अर्चितः संस्मृतो ध्यातः कीर्तितः कथितः श्रुतः । (१।१)

यो ददात्य् अमृतत्वं हि स मां रक्षतु केशवः ॥ (१।२)

तापत्रयेण संतप्तं यद् एतद् अखिलं जगत् । (२।१)

वक्ष्यामि शान्तये ह्य् अस्य कृष्णामृतमहार्णवम् ॥ (२।२)

ते नराः पशवो लोके किं तेषां जीवने फलम् । (३।१)

यैर् न लब्धा हरेर् दीक्षा नार्चितो वा जनार्दनः ॥ (३।२)

संसारे ऽस्मिन् महाघोरे जन्मरोगभयाकुले । (४।१)

अयम् एको महाभागः पूज्यते यद् अधोक्षजः ॥ (४।२)

स नाम सुकृती लोके कुलं तेन ह्य् अलंकृतम् । (५।१)

आधारः सर्वभूतानां येन विष्णुः प्रसादितः ॥ (५।२)

यज्ञानां तपसां चैव शुभानां चैव कर्मणाम् । (६।१)

तद्विशिष्टफलं नृणां सदैवाराधनं हरेः ॥ (६।२)

कलौ कलिमलध्वंसिसर्वपापहरं हरिम् । (७।१)

ये ऽर्चयन्ति नरा नित्यं ते ऽपि वन्द्या यथा हरिः ॥ (७।२)

नास्ति श्रेयस्करं नृणां विष्णोर् आराधनान् मुने । (८।१)

युगे ऽस्मिंस् तामसे लोके सततं पूज्यते नृभिः ॥ (८।२)

अर्चिते सर्वदेवेशे शङ्खचक्रगदाधरे । (९।१)

अर्चिताः सर्वदेवाः स्युर् यतः सर्वगतो हरिः ॥ (९।२)

स्वर्चिते सर्वलोकेशे सुरासुरनमस्कृते । (१०।१)

केशवे कंसकेशिघ्ने न याति नरकं नरः ॥ (१०।२)

सकृद् अभ्यर्च्य गोविन्दं बिल्वपत्रेण मानवः । (११।१)

मुक्तिभागी निरातङ्की विष्णुलोके चिरं वसेत् ॥ (११।२)

सकृद् अभ्यर्चितो येन हेलया ऽपि नमस्कृतः । (१२।१)

स याति परमं स्थानं यत् सुरैर् अपि दुर्लभम् ॥ (१२।२)

नारदः । (१३।१)

समस्तलोकनाथस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः । (१३।२)

साक्षाद् भगवतो विष्णोः पूजनं जन्मनः फलम् ॥ (१३।३)

पुलस्त्यः । (१४।१)

भक्त्या दूर्वाङ्कुरैः पुंभिः पूजितः पुरुषोत्तमः । (१४।२)

हरिर् ददाति हि फलं सर्वयज्ञैश् च दुर्लभम् ॥ (१४।३)

विधिना देवदेवेशः शङ्खचक्रधरो हरिः । (१५।१)

फलं ददाति सुलभं सलिलेनापि पूजितः ॥ (१५।२)

नरके पच्यमानस् तु यमेन परिभाषितः । (१६।१)

किं त्वया नार्चितो देवः केशवः क्लेशनाशनः ॥ (१६।२)

धर्मः । (१७।१)

नरसिंहो हृषीकेशः पुण्डरीकनिभेक्षणः । (१७।२)

स्मरणान् मुक्तिदो नृणां स त्वया किं न पूजितः ॥ (१७।३)

द्रव्याणाम् अप्य् अभावे तु सलिलेनापि पूजितः । (१८।१)

यो ददाति स्वकं स्थानं स त्वया किं न पूजितः ॥ (१८।२)

गर्भस्थितामृता वा ऽपि मुषितास्ते सुदूषिताः । (१९।१)

न प्राप्ता यैर् हरेर् दीक्षा सर्वदुःखविमोचनी ॥ (१९।२)

मार्कण्डेयः । (२०।१)

सकृद् अभ्यर्चितो येन देवदेवो जनार्दनः । (२०।२)

यत् कृतं तत्कृतं तेन सम्प्राप्तं परमं पदम् ॥ (२०।३)

धर्मार्थकाममोक्षाणां नान्योपायस् तु विद्यते । (२१।१)

सत्यं ब्रवीमि देवेश हृषीकेशार्चनाहते ॥ (२१।२)

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोर् अमिततेजसः । (२२।१)

प्रणामं ये ऽपि कुर्वन्ति तेषाम् अपि नमो नमः ॥ (२२।२)

मरीचिः । (२३।१)

अनाराधितगोविन्दैर् नरैः स्थानं नृपात्मज । (२३।२)

न हि सम्प्राप्यते श्रेष्ठं तस्माद् आराधयाच्युतम् ॥ (२३।३)

अत्रिः । (२४।१)

परः पराणां पुरुषस् तुष्टो यस्य जनार्दनः । (२४।२)

स चाप्नोत्य् अक्षयं स्थानम् एतत् सत्यं मयोदितम् ॥ (२४।३)

अङ्गिराः । (२५।१)

यस्यान्तः सर्वम् एवेदम् अच्युतस्याख्ययात्मनः । (२५।२)

तम् आराधय गोविन्दं स्थानम् अग्र्यं यदीच्छसि ॥ (२५।३)

पुलहः । (२६।१)

परं ब्रह्म परं धाम यो ऽसौ ब्रह्म सनातनम् । (२६।२)

तम् आराध्य हरिं याति मुक्तिम् अप्य् अतिदुर्लभाम् ॥ (२६।३)

ऐन्द्रम् इन्द्रः परं स्थानं यम् आराध्य जगत्पतिम् । (२७।१)

प्राप यज्ञपतिं विष्णुं तम् आराधय सुव्रत ॥ (२७।२)

प्राप्नोत्य् आराधिते विष्णौ मनसा यद् यद् इच्छति । (२८।१)

त्रैलोक्यान्तर्गतं स्थानं किमु लोकोत्तरोत्तरान् ॥ (२८।२)

ये स्मरन्ति सदा विष्णुं शङ्खचक्रगदाधरम् । (२९।१)

सर्वपापविनिर्मुक्ताः परं ब्रह्म विशन्ति ते ॥ (२९।२)

ततो ऽनिरुद्धं देवेशं प्रद्युम्नं च ततः परम् । (३०।१)

ततः संकर्षणं देवं वासुदेवं परात् परम् ॥ (३०।२)

वासुदेवात् परं नास्ति इति वेदान्तनिश्चयः । (३१।१)

वासुदेवं प्रविष्टानां पुनर् आवर्तनं कुतः ॥ (३१।२)

आत्रेयः । (३२।१)

यो यान् इच्छेन् नरः कामान् नारी वा वरवर्णिनी । (३२।२)

तान् समाप्नोति विपुलान् समाराध्य जनार्दनम् ॥ (३२।३)

ब्रह्मा । (३३।१)

बाहुभ्यां सागरं तर्तुं क इच्छेत पुमान् भुवि । (३३।२)

वासुदेवम् अनाराध्य को मोक्षं गन्तुम् इच्छति ॥ (३३।३)

शंकरः । (३४।१)

कृते पापे ऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते । (३४।२)

प्रायश्चित्तं तु तस्योक्तं हरिसंस्मरणं परम् ॥ (३४।३)

न ह्य् अपुण्यवतां लोके मूढानां कुटिलात्मनाम् । (३५।१)

भक्तिर् भवति गोविन्दे स्मरणं कीर्तनं तथा ॥ (३५।२)

तदैव पुरुषो मुक्तो जन्मदुःखजरादिभिः । (३६।१)

जितेन्द्रियो विशुद्धात्मा यदैव स्मरते हरिम् ॥ (३६।२)

प्राप्ते कलियुगे घोरे धर्मज्ञानविवर्जिते । (३७।१)

न कश्चित् स्मरते देवं कृष्णं कलिमलापहम् ॥ (३७।२)

न कलौ देवदेवस्य जन्मदुःखापहारिणः । (३८।१)

करोति मर्त्यो मूढात्मा स्मरणं कीर्तनं हरेः ॥ (३८।२)

ये स्मरन्ति सदा विष्णुं विशुद्धेनान्तरात्मना । (३९।१)

ते प्रयान्ति भवं त्यक्त्वा विष्णुलोकम् अनामयम् ॥ (३९।२)

गर्भजन्मजरारोगदुःखसंसारबन्धनैः । (४०।१)

न बाध्यते नरो नित्यं वासुदेवम् अनुस्मरन् ॥ (४०।२)

यममार्गां महाघोरं नरकाणि यमं तथा । (४१।१)

स्वप्ने ऽपि च न पश्येत यः स्मरेद् गरुडध्वजम् ॥ (४१।२)

हृदि रूपं मुखे नाम नैवेद्यम् उदरे हरेः । (४२।१)

पादोदकं च निर्माल्यं मस्तके यस्य सो ऽच्युतः ॥ (४२।२)

गोविन्दस्मरणं पुंसां पापराशिमहाचलम् । (४३।१)

असंशयं दहत्य् आशु तूलराशिम् इवानलः ॥ (४३।२)

अगस्त्यः । (४४।१)

स्मरणाद् एव कृष्णस्य पापसङ्घातपञ्जरम् । (४४।२)

शतधा भेदम् आयाति गिरिर् वज्रहतो यथा ॥ (४४।३)

कृष्णे रताः कृष्णम् अनुस्मरन्तः तद्भावितास् तद्गतमानसाश् च । (४५।१)

ते भिन्नदेहाः प्रविशन्ति विष्णुं हविर् यथा मन्त्रहुतं हुताशे ॥ (४५।२)

सा हानिस् तन् महत् छिद्रं सा चान्धजडमूकता । (४६।१)

यन् मुहूर्तं क्षणं वा ऽपि वासुदेवो न चिन्त्यते ॥ (४६।२)

नारायणो नाम नरो नराणां प्रसंह्य चोरः कथितः पृथिव्याम् । (४७।१)

अनेकजन्मार्जितपापसञ्चयं दहत्य् अशेषं स्मृतमात्रयैव ॥ (४७।२)

यस्य संस्मरणाद् एव वासुदेवस्य शार्ङ्गिणः । (४८।१)

कोटिजन्मार्जितं पापं तत्क्षणाद् एव नश्यति ॥ (४८।२)

किं तस्य बहुभिस् तीर्थैः किं तपोभिः किम् अध्वरैः । (४९।१)

यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणम् अनन्यधीः ॥ (४९।२)

ये मानवा विगतरागपरावरज्ञा नारायणं सुरगुरुं सततं स्मरन्ति । (५०।१)

ध्यानेन तेन हतकिल्बिषचेतनास्ते मातुः पयोधररसं न पुनः पिबन्ति ॥ (५०।२)

हे चित्त चिन्तयस्वेह वासुदेवम् अहर्निशम् । (५१।१)

नूनं यश् चिन्तितः पुंसां हन्ति संसारबन्धनम् ॥ (५१।२)

आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । (५२।१)

इदम् एकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ (५२।२)

स्मृते सकलकल्याणभाजनं यत्र जायते । (५३।१)

पुरुषस् तम् अजं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम् ॥ (५३।२)

वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु तीर्थेषु व्रतेषु चैव । (५४।१)

इष्टेषु पूर्तेषु च यत् प्रदिष्टं पुण्यं स्मृते तत् खलु वासुदेवे ॥ (५४।२)

और्वः । (५५।१)

आराध्यैव नरो विष्णुं मनसो यद् यद् इच्छति । (५५।२)

फलं प्राप्नोत्य् अविकलं भूरि स्वल्पम् अथापि वा ॥ (५५।३)

यन् नामकीर्तनं भक्त्या विलायनम् अनुत्तमम् । (५६।१)

मैत्रेयाशेषपापानां धातूनाम् इव पावकः ॥ (५६।२)

कलिकल्मषम् अत्युग्रं नरकार्तिप्रदं नृणाम् । (५७।१)

प्रयाति विलयं सद्यः सकृत् संकीर्तिते ऽच्युते ॥ (५७।२)

अनायासेन चायान्ति मुक्तिं केशवम् आश्रिताः । (५८।१)

तद्विघाताय जायन्ते शक्राद्याः परिपन्थिनः ॥ (५८।२)

चतुःसागरम् आसाद्य जम्बूद्वीपोत्तमे क्वचित् । (५९।१)

न पुमान् केशवाद् अन्यः सर्वपापचिकित्सकः ॥ (५९।२)

यद् अभ्यर्च्य हरिं भक्त्या कृते वर्षशतैर् अपि । (६०।१)

फलं प्राप्नोत्य् अविकलं कलौ संकीर्त्य केशवम् ॥ (६०।२)

क्षीयते तु यदा धर्मः प्राप्ते घोरे कलौ युगे । (६१।१)

तदा न कीर्तयेत् कश्चिन् मुक्तिदं देवम् अच्युतम् ॥ (६१।२)

अवशेनापि यन्नाम्नि कीर्तिते सर्वपातकैः । (६२।१)

पुमान् विमुच्यते सद्यः सिंहत्रस्तमृगैर् इव ॥ (६२।२)

नारायणेति मन्त्रो ऽस्ति वाग् अस्ति वशवर्तिनी । (६३।१)

तथा ऽपि नरके घोरे मज्जन्तीत्य् एतद् अद्भुतम् ॥ (६३।२)

आर्ता विषण्णाः शिथिलाश् च भीता घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः । (६४।१)

संकीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवन्ति ॥ (६४।२)

कौशिकः । (६५।१)

सकृद् उच्चारितं यैस् तु कृष्णेति न विशन्ति ते । (६५।२)

गर्भागारं गृहं मातुर् यमलोकं च दुस्सहम् ॥ (६५।३)

क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरावृत्तिलक्षणम् । (६६।१)

क्व जपो वासुदेवेति मुक्तिबीजम् अनुत्तमम् ॥ (६६।२)

बुद्ध्या बुद्ध्वा वदस्वैनं हरिर् इत्य् अक्षरद्वयम् । (६७।१)

स्मरणाद् एव कृष्णस्य न पुनर्जायते क्वचित् ॥ (६७।२)

हे जिह्वे मम निःस्नेहे हरिं किं नुन भाषसे । (६८।१)

हरिं वदस्व कल्याणि संसारोदधिनौर् हरिः ॥ (६८।२)

असारे खलु संसारे सारात् सारतरो हरिः । (६९।१)

पुण्यहीना न विन्दन्ति सारङ्गाश् च यथा जलम् ॥ (६९।२)

कुरुक्षेत्रेण किं तस्य किं काश्या पुष्करेण वा । (७०।१)

जिह्वाग्रे वर्तते तस्य हरिर् इत्य् अक्षरद्वयम् ॥ (७०।२)

ब्रह्मोवाच । (७१।१)

असारे खलु संसारे सारम् एकं निरूपितम् । (७१।२)

समस्तलोकनाथस्य सारम् आराधनं हरेः ॥ (७१।३)

सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच् चित्तं यत् तदर्पणम् । (७२।१)

ताव् एव केवलौ श्लाघ्यौ यौ तत्पूजाकरौ करौ ॥ (७२।२)

यस् तु विष्णुपरो नित्यं दृढभक्तिर् जितेन्द्रियः । (७३।१)

स्वगृहे ऽपि वसन् याति तद् विष्णोः परमं पदम् ॥ (७३।२)

शङ्करः । (७४।१)

साधु साधु महाभाग साधु दानवनाशन् । (७४।२)

यन् मां पृच्छसि धर्मज्ञ केशवाराधनं प्रति ॥ (७४।३)

निमिषं निमिषार्धं वा मुहूर्तम् अपि भार्गव । (७५।१)

नादग्धाशेषपापानां भक्ति भवति केशवे ॥ (७५।२)

किं तेन मनसा कार्यं यन् न तिष्ठति केशवे । (७६।१)

मनो मुक्तिफलावाप्त्यै कारणं सप्रयोजनम् ॥ (७६।२)

रोगो नाम न सा जिह्वा यया न स्तूयते हरिः । (७७।१)

गर्तौ नाम न तौ कर्णौ याभ्यां तत् कर्म न श्रुतम् ॥ (७७।२)

नूनं तत् कण्ठशालूकम् अथवा ऽप्य् उपजिह्विका । (७८।१)

रोगो नाम न सा जिह्वा या न वक्ति हरेर् गुणान् ॥ (७८।२)

भारभूतैः कार्यम् एभिः किं तस्य नृपशोर् द्विज । (७९।१)

चरणौ तौ तु सफलौ केशवालयगामिनौ । (७९।२)

ते च नेत्रे महाभाग याभ्यां संदृश्यते हरिः ॥ (७९।३)

किं तस्य चरणैः कार्यं वृथासञ्चरणैर् द्विज । (८०।१)

यैर् हि न व्रजते जन्तुः केशवालयदर्शने ॥ (८०।२)

वेदवेदाङ्गविदुषां मुनीनां भावितात्मनाम् । (८१।१)

ऋषित्वम् अपि धर्मज्ञ विज्ञेयं तत्प्रसादजम् ॥ (८१।२)

विचित्ररत्नपर्यङ्के महाभोगेन भोगिनः । (८२।१)

रमन्ते नाकनारीभिः केशवस्मरणात् फलम् ॥ (८२।२)

अश्वमेधसहस्राणां यः सहस्रं समाचरेत् । (८३।१)

नासौ तत् फलम् आप्नोति तद्भक्तैर् यद् अवाप्यते ॥ (८३।२)

रे रे मनुष्याः पुरुषोत्तमस्य करौ न कस्मान् मुकुलीकुरुध्वे । (८४।१)

क्रियाजुषां को भवतां प्रयासः फलं हि यत् पदम् अच्युतस्य ॥ (८४।२)

विष्णोर् विमानं यः कुर्यात् सकृद् भक्त्या प्रदक्षिणम् । (८५।१)

अश्वमेधसहस्रस्य फलम् आप्नोति मानवः ॥ (८५।२)

प्रदक्षिणं तु यः कुर्याद्धरिभक्त्या समन्वितः । (८६।१)

हंसयुक्तिविमानेन विष्णुलोकं स गच्छति ॥ (८६।२)

तीर्थकोटिसहस्राणि व्रतकोटिशतानि च । (८७।१)

नारायणप्रणामस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (८७।२)

उरसा शिरसा दृष्ट्या मनसा वचसा तथा । (८८।१)

पद्भ्यां कराभ्यां जानुभ्यां प्रणामो ऽष्टाङ्ग ईरितः ॥ (८८।२)

शाठ्येनापि नमस्कारं कुर्वतः शार्ङ्गपाणये । (८९।१)

शातजन्मार्जितं पापं नश्यत्य् एव न संशयः ॥ (८९।२)

संसारार्णवम् अग्रानां नराणां पापकर्मणाम् । (९०।१)

नान्यो धर्ता जगन्नाथं मुक्त्वा नारायणं परम् ॥ (९०।२)

रेणुकुण्ठिगात्रस्य कणा यावन्ति भारत । (९१।१)

तावद् वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते ॥ (९१।२)

पावनं विष्णुनैवेद्यं सुभोज्यम् ऋषिभिः स्मृतम् । (९२।१)

अन्यदेवस्य नैवेद्यं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ (९२।२)

कोट्यैन्दवसहस्रैस् तु मासोपोषणकोटिभिः । (९३।१)

यत् फलं लभ्यते पुंभिर् विष्णोर् नैवेद्यभक्षणात् ॥ (९३।२)

त्रिरात्रफलदा नद्यो याः काश्चिद् असमुद्रगाः । (९४।१)

समुद्रगास् तु पक्षस्य मासस्य सरितां पतिः ॥ (९४।२)

षण्मासफलदा गोदा वत्सरस्य तु जाह्नवी । (९५।१)

विष्णुपादोदकस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (९५।२)

गङ्गाप्रयागगयपुष्करनैमिषानि संसेवितानि बहुशः कुरुजाङ्गलानि । (९६।१)

कालेन तीर्थसलिलानि पुनन्ति पापं पादोदकं भगवतः प्रपुनाति सद्यः ॥ (९६।२)

यानि कानि च तीर्थानि ब्रह्माण्डान्तर्गतानि वै । (९७।१)

विष्णुपादोदकस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (९७।२)

स्नानं पादोदकं विष्णोः पिबन् शिरसि धारयन् । (९८।१)

सर्वपापविनिर्मुक्तो वैष्णवीं सिद्धिम् आप्नुयात् ॥ (९८।२)

यथा पादोदकं पुण्यं निर्माल्यं चानुलेपनम् । (९९।१)

नैवेद्यं धूपशेषं च आरार्त्तिश् च तथा हरेः ॥ (९९।२)

तुलस्यास् तु रजोजुष्टं नैवेद्यस्य च भक्षणम् । (१००।१)

निर्माल्यं शिरसा धार्यं महापातकनाशनम् ॥ (१००।२)

भक्त्या वा यदि वाभक्त्या चक्राङ्कितशिलाम् प्रति । (१०१।१)

दर्शनं स्पर्शनं वा ऽपि सर्वपापप्रणाशनम् ॥ (१०१।२)

सालग्रामोद्भवो देवो देवो द्वारवतीभवः । (१०२।१)

उभयोः स्नानतोयेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥ (१०२।२)

म्लेच्छदेशे ऽशुचौ वा ऽपि चक्राङ्को यत्र तिष्ठति । (१०३।१)

योजनानि तथा त्रीणि मम क्षेत्रं वसुन्धरे ॥ (१०३।२)

शालग्रामोद्भवो देवः शैलं चक्राङ्कमण्डितम् । (१०४।१)

यत्रापि नीयते तत्र वारणस्या शताधिकम् ॥ (१०४।२)

सालग्रामोद्भवो देवो देवो द्वारवतीभवः । (१०५।१)

उभयोः संगमो यत्र तत्र मुक्तिर् न संशयः ॥ (१०५।२)

हरिणा मुक्तिदानीह मुक्तिस्थानानि सर्वशः । (१०६।१)

स यस्य सर्वभावेषु तस्य तैः किं प्रयोजनम् ॥ (१०६।२)

हरिर् याति हरिर् याति दस्युव्याजेन यो वदेत् । (१०७।१)

सो ऽपि सद्गतिम् आप्नोति गतिं सुकृतिनो यथा ॥ (१०७।२)

वासुदेवं परित्यज्य यो ऽन्यं देवम् उपासते । (१०८।१)

त्यक्त्वा ऽमृतं स मूढात्मा भुङ्क्ते हालाहलं विषम् ॥ (१०८।२)

त्यक्त्वामृतं यथा कश्चिद् अन्यपानं पिबेन् नरः । (१०९।१)

तथा हरिं परित्यज्य चान्यं देवम् उपासते ॥ (१०९।२)

स्वधर्मं तु परित्यज्य परधर्मं यथा चरेत् । (११०।१)

तथा हरिं परित्यज्य चान्यं देवम् उपासते ॥ (११०।२)

गां च त्यक्त्वा विमूढात्मा गर्दभीं वन्दते यथा । (१११।१)

तथा हरिं परित्यज्य चान्यं देवम् उपासते ॥ (१११।२)

वासुदेवं परित्यज्य यो ऽन्यं देवम् उपासते । (११२।१)

तृषितो जाह्नवीतीरे कूपं खनति दुर्मतिः ॥ (११२।२)

यथा गङ्गोदकं त्यक्त्वा पिबेत् कूपोदकं नरः । (११३।१)

तथा हरिं परित्यज्य यो ऽन्यं देवम् उपासते ॥ (११३।२)

स्वमातरं परित्यज्य श्वपाकीं वन्दते तथा । (११४।१)

तथा हरिं परित्यज्य यो ऽन्यं देवम् उपासते ॥ (११४।२)

यावत् स्वस्थम् इदं पिण्डं निरुजं करणान्वितम् । (११५।१)

तावत् कुरुष्वात्महितं पश्चात् तापेन तप्यसे ॥ (११५।२)

यावत् स्वास्थ्यं शरीरेषु करणेषु च पाटवम् । (११६।१)

तावद् अर्चय गोविन्दम् आयुष्यं सार्थकं कुरु ॥ (११६।२)

स्मर्यतां तु हृषीकेशो हृषीकेषु दृढेषु च । (११७।१)

अदृढेषु हृषीकेषु हृषीकेशं स्मरन्ति के ॥ (११७।२)

यावच् चिन्तयते जन्तुर् विषयान् विषसन्निभान् । (११८।१)

तावच् चेत् स्मरते विष्णुं को न मुच्येत बन्धनात् ॥ (११८।२)

यावत् प्रलपते जन्तुर् विषयान् विषसन्निभान् । (११९।१)

तावच् चेत् स्मरते विष्णुं को न मुच्येत बन्धनात् ॥ (११९।२)

सूत उवाच । (१२०।१)

ज्ञात्वा विप्रास् तिथिं सम्यग् दैवज्ञैः समुदीरिताम् । (१२०।२)

कर्तव्य उपवासश् च अन्यथा नरकं व्रजेत् ॥ (१२०।३)

क्षये वाप्य् अथवा वृद्धौ सम्प्राप्ते वा दिनक्षये । (१२१।१)

उपोष्या द्वादशी पुण्या पूर्वविद्धां परित्यजेत् ॥ (१२१।२)

पूर्वविद्धां प्रकुर्वाणो नरो धर्मान् निकृन्तति । (१२२।१)

संततेस् तु विनाशाय सम्पदो हरणाय च ॥ (१२२।२)

कलावेधे तु विप्रेन्द्रा दशम्यैकादशीं त्यजेत् । (१२३।१)

सुराया बिन्दुना स्पृष्टं गङ्गाम्भ इव संत्यजेत् ॥ (१२३।२)

श्वदृतौ पञ्चगव्यं च दशम्या दूषितां त्यजेत् । (१२४।१)

एकादशीं द्विजश्रेष्ठाः पक्षयोर् उभयोर् अपि ॥ (१२४।२)

तस्माद् विप्रा न विद्धा हि कर्तव्यैकादशी क्वचित् । (१२५।१)

विद्धा हन्ति पुरापुण्यं श्राद्धं च वृषलीपतिः ॥ (१२५।२)

जप्तं दत्तं हुतं स्नातं तथा पूजा कृता हरेः । (१२६।१)

तत् सर्वं विलयं याति तमः सूर्योदये यथा ॥ (१२६।२)

एकादश्यां यदा ब्रह्मन् दिनक्षयतिथिर् भवेत् । (१२७।१)

उपोष्या द्वादशी तत्र त्रयोदश्यां तु पारणम् ॥ (१२७।२)

प्रतिपत्प्रभृतयः सर्वा उदयाद् उदयाद् रवेः । (१२८।१)

सम्पूर्णा इति विज्ञेया हरिवासरवर्जिताः ॥ (१२८।२)

अरुणोदयकाले तु दशमी यदि दृश्यते । (१२९।१)

पापमूलं तदा ज्ञेयम् एकादश्युपवासनम् ॥ (१२९।२)

अरुणोदयकाले तु दशमी यदि दृश्यते । (१३०।१)

न तत्रैकादशी कार्या धर्मकामार्थनाशिनी ॥ (१३०।२)

चतस्रो घटिकाः प्रातर् अरुणोदय उच्यते । (१३१।१)

यतीनां स्नानकालो ऽयं गङ्गाम्भःसदृशः स्मृतः ॥ (१३१।२)

उदयात् प्राग् यदा विप्रा मुहूर्तद्वयसंयुता । (१३२।१)

सम्पूर्णैकादशी नाम तत्रैवोपवसेद् व्रती ॥ (१३२।२)

उदयात् प्राक् त्रिघटिका व्यापिन्य् एकादशी यदा । (१३३।१)

संदिग्धैकादशी नाम वर्ज्या धर्मार्थनाशिनी ॥ (१३३।२)

पुत्रपौत्रविवृद्ध्यर्थं द्वादश्याम् उपवासयेत् । (१३४।१)

तत्र क्रतुशतं पुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणं ॥ (१३४।२)

उदयात् प्राग् द्विघटिकाव्यापिन्येकादशी यदा । (१३५।१)

संकीर्णैकादशी नाम वर्ज्या धर्मार्थकाङ्क्षिभिः ॥ (१३५।२)

पुत्रराज्यविवृद्ध्यर्थं द्वादश्याम् उपवासनम् । (१३६।१)

तत्र क्रतुशतं पुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणम् ॥ (१३६।२)

दशमीशेषसंयुक्ता गान्धार्या समुपोषिता । (१३७।१)

तस्याः पुत्रशतं नष्टं तस्मात् तां परिवर्जयेत् ॥ (१३७।२)

बह्वागमविरोधेषु ब्राह्मणेषु विवादिषु । (१३८।१)

उपोष्या द्वादशी पुण्या त्रयोदश्यां तु पारणम् ॥ (१३८।२)

एकादश्यां तु विद्धायां सम्प्राप्ते श्रवणे तथा । (१३९।१)

उपोष्या द्वादशी पुण्या पक्षयोर् उभयोर् अपि ॥ (१३९।२)

उपरागसहस्राणि व्यतीपातायुतानि च । (१४०।१)

अमालक्षं तु द्वादश्याः कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (१४०।२)

शुद्धापि द्वादशी ग्राह्या परतो द्वादशी यदि । (१४१।१)

विषं तु दशमी ज्ञेया ऽमृतं चैकादशी तिथिः । (१४१।२)

विषप्रधाना वर्ज्या सामृता ग्राह्या प्रधानतः ॥ (१४१।३)

द्वादश्यां भोजनं चैव विद्धायां हर्युपोषणम् । (१४२।१)

यः कुर्यान् मन्दबुद्धित्वान् निरयं सो ऽधिगच्छति ॥ (१४२।२)

यानि कानि च वाक्यानि विद्धोपास्यापराणि तु । (१४३।१)

धनदार्चापराणि स्युर् वैष्णवी न दशायुता ॥ (१४३।२)

अथवा मोहनार्थाय मोहिन्या भगवान् हरिः । (१४४।१)

अर्थितः कारयामास व्यासरूपी जनार्दनः ॥ (१४४।२)

धनदार्चाविवृद्ध्यर्थं महावित्तलयस्य च । (१४५।१)

असुराणां मोहनार्थं पाषण्डानां विवृद्धये । (१४५।२)

आत्मस्वरूपाविज्ञप्त्यै स्वरूपाप्राप्तये तथा ॥ (१४५।३)

एवं विद्धां परित्यज्य द्वादश्याम् उपवासने । (१४६।१)

कोटिजन्मार्जितं पापम् एकयैव विनश्यति । (१४६।२)

ततः कोटिगुणं वा ऽपि निषिद्धस्येतरैर् जनैः ॥ (१४६।३)

यद् अनादिकृतं पापं तद् ऊर्ध्वं यत् करिष्यति । (१४७।१)

तत् सर्वं विलयं याति परेषाम् उपवासनात् । (१४७।२)

न च तस्मात् प्रियतमः केशवस्य ममापि वा ॥ (१४७।३)

एकादश्या ह्य् अवेधे तु द्वादशीं न परित्यजेत् । (१४८।१)

पारणे मरणे चैव तिथिस् तात्कालिकी स्मृता ॥ (१४८।२)

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थो यतिस् तथा । (१४९।१)

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो भर्तृमती तथा ॥ (१४९।२)

अभर्तृका तथा ऽन्ये वा सूतवैदेहिकादयः । (१५०।१)

एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोर् उभयोर् अपि ॥ (१५०।२)

एकादश्यां तु यो भुङ्क्ते मोहेनावृतचेतनः । (१५१।१)

शुक्लायाम् अथ कृष्णायां निरयं याति स ध्रुवम् ॥ (१५१।२)

विवेचयति यो मोहाच्छुक्ला कृष्णेति पापकृत् । (१५२।१)

एकादशीं स वै याति निरयं नात्र संशयः ॥ (१५२।२)

यथा गौर् नैव हन्तव्या शुक्ला कृष्णेति भामिनि । (१५३।१)

एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोर् उभयोर् अपि ॥ (१५३।२)

यानि कानि च वाक्यानि कृष्णैकादशिवर्जने । (१५४।१)

भरण्यादिनिषेधे ऽपि तानि काम्यफलार्थिनाम् ॥ (१५४।२)

कामिनो ऽपि हि नित्यार्थं कुर्युर् एवोपवासनम् । (१५५।१)

प्रीणनार्थं हरेर् नित्यं न तु कामव्यपेक्षया ॥ (१५५।२)

तस्माच्छुक्लाम् अथो कृष्णां भरण्यादियुताम् अपि । (१५६।१)

प्रत्यवायनिषेधार्थम् उपवासीत नित्यशः । (१५६।२)

प्रीणनार्थं हरेश् वापि विष्णुलोकस्य चाप्तये ॥ (१५६।३)

कला वा घटिका वापि अपरे द्वादशी यदि । (१५७।१)

द्वादशद्वादशीर् हन्ति पूर्वेद्युः पारणे कृते ॥ (१५७।२)

अतिरिक्ता द्वादशी चेत् स तां नोपोषयेद् यदि । (१५८।१)

द्वादशद्वादशीर् हन्ति द्वादशी चातिलङ्घिता ॥ (१५८।२)

द्वादश्याम् अतिरिक्तायां यो भुङ्क्ते पूर्ववासरे । (१५९।१)

द्वादशद्वादशीर् हन्ति द्वादशीं न परित्यजेत् ॥ (१५९।२)

द्वादशीं श्रवणोपेतां यो नोपोष्यात् सुमन्दधीः । (१६०।१)

पञ्चसंवत्सरकृतं पुण्यं तस्य विनश्यति ॥ (१६०।२)

एकादशीम् उपोष्याथ द्वादशीम् अप्य् उपोषयेत् । (१६१।१)

न तत्र विधिलोपः स्याद् उभयोर् देवता हरिः ॥ (१६१।२)

पारयित्वोदकेनापि भुञ्जानो नैव दुष्यति । (१६२।१)

अशितानशिता यस्माद् आपो विद्वद्भिर् ईरिताः । (१६२।२)

अम्भसा केवलेनाथ करिष्ये व्रतपारणम् ॥ (१६२।३)

न काशी न गया गङ्गा न रेवा न च गौतमी । (१६३।१)

न चापि कौरवं क्षेत्रं समा भूप हरेर् दिनात् ॥ (१६३।२)

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयायुतानि च । (१६४।१)

एकादश्युपवासस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (१६४।२)

एकादशीसमुत्थेन वह्निना पातकेन्धनम् । (१६५।१)

भस्मीभवति राजेन्द्र अपि जन्मशतोद्भवम् ॥ (१६५।२)

नेदृशं पावनं किंचिन् नराणां भुवि विद्यते । (१६६।१)

यादृशं पद्मनाभस्य दिनं पातकहानिदम् ॥ (१६६।२)

तावत् पापानि देहे ऽस्मिंस् तिष्ठन्ति मनुजाधिप । (१६७।१)

यावन् नोपोषयेज् जन्तुः पद्मनाभदिनं शिवम् ॥ (१६७।२)

एकादशेन्द्रियैः पापं यत् कृतं भवति प्रभो । (१६८।१)

एकादश्युपवासेन तत् सर्वं विलयं नयेत् ॥ (१६८।२)

एकादशीसमं किंचित् पापत्राणं न विद्यते । (१६९।१)

व्याजेनापि कृता राजन् न दर्शयति भास्करिम् ॥ (१६९।२)

श्री वेदव्यास उवाच । (१७०।१)

स ब्रह्महा स गोघ्नश् च स्तेनः स गुरुतल्पगः । (१७०।२)

एकादश्यां तु भुञ्जानः पक्षयोर् उभयोर् अपि ॥ (१७०।३)

वरं स्वमातृगमनं वरं गोमांसभक्षणम् । (१७१।१)

वरं हत्या सुरापानम् एकादश्यां तु भोजनात् ॥ (१७१।२)

एकादशीदिने पुण्ये भुञ्जते ये नराधमाः । (१७२।१)

अवलोक्य मुखं तेषाम् आदित्यम् अवलोकयेत् ॥ (१७२।२)

पृथिव्यां यानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । (१७३।१)

अन्नम् आश्रित्य तिष्ठन्ति सम्प्राप्ते हरिवासरे ॥ (१७३।२)

अष्टवर्षाधिको यस् तु अशीतिर् न हि पूर्यते । (१७४।२)

यो भुङ्क्ते मानवः पापो विष्णोर् अहनि चागते ॥ (१७४।३)

पिता वा यदि वा पुत्रो भार्या वा ऽपि सुहृज्जनः । (१७५।१)

पद्मनाभदिने भुङ्क्ते निग्राह्यो दस्युवद् भवेत् ॥ (१७५।२)

धर्मविभूषणः । (१७६।१)

प्रातर् हरिदिने लोकास् तिष्ठध्वं चैकभोजनाः । (१७६।२)

अक्षारलवणाः सर्वे हविष्यान् निषेविणः ॥ (१७६।३)

अवनीतपशयनाः प्रियासंगविवर्जिताः । (१७७।१)

स्मरध्वं देवदेवेशं पुराणपुरुषोत्तमम् ॥ (१७७।२)

सकृद् भोजनसंयुक्ता ह्य् उपवासे भविष्यथ । (१७८।१)

अकृतश्राद्धनिचया जलपिण्डोदकक्रियाः ॥ (१७८।२)

ब्रह्मा । (१७९।१)

उपोष्य द्वादशीं पुण्यां सर्वपापक्षयप्रदाम् । (१७९।२)

न पश्यति यमं वा ऽपि नरकान् न च यातनाम् ॥ (१७९।३)

रटन्तीह पुराणानि भूयो भूयो वरानने । (१८०।१)

न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं सम्प्राप्ते हरिवासरे ॥ (१८०।२)

द्वादशी न प्रमोक्तव्या यावद् आयुः प्रवर्तते । (१८१।१)

अर्चनीयो हृषीकेशो विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ (१८१।२)

भक्त्या ग्राह्यो हृषीकेशो न धनैर् धरणीसुराः । (१८२।१)

भक्त्या सम्पूजितो विष्णुः फलं दत्ते समीहितम् ॥ (१८२।२)

जलेनापि जगन्नाथः पूजितः क्लेशनाशनः । (१८३।१)

परितोषं प्रयात्य् आशु तृषार्तास् तु यथा जलैः ॥ (१८३।२)

आसीनस्य शयानस्य तिष्ठतो व्रजतो ऽपि वा । (१८४।१)

रमस्व पुण्डरीकाक्ष हृदये मम सर्वदा ॥ (१८४।२)

सर्वगश् चैव सर्वात्मा सर्वावस्थासु चाच्युत । (१८५।१)

रमस्व पुण्डरीकाक्ष नृसिंह हृदये मम ॥ (१८५।२)

करावलम्बनं देहि श्रीकृष्ण कमलेक्षण । (१८६।१)

भवपङ्कार्णवे घोरे मज्जतो मम सर्वदा ॥ (१८६।२)

त्राहि त्राहि जगन्नाथ वासुदेवाच्युताव्यय । (१८७।१)

मां समुद्धर गोविन्द दुःखसंसारसागरात् ॥ (१८७।२)

एतत् पुण्यं परं गुह्यं पवित्रं पापनाशनम् । (१८८।१)

आयुष्यं च यशस्यं च कलिदुःस्वप्ननाशनम् ॥ (१८८।२)

कलौ पापं कियन्मात्रं हत्यास्तेयादिसम्भवम् । (१८९।१)

स्मृते मनसि गोविन्दे दह्यते तूलराशिवत् ॥ (१८९।२)

कलौ केशवभक्तानां न भयं विद्यते क्वचित् । (१९०।१)

स्मृते संकीर्तिते ध्याते संक्षयं याति पातकम् ॥ (१९०।२)

अध्येतव्यम् इदं शास्त्रं श्रोतव्यम् अनसूयया । (१९१।१)

भक्तेभ्यश् च प्रदातव्यं धार्मिकेभ्यः पुनः पुनः ॥ (१९१।२)

अधीयान इदं शास्त्रम् विष्णोर् माहात्म्यम् उत्तमम् । (१९२।१)

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमं पदम् ॥ (१९२।२)

श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् । (१९३।१)

श्रुत्वा ज्ञानम् अवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षं च गच्छति ॥ (१९३।२)

तस्माद् इदं समाश्राव्यं श्रोतव्यं च सदैव हि । (१९४।१)

कुतर्कदावदग्धेभ्यो न दातव्यं कथञ्चन ॥ (१९४।२)

संसारविषपानेन ये मृताः प्राणिनो भुवि । (१९५।१)

अमृताय स्मृतस् तेषां कृष्णामृतमहर्णवः ॥ (१९५।२)

क्लिन्नं पादोदकेनैव यस्य नित्यं कलेबरम् । (१९६।१)

तीर्थकोटिसहस्रैस् तु स्नातो भवति प्रत्यहम् ॥ (१९६।२)

तीर्थकोटिसहस्रैस् तु सेवितैः किं प्रयोजनम् । (१९७।१)

तोयं यदि पिबेन् नित्यं सालग्रामशिलाच्युतम् ॥ (१९७।२)

सालग्रामशिलास्पर्शं ये कुर्वन्ति दिने दिने । (१९८।१)

वाञ्छन्ति करसंस्पर्शं तेषां देवाः सवासवाः ॥ (१९८।२)

दुःसहो नारको वह्निर् दुःसहा यमकिङ्कराः । (१९९।१)

विषमश्वान्तकपथः प्रेतत्वं चातिदारुणम् ॥ (१९९।२)

विचिन्त्य मनसा ऽप्य् एवं पातकाद् विनिवर्तयेत् । (२००।१)

स्मरणं कीर्तनं विष्णोः सदैव न परित्यजेत् ॥ (२००।२)

श्री वेदव्यासः । (२०१।१)

अच्युतानन्तगोविन्दनामोच्चारणभीषिताः । (२०१।२)

नश्यन्ति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्य् अहम् ॥ (२०१।३)

सकृद् उच्चारितं येन हरिर् इत्य् अक्षरद्वयम् । (२०२।१)

बद्धः परिकरस् तेन मोक्षाय गमनं प्रति ॥ (२०२।२)

एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयश् च तपोधनाः । (२०३।१)

कीर्तयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ॥ (२०३।२)

किं तस्य दानैः किं तीर्थैः किं तपोभिः किम् अध्वरैः । (२०४।१)

यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणम् अनन्यधीः ॥ (२०४।२)

नित्योत्सवो नित्यता च नित्यश्रीर् नित्यशो जयः । (२०५।१)

येषां हृदिस्थो भगवान् मङ्गलायतनो हरिः ॥ (२०५।२)

जीवंश् चतुर्दशाद् ऊर्ध्वं पुरुषो नियमेन तु । (२०६।१)

स्त्री वा ऽप्य् अनूनदशकं देहं मानुषम् आर्जते ॥ (२०६।२)

चतुर्दशोर्ध्वजीवीनि संसारश् चादिवर्जितः । (२०७।१)

अतो ऽवित्त्वा परं देवं मोक्षाशा का महामुने ॥ (२०७।२)

आ चतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु । (२०८।१)

दशावराणां देहानां कारणानि करोत्य् अयम् । (२०८।२)

अतः कर्मक्षयान् मुक्तिः कुत एव भविष्यति ॥ (२०८।३)

समानां विषमा पूजा विषमाणां समा तथा । (२०९।१)

क्रियते येन देवो ऽपि स्वपदाद् भ्रश्यते हि सः ॥ (२०९।२)

वित्तं बन्धुर् वयः कर्म विद्या चैव तु पञ्चमी । (२१०।१)

एतानि मान्यस्थानानि गरीयो यद् यद् उत्तरम् ॥ (२१०।२)

गुणानुसारिणीं पूजां समां दृष्टिं च यो नरः । (२११।१)

सर्वभूतेषु कुरुते तस्य विष्णुः प्रसीदति ॥ (२११।२)

यथा सुहृत्सु कर्तव्यं पितृशत्रुसुतेषु च । (२१२।१)

तथा करोति पूजादि समबुद्धिः स उच्यते ॥ (२१२।२)

तिर्यक्पुण्ड्रं न कुर्वीत सम्प्राप्ते मरणे ऽपि च । (२१३।१)

न चान्यन् नाम विब्रूयात् परं नारायणादृते ॥ (२१३।२)

नैवेद्यशेषं देवस्य यो भुनक्ति दिने दिने । (२१४।१)

सिक्थे सिक्थे भवेत् पुण्यं चान्द्रायणशताधिकम् ॥ (२१४।२)

ऊर्ध्वपुण्ड्रम् ऋजुं सौम्यं ललाटे दृश्यते । (२१५।१)

स चण्डालो ऽपि शुद्धात्मा पूज्य एव न संशयः ॥ (२१५।२)

अशुचिर् वा ऽप्य् अनाचारो मनसा पापम् आचरन् । (२१६।१)

शुचिर् एव भवेन् नित्यम् ऊर्ध्वपुण्ड्राङ्कितो नरः ॥ (२१६।२)

ऊर्ध्वपुण्ड्रविहीनस्य श्मशानसदृशं मुखम् । (२१७।१)

अवलोक्य मुखं तेषाम् आदित्यम् अवलोकयेत् ॥ (२१७।२)

यज्ञो दानं तपश् चैव स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । (२१८।१)

व्यर्थं भवति तत् सर्वम् ऊर्ध्वपुण्ड्रं विनाकृतम् ॥ (२१८।२)

गोपीचन्दनलिप्ताङ्गो यं यं पश्यति चक्षुषा । (२१९।१)

तं तं शुद्धं विजानीयान् नात्र कार्या विचारणा ॥ (२१९।२)

आस्फोटयन्ति पितरः प्रनृत्यन्ति पितामहाः । (२२०।१)

वैष्णवो ऽस्मत्कुले जातः स नः संतारयिष्यति ॥ (२२०।२)

जीवितं विष्णुभक्तस्य वरं पञ्चदिनान्य् अपि । (२२१।१)

न तु कल्पसहस्रैस् तु भक्तिहीनस्य केशवे ॥ (२२१।२)

किं तेन जातमात्रेण भूभारेणान्नशत्रुणा । (२२२।१)

यो जातो नार्चयेद् विष्णुं न स्मरेन् नापि कीर्तयेत् ॥ (२२२।२)

यो ददाति द्विजातिभ्यश् चन्दनं गोपिमर्दितम् । (२२३।१)

अपि सर्षपमात्रेण पुनात्य् आ सप्तमं कुलम् ॥ (२२३।२)

ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि । (२२४।१)

कुर्याद् अकामः सततं भवेत् ॥ (२२४।२)

अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्वरणक्षमः । (२२५।१)

एतादृशो ऽपि नाचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत् ॥ (२२५।२)

यद् एव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा । (२२६।१)

सद् एव वीर्यवत्तरं भवति ॥ (२२६।२)

कुर्वन् एवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः । (२२७।१)

एवं त्वयि नान्यथेतो ऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥ (२२७।२)

आचारश् चैव साधूनाम् आत्मनस् तुष्टिर् एव च । (२२८।१)

वेदप्रणिहितो धर्मो ह्य् अधर्मस् तद्विपर्ययः ॥ (२२८।२)

निष्कामं ज्ञानपूर्वं तु निवृत्तम् इह चोच्यते । (२२९।१)

निवृत्तं सेवमानस् तु ब्रह्माभ्येति सनातनम् ॥ (२२९।२)