NighŚeṣa, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
निघण्टुशेषं वक्ष्येऽहं नत्वार्हत्पादपङ्कजम् ॥ (१।२)
nighaṇṭuśeṣaṃ vakṣye'haṃ natvārhatpādapaṅkajam ||
अन्यस्यां तत्र तु श्वेता पाटला काष्ठपाटला । (४।१)
anyasyāṃ tatra tu śvetā pāṭalā kāṣṭhapāṭalā |
मल्लिगन्धे ऽत्र मङ्गल्या कृष्णे तु काकतुण्डकः । (६।१)
malligandhe 'tra maṅgalyā kṛṣṇe tu kākatuṇḍakaḥ |
श्रीखण्डे स्यान्मलयजं चन्दनं श्वेतचन्दनम् ॥ (६।२)
śrīkhaṇḍe syānmalayajaṃ candanaṃ śvetacandanam ||
गोशीर्षकं गन्धसारं भद्रश्रीस्तैलपर्णिकम् । (७।१)
gośīrṣakaṃ gandhasāraṃ bhadraśrīstailaparṇikam |
अथ बर्बरके श्वेतं निर्गन्धं बर्बरोद्भवम् । (८।१)
atha barbarake śvetaṃ nirgandhaṃ barbarodbhavam |
स्याद्रक्तचन्दने क्षुद्रचन्दनं भास्करप्रियम् ॥ (८।२)
syādraktacandane kṣudracandanaṃ bhāskarapriyam ||
कुचन्दने तु पत्त्राङ्गं पत्तङ्गं पट्टरञ्जनम् ॥ (९।२)
kucandane tu pattrāṅgaṃ pattaṅgaṃ paṭṭarañjanam ||
सुरङ्गकं रक्तकाष्ठं पत्तूरं तिलपर्णिका । (१०।१)
suraṅgakaṃ raktakāṣṭhaṃ pattūraṃ tilaparṇikā |
अथ द्रुमोत्पलव्याधः परिव्याधः सुगन्धकः ॥ (१०।२)
atha drumotpalavyādhaḥ parivyādhaḥ sugandhakaḥ ||
निर्गन्धेऽस्मिन्कर्णिकारो निषीधः पीतपुष्पकः । (११।१)
nirgandhe'sminkarṇikāro niṣīdhaḥ pītapuṣpakaḥ |
प्रतिहासः शतप्राशो ऽश्वरोधः कुमुदोद्भवः ॥ (१३।२)
pratihāsaḥ śataprāśo 'śvarodhaḥ kumudodbhavaḥ ||
रक्तपुष्पेऽत्र लगुडश्चण्डातश्चण्डगुल्मकौ । (१४।१)
raktapuṣpe'tra laguḍaścaṇḍātaścaṇḍagulmakau |
कालस्कन्धस्तमाले स्यात्तापिच्छो रञ्जतो वसुः ॥ (१४।२)
kālaskandhastamāle syāttāpiccho rañjato vasuḥ ||
तमालपत्त्रे वस्त्राख्यं रोमशं तामसं दलम् । (१५।१)
tamālapattre vastrākhyaṃ romaśaṃ tāmasaṃ dalam |
सूक्ष्मैलायां चन्द्रबाला द्राविडी निष्कुटिस्त्रुटिः ॥ (१५।२)
sūkṣmailāyāṃ candrabālā drāviḍī niṣkuṭistruṭiḥ ||
स्थूलैलायां बृहदेला भद्रैला त्वक्सुगन्धिका ॥ (१६।२)
sthūlailāyāṃ bṛhadelā bhadrailā tvaksugandhikā ||
त्रिदिवोद्भवा च पृथ्वीका कर्णिका त्रिपुटा पुटा । (१७।१)
tridivodbhavā ca pṛthvīkā karṇikā tripuṭā puṭā |
कर्पूरे घनसारः स्याद्धिमाह्वो हिमवालुकः ॥ (१७।२)
karpūre ghanasāraḥ syāddhimāhvo himavālukaḥ ||
लवंगलवङ्गे शिषरं दिव्यं भृङ्गारं वारिजं लवम् ॥ (१९।२)
lavaṃgalavaṅge śiṣaraṃ divyaṃ bhṛṅgāraṃ vārijaṃ lavam ||
श्रीपुष्पं श्र्याह्वयं देवपुष्पं चन्दनपुष्पकम् । (२०।१)
śrīpuṣpaṃ śryāhvayaṃ devapuṣpaṃ candanapuṣpakam |
नलिकायां कपोताङ्घ्रिर् निर्मध्या शुषिरा नटी ॥ (२०।२)
nalikāyāṃ kapotāṅghrir nirmadhyā śuṣirā naṭī ||
अतिमुक्ते मण्डकः स्यात्पुण्ड्रको भ्रमरोत्सवः ॥ (२१।२)
atimukte maṇḍakaḥ syātpuṇḍrako bhramarotsavaḥ ||
बो-बौम्पिप्पले बोधिरश्वत्थः श्रीवृक्षश्चलपत्त्रकः ॥ (२२।२)
Bo-Baumpippale bodhiraśvatthaḥ śrīvṛkṣaścalapattrakaḥ ||
गर्दभाण्डे कन्दरालश्छायावृक्षः कमण्डलुः ॥ (२३।२)
gardabhāṇḍe kandarālaśchāyāvṛkṣaḥ kamaṇḍaluḥ ||
प्लक्षो वटप्लवः शुङ्गी सुपार्श्वश्चारुदर्शनः । (२४।१)
plakṣo vaṭaplavaḥ śuṅgī supārśvaścārudarśanaḥ |
कर्पटः पर्कटी प्लक्षः सतीदो लक्षणे नटी । (२५।१)
karpaṭaḥ parkaṭī plakṣaḥ satīdo lakṣaṇe naṭī |
बन्यन्वटे वैश्रवणावासो न्यग्रोधो बहुपाद्ध्रुवः ॥ (२५।२)
Banyanvaṭe vaiśravaṇāvāso nyagrodho bahupāddhruvaḥ ||
स्कन्धजन्मा रक्तफलः क्षीरी शुङ्गी वनस्पतिः । (२६।१)
skandhajanmā raktaphalaḥ kṣīrī śuṅgī vanaspatiḥ |
उदुम्बरे जन्तुफलो यज्ञाङ्गो हेमदुग्धकः ॥ (२६।२)
udumbare jantuphalo yajñāṅgo hemadugdhakaḥ ||
काकोदुम्बरिकायां तु फाल्गुनी फल्गुवाटिका ॥ (२७।२)
kākodumbarikāyāṃ tu phālgunī phalguvāṭikā ||
राजादने तु राजन्या क्षीरिका प्रियदर्शनः ॥ (२८।२)
rājādane tu rājanyā kṣīrikā priyadarśanaḥ ||
सन्नकद्रुः खरस्कन्धश्चारस् तापसवल्लभः । (३०।१)
sannakadruḥ kharaskandhaścāras tāpasavallabhaḥ |
क्षीरार्कपर्णो राजार्के त्वलर्को गणरूपकः ॥ (३२।२)
kṣīrārkaparṇo rājārke tvalarko gaṇarūpakaḥ ||
त्रुट्यां वज्रो महावृक्षो ऽसिपत्रः स्रुक्सुधा गुडा ॥ (३३।२)
truṭyāṃ vajro mahāvṛkṣo 'sipatraḥ sruksudhā guḍā ||
समन्तदुग्धा सेहुण्डः शण्डेरी चक्रकण्टकः । (३४।१)
samantadugdhā sehuṇḍaḥ śaṇḍerī cakrakaṇṭakaḥ |
जम्बीरे जम्भलो जम्भो जम्भीलो दन्तहर्षणः ॥ (३५।२)
jambīre jambhalo jambho jambhīlo dantaharṣaṇaḥ ||
वक्त्रशोधी दन्तशठो गम्भीरो रोचनोऽपि च । (३६।१)
vaktraśodhī dantaśaṭho gambhīro rocano'pi ca |
करुणे तु छागलाख्यो मल्लिकाकुसुमः प्रियः ॥ (३६।२)
karuṇe tu chāgalākhyo mallikākusumaḥ priyaḥ ||
अम्लिकायां चुक्रिकाम्ला शुक्तिकाम्ली विकाम्लिका । (४०।१)
amlikāyāṃ cukrikāmlā śuktikāmlī vikāmlikā |
चुक्रा चिञ्चा तिन्तिडीका तिन्तिडी गुरुपुष्पिका ॥ (४०।२)
cukrā ciñcā tintiḍīkā tintiḍī gurupuṣpikā ||
वृक्षाम्ले स्यादम्लवृक्षस् तिन्तिडीको महीरुहः । (४१।१)
vṛkṣāmle syādamlavṛkṣas tintiḍīko mahīruhaḥ |
रुधिरस्रावकश्चुक्रं मांसारिर्चानिकप्रियः ॥ (४२।२)
rudhirasrāvakaścukraṃ māṃsārircānikapriyaḥ ||
शाखाम्लो वेतसो ऽम्लो ऽम्लस् तिन्तिडीको रसाम्लकः । (४३।१)
śākhāmlo vetaso 'mlo 'mlas tintiḍīko rasāmlakaḥ |
कपित्थे वानरावासो गन्धपत्त्रः कपिप्रियः ॥ (४४।२)
kapitthe vānarāvāso gandhapattraḥ kapipriyaḥ ||
अक्षिस्यन्दो दन्तशठो राजाम्रश्चिरपाक्यपि ॥ (४५।२)
akṣisyando dantaśaṭho rājāmraścirapākyapi ||
अश्मन्तके श्लक्ष्णपत्त्रः पाषाणावूक इन्द्रकः । (४६।१)
aśmantake ślakṣṇapattraḥ pāṣāṇāvūka indrakaḥ |
अम्लपत्त्रस् ताम्रपत्त्रः कुशली यमलच्छदः ॥ (४६।२)
amlapattras tāmrapattraḥ kuśalī yamalacchadaḥ ||
नारङ्गे स्यान्नागरङ्गस्त्वक्सुगन्धो मुखप्रियः । (४७।१)
nāraṅge syānnāgaraṅgastvaksugandho mukhapriyaḥ |
खदिरे स्याद्रक्तसारः कण्टकी दन्तधावनः । (४८।१)
khadire syādraktasāraḥ kaṇṭakī dantadhāvanaḥ |
गायत्री चलपत्त्रश्च बहुशल्यः क्षितिक्षमः ॥ (४८।२)
gāyatrī calapattraśca bahuśalyaḥ kṣitikṣamaḥ ||
सिते तु तत्र कदरः कार्मकः कुब्जकण्टकः । (४९।१)
site tu tatra kadaraḥ kārmakaḥ kubjakaṇṭakaḥ |
सोमवल्को नेमिवृक्षः श्वेतसारः पथिद्रुमः ॥ (४९।२)
somavalko nemivṛkṣaḥ śvetasāraḥ pathidrumaḥ ||
विट्खदिरे त्विरिमिदो गोधास्कन्धो ऽरिमेदकः । (५०।१)
viṭkhadire tvirimido godhāskandho 'rimedakaḥ |
कण्टकाढ्या नलफली पिच्छा तु तस्य वेष्टकः । (५२।१)
kaṇṭakāḍhyā nalaphalī picchā tu tasya veṣṭakaḥ |
कुत्सिते शाल्मलौ प्रोक्तो रोचनः कूटशाल्मलिः ॥ (५२।२)
kutsite śālmalau prokto rocanaḥ kūṭaśālmaliḥ ||
शिंशिपायां महाश्यामा पिच्छिला पाण्डुरच्छदा । (५३।१)
śiṃśipāyāṃ mahāśyāmā picchilā pāṇḍuracchadā |
कृष्णसाराङ्गारवर्णागुरुर् अल्पा तु शिंशिपा ॥ (५३।२)
kṛṣṇasārāṅgāravarṇāgurur alpā tu śiṃśipā ||
बदर्यां कुवलिः कोलिः कर्कन्धुः फेनिलच्छदा ॥ (५४।२)
badaryāṃ kuvaliḥ koliḥ karkandhuḥ phenilacchadā ||
राष्ट्रवृद्धिकरी कोली सौवीरी वज्रशिल्पिका । (५५।१)
rāṣṭravṛddhikarī kolī sauvīrī vajraśilpikā |
घुटा घोण्टा कुहा घोट्टा व्याघ्रगृध्रनखीत्यपि ॥ (५५।२)
ghuṭā ghoṇṭā kuhā ghoṭṭā vyāghragṛdhranakhītyapi ||
शम्यां सक्तुफला लक्ष्मीः शिवा तुङ्गाग्निपादपः । (५६।१)
śamyāṃ saktuphalā lakṣmīḥ śivā tuṅgāgnipādapaḥ |
मङ्गल्या शुचिपत्त्रा च फले तस्यास्तु साङ्गरः ॥ (५७।२)
maṅgalyā śucipattrā ca phale tasyāstu sāṅgaraḥ ||
बिन्दुकस्तिक्तमज्जा च पूतिपुष्पफलोऽपि च ॥ (५८।२)
bindukastiktamajjā ca pūtipuṣpaphalo'pi ca ||
गुग्गुलौ तु पुरो दुर्गो महिषाक्षः पलङ्कषः । (५९।१)
guggulau tu puro durgo mahiṣākṣaḥ palaṅkaṣaḥ |
करीरे स्यात्तीक्ष्णसारः शाकपुष्पो मृदुफलः । (६१।१)
karīre syāttīkṣṇasāraḥ śākapuṣpo mṛduphalaḥ |
विकङ्कते स्रुवावृक्षो ग्रन्थिलः स्वादुकण्टकः । (६२।१)
vikaṅkate sruvāvṛkṣo granthilaḥ svādukaṇṭakaḥ |
बिल्वबिल्वे महाफलः श्र्याह्वः शलाटुः पूतिमारुतः । (६३।१)
bilvabilve mahāphalaḥ śryāhvaḥ śalāṭuḥ pūtimārutaḥ |
महाकपित्थं शाण्डिल्यः शैलूषो नीलमल्लिका ॥ (६३।२)
mahākapitthaṃ śāṇḍilyaḥ śailūṣo nīlamallikā ||
श्रीवासः श्रीफलो हृद्यगन्धो मालूरकर्कटौ । (६४।१)
śrīvāsaḥ śrīphalo hṛdyagandho mālūrakarkaṭau |
हरीतकीहरीतक्यां जया पथ्या हैमवत्यभयामृता ॥ (६४।२)
harītakīharītakyāṃ jayā pathyā haimavatyabhayāmṛtā ||
विभीतकविभीतके भूतवासो वासन्तोऽक्षो वहेटकः ॥ (६५।२)
vibhītakavibhītake bhūtavāso vāsanto'kṣo vaheṭakaḥ ||
कर्षौ दोत्यो मधुबीजो धर्मद्वेषी विभेदकः ॥ (६६।२)
karṣau dotyo madhubījo dharmadveṣī vibhedakaḥ ||
आमलकीआमलक्यां शिवा धात्री वयस्था षड्रसामृता । (६७।१)
āmalakīāmalakyāṃ śivā dhātrī vayasthā ṣaḍrasāmṛtā |
पर्वकाढ्या तिष्यफला माकन्दी श्रीफला च सा ॥ (६७।२)
parvakāḍhyā tiṣyaphalā mākandī śrīphalā ca sā ||
अग्निमन्थअरणावग्निमन्थः स्यात्तर्कारी वैजयन्तिका । (६८।१)
agnimanthaaraṇāvagnimanthaḥ syāttarkārī vaijayantikā |
तेजोमन्थो हविर्मन्थो [॥। औ५ ज़ेइछेन्झ्] वह्निशोधनः । (६९।१)
tejomantho havirmantho vahniśodhanaḥ |
अरलौ दुन्दको दीर्घ [॥। औ३ ज़ेइछेन्झ्] वृन्तश् चाथ कुटन्नटः ॥ (६९।२)
aralau dundako dīrgha vṛntaś cātha kuṭannaṭaḥ ||
श्योनाकः शोषणो जम्बुः शुकनासः कटम्भरः । (७०।१)
śyonākaḥ śoṣaṇo jambuḥ śukanāsaḥ kaṭambharaḥ |
मण्डूकपर्णः पत्त्रोर्णो गोपवृक्षो मुनिद्रुमः । (७१।१)
maṇḍūkaparṇaḥ pattrorṇo gopavṛkṣo munidrumaḥ |
शिग्रौ शोभाञ्जनस्तीक्ष्णगन्धो मूलकपल्लवः ॥ (७१।२)
śigrau śobhāñjanastīkṣṇagandho mūlakapallavaḥ ||
विद्रध्यरातिः काक्षीवो मुखभञ्जः सुभञ्जनः । (७२।१)
vidradhyarātiḥ kākṣīvo mukhabhañjaḥ subhañjanaḥ |
श्वेतेऽत्र श्वेतमरिचो रक्ते तु मधुशिग्रुकः । (७३।१)
śvete'tra śvetamarico rakte tu madhuśigrukaḥ |
पलाशपलाशे किंशुकः पर्णः [॥। औ३ ज़ेइछेन्झ्] स्त्रिपत्त्रकः । (७५।१)
palāśapalāśe kiṃśukaḥ parṇaḥ stripattrakaḥ |
त्रिवृताख्यो रक्तपुष्पो बीजस्नेहः समिद्वरः ॥ (७५।२)
trivṛtākhyo raktapuṣpo bījasnehaḥ samidvaraḥ ||
क्षारश्रेष्ठो वातपोथो याज्ञिको ब्रह्मपादपः । (७६।१)
kṣāraśreṣṭho vātapotho yājñiko brahmapādapaḥ |
धवधवे भारोद्वहो गैरः सकटाक्षो धुरंधरः ॥ (७६।२)
dhavadhave bhārodvaho gairaḥ sakaṭākṣo dhuraṃdharaḥ ||
कुलावो नन्दिनश्चापि सितः कृष्णश्च स द्विधा । (७७।१)
kulāvo nandinaścāpi sitaḥ kṛṣṇaśca sa dvidhā |
श्रीपर्णीश्रीपर्ण्यां काश्मरी कृष्णा वृन्तिका मधुपर्णिका ॥ (७७।२)
śrīparṇīśrīparṇyāṃ kāśmarī kṛṣṇā vṛntikā madhuparṇikā ||
गम्भारी सर्वतोभद्रा कट्फला भद्रपर्णिका । (७८।१)
gambhārī sarvatobhadrā kaṭphalā bhadraparṇikā |
नित्यभद्रा महाभद्रा काश्मर्यो मधुपर्ण्यपि । (७९।१)
nityabhadrā mahābhadrā kāśmaryo madhuparṇyapi |
सप्तच्छदसप्तच्छदे शुक्तिपर्णो गन्धपुष्पः सवर्णकः ॥ (७९।२)
saptacchadasaptacchade śuktiparṇo gandhapuṣpaḥ savarṇakaḥ ||
मदगन्धिर् विशालत्वग्गजद्विट्शाल्मलीदलः ॥ (८०।२)
madagandhir viśālatvaggajadviṭśālmalīdalaḥ ||
आरग्वधआरग्वधे कृतमालः कर्णिकारः सुवर्णकः ॥ (८१।२)
āragvadhaāragvadhe kṛtamālaḥ karṇikāraḥ suvarṇakaḥ ||
व्याधिहा रेवतः स्थूलः प्रग्रहो राजपादपः ॥ (८२।२)
vyādhihā revataḥ sthūlaḥ pragraho rājapādapaḥ ||
बीजकबीजके प्रियकः शौरिर्गौरो बन्धूकपुष्पकः ॥ (८३।२)
bījakabījake priyakaḥ śaurirgauro bandhūkapuṣpakaḥ ||
सुगन्धिर् नीलनिर्यासस् तिष्यपुष्पो ऽलकप्रियः । (८५।१)
sugandhir nīlaniryāsas tiṣyapuṣpo 'lakapriyaḥ |
स तु द्विधा शिखिग्रीवः श्रेष्ठो गोमूत्रगन्धकः ॥ (८५।२)
sa tu dvidhā śikhigrīvaḥ śreṣṭho gomūtragandhakaḥ ||
अश्वकर्णअश्वकर्णे दीर्घपत्त्रः कषायः सस्यसंवरः । (८६।१)
aśvakarṇaaśvakarṇe dīrghapattraḥ kaṣāyaḥ sasyasaṃvaraḥ |
सर्जकः [॥। औ३ ज़ेइछेन्झ्] शूरः कार्श्यशालो लतातरुः ॥ (८६।२)
sarjakaḥ śūraḥ kārśyaśālo latātaruḥ ||
अर्जुनअर्जुने ककुभः सेव्यः सुवर्णो धूर्तपादपः । (८७।१)
arjunaarjune kakubhaḥ sevyaḥ suvarṇo dhūrtapādapaḥ |
शाके कोलफलो द्वा [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] दारुर् योगी हलीमकः । (८८।१)
śāke kolaphalo dvā dārur yogī halīmakaḥ |
गन्धसारः स्थिरसारः स्थिरको ध्रुवसाधनः ॥ (८८।२)
gandhasāraḥ sthirasāraḥ sthirako dhruvasādhanaḥ ||
अभ्रं [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] महापत्त्रो बलसारो बलप्रभः । (८९।१)
abhraṃ mahāpattro balasāro balaprabhaḥ |
धर्मणे तु धनुर्वृक्षो गोत्रवृक्षो रुजासहः ॥ (८९।२)
dharmaṇe tu dhanurvṛkṣo gotravṛkṣo rujāsahaḥ ||
स्वादुफलो मृत्युफलः सारवृक्षः सुतेजनः ॥ (९०।२)
svāduphalo mṛtyuphalaḥ sāravṛkṣaḥ sutejanaḥ ||
सिल्लकसिल्लके तु सिद्धवृक्षः कोलिपत्त्रे तु जोरणः । (९१।१)
sillakasillake tu siddhavṛkṣaḥ kolipattre tu joraṇaḥ |
महापत्त्रे त्वगादी स्याद् विषशङ्कुः पलाशकः ॥ (९१।२)
mahāpattre tvagādī syād viṣaśaṅkuḥ palāśakaḥ ||
पारिभद्रपारिभद्रे द्रुकिलिमं किलिमं देववल्लभः । (९२।१)
pāribhadrapāribhadre drukilimaṃ kilimaṃ devavallabhaḥ |
दारु वस्नेहविद्दं च देवद्रुः स्वर्गजो द्रुमः ॥ (९२।२)
dāru vasnehaviddaṃ ca devadruḥ svargajo drumaḥ ||
मधूको [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] शाकः स्यान्माधवो मधुको मधुः ॥ (९३।२)
madhūko śākaḥ syānmādhavo madhuko madhuḥ ||
मधुष्ठीलो मधुष्ठालो मधुकाष्ठो मधुस्रवः । (९४।१)
madhuṣṭhīlo madhuṣṭhālo madhukāṣṭho madhusravaḥ |
जलजेऽस्मिन्मधूलः स्याद्गिरिजो दीर्घपत्त्रकः । (९५।१)
jalaje'sminmadhūlaḥ syādgirijo dīrghapattrakaḥ |
तिन्दुके स्फूर्जकस्तुष्टः कालस्कन्धो विरूपकः । (९६।१)
tinduke sphūrjakastuṣṭaḥ kālaskandho virūpakaḥ |
द्वितीयतिन्दुके कालस्तिन्दुर्मर्कटतिन्दुकः । (९७।१)
dvitīyatinduke kālastindurmarkaṭatindukaḥ |
लोध्ररोध्रे लोध्रः सिते तत्र शाबरस् तनुवल्कलः । (९८।१)
lodhrarodhre lodhraḥ site tatra śābaras tanuvalkalaḥ |
रक्ते तु पट्टिका तिल्वः पट्टी लाक्षाप्रसादनः । (९९।१)
rakte tu paṭṭikā tilvaḥ paṭṭī lākṣāprasādanaḥ |
तिरीटो मार्जनश्चिल्ली कानीनः क्रमुकः शिशुः ॥ (९९।२)
tirīṭo mārjanaścillī kānīnaḥ kramukaḥ śiśuḥ ||
स्थूलवल्को बृहत्पत्त्रः कृष्णरोध्रे तु गालवः । (१००।१)
sthūlavalko bṛhatpattraḥ kṛṣṇarodhre tu gālavaḥ |
भूर्जे भुजो बहुपटो मृदुवल्को मृदुच्छदः ॥ (१००।२)
bhūrje bhujo bahupaṭo mṛduvalko mṛducchadaḥ ||
रेखापत्त्रश् छत्रपत्रो बहुत्वक्चर्मिणावपि । (१०१।१)
rekhāpattraś chatrapatro bahutvakcarmiṇāvapi |
श्लेष्मान्तकश्लेष्मान्तके भूतवृक्षः पिच्छिलो द्विजकुत्सितः ॥ (१०१।२)
śleṣmāntakaśleṣmāntake bhūtavṛkṣaḥ picchilo dvijakutsitaḥ ||
बकुलबकुले कण्टकी ग्रन्थिफलाम्बुपनसामहुः । (१०३।१)
bakulabakule kaṇṭakī granthiphalāmbupanasāmahuḥ |
लकुचः क्षुद्रपनसस्तनु स्यात्कुब्जकं फलम् ॥ (१०३।२)
lakucaḥ kṣudrapanasastanu syātkubjakaṃ phalam ||
आम्रआम्रे रसालो माकन्दः कामाङ्गः पिकबान्धवः । (१०४।१)
āmraāmre rasālo mākandaḥ kāmāṅgaḥ pikabāndhavaḥ |
क्षुद्राम्रक्षुद्राम्रे स्यात् कृमितरुर् लाक्षावृक्षो जतुद्रुमः । (१०६।१)
kṣudrāmrakṣudrāmre syāt kṛmitarur lākṣāvṛkṣo jatudrumaḥ |
सुकोशको घनस्कन्धः केशाम्बुश्च सुरक्तसः ॥ (१०६।२)
sukośako ghanaskandhaḥ keśāmbuśca suraktasaḥ ||
टङ्को नीलकपित्थोऽन्यो राजपुत्रो नृपात्मजः । (१०७।१)
ṭaṅko nīlakapittho'nyo rājaputro nṛpātmajaḥ |
जम्ब्वां महाफला राजजम्बूर् नीलाम्बुकच्छदा ॥ (१०७।२)
jambvāṃ mahāphalā rājajambūr nīlāmbukacchadā ||
सुगन्धिपत्त्रा सान्या तु काकजम्बूः कुजम्बुका । (१०८।१)
sugandhipattrā sānyā tu kākajambūḥ kujambukā |
मदनमदने छर्दनो राठः शल्यको विषनाशनः । (१०९।१)
madanamadane chardano rāṭhaḥ śalyako viṣanāśanaḥ |
कुब्जककुब्जके कामुकं श्यामसारः फुल्लो मिसिद्रुमः । (१११।१)
kubjakakubjake kāmukaṃ śyāmasāraḥ phullo misidrumaḥ |
निचुलनिचुले तु नदीकान्तोऽम्बुजो हिज्जल इज्जलः ॥ (१११।२)
niculanicule tu nadīkānto'mbujo hijjala ijjalaḥ ||
गन्धपुष्पो गुच्छफलोऽनुवाकः कच्छकोल्यपि । (११२।१)
gandhapuṣpo gucchaphalo'nuvākaḥ kacchakolyapi |
वेतसवेतसे विदुलः शीतो नदीकूलप्रियो रथः ॥ (११२।२)
vetasavetase vidulaḥ śīto nadīkūlapriyo rathaḥ ||
अभ्रपुष्पः पत्त्रमाली वाणीरो वञ्जुलोऽपि च । (११३।१)
abhrapuṣpaḥ pattramālī vāṇīro vañjulo'pi ca |
अम्बुवेतसस्याद् अम्बुवेतसे भीरुर्नादेयी बालभीरुकः ॥ (११३।२)
ambuvetasasyād ambuvetase bhīrurnādeyī bālabhīrukaḥ ||
विदुलो मञ्जरीनम्रः परिव्याधो निकुञ्जकः । (११४।१)
vidulo mañjarīnamraḥ parivyādho nikuñjakaḥ |
वरुणवरुणे गन्धवृक्षः स्यात्तिक्तशाकः कुमारकः ॥ (११४।२)
varuṇavaruṇe gandhavṛkṣaḥ syāttiktaśākaḥ kumārakaḥ ||
श्वेतपुष्पः श्वेतफलस् तमालो मारुतापहः । (११५।१)
śvetapuṣpaḥ śvetaphalas tamālo mārutāpahaḥ |
साधुवृक्षः श्वेतवृक्षः सेतुर् अश्मरिकारिपुः ॥ (११५।२)
sādhuvṛkṣaḥ śvetavṛkṣaḥ setur aśmarikāripuḥ ||
अङ्कोटअङ्कोटे स्यात् पातसारो दीर्घकीलो निकोचकः । (११६।१)
aṅkoṭaaṅkoṭe syāt pātasāro dīrghakīlo nikocakaḥ |
भल्लातकभल्लातके वीरतरुररुष्कोऽरुष्करो व्रणः । (११७।१)
bhallātakabhallātake vīrataruraruṣko'ruṣkaro vraṇaḥ |
भौतिको भूतनुद् भूरिस्नेहः शोफकरो धनुः ॥ (११७।२)
bhautiko bhūtanud bhūrisnehaḥ śophakaro dhanuḥ ||
अग्निमुखी बहुपत्त्रो भल्ली सूर्याग्निसंज्ञकः । (११८।१)
agnimukhī bahupattro bhallī sūryāgnisaṃjñakaḥ |
अरिष्टअरिष्टे स्यात् कृष्णवर्णो रक्तबीजे ऽर्थसाधनः ॥ (११८।२)
ariṣṭaariṣṭe syāt kṛṣṇavarṇo raktabīje 'rthasādhanaḥ ||
निम्बनिम्बे तु सर्वतोभद्रः पारिभद्रः सुतिक्तकः ॥ (११९।२)
nimbanimbe tu sarvatobhadraḥ pāribhadraḥ sutiktakaḥ ||
अरिष्टो हिङ्गुनिर्यासो वेता नियमनोऽपि च ॥ (१२०।२)
ariṣṭo hiṅguniryāso vetā niyamano'pi ca ||
महानिम्बमहानिम्बे निम्बकश्च कार्मुको विषमुष्टिकः । (१२१।१)
mahānimbamahānimbe nimbakaśca kārmuko viṣamuṣṭikaḥ |
रम्यकः क्षीबको वृक्षो ऽक्षिपीलुः केशमुष्टिकः ॥ (१२१।२)
ramyakaḥ kṣībako vṛkṣo 'kṣipīluḥ keśamuṣṭikaḥ ||
पीलुपीलौ स्रंसी सहस्राङ्गः शीतः करभवल्लभः । (१२२।१)
pīlupīlau sraṃsī sahasrāṅgaḥ śītaḥ karabhavallabhaḥ |
गुल्मारिर् गुडफलश्चाथास्मिंस्तु गिरिसम्भवे ॥ (१२२।२)
gulmārir guḍaphalaścāthāsmiṃstu girisambhave ||
पारावतपारावाते तु साराम्लो रक्तमालः परावतः ॥ (१२३।२)
pārāvatapārāvāte tu sārāmlo raktamālaḥ parāvataḥ ||
कपोताण्डतुल्यफलो रुद्राक्षे तु महामुनिः ॥ (१२४।२)
kapotāṇḍatulyaphalo rudrākṣe tu mahāmuniḥ ||
स तु चतुर्मुखो ब्रह्मा द्विमुखस्तु वरार्गलः । (१२५।१)
sa tu caturmukho brahmā dvimukhastu varārgalaḥ |
षण्मुखस्तु कार्तिकेयः पञ्चमुखस्तु शंकरः ॥ (१२५।२)
ṣaṇmukhastu kārtikeyaḥ pañcamukhastu śaṃkaraḥ ||
पुत्रञ्जीवपुत्रंजीवे त्वक्षफलः कुमारजीवनामकः ॥ (१२६।२)
putrañjīvaputraṃjīve tvakṣaphalaḥ kumārajīvanāmakaḥ ||
करञ्जकरञ्जे स्यान्नक्तमालः पूतीकश्चिरबिल्वकः । (१२७।१)
karañjakarañje syānnaktamālaḥ pūtīkaścirabilvakaḥ |
करजः श्लीपदारिश्च प्रकीर्यः कलिनाशनः ॥ (१२७।२)
karajaḥ ślīpadāriśca prakīryaḥ kalināśanaḥ ||
भेदास्त्वस्य त्रयस्तत्र षड्ग्रन्था हस्तिवारुणी । (१२८।१)
bhedāstvasya trayastatra ṣaḍgranthā hastivāruṇī |
मर्कटीमर्कट्यां तु कृतमाल उदकीर्यः प्रकीर्यकः ॥ (१२८।२)
markaṭīmarkaṭyāṃ tu kṛtamāla udakīryaḥ prakīryakaḥ ||
अङ्गारवल्ल्यां शार्ङ्गस्था कासघ्नी करतालिका । (१२९।१)
aṅgāravallyāṃ śārṅgasthā kāsaghnī karatālikā |
रोहीतकरोहीतके रोहितको रोही दाडिमपुष्पकः ॥ (१२९।२)
rohītakarohītake rohitako rohī dāḍimapuṣpakaḥ ||
कट्फलकट्फले तु सोमवल्कः कैटर्यो गोपभद्रिका ॥ (१३०।२)
kaṭphalakaṭphale tu somavalkaḥ kaiṭaryo gopabhadrikā ||
कुम्भी कुमुदिका भद्रा श्रीपर्णी भद्रवत्यपि । (१३१।१)
kumbhī kumudikā bhadrā śrīparṇī bhadravatyapi |
दाडिमदाडिमे कुट्टिमः कीरवल्लभः फलषाण्डवः ॥ (१३१।२)
dāḍimadāḍime kuṭṭimaḥ kīravallabhaḥ phalaṣāṇḍavaḥ ||
धातकीधातक्यां तु धातुपुष्पी बहुपुष्प्यग्निपुष्पिका ॥ (१३२।२)
dhātakīdhātakyāṃ tu dhātupuṣpī bahupuṣpyagnipuṣpikā ||
ताम्रपर्णी सुभिक्षा च कुञ्जरा मद्यपावनी । (१३३।१)
tāmraparṇī subhikṣā ca kuñjarā madyapāvanī |
सल्लकीसल्लक्यां वल्लकी ह्रादा सुवहा सुस्रवा रसा ॥ (१३३।२)
sallakīsallakyāṃ vallakī hrādā suvahā susravā rasā ||
अश्वमूर्तिः कुन्दरुकी गजभक्ष्या महेरणा । (१३४।१)
aśvamūrtiḥ kundarukī gajabhakṣyā maheraṇā |
गन्धवीरा गन्धकारी सुरभिर् वनकर्णिका ॥ (१३४।२)
gandhavīrā gandhakārī surabhir vanakarṇikā ||
एरण्डएरण्डे तरुणश्चित्रो दीर्घदण्डो व्यडम्बकः । (१३५।१)
eraṇḍaeraṇḍe taruṇaścitro dīrghadaṇḍo vyaḍambakaḥ |
पञ्चाङ्गुलो वर्धमान आमण्डो रुवको रुवूः ॥ (१३५।२)
pañcāṅgulo vardhamāna āmaṇḍo ruvako ruvūḥ ||
व्याघ्रपुच्छो व्याघ्रतलश्चञ्चुर् उत्तानपत्रकः । (१३६।१)
vyāghrapuccho vyāghratalaścañcur uttānapatrakaḥ |
गन्धर्वहस्तकश् चञ्चुरादण्डो हस्तिपर्णकः ॥ (१३६।२)
gandharvahastakaś cañcurādaṇḍo hastiparṇakaḥ ||
उरुवूको हस्तिकर्णः शुक्लो रक्तश्च स द्विधा । (१३७।१)
uruvūko hastikarṇaḥ śuklo raktaśca sa dvidhā |
किंपाककिम्पाके तु महाकालः काकर्दः काकमर्दकः ॥ (१३७।२)
kiṃpākakimpāke tu mahākālaḥ kākardaḥ kākamardakaḥ ||
कम्पिल्लककम्पिल्लके तु काम्पिल्लो रक्ताङ्गो रक्तचूर्णकः । (१३८।१)
kampillakakampillake tu kāmpillo raktāṅgo raktacūrṇakaḥ |
चन्द्राह्वयो रोचनकः कर्कशाह्वः पटोदयः ॥ (१३८।२)
candrāhvayo rocanakaḥ karkaśāhvaḥ paṭodayaḥ ||
कार्पासीकार्पास्यां तु समुद्रान्ता बदरा तुण्डिकेर्यपि ॥ (१३९।२)
kārpāsīkārpāsyāṃ tu samudrāntā badarā tuṇḍikeryapi ||
सा तु वन्या भरद्वाजी भद्रा चन्दनबीजिका । (१४०।१)
sā tu vanyā bharadvājī bhadrā candanabījikā |
वन्दावन्दायां स्यात्तरुरुहा शौरवर्यदरोहिणी ॥ (१४०।२)
vandāvandāyāṃ syāttaruruhā śauravaryadarohiṇī ||
वृक्षादनी वृक्षभक्ष्या जयन्ती कामपादपः । (१४१।१)
vṛkṣādanī vṛkṣabhakṣyā jayantī kāmapādapaḥ |
स तु क्षीरवृक्षभवो नन्दीवृक्षो जयद्रुमः ॥ (१४१।२)
sa tu kṣīravṛkṣabhavo nandīvṛkṣo jayadrumaḥ ||
आटरूषआटरूषे वृषो वासा वाशिका वाजिदन्तकः । (१४२।१)
āṭarūṣaāṭarūṣe vṛṣo vāsā vāśikā vājidantakaḥ |
भिषङ्माता सिंहमुखः सिंहिका सिंहपर्णिका ॥ (१४२।२)
bhiṣaṅmātā siṃhamukhaḥ siṃhikā siṃhaparṇikā ||
तुम्बुरुतुम्बरौ सानुजः सौरः सौरभो वनजोऽन्धकः । (१४३।१)
tumburutumbarau sānujaḥ sauraḥ saurabho vanajo'ndhakaḥ |
तीक्ष्णवल्कस् तीक्ष्णफलतीक्ष्णपत्त्रो महामुनिः ॥ (१४३।२)
tīkṣṇavalkas tīkṣṇaphalatīkṣṇapattro mahāmuniḥ ||
कदलीकदल्यां तु हस्तिविषा रम्भा मोचांशुमत्फला । (१४४।१)
kadalīkadalyāṃ tu hastiviṣā rambhā mocāṃśumatphalā |
काष्ठीला वारणवुशा स्यात् कालीरस इत्यपि ॥ (१४४।२)
kāṣṭhīlā vāraṇavuśā syāt kālīrasa ityapi ||
तगरतगरे कालानुसार्यं चक्राख्यो मधुरो नृपः । (१४५।१)
tagaratagare kālānusāryaṃ cakrākhyo madhuro nṛpaḥ |
तूलतूले [॥। औ३ ज़ेइछेन्झ्] ब्रह्मचारु ब्रह्मण्यं ब्रह्मकाष्ठकम् ॥ (१४५।२)
tūlatūle brahmacāru brahmaṇyaṃ brahmakāṣṭhakam ||
ब्रह्मनिष्ठं च दापं च क्रमुकं ब्रह्मचारि च । (१४६।१)
brahmaniṣṭhaṃ ca dāpaṃ ca kramukaṃ brahmacāri ca |
मूष्ककमुष्कके मोक्षको घण्टा क्रन्दालो मोक्षमुञ्चकौ ॥ (१४६।२)
mūṣkakamuṣkake mokṣako ghaṇṭā krandālo mokṣamuñcakau ||
पाटलिर् गोलिहः क्षारश्रेष्ठः कृष्णः सितश्च सः । (१४७।१)
pāṭalir golihaḥ kṣāraśreṣṭhaḥ kṛṣṇaḥ sitaśca saḥ |
वंशवंशे यवफलो वेणुः शतपर्वा तृणध्वजः ॥ (१४७।२)
vaṃśavaṃśe yavaphalo veṇuḥ śataparvā tṛṇadhvajaḥ ||
मस्करस् त्वचिसारस् त्वक्सारकर्मारतेजनाः । (१४८।१)
maskaras tvacisāras tvaksārakarmāratejanāḥ |
गाङ्गेरुकीगाङ्गेरुक्यां विश्वदेवदेवाह्वस्वाङ्गवेधुका ॥ (१४८।२)
gāṅgerukīgāṅgerukyāṃ viśvadevadevāhvasvāṅgavedhukā ||
दार्वीदार्वी दारुहरिद्रायां पीता कटङ्कटेरिका ॥ (१४९।२)
dārvīdārvī dāruharidrāyāṃ pītā kaṭaṅkaṭerikā ||
ग्रन्थिपर्णग्रन्थिपर्णे श्लिष्टपर्णं विकीर्णं शीर्णरोमकम् । (१५१।१)
granthiparṇagranthiparṇe śliṣṭaparṇaṃ vikīrṇaṃ śīrṇaromakam |
कुक्कुरं च तथा गुच्छं शुकपुष्पं शुकच्छदम् ॥ (१५१।२)
kukkuraṃ ca tathā gucchaṃ śukapuṣpaṃ śukacchadam ||
स्थौणेयकं वह्निचूडा सुगन्धग्रन्थिकावपि । (१५२।१)
sthauṇeyakaṃ vahnicūḍā sugandhagranthikāvapi |
स्पृक्कास्पृक्कायां ब्राह्मणी पङ्कमुष्टिकापि श्वनावधूः ॥ (१५२।२)
spṛkkāspṛkkāyāṃ brāhmaṇī paṅkamuṣṭikāpi śvanāvadhūḥ ||
समुद्रान्ता मरुन्माला निर्माल्या देवपुत्रिका । (१५३।१)
samudrāntā marunmālā nirmālyā devaputrikā |
लङ्कातिका कोटिवर्षा देवी पङ्कजमुष्टिका ॥ (१५३।२)
laṅkātikā koṭivarṣā devī paṅkajamuṣṭikā ||
गोमी स्वर्णलतेन्द्राणी मरन्माला लता लघुः । (१५४।१)
gomī svarṇalatendrāṇī maranmālā latā laghuḥ |
विडङ्गविडङ्गे केरला मोघा तन्दुलः कृष्णतन्दुलः ॥ (१५४।२)
viḍaṅgaviḍaṅge keralā moghā tandulaḥ kṛṣṇatandulaḥ ||
इन्द्राक्षैन्द्राक्षे ऋषभो वीरः श्रीमान्वृषभनामकः ॥ (१५५।२)
indrākṣaindrākṣe ṛṣabho vīraḥ śrīmānvṛṣabhanāmakaḥ ||
धूर्धुरो गोपतिः शृङ्गी बन्धुरः पृथिवीपतिः । (१५६।१)
dhūrdhuro gopatiḥ śṛṅgī bandhuraḥ pṛthivīpatiḥ |
ऋद्वौ सिद्धिर्युगं योग्यं रथाङ्गं मङ्गलं तथा ॥ (१५६।२)
ṛdvau siddhiryugaṃ yogyaṃ rathāṅgaṃ maṅgalaṃ tathā ||
ऋषिसृष्टसुखं लक्ष्मीर्वृद्धेरप्याह्वया अमी । (१५७।१)
ṛṣisṛṣṭasukhaṃ lakṣmīrvṛddherapyāhvayā amī |
पद्मकपद्मके मालकः पीतो रक्तश् चरुसरुश्यवः ॥ (१५७।२)
padmakapadmake mālakaḥ pīto raktaś carusaruśyavaḥ ||
कङ्कुष्टकङ्कुष्टे स्यात् काककुष्टः पुलकः काकपालकः ॥ (१५८।२)
kaṅkuṣṭakaṅkuṣṭe syāt kākakuṣṭaḥ pulakaḥ kākapālakaḥ ||
रेचनः शोधनो ह्रासो विडङ्गो रङ्गदायकः । (१५९।१)
recanaḥ śodhano hrāso viḍaṅgo raṅgadāyakaḥ |
परूषकपरूषके स्याद् अल्पास्थिः परुषो नीलपर्णकः ॥ (१५९।२)
parūṣakaparūṣake syād alpāsthiḥ paruṣo nīlaparṇakaḥ ||
खर्जूरखर्जूरे त्वग्रुजः पिण्डी निःश्रेणिः स्वादुमस्तकः ॥ (१६०।२)
kharjūrakharjūre tvagrujaḥ piṇḍī niḥśreṇiḥ svādumastakaḥ ||
खर्जूरिकाखर्जूरिकायां स्याद्भूमिखर्जूरी काककर्कटी । (१६१।१)
kharjūrikākharjūrikāyāṃ syādbhūmikharjūrī kākakarkaṭī |
तालताले तलो लेख्यपत्त्रस्तृणराजो ध्वजद्रुमः ॥ (१६१।२)
tālatāle talo lekhyapattrastṛṇarājo dhvajadrumaḥ ||
नालिकेरनालिकेरे रसफलो लाङ्गली कूर्चकेसरः । (१६२।१)
nālikeranālikere rasaphalo lāṅgalī kūrcakesaraḥ |
पूगपूगे गुवाकः क्रमुकः पूगी च नीलवल्कलः । (१६३।१)
pūgapūge guvākaḥ kramukaḥ pūgī ca nīlavalkalaḥ |
एतस्य फलमुद्वेगं चिक्कणे तत्र चिक्कणम् ॥ (१६३।२)
etasya phalamudvegaṃ cikkaṇe tatra cikkaṇam ||
केतककेतके तु रजःपुष्पो जम्बूलः क्रमुकच्छदः । (१६४।१)
ketakaketake tu rajaḥpuṣpo jambūlaḥ kramukacchadaḥ |
हिन्तालहिन्ताले तु तृणराजो राजवृक्षो लताङ्कुरः ॥ (१६४।२)
hintālahintāle tu tṛṇarājo rājavṛkṣo latāṅkuraḥ ||
तालीताल्यां तु मृत्युपुष्पा स्याद् एकपत्त्रफलापि च । (१६५।१)
tālītālyāṃ tu mṛtyupuṣpā syād ekapattraphalāpi ca |
सिन्दुवारसिन्दुवारे तु निर्गुण्डी सिन्दुको नीलसंधिकः । (१६७।१)
sinduvārasinduvāre tu nirguṇḍī sinduko nīlasaṃdhikaḥ |
शीतसहा च सुरसा चेन्द्राणी सिन्दुवारकः ॥ (१६७।२)
śītasahā ca surasā cendrāṇī sinduvārakaḥ ||
श्वेता तु श्वेतसुरसा गोलोमा भूतकेश्यपि ॥ (१६८।२)
śvetā tu śvetasurasā golomā bhūtakeśyapi ||
शेफलिकाशेफालिकायां सुवहा निर्गुण्डी नालिकासुता । (१६९।१)
śephalikāśephālikāyāṃ suvahā nirguṇḍī nālikāsutā |
सुरसा रक्तवृन्ता च श्वित्रघ्नी पुष्पवर्षिणी ॥ (१६९।२)
surasā raktavṛntā ca śvitraghnī puṣpavarṣiṇī ||
सा तु शुक्ला भूतकेशी सत्यनाम्नी बहुक्षमा । (१७०।१)
sā tu śuklā bhūtakeśī satyanāmnī bahukṣamā |
प्रियङ्गुप्रियङ्गौ प्रियकः कङ्गुः प्रियवल्ली प्रियालता ॥ (१७०।२)
priyaṅgupriyaṅgau priyakaḥ kaṅguḥ priyavallī priyālatā ||
विष्वक्सेना गन्धफली कारम्भा फलिनी फली । (१७१।१)
viṣvaksenā gandhaphalī kārambhā phalinī phalī |
गुन्द्रा गोवन्दनी श्यामा योषाह्वा पर्णभेदिनी ॥ (१७१।२)
gundrā govandanī śyāmā yoṣāhvā parṇabhedinī ||
मधुरामधुरायां यष्टीमधुस्तल्लक्षणा मधुस्रवा । (१७२।१)
madhurāmadhurāyāṃ yaṣṭīmadhustallakṣaṇā madhusravā |
अश्वगन्धाअश्वगन्धायां तुरंगी कम्बुकाश्वावरोहकः । (१७३।१)
aśvagandhāaśvagandhāyāṃ turaṃgī kambukāśvāvarohakaḥ |
अश्वकन्दो बहुगन्धा पुत्रदा कोलकर्ण्यपि ॥ (१७३।२)
aśvakando bahugandhā putradā kolakarṇyapi ||
मेषशृङ्गीमेषशृङ्ग्याम् अजशृङ्गी वर्तिका सर्पदंष्ट्रिका । (१७४।१)
meṣaśṛṅgīmeṣaśṛṅgyām ajaśṛṅgī vartikā sarpadaṃṣṭrikā |
सैव स्याद् दक्षिणावर्ता वृश्चिकाला विषाणिका ॥ (१७४।२)
saiva syād dakṣiṇāvartā vṛścikālā viṣāṇikā ||
शृङ्गी तु कर्कटशृङ्ग्यां नताङ्गी शिशिरेफला ॥ (१७५।२)
śṛṅgī tu karkaṭaśṛṅgyāṃ natāṅgī śiśirephalā ||
कर्कटाह्वा महाघोषा वक्रा मञ्जरिशिम्बिका । (१७६।१)
karkaṭāhvā mahāghoṣā vakrā mañjariśimbikā |
निदिग्धिकानिदिग्धिकायां कण्टाली दुःस्पर्शा कण्टकारिका ॥ (१७६।२)
nidigdhikānidigdhikāyāṃ kaṇṭālī duḥsparśā kaṇṭakārikā ||
व्याघ्री क्षुद्रा दुष्प्रधर्षा धावनी हेमपुष्पिका । (१७७।१)
vyāghrī kṣudrā duṣpradharṣā dhāvanī hemapuṣpikā |
बृहतीबृहत्यां क्षुद्रभण्टाकी वार्ताकी राष्ट्रिका कुली ॥ (१७७।२)
bṛhatībṛhatyāṃ kṣudrabhaṇṭākī vārtākī rāṣṭrikā kulī ||
विशदः सिंह्यनाक्रान्ता महोटिका महत्यपि । (१७८।१)
viśadaḥ siṃhyanākrāntā mahoṭikā mahatyapi |
विदारीविदार्यां तु स्वादुकन्दा पुष्पकन्दा मृगालिका ॥ (१७८।२)
vidārīvidāryāṃ tu svādukandā puṣpakandā mṛgālikā ||
वृक्षादनी चर्मकषा भूकुष्माण्ड्यश्ववल्लभा । (१७९।१)
vṛkṣādanī carmakaṣā bhūkuṣmāṇḍyaśvavallabhā |
बिडालिका वृक्षपर्णी महाश्वेता परा तु सा ॥ (१७९।२)
biḍālikā vṛkṣaparṇī mahāśvetā parā tu sā ||
क्षीरशुक्ला क्षीरकन्दा क्षीरवल्ली पयस्विनी । (१८०।१)
kṣīraśuklā kṣīrakandā kṣīravallī payasvinī |
ऋष्यगन्धेक्षुगन्धेक्षुवल्ली क्षीरविदारिका ॥ (१८०।२)
ṛṣyagandhekṣugandhekṣuvallī kṣīravidārikā ||
पृश्निपर्णीपृश्निपर्ण्यां पृथक्पर्णी लाङ्गली क्रोष्टुपुच्छिका । (१८१।१)
pṛśniparṇīpṛśniparṇyāṃ pṛthakparṇī lāṅgalī kroṣṭupucchikā |
सिंहपुच्छी चित्रपर्ण्यङ्घ्रिपर्णी तिलपर्ण्यपि । (१८२।१)
siṃhapucchī citraparṇyaṅghriparṇī tilaparṇyapi |
गोक्षुरगोक्षुरे स्थलशृङ्गालवनशृङ्गाटगोक्षुराः ॥ (१८२।२)
gokṣuragokṣure sthalaśṛṅgālavanaśṛṅgāṭagokṣurāḥ ||
कण्टी षडङ्गी गोकण्टस्त्रिकण्टस्तु त्रिकस्त्रिकः । (१८३।१)
kaṇṭī ṣaḍaṅgī gokaṇṭastrikaṇṭastu trikastrikaḥ |
इक्षुगन्धा व्यालदंष्ट्रः श्वदंष्ट्रः स्वादुकण्टकः ॥ (१८३।२)
ikṣugandhā vyāladaṃṣṭraḥ śvadaṃṣṭraḥ svādukaṇṭakaḥ ||
पलङ्कषा कण्टफलः षडङ्गस्तूक्षुरः क्षुरः । (१८४।१)
palaṅkaṣā kaṇṭaphalaḥ ṣaḍaṅgastūkṣuraḥ kṣuraḥ |
दन्तीदन्त्यां शीघ्रा विशल्या च चित्रोदुम्बरपर्णिका ॥ (१८४।२)
dantīdantyāṃ śīghrā viśalyā ca citrodumbaraparṇikā ||
नागदन्तीनागदन्त्यां हस्तिदन्ती वारुणी चापि चिर्भिटी ॥ (१८५।२)
nāgadantīnāgadantyāṃ hastidantī vāruṇī cāpi cirbhiṭī ||
मृगादनी मृगैर्वारुर् मृगाक्षी भुजगस्फटा । (१८६।१)
mṛgādanī mṛgairvārur mṛgākṣī bhujagasphaṭā |
श्वेतपुष्पा मधुपुष्पा पर्वपुष्पा विषौषधिः ॥ (१८६।२)
śvetapuṣpā madhupuṣpā parvapuṣpā viṣauṣadhiḥ ||
अपामार्गअपामार्गे त्वधःशल्यः किणिही खरमञ्जरी । (१८७।१)
apāmārgaapāmārge tvadhaḥśalyaḥ kiṇihī kharamañjarī |
कपिवल्ली मर्कटिका शिखर्याघाटदुर्ग्रहौ । (१८८।१)
kapivallī markaṭikā śikharyāghāṭadurgrahau |
प्रत्यक्पुष्पी पत्त्रपुष्पी केशवल्ली मयूरकः ॥ (१८८।२)
pratyakpuṣpī pattrapuṣpī keśavallī mayūrakaḥ ||
पुनर्नवापुनर्नवायां वृश्चीरो दीर्घपत्रा शिलाटिका । (१८९।१)
punarnavāpunarnavāyāṃ vṛścīro dīrghapatrā śilāṭikā |
विशाखः क्षुद्रवर्षाभूः कटिल्लः प्रावृषायणी ॥ (१८९।२)
viśākhaḥ kṣudravarṣābhūḥ kaṭillaḥ prāvṛṣāyaṇī ||
शोफघ्नी चापरा त्वेषा कूरमण्डलपत्त्रकः । (१९०।१)
śophaghnī cāparā tveṣā kūramaṇḍalapattrakaḥ |
श्वेतमूला महावर्षा भूर्वर्षकेतुरित्यपि ॥ (१९०।२)
śvetamūlā mahāvarṣā bhūrvarṣaketurityapi ||
ज्योतिष्मतीज्योतिष्मत्यां स्वर्णलता कङ्गुनी लवणाग्निभा । (१९१।१)
jyotiṣmatījyotiṣmatyāṃ svarṇalatā kaṅgunī lavaṇāgnibhā |
माषपर्णीमाषपर्ण्यां सूर्यपर्णी पाण्डुश्चापि महासहा । (१९२।१)
māṣaparṇīmāṣaparṇyāṃ sūryaparṇī pāṇḍuścāpi mahāsahā |
अश्वपुच्छा सिंहवृन्ता कम्बोजी कृष्णवृन्तिका ॥ (१९२।२)
aśvapucchā siṃhavṛntā kambojī kṛṣṇavṛntikā ||
मुद्गपर्णीमुद्गपर्ण्यां काकमुद्गा वन्या मार्जारगन्धिका । (१९३।१)
mudgaparṇīmudgaparṇyāṃ kākamudgā vanyā mārjāragandhikā |
शिवा क्षुद्रसहा ह्रासी रङ्गणी सूर्यपर्णिका ॥ (१९३।२)
śivā kṣudrasahā hrāsī raṅgaṇī sūryaparṇikā ||
भूम्यामलकीभूम्यामलक्याममला बहुपुत्रा वितुन्नकः । (१९४।१)
bhūmyāmalakībhūmyāmalakyāmamalā bahuputrā vitunnakaḥ |
हरिद्राहरिद्रायां वर्णवती काञ्चनी वरवर्णिनी । (१९५।१)
haridrāharidrāyāṃ varṇavatī kāñcanī varavarṇinī |
निशाख्या रञ्जनी गौरी पीतिका मेहघातिनी ॥ (१९५।२)
niśākhyā rañjanī gaurī pītikā mehaghātinī ||
वेश्या विटप्रिया पीता तथा हट्टविलासिनी । (१९६।१)
veśyā viṭapriyā pītā tathā haṭṭavilāsinī |
प्रपुन्नाटप्रपुन्नाटे तु दद्रुघ्नश्चक्राकश्चक्रमर्दकः ॥ (१९६।२)
prapunnāṭaprapunnāṭe tu dadrughnaścakrākaścakramardakaḥ ||
मुण्डीमुण्ड्यां मुण्डतिका भिक्षुः श्रावणी जीवबोधिनी ॥ (१९७।२)
muṇḍīmuṇḍyāṃ muṇḍatikā bhikṣuḥ śrāvaṇī jīvabodhinī ||
श्रवणा श्रवणशीर्षा प्रव्रजिता तपस्विनी । (१९८।१)
śravaṇā śravaṇaśīrṣā pravrajitā tapasvinī |
महाश्रावणिकामहाश्रावणिकायां त्वव्यथा कदम्बपुष्पिका ॥ (१९८।२)
mahāśrāvaṇikāmahāśrāvaṇikāyāṃ tvavyathā kadambapuṣpikā ||
ग्रन्थिका लोभनीया च छिन्नग्रन्थनिकापि च । (१९९।१)
granthikā lobhanīyā ca chinnagranthanikāpi ca |
वाकुचीवाकुच्यां स्यात्कालमेषी दुर्गन्धा कुष्ठनाशिनी ॥ (१९९।२)
vākucīvākucyāṃ syātkālameṣī durgandhā kuṣṭhanāśinī ||
अवल्गुजः कृष्णफला दुर्लेखा पूतिफल्यपि ॥ (२००।२)
avalgujaḥ kṛṣṇaphalā durlekhā pūtiphalyapi ||
रास्नारास्नायां श्रेयसी रस्या रसनातिरसा रसा । (२०१।१)
rāsnārāsnāyāṃ śreyasī rasyā rasanātirasā rasā |
नाकुलीनाकुल्यां सर्पगन्धा तु सुगन्धा वारिपत्त्रका । (२०२।१)
nākulīnākulyāṃ sarpagandhā tu sugandhā vāripattrakā |
गन्धनाकुलिकागन्धनाकुलिकायां तु सर्पाक्षी विषमर्दिनी ॥ (२०२।२)
gandhanākulikāgandhanākulikāyāṃ tu sarpākṣī viṣamardinī ||
महासुगन्धा सुवहा छत्त्राकी नकुलप्रिया । (२०३।१)
mahāsugandhā suvahā chattrākī nakulapriyā |
कुठेरककुठेरके त्वर्जकः स्यात्क्षुद्रपत्त्रः कुठिञ्जरः ॥ (२०३।२)
kuṭherakakuṭherake tvarjakaḥ syātkṣudrapattraḥ kuṭhiñjaraḥ ||
वैकुण्ठतीक्ष्णगन्धश्च द्वितीयो वटपत्त्रकः । (२०४।१)
vaikuṇṭhatīkṣṇagandhaśca dvitīyo vaṭapattrakaḥ |
पर्णासो बिल्वगन्धश्च स तु कृष्णः सरालकः ॥ (२०४।२)
parṇāso bilvagandhaśca sa tu kṛṣṇaḥ sarālakaḥ ||
काकतालः कृष्णमल्ली मालुकः कृष्णमालुकः । (२०५।१)
kākatālaḥ kṛṣṇamallī mālukaḥ kṛṣṇamālukaḥ |
तुलसीतुलस्यां सुरसा प्रेतराक्षसी बहुमञ्जरी ॥ (२०५।२)
tulasītulasyāṃ surasā pretarākṣasī bahumañjarī ||
यस्या गौरी शक्रपत्नी भूतघ्नी देवदुन्दुभिः । (२०६।१)
yasyā gaurī śakrapatnī bhūtaghnī devadundubhiḥ |
फणिज्जकफणिज्जके प्रस्थपुष्पः खरपत्त्रो ऽत्रपत्रकः ॥ (२०६।२)
phaṇijjakaphaṇijjake prasthapuṣpaḥ kharapattro 'trapatrakaḥ ||
त्रायमाणात्रायन्ती त्रायमाणायां कृतत्राणाङ्घ्रिसानुजा ॥ (२०७।२)
trāyamāṇātrāyantī trāyamāṇāyāṃ kṛtatrāṇāṅghrisānujā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.