सर्वेषामपि मुक्त्यर्थं मुक्तिमार्गस्य दर्शनम् । (१।१)

देवेश ज्ञानमाचारं कृपया कथयस्व मे ॥ (१।२)

ईश्वर उवाच । (२।१)

ज्ञानाचारौ वरारोहे कथयामि तवाधुना । (२।२)

प्रविशन्ति यतो मोक्षं ज्ञानिनो ध्वस्तकल्मषम् ॥ (२।३)

येषां बोधेन संजातं कालज्ञानं वरानने । (३।१)

न तेषां जायते बोधः शास्त्रकोटिशतैरपि ॥ (३।२)

अतो हि निर्भयो विद्वान् निःशङ्को विगतस्पृहः । (४।१)

ज्ञानोत्साहपरो भूयात् श्रद्दधानो निराकुलः ॥ (४।२)

निर्ममः करुणोपेतः सर्वभूताभयप्रदः । (५।१)

भजेत् कालोत्तरं देवि मुमुक्षुर्योगतत्परः ॥ (५।२)

स ब्रह्मा स शिवो विष्णुः स इन्द्रः स षडाननः । (६।१)

स गुरुः सर्वदेवाश्च स योगी स तपोधनः ॥ (६।२)

पण्डितः स महाभागः कृतार्थः परमार्थतः । (७।१)

चलद्वायुसमं चित्तं ध्रियते येन निश्चलम् ॥ (७।२)

स उपायो मिमोक्षस्य सदुपात्तगुणस्तु सः । (८।१)

सा प्रज्ञा तदिह स्थैर्यं तत्पुण्यं व्यवसायिनाम् ॥ (८।२)

तदेव तीर्थं दानं च स तपश्च न संशयः । (९।१)

येनोपायेन बध्येत वायुभिश्चलनं मनः ॥ (९।२)

चित्ते चलति संसारो निश्चलो मोक्ष एव तु । (१०।१)

तस्माच्चित्तं स्थिरं कुर्यात् प्रज्ञया परया बुधः ॥ (१०।२)

एकान्तिकं सुखं यत्र तथाइवात्यन्तिकं भवेत् । (११।१)

निष्कर्मणि परे तत्त्वे को न रज्येत पण्डितः ॥ (११।२)

निवृत्तो विषयज्ञानात् निष्कलज्ञानतत्परः । (१२।१)

अनिच्छन्नपि मेधावी लभते मोक्षमक्षयम् ॥ (१२।२)

अस्मिताकलया युक्तं चैतन्यं सकलं स्मृतम् । (१३।१)

अस्मितारहितं चेतश् चैतन्यं शक्तिरुच्यते ॥ (१३।२)

तथा प्रकाशितं विश्वं शक्तिध्यानमुदाहृतम् । (१४।१)

सर्वालम्बविनिर्मुक्तं निष्कलं ज्ञानमुच्यते ॥ (१४।२)

अहमंशेन यच्छून्यं चिन्मात्रालोकमद्वयम् । (१५।१)

मुक्तिबीजं तदाख्यातं परयोगप्रवर्तकम् ॥ (१५।२)

चक्राणि नाडयः पद्मदेवताबीजमण्डलम् । (१६।१)

रूपमित्यादिकं किंचिद् ध्येयं नैव कदाचन ॥ (१६।२)

कुहकं मन्त्रजालं च प्राणायामादि धारणम् । (१७।१)

सर्वमेतन्न कर्तव्यं मोक्षमक्षयमिच्छता ॥ (१७।२)

नात्र पूजा नमस्कारो न जपो ध्यानमेव च । (१८।१)

केवलं ज्ञानमित्युक्तं वेदितव्यं न किंचन ॥ (१८।२)

बहिराहितचित्तानां जायन्ते बन्धहेतवः । (१९।१)

बहिश्चित्तं निवार्यैव विन्दन् लोके न सीदति ॥ (१९।२)

नात्र किंचिद्बहिर्नान्तं न मध्यं नाप्यधः क्वचित् । (२०।१)

सर्वाकारं निराकारं स्वसंवेद्यं विराजते ॥ (२०।२)

यद्यदालोक्य यो जन्तुः कुरुते कर्मसञ्चयम् । (२१।१)

तद्गतिर्जायते यस्मान् निरालोकं तु चिन्तयेत् ॥ (२१।२)

हेतुर्नास्ति फलं नास्ति नास्ति कर्म स्वभावतः । (२२।१)

असद्भूतमिदं सर्वं नास्ति लोको न लौकिकः ॥ (२२।२)

निरालम्बमिदं सर्वं निरालम्बप्रकाशितम् । (२३।१)

निरालम्बमिदं कृत्वा निरालम्बो भविष्यति ॥ (२३।२)

व्योमाकारं महाशून्यं व्यापकं यो न भावयेत् । (२४।१)

संसारी स भवेल्लोके बीजकोशक्रिमिर्यथा ॥ (२४।२)

ज्ञानोत्पत्तिनिमित्तं तु क्रियाश्चर्याः प्रकीर्तिताः । (२५।१)

योगं सालम्बनं त्यक्त्वा निष्प्रपञ्चं विचिन्तयेत् ॥ (२५।२)

पातालात् शक्तिपर्यन्तं सर्वमेतदभीप्सितम् । (२६।१)

भग्नं यैः शून्यमन्त्रेण ते स्मृताः शून्यवेदिनः ॥ (२६।२)

विषये लोलुपं चित्तं मर्कटादपि चञ्चलम् । (२७।१)

सर्वशून्यपदे स्थित्वा ततो निर्वाणमेष्यति ॥ (२७।२)

सर्वतत्त्वाद्यसंभिन्नं देहाद् भिन्नं तथैव च । (२८।१)

अहमस्माद्यसम्भिन्नं चैतन्यं सर्वतोमुखम् ॥ (२८।२)

आकाशमिव सर्वं तु सबाह्याभ्यन्तरं प्रिये । (२९।१)

परानन्दमरूपं तु पश्यन्नानन्दभाग्भवेत् ॥ (२९।२)

निरिन्धनो यथा वह्निः स्वयमेव प्रशाम्यति । (३०।१)

ग्राह्याभावान्मनस्तद्वत् स्वयमेव प्रलीयते ॥ (३०।२)

मोहिका मूर्छिका माया स्वप्नश्चेति चतुर्विधः । (३१।१)

सुषुप्तिर्जागृतिश्चैव सर्वमेतत् परित्यजेत् ॥ (३१।२)

देहात् सूक्ष्मगतात् प्राणाच्चित्ताद् बुद्धेरहङ्कृतेः । (३२।१)

सर्वस्माद्भिन्न एवाहं चिन्तयन् लभते चितम् ॥ (३२।२)

सदाभिभूतये चित्तं निद्रया स्मरणादिना । (३३।१)

बोधयित्वा प्रयत्नेन कुर्यात् स्वस्थं पुनः पुनः ॥ (३३।२)

यदा स्थिरं भवेच्चित्तं चालयन्न कथंचन । (३४।१)

न किंचिच्चिन्तयेत् तत्र स्थिरमेव तु कारयेत् ॥ (३४।२)

आश्रयालम्बनं चित्तं तद्वत् कुर्यान्निराश्रयम् । (३५।१)

चञ्चलं निश्चलं कुर्यात् निश्चलं न तु चालयेत् ॥ (३५।२)

सर्वभूतलये जाते यद्यद्व्योम सुनिर्मलम् । (३६।१)

तत्तद्रूपं स्वकं ध्यायेद् व्याप्तं चैव तु निर्मलम् ॥ (३६।२)

तदेव जन्मसाफल्यं पाण्डित्यमिदमेव हि । (३७।१)

चलद्वायुसमं चित्तं निश्चलं ध्रियते हि यत् ॥ (३७।२)

नैवोर्ध्वं धारयेच्चित्तं न मध्यं नाप्यधः क्वचित् । (३८।१)

अन्तर्भावविनिर्मुक्तं सदा कुर्यान्निराश्रयम् ॥ (३८।२)

निद्रायां बोधयेच्चित्तं विक्षिप्तं शमयेत् पुनः । (३९।१)

पक्षद्वयपरित्यागे सम्प्राप्ते नैव चालयेत् ॥ (३९।२)

निराश्रयं सदा चित्तं सर्वालम्बनवर्जितम् । (४०।१)

मनोऽवस्थाविनिर्मुक्तं विज्ञेयं मुक्तिलक्षणम् ॥ (४०।२)

सर्वालम्बनशून्यं च धारयित्वा मनो हृदि । (४१।१)

यज्ज्ञानं जायते स्पष्टं तदभ्यासपरो भवेत् ॥ (४१।२)

ये ध्यायन्ति परं शून्यं निष्कलं निरवस्थितम् । (४२।१)

ते यान्ति परमं स्थानं जन्ममृत्युविवर्जितम् ॥ (४२।२)

देवा देव्यस्तथा चान्ये धर्माधर्मौ च तत्फलम् । (४३।१)

आश्रयाश्रयिविज्ञानं संसारस्य च बन्धनम् ॥ (४३।२)

आश्रयो द्वन्द्वमित्युक्तं द्वन्द्वत्यागात् परोदयः । (४४।१)

जीवन्मुक्तस्तदा योगी देहत्यागाद् विमुच्यते ॥ (४४।२)

वैराग्येण वपुस्त्यागो न वै कार्यो मनीषिणा । (४५।१)

आरम्भतः क्रियानाशे स्वयमेव विपत्स्यते ॥ (४५।२)

हृत्सरोजे ह्यहंरूपा या चितिर्निर्मलाचला । (४६।१)

अहङ्कारपरित्यागात् सा चितिर्मोक्षदायिनी ॥ (४६।२)

सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं चिद्रूपं यन्निरन्तरम् । (४७।१)

तच्छिवो ऽहमिति ध्यात्वा सर्वासक्तिं विसर्जयेत् ॥ (४७।२)

देशजात्यादिसम्बद्धान् वर्णाश्रमसमन्वितान् । (४८।१)

भावानेतान् परित्यज्य स्वभावं भावयेद्बुधः ॥ (४८।२)

अहमेको न मे कश्चिन् नाहमन्यस्य कस्यचित् । (४९।१)

न तं पश्यामि यस्याहं तं न पश्यामि यो मम ॥ (४९।२)

अहमेव परं ब्रह्म जगन्नाथो महेश्वरः । (५०।१)

इति स्यान्निश्चितो मुक्तो बद्धः स्यादन्यथा पुमान् ॥ (५०।२)

अशरीरं यदात्मानं पश्यति ज्ञानचक्षुषा । (५१।१)

तदा भवति शान्तात्मा सर्वतो विगतस्पृहः ॥ (५१।२)

यो ऽसौ सर्वेषु शास्त्रेषु पठ्यते ह्यज ईश्वरः । (५२।१)

अकायो निर्गुणो ह्यात्मा सो ऽहमस्मि न संशयः ॥ (५२।२)

विज्ञाप्तिमात्रो हि सदा विशुद्धः सर्वत्र यस्मात्सततं विमुक्तः । (५३।१)

नादेयहेयो ह्यहमप्रतर्क्यस् तस्मात्सदा ब्रह्ममयो विशोकः ॥ (५३।२)

आ मस्तकं पादतलावसानं सान्तर्बहिश्चर्मपटावनद्धम् । (५४।१)

तत्कृत्स्नमेवामृतरूपमन्यच् चिद्रूपमात्मानमनन्यसिद्धिम् ॥ (५४।२)

ईशो ऽहमेवास्य चराचरस्य पिता च माता च पितामहश्च । (५५।१)

ध्यानं समास्थाय पदं चतुर्थं ध्यायन्ति मामेव विमुक्तिकामाः ॥ (५५।२)

ब्रह्मादिभिर्देवमनुष्यनागैर् गन्धर्वयक्षाप्सरसां गणैश्च । (५६।१)

यज्ञैरनेकैरहमेव पूज्यो मामेव सर्वे प्रतिपूजयन्ति ॥ (५६।२)

तपोभिरुग्रैर्विविधैश्च दानैर् मामेव सर्वे प्रतिपूजयन्ति । (५७।१)

भूतानि चाहं स्थिरजङ्गमानि यावन्ति चान्यान्यहमेव तानि ॥ (५७।२)

न स्थूलसूक्ष्मो न च शून्यरूपो ज्ञानैकरूपो जगदेकबन्धुः । (५८।१)

निरन्तरो निर्मल ईश्वरो ऽहं स्वप्नाद्यवस्थाच्युतिनिष्प्रपञ्चः ॥ (५८।२)

अनादिविज्ञानमजं पुराणं गुहाशयं निष्कलमप्रपञ्चम् । (५९।१)

निरञ्जनं निष्प्रतिमं निरीशम् अदृश्यमग्राह्यमचिन्त्यरूपम् ॥ (५९।२)

सनातनं ब्रह्म निरन्तरं यत् पदे पदे सो ऽहमिति प्रपश्येत् । (६०।१)

यो भावतस्तिष्ठति निष्प्रकम्पः स ब्रह्मभूतो ऽमृततामुपैति ॥ (६०।२)

ज्ञानमेवं वरारोहे कथितं मोक्षसिद्धये । (६१।१)

आचारं कथ्यमानं तु साम्प्रतं शृणु तं मया ॥ (६१।२)

न स्नानं न जपः पूजा होमो नैव च साधनम् । (६२।१)

अग्निकार्यादिकार्यं च नैतस्यास्ति महेश्वरि ॥ (६२।२)

नियमो ऽपि न तस्यास्ति क्षेत्रपीठे च सेवनम् । (६३।१)

नार्चनं पितृकार्यादि तीर्थयात्रा व्रतानि च ॥ (६३।२)

धर्माधर्मफलं नास्ति न तिथिर्लौकिकक्रिया । (६४।१)

संत्यजेत्सर्वकर्माणि लोकाचारं च सर्वशः ॥ (६४।२)

समयाचारनिःशेषान् कृत्यजातं तु बन्धनम् । (६५।१)

संकल्पं च विकल्पं च ये चान्ये कुलधर्मिकाः ॥ (६५।२)

सिद्धीश्च विविधाकाराः पातालादि रसायनम् । (६६।१)

प्रत्यक्षेणापि लभ्येरन् नैव गृह्णीत साधकः ॥ (६६।२)

सर्वे ते पशुबन्धाः स्युर् अधोमार्गप्रदायकाः । (६७।१)

एतैर्नास्ति परा मुक्तिश् चिद्रूपं व्यापकं विना ॥ (६७।२)

येन केन विशेषेण सर्वावस्थो ऽपि योगधृक् । (६८।१)

क्षेत्रपीठे च सन्देहाद् वर्जयेद्यदि कौतुकम् ॥ (६८।२)

कृमिकीटपतङ्गाश्च तथा देवि वनस्पतीन् । (६९।१)

न नाशयेद् बुधो जीवान् परमार्थमतिर्यतः ॥ (६९।२)

न मूलोत्पाटनं कुर्यात् पत्त्रच्छेदं विवर्जयेत् । (७०।१)

भूतपीडां न कुर्वीत पुष्पाणां च निकृन्तनम् ॥ (७०।२)

स्वयम्पतितपुष्पैस्तु कर्तव्यं शिवपूजनम् । (७१।१)

मारणोच्चाटनादीनि विद्वेषस्तम्भने तथा ॥ (७१।२)

ज्वरभूतग्रहावेशवश्याकर्षणमोहनम् । (७२।१)

न कुर्यात् क्षुद्रकर्माणि काष्ठपाषाणपूजनम् ॥ (७२।२)

समो ऽमित्रे च मित्रे च समो लोष्टे च काञ्चने । (७३।१)

अभिलाषो न कर्तव्य इन्द्रियार्थे कदाचन ॥ (७३।२)

आत्मारामो भवेद्योगी निर्भयो विगतस्पृहः । (७४।१)

समनिन्दाप्रशंसश्च सर्वभूतसमस्तथा ॥ (७४।२)

समदृष्टिस्तु कर्तव्या यथात्मनि तथा परे । (७५।१)

विवादं लोकगोष्ठीं च कलहाश्च विवर्जयेत् ॥ (७५।२)

शास्त्रगोष्ठीं न कुर्वीत कुभाषितसुभाषितान् ॥ (७६।१)

ईर्ष्यां पैशुन्यदम्भे च रागं मात्सर्यमेव च । (७७।१)

कामक्रोधौ भयं शोकं त्यजेत्सर्वं शनैः शनैः ॥ (७७।२)

सर्वद्वन्द्वविनिर्मुक्तः सन्ततं जनवर्जितः । (७८।१)

अनेनैव शरीरेण सर्वज्ञः सन् प्रकाशते ॥ (७८।२)

ज्ञानेनैव यथा मोक्षस् तथा सिद्धिर्निरर्थिका । (७९।१)

तथापि भोगमिच्छन्तः सिद्धिमिच्छन्ति साधकाः ॥ (७९।२)

अणिमादिगुणावाप्तिर् जायतां वा न जायताम् । (८०।१)

तथापि मुच्यते देही पतिं विज्ञाय निर्मलम् ॥ (८०।२)

पञ्चभूतात्मको देहः शिवस्तत्रैव तिष्ठति । (८१।१)

शिवाद्यवनिपर्यन्तो लोको ऽयं शङ्करात्मकः ॥ (८१।२)

ईदृशं ज्ञानिनं दृष्ट्वा पूजयन्ति च ये नराः । (८२।१)

गन्धं पुष्पं फलं धूपं स्नानं वस्त्रं च भोजनम् ॥ (८२।२)

निवेदयन्ति ये केचिद् वाङ्मनःकायकर्मभिः । (८३।१)

तथैव ते विमुच्यन्ते मुक्तिमार्गाभिकाङ्क्षिणः ॥ (८३।२)

स्तुतिनिन्दाकरास्तस्य पुण्यपापे समाप्नुयुः । (८४।१)

यज्ज्ञानाचरणं पृष्टं तत् सर्वं कथितं मया । (८४।२)

कालज्ञानं वरारोहे किमन्यत् परिपृच्छसि ॥ (८४।३)