Chapter 1
Select a line for its word-by-word analysis.
गन्धाढ्यासौ भुवनविदिता केतकी स्वर्णवर्णा पद्मभ्रान्त्या क्षुधितमधुपः पुष्पमध्ये पपात । (१।१)
gandhāḍhyāsau bhuvanaviditā ketakī svarṇavarṇā padmabhrāntyā kṣudhitamadhupaḥ puṣpamadhye papāta |
अन्धीभूतः कुसुमरजसा कण्टकैश् छिन्नपक्षः स्थातुं गन्तुं द्वयमपि सखे नैव शक्तो द्विरेफः ॥ (१।२)
andhībhūtaḥ kusumarajasā kaṇṭakaiś chinnapakṣaḥ sthātuṃ gantuṃ dvayamapi sakhe naiva śakto dvirephaḥ ||
गन्धाढ्यां नवमल्लिकां मधुकरस्त्यक्त्वा गतो यूथिकां दैवात्तां च विहाय चम्पकवनं पश्चात् सरोजं गतः । (२।१)
gandhāḍhyāṃ navamallikāṃ madhukarastyaktvā gato yūthikāṃ daivāttāṃ ca vihāya campakavanaṃ paścāt sarojaṃ gataḥ |
बद्धस्तत्र निशाकरेण विधिना क्रन्दत्यसौ मूढधीः संतोषेण विना पराभवपदं प्राप्नोति मूढो जनः ॥ (२।२)
baddhastatra niśākareṇa vidhinā krandatyasau mūḍhadhīḥ saṃtoṣeṇa vinā parābhavapadaṃ prāpnoti mūḍho janaḥ ||
येऽमी ते मुकुलोद्गमादनुदिनं त्वामाश्रिताः षट्पदास्ते भ्राम्यन्ति फलाद्ववहिर् बहिरतो दृष्ट्वा न सम्भाषसे । (३।१)
ye'mī te mukulodgamādanudinaṃ tvāmāśritāḥ ṣaṭpadāste bhrāmyanti phalādvavahir bahirato dṛṣṭvā na sambhāṣase |
ये कीटास्तव दृक्पथं च न गतास्ते त्वत्फलाभ्यन्तरे धिक् त्वां चूत यतः परापरपरिज्ञानानभिज्ञो भवान् ॥ (३।२)
ye kīṭāstava dṛkpathaṃ ca na gatāste tvatphalābhyantare dhik tvāṃ cūta yataḥ parāparaparijñānānabhijño bhavān ||
नीतं जन्म नवीननीरजवने पीतं मधु स्वेच्छया मालत्याः कुसुमेषु येन सततं केली कृता हेलया । (४।१)
nītaṃ janma navīnanīrajavane pītaṃ madhu svecchayā mālatyāḥ kusumeṣu yena satataṃ kelī kṛtā helayā |
तेनेयं मधुगन्धलुब्धमनसा गुञ्जालतां सेव्यते हा धिग् दैवकृतं स एव मधुपः कां कां दशां नागतः ॥ (४।२)
teneyaṃ madhugandhalubdhamanasā guñjālatāṃ sevyate hā dhig daivakṛtaṃ sa eva madhupaḥ kāṃ kāṃ daśāṃ nāgataḥ ||
पतत्येष शुको ऽप्येनं जम्बुभ्रान्त्या जिघांसति ॥ (५।२)
patatyeṣa śuko 'pyenaṃ jambubhrāntyā jighāṃsati ||
दृष्ट्वा स्फीतो भवदलिरसौ लेख्यपद्मं विशालं चित्रं चित्रं किमिति किमिति व्याहरन् निष्पपात । (६।१)
dṛṣṭvā sphīto bhavadalirasau lekhyapadmaṃ viśālaṃ citraṃ citraṃ kimiti kimiti vyāharan niṣpapāta |
नास्मिन् गन्धो न च मधुकणा नास्ति तत्सौकुमार्यं घूर्णन्मूर्ध्ना बत नतशिरा व्रीडया निर्जगाम ॥ (६।२)
nāsmin gandho na ca madhukaṇā nāsti tatsaukumāryaṃ ghūrṇanmūrdhnā bata nataśirā vrīḍayā nirjagāma ||
अलिरसौ नलिनीवनवल्लभः कुमुदिनीकुलकेलिकलारसः । (७।१)
alirasau nalinīvanavallabhaḥ kumudinīkulakelikalārasaḥ |
विधिवशेन विदेशमुपागतः कुटजपुष्परसं बहु मन्यते ॥ (७।२)
vidhivaśena videśamupāgataḥ kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate ||
रात्रिर्गमिष्यति भविष्यति सुप्रभातं भास्वानुदेष्यति हसिष्यति पद्मजालम् । (८।१)
rātrirgamiṣyati bhaviṣyati suprabhātaṃ bhāsvānudeṣyati hasiṣyati padmajālam |
इत्थं विचिन्तयति कोशगते द्विरेफे हा हन्त हन्त नलिनीं गज उज्जहार ॥ (८।२)
itthaṃ vicintayati kośagate dvirephe hā hanta hanta nalinīṃ gaja ujjahāra ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.