कादम्बरीस्वीकरणसूत्रमञ्जरीKādambarīsvīkaraṇasūtramañjarī
KādSvīS, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
अनन्यजसप्ततन्तौ अनुतर्षस्वीकरणस्यात्यावश्यकत्वात् ॥ (१।१)
ananyajasaptatantau anutarṣasvīkaraṇasyātyāvaśyakatvāt ||
रत्यानन्दस्योद्बोधे अनिर्वचनीयानन्दस्य कारणभूतत्वात् ॥ (२।१)
ratyānandasyodbodhe anirvacanīyānandasya kāraṇabhūtatvāt ||
उदञ्ज्यभ्युत्थाने प्रचेतसः कन्यायाः स्वीकरणस्य परमकारणत्वम् ॥ (३।१)
udañjyabhyutthāne pracetasaḥ kanyāyāḥ svīkaraṇasya paramakāraṇatvam ||
प्रयोज्यप्राधान्यकर्तृत्वाभावे रतितन्त्रं विधातुम् अशक्यत्वात् ॥ (४।१)
prayojyaprādhānyakartṛtvābhāve ratitantraṃ vidhātum aśakyatvāt ||
प्रयोज्ये नर्मव्यापारविस्तारे अभ्युत्थानविशिष्टोदञ्ज्यभावे सर्वाङ्गीणव्यापारोपलक्षितं रतितन्त्रं कर्तुम् अधिकाराभावात् ॥ (५।१)
prayojye narmavyāpāravistāre abhyutthānaviśiṣṭodañjyabhāve sarvāṅgīṇavyāpāropalakṣitaṃ ratitantraṃ kartum adhikārābhāvāt ||
रतितन्त्रविलासे अनिर्वचनीयरसोत्पत्तौ सीधुसंग्रहणस्य परमकारणत्वम् ॥ (६।१)
ratitantravilāse anirvacanīyarasotpattau sīdhusaṃgrahaṇasya paramakāraṇatvam ||
ललितविभ्रमबन्धविलासे पुष्कराधिपतेर् आत्मजायाः नैसर्गिकस्वभावः ॥ (७।१)
lalitavibhramabandhavilāse puṣkarādhipater ātmajāyāḥ naisargikasvabhāvaḥ ||
उपश्यामया सह मधुवार उदञ्जिधार्ष्ट्ये प्रयोजकः ॥ (८।१)
upaśyāmayā saha madhuvāra udañjidhārṣṭye prayojakaḥ ||
श्यामया सह निर्वेशनं यामद्वयसोपलक्षितदिष्टावधिरेतःस्तम्भने परमकारणम् ॥ (९।१)
śyāmayā saha nirveśanaṃ yāmadvayasopalakṣitadiṣṭāvadhiretaḥstambhane paramakāraṇam ||
निस्तनूरुहवराङ्गसम्भेदे योषाया अनुप्राशनस्यात्यावश्यकत्वात् ॥ (१०।१)
nistanūruhavarāṅgasambhede yoṣāyā anuprāśanasyātyāvaśyakatvāt ||
क्रियमाणे ऽनुप्राशने निर्भेदव्यथा नानुभूयते ॥ (११।१)
kriyamāṇe 'nuprāśane nirbhedavyathā nānubhūyate ||
उत्तरस्मिन् घस्रे असंभेदितम् इव वराङ्गं परिदृश्यते ॥ (१२।१)
uttarasmin ghasre asaṃbheditam iva varāṅgaṃ paridṛśyate ||
क्रियमाणे नर्मव्यापारे उदञ्जेर् धार्ष्ट्यस्य फलेग्रहिः परिदृश्यते ॥ (१३।१)
kriyamāṇe narmavyāpāre udañjer dhārṣṭyasya phalegrahiḥ paridṛśyate ||
उपश्यामया सह व्यानतादिबन्धे समुपस्थितौ पाशिन आत्मजायाः स्वीकरणे अनिर्वचनीयसुखानुभवे हेतुः कारणत्वम् ॥ (१४।१)
upaśyāmayā saha vyānatādibandhe samupasthitau pāśina ātmajāyāḥ svīkaraṇe anirvacanīyasukhānubhave hetuḥ kāraṇatvam ||
अप्राप्तयौवनाभिः सह सम्प्रयोगे अणुमात्रप्राशनेन चरितार्थत्वात् ॥ (१५।१)
aprāptayauvanābhiḥ saha samprayoge aṇumātraprāśanena caritārthatvāt ||
तीयप्रत्ययस्य प्रकृतिभूतायाम् अवस्थायां कश्यस्वीकरणस्यात्यावश्यकत्वं सति पूर्वरूपसंयोगे ॥ (१६।१)
tīyapratyayasya prakṛtibhūtāyām avasthāyāṃ kaśyasvīkaraṇasyātyāvaśyakatvaṃ sati pūrvarūpasaṃyoge ||
इतरत्र पाञ्चभौतिकावयवानां क्षीणतरत्वाच् च ॥ (१९।१)
itaratra pāñcabhautikāvayavānāṃ kṣīṇataratvāc ca ||
हरिप्रियावतां जनानाम् एतच् छाखेणानुवर्तनम् अत्यावश्यकम् ॥ (२०।१)
haripriyāvatāṃ janānām etac chākheṇānuvartanam atyāvaśyakam ||
तदितरेषाम् एतच्छाखे प्रवृत्तिर् न विधीयते ॥ (२१।१)
taditareṣām etacchākhe pravṛttir na vidhīyate ||
पारिशेष्याज् जलधिसम्भवया युक्तेष्व् एतच्छास्त्रस्य प्रवृत्तिः ॥ (२२।१)
pāriśeṣyāj jaladhisambhavayā yukteṣv etacchāstrasya pravṛttiḥ ||
गोत्रापत्यघस्रे अनुतर्षस्वीकरणस्यात्यावश्यकत्वम् इति मार्कण्डेयादिः ॥ (२३।१)
gotrāpatyaghasre anutarṣasvīkaraṇasyātyāvaśyakatvam iti mārkaṇḍeyādiḥ ||
काव्यघस्रेष्व् अत्यावश्यकतमम् इति सुरथवैश्यौ ॥ (२४।१)
kāvyaghasreṣv atyāvaśyakatamam iti surathavaiśyau ||
वाक्यद्वयस्य शक्त्युपासनावतां विनियोगात् ॥ (२५।१)
vākyadvayasya śaktyupāsanāvatāṃ viniyogāt ||
यागहेतुना प्रथमवर्णस्य यथावाचनिकाभ्यनुज्ञानम् ॥ (२८।१)
yāgahetunā prathamavarṇasya yathāvācanikābhyanujñānam ||
खण्डमण्डलाधिपत्यादीनाम् इन्दिरावतां जनानाम् अपि सीधुग्रहणस्य विलासः सार्वकालिकः ॥ (२९।१)
khaṇḍamaṇḍalādhipatyādīnām indirāvatāṃ janānām api sīdhugrahaṇasya vilāsaḥ sārvakālikaḥ ||
स्वकीयप्रियसाहचर्येण युवतीनाम् अभ्यनुज्ञानम् ॥ (३०।१)
svakīyapriyasāhacaryeṇa yuvatīnām abhyanujñānam ||
तत्राप्य् अनन्यजमखेष्व् एव नेतरत्र विधानम् ॥ (३१।१)
tatrāpy ananyajamakheṣv eva netaratra vidhānam ||
योषायाः आस्यपद्मेन प्राशनं भाषायाः प्रबोधे अव्यभिचरितकारणम् ॥ (३२।१)
yoṣāyāḥ āsyapadmena prāśanaṃ bhāṣāyāḥ prabodhe avyabhicaritakāraṇam ||
श्यामाया आस्यसहस्रपत्त्राद् अनुप्राशनम् अपरोक्षानुभवेन मूलप्रकृतेः स्वरूपस्यानुदर्शनम् ॥ (३३।१)
śyāmāyā āsyasahasrapattrād anuprāśanam aparokṣānubhavena mūlaprakṛteḥ svarūpasyānudarśanam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.