पञ्च रत्नानि मुख्यानि चोपरत्नचतुष्टयम् । (१।१)

लिख्यन्ते चात्र संभिद्य यथामौल्यं यथागुणम् ॥ (१।२)

महारत्नवज्रं च मौक्तिकं चैव माणिक्यं नीलम् एव च । (२।१)

मणिर् मरकतश् चैव महारत्नानि पञ्चधा ॥ (२।२)

उपरत्नौपरत्नानि चत्वारि कथयामि शृणुत तत् । (३।१)

गोमेदं पुष्यरागं च वैडूर्यं च प्रवालकम् ॥ (३।२)

वज्रं च मौक्तिकं श्वेतं माणिक्यं लोहितं विदुः । (४।१)

नीलं नीलं समाख्यातं मरकतं हरितं हितम् ॥ (४।२)

श्वेतं पीतं च गोमेदं पुष्यरागं च पिञ्जरम् । (५।१)

प्रवालं लोहितं प्रोक्तं वैडूर्यं हरितपाण्डुरम् ॥ (५।२)

कोशले च कलिङ्गे च मगधे च हिमालये । (६।१)

पौण्ड्राकरे च सौराष्ट्रे वज्रस्योत्पत्तिभूमयः ॥ (६।२)

रत्नानाम् उत्तमं वज्रं यो बिभर्ति नरोत्तमः । (७।१)

उत्तमं सर्वसत्त्वानां यथा शक्रस् तथैव सः ॥ (७।२)

अभेद्यं च तथादाह्यम् अशोष्याक्लेद्यम् एव च । (८।१)

यथैवात्मा तथा वज्रं तस्मान् मौल्यं समर्पयेत् ॥ (८।२)

दोषा गुणाः सप्त कीर्तिता रत्नकोविदैः । (९।१)

उत्तमाधममध्यानां मौल्यं द्वादशकम् ॥ (९।२)

मलं बिन्दुर् यवो रेखा वेषग्यम् काकपादवत् । (१०।१)

दोषाः पञ्च परित्यज्या नानादुःखफलप्रदाः ॥ (१०।२)

तुङ्गं वज्रं प्रशंसन्ति षट्कोणं लघु भास्करम् । (११।१)

सुतीक्ष्णधारम् अष्टाश्रं सर्वतो रश्मिचिक्कणम् ॥ (११।२)

अकालमृत्युसर्पाग्निशत्रुव्याधिभयानि च । (१२।१)

दूरात् तस्य प्रणश्यन्ति वज्रं यस्य गृहे भवेत् ॥ (१२।२)

निर्दोषे यवमात्रे तु सर्वतः कान्तिसंघृते । (१३।१)

पञ्चाशद् भवति मौल्यं रत्नशास्त्रे ह्य् उदाहृतम् ॥ (१३।२)

पिण्डतो द्विगुणस्थौल्यं तौल्यं चैव यदा भवेत् । (१४।१)

चतुर्गुणं भवेन् मूल्यं त्रिगुणे त्व् अष्टमं यथा ॥ (१४।२)

श्वेतो रक्तस् तथा पीतः कृष्णश् च कुलिशो भवेत् । (१५।१)

ब्राह्मणादिक्रमेणैव जातिभेदस् तु कल्पितः ॥ (१५।२)

उत्तमं ब्राह्मणे मौल्यं मध्यमं क्षत्रिये तथा । (१६।१)

सामान्यम् वैश्यवर्णे च अधमं शूद्रजन्मनि ॥ (१६।२)

यन् मौल्यं ब्राह्मणे प्रोक्तम् पादोनं क्षत्रिये स्मृतम् । (१७।१)

अनेनैव क्रमेनैव हीयते च यथाक्रमम् ॥ (१७।२)

वज्रम् च त्रिविधं प्रोक्तं नरो नरी नपुंसकम् । (१८।१)

अष्टाश्रं चाष्टफलकं षट्कोणं चैव भास्करम् ॥ (१८।२)

अर्बुदेन्द्रधनुर् वारितरं पुंवज्रम् उच्यते । (१९।१)

तद् एव चेत् पीताकारं स्त्रीवज्रं वर्तुलाय च ॥ (१९।२)

वर्तुलं कुण्ठकोणाश्रं किंचिद् उरु नपुंसकम् । (२०।१)

स्त्रीपुंनपुंसकं वज्रं योज्यं पुंस्त्रीनपुंसकैः ॥ (२०।२)

त्यज्यं स्यान् नैव फलदं पुंवज्रेण विना क्वचित् । (२१।१)

ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रस्वस्ववर्णफलप्रदम् ॥ (२१।२)

कृत्रिमत्वं यथा वज्रे कथ्यते सूरिभिः क्वचित् । (२२।१)

क्षाराम्लैर् लेपयेद् वज्रं घर्मे च परिशोधयेत् । (२२।२)

कृत्रिमं याति वैवर्ण्यम् सहजं चातिदीप्यते ॥ (२२।३)

वर्णपिण्डगुरुत्वानि तुटिवृद्धिक्रमेण तु । (२३।१)

सर्वत्र वर्धते मौल्यं गुणदोषस्वभावतः ॥ (२३।२)

माहेन्द्रो यं मणिर् धार्यो धनधान्यसमृद्धिदः । (२४।१)

पुत्रदः पवनः पूज्यः शत्रुघ्नः समराभयः ॥ (२४।२)

गुर्विणीभिर् न धर्तव्यो युवतीभिर् अयम् मणिः । (२५।१)

जठरे वज्रसंसर्गाद् गर्भाश्रवो भविष्यति ॥ (२५।२)

जीमूतकरिमत्स्याहिवंशशङ्खवराहजाः । (२६।१)

शुक्त्युद्भवाश् च विज्ञेयाश् चाष्टौ मौक्तिकजातयः ॥ (२६।२)

जीमूते शुचिरूपं स्यात् करे पाटलभासुरम् । (२७।१)

हरिश्वेतं तथा वंशे पीतश्वेतं च शूकरे ॥ (२८।१)

शङ्खशुक्त्युद्भवं श्वेतम् मुक्तारत्नम् अनुक्रमम् । (२९।१)

रागस् त्रासश् च बिन्दुश् च रेखा च जलगर्भता । (२९।२)

सर्वरत्नेष्व् अमी पञ्च दोषाः साधारणा मताः । (२९।३)

क्षेत्रतोयभवा दोषा रत्नेषु न लगन्ति ते ॥ (२९।४)

हरि श्वेतं लघु स्निग्धं रश्मिवन् निर्मलं महत् । (३०।१)

ख्यातम् तोयप्रभं वृत्तं मौक्तिकं नवधा शुभम् ॥ (३०।२)

सुक्ष्माङ्गम् निर्मलश्यामम् ताम्राभं लवणोपमम् । (३१।१)

अर्धं च विकटम् ग्रन्थिकं मौक्तिकं त्यजेत् ॥ (३१।२)

यावन् मूल्यम् सितस्यात्र मुक्तारत्नस्य कीर्तितम् । (३२।१)

चतुर्थांशविहीनं च कर्तव्यम् रत्नके मणौ ॥ (३२।२)

बदरीफलमात्रं तु उदितार्कसमप्रभम् । (३३।१)

तद् रत्नं लिक्तद प्रोक्तं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ (३३।२)

सच्छिद्रं कर्कशं क्षौद्रं रक्ताभं च सबिन्दुकम् । (३४।१)

मलिनं निष्प्रभं चित्रं भग्नम् तु मौक्तिकं त्यजेत् ॥ (३४।२)

स्वच्छाभं च सुवृत्तं च गुरु स्निग्धं च निर्मलम् । (३५।१)

तुङ्गम् इन्दुसमाभासं मुक्तारत्नम् अमौल्यकम् ॥ (३५।२)

श्वेतवर्णो भवेद् विप्रः क्षत्रियश् चार्कसंनिभः । (३६।१)

पीतच्छायो भवेद् वैश्यः शूद्ररुचिर् भवेत् [॥। औ३ ज़ेइछेन्झ्] ॥ (३६।२)

राज्यसम्पत्सुतान् सौख्यं गजवाजिपुरःसरम् । (३७।१)

प्राप्नोत्य् एव सजातिः स्याद् गृहे निर्दोषशङ्खजम् ॥ (३७।२)

सुवृत्तं सुप्रभं श्वेतं गुञ्जामात्रम् अनर्धि च । (३८।१)

पञ्चविंशतिमौल्यं च रत्नशास्त्रे ह्य् उदाहृतम् ॥ (३८।२)

यथा च वर्धते मुक्ता तथा मौल्यं च वर्धते । (३९।१)

क्षीयते च यथा मुक्ता तथा मौल्यं हि हीयते ॥ (३९।२)

गुञ्जानां चतुःषष्ट्या भारेण च मितं च तत् । (४०।१)

उत्तमं मौक्तिकं तम्रु कोटिमूल्यस्य भाजनम् ॥ (४०।२)

मौक्तिके यदि संदेहः कृत्रिमे सहजे ऽपि वा । (४१।१)

परीक्षा तत्र कर्तव्या रत्नशास्त्रविशारदैः ॥ (४१।२)

स्वेदयेद् अग्निना वापि श्वेतवस्त्रेण वेष्टयेत् । (४२।१)

हस्ते मौक्तिकम् आदाय शालितुष्येन मर्दयेत् । (४२।२)

कृत्रिमं भङ्गम् आयाति सहजं चातिदीप्यते ॥ (४२।३)