస్త్రకూ పేణ అక్షతా అభిమంత్ర్య ప్ర యుక్తాశ్శస్త్రరూ పెణశ స్త్రరూ పొభవంతి ! ప్రకృత్యాదిభ్య ఉపసంఖ్యా నాత్ | ప్రాతిపది కార్ధమా త్రేతృతీయా ! న కెవల మె మేనత్ | వజ్రంపతతి మ సకె ! నజ్రశ్చింద్రప్రయుక్తః తస్య శిరసి పతతి ! కస్య ! యస్యాశాస్త్రి ! వజ్రశబ్రరర్చాదిః || అవక్షర మనా యుష్యమితి కె చిత్సకంతి | తత్రాంగ ? రమిత్యర్థః ! కంధ్యాది త్వాత్సరరూపం | ద్రష్టవ్యం || శ్లోహ స్తహీనంతుయోధి తెస్వరవర్ణవివతం ! ఋగ్యజుస్సామభిర్గధోవియోనిమధీనచ్చతీతి | E. 8 | ·-- హస్తహీనం హస్తస్వర విన్యాసరహితం | స్వర సర్ణవివర్జితం చెతిద్వ యంక్రియావిశేషణం ! యోధీ తె | కిం| వెచం | ఇదంచో త్తరణీ కాదా కృష్యతె | ద్విజస్సఋగ్యజు స్సొమభిరగః దగ్ధపటవత్కర్మణ్య సమర్థః వియోనింవి ప్రతిషి ద్ధాంశ్వసూకరగర్దభచండాలాదియోనిమధిగచ్ఛతి జనాం త రష్విత్యర్థః | తత్రనియత పాదాన సానాఋచః ! అనియత పాదాన సొనం యజుః ! గీతివిశిష్టం సామ | ఇతిశంకరః ! అధర్వణీ పి వెన: ప్రొయఃఋగ్రూ పఏవ || తస్మాత్త త్రాపి స్వర సర్ణాద్యపరాధః పరిహర్తవ్యః ! ప్రత్య వాయస్య తుల్య త్వాత్ || ఏవం స్వర వర్ణాపరాధాద ధ్యోతుః ప్రత్యవాయ ఉ క్తః | శ్లో|హస్తేన వేదంయోధీ తెస్వరవర్ణార్థ సంయు ఋగ్యజుస్సామభిః పూతో బ్రహలో కెమహీరా తె!! ఇSHZt స్వరవర్ణార్థ సంయుతం స్వర వర్ణార్ణ జ్ఞానేః సంయుతం సమ్మిశ్రిత మితి యావిశేషణం హస్తే హస్తస్వర విన్యా సేనయో వేగమధీ తెసుతీర్థాల్ సః ఋగ్యజుస్సామభిః పూతః బ్రహ్మలో కే మహీయ తె | వ్యాఖ్యాతః || ఇతిభారద్వాజ రాఘవీయే శిక్షాభా ప్యె దశమఃఖండ 3. అథ ఏకాదశః ఖండః, ఆఖాస్యాచార్య పారంపర్యమను సంధానార్థమాహ || శ్లో| శంకరశ్శాంక రీం ప్రాదాద్దాక్ష్మీ పుత్రాయ ధీమతే | నా జ యేళ్య స్సమూహృత్య డేవీంవాచమితిస్థి తి? || ఇతి ! ) | శం సుఖంనిరతిశయంక రోతీతి శఙ్కరఃపర మేషీ || త సాదాగ కరీమిమాంవ్యా ఖ్యాతాం దేవీం ద్యోతమానాం వాచంవాగుచ్చారణ విధానా తి, కాంశితం 8 దాక్షీ పుత్రాయ పాణినయే ప్రాదాత్ ప్రథమం దత్తవాక్ || తతశ్చా న్యేభ్యోపీ తిగమ్యతే | కింకృత్వా !! వాజ్మయేభ్య స్స మాహృత్య | వాజ్మయేభ్యశ్శబ్దరూ పేభ్యో వే దేభ్యః సమాహృత్య సంగృహ్య! శంక రోరుద్రః - |

·ఏ కాదశఖం డః.
-
తథా చైత రేత యా అధీయ తే |
తైత్తిరీయాశ్చాధీయతే | కేంకా ఇవ్యాఖ్యస్యామః || వర్ణ
స్స్వరః | మాత్రాబలం | సామసనానః
| ఇత్యు కశ్నీ
ధ్యాయః || ఇతి
ఛందో గాశ్చా ధీయతే || ఆగ్నెరుగ్లీ థో 2 నిరుక్తః ప్రజాప తెర్ని రుక్త
స్సోమ స్యమృదుళ్ళళ్లం. యోగిళ్లక్షం బలవది .ద్ర స్యక్రౌంచం బృహస్పతే
రపధ్వాంతంవరుణస్య తానర్వా నేవోప సే వేలే వారుణం త్వేన వర్జయేత్ |
స్వ స్వ రా ఇంద్రస్యాత్మానం సర్వఊహణః ప్రజాప తెరాత్మానః సర్వేస్ప
"
రామృత్యోరా తానః | సర్వే స్వరాఘోషవంతో బలవంతోవ క్తవ్యాః !
సర్వ ఊహణీస్తా అనిరస్తా వివృతావక్తవ్యాః ! సర్వేస్పర్శాలే శేనా!
న ఖనిహి తావ క్తవ్యాః || ఇతి |
న కేవలమిమాంశి- మేవాధీయతే | కింతరి | అన్యాన్యష్యంగాని ! త
మ్యాథా | యతృర్ణశాఖయావత్సానపాకరోతి | ఇత్యాది | క
ల్పోత ఊర్ధ్వంయది బలిగ్ ంహ రేది త్యాదిచ కల్పః | యఘ్రాణ
త్య పతత్ | తద్భర స్యఘర్మ త్వం | ఇతినిరు క్తం | యతృణ్యం నక్ష
శ్రమి త్యాది జ్యొతిషం | అష్టాక్షరా గాయత్రీ త్యాది ఛండః | ధాతుః కః
ప్రత్యయః కిం ప్రాతిపదిక మి త్యాది వ్యాకరణం | ఏవమాచార్య పారంపర్యం
జ్ఞాతన్యమభ్యుదయమిచ్ఛద్భిరితిపూ ర్వేషాం స్థితిర్మ ర్యా దాభవతి ||
శ్లో| యేనాక్షర సమామ్నాయ మధీగమ్య మ హేశ్వరాత్ |
కృత్న నంవ్యాకరణంప్రోక్తంత స్మైపాణినయేనమః || .2||
సమామ్నా య తే సమభ్య స్యత ఇతి సమామ్నాయః | వేదః ! సఇవబ్రహ్మ
అను
|

·శి - భా ష్యే ప్రతిపాదక త్వాదయం వర్ణరాశి రక్త సమామ్నాయః | అక్షరాణాం సమామ్నా యః అక్షర సమామ్నా యః | తమిమ 3 చతుర్దశ సూత్ర్యాత కం మ హేళ్వరా త్ మహతః ఈశ్వరాదధిగమ్య ప్రాప్య ఆధీ త్యే త్యేతత్ II యేన ఋషిణాకృ త్న్సంధాతుగణ లిన్గానుశాసనయు క్తం వ్యాకరణం నామవేదాంగం ప్రో కంప్రకాశితంకృతం వాత స్కై పాణీన యేనమః|| కృత్న గ్రహణానుపపత్తిః నిరు క్తస్యా ప్రవచనాత్ | కృత్న్సగ్రహణం నోపపద్యతే | కిం'కారణం నిరుక్తస్యా ప్రవచనాత్ | నిరుక్తం హిన ప్రో చ్యతే | సహ్యంత రేణనిరు క్తంవ్యాకరణం కృత్నంభవతి | కుతః ! అర్ధాన భిజ్ఞా నేస్వర సంస్కారానవ ధారణార్ ! అర్థశాస్త్రంచ నిరుక్తం | యథా హయాస్కః | ఆ ఖాపీ దమంత రేణమంత్రేష్వర్థ ప్రత్యయోన భవతి | అర్థమ పతియతో నాత్యంతం స్వర సంస్కాకోద్దేశస్తదిశంవిద్యాస్థానం వ్యాకరణ స్య కార్త్స్య్నమిలి || కరోతీతి శేషః | వ్యాక రణస్యకృత్స్న భావం నికు కంకరోతీత్యర్థః ! కృత్స్న భావః పూర్ణ తాత సాదనిరు క్తం వ్యా కరణమక్క త్స్న మే నేతి చెన్నైషదోష !!! ఆ పేజీ కాణామన్యతో గ్రహణాత్ | పాదాదివల్ | యద్య వ్యర్థ ఆ పేక్ష్య తే | తథాపిశాస్త్రాంతర సిద్ధ ఏవ నిమి త్తతయాశ్రీయతే | కథం! పాదాదివత్ | నహిసోచిలో పే చే త్పాదపూరణమిత్యత్రలో షేవిధీయమా నే పొద స్యాపి లక్ష ఇంక్రియ తె | సతుశాస్త్రాంత రేణ సిద్ధ ఇహ నిమి త్తతయాశ్రీయ తే | పాదశ్చ తుర్భాగ ఇతి | నచబు తోరణ్చేత్యణీ విధీయమా నే ఋతు లక్షణం క్రియ 3 | ద్వౌమాసావృతురితి | నచశతమాన సహస్త్ర వింశతి కాదణిత్యణి విధీయమా నే సహస్రస్య లక్షణం క్రియతే | (శశతాని సహసంభవంతీతి!! శ్లో ! యెనభౌతొగిరఃపు సాంవిమలై శ్శబ్దవారిభిః ! తమశ్చాజ్ఞానజు భిన్నంప స్వైపాణిన యేనమః || 3 || శబ్దాశివారిణీ వశోధక త్వాచ్ఛల్లవారీ! | తై ర్విమ లై రకలు పై రనపభ్రం శైశ్చపుం సాంన రాణాంగిరస్సుచ ఇవయేన ఋషి ణా ధౌతాశ్ళోధితాః | న స్వెక స్వకర్మకరణ భావానుపపత్తిః | యా ఏవగిర స్త ఏవశబ్దాః | య ఏవ ఛళ - ·ఏ కాదశఖం డః -- 00 బొస్తా ఏ వగిరః తెషామభిన్నా నాం సతాంకరకరణ భావోనోప పద్య 3 | గిరశ్శబ్దనా ఖిరితి | నహి వారిభి రేవ వారీ- ధాన్యం తె ! సుస్భిర్వా సువః | నైప దోషః | గీరిత్యాస్యోపొజానాత్ | గీరిత్యా స్యంగృహ్య తె | గీర్య తెనిగీర్య 32 న్న మన యేతి | గీర్యం తెఉ ధీర్యం తె శబ్దాఅన యెతివా | బహు నచనంచ పుంబాహుళ్యాయపపద్యతే | ప్రకృతి ప్రత్యయాభి థానా ద్వా అధవా సంశుగిర ఏ= 8521 శబ్దగ్రహణంకు ప్రకృతి ప్రత్యయాగమా దేశ స్వర సుస్కోరా దీన బధ త్తే || ఏతై గిరోధౌతాః | తసాద్యుక్తం భౌతాగిరః శబ్దవారిఖరితీ | కించ ! తమశ్చాజ్ఞాన జంభిన్నం 1-యె నేతి విమలై శ్శబ్దవారి ఫిరితిచానువర్త తె | విమలై 8 బ్రహ్మ ప్రతిపాదక తయా సంసార బీజభూ తాజ్ఞాన నిబర్హ క్షేః | అత ఏవశబవారిభిః | వారినచ్ఛోగ నైః | శబ్దారంభకై ర్వర్డె రక్షర సమామ్నా యే నే త్యెత | అజానజ) | అనా తన్యా త్త బుద్ధిజ్ఞానం తసాజ్జతంతమః తమ ఇవ దృక్తిధాయకత్వ సానూన్యాత్తమః సంసారః! భిన్నం || కి సై రివాని త్యెన బౌహ్య తమః | తస్మై పాణిన యెసమ ? II ఆహచై పంనందీశ్వరః | నృత్తావసా నెనట రాజ 'రాజోన నాదఢ క్కాంన వపంచవారం | ఉద్ధర్తు కామన్సన కాది సిద్ధానేత ద్విమర్మె శివనూ త్రజాలం బ్రహ ప్రతిపాదకత యాజగన్మంగళం సూత్రజాలమిత్యర్థః | అన్యధా స్వయం ప్రభాత సకల వేదానాం సన కాదీ నామ నే నోద్ధరణ వచనమయు కంస్యాత్ || ఆహచపతంబలిః ! సోమమక ర సమామ్నాయః పుష్పిత ఫలితశ్చంద్ర తారాదివశ్రతిమండితో వెదిత వ్యో బ్రహ్మ రాశిః | సర్వవేదపుణ్య ఫలావా ప్రి శ్చాస్య జ్ఞానేభనతి | మా లె'పిత కౌచాస్య స్వరోలో కె మహీ యె తెఇతి || ఆహచ శాకటా:రునః | ఋ క్తస్త్ర వ్యాకరణ | ఇద మక రచ్ఛనోవర్ణశ స్స ముకానం : యథా | ఆచార్యాఊచుః 1 బ్రహ్లా బృహస్పతయె ప్రోవాచ బృహస్పతికింగ్రా యెందైభరద్వాజాయ భరద్వాజఋ షి భ్య ఋషయోబ్రా హో శెభ్య స్తం ఖల్విమరక్ష ర సమామ్నాయమి ? మి త్యాచక్ష తె నభుక్త్వానన బ్రూయాగ్రహరా శిరితి | - ·శి = భా ష్యే ఆంజన సలాక యా! శ్లో| అజ్ఞానాస్థస్యలోక సృజ్ఞానాం చతుర్ని మలితం యేనత స్మై పాణినయెనమః | 8 || అజ్ఞా నేనాగ్ధస్య ఆత్తా నాత్మ వివేచనా సమర్ధస్యలోక స్య వస్తుతో దర్శన సమర్థ స్య జన స్య చక్షు దివ్యచక్షుశ్శబ్దంమునః | యెనఋ షి ణా జ్ఞానం ఆత్మా నా త్మవివేక దర్శనంత దేవాంజనంతచ్ఛిర స్కయాశలాక యాక్షర సమామా యరూపయా 2 కరపత్తెం త్యెతత్ | ఉ నీలితం వికాసితంత స్మై పాణినయె నమః ! కెషుచిత్సు సకెష్వయం శ్లోక న దృశ్యతే | అధైత స్యాశ్శివో యా అధ్యయ"నిఇ హాము త్రచఫలవి శేషమాహ || శ్లో॥ త్రిసయనమభిముఖ నిస్సృతామిమాంయ ఇహప తేత్ర యతస్సదాద్విజ | సభవతిధనధాన్య పశుపుత్రకీర్తిమాE- సుఖమతులంచసమశ్ను తెదివీతి డివీతి ! 4 || త్రీణినయ నానియ స్య సః త్రినయనోరుద్ర సమభిలక్ష్య త్రినయనమభీత్య క్షురాతిరేక ఆర్ష : 1 ముఖని స్సు తాంబ్రహణ ఆ స్యాన్నిర్గ తొమిమాం శింయ 3 ద్విజ:ద్విర్జాతః పితృత ఆచార్యతశ్చ బ్రాహణకు త్రియ వైశ్యా నామన్యతకు ? నతుశూద్రః| సంకీ శ్లోవా ! ప్రయతః శుద్ధస్సక్ పఠేత్ ! అధీయత | సఃఆ ధ్యే శా ! ఇహలో కథనధాన్య పశు పుత్రకీ రిమాక్ భవతి. ధనంద4 శార్థంద్రన్యం ! ధాన్యం చరుపురోడాశాద్యర్థం ప్రీమీయ వాది | పశవఃఆజ్య సాన్నా య్యాడ్య, త్రాః | గో2 - 2 విప్రభృతయః | పుత్రాఃపిండదా తారః | పత్నీ చాజ్యావేకు ణాద్య ర్థాం త ఏవపుత్ర గ్రహణాల్లభ్యతే ! కీ ర్తి? అన్న దాన నిమి త్రిషులో కే షుఖ్యాతిః | ఏతై ర్యుక్తోభవతి | సుఖమతులంచ సమశ్ను తెరివీతి | దివిద్యో తమా సే పరలో కె అతులంనిరతిశయం సుఖం ఆనందంచ సమశ్ను తె | దార పుత్రపౌత్రాదిభిః సంభూయాశ్ను తెస్రాప్నోతి | ఇతిక రణంగ్రంధ సమాప్త్య !! దివీత్యభ్యాసశ్చ: కీ ·ఏకాదశఖం ఉ. s పుత్రో లక్ష్మీకృష్ణయోః పుణ్య నా మ్నో ర్భార ద్వాజో న న సైత్తిరీయః I శిక్షాం వ్యాఖ్య త్పాణినీ యామ దైవం ప్రొహుర్వి ప్రాయంపడంగజామార్యాః అధకృత్స్నం || ఇమామ ధై రాష్టయః శిక్షాంకౌశికా ద్వీరరాఘవాత్ | వేంక చేశాచ్చవా ధూలాత్కృత్స్నంవ్యాకరణంచయః ! ఇతిభారద్వాజ రాఘవీయె శి, భాష్యే ఏ కాదశః ఖండ - - అంగా సన్ని వేశానుపప త్తిర్వర్ణానాంతుల్య త్వాదితి చేన్న ! యోయమకార ప్రభృతి హకారాంతోవర్ణ కమః ! లో కెనియ మెన దృష్టః | నాసావుపపద్యతే ! కిం కారణం | తుల్య త్వాత్ ! 'సర్వెహివర్ణా స్తుల్యావాయునాని వ్యక్తాతస్య ప్రభ వాళ్చ | అంగాంగి భావాత్ | నైపదోషః | కింకారణం ! గిభావాత్ | అంగాని వ్యంజనాని | అంగీనశ్చ స్వరాః | తథాహ శౌనక 9 1 అను స్వారోన్యంజనంచాక రాంగమితి | తసాదంగి ల్వేన ఉపజీ వ్యంత ఇతి | స్వరాఃపుర స్తాన్ని విష్టాః | తతఃపశ్చాద్వ్యంజనా ని | తత్రచప్రయత్న తారతమ్యాత్ !! యథా | సమ్యక్స్ప ృహస్పర్యః ఈషత్స ఎృష్టాఅంత ఫాః | వివృతా ళ్ళల ఇత్యేవం స్పర్శన తారతమ్యాత్ క్రమేణని విషాః | తత్రచాంత గృహ 0 స్థాన త్వాత్ || మూరసాన యథా | జిహ్వామూల స్థానః క వర్గః | తాలు స్థానశ్చనగః ! స్టనర్గః | దంత స్థాన స్తవర్గః | ఓష్ఠ స్థానఃప వర్గః | తానిచజిహ్వామూల తాలం మూలడంతోష్ణ స్థానాని ఉత్తరోత్తరం బాహ్యానీతి తత్ర త్యానర్గాః క్రమేణ నిష్ స్టా! త థాంత స్థాః | తథోహణః | తత్రహకారకష్టస్థానో2 పిభవతి ! ఈ దయ స్వరాదిస స్థానోహకార ఏ కే షా మితికుమారవచనాత్ || దయః పంచ | తథా సంధ్యక్ష రాణి | న న్వేనంబు వర్ణాభ్యాం 'పరముకా | తథా కారా ·శి = భా ష్యే రోని వేష్టుం యు క్తః | ఓష్ఠ్యత్వాక్ II సత్యం | అంశాంత రా భావాత్ | న హ్యు కారేం శాంత రమ స్తి|| యథా || 27 నర్ణయో రేఫాంశోల కారాంశశ్చ | తసాద కారే కారా భ్యోం పరం నివిష్టః | ద్వ్యంశ త్వాచ్చ ఋణ వన్డేప | ద్వ్యం శౌహిఋణ ఏT | ద ంశానిచ సంధ్యక్ష రాణి | తసాత్సంథ్యక్షర సొమాన్యాణో స్వ దీర్ఘపు వత్త్వాచ్చ ఉ కారై కారయోర్మ ధ్యే నివిష్టా | అంఅః ఇత్యను స్వార విసర్జనీయౌచ | స్వరోపజీవిత్త్వాత్తేభ్యః పరంనివి హై || తత్ర చన్యూ నాధికా ను పదాన త్వాత్ | యథా | పంచ మోహివర్ణ ఈషన్నా దో2ను నాసిక శ్చేత్యను ప్రదానాధి క్యాతృశ్చాన్ని విష్టః | నాదవ త్త్వసామాన్యా త్తతః పూర్వౌతృతీయచతురౌ పొరి శేష్యా త్తతః పూర్వౌ ప్రథమద్వితీయా ! తత్రచ తత్రచ ఋ వర్ణ వద్వ్యంశత యాద్వితీయచతుశా ప్రథమతృతీయాభ్యాంపరింనివిష్టా || ననుక థంద్వితీయచతురౌద్వ్యంశౌ || శృణు తావత్సమాహితః | ద్వయే ఖలు వర్ణాః పురస్తాజా లా? కె ప్రథమాస్తృతీయాశ్చ | తేదీస్తు ద్వి తీయ చతుర్థాభవంతి || త భాహ శౌనక 21సోష్మణాంసోష, తామూహ్మణా హుః సద్ధానేన ఘోషిణాలు ఘోషిప్తో వేతి | తద్య థా | కకార స్సద్ధానేన జిహ్వా మూలీయేనయు క్తః ఖ కారఃభవతి ! చకార స్సద్ధే నేనోష్మ ణాష్ట్ర కారేణ యు క్తఃఛకారః 14 1 స నే నొష్మణాసకారేణయు కథ కారః! పకారస్సస్థా నేన ఊష్మణా ఉప "నీయేనయు క్తఃఫకారః | గజడద బాఃహ కారేణయుక్తాః ఘఢ ధ భాభ వంలి | ఏవంవర్ణానాం సన్ని వేశః ఉపపద్య తే || ఇతి వర్ణ స . ని వేశ, యు కాః .

·No text on this page.