कौशिकसूत्रKauśikasūtra

Chapter 6, 1

1 of 1 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

उभयतः परिच्छिन्नं शरमयं बर्हिर् आभिचारिकेषु ॥ (१।०)

ubhayataḥ paricchinnaṃ śaramayaṃ barhir ābhicārikeṣu ||

2.0२.०

दक्षिणतः संभारम् आहरत्याङ्गिरसम् ॥ (२।०)

dakṣiṇataḥ saṃbhāram āharatyāṅgirasam ||

3.0३.०

इङ्गिडम् आज्यम् ॥ (३।०)

iṅgiḍam ājyam ||

4.0४.०

सव्यानि ॥ (४।०)

savyāni ||

5.0५.०

दक्षिणापवर्गाणि ॥ (५।०)

dakṣiṇāpavargāṇi ||

6.0६.०

दक्षिणाप्रवणे इरिणे दक्षिणामुखः प्रयुङ्क्ते ॥ (६।०)

dakṣiṇāpravaṇe iriṇe dakṣiṇāmukhaḥ prayuṅkte ||

7.0७.०

साग्नीनि ॥ (७।०)

sāgnīni ||

8.0८.०

अग्ने यत् ते तप इति पुरस्ताद्धोमाः ॥ (८।०)

agne yat te tapa iti purastāddhomāḥ ||

9.0९.०

तथा तद् अग्ने कृणु जातवेद इत्य् आज्यभागौ ॥ (९।०)

tathā tad agne kṛṇu jātaveda ity ājyabhāgau ||

10.0१०.०

निर् अमुं नुद इति संस्थितहोमाः ॥ (१०।०)

nir amuṃ nuda iti saṃsthitahomāḥ ||

11.0११.०

कृत्तिकारोकारोधावाप्येषु ॥ (११।०)

kṛttikārokārodhāvāpyeṣu ||

12.0१२.०

भरद्वाजप्रव्रस्केनाङ्गिरसं दण्डं वृश्चति ॥ (१२।०)

bharadvājapravraskenāṅgirasaṃ daṇḍaṃ vṛścati ||

13.0१३.०

मृत्योर् अहं इति बाधकीम् आदधाति ॥ (१३।०)

mṛtyor ahaṃ iti bādhakīm ādadhāti ||

14.0१४.०

य इमाम् अयं वज्र इति द्विगुणामेकवीरान् संनह्य पाशान् निमुष्टितृतीयं दण्डं संपातवत् ॥ (१४।०)

ya imām ayaṃ vajra iti dviguṇāmekavīrān saṃnahya pāśān nimuṣṭitṛtīyaṃ daṇḍaṃ saṃpātavat ||

15.0१५.०

पूर्वाभिर् बध्नीते ॥ (१५।०)

pūrvābhir badhnīte ||

16.1१६.१

वज्रो ऽसि सपत्नहा त्वयाद्य वृत्रं साक्षीय । (१६।१)

vajro 'si sapatnahā tvayādya vṛtraṃ sākṣīya |

16.2१६.२

त्वाम् अद्यवनस्पते वृक्षाणाम् उदयुष्महि । (१६।२)

tvām adyavanaspate vṛkṣāṇām udayuṣmahi |

16.3१६.३

स न इन्द्र पुरोहितो विश्वतः पाहि रक्षसः । (१६।३)

sa na indra purohito viśvataḥ pāhi rakṣasaḥ |

16.4१६.४

अभि गावो ऽनूषताभि द्युम्नं बृहस्पते । (१६।४)

abhi gāvo 'nūṣatābhi dyumnaṃ bṛhaspate |

16.5१६.५

प्राण प्राणं त्रयस्वासो ऽसवे मृड । (१६।५)

prāṇa prāṇaṃ trayasvāso 'save mṛḍa |

16.6१६.६

निरृते निरृत्या नः पाशेभ्यो मुञ्च । (१६।६)

nirṛte nirṛtyā naḥ pāśebhyo muñca |

16.7१६.७

इति दण्डम् आदत्ते ॥ (१६।७)

iti daṇḍam ādatte ||

17.0१७.०

भक्तस्याहुतेन मेखलाया ग्रन्थिम् आलिम्पति ॥ (१७।०)

bhaktasyāhutena mekhalāyā granthim ālimpati ||

18.0१८.०

अयं वज्र इति बाह्यतो दण्डम् ऊर्ध्वम् अवागग्रं तिसृभिर् अन्वृचं निहन्ति ॥ (१८।०)

ayaṃ vajra iti bāhyato daṇḍam ūrdhvam avāgagraṃ tisṛbhir anvṛcaṃ nihanti ||

19.0१९.०

अन्तर् उपस्पृशेत् ॥ (१९।०)

antar upaspṛśet ||

20.0२०.०

यद् अश्नामि इति मन्त्रोक्तम् ॥ (२०।०)

yad aśnāmi iti mantroktam ||

21.0२१.०

यत् पात्रम् आहन्ति फड्ढतो ऽसाविति ॥ (२१।०)

yat pātram āhanti phaḍḍhato 'sāviti ||

22.0२२.०

इदम् अहम् आमुष्यायणस्यामुष्याः पुत्रस्य प्राणापानाव् अप्यायच्छामीत्य् आयच्छति ॥ (२२।०)

idam aham āmuṣyāyaṇasyāmuṣyāḥ putrasya prāṇāpānāv apyāyacchāmīty āyacchati ||

23.0२३.०

ये ऽमावास्यां इति संनह्य सीसचूर्णानि भक्ते ऽलंकारे ॥ (२३।०)

ye 'māvāsyāṃ iti saṃnahya sīsacūrṇāni bhakte 'laṃkāre ||

24.0२४.०

पराभूतवेणोर् यष्ट्या बाहुमात्र्यालंकृतयाहन्ति ॥ (२४।०)

parābhūtaveṇor yaṣṭyā bāhumātryālaṃkṛtayāhanti ||

25.0२५.०

द्यावापृथिवी उर्विति परशुपलाशेन दक्षिणा धावतः पदं वृश्चति ॥ (२५।०)

dyāvāpṛthivī urviti paraśupalāśena dakṣiṇā dhāvataḥ padaṃ vṛścati ||

26.0२६.०

अन्वक् त्रिस् तिर्यक् त्रिः ॥ (२६।०)

anvak tris tiryak triḥ ||

27.0२७.०

अक्ष्णया संस्थाप्य ॥ (२७।०)

akṣṇayā saṃsthāpya ||

28.0२८.०

आव्रस्कात् पांसून् पलाशम् उपनह्य भ्रष्ट्रे ऽभ्यस्यति ॥ (२८।०)

āvraskāt pāṃsūn palāśam upanahya bhraṣṭre 'bhyasyati ||

29.0२९.०

स्फोटत्सु स्तृतः ॥ (२९।०)

sphoṭatsu stṛtaḥ ||

30.0३०.०

पश्चाद् अग्नेः कर्ष्वां कूद्युपस्तीर्णायां द्वादशरात्रम् अपर्यावर्तमानः शयीत ॥ (३०।०)

paścād agneḥ karṣvāṃ kūdyupastīrṇāyāṃ dvādaśarātram aparyāvartamānaḥ śayīta ||

31.0३१.०

तत उत्थाय त्रिर् अह्न उदवज्रान् प्रहरति ॥ (३१।०)

tata utthāya trir ahna udavajrān praharati ||

32.0३२.०

नद्या अनामसम्पन्नाया अश्मानं प्रास्यति ॥ (३२।०)

nadyā anāmasampannāyā aśmānaṃ prāsyati ||

33.0३३.०

उष्णे ऽक्षतसक्तून् अनूपमथितान् अनुच्छ्वसन् पिबति ॥ (३३।०)

uṣṇe 'kṣatasaktūn anūpamathitān anucchvasan pibati ||

34.0३४.०

कथं त्रींस्त्रीन् काशीन् त्रिरात्रम् ॥ (३४।०)

kathaṃ trīṃstrīn kāśīn trirātram ||

35.0३५.०

द्वौ द्वौ त्रिरात्रम् ॥ (३५।०)

dvau dvau trirātram ||

36.0३६.०

एकैकं षड्रात्रम् ॥ (३६।०)

ekaikaṃ ṣaḍrātram ||

37.0३७.०

द्वादश्याः प्रातः क्षीरौदनं भोजयित्वोच्छिष्टान् उच्छिष्टं बहुमत्स्ये प्रकिरति ॥ (३७।०)

dvādaśyāḥ prātaḥ kṣīraudanaṃ bhojayitvocchiṣṭān ucchiṣṭaṃ bahumatsye prakirati ||

38.0३८.०

संधावत्सु स्तृतः ॥ (३८।०)

saṃdhāvatsu stṛtaḥ ||

39.0३९.०

लोहितशिरसं कृकलासम् अमून् हन्मीति हत्वा सद्यः कार्यो भाङ्गेशयने ॥ (३९।०)

lohitaśirasaṃ kṛkalāsam amūn hanmīti hatvā sadyaḥ kāryo bhāṅgeśayane ||

40.0४०.०

लोहितालंकृतं कृष्णवसनम् अनूक्तं दहति ॥ (४०।०)

lohitālaṃkṛtaṃ kṛṣṇavasanam anūktaṃ dahati ||

41.0४१.०

एकपदाभिर् अन्यो ऽनुतिष्ठति ॥ (४१।०)

ekapadābhir anyo 'nutiṣṭhati ||

42.0४२.०

अङ्गशः सर्वहुतम् अन्यम् ॥ (४२।०)

aṅgaśaḥ sarvahutam anyam ||

43.0४३.०

पश्चाद् अग्नेः शरभृष्टीर् निधायोदग् व्रजत्या स्वेदजननात् ॥ (४३।०)

paścād agneḥ śarabhṛṣṭīr nidhāyodag vrajatyā svedajananāt ||

44.0४४.०

निवृत्य स्वेदालंकृता जुहोति ॥ (४४।०)

nivṛtya svedālaṃkṛtā juhoti ||

45.0४५.०

कोश उरःशिरो ऽवधाय पदात् पांसून् ॥ (४५।०)

kośa uraḥśiro 'vadhāya padāt pāṃsūn ||

46.0४६.०

पश्चाद् अग्नेर् लवणमृडीचीस् तिस्रो ऽशीतीर् विकर्णीः शर्कराणाम् ॥ (४६।०)

paścād agner lavaṇamṛḍīcīs tisro 'śītīr vikarṇīḥ śarkarāṇām ||

47.0४७.०

विषं शिरसि ॥ (४७।०)

viṣaṃ śirasi ||

48.0४८.०

बाधकेन अवागग्रेण प्रणयन्न् अन्वाह ॥ (४८।०)

bādhakena avāgagreṇa praṇayann anvāha ||

49.0४९.०

पाशे स इति कोशे ग्रन्थीन् उद्ग्रथ्नाति ॥ (४९।०)

pāśe sa iti kośe granthīn udgrathnāti ||

50.0५०.०

आमुं इत्य् आदत्ते ॥ (५०।०)

āmuṃ ity ādatte ||

51.0५१.०

मर्मणि खादिरेण स्रुवेण गर्तं खनति ॥ (५१।०)

marmaṇi khādireṇa sruveṇa gartaṃ khanati ||

52.0५२.०

बाहुमात्रम् अतीव यो इति शरैर् अवज्वालयति ॥ (५२।०)

bāhumātram atīva yo iti śarair avajvālayati ||

53.0५३.०

अवधाय संचित्य लोष्टं स्रुवेण समोप्य ॥ (५३।०)

avadhāya saṃcitya loṣṭaṃ sruveṇa samopya ||

54.0५४.०

अमुम् उन्नैषम् इत्य् उक्तावलेखनीम् ॥ (५४।०)

amum unnaiṣam ity uktāvalekhanīm ||

55.0५५.०

छायां वा ॥ (५५।०)

chāyāṃ vā ||

57.0५७.०

अन्वाह ॥ (५७।०)

anvāha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Kauśikasūtra, 6, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit