हाराणचन्दर ओन् सुश्र्Hārāṇacandara on Suśr
zu Su, Sū., 15, 23.3
Select a line for its word-by-word analysis.
कुतः खल्विदं क्षीयते येन शरीराणि शीर्यन्त इत्याह अभिघातादित्यादि ॥ (१।०)
kutaḥ khalvidaṃ kṣīyate yena śarīrāṇi śīryanta ityāha abhighātādityādi ||
नन्वेवं चेत्तत्त्वं कथं तर्ह्येभिर्हेतुभिरुपतप्ताः सर्वक्रियास्वसमर्था अप्यातुराः सद्यो न म्रियन्त इत्याशङ्क्याह हीत्यादि ॥ (३।०)
nanvevaṃ cettattvaṃ kathaṃ tarhyebhirhetubhirupataptāḥ sarvakriyāsvasamarthā apyāturāḥ sadyo na mriyanta ityāśaṅkyāha hītyādi ||
तेजः सर्वधातूनां दीप्तोऽंश ओज इति निष्कर्षः वायुना चालितं सत् धातुग्रहणनिःसृतं धातवो गृह्यन्त एभिरिति धातुग्रहणानि वक्ष्यमाणानि स्रोतांसि तेभ्यो निःसृतं निर्गतं भवति तस्माद्देहिनो विस्रंसयति सर्वेभ्य एव कर्मभ्यो बहिष्करोति नतु सद्यो मारयतीति तात्पर्यम् ॥ (७।०)
tejaḥ sarvadhātūnāṃ dīpto'ṃśa oja iti niṣkarṣaḥ vāyunā cālitaṃ sat dhātugrahaṇaniḥsṛtaṃ dhātavo gṛhyanta ebhiriti dhātugrahaṇāni vakṣyamāṇāni srotāṃsi tebhyo niḥsṛtaṃ nirgataṃ bhavati tasmāddehino visraṃsayati sarvebhya eva karmabhyo bahiṣkaroti natu sadyo mārayatīti tātparyam ||
एतेनौजसः क्षये म्रियते मूलस्थानात्प्रच्याविते तु सर्वकर्मणामतिपतितो भवतीत्युक्तं भवति ॥ (८।०)
etenaujasaḥ kṣaye mriyate mūlasthānātpracyāvite tu sarvakarmaṇāmatipatito bhavatītyuktaṃ bhavati ||
वक्ष्यति च क्रियासंनिरोधश्च विस्रंसे इति हाराणचन्द्रः ॥ (९।०)
vakṣyati ca kriyāsaṃnirodhaśca visraṃse iti hārāṇacandraḥ ||
धातवो गृह्यन्ते यैस्तानि धातुग्रहणानि स्रोतांसि ओजोवाहीनि यदुक्तम् ओजोवहा विधम्यन्ते शरीरेऽस्मिन् समन्ततः इति ॥ (१०।०)
dhātavo gṛhyante yaistāni dhātugrahaṇāni srotāṃsi ojovāhīni yaduktam ojovahā vidhamyante śarīre'smin samantataḥ iti ||
किंवा धातुग्रहणस्रोतःस्थानतया धातुग्रहणं हृदयं ततो निःसृतं धमनीभिरेव किंवा निष्ठितम् इति पाठः तदा ओजोवाहिस्रोतःसु हृदि स्थितमित्यर्थः इति चक्रः ॥ (११।०)
kiṃvā dhātugrahaṇasrotaḥsthānatayā dhātugrahaṇaṃ hṛdayaṃ tato niḥsṛtaṃ dhamanībhireva kiṃvā niṣṭhitam iti pāṭhaḥ tadā ojovāhisrotaḥsu hṛdi sthitamityarthaḥ iti cakraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.