गोल्धिरण्यं हाटकं रुक्मं सुवर्णं हेम काञ्चनम् । (१।१)

तपनीयं भूरिचन्द्रं कल्याणं कलधौतकम् ॥ (१।२)

चामीकरं शातकुम्भं सुरेलशः सुवासकम् । (२।१)

जाम्बूनदं भूरिनिष्कं जातरूपं च गैरिकम् ॥ (२।२)

स्वर्णं कार्तस्वरं भर्म गाङ्गेयं कनकं वसु । (३।१)

अष्टापदं चारुरूपं महारजतकर्बुरे ॥ (३।२)

गोल्द्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सुवर्णं बृंहणं वृष्यं कषायं लेखनं हिमम् । (४।१)

स्वादुपाकरसं तिक्तं हृद्यं गुरु रसायनम् ॥ (४।२)

बल्यं पवित्रं चक्षुष्यं मेधायुःस्मृतिकान्तिदम् । (५।१)

ओजस्करं स्थैर्यकरं वाग्विशुद्धिकरं जयेत् ॥ (५।२)

दोषत्रयक्षयोन्मादगरोदरविषज्वरान् । (६।१)

सिल्वेर्रजतं रुचिरं रौप्यं सुवर्णं मरुपादजम् ॥ (६।२)

शुद्धं कुप्यं वसुश्रेष्ठं विमलं श्वेतकं शिवम् । (७।१)

सौधं तारं तप्तरूपं सितारागं महासुधम् ॥ (७।२)

चन्द्रहासं चन्द्रवपुः बाष्कलं वह्निभूतिकम् । (८।१)

सिल्वेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रूप्यं शीतं कषायाम्लं स्वादुपाकरसं सरम् ॥ (८।२)

वयसः स्थापनं स्निग्धं लेखनं वातपित्तजित् । (९।१)

चोप्पेर्ताम्रं शुल्बं सर्वलोहं त्र्यम्बकं सर्ववर्चसम् ॥ (९।२)

द्व्यष्टं म्लेच्छमुखं रक्तमरविन्ददलप्रभम् । (१०।१)

औदुम्बरं रक्तधातुः कनीयं सर्वधातुकम् ॥ (१०।२)

नैपालीयं रत्नधातुः मिहिरं रविनामकम् । (११।१)

चोप्पेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्ताम्रं तिक्तं हिमं स्वादु कषायाम्लं सरं लघु ॥ (११।२)

लेखनं कटुकं पाके रोपणं कफपित्तजित् । (१२।१)

निहन्ति कासकुष्ठार्शःश्वासश्वयथुपाण्डुताः ॥ (१२।२)

कांस्यकांस्यं लोहनिभं घोषं प्रकाशं कमलं लवम् । (१३।१)

कांस्य:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कांस्यं कषायं तिक्तोष्णं लेखनं विशदं सरम् ॥ (१३।२)

रूक्षं गुरु कफं पित्तं हन्ति दृष्टिप्रसादनम् । (१४।१)

वर्तलोहवर्तलोहं वट्टलोहं पञ्चलोहं च नीलिका ॥ (१४।२)

वर्त्तलोहं हिमं रूक्षं कट्वम्लं कफपित्तजित् । (१५।१)

पित्तलपीतलोहं वर्त्तलोहं त्रिलोहं सैक्यम् आरकम् ॥ (१५।२)

आरकूटं राजरीती राज्ञीरीतिर्महेश्वरी । (१६।१)

ब्रस्स्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रीतिस्तिक्ता हिमा रूक्षा वातला कफपित्तजित् ॥ (१६।२)

तिन्रङ्गं वङ्गं रूपशंखं निघटं पिच्चटं सितम् । (१७।१)

शीतं त्रपुकम् आनीलं खरटी नीलिका घनम् ॥ (१७।२)

गुरुश्रेष्ठं सलवणं कस्तारं विकटं रजः । (१८।१)

लेअद्:: स्य्नोन्य्म्स्शीशं बहुमलं नागमुरगं भुजगं गुरु ॥ (१८।२)

योगेष्टं यवनेष्टं च विशिष्टं धातुशोधनम् । (१९।१)

परिपिष्टं वानपिष्टं पार्वतं धातुसम्भवम् ॥ (१९।२)

वप्रं धातुमलं वङ्गमलं कृष्णं महाबलम् । (२०।१)

तिन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्त्रपुकं तिक्तकं भेदि लघूष्णं लेखनं पटु ॥ (२०।२)

रूक्षं दृश्यं कफश्वासपाण्डुताकफवातजित् । (२१।१)

लेअद्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मेहघ्नं पित्तलं किंचित् तद्वद् विद्याद् भुजंगकम् ॥ (२१।२)

इरोनयः कालायसं तीक्ष्णं पिण्डं पारवसं घनम् । (२२।१)

लोहं कृष्णं घनलोहं वीरं चीमरम् आयसम् ॥ (२२।२)

शस्त्रकुण्ठं चाश्मसारो रक्षणं समयान्तकम् । (२३।१)

मण्डूरसिंहानं लोहविष्ठा तु मण्डूरं स्याद् अयोमलः ॥ (२३।२)

सिङ्घाणकं लोहकिट्टं शस्त्रचूर्णमयोरजः । (२४।१)

इरोन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्लोहं तिक्तं सरं शीतं कषायं मधुरं गुरु ॥ (२४।२)

रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत् । (२५।१)

कफपित्तं गरं शूलं शोफार्शःकुष्ठपाण्डुताः ॥ (२५।२)

मेहमेदःकृमींस्तेषां किट्टं तद्वद्यथायसम् । (२६।१)

अयस्कान्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसयस्कान्तं तीक्ष्णशीतं मेहमारुतपाण्डुजित् ॥ (२६।२)

वयसः स्थापनं वृष्यं शोफकुष्ठगरं जयेत् । (२७।१)

मेर्चुर्य्:: स्य्नोन्य्म्स्रसेन्द्रः पारदः सूतो हेमबीजं रजस्वलः ॥ (२७।२)

त्रिलोचनो हेमनिधिः शिवपुत्रो रसोत्तमः । (२८।१)

रसलोहं लोकनाथो ज्ञानरेतो महानलः ॥ (२८।२)

मेर्चुर्य्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्पारदः कृमिकुष्ठघ्नः चक्षुष्यश्च रसायनम् । (२९।१)

अभ्र:: स्य्नोन्य्म्सभ्रकं चाभ्रपटलं निर्मलं वरपीतकम् ॥ (२९।२)

मेधाह्वं पीतकं शुभ्रं गिरिजं गिरिजामलम् । (३०।१)

अभ्र:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसभ्रकं मधुरं शीतं कषायं गुरु धातुकृत् ॥ (३०।२)

हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं व्रणमेहविषकृमीन् । (३१।१)

सुल्ड़ुर्:: स्य्नोन्य्म्स्वैगन्धो गन्धपाषाणो गन्धको गन्धमादनः ॥ (३१।२)

लेली लेलीतको गन्धो गन्धाश्मा पीतगन्धकः । (३२।१)

वंशकारो बलिवसा वरसौगन्धिको बली ॥ (३२।२)

सूतशत्रुर् धातुमारी शुकपुष्पो विकृतकः । (३३।१)

सुल्ड़ुर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गन्धकः कटुकस्तिक्तो वीर्योष्णस्तुवरः सरः ॥ (३३।२)

पित्तलः कटुकः पाके कण्डूविसर्पकुष्ठनुत् । (३४।१)

कफवातक्षयप्लीहकृमीन् हन्ति रसायनम् ॥ (३४।२)

माक्षिक:: स्य्नोन्य्म्स्तापीजं माक्षिकं ताप्यं मधुधातुः शिलामधुः । (३५।१)

वर्तं माक्षिकधातुः स्यात् संवर्तं वरमाक्षिकम् ॥ (३५।२)

माक्षिक:: तारमाक्षिकअन्यत्तारोद्भवं शुभ्रं तारजं रजतोपमम् । (३६।१)

माक्षिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्माक्षिकस्तुवरस्तिक्तो मधुराम्लो लघुः कटुः ॥ (३६।२)

व्यवायी कटुकः पाके स्वर्यो वृष्यो रसायनः । (३७।१)

चक्षुष्यो लेखनो हन्ति दोषकुष्ठविषक्षयान् ॥ (३७।२)

शोफार्शोमेहवस्त्यतिलोहितोदरपाण्डुताः । (३८।१)

माक्षिक:: सुब्त्य्पेस्माक्षिको द्विविधः प्रोक्तः पीतः शुक्लस्तथैव च ॥ (३८।२)

सुवर्णवर्णो विज्ञेयो माक्षिको धातुरुत्तमः । (३९।१)

स्वर्णमाक्षिक:: ओरिगिन्सुवर्णशैलप्रभवो विष्णुना काञ्चनस्तु सः ॥ (३९।२)

तापीकिरातचीनेषु यवनेषु च निर्मितः । (४०।१)

ताप्यः सूर्यांशुसंतप्तो माधवे मासि दृश्यते ॥ (४०।२)

मधुरः कांचनाभासः साम्लस्त्वंजनसन्निभः । (४१।१)

किंचित् कषाय उभयः शीतः पाके कटुर्लघुः ॥ (४१।२)

क्रमात् तिक्तोषणश्चैव मधुरत्वेऽपि लेखनः । (४२।१)

स्वर्णमाक्षिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्ताप्यो विशेषात्पाण्डुघ्नः शोफघ्नः कुष्ठजन्तुजित् ॥ (४२।२)

ज्वरकासश्वासवस्तिरोगहृद् रसबन्धकः । (४३।१)

मनःशिला:: स्य्नोन्य्म्स्मनःशिला मनोगुप्ता मनोह्वा नागजिह्विका ॥ (४३।२)

कुचैला कुनटी गोला नेपाला कवरी कला । (४४।१)

शिला नाली नागपुष्पा पार्थिवी करवीरिका ॥ (४४।२)

मनःशिला:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मनःशिला कटुस्तिक्ता लेखन्युष्णा गुरुः सरा । (४५।१)

वर्ण्या स्निग्धा कफश्वासकासभूतविषास्रहा ॥ (४५।२)

हरिताल:: स्य्नोन्य्म्स्हरितालमालं तालं पिञ्जरं विस्रगन्धिकम् । (४६।१)

पीतकं पीतनं गौरं गोदनं नरमण्डनम् ॥ (४६।२)

वङ्गारि लोहहृल्लोमं स्वर्णाभं च विडालकम् । (४७।१)

हरिताल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्हरितालं कषायोष्णं कटु स्निग्धं हरेद् विषम् ॥ (४७।२)

कफपित्तास्यरोगास्रकण्डूकुष्ठकफव्रणान् । (४८।१)

गैरिक:: स्य्नोन्य्म्स्गैरिकं गिरिजं धातु गिरिमृत्त्वगवेधुकम् ॥ (४८।२)

गवेधुकं तु कृमिहृत् रक्तपाषाणकस्तथा । (४९।१)

रक्तधातुस्ताम्रधातुर् लोहितं कारजं स्मृतम् ॥ (४९।२)

गैरिक:: स्वर्णगैरिक:: स्य्नोन्य्म्सन्यत्स्वर्णनिभं स्वर्णगैरिकं स्वर्णभूषणम् । (५०।१)

चक्षुष्यं रक्तशमनं रक्तसौम्यं दलाढकम् ॥ (५०।२)

गैरिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गैरिको मधुरः स्निग्धो विशदस्तुवरो हिमः । (५१।१)

चक्षुष्यो दाहहृल्लासकफपित्तविषापहः ॥ (५१।२)

गैरिक:: स्वर्णगैरिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सुवर्णगैरिकं तद्वत् चक्षुष्यं वमिवातनुत् । (५२।१)

तुत्थ:: स्य्नोन्य्म्स्तुत्थं कर्परिकातुत्थम् अमृतासङ्गमेव च ॥ (५२।२)

अन्यद् वितुन्नकं दृश्यं किटिभं हेमतारकम् । (५३।१)

तुत्थ:: मयूरतुत्थमयूरग्रीवकं चान्यत् खर्परं कर्परी तथा ॥ (५३।२)

तुत्थ:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्तुत्थकं कटुकं क्षारं कषायं विशदं लघु । (५४।१)

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफजन्तुजित् ॥ (५४।२)

विषाश्मकुष्ठकण्डूघ्नं तद्गुणं कार्परं स्मृतम् । (५५।१)

मयूरतुत्थ:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्मयूरग्रीवसंकाशं घृतगोक्षीरसंनिभम् ॥ (५५।२)

आयसे चामलसंयुक्ते घृष्टं ताम्रसमं भवेत् । (५६।१)

अप्सु संप्लवते चापि मायूरं तुत्थलक्षणम् ॥ (५६।२)

पारावतकपोताभं भिन्नं वह्निसमप्रभम् । (५७।१)

रौप्यानुकारि यत्सत्त्वं तुत्थं चक्षुष्यमुत्तमम् ॥ (५७।२)

कासीस:: स्य्नोन्य्म्स्काशीशं धातुकाशीशं शोधनं खेचरं तथा । (५८।१)

पुष्पकासीसद्वितीयं पुष्पकाशीशं लोमशं च मलीमसम् ॥ (५८।२)

कासीस:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्काशीशमम्लं सक्षारं कषायोष्णं दृशोर्हितम् । (५९।१)

तिक्तं केश्यं विषश्वित्रसकृच्छ्राश्मकफापहम् ॥ (५९।२)

हिङ्गुल:: स्य्नोन्य्म्स्याती हिङ्गुलकं रक्तं पार्वतं चूर्णपारदम् ॥ (६०।०)

मणिरागकरं म्लेच्छं गैरिकं हंसपादिकम् । (६१।१)

अतिरक्तं वालुकितं सैकतं क्रौञ्चलोहितम् ॥ (६१।२)

दरदं कुरुविन्दं स्यादन्यच्चर्मारवर्चसम् । (६२।१)

हिङ्गुल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्हिङ्गुलं लघु तिक्तोष्णं कटूष्णं रसपाकयोः ॥ (६२।२)

नेत्रार्तिकुष्ठविसर्पविषपित्तकफप्रणुत् । (६३।१)

शिलाजतुशिलाह्वं शैलनिर्यासं शिलाजत्वद्रिजत्वपि ॥ (६३।२)

जत्वश्मजं मन्दरोत्थं गिरिजं गिरिसाह्वयम् । (६४।१)

षड्लोहसंभवं ज्ञेयं शिलानिस्यन्दि पार्वतम् ॥ (६४।२)

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्शिलाह्वं कटुतिक्तोष्णं कटुपाकं रसायनम् । (६५।१)

छेदि योगवहं हन्ति कफकुष्ठाश्मपाण्डुताः ॥ (६५।२)

वातास्रार्शःकृमिश्वासशोफोन्मादोदरक्षयान् । (६६।१)

सिन्दूररक्तरेणुर् नागगर्भं श्रीमच्छृङ्गारभूषणम् ॥ (६६।२)

गन्धारभूषणं रक्तं सिन्दूरं नागसंभवम् । (६७।१)

नागरक्तं वानपिष्टं वसन्तोत्सवमण्डनम् ॥ (६७।२)

सिन्दूर:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सिन्दूरं कटुकं चोष्णं व्रणशोधनरोपणम् । (६८।१)

भग्नसंधानकृत् कण्डूविषविसर्पकुष्ठजित् ॥ (६८।२)

सौवीराञ्जनसुवीरजं कालनीलं रक्तसंवरणं हिमम् । (६९।१)

सौवीरं मेचकं कृष्णं सुवीरं रक्तसंवरम् ॥ (६९।२)

पारावतं पार्वतीयम् अञ्जनं नेत्रभूषणम् । (७०।१)

स्रोतोञ्जनस्रोतोजं यामुनं नद्यं नदीजं नन्दनं वरम् ॥ (७०।२)

यदृच्छाधिगतं हार्यं कापोतं नेत्रभूषणम् । (७१।१)

स्रोतोञ्जन:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्वल्मीकशिखराकारं भिन्नमंजनसन्निभम् ॥ (७१।२)

घृष्टे तु गैरिकाकारमेतत्स्रोतोजलक्षणम् । (७२।१)

सौवीराञ्जन:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सौवीरं मधुरं स्निग्धं कषायं लेखनं हिमम् ॥ (७२।२)

हिक्काश्वासविषच्छर्दिकफपित्तक्षयास्रजित् । (७३।१)

चक्षुष्यं प्रवरं ग्राहि तद्वत् स्रोतोञ्जनं मतम् ॥ (७३।२)

रसाञ्जनरसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलं रसगर्भं रसोत्तमम् । (७४।१)

रसाग्र्यं तार्क्ष्यजं तार्क्ष्यमन्यद् दार्वीरसोद्भवम् ॥ (७४।२)

दार्व्यादि कृत्रिमं दार्व्यं रसजं बालभेषजम् । (७५।१)

रसाञ्जन:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रसजं कटुकं तिक्तमुष्णवीर्यं रसायनम् ॥ (७५।२)

कफघ्नं छेदनं व्रण्यं मुखनेत्रविकारजित् । (७६।१)

पुष्पाञ्जनपुष्पाञ्जनं रीतिपुष्पं कौसुमं कुसुमाञ्जनम् ॥ (७६।२)

परीति रीतिजं पुष्पं पुष्पकेतुश्च पौष्पकम् । (७७।१)

पुष्पाञ्जन:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रीतिजं लघु सक्षारं काचार्मपटलापहम् ॥ (७७।२)

सौराष्ट्रा:: स्य्नोन्य्म्स्मृत्सा मृत्स्नामृतासङ्गा जिताकाशी च मृत्तिका । (७८।१)

सुराष्ट्रजा च सौराष्ट्री मृत्प्रशस्या मृतालकम् ॥ (७८।२)

आढकी तुवरी कांक्षी सुजाता हेमशोधनी । (७९।१)

सौराष्ट्रा:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सौराष्ट्री कटुका तिक्ता कषायोष्णा नियच्छति ॥ (७९।२)

कफपित्तविषश्वित्रकण्डूव्रणविसर्पकान् । (८०।१)

कृष्णमृत्तिका:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कृष्णमृत् क्षतदाहास्रप्रदरेषु प्रशस्यते ॥ (८०।२)

मुद्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कर्दमः शीतलः स्निग्धो विषपित्तास्रभग्नजित् । (८१।१)

शोफदाहक्षतहरो हितः शोधनरोपणे ॥ (८१।२)

हस्तिमदकेश्यो हस्तिमदः श्वित्ररञ्जनो विषनाशनः । (८२।१)

म्य्र्र्ह्बोलं जातीरसं पौरं निर्लोहं बर्बरं रसम् ॥ (८२।२)

रसगन्धं च गन्धाम्नं गोमतं नालिकं बलम् । (८३।१)

पिण्डं स्तोकं कालकूटं स्तोमकं वासगन्धकम् ॥ (८३।२)

म्य्र्र्ह्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्बोलस्तिक्तः कटुः स्वादुः पाचनो दीपनो हिमः । (८४।१)

मेध्यो वृष्यस्त्रिदोषघ्नो गर्भाशयविशोधनः ॥ (८४।२)

हन्त्यपस्मारकुष्ठार्शःभग्नस्वेदग्रहज्वरान् । (८५।१)

गोरोचना:: स्य्नोन्य्म्स्गोरोचना वन्दनीया वन्दनी रुचिरा रुचिः ॥ (८५।२)

मङ्गल्या गौतमी गौरी भोग्या रुच्या च पाचनी । (८६।१)

मेध्या गोपित्तजा वश्या पिङ्गला रोचना स्मृता ॥ (८६।२)

गोरोचना:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गोरोचना हिमा तिक्ता रूक्षा मङ्गलकान्तिदा । (८७।१)

विषलक्ष्मीग्रहोन्मादगर्भस्रावक्षतास्रनुत् ॥ (८७।२)

शैलेय:: स्य्नोन्य्म्स्शैलेयं स्थविरं वृद्धं शैलजं पलितं गृहम् । (८८।१)

शिलापुष्पं शिलादद्रु जीर्णं कालानुसार्यकम् ॥ (८८।२)

शैलेय:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्शैलेयं शीतलं रुच्यं लघु श्लेष्मज्वरापहम् । (८९।१)

निहन्ति विषदाहास्रकण्डूकुष्ठाश्महृद्गदान् ॥ (८९।२)

नख:: स्य्नोन्य्म्स्संधिनालः कररुहः करजो नखरः खरः । (९०।१)

शंखश्चाश्वखुरः शुक्तिः शिल्पी नागहनुर् हनुः ॥ (९०।२)

नख::बदरीच्छदनबदरीछदनं काशी चान्या हट्टविलासिनी । (९१।१)

शार्दूलजं व्याघ्रनखं व्यालप्रहरणं नखम् ॥ (९१।२)

व्याघ्राङ्घ्रिजं व्याघ्रतलं कूटस्थं चक्रकारकम् । (९२।१)

शार्दूलं पौरसं पौरं भृङ्गनिलोहबर्बरम् ॥ (९२।२)

नख:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्नखद्वयं लघु स्वादु कटुकं रसपाकयोः । (९३।१)

तिक्तोष्णं शुक्रलं वर्ण्यं हृद्यं हन्ति कफानिलौ ॥ (९३।२)

विषकुष्ठनखस्वेददौर्गन्ध्याश्रोग्रहज्वरान् । (९४।१)

लवणाष्टकसैन्धवं रुचकं कृष्णं विडं सामुद्रमौद्भिदम् ॥ (९४।२)

रोमकं पांशुजं चेति लवणाष्टकमुच्यते । (९५।१)

सल्त्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्लवणं लवणं सर्वं पाचनं रोचनं मृदु ॥ (९५।२)

मधुरं सृष्टविण्मूत्रं स्निग्धरूक्षं बलापहम् । (९६।१)

वीर्योष्णं दीपनं तीक्ष्णं कफपित्तविवर्धनम् ॥ (९६।२)

विदाहि गुर्वभिष्यन्दि गुल्मोदावर्तशूलजित् । (९७।१)

सैन्धव:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सैन्धवं प्रवरं तेषां मधुरं रसपाकयोः ॥ (९७।२)

सैन्धव:: स्य्नोन्य्म्स्सैन्धवं सिन्धु सिन्धूत्थं नादेयं विमलं वरम् । (९८।१)

शिवं शीतशिवं शुद्धं सिन्धुजं लवणं परम् ॥ (९८।२)

शिलात्मकं मणिमन्थं धौतेयं च पटूत्तमम् । (९९।१)

सैन्धव:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सैन्धवं लवणं स्वादु दीपनं पाचनं लघु ॥ (९९।२)

स्निग्धं रुच्यं हिमं वृष्यं सूक्ष्मं नेत्र्यं त्रिदोषहृत् । (१००।१)

सौवर्चल:: स्य्नोन्य्म्स्सौवर्चलं हृद्यगन्धं सुगन्धि रुचकं स्मृतम् ॥ (१००।२)

सौगन्धिकं च जरणम् अक्षम् अन्यद् अगन्धिकम् । (१०१।१)

सौवर्चल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रुचकं रोचनं हृद्यं दीपनं विशदं लघु ॥ (१०१।२)

वीर्योष्णं कटुकं पाके सुगन्ध्युद्गारशोधनम् । (१०२।१)

सस्नेहं कटुकं तीक्ष्णं सूक्ष्मं शूलविबन्धनुत् ॥ (१०२।२)

कृष्णलवण:: स्य्नोय्न्म्स्कृष्णं च कृष्णलवणं मेचकं तिलकं तथा । (१०३।१)

कृष्णलवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सौवर्चलगुणाः कृष्णलवणे गन्धवर्जिताः ॥ (१०३।२)

विडलवण:: स्य्नोन्य्म्स्विड्गन्धं लवणं पाक्यं घटिकालवणं विडम् । (१०४।१)

कृतकं खण्डलवणं द्राविडं धूर्तमासुरम् ॥ (१०४।२)

विडलवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्विडं सक्षारमूर्धाधःकफवातानुलोमनम् । (१०५।१)

दीपनं लघु तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रुच्यं व्यवायि च ॥ (१०५।२)

विबन्धानाहविष्टम्भहृद्रुग्गौरवशूलनुत् । (१०६।१)

सामुद्र:: स्य्नोन्य्म्स्सामुद्रकं सागरक्वं कटुकं लवणाब्धिजम् ॥ (१०६।२)

सामुद्रलवणाक्षीवे त्रिकूटं वारिसम्भवम् । (१०७।१)

सामुद्र:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सामुद्रं मधुरं पाके सतिक्तं कटुकं गुरु ॥ (१०७।२)

नात्युष्णदीपनं भेदि सक्षारमविदाहि च । (१०८।१)

सुस्निग्धं स्वादु वातघ्नं श्लेष्मलं नातिपित्तलम् ॥ (१०८।२)

औद्भिद:: स्य्नोन्य्म्सौद्भिदं पार्थिवं चौर्यं भूम्युत्थं पृथिवीभवम् । (१०९।१)

औद्भिद:: प्रोदुच्तिओन्भूम्या उद्भिद्य जातस्य क्षारतोयस्य शोषणात् ॥ (१०९।२)

रश्मिभिर्वह्निना वाथ क्वाथात् कटुकमौद्भिदम् । (११०।१)

औद्भिद:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसौद्भिदं तीक्ष्णमुत्क्लेशि सक्षारं कटुतिक्तकम् ॥ (११०।२)

रक्तलं लघु तीक्ष्णोष्णं सूक्ष्मं वातानुलोमनम् । (१११।१)

रोमकलवण:: स्य्नोन्य्म्सपरं रोमलवणं रोमकं वस्तकं तथा ॥ (१११।२)

रोमकलवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रोमकं कटुकं पाके लघ्वभिष्यन्दि मूत्रलम् । (११२।१)

वातघ्नं तीक्ष्णमत्युष्णं भेदि सूक्ष्मं व्यवायि च ॥ (११२।२)

पांशुलवण:: स्य्नोन्य्म्स्पांशुजं पांशुलवणं पांशुकं वसुकं परम् । (११३।१)

ऊषकक्षारम् और्वं स्याद् औषं सर्वगुणं तथा ॥ (११३।२)

पांशुलवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्पांशुकं कटुकं स्निग्धं सक्षारं श्लेष्मलं गुरु । (११४।१)

काचलवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्काचं पाक्यं त्रिकूटं स्यात्सर्वं तु लवणं कटु ॥ (११४।२)

काचलवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्काचः सक्षार उष्णः स्यात् चक्षुष्योऽञ्जनकर्मणि । (११५।१)

गुटिका:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गुटिकालवणं भेदि दीपनं पित्तकोपनम् ॥ (११५।२)

कफवातकृमिध्वंसि लेखनं पाचनं मतम् । (११६।१)

पांशुलवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मौलाकारं चारुकैलम् औषाह्वं छेदनं कटु ॥ (११६।२)

सिन्धुसौवर्चलविडसामुद्रोद्भिदरोमकैः । (११७।१)

सपांशुकृष्णलवणैर् द्वित्र्यादि लवणं क्रमात् ॥ (११७।२)

लवणानां प्रयोगे तु सैन्धवादि प्रयोजयेत् । (११८।१)

यवक्षार:: स्य्नोन्य्म्स्यवक्षारो यावशूको यवाह्वो यावनालजः ॥ (११८।२)

शूकपाकः शूकजश्च यवजो यवशूकजः । (११९।१)

क्षारं पाक्यस्तीक्ष्णरसो याव्यः पाको यवाग्रजः ॥ (११९।२)

यवक्षार:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्यवक्षारो लघुः स्निग्धः सुसूक्ष्मो वह्निदीपनः । (१२०।१)

निहन्ति कफवातामश्वासशूलगलामयान् ॥ (१२०।२)

गुल्मार्शोग्रहणीप्लीहपाण्ड्वानाहहृदामयान् । (१२१।१)

स्वर्जिका:: स्य्नोन्य्म्स्स्वर्जिका स्वर्जिकाक्षारः सुखवर्चः सुवर्चिका ॥ (१२१।२)

क्षारः सुवर्चिकापाक्यौ स्रोतोघ्नी पोतकः स्मृतः । (१२२।१)

किंचिदल्पान्तरगुणः स्वर्जिकाक्षार उच्यते ॥ (१२२।२)

क्षार (गेन्।):: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्यवक्षारः स्वर्जिकाख्यष्टंकणस्तिलनालजः । (१२३।१)

पलाशकदलीमोचश्वदंष्ट्रामोक्षकादिजाः ॥ (१२३।२)

क्षाराः सर्वेऽग्निसंकाशाश्छेदिभेदिविदारणाः । (१२४।१)

वीर्योष्णा लवणास्तीक्ष्णाः क्लेदिनश्च विदाहिनः ॥ (१२४।२)

दीपनाः पाचना रूक्षा विशदा रक्तपित्तदाः । (१२५।१)

शुक्रौजःकेशदृष्टिघ्नाः कटवः पटवः सराः ॥ (१२५।२)

अहृद्या घ्नन्ति गुल्मार्शःशर्कराश्मरीपीनसान् । (१२६।१)

विबन्धानाहपाण्डुत्वबलासग्रहणीकृमीन् ॥ (१२६।२)

टङ्कण:: स्य्नोन्य्म्स्टङ्कणं टङ्कणक्षारो मालतीरससंभवः । (१२७।१)

लोहशुद्धिकरो द्रावी टङ्कणः सर्वपाचकः ॥ (१२७।२)

टङ्कण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्टङ्कणो दीपनो रूक्षः श्लेष्मघ्नोऽनिलपित्तकृत् । (१२८।१)

उषक्षार:: स्य्नोन्य्म्सुषक्षारं सिंहमूत्रः मूषकः क्षारमृत्तिका ॥ (१२८।२)

उसक्षार:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसुषक्षारो मूत्रयोनिकेशानिलबलापहः । (१२९।१)

प्रक्लेदी कटुकः पाके वीर्योष्णो रक्तपित्तकृत् ॥ (१२९।२)

वामकः क्षार उद्दिष्टो मेदोघ्नो वस्तिशोधनः । (१३०।१)

क्षार:: ड़्रोम् श्वदंष्ट्रा:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्श्वादंष्ट्र उक्तो मधुरः शीतः स्रोतोविशोधनः ॥ (१३०।२)

क्षार:: ड़्रोम् धक्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्पालाशः कर्मसु श्रेष्ठः सर्वेष्वपि निरत्ययः । (१३१।१)

समुद्रफेन:: स्य्नोन्य्म्स्हिण्डीरो ऽब्धिकफः फेनस्तथा वारिकफोऽब्धिजः ॥ (१३१।२)

शुष्काशुष्कस् तोयमलो जलफेनो ऽब्धिफेनकः । (१३२।१)

समुद्रफेन:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसब्धिफेनो लघुः शीतः कषायो लेखनो जयेत् ॥ (१३२।२)

शुक्लार्मपटलश्लेष्मपित्तकर्णामयं विषम् । (१३३।१)

चोन्छ्:: स्य्नोन्य्म्स्शंखो वारिचरः कम्बुर्जलजो दीर्घनिस्वनः ॥ (१३३।२)

सुस्वरो दीर्घनादश्च धवलः श्रीविभूषणः । (१३४।१)

चोन्छ्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्शंखोऽनुष्णः कटुः पाके कषायो मधुरो लघुः ॥ (१३४।२)

चक्षुष्यो लेखनः पक्तिशूलपित्तकफास्रजित् । (१३५।१)

क्षुल्लक:: स्य्नोन्य्म्स्क्षुद्रशङ्खाः शङ्खनकाः शम्बूकाः क्षुल्लका मताः ॥ (१३५।२)

मोनेय् चोwरिए:: स्य्नोन्य्म्स्चराचरा वराटाश्च कपर्दा जलशुक्तयः । (१३६।१)

पेअर्ल् ओय्स्तेर्:: स्य्नोन्य्म्स्मुक्तास्फोटो ऽब्धिमण्डूकी शुक्तिश्च मणिमन्दिरः ॥ (१३६।२)

शम्बूकः सृष्टविण्मूत्रो मधुरः पित्तरोगहा । (१३७।१)

तद्वच्छङ्खनकः शंखो विशेषात् क्लेदनो गुरुः ॥ (१३७।२)

पेअर्ल् ओय्स्तेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्पित्तघ्नाः शुक्तयः सृष्टविण्मूत्राश् चक्षुषोर् हिताः । (१३८।१)

वज्र:: स्य्नोन्य्म्स्हीरकं भिदुरं वज्रं रत्नमुख्यं वराटकम् ॥ (१३८।२)

गोमेद:: स्य्नोन्य्म्स्सूचीमुखं च कुलिशं गोमेदः पीतरक्तकम् । (१३९।१)

वैडूर्य:: स्य्नोन्य्म्सश्मयोनिर् नीलमणिर् वैदूर्यं बालवायजम् ॥ (१३९।२)

चोरल्:: स्य्नोन्य्म्स्प्रवालं वह्निकाग्रं च विद्रुमं रक्तवर्णकम् । (१४०।१)

सूर्यकान्त:: स्य्नोन्य्म्स्सूर्यकान्तो वह्निमणिर् अर्काह्वो दहनोपलः ॥ (१४०।२)

चन्द्रकान्त:: स्य्नोन्य्म्स्चन्द्रोपलश्चन्द्रकान्तः स्फटिकः स्फटिकोपलः । (१४१।१)

रुब्य्:: स्य्नोन्य्म्स्माणिक्यं शस्यको ज्ञेयो रत्नं वसुमणिस्तथा ॥ (१४१।२)

पेअर्ल्:: स्य्नोन्य्म्स्पौतिकं मौक्तिकं मुक्ता मुक्ताफलरसोद्भवे । (१४२।१)

एमेरल्द्:: स्य्नोन्य्म्स्गारुत्मतं मरकतम् अश्मगर्भो हरिन्मणिः ॥ (१४२।२)

जेwएल्स्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्वज्राह्वपद्मरागेन्द्रनीलवैदूर्यविद्रुमाः । (१४३।१)

अर्केन्दुकान्तमणयौ मुक्तामरकतादयः ॥ (१४३।२)

कषाया मधुराः शीताश्चक्षुष्या लेखनाः सराः । (१४४।१)

मङ्गल्या धारणात्ते तु पापालक्ष्मीविषापहाः ॥ (१४४।२)

राजावर्त:: स्य्नोन्य्म्स्राजावर्तः कृष्णमणिः सुवर्णाभो घनप्रभः । (१४५।१)

राजावर्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्प्रमेहनाशकृच्छर्दिरोगघ्नो राजवर्तकः ॥ (१४५।२)

वैक्रान्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्वज्रतुल्यगुणो हृद्यो वैक्रान्तो विषनाशनः । (१४६।१)

कुष्ठक्षयज्वरहरो देहलोहकरः स्मृतः ॥ (१४६।२)

खटी, छल्क्:: स्य्नोन्य्म्स्मङ्कोलूकः शिलाधातुः श्यामशुक्ला सिता खटी । (१४७।१)

नाडीतरङ्गकश्चान्यो धवलः पाण्डुरः स्मृतः ॥ (१४७।२)

छल्क्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्खटिका मधुरा शोफविषदाहास्रजित् । (१४८।१)

छल्क्, खटी:: सुब्त्य्पेसन्यः क्षीरपाकश्चान्यः सुधापाषाणको मतः ॥ (१४८।२)

सन्द्नानाधातुमयी कारा वालुका सिकता मता । (१४९।१)

प्रलोभिनी लोकमाता सूक्ष्मा स्वर्णसमुद्भवा ॥ (१४९।२)