चोम्मेन्तर्य् ओन् अमरौघशासनCommentary on Amaraughaśāsana

AmarŚās (Komm.) zu AmarŚās, 10.1

10 of 10 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

आधाराम्बुजकोशकन्दभुजगी सम्भूय नाडीत्रयात् चन्द्रार्कोद्भवनाडिकोर्ध्वयुगलं चाद्वैतपथ्यागतम् ॥ (१।०)

ādhārāmbujakośakandabhujagī sambhūya nāḍītrayāt candrārkodbhavanāḍikordhvayugalaṃ cādvaitapathyāgatam ||

2.0२.०

तत्रैवाङ्गुलिभिर् निपीड्य क्रमशः शान्तिं मनो मारुतं चन्द्रो याति रविं ततश् च भुवने तुल्या महासारणा ॥ (२।०)

tatraivāṅgulibhir nipīḍya kramaśaḥ śāntiṃ mano mārutaṃ candro yāti raviṃ tataś ca bhuvane tulyā mahāsāraṇā ||

3.0३.०

सूर्यान्तः शशिवीचिदन्तवदनप्रान्तप्लवौघोरगी सम्प्राप्ते पवनातिसङ्गहरणे क्षिप्रं ततो धाविता ॥ (३।०)

sūryāntaḥ śaśivīcidantavadanaprāntaplavaughoragī samprāpte pavanātisaṅgaharaṇe kṣipraṃ tato dhāvitā ||

4.0४.०

श्रीमन्मध्यपथान्ततो विदधती कम्पादि कोपान्विता तस्यैवाश्रययायिनो ऽपि शशिनो दत्ता सुधा संमता ॥ (४।०)

śrīmanmadhyapathāntato vidadhatī kampādi kopānvitā tasyaivāśrayayāyino 'pi śaśino dattā sudhā saṃmatā ||

5.0५.०

आदौ शोषणिको ऽत्र सारणम् अतः कार्यं महासारणं कर्तव्यं प्रतिसारणं च गुरुणा निर्दिष्टमार्गं क्रमात् ॥ (५।०)

ādau śoṣaṇiko 'tra sāraṇam ataḥ kāryaṃ mahāsāraṇaṃ kartavyaṃ pratisāraṇaṃ ca guruṇā nirdiṣṭamārgaṃ kramāt ||

6.0६.०

पश्चाद् एव च शङ्खसारणविधौ कार्यं महासारणं सम्मूर्छा वितताकृतिः प्रतिदिनं वेलात्रयं दीयताम् ॥ (६।०)

paścād eva ca śaṅkhasāraṇavidhau kāryaṃ mahāsāraṇaṃ sammūrchā vitatākṛtiḥ pratidinaṃ velātrayaṃ dīyatām ||

7.0७.०

आकुञ्च्यागजकामरूपम् अचलं बन्धत्वजातं तनौ नात्यूर्ध्वे चतुरङ्गुलाग्रविदिते स्थाने हृदा प्राणिते ॥ (७।०)

ākuñcyāgajakāmarūpam acalaṃ bandhatvajātaṃ tanau nātyūrdhve caturaṅgulāgravidite sthāne hṛdā prāṇite ||

8.0८.०

दन्तैर् बन्धुरिते च वातयुगले प्रश्लेषणाश्लेषणात् नाभिग्रन्थिविमोक्षपातसहजे मार्गे मनःसिद्धयः ॥ (८।०)

dantair bandhurite ca vātayugale praśleṣaṇāśleṣaṇāt nābhigranthivimokṣapātasahaje mārge manaḥsiddhayaḥ ||

9.0९.०

दूराकारविसर्पिते च पवने नाभेश् च मार्गस्थिते बन्धेषु त्रिषु सत्सु सो ऽपि शिथिले मध्यप्रबोधे सति ॥ (९।०)

dūrākāravisarpite ca pavane nābheś ca mārgasthite bandheṣu triṣu satsu so 'pi śithile madhyaprabodhe sati ||

10.0१०.०

क्षिप्रं च ध्रियते द्विपीठमरुतो ऽप्य् ऊर्ध्वक्रमाकर्षणे संयुक्तो गतिचित्तशोषणम् अतः प्राप्ये ऽनिले तिष्ठति ॥ (१०।०)

kṣipraṃ ca dhriyate dvipīṭhamaruto 'py ūrdhvakramākarṣaṇe saṃyukto gaticittaśoṣaṇam ataḥ prāpye 'nile tiṣṭhati ||

11.0११.०

मूले मूलोर्ध्वचक्रे वृषणकुलतले वह्निमातङ्गकूले कम्पक्षोभभ्रमाढ्ये ध्वनितपरिचयं घर्मपातोर्ध्वरोम ॥ (११।०)

mūle mūlordhvacakre vṛṣaṇakulatale vahnimātaṅgakūle kampakṣobhabhramāḍhye dhvanitaparicayaṃ gharmapātordhvaroma ||

12.0१२.०

भूमित्यागं कवित्वं परपुरविशनं वश्यम् आकर्षणं च ह्य् एवं वा चेतनाप्ता प्रभवति निखिला खेचरत्वप्रतिष्ठा ॥ (१२।०)

bhūmityāgaṃ kavitvaṃ parapuraviśanaṃ vaśyam ākarṣaṇaṃ ca hy evaṃ vā cetanāptā prabhavati nikhilā khecaratvapratiṣṭhā ||

13.1१३.१

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च तत् । (१३।१)

dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca tat |

13.2१३.२

हृदये परमे धाम्नि मध्ये तु रविचन्द्रमाः ॥ (१३।२)

hṛdaye parame dhāmni madhye tu ravicandramāḥ ||

14.1१४.१

नादं तु तं गृहीत्वा च चैतन्यं तत्र योजयेत् । (१४।१)

nādaṃ tu taṃ gṛhītvā ca caitanyaṃ tatra yojayet |

14.2१४.२

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च तत् ॥ (१४।२)

dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca tat ||

15.1१५.१

शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति । (१५।१)

śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati |

15.2१५.२

अन्यत् सर्वं परित्यज्य शब्दब्रह्म सदाभ्यसेत् ॥ (१५।२)

anyat sarvaṃ parityajya śabdabrahma sadābhyaset ||

16.1१६.१

स्वसंवेद्यम् असंवेद्यं शब्दब्रह्म द्विधा स्थितम् । (१६।१)

svasaṃvedyam asaṃvedyaṃ śabdabrahma dvidhā sthitam |

16.2१६.२

चिनोति प्रथमः शब्दश् चिञ्चिनोति द्वितीयकः ॥ (१६।२)

cinoti prathamaḥ śabdaś ciñcinoti dvitīyakaḥ ||

17.1१७.१

विवरश् च तृतीयः स्याच् छङ्खशब्दश् चतुर्थकः । (१७।१)

vivaraś ca tṛtīyaḥ syāc chaṅkhaśabdaś caturthakaḥ |

17.2१७.२

पञ्चमो मेघनिर्घोषः षष्ठम् एतद् उदीरणम् ॥ (१७।२)

pañcamo meghanirghoṣaḥ ṣaṣṭham etad udīraṇam ||

18.1१८.१

सप्तमं कांस्यतालाख्यं मेघशब्दस् तथाष्टमम् । (१८।१)

saptamaṃ kāṃsyatālākhyaṃ meghaśabdas tathāṣṭamam |

18.2१८.२

नवमो ऽप्य् अग्निदाहश् च दशमो दुन्दुभिस्वनः ॥ (१८।२)

navamo 'py agnidāhaś ca daśamo dundubhisvanaḥ ||

19.1१९.१

अनाहतनिनादो ऽयं पवनान्तविनिर्गतः । (१९।१)

anāhataninādo 'yaṃ pavanāntavinirgataḥ |

19.2१९.२

ध्वनितेन विना यस् तु नादश् चैवम् अपण्डितः ॥ (१९।२)

dhvanitena vinā yas tu nādaś caivam apaṇḍitaḥ ||

20.1२०.१

चिनोति रसम् उद्धृत्य चिञ्चिनोति भगाश्रितम् । (२०।१)

cinoti rasam uddhṛtya ciñcinoti bhagāśritam |

20.2२०.२

विरसांशेन सम्प्राप्तं मेघशब्देन चाविशेत् ॥ (२०।२)

virasāṃśena samprāptaṃ meghaśabdena cāviśet ||

21.1२१.१

मज्जां पतति निर्घोषः संस्थितोदधिभीषणः । (२१।१)

majjāṃ patati nirghoṣaḥ saṃsthitodadhibhīṣaṇaḥ |

21.2२१.२

कांस्यताले नभःशब्दः प्राणमेघध्वनिः क्रमात् ॥ (२१।२)

kāṃsyatāle nabhaḥśabdaḥ prāṇameghadhvaniḥ kramāt ||

22.1२२.१

जीवश् चैवाग्निदाहः स्यान् मोक्षः समरसो भवेत् । (२२।१)

jīvaś caivāgnidāhaḥ syān mokṣaḥ samaraso bhavet |

22.2२२.२

विशुद्धम् इत्थम् आत्मानं पश्येत चात्मनात्मनि ॥ (२२।२)

viśuddham ittham ātmānaṃ paśyeta cātmanātmani ||

23.1२३.१

प्रथमे जनवात्सल्यं द्वितीये रोगनाशनम् । (२३।१)

prathame janavātsalyaṃ dvitīye roganāśanam |

23.2२३.२

तृतीयेन कवित्वं च दूराकर्षं चतुर्थके ॥ (२३।२)

tṛtīyena kavitvaṃ ca dūrākarṣaṃ caturthake ||

24.1२४.१

पञ्चमे वाचि कामित्वं षष्ठे भूमिं परित्यजेत् । (२४।१)

pañcame vāci kāmitvaṃ ṣaṣṭhe bhūmiṃ parityajet |

24.2२४.२

सप्तमे दूरम् आलोक्य चाष्टमे वज्रवद् भवेत् ॥ (२४।२)

saptame dūram ālokya cāṣṭame vajravad bhavet ||

25.1२५.१

नवमे स्फुरते कायो दशमे सामरस्यकम् । (२५।१)

navame sphurate kāyo daśame sāmarasyakam |

25.2२५.२

पृथ्वीमध्ये भवेत् पृथ्वी चापाम् आपस् तथैव च ॥ (२५।२)

pṛthvīmadhye bhavet pṛthvī cāpām āpas tathaiva ca ||

26.1२६.१

तेजोमध्ये भवेत् तेजो वायुर् वायौ प्रलीयते । (२६।१)

tejomadhye bhavet tejo vāyur vāyau pralīyate |

26.2२६.२

आकाशो लीयते सर्वः सतत्त्वः पिण्डसंग्रहः ॥ (२६।२)

ākāśo līyate sarvaḥ satattvaḥ piṇḍasaṃgrahaḥ ||

27.1२७.१

अनाहतो दिवारात्रौ ध्वनते तु धनंजयः । (२७।१)

anāhato divārātrau dhvanate tu dhanaṃjayaḥ |

27.2२७.२

तत्रारूढो यदा योगी प्राप्नुयात् परमं पदम् ॥ (२७।२)

tatrārūḍho yadā yogī prāpnuyāt paramaṃ padam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

AmarŚās (Komm.) zu AmarŚās, 10.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit