सिद्धिः श्रीनामतो येषां भवेत्सर्वेप्सितं श्रियाम् । (१।१)

नत्वा तानर्हतः कुर्वे कङ्कालाध्यायवार्त्तिकम् ॥ (१।२)

गुरुभ्यः किंचिदाकर्ण्य तज्ज्ञैः संसृज्य किंचन । (२।१)

किंचिदप्यनुभूयासौ ग्रन्थो विव्रीयते मया ॥ (२।२)

इम्पोर्तन्चे ओड़् पेर्सोनल् ओब्सेर्वतिओन्प्रोक्तोऽपि गुरुणा साक्षाद्धातुवादो न सिध्यति । (३।१)

यावन् न दृश्यते द्विस्त्रिर्गुरुपार्श्वे क्रियाविधिः ॥ (३।२)

यस्मात्तस्मादपि श्रुत्वा यत्र कुत्रापि वीक्ष्य च । (४।१)

द्रव्यव्ययं प्रकुर्वन्तो मुधा ताम्यन्ति बालिशाः ॥ (४।२)

प्रसन्नीभूय चेत्सर्वं दर्शयेत्कर्म सद्गुरुः । (५।१)

लीलयापि तदा सर्वे योगाः सिध्यन्त्यसंशयम् ॥ (५।२)

ततोऽत्र व्यक्तम् उक्तेऽपि ग्रन्थार्थे मुख्यनिश्चयात् । (६।१)

गुरूनुपेक्ष्य नो कार्यो धातुवादे परिश्रमः ॥ (६।२)

वक्ति यो न स जानाति यो जानाति न वक्ति सः । (७।१)

ततो यत्रापि तत्रापि प्रसार्यं न मुखं बुधैः ॥ (७।२)

रसगुट्यञ्जनाभिज्ञः श्रीकङ्कालययोग्यभूत् । (८।१)

तेन स्वशिष्यशिक्षार्थं रसतत्त्वं निवेदितम् ॥ (८।२)

श्रीकङ्कालयशिष्योऽपि स्वान्योपकृतये कृती । (९।१)

एकविंशत्यधीकारं रसाध्यायं निबद्धवान् ॥ (९।२)

श्रीभैरवं प्रणम्यादौ सर्वज्ञं त्रिजगत्प्रभुम् । (१०।१)

श्रीभारतीं च विघ्नेशं वन्दे प्रत्यूहशान्तये ॥ (१०।२)

ब्रह्मचर्यं तपः कार्यं हविष्यान्नस्य भोजनम् । (११।१)

क्रियाभ्रष्टे न सिध्यन्ति तपोनष्टे फलन्ति न ॥ (११।२)

अथाध्यायं समायातं श्रीकङ्कालययोगिनः । (१२।१)

वदामि व्यञ्जितो यत्र युक्तिभिः शृङ्खलारसः ॥ (१२।२)

सूतदोषांस् ततः शुद्धिं संस्कारात् प्राक् वदाम्यहम् । (१३।१)

रसानां फलमुत्पत्तिं देहलोहरसायनम् ॥ (१३।२)

रसकञ्चुकाःमृन्मयः कञ्चुकश्चैको द्विकः पाषाणकञ्चुकः । (१४।१)

तृतीयो जलजातश्च द्वौ द्वौ च नागवङ्गजौ ॥ (१४।२)

कपालिकालिका वङ्गे नागे श्यामकपालिके । (१५।१)

यादृशा च तरा दुग्धे तद्रूपे द्वे कपालिके ॥ (१५।२)

पञ्चवर्णा भवेत् श्यामा कालिका कृष्णवर्णिका । (१६।१)

सदा सूतस्य जायन्ते सहजाः सप्त कञ्चुकाः ॥ (१६।२)

रसदोषाःमलदोषो भवेदेको द्वितीयो वह्निसम्भवः । (१७।१)

विषदोषस्तृतीयस्तु चतुर्थो दर्पसंज्ञकः ॥ (१७।२)

उन्मत्तः पञ्चमो दोषो दोषाः पञ्च सदा रसे । (१८।१)

पथोगेने Wइर्कुन्गेन् देर् कञ्चुकस्मृण्मयात् कञ्चुकात् कुष्ठं जायते च शरीरिणाम् ॥ (१८।२)

पाषाणाज्जायते जाड्यं वातस्तोमश् च वारिजात् । (१९।१)

कुर्यातां चिल्हरी देहे वङ्गनागकपालिके ॥ (१९।२)

गजचर्माणि दद्रूणि कुरुते कालिका सदा । (२०।१)

पाण्डुरोगं तथा मोहं दुभितानि च कामलाम् ॥ (२०।२)

जायते श्वेतकुष्ठं च श्यामाकञ्चुकसम्भवम् । (२१।१)

हन्ति तेजः शरीरस्य मलः पारदसम्भवः ॥ (२१।२)

सत्त्वघातं करोत्यग्निर्विषं घूर्मं करोति च । (२२।१)

दर्पादङ्गं स्फुटत्येवोन्मत्ताद् उन्मत्तता भवेत् ॥ (२२।२)

युक्तं द्वादशभिर् दोषैर् यस्तु दद्यात्तु पारदम् । (२३।१)

ब्रह्महत्यादिका हत्या भवेयुस् तस्य सर्वदा ॥ (२३।२)

मुक्तं द्वादशभिर्दोषैर्दद्याद्यः पारदेश्वरम् । (२४।१)

महीयान् इह लोके स्यात्परत्र स्वर्गभाग् भवेत् ॥ (२४।२)

दोषैर्द्वादशभिर्मुक्तो देहं नीरोगयेद् रसः । (२५।१)

संस्कारैर् द्वीपसंख्यैश् च संस्कृतो देहलोहकृत् ॥ (२५।२)

१८ सूतसंस्काराःसूतेऽष्टादशसंस्कारास्तत्राद्यः पाटसारणः । (२६।१)

द्वितीयो मर्दनो नाम तृतीयः शोधनो मतः ॥ (२६।२)

मूर्छनोत्थापनस् तुर्यः पञ्चमो रसपातनः । (२७।१)

रसस्योत्थापनं षष्ठः सप्तमः स्वेदनो भवेत् ॥ (२७।२)

नियामको ऽष्टमः प्रोक्तो नवमस्तु निरोधकः । (२८।१)

दशमो मुखकारी स्यात् रुद्रसंख्यो हि जारणः ॥ (२८।२)

सूर्याङ्को बन्धकृत् प्रोक्तो यक्षसंस्थस् तु सारणः । (२९।१)

मारणो मनुसंख्यः स्यात् तिथ्यङ्कः प्रतिसारणः ॥ (२९।२)

क्रामणः षोडशाङ्कः स्याद् वेधः सप्तदशीककः । (३०।१)

अष्टादशश्च संस्कारस्तज्ज्ञैर् उद्घाटनो मतः ॥ (३०।२)

पाटसारणवाससा गालिते सूते संस्कारः पाटसारणः । (३१।१)

वङ्गनागादिकाः सर्वा वस्त्रे तिष्ठन्ति विक्रियाः ॥ (३१।२)

मर्दनकार्ष्ण्यं त्याजयितुं सूताद् विधेयो लोष्टजीककः । (३२।१)

तत्पलैकं च सूतस्य चतुःषष्टिपलानि च ॥ (३२।२)

खल्वे प्रक्षिप्य संमेल्य मर्दयेद् याममात्रतः । (३३।१)

मर्दितो निर्मलीभूतः कृष्णत्वं त्यजति ध्रुवम् ॥ (३३।२)

शोधनवज्रीक्षीरेण सम्पिष्टात् सप्ताहं याति भूमिजः । (३४।१)

सप्ताहं चार्कदुग्धेन पिष्टाद् यात्यश्मकञ्चुकः ॥ (३४।२)

एन्त्ड़ेर्नेन् वोन् जलकञ्चुकपर्पटान् ब्रह्मवृक्षस्य जलक्लिन्नांश् च वर्तयेत् । (३५।१)

तद्रसेन च सप्ताहं पिष्टाद् यात्यम्बुकञ्चुकः ॥ (३५।२)

एन्त्ड़ेर्नेन् वोन् कपालिचित्रकक्वाथसम्पिष्टात् कापाली याति वङ्गजा । (३६।१)

वज्रकन्दरसेनैव पिष्टाद् वङ्गजकालिका ॥ (३६।२)

कटुतुम्बीपयःपिष्टात् श्यामा नश्यति नागजा । (३७।१)

बीयाजलेन सम्पिष्टात् कपाली नागसम्भवा ॥ (३७।२)

सप्तसप्तदिनैः पिष्टात्सूतान् नश्यन्ति कञ्चुकाः । (३८।१)

त्रिफलाक्वाथसम्पिष्टाद् व्रजत्येवं क्षयं मलः ॥ (३८।२)

चित्रकक्वाथसम्पिष्टाद् अग्निदोषः प्रणश्यति । (३९।१)

अश्वगन्धारसेनैवं विषदोषः प्रशाम्यति ॥ (३९।२)

नाह्यारसेन सम्पिष्टाद् दर्पदोषो विनश्यति । (४०।१)

पिष्टात् कुध्यरसेनैवम् उन्मत्तो ऽपि विलीयते ॥ (४०।२)

सप्तसप्तदिनैः पिष्टाद् दोषा नश्यन्ति पञ्च वै । (४१।१)

इत्थं द्वादशभिर् दोषैर्मुक्तः शुद्धो भवेद् रसः ॥ (४१।२)

औषधस्यौषधस्यान्ते क्षालयेत् काञ्जिकेन च । (४२।१)

कर्तव्या सूतसंशुद्धिर् एकादशभिरौषधैः ॥ (४२।२)

मूर्छनक्वाथेन त्रिकटोः क्षुण्णं प्राकृतं शोधितं रसम् । (४३।१)

रसेनासन्नदूधिल्यास् तथार्द्राया रसेन च ॥ (४३।२)

काकमाचीरसेनैवं देवदालीरसेन च । (४४।१)

शुष्कं शुष्कं पुनः क्षुण्णं संमर्द्यामर्द्य शोषयेत् ॥ (४४।२)

औषधस्यौषधस्यान्ते क्षालयेत् काञ्जिकेन च । (४५।१)

प्रत्यौषधं दिनानीह सप्त सप्तैव मर्दयेत् ॥ (४५।२)

उत्थापनमूर्छितोत्थापनं सूते कार्यं पञ्चभिर् औषधैः । (४६।१)

तेजस्वी जायते ऽवश्यं मूर्छितोत्थितपारदः ॥ (४६।२)

मूर्छन, उत्थापनकज्जलाभो यदा सूतो विहाय घनचापलम् । (४७।१)

संमूर्छितस् तदा ज्ञेयो नानावर्णो ऽपि तत् क्वचित् ॥ (४७।२)

उत्थापयेन् निरुध्याथ पात्रसम्पुटमध्यगम् । (४८।१)

पुनस् तन् मूर्छयेत् सूतं कञ्चुकीर् नाशयेत् ततः ॥ (४८।२)

एवम् एतत्क्रमेणैतत् सप्तवारांस् तु मूर्छयेत् । (४९।१)

इत्थं संमूर्छितः सूतो दोषशून्यः प्रजायते ॥ (४९।२)

उत्थापनआरनालमृते सूतम् उत्थाप्यं रसधीमता । (५०।१)

मूर्छितोत्थितसूतस्य चतुःषष्टिपलानि च ॥ (५०।२)

पलानि ताम्रचूर्णस्य खल्वे प्रक्षिप्य षोडश । (५१।१)

निम्बुकं च रसं क्षिप्त्वा लूनं द्वात्रिंशदंशकम् ॥ (५१।२)

तावत् संमर्दयेद् यावत् पीठी स्यान् मृक्षणोपमा । (५२।१)

पातनसंस्कारमुक्त्वा कटाहबुन्धे तां प्रदद्याद् वस्त्रसम्पुटम् । (५२।२)

वस्त्रान्तानि मृदा लिम्पेज् जारितानीव बुन्धके ॥ (५२।३)

सजलस्थालिकावक्त्रे कटाहं प्रध्वरं क्षिपेत् । (५३।१)

कण्ठं कटाहबन्धं च लिम्पेद् वस्त्रं मृदा तथा ॥ (५३।२)

छाणकानि कटाहात्ते यामार्धं ज्वालयेद्यथा । (५४।१)

जलमध्ये रसो याति ताम्रं तिष्ठति बुन्धके ॥ (५४।२)

सप्तवारमिदं कार्यं शुद्धं स्याद् रसपातनम् । (५५।१)

सूक्ष्मदोषा विलीयते मूर्छितोत्थितपातने ॥ (५५।२)

उत्थापनसंस्कारखल्वेन सहितं सूतं मर्दयेच् च दिनत्रयम् । (५६।१)

पूर्ववत्पातयेत्तं तु अधोर्ध्वं तिर्यगं च तत् ॥ (५६।२)

एवं पातनयन्त्रेण सप्तवारं तु पातयेत् । (५७।१)

सूतमभ्रं द्वयं मर्द्यं काञ्जिकेन समन्ततः ॥ (५७।२)

स्थालिकातलमध्येऽपि स्थाप्यं तत् कृतगोलकम् । (५८।१)

त्रिफलाराजिकावह्निविषशिग्रुसमांशकैः ॥ (५८।२)

ऊर्ध्वस्थालीं समालिप्य कर्तव्यं सम्पुटं वरम् । (५९।१)

संधौ च मृत्स्नयावेष्ट्य डमरुं यन्त्रमुत्तमम् ॥ (५९।२)

कार्या चास्योर्ध्वभागे ऽपि कुण्डली विहिता परा । (६०।१)

तदधो ज्वालयेदग्निं मन्दं मन्दं त्रियामकम् ॥ (६०।२)

अधः स्थालीं परित्यज्य चोर्ध्वस्थाल्यां परिव्रजेत् । (६१।१)

उत्थापनसंस्कार: अन्यमतकासीसं सैन्धवं सूतं तत्तुल्यं च दिनावधि । (६१।२)

कासीसस्य ह्य् अभावेन दातव्या फुल्लतूरिका ॥ (६१।३)

स्तोकं स्तोकं क्षिपेत्खल्वे त्रयमेकत्र मर्दयेत् । (६२।१)

प्रत्येकं शतनिष्कं स्यादूनं नैवाधिकं क्वचित् ॥ (६२।२)

स्थालीसम्पुटयन्त्रेण दिनं चण्डाग्निना पचेत् । (६३।१)

ऊर्ध्वलग्नं तु तं शुद्धं पारदं चाहरेत् शुभम् ॥ (६३।२)

उत्थपनसंस्कार: ३। मतम्पत्त्राणि ताम्रस्य लघूनि पिष्टीं कृत्वा रसेन त्रिगुणेन भाण्डे । (६४।१)

ताम्रात् सूतं रसात्ताम्रं पातनाय पृथक्कृतम् । (६५।१)

द्वयं तथैव सम्पिष्य पीठी कार्या च पूर्ववत् ॥ (६५।२)

तां ताम्रसूतयोः पीठीं स्थालिकायां क्षिपेत्पुनः । (६६।१)

स्थालीं चाधोमुखीं त्व् अन्यां लिम्पेद् वस्त्रमृदा मुखे ॥ (६६।२)

यन्त्रो डमरुकाख्योऽसौ तथा विद्याधराभिधः । (६७।१)

उपरि स्थालिकाबुन्धे दातव्यं गोमयं ततः ॥ (६७।२)

अधः स्थाल्यास्त्वधो बुन्धे यामं मृद्वग्निना पचेत् । (६८।१)

सूतो यात्युपरिस्थाल्यास्ताम्रं तत्रैव तिष्ठति ॥ (६८।२)

सप्तवेलम् इदं कार्यं सूतोत्थापनमुच्यते । (६९।१)

व्यापको जायते स्वच्छः पातितोत्थापितो रसः ॥ (६९।२)

स्वेदनशिग्रुवृक्षस्य पत्त्राणि वारिणा वर्तयेद्यथा । (७०।१)

जायतेऽतिमृदुः पिण्डः कुर्यात्पिण्डस्य कुल्हडीम् ॥ (७०।२)

ताम्रं त्यक्त्वोत्थितं सूतं लुणं द्वात्रिंशदंशकम् । (७१।१)

कृतप्राक्कुल्हडीमध्ये प्रक्षिपेत्तं समग्रकम् ॥ (७१।२)

आरनालं क्षिपेत्स्थाल्यां रसं निम्बुकसम्भवम् । (७२।१)

कण्ठे काष्ठं च बध्नीयाद्वस्त्रे प्राक्कृतकुल्हडीम् ॥ (७२।२)

काष्ठे वस्त्रं च बध्नीयान् न स्पृशेत्काञ्जिकं यथा । (७३।१)

पिहितायां तथा स्थाल्यां मृद्वग्निर् ज्वालयेदधः ॥ (७३।२)

प्रत्यहं त्व् अष्टयामं च कार्यं सप्तदिनानि वै । (७४।१)

प्रत्यहं शिग्रुपत्त्रैश् च कार्या कुल्हडिका नवा ॥ (७४।२)

नष्टं नष्टं चारनालं प्रक्षिपेन् नूतनं मुहुः । (७५।१)

दोलायन्त्रेण कर्तव्या रसस्य स्वेदने विधिः ॥ (७५।२)

स्वेदनैर् वह्निर् उत्पन्नो रसो जातो बुभुक्षितः । (७६।१)

सम्प्रत्य् ऊर्ध्वरसो ऽत्यर्थं सहते ऽग्निं विपाचने ॥ (७६।२)

स्वेदनराजिकालवणवह्निमूलकै रूषणाइकयुतैः कलांशकैः । (७७।१)

पारदस्य मृदुवह्नितस्त्विदं स्वेदनं तुषजलेन तन्यते ॥ (७७।२)

स्वेदनयन्त्रकाञ्जिकौषधपत्त्रान्तः पोटलीमध्यलम्बनः । (७८।१)

चुल्हाग्नौ स्वेद्यते स्वेद्यं यत्रेदं दोलयन्त्रकम् ॥ (७८।२)

वस्त्रं चतुष्पुटं कृत्वा खगेनापि पुटीकृतम् । (७९।१)

स्वेद्यं सूतं च मन्दाग्नौ यथा नोपक्षयं व्रजेत् ॥ (७९।२)

व्योषार्द्रशिग्रुकन्दश्च मयूरमूलकासुरी । (८०।१)

काञ्जिकेन च संस्वेद्यं सूतं बुद्धिमता दिनम् ॥ (८०।२)

गोमहिष्याश् च मेषाणां खरमूत्रैश्च पञ्चभिः । (८१।१)

पञ्चभिर्लवणैः क्षारैः स्वेदनीयं रसेश्वरम् ॥ (८१।२)

चाङ्गेरी काञ्जिकं निम्बुजम्बीरबीजपूरकैः । (८२।१)

रसैः संस्वेदनीयं च पारदं मुखवाञ्छया ॥ (८२।२)

नियमनौत्तरस्यां भवेत्स्थूलो रक्तसैन्धवखोटकः । (८३।१)

तद्गर्भे रन्ध्रकं कृत्वा सूतं च स्वेदितं क्षिपेत् ॥ (८३।२)

ततश्च चणकक्षारं दत्त्वा चोपरि नैम्बुकम् । (८४।१)

रसं प्रक्षिप्य दातव्यस्तादृक् सैन्धवखोटकः ॥ (८४।२)

गर्तां कृत्वाथ भूगर्भे क्षिप्त्वा सैन्धवसम्पुटम् । (८५।१)

धूलिम् अष्टाङ्गुलिं दत्त्वा कारीषं दिनसप्तकम् ॥ (८५।२)

वह्निं संज्वाल्य तद्ग्राह्यं क्षालयेत्काञ्जिकेन च । (८६।१)

अयं नियामको नाम संस्कारो ह्य् अष्टमः स्मृतः ॥ (८६।२)

चणकक्षारनाशे च चूर्णं स्यान् नवसारजम् । (८७।१)

साजीक्षारस्य तन्नाशे क्षारो झीजरटस्य च ॥ (८७।२)

हिङ्गुपूषा च तन्नाशे तथैरण्डफलानि च । (८८।१)

पूषा दत्त्वा च प्रत्येकं प्रक्षिपेन् नैम्बुकं रसम् ॥ (८८।२)

अतीवाग्निसहो जातः पारदोऽसौ नियामकः । (८९।१)

अन्नार्थं रसना लोला निःशङ्कं संस्कृतः सदा ॥ (८९।२)

रोधनकाचकुम्पे मृदा लिम्पेन् मध्ये नियामकं रसम् । (९०।१)

क्षिप्त्वास्ये चीवरं बद्ध्वा छन्नं कोडीयकेन च ॥ (९०।२)

भूगर्ते कुम्पिकां क्षिप्त्वा दत्त्वा चोपरि वालुकाम् । (९१।१)

कारीषाग्निं प्रतिदिनं ज्वालयेद् दिनसप्तकम् ॥ (९१।२)

कुम्पिकाया रसो ग्राह्यो विधिप्रोक्तो निरोधकः । (९२।१)

रसनां लेलिहानश्च पीडितो ऽतिबुभुक्षया ॥ (९२।२)

मुखकरीस्नुही च गिरिकर्णी च क्षीरिणी वज्रकञ्चुकी । (९३।१)

सर्पाक्षी मेघनादा च मत्स्याक्षी मृगभोजनी ॥ (९३।२)

शिरःपुङ्खा च चाङ्गेरी वज्रवस्त्री पुनर्नवा । (९४।१)

मधुकंसारिवे तिक्ता त्रायन्ती चन्दनामृता ॥ (९४।२)

अरण्यतुलसी कृष्णा शाखिनी रविभूलिका । (९५।१)

एतानि यमिका प्रोक्ता रसकर्मणि शम्भुना ॥ (९५।२)

आसां नियामिकानां तु यथालाभं प्रकल्पयेत् । (९६।१)

पक्षछिन्नो भवेन् नूनम् ओषध्या पुण्यपाकतः ॥ (९६।२)

मुखकरी (२): मतान्तरम्नियामिकां ततो वच्मि सूतस्य मारकर्मणि । (९७।१)

सर्पाक्षी क्षीरिणी वन्ध्या मत्स्याक्षी शङ्खपुष्पिका ॥ (९७।२)

काकजङ्घा शिखिशिखा ब्रह्मदण्ड्य् आखुपर्णिका । (९८।१)

वर्षाभूः कञ्चुकी मूर्वा माचीकोत्पलचिञ्चिकम् ॥ (९८।२)

शतावरी च द्विलता वज्रकन्दादिकर्णिका । (९९।१)

मण्डूकपर्णी पाठाली चित्रको ग्रीष्मसुन्दरः ॥ (९९।२)

काकमाची महाराष्ट्री हरिद्रा तिलपर्णिका । (१००।१)

श्वेतार्कौ शिग्रुधत्तूरमृगदूर्वा हरीतकी ॥ (१००।२)

गुडूची मुसली पुङ्खा भृङ्गराड् रक्तचित्रकम् । (१०१।१)

नारङ्गं सूरणं मुण्डी मलं कापोतकोकिलम् ॥ (१०१।२)

सैन्धवं श्वेतवर्षाभूखापरं हिङ्गुमाक्षिकम् । (१०२।१)

विष्णुक्रान्ता सोमवल्ली ब्रह्मघ्नी यक्षलोचना ॥ (१०२।२)

व्याघ्रपादी हंसपादी वृश्चिकाली कुतुम्बकम् । (१०३।१)

स्वयीभुक्कुसमं कुम्भी हस्तिशुण्डीन्द्रवारुणी ॥ (१०३।२)

बीजीन्यरूष्करस्यापि सर्व एते नियामिकाः । (१०४।१)

एताः समस्ता व्यस्ता वा देया सप्तदशाधिकाः ॥ (१०४।२)

मारणे मूर्छने बन्धे रसस्यैता नियोजयेत् । (१०५।१)

मारण + जारणअप्रसूतगवां मूत्रैः पिष्टा मूर्वां नियामकाः ॥ (१०५।२)

तद्द्रावैर् मर्दयेत् सूतं यथा पूर्वोदितं क्रमात् । (१०६।१)

इत्येवं जारणायुक्तं मारणं परिकीर्तितम् ॥ (१०६।२)

मुखकरणबीजपूरस्य सद्वृन्तं प्रोत्सार्य कुरु रन्ध्रकम् । (१०७।१)

निरोधकं सलवणं क्षिप्त्वैकं तेन छादयेत् ॥ (१०७।२)

काञ्जिकेन भृता स्थाली निम्बुकानां रसाचिता । (१०८।१)

दोलायन्त्रेण तन्मध्ये ब्रुडन्तं बीजपूरकम् ॥ (१०८।२)

बद्ध्वा पिधाय सप्ताहं हठाग्निं ज्वालयेद् अधः । (१०९।१)

प्रत्यहं मातुलिङ्गैश् च नव्यैर् भव्यभवन् मुखम् ॥ (१०९।२)

ग्रसते चाभ्रकादीनि सूतेनास्यं प्रसारितम् । (११०।१)

व्यात्तवक्त्रो ग्रसत्येव क्षिप्तं सर्वं च जीर्यति ॥ (११०।२)

नियमनकर्कोटीफणिनेत्राभ्यां चिञ्चिकाम्बुजमार्कवैः । (१११।१)

नियम्यो ऽसौ ततः सम्यक् चपलत्वं निवर्तयेत् ॥ (१११।२)

रोधनमर्दनमूर्छनपातैः कदर्थितो भवति मन्दवीर्यस्तु । (११२।१)

सृष्ट्यम्बुजैर् निरोधात् तलद्वयप्रायो न खण्डः स्यात् ॥ (११२।२)

दीपनैत्थंकदर्थिततनुर्गलितात्मवीर्यः सृष्ट्यां चितश् छगणकैः पुटितो बली स्यात् । (११३।१)

स्विन्नस्त्र्यहे तुषजलेऽथभवेत्सुदीप्तः ॥ (११३।३)

त्रिफला चित्रमूलं च सौराष्ट्री नवसादरम् । (११४।१)

शिग्रुरसेन संभाव्य मर्दयेच् च दिनत्रयम् ॥ (११४।२)

तेनैव मध्यगं कृत्वा नियम्योऽसौ पुनः पुनः । (११५।१)

त्रयोदशे ऽह्णि सम्प्राप्ते जायते दीपनं शुभम् ॥ (११५।२)

दीपनभूखगटङ्कणमनःशिललवणासुरिशिग्रुकाञ्चिकैस् त्रिदिनम् । (११६।१)

स्वेदेन दीनदीप्तोऽसौ ग्रासार्थी जायते सूतः ॥ (११६।२)

गगनग्रास-क़ुएच्क्सिल्बेर्व्यात्तास्यं काचकुम्प्यन्तः सल्लूणं नैम्बुकं रसम् । (११७।१)

पलं धान्याभ्रकं क्षिप्त्वा लिम्पेद् वस्त्रमृदा मुखम् ॥ (११७।२)

मुखे कोडीयकं दद्यात् कुण्डीका वालुकाभृता । (११८।१)

कुम्पिकां वालुकामध्ये क्षिप्त्वा चोपरि वालुकाम् ॥ (११८।२)

प्रदायाधोऽष्टयामं च हठाग्निं ज्वालयेत् सुधीः । (११९।१)

पलं धान्याभ्रकं चैकं जारणीयम् अहर्निशम् ॥ (११९।२)

सूतादष्टगुणं जार्यं धान्याभ्रं रसवेदिना । (१२०।१)

नाम्नासौ गगनग्रासः पारदः परिकीर्तितः ॥ (१२०।२)

एकपत्त्रीकृतं सर्वमभ्रकं तदनन्तरम् । (१२१।१)

तप्तखर्परविन्यस्तं प्रदहेत्तीव्रवह्निना ॥ (१२१।२)

अगस्तिपुष्पतोये च कुमुदानां रसेन च । (१२२।१)

वर्षाभूतण्डुलीयेन मरिचैः सुमुखेन च ॥ (१२२।२)

माहिषेणैव दुग्धेन सारयित्वाभ्रकं ततः । (१२३।१)

यवचिञ्चिकातोयेन प्लावयित्वा पुटे पचेत् ॥ (१२३।२)

मरिचासुरीसिद्धार्थविषचूर्णैश्च सूतकम् । (१२४।१)

स्वेदयेत् काञ्जिके बद्धं दोलायां दिवसत्रयम् ॥ (१२४।२)

एवं स्विन्नो रसः पश्चात् काञ्जिके यवचिञ्चिकाम् । (१२५।१)

समूलपत्त्रां संकुट्य संधयित्वा विचक्षणः ॥ (१२५।२)

काञ्जिके जायते देव्यरसबन्धे तु नित्यशः । (१२६।१)

हेमक्रिया हेममुखे तारे तारमुखं कृतम् ॥ (१२६।२)

यवचिञ्चिकातोयेन स्वेदयन् स्वेदयेद् बुधः । (१२७।१)

लोहाग्रे भ्रमथो शालसुदग्धं वर्षयेत् तथा ॥ (१२७।२)

जीर्णस्य लक्षणं ज्ञेयं जलौकादण्डधारिणः । (१२८।१)

द्वितीये काकविष्ठाभं तृतीये तैलको भवेत् ॥ (१२८।२)

कपिलो ऽथ निरुद्गारो विप्रुषो नैव मुञ्चति । (१२९।१)

अग्नौ हि घ्रातनिक्वस्थो व्योमजीर्णस्य लक्षणम् ॥ (१२९।२)

अथ वैकृतकस्पर्शाद् दिव्यौषधिमुखं प्रति । (१३०।१)

अथ ह चरति क्षिप्रं क्षणादेव निबध्यते ॥ (१३०।२)

ततो लोहकपालस्थं स्वेदयेन्मृदुवह्निना । (१३१।१)

सुखोष्णेनारनालेन प्रक्षालितरसं बुधः ॥ (१३१।२)

एवम् अभ्रकजीर्णस्य रसस्याष्टमभागतः । (१३२।१)

विडं दद्याच् च विधिवज् जारयेत् तं विचक्षणः ॥ (१३२।२)

एवं षड्गुणजीर्णं तु सूतकं जारयेत् बुधः । (१३३।१)

धान्याभ्रभूमौ लगति यत्क्षिप्रं तद्धान्याभ्रकम् उच्यते । (१३३।२)

गगनग्रासजारणअभ्रके द्विगुणे जीर्णे धूमव्याजेन गच्छति ॥ (१३३।३)

जीर्णे चतुर्गुणे तस्मिन् गतिशक्तिर्विहन्यते । (१३४।१)

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य बाह्ये च मूषायाः पतति ध्रुवम् ॥ (१३४।२)

जीर्णे च षड्गुणे सूतं कम्पते ऽसौ मुहुर्मुहुः । (१३५।१)

बाह्ये चोड्डीय नो याति स्थितः स्थाने स्थिरायते ॥ (१३५।२)

तस्मिन्नष्टगुणे जीर्णे ध्मातं शाम्यति पारदः । (१३६।१)

हठेन वह्निनाध्मातः स्थिरीभूतसुवर्णवत् ॥ (१३६।२)

रूप्यगद्याणकयाचोह्यनेनाभ्यञ्ज्य गालिते । (१३७।१)

दशवर्णं भवेद्धेम कथितं रसवेदिभिः ॥ (१३७।२)

अभ्रकस्य च पत्त्राणि श्लक्ष्णचूर्णीकृतानि च । (१३८।१)

कर्पासीरसतोयेन मर्दितानि दिनत्रयम् ॥ (१३८।२)

मातुलिङ्गकनकस्यापि वार्कतोयेन मर्दयेत् । (१३९।१)

क्षिप्त्वा टङ्कणक्षारं च नवसारं तथैव च ॥ (१३९।२)

खल्वमध्ये ततः क्षिप्त्वा मर्दयेत् प्रतिवासरम् । (१४०।१)

रसैः पूर्वोदितैर् भूयो यावत् तद् गिलते स्फुटम् ॥ (१४०।२)

ग्रन्थान्तरेयवाख्याकदलीशिग्रुचिञ्चाफलपुनर्नवा । (१४१।१)

शतमूलै रसैरभ्रं भावितं मुनिसंख्यया ॥ (१४१।२)

तद्ग्रासं रसराजोऽसौ सुखं भुङ्क्ते वरे मुखे । (१४२।१)

संजाते देहसिद्ध्यर्थं धातुसिद्ध्यर्थमेव हि ॥ (१४२।२)

स्वल्पमप्यभ्रकं सूतो यदि गृह्णाति चेत्सुखम् । (१४३।१)

बध्यते स्वगृहान्तस्थो यथा चौरो ऽतिचञ्चलः ॥ (१४३।२)

कुमारी कदली वज्री जारी हेमपादी नटी । (१४४।१)

बृहती चाग्निदमनी लाङ्गली समभागतः ॥ (१४४।२)

पत्त्राभ्रम् अभ्रचूर्णं वा वन्यं मलनीगुणभावितम् । (१४५।१)

तप्तेन लोहचूर्णेन पिष्टिः स्यान्मर्दने रसे ॥ (१४५।२)

अभ्रपीठीलोहखल्वे चतुष्पादे सूतग्रस्ताभ्रकं क्षिपेत् । (१४६।१)

चतुःषष्ट्यंशभागेन चूर्णं कान्तायसं रसात् ॥ (१४६।२)

काञ्जिकेनैव संद्दाष्टं बव्वेरं यच् च थूथकम् । (१४७।१)

तत्तथा वै विडं प्रोक्तं चन्दनं रसवेदिभिः ॥ (१४७।२)

थूथाविडेन सम्पिष्णन् मृद्वग्निं ज्वालयेदधः । (१४८।१)

सूतादष्टगुणं लोहं जारणीयं सदा बुधैः ॥ (१४८।२)

अप्राप्तौ कान्तलोहस्य चूर्णं तीक्ष्णस्य संक्षिपेत् । (१४९।१)

चतुःषष्टितमं चांशं जीर्णे जीर्णे क्षिपेन् मुहुः ॥ (१४९।२)

सूतोऽसौ जीर्णलोहः सन्गोधूमाभः कषायतः । (१५०।१)

पाशितो रागसहनो जातो रागश्च जीर्यति ॥ (१५०।२)

अयःप्रकाशराजि ? सूतजारणलोहखल्वे चतुष्पादे जीर्णलोहं रसं क्षिपेत् । (१५१।१)

अयःप्रकाशे राजेश्च चतुःषष्ट्यंशचूर्णकम् ॥ (१५१।२)

थूथाविडेन सम्पिष्य मृद्वग्निर् ज्वालयेद् अधः । (१५२।१)

सूतादष्टगुणा जार्या राजिश्चायःप्रकाशिका ॥ (१५२।२)

अयःप्रकाशराजौ च जीर्णायां पीतता भवेत् । (१५३।१)

रक्ततापादनार्थं च हिमराजिं च जारयेत् ॥ (१५३।२)

लोहखल्वचतुष्पादे संजीर्णायःप्रकाशिकम् । (१५४।१)

पारदं हेमराजेश्च चतुःषष्ट्यंशचूर्णकम् ॥ (१५४।२)

थूथाविडेन सम्पिष्य मृद्वग्निं ज्वालयेदधः । (१५५।१)

सूतादष्टगुणा जार्या हेमराजिश्च कोविदैः ॥ (१५५।२)

जीर्णायां हेमराजौ च रक्तता जायते ध्रुवम् । (१५६।१)

भूधरयन्त्र (देड़्।)लोष्टगर्तः सुधालिप्तश्चूर्णेन सगुडेन वा । (१५६।२)

गाढं लिप्तस्वसंशुष्को यन्त्रो ऽयं भूधरो मतः ॥ (१५६।३)

मेतल्स् => गोल्द्जीर्णहेमाख्यराजिश्च सूतं यन्त्रे च भूधरे । (१५७।१)

क्षिप्त्वा वै षोडशांशेन शुद्धगन्धकचूर्णकम् ॥ (१५७।२)

मुखे कोडीयकं दद्याद् अधोवक्त्रं पिधानके । (१५८।१)

वस्त्रमृत्तिकया लिम्पेत् हठाग्निं ज्वालयेत्तथा ॥ (१५८।२)

षोडशांशं मुहुर्दद्यात् मुहुः कोडीयकं तथा । (१५९।१)

पारदात् षड्गुणो यावज् जीर्यते शुद्धगन्धकः ॥ (१५९।२)

भवेद् दार्ढ्यं च रागेन जीर्णे सूतेन गन्धके । (१६०।१)

रूप्यं ताम्रं तथा लोहं वङ्गं नागं च पित्तलम् ॥ (१६०।२)

कांस्यं च सप्तलोहानि रसेनाभ्यञ्ज्य गालयेत् । (१६१।१)

तिथिवर्णं भवत्य् एवं सुवर्णं नैव संशयः ॥ (१६१।२)

खापरसत्त्वजारणखटिका १ लवणम् २ तूरी २ गैरिकधातुः ४ जीककम् ५ । (१६२।१)

संशोधने सुवर्णस्य त्व् इमाः स्युः पञ्च मृत्तिकाः ॥ (१६२।२)

प्रक्षिप्य भूधरे यन्त्रे पारदं जीर्णगन्धकम् । (१६३।१)

क्षिप्त्वा मनःशिलासत्त्वं सूताद् द्वात्रिंशदंशकम् ॥ (१६३।२)

मुखे कोडीयकं दद्याद् अधोवक्त्रे पिधानकम् । (१६४।१)

वस्त्रमृत्तिकया लिम्पेत् हठाग्निं ज्वालयेत्ततः ॥ (१६४।२)

जीर्णे जीर्णे मुहुर्दद्याद् अक्तांशं सूतशोधकः । (१६५।१)

सूततुल्यं त्व् इदं जार्यं न तु हीनं न चाधिकम् ॥ (१६५।२)

जीर्णे मनःशिलासत्त्वे पञ्च वक्ष्यामि मृत्तिकाः । (१६६।१)

दाघीछेद२कषा३वर्त्त४शोधने हेम शुध्यति ॥ (१६६।२)

खापरसत्त्वजारण; मेर्चुर्य्:: मुखकरणसूतं जीर्णशिलासत्त्वं लोहखल्वे चतुष्पदे । (१६७।१)

क्षिप्त्वा खापरसत्त्वस्य चतुःषष्ट्यंशचूर्णकम् ॥ (१६७।२)

थूथाविडेन सम्पिष्य मृद्वग्निं ज्वालयेद् अधः । (१६८।१)

जीर्णे जीर्णे मुहुः क्षिप्त्वा जार्यम् अष्टगुणं रसात् ॥ (१६८।२)

जीर्णे पुष्पाक्षसत्त्वे च सस्नेहो जायते रसः । (१६९।१)

जीर्यते ऽन्नपथं वक्त्रं सम्प्रत्यूर्ध्वं च पारदः ॥ (१६९।२)

मेर्चुर्य्:: जारण:: वज्र => सर्वव्यापिन्त्रिधान्नपथवक्राणां मध्याद् एकं च हीरकम् । (१७०।१)

येन सूतेन संजीर्णं सत्त्वं पुष्पाक्षसम्भवम् ॥ (१७०।२)

प्रक्षिप्य लोहसत्त्वे तौ चतुष्पाद उभाव् अपि । (१७१।१)

थूथाविडेन संपिष्यन् मृद्वग्निं ज्वालयेदधः ॥ (१७१।२)

ज्वाल्यो ऽग्निस्तावता यावज्जीर्यते स च हीरकः । (१७२।१)

हीरके ऽन्नपथे जीर्णे सर्वव्यापी भवेद्रसः ॥ (१७२।२)

एवंभूतस्तु सूतो ऽयं रौद्रसंहारकारकः । (१७३।१)

यत्किंचिद्दीयते तस्य रसोपरसवातकः ॥ (१७३।२)

तत्सर्वं ग्रसते वेगात् यथा देवो महेश्वरः । (१७४।१)

क्षणेन जायते जीर्णं तन्मुखे पतितं तु यत् ॥ (१७४।२)

स्फाटिकान्तानि रत्नानि जीर्यन्ते चातिवेगतः । (१७५।१)

ततः कोटिगुणे जीर्णे शङ्खवेधी भवेद्रसः ॥ (१७५।२)

तत्क्षणाद् अमरत्वं च खेचरत्वं ददाति च । (१७६।१)

मेर्चुर्य्:: जारणअजीर्णं तुम्बाबीजं तु सूतकं यस्तु वातयेत् । (१७६।२)

ब्रह्महा स दुराचारो मम द्रोही महेश्वरि ॥ (१७६।३)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन जारितं मारयेद्रसम् । (१७७।१)

संस्थाप्य गोमयं भूमौ पश्चात् मूषां तदोपरि ॥ (१७७।२)

तन्मध्ये कटुतुम्ब्योत्थं तैलं दत्त्वा रसं क्षिपेत् । (१७८।१)

काकमाचीरसो देयस्तैलतुल्यस्ततः पुनः ॥ (१७८।२)

गन्धकं व्रीहिमात्रं च क्षिप्त्वा तं च निरोधयेत् । (१७९।१)

तत्पृष्ठे श्रावकं दत्त्वा पूर्णतावद्भिषक् परम् ॥ (१७९।२)

स्वाङ्गशीतं च तं ज्ञात्वा जीर्णं तैलं च गन्धकम् । (१८०।१)

काकमाचीद्रवं चाग्निं दत्त्वा दत्त्वा तु जारयेत् ॥ (१८०।२)

मूषायां गोमयं सार्द्रं दत्त्वा चाधोऽथ पावकम् । (१८१।१)

षड्गुणं गन्धकं जार्यं सूतस्यैवं मुषं भवेत् ॥ (१८१।२)

तत्सूतं मर्दयेत् खल्वे जम्बीरोत्थद्रवैर्दिनम् । (१८२।१)

चतुःषष्ट्यंशकं पूर्वं द्वात्रिंशांशं ततः पुनः ॥ (१८२।२)

षोडशांशं शुद्धहेमपत्त्रं सूतेषु जारयेत् । (१८३।१)

साग्रे साग्रे तु तन्मर्द्यं जम्बीराणां द्रवैर् दृढम् ॥ (१८३।२)

मूलिका लवणं गन्धमभावे पित्ततैलयोः । (१८४।१)

पिष्यो जम्बीरनीरेण हेमपत्त्रं प्रलेपयेत् । (१८४।२)

इत्येवं जारणा कार्या ततः सूतं विमारयेत् ॥ (१८४।३)

विड:: वडवानलअथवा निर्मुषं चेमं विडयोगेन जारयेत् । (१८५।१)

विडम् अत्र प्रवक्ष्यामि साधयेद्भिषगुत्तमः ॥ (१८५।२)

शङ्खचूर्णं रविक्षीरैरातपे भावयेद्दिनम् । (१८६।१)

तद्वज्जम्बीरजैर् द्रवैर् दिनैकं धूमसारकम् ॥ (१८६।२)

सौवर्चलमजामूत्रैः क्वाथं यामचतुष्टयम् । (१८७।१)

कण्टकारीरसं क्वाथं दिनैकं नरमूत्रके ॥ (१८७।२)

साजीक्षारं च कासीसं तिन्तिणीकं शिलाजतु । (१८८।१)

जम्बीरोत्थद्रवैर् भाव्यं पृथक् यामचतुष्टयम् ॥ (१८८।२)

जेपालबीजं त्वग्घीनं मूलकानां द्रवैर् दिनम् । (१८९।१)

सैन्धवं टङ्कणं गुञ्जा शिग्रुमूलद्रवैर् दिनम् ॥ (१८९।२)

एतत्सर्वं समांशं तु मर्द्यं जम्बीरजैर्द्रवैः । (१९०।१)

तद्गोलं रक्षयेद्यत्नात् विडो ऽयं वडबानलः ॥ (१९०।२)

अनेन मर्दयेत्सूतं ग्रसते तप्तखल्वके । (१९१।१)

स्वर्णाभ्रसर्वलोहानि सत्त्वानि ग्रसते क्षणात् ॥ (१९१।२)

जारण: गर्भ।ग्रास, पिण्ड, परिणामआद्यो गर्भपरः पिण्डः परिणामस्तृतीयकः । (१९२।१)

सूतान्तः सर्वजार्याणां जारणस्त्रिविधो विधिः ॥ (१९२।२)

जार्ये तु जारिते सूते वस्त्रेण गालिते सति । (१९३।१)

वस्त्रे तिष्ठति चेत् सर्वमाद्यो वै गर्भसंज्ञकः ॥ (१९३।२)

पुनर्जारितजार्ये तु वस्त्रान् निःशेषनिर्गते । (१९४।१)

ख्यातोऽल्पादधिके सूते सोपरिपिण्डसंज्ञकः ॥ (१९४।२)

जालं कारयता सूते वस्त्रान्निःसरते पुनः । (१९५।१)

संस्थिते च निजे लौल्ये जीर्णजार्यस् तृतीयकः ॥ (१९५।२)

सिद्धरस (?)कुम्भस्याधः कृते छिद्रे द्विग्रन्थिं दोरकं क्षिपेत् । (१९६।१)

एकं मध्ये परं बाह्ये कुम्भे कार्यो गलद्घटी ॥ (१९६।२)

महोडाकस्य मूलानां श्रीखण्डेन घटे ततः । (१९७।१)

क्षिप्त्वायःस्थालिकामध्ये पारदं जीर्णाहीरकम् ॥ (१९७।२)

सच्छिद्रां ढङ्कणीं दत्त्वा कुम्भं श्रीखण्डसंभृतम् । (१९८।१)

प्रध्वरायां च ढङ्कण्यां क्षिप्त्वाग्निं ज्वालयेद्धठात् ॥ (१९८।२)

स्थालिकाधश्चतुर्यामं ढङ्कणीछिद्रमध्यतः । (१९९।१)

श्रीपिण्डो दोरकाच्च्युत्वा मुहुः पतति पारदे ॥ (१९९।२)

तद्दग्धसूतसम्मिश्रं श्वेतभस्म प्रजायते । (२००।१)

तत् क्षिपेद् अन्धमूषायां साकं मध्वाज्यटङ्कणैः ॥ (२००।२)

ध्मातं सत्कुरुते बन्धं पारदस्य न संशयः । (२०१।१)

न क्षीयते मुहुर् ध्माते ऽतीवनिश्चलतां गतः ॥ (२०१।२)

जार्यमाणश्च यः सूतः स्वयमेव निबध्यते । (२०२।१)

स हि सिद्धरसानां हि देहलोहो निबध्यति ॥ (२०२।२)

मृगस्याकृष्णनेत्रे च प्ररोहत्यन्धचक्षुषि । (२०३।१)

रसाभ्यक्ते तयोः पीडा नश्यत्यन्धश्च पश्यति ॥ (२०३।२)

देवदानवगन्धर्वसिद्धगुह्यकखेचरैः । (२०४।१)

रसो वक्त्रे स्थितो यस्य तद्गतिः खे न हन्यते ॥ (२०४।२)

म्रियते न विषेणापि दह्यते नैव वह्निना । (२०५।१)

आकाशे सिद्धविद्यस्य मृतो जीवति तत्क्षणात् ॥ (२०५।२)

मणिमन्त्रौषधेभ्यो ऽपि प्रभावातिशयो महान् । (२०६।१)

मृतसंजीवनो नाम रसबन्धः प्रकीर्तितः ॥ (२०६।२)

मेर्चुर्य्:: सारणबद्धसूतचतुःषष्टिपलान्य् आवर्तयेत् सुधीः । (२०७।१)

हेमराजिचतुःषष्टिपलान्य् आवर्तयेत् पृथक् ॥ (२०७।२)

ढालयेद्धेमराजिं तां बद्धसूतद्रवोपरि । (२०८।१)

रक्तषोटो भवत्येवं संस्कारः सारणो मतः ॥ (२०८।२)

मेर्चुर्य्:: पातन? सारण?तारमध्यगतं कृत्वा पूर्ववत्पातयेद्रसम् । (२०९।१)

हेमपिष्टानुसंपिष्टं कुमारीरसमर्दितम् ॥ (२०९।२)

उपरिस्थस्य भाण्डस्य बुध्नसंलेपितं ध्रुवम् । (२१०।१)

एवं तु गन्धकं ताम्ररजते हाटके तथा । (२१०।२)

पुनः पुनस्तथा पात्यं चेत्थं संसारयेत्ततः ॥ (२१०।३)

१४। मारणसंस्काररक्तषोटस्य यावन्तो गद्याणाः सारणे कृते । (२११।१)

द्विघ्नाः शुद्धशिलायास्ते भृशं चूर्णीकृता मुहुः ॥ (२११।२)

विस्तीर्णकाचकूप्यां तद् देयं चूर्णमुपर्यधः । (२१२।१)

रक्तषोटं च तद्गर्भे क्षिप्त्वास्य चाभ्रचाचिकम् ॥ (२१२।२)

कूपिकायां वेष्टनानि सप्त देयानि च मृदः । (२१३।१)

नरप्रमाणिकं गर्तं खनित्वा छाणकैर् भृतम् ॥ (२१३।२)

तद्गर्भे कूपिकां क्षिप्त्वा हठाग्निं ज्वालयेत् ततः । (२१४।१)

स्वाङ्गशीतं च तद् ग्राह्यम् एतन्मारणम् उच्यते ॥ (२१४।२)

१५। प्रतिसारणसंस्कारसंस्कारैर् मनुसंख्यैश्च सूतः संस्कृत्य मारितः । (२१५।१)

खल्वे क्षिप्त्वा स सम्पिष्टः प्रोच्यते प्रतिसारणम् ॥ (२१५।२)

मारितं मृतनागेन हेम तस्यापि चूर्णकम् । (२१६।१)

यत्प्रतिसारणे क्षिप्यम् एतत् क्रामणम् उच्यते ॥ (२१६।२)

वेधनागवल्ल्याश्च पत्रेण तदतंत्तामितरम् । (२१७।१)

रतिमात्रं क्षिपेत् कुर्यान्नागपत्रस्य वेढनीम् ॥ (२१७।२)

गालयित्वाथ तच्चूर्णं सर्वलोहेषु निक्षिपेत् । (२१८।१)

गाल्यमानेषु तायेत सहस्रस्य प्रवेधकम् ॥ (२१८।२)

उद्घाटनगालिते नागगद्याणे सूतगद्याणकं क्षिपेत् । (२१९।१)

तच्चूर्णमध्ये क्षेप्तव्यो गद्याणो गंधकस्य च ॥ (२१९।२)

सर्जिकायाश्च गद्याणे मिलिते स्याच्चतुष्टयम् । (२२०।१)

चूर्णं सम्पिष्य कर्तव्यं जलेनालोडयेत्ततः ॥ (२२०।२)

शरावसम्पुटे क्षिप्त्वा नीरन्ध्रवस्त्रमृत्स्नया । (२२१।१)

हस्तप्रमाणिकं गर्तं खनित्वा छाणकैर्भृतम् ॥ (२२१।२)

शरावसम्पुटं गर्ते क्षिप्त्वाग्निर्ज्वालयेत्ततः । (२२२।१)

स्वाङ्गशीतं गृहीत्वा तत् कर्तव्यं सूक्ष्मचूर्णकम् ॥ (२२२।२)

गालिते विद्धसूतेऽथ क्षिप्त्वा सर्षपमात्रकम् । (२२३।१)

एवं कृते च सूतस्योद्घाटनं जायते ध्रुवम् ॥ (२२३।२)

गोल्द्:: राजिजीवशुल्वस्य भागैकं द्वौ भागौ शुद्धहेमजौ । (२२४।१)

भागत्रयं समावर्तपत्त्रं कुर्यात् सुजदुकम् ॥ (२२४।२)

निम्बुकानां रसैः क्षुत्त्वा यन्नागं शिलया मृतम् । (२२५।१)

तेन लेपः प्रदातव्यो जडपत्त्रस्य पक्षयोः ॥ (२२५।२)

चित्रकूटस्य षड्भागं भागैकं लवणस्य च । (२२६।१)

समभागेन संचूर्ण्य भर्तव्या स्थालिका ततः ॥ (२२६।२)

लिप्तं पत्त्रं च तन्मध्ये ब्रुडन्तं चोर्ध्वगं क्षिपेत् । (२२७।१)

शरावेऽधोमुखे दत्ते कण्ठं नीरन्ध्रयेन्मृदा ॥ (२२७।२)

ततो ह्य् अधोमुखीं दद्याच्छरावोपरि ढङ्कणीम् । (२२८।१)

स्थालिकाधश्चतुर्यामं हठाग्निं ज्वालयेदधः ॥ (२२८।२)

विधिना हि च तेनैवं पत्त्रं फाडीत्रयं भवेत् । (२२९।१)

गृहीत्वा मध्यमां फाडीं पक्षफाडीद्वयं त्यजेत् ॥ (२२९।२)

मध्यफाड्याश्च चूर्णेन हेमराजिर् भवेद् ध्रुवम् । (२३०।१)

चतुःषष्ट्यंशदानेन जार्यश्चाष्टगुणो रसात् ॥ (२३०।२)

लेअद्:: राजिनागराजिस्तु सामान्या माक्षिकी मध्यमा स्मृता । (२३१।१)

उत्तमा घोषराजिश्च यः प्रकाशात्तदुत्तमा ॥ (२३१।२)

पलैकं तीक्ष्णलोहस्य कांस्यस्यापि पलद्वयम् । (२३२।१)

पलानि नव ताम्रस्य पित्तलस्य पलत्रयम् ॥ (२३२।२)

शिलया मृतनागस्य तिथिसंख्यापलानि च । (२३३।१)

त्रिंशत्पलानि मूषायाः प्रक्षिप्यावर्तयेत् सुधीः ॥ (२३३।२)

ततः सुवर्णमाक्षीकं सार्धसप्तपलानि च । (२३४।१)

स्तोके स्तोकेन क्षिप्त्वाथ शनैश्चावर्तयेत् सुधीः ॥ (२३४।२)

यावतस्ताम्रभागस्य तत्समानं यदा भवेत् । (२३५।१)

स्तोकः प्रकाशराजिः स्यात् प्रथमा परिकीर्तिता ॥ (२३५।२)

ब्रोन्ज़े:: राजितीक्ष्णलोहस्य चूर्णेन समानं कांस्यचूर्णकम् । (२३६।१)

प्रक्षिप्यावर्त्य मूषायां क्रियते चैकपिण्डकम् ॥ (२३६।२)

पिण्डादर्धगुणं नागं क्षिप्त्वा जार्यं पुनः पुनः । (२३७।१)

घोषराजिर् भवेज्जीर्णे नागे कांस्याच्च षड्गुणे ॥ (२३७।२)

माक्षिक:: राजिशुद्धताम्रस्य चत्वारि पलान्यावर्तयेत् पृथक् । (२३८।१)

थूथापलानि चत्वारि माक्षिकं च चतुःपलम् ॥ (२३८।२)

पलाष्टानां कृतं चूर्णं स्तोके स्तोकेन प्रक्षिपेत् । (२३९।१)

ताम्रशेषं भवेद्यावद्राजिर्माक्षीकजा मता ॥ (२३९।२)

यावच्छुल्वस्य भागैकं शनैरावर्तयेत्पृथक् । (२४०।१)

शिलया मृतनागाष्टौ थूथाभागचतुष्टयम् ॥ (२४०।२)

पिष्ट्वा चूर्णीकृते शुल्बे स्तोकस्तोकेन प्रक्षिपेत् । (२४१।१)

नागराजिर् भवेच्चेयम् [॥। औ१२ ज़ेइछेन्झ्] ॥ (२४१।२)

राज्यभ्युच्छ्रितलोहानां चूर्णं कार्यं सदा बुधैः । (२४२।१)

तज्जैश्च राजिरेकैका जार्या चाष्टगुणा रसात् ॥ (२४२।२)

रसक:: सत्त्व:: पातनअथ खापरसत्त्वपातनविधिः । (२४३।१)

मणैकं रसकस्याथ नृमूत्रेण दिनत्रयम् । (२४३।२)

क्वाथयित्वातपे शुष्कं यामं दुग्धेन पाचयेत् ॥ (२४३।३)

शुष्कं चूर्णीकृतं तस्मिन् क्षेप्योऽष्टांशः खलस्य च । (२४४।१)

टङ्कणक्षारतुर्यांशो ऽष्टांशः पूर्वगुडस्य च ॥ (२४४।२)

साधिते ये मृदो मूषे कचूलाकारवर्तुले । (२४५।१)

एकस्याश्चान्तरे क्षिप्त्वा मूषां चूर्णस्य वर्तताम् ॥ (२४५।२)

अपरस्यां पुनर्नालं मूर्धं चतुर्दशाङ्गुलम् । (२४६।१)

मृन्मयं छिद्रं बुध्ने विन्यसेत्तामधोमुखीम् ॥ (२४६।२)

निरघ्नतत् समस्तं च परितो वस्त्रमृत्स्नया । (२४७।१)

यन्त्रस् तुम्बीनलीनां वै कर्तव्यः सत्त्वपातने ॥ (२४७।२)

कोठीमध्ये क्षिपेद्यन्त्रं बब्बूलखदिरावलीम् । (२४८।१)

प्रभृतीनां मृताङ्गारैः पूर्णं पूर्णं धमेन्मुहुः ॥ (२४८।२)

सदृशैश्च विधृत्यास्तुम्बीनलीमध्यतो मुखीम् । (२४९।१)

मूषामध्याद् धृतं यावत्सर्वं वेषापरीयकम् ॥ (२४९।२)

मनःशिलासत्त्वपातनअथ मनःशिलासत्त्वपातनविधिः । (२५०।१)

श्रेष्ठा कणयरी खल्वे पेष्या मनःशिला बुधैः । (२५०।२)

पिदध्याद् अभ्रकेणास्यं तां क्षिप्त्वा काचकुम्पके ॥ (२५०।३)

दद्यात् सलवणं दग्धाश्मचूर्णं मस्तकोपरि । (२५१।१)

वस्त्रमृत्तिकया लिम्पेत् समग्रमपि कुम्पकम् ॥ (२५१।२)

भङ्क्त्वा पक्वघटं कण्ठे मुक्त्वा मृल्लिप्तकुम्पकम् । (२५२।१)

हठाग्निर् ज्वालनीयो ऽधो यामं द्वादशकं मणे ॥ (२५२।२)

कुम्पोदरं भवेद्रिक्तं सत्त्वं गलति कण्ठके । (२५३।१)

कुम्पं भङ्क्त्वा शिलासत्त्वं ग्राह्यं यत्नेन धीमता ॥ (२५३।२)

गोल्द्:: द्रुतिभावेनापि मृतो भेको यत्र कुत्रापि लभ्यते । (२५४।१)

स्फटिकष्टङ्कणक्षारस् तस्य खोटास् तु सूक्ष्मकाः ॥ (२५४।२)

भेकोदरं विदार्याथ ते क्षेप्याः सूक्ष्मखोटकाः । (२५५।१)

घृततैलादिना दिग्धं स्थाल्यां भेकं क्षिपेच्च तत् ॥ (२५५।२)

प्रध्वरां ढङ्कणीं दत्त्वा स्थाली भूमौ निखन्यते । (२५६।१)

भुवः स्थालीं समाकृष्य ह्य् अतीतैः षष्टिवासरैः ॥ (२५६।२)

स्थाल्या मध्याद् विशुध्यैवं ग्राह्यं तच्च समग्रकम् । (२५७।१)

खरले प्रक्षिप्य तत्सर्वं पेष्टव्यं चातिसूक्ष्मकम् ॥ (२५७।२)

गालयित्वाथ गद्याणं हिमजं तिथिवर्णकम् । (२५८।१)

तन्मध्ये भेकचूर्णस्य वल्लः क्षेप्यो विचक्षणैः ॥ (२५८।२)

न बन्धो जायते हेम्नो जातं तद्द्रवरूपितम् । (२५९।१)

इयं हेमद्रुतिर् जाता तज्ज्ञैर्निष्पादिता किल ॥ (२५९।२)

मेतल्स्:: द्रुतिहेमान्तर्निहिते वल्ले यथा स्यात्काञ्चनी द्रुतिः । (२६०।१)

कान्तलोहे तथा रूप्ये वङ्गे नागे तथैव च ॥ (२६०।२)

ताम्रे षट्स्वपि लोहेषु चूर्णं षोडशवेधकम् । (२६१।१)

षण्णां मध्याच्च लोहाणां कस्याप्येकस्य गालिते ॥ (२६१।२)

गद्याणे वस्त्रमात्रं च प्रक्षिपेद् भेकचूर्णकम् । (२६२।१)

तल्लोहं द्रवरूपं स्यात्तन्नाम्नैव द्रुतिर्भवेत् ॥ (२६२।२)

षड्लोहद्रुतिस्तज्ज्ञैः कृता भवेत् सकर्मणा । (२६३।१)

अनया यानि कर्माणि वक्ष्यन्ते तानि धातुषु ॥ (२६३।२)

गोल्द्:: द्रुतिपीताङ्गादेव दालीं च पञ्चाङ्गां कुरु खण्डशः । (२६४।१)

कर्परे ज्वालयित्वा च कर्तव्यं भस्म सूक्ष्मकम् ॥ (२६४।२)

शेषान्ते एव पञ्चाङ्गां निशाह्वायां च वर्तयेत् । (२६५।१)

तद्रसेनैव दातव्या भावनास्यैव भस्मनः ॥ (२६५।२)

गालिते चैकगद्याणे तिथिवर्णे च हेमजे । (२६६।१)

प्रक्षिप्ते भस्मनो वल्लं वल्लं च प्रक्षिपेत् पुनः ॥ (२६६।२)

एवं गद्याणमध्ये च जार्यो गद्याणकः सदा । (२६७।१)

इत्थं हेमद्रुतिर्जाता सर्वलोहेष्वयं विधिः ॥ (२६७।२)

षड्लोहद्रुतिकरण (३)ज्वालयेत्कर्परे श्वेतं देवदाल्यङ्गपञ्चकम् । (२६८।१)

गोमूत्रैर्भावना देया भस्मनस्त्वेकविंशतिः ॥ (२६८।२)

ततः षट्स्वपि लोहेषु कार्यः प्रागुदितो विधिः । (२६९।१)

जायते षट्सु लोहेषु द्रुतिरेवं न संशयः ॥ (२६९।२)

मारण ओड़् दिड़्ड़्। मेतल्स्नागं मनःशिला हन्ति हरितालं च वङ्गकम् । (२७०।१)

हिङ्गुलेन तथा लोहं ताम्रं च शुद्धगन्धकम् ॥ (२७०।२)

रूप्यं च तिलमाक्षीकं स्वर्णं नागेन हन्यते । (२७१।१)

यथा ताम्रविधिः प्रोक्तः स विधिः पञ्चमारणे ॥ (२७१।२)

चोप्पेर्:: मारणपत्त्रं ताम्रस्य चूर्णं वा कृत्वा मुञ्चेत्पृथक् सुधीः । (२७२।१)

शुद्धगन्धकचूर्णं च ताम्राच्च द्विगुणीकृतम् ॥ (२७२।२)

क्षुण्णं रसेन कुमार्या दुग्धेन तदसंभवे । (२७३।१)

तस्य पूपाद्वयस्यान्तः प्रक्षिपेत् ताम्रपत्त्रकम् ॥ (२७३।२)

शरावसम्पुटस्यान्तस्तत् क्षिप्त्वा लिप्य मृत्स्नया । (२७४।१)

संधिं वस्त्रमृदा लिप्त्वा कटाहे तत्क्षिपेत् पुटम् ॥ (२७४।२)

छाणकानि कटाहीतत् क्षिप्त्वाग्निं ज्वालयेत्ततः । (२७५।१)

ज्वलिते शीतलीभूते ताम्रं ग्राह्यं मृतं बुधैः ॥ (२७५।२)

अथ त्रिधान्नपथ्यहीरककरणं पञ्चधामारणम् । (२७६।१)

अन्नपथ्यहीरकजारणम् (१)बीजपूरस्य यद्वृन्तं कुर्यादुत्तार्य रन्ध्रकम् । (२७६।२)

तन्मध्ये हीरकं जात्यं क्षिप्त्वा वृन्तेन छादयेत् ॥ (२७६।३)

बीजपूरं समग्रं तु वेष्टयेद्वस्त्रमृत्स्नया । (२७७।१)

दैर्घ्ये चाधस्तथा व्यासे गर्तं हस्तप्रमाणकम् ॥ (२७७।२)

छाणकैः स्थापितैः पूर्णे तद्गर्ते बीजपूरकम् । (२७८।१)

पिदध्यात्कर्परेणास्यं मध्ये वह्निं क्षिपेत्ततः ॥ (२७८।२)

ज्वलित्वा शीतलीभूते नवनवैर् बीजपूरकैः । (२७९।१)

पुनः पुनः प्रकर्तव्यो नववेलमयं विधिः ॥ (२७९।२)

निसाहायां च संवर्त्य सुसूक्ष्मा वढवाइका । (२८०।१)

तत्पिण्डान्तः क्षिपेद्वर्जं पिण्डः शरावसम्पुटे ॥ (२८०।२)

भर्तव्या प्राक्कृता गर्ता छाणकैः स्थापितैः पुनः । (२८१।१)

तत्पृष्ठं वस्त्रमृल्लिप्तं गर्तां गर्भे पचेत् सुधीः ॥ (२८१।२)

नून्नाभिर् वडवाइभिर् नवधा संपचेन्मुहुः । (२८२।१)

ततो राजबदर्याश्च शाखा किसलयात्मिका ॥ (२८२।२)

तां गृहीत्वाथ तद्गर्भे रन्ध्रं कुर्याद्विचक्षणः । (२८३।१)

नेसहिङ्गुम् अधश्चोर्ध्वं दत्त्वा तं हीरकं क्षिपेत् ॥ (२८३।२)

वस्त्रमृदाथ नीरन्ध्रशाखाकिसलयं ततः । (२८४।१)

प्राक्प्रमुक्तगर्तायां नवधा पूर्वरीतिजा ॥ (२८४।२)

नेसहिङ्गुमये खोटे रन्ध्रं कृत्वाथ हीरकम् । (२८५।१)

क्षिप्त्वास्यं हिङ्गुनाच्छाद्य मुषरिमाषपीठिका ॥ (२८५।२)

क्षिप्त्वा तत्तैलसम्पूर्णे पात्रेऽग्निं ज्वालयेदधः । (२८६।१)

युक्त्यैवं नवधा कार्यं हिङ्गुखोटे नवे नवे ॥ (२८६।२)

विधिना त्रिपथो जात्यो हीरको जायते स्फुटम् । (२८७।१)

थूथाविडेन सम्पिष्य रसे जारयते सुधीः ॥ (२८७।२)

अन्नपथ्यहीरकजारणम् (२)कर्णेभ्यो महिषीनां च मला ग्राह्याः समग्रकाः । (२८८।१)

तैश्च सम्पत्तिदो हीरान् जात्यान् संवेष्टयेत् सुधीः ॥ (२८८।२)

सूरणक्षुद्रकन्देषु तत् क्षिप्त्वा वस्त्रमृत्स्नया । (२८९।१)

वेष्टयित्वा पुटं देयं भूमौ कुर्कुटसंनिभम् ॥ (२८९।२)

वारं वारं श्रुतिमलैः सूरणक्षुद्रकन्दकैः । (२९०।१)

वस्त्रमृद्भिर्नवीनाभिर्दातव्यानि पुटानि च ॥ (२९०।२)

एकविंशतिवारैश्च भूमौ कुर्कुटकैः पुटैः । (२९१।१)

विधीयन्ते सुखेनैव हीराश् चान्नपथा बुधैः ॥ (२९१।२)

वज्र:: प्रेपरतिओन् ड़ोर् एअतिन्ग्या भूम्या मर्दकी तस्या मृदुपत्त्राणि वर्तयेत् । (२९२।१)

तत्पिण्ड्यान्तर् विनिक्षिप्य हीरकान् कुरु गोलकम् ॥ (२९२।२)

तं शरावपुटे क्षिप्त्वा संधिकर्पटमृत्स्नया । (२९३।१)

वेष्टयित्वा पुटो देयो भूमौ कुर्कुटसंनिभः ॥ (२९३।२)

नूतनैर् नूतनैर्मुहुः सर्वैश्चतुःषष्टिपुटानि च । (२९४।१)

कुर्कुटान्येव देयानि हीराश्चान्नपथीकृताः ॥ (२९४।२)

हीरकभस्मीकरण (१)अग्निना दह्यते नैव भज्यते न हतो घनैः । (२९५।१)

जले ब्रुडति नैवायं दुःशक्यो हि परीक्षितुम् ॥ (२९५।२)

वज्र:: मारणलीलकं हस्तयोः क्षिप्त्वा हीरकानां च विंशतिः । (२९६।१)

हस्ताभ्यां मर्दनीयास्ते न स्युर् निस्तेजसश्च ये ॥ (२९६।२)

वज्र:: परीक्षा:: त्रुएयेष्वेका न भवेद्रेखा ते जात्या हीरकाः स्मृताः । (२९७।१)

कर्परं पक्वम् आनीय गर्ताः कार्यास्त्वनेकशः ॥ (२९७।२)

जात्यहीरान् क्षिपेत्तेषु ततस्तु मृतजीविभिः । (२९८।१)

ध्मात्वा ध्मात्वा शिखिवर्णं कार्यं तज्ज्ञैश्च कर्परम् ॥ (२९८।२)

नृमूत्रं थौहरं दुग्धं तुल्यमेकत्र मिश्रितम् । (२९९।१)

ताभ्यां विध्मापयेद् ध्मातं कर्परं च मुहुर्मुहुः ॥ (२९९।२)

कर्परेषु नवीनेषु गर्तान्कृत्वाथ हीरकान् । (३००।१)

तानेव ध्मापयेत् क्षिप्त्वा ध्मातान् मिश्रेण छण्टयेत् ॥ (३००।२)

युक्त्यानया सप्तवारं ध्मात्वा विध्मापयेन्मुहुः । (३०१।१)

तादृशाः प्रथमे ध्माने जाम्बुलाः स्युर् द्वितीयके ॥ (३०१।२)

निस्तेजसस्तृतीये तुर्ये त्र्यस्राश्च वर्तुलाः । (३०२।१)

पञ्चमे छाणिका छिन्नाश्छिद्यन्ते हीरका ध्रुवम् ॥ (३०२।२)

हस्ताभ्यां मर्दिताः षष्ठे भज्यन्ते सप्तमे पुनः । (३०३।१)

भस्मीभूतास्ततस्तेषां प्रक्षेप्यं भस्म कुम्पके ॥ (३०३।२)

वज्र:: मारणगन्धकामलसाराख्यो हरितालो मनःशिला । (३०४।१)

तुर्यः सुवर्णमाक्षीकः कर्तव्याः समतुल्यकाः ॥ (३०४।२)

चत्वारो वारिणा पिष्ट्वा कार्यास्ते राबसदृशाः । (३०५।१)

पुष्पाल्या घनपुष्पाणि निसाहायां प्रवर्तयेत् ॥ (३०५।२)

पिण्डं पिष्टस्य कृत्वाथ तन्मध्ये जात्यहीरकान् । (३०६।१)

क्षिप्त्वाथ गोलकं कृत्वा वज्रमूषान्तरे क्षिपेत् ॥ (३०६।२)

ध्मातां तामग्निवर्णाभां राबामध्ये क्षिपेन्मुहुः । (३०७।१)

एवमित्थंविधिः कार्यो वारानेकचतुर्दश ॥ (३०७।२)

अनायासेन वज्राणि भस्मानि स्युर् न संशयः । (३०८।१)

चूर्णं विधाय तेषां च प्रक्षिपेत्कुम्पके सुधीः ॥ (३०८।२)

वज्र:: मारणकेतकीनां स्तनानेव निसाहायां जलं विना । (३०९।१)

वर्तयित्वा रसो ग्राह्यो वस्त्रपूतो हि निर्मलः ॥ (३०९।२)

रसेनानेन सूक्ष्मा च वर्तनीया मनःशिला । (३१०।१)

तया संवेष्ट्य वज्राणि वज्रमूषान्तरे क्षिपेत् ॥ (३१०।२)

विध्माप्यार्कदुग्धेन ध्मातां ताम् अग्निनिभां कृताम् । (३११।१)

एवमिच्छन्मुहुः कार्यः सप्तवेलम् अयं विधिः ॥ (३११।२)

सद्वज्राणि म्रियन्ते च सुखसाध्यानि निश्चितम् । (३१२।१)

तच्च चूर्णं कुम्पे क्षेप्यं मृतहीरकसम्भवम् ॥ (३१२।२)

वज्र:: मारणमन्दारार्कास्तु ये श्वेतास्तेषां मूलानि दाहयेत् । (३१३।१)

ज्वाल्यमानेषु तेषु तैश्च कर्तव्या मृतजीविनः ॥ (३१३।२)

तेष्वगालेपने तेषु कार्या यत्नेन गर्तकाः । (३१४।१)

तेषु वज्राणि विन्यस्याग्निष्टे सौवर्णके क्षिपेत् ॥ (३१४।२)

आम्बिल्याउलिबबुलैः संपत्यामृतजीविभिः । (३१५।१)

सुवज्रानग्निना ध्मात्वा क्वाथे कौलत्थके क्षिपेत् ॥ (३१५।२)

सुखेनाथ तया युक्त्या मार्यं ते हीरका बुधैः । (३१६।१)

भस्मीभूतं तु वस्त्राणि चूर्णं क्षेप्यं च कुम्पके ॥ (३१६।२)

वज्र:: मारणअग्निसंयुक्तमूलानि मुखाउल्याः समानयेत् । (३१७।१)

श्रीखण्डं घर्षयेत् तेषां ससर्धेन प्रलेपयेत् ॥ (३१७।२)

वज्रमूषां तरंगगर्भे प्रक्षिप्यो जात्यहीरकः । (३१८।१)

क्षिप्त्वा श्रीखण्डशेषार्धं मूषामग्निष्टके क्षिपेत् ॥ (३१८।२)

ध्मात्वाद्याग्निनिभां कृत्वा वज्रिदुग्धेन ढालयेत् । (३१९।१)

सुखेनाथानया युक्त्या म्रियन्ते जात्यहीरकाः ॥ (३१९।२)

तस्मिंस्तेषां कृते चूर्णं प्रक्षिपेत्कुम्पके सुधीः । (३२०।१)

यो वज्रभस्मना कर्म प्रभावो ऽग्रे भविष्यति ॥ (३२०।२)

सुल्ड़ुर्:: शोधनस्थालिकायां क्षिपेद् दुग्धं बद्ध्वा शैथिल्यदाथरम् । (३२१।१)

दाथरे गन्धकं क्षिप्त्वा लिपेत्कण्ठं मृदा दृढम् ॥ (३२१।२)

अग्निष्टं चोपरि क्षिप्त्वा ज्वालयेद् घटिकाद्वयम् । (३२२।१)

यावद् व्येति पयो मध्ये स शुद्धो गन्धको भवेत् ॥ (३२२।२)

सुल्ड़ुर्:: शोधनकर्षे कुण्डलिकाया वा घृतेनाभ्यज्य गन्धकम् । (३२३।१)

क्षिप्त्वाधो ज्वालयेत्तावद्यावत्तैलोपमो भवेत् ॥ (३२३।२)

तैलाभो ढाल्यते दुग्धं जायते शुद्धगन्धकः । (३२४।१)

प्रकारद्वयसंशुद्धोऽधिकृतो रसकर्मणि ॥ (३२४।२)

पिष्टी ड़्रोम् सुल्ड़ुर् अन्द् मेर्चुर्य्निम्बुकानां रसैः क्षाल्यं यत् किंचित्ताम्रपात्रकम् । (३२५।१)

कृत्वा चात्युज्ज्वलं तत्र शुद्धं रसरन्तीं क्षिपेत् ॥ (३२५।२)

संशुद्धां गन्धकरन्तीं क्षिप्त्वाङ्गुल्या प्रमर्दयेत् । (३२६।१)

विधिनैवं मुहुः कार्या पीठा गन्धकसूतयोः ॥ (३२६।२)

गन्धकपीठी (२)गन्धकामलसारस्य तथा शुद्धरसस्य च । (३२७।१)

प्रत्येकं विंशगद्याणान् खल्वे एकत्र मर्दयेत् ॥ (३२७।२)

तान् कृत्वा कज्जलीं सूक्ष्मां वाससा गालयेत्ततः । (३२८।१)

हेमवल्ल्याश्च कन्दानां श्रीखण्डेन रसेन वा ॥ (३२८।२)

पिष्ट्वा स्यात् कज्जलीपिष्टं पीठी प्रक्षाल्य सारजा । (३२९।१)

प्रकारद्वयं संदृष्ट्वा पीठी गन्धकसम्भवा ॥ (३२९।२)

मृदुवर्तितपत्त्राणि पातालस्य गुरुत्मना । (३३०।१)

पिड्यां पिष्टस्य क्षिप्त्वैनां पीठीं कृत्वा च गोलकम् ॥ (३३०।२)

तं शरावपुटे क्षिपेत् संधिकर्पटमृत्स्नया । (३३१।१)

नीरन्ध्रज्वलदङ्गारैः पुटं देयं च कौक्कुटम् ॥ (३३१।२)

स्वाङ्गशीतीकृतं चूर्णं प्रक्षिपेत्कुम्पके सुधीः । (३३२।१)

रूप्यस्य च चतुःषष्टिर्गाल्या गद्याणकास्तथा ॥ (३३२।२)

तन्मध्ये चैकगद्याणे पीठीचूर्णे निवेशिते । (३३३।१)

तिथिवर्णं भवेद्धेम निश्चितं नैष संशयः ॥ (३३३।२)

इति गन्धकजा पीठी चतुःषष्ट्यंशवेधिका । (३३४।१)

हेमकर्तॄणि कर्माणि जायन्ते संगतानि वै ॥ (३३४।२)

गन्धतैलौत्कृष्टसर्जिका तुर्यमपानां सूक्ष्मचूर्णकम् । (३३५।१)

क्षिप्त्वा स्थाल्यां हि संध्यायां कुम्भमानं जलं क्षिपेत् ॥ (३३५।२)

त्यक्तव्यं काबसम्मनीतार्यसज्जिकापयः । (३३६।१)

उत्कृष्टाश्मना वेदास्तेषां चूर्णं तु सूक्ष्मकम् ॥ (३३६।२)

गन्धकामलसारस्य मणैकं सूक्ष्मचूर्णकम् । (३३७।१)

क्षिप्त्वैवात्र ह्युभे चूर्णे पिष्ट्वा चैकात्मतां नयेत् ॥ (३३७।२)

क्षिपेत्पञ्चमणान् स्थाल्यां यस्यां मतिघटद्वयम् । (३३८।१)

स्वर्जिका जलमन्यस्यां मुक्त्वा चुल्ल्योपरि क्षिपेत् ॥ (३३८।२)

एरण्डतैलवत्तैलम् उपर्यायाति गन्धकम् । (३३९।१)

तत्स्थाल्या मुहुरादाय क्षिपेच्छीतं च कूम्पके ॥ (३३९।२)

सिल्वेर् => गोल्द्शुद्धसूतस्य गद्याणान् भूधरे दश विन्यसेत् । (३४०।१)

गन्धतैलस्य गद्याणं दद्यात्कोडीयकं मुखे ॥ (३४०।२)

सन्धौ वस्त्रं मृदा लिप्त्वा चतुर्भिः छाणकैः पुटम् । (३४१।१)

दातव्यं चानया रीत्या वारं वारम् पुटं शतम् ॥ (३४१।२)

प्रक्षिपेत्तैलगद्याणं गन्धकं च पुटे पुटे । (३४२।१)

मुखे कोडीयकं दद्यान्नवां वस्त्रमृदं मुहुः ॥ (३४२।२)

तैलं सूतेन संजीर्णं दशघ्नं गन्धकं शनैः । (३४३।१)

हेमराजेस्ततो वल्ल्या दश क्षेप्याः पुटे पुटे ॥ (३४३।२)

पूर्वरीत्या पुटं देयं तुर्यतुर्यैश्च छाणकैः । (३४४।१)

हेमराजेश्च सूतेन कर्षो जीर्णश्चतुःपुटः ॥ (३४४।२)

शुद्धरूप्यस्य पत्राणि अमुना द्रवरूपिणा । (३४५।१)

लिप्त्वा श्रावपुटे क्षिप्त्वा तत्संधिं वस्त्रमृत्स्नया ॥ (३४५।२)

लिप्त्वा भूमौ प्रदातव्यं छाणकैः कौक्कुटं पुटम् । (३४६।१)

तिथिवर्णं भवेद्धेम कर्तव्या नैव संशयः ॥ (३४६।२)

चन्द्रार्क:: प्रोदुच्तिओन्भागा द्वादश रूप्यस्य तथा ताम्रस्य षोडश । (३४७।१)

गालयेन्मिश्रितान् वज्रमूषायामष्टविंशतिम् ॥ (३४७।२)

खोटश्चन्द्रार्कनामाभूत्तस्य पत्राणि कारयेत् । (३४८।१)

एकाङ्गुलानि संलिप्य जीर्णहेमाख्यराजिना ॥ (३४८।२)

तानि श्रावपुटे क्षिप्त्वा तत्सन्धिं वस्त्रमृत्स्नया । (३४९।१)

लिप्त्वा भूमौ प्रदातव्यं छाणकैः कौक्कुटं पुटम् ॥ (३४९।२)

प्रकारेण द्वितीयेन हेमस्यात्तिथिवर्णकम् । (३५०।१)

अथ पित्तलपत्राणि लिप्त्वा युक्त्यानया तथा ॥ (३५०।२)

कौक्कुटेन पुटेनैव हेम स्यात्तिथिवर्णकम् । (३५१।१)

एवं गन्धकतैलेन त्रिधा हेम प्रजायते ॥ (३५१।२)

गोल्द्:: प्रोदुच्तिओन्नालं च गोस्तनाकारं मध्ये वर्तुलकैर्धृतम् । (३५२।१)

वर्तुलां वज्रमूषां च पूर्वं कुर्याद्विचक्षणः ॥ (३५२।२)

दशघ्नं गन्धकं तैलं हेमराजेश्च कर्षकः । (३५३।१)

येन जीर्णश्च तत्सर्वं मूषायां प्रक्षिपेद्रसम् ॥ (३५३।२)

क्षिपेच्च कङ्गुणीतैलं यथा ब्रुडति पारदः । (३५४।१)

मूषामग्निष्टके ध्मायादङ्गारैः परिपूरिते ॥ (३५४।२)

यावत्तोल्यो हि सूतः स्यात्तत्तोल्यां हेमराजिकाम् । (३५५।१)

गालयित्वान्यमूषायां वज्रमूषान्तरे क्षिपेत् ॥ (३५५।२)

खोटा भूधविधानेन सहस्रस्य प्रवेधकः । (३५६।१)

तारताम्रादिनागानां गद्याणानां सहस्रकम् ॥ (३५६।२)

प्रत्येकं पृथग्गाल्यानां तन्मध्ये षोटसम्भवः । (३५७।१)

गद्याणैकपृथक् क्षेप्यो हेम स्यादुत्तमं पृथक् ॥ (३५७।२)

सुल्ड़ुर्:: हृत्पीठीउत्कृष्टसर्जिकाक्षारमणानां सूक्ष्मचूर्णकम् । (३५८।१)

संध्यायां तु मणं स्थाल्यां कुम्भमानं जलं क्षिपेत् ॥ (३५८।२)

प्रातस्त्यक्त्वा रसं त्यक्त्वा भूयोऽपि प्रक्षिपेन्मणम् । (३५९।१)

एवं षड्वासरे कुर्यात् षण्मणं सर्जिकाजलम् ॥ (३५९।२)

नीता ये च जलं शेषम् अत्यच्छं कुरुते सुधीः । (३६०।१)

गन्धकामलसारोऽपि वारिणा तेन पेषयेत् ॥ (३६०।२)

तं च वारिनिभं कुर्यात्प्रक्षिपेत्कुंपके सुधीः । (३६१।१)

कुम्भवस्त्रमृदावेष्ट्य दत्त्वास्ये चाम्रचातिकाम् ॥ (३६१।२)

अहोरात्रं ज्वलत्यग्निं छन्ना यत्र च चूह्यके । (३६२।१)

निक्षिप्य कुंपकं गर्भे रक्षा देया षडङ्गुलाम् ॥ (३६२।२)

निक्षिप्तश्च रहास्मोयन्न् एकविंशतिवासरान् । (३६३।१)

विलग्नः सर्जिकाक्षारः कुम्प्यन्तः परितो भ्रमन् ॥ (३६३।२)

नालिकेरजलाभोऽभूत्पीततोयो हि गन्धकः । (३६४।१)

हृतिपीठीति विख्यातं वारिगन्धकजं त्विदम् ॥ (३६४।२)

मेर्चुर्य्:: षोट (खोट?)शुद्धसूतस्य चतुरो वल्लान् पिष्ट्वा घटीद्वयम् । (३६५।१)

पीतेन वारिणा तेन भस्मीभवति पारदः ॥ (३६५।२)

शुद्धरूप्यस्य पत्राणि सूते चानेन लेपयेत् । (३६६।१)

ध्मायाच्च वज्रमूषायां धमण्या च वत्कृयाम् ॥ (३६६।२)

रूप्यं कृष्णमयं जातं तस्याष्टौ गदीयाणकाः । (३६७।१)

उत्कृष्टहेमगद्याणैः सूर्यसंख्यैः समन्विताः ॥ (३६७।२)

गालिता विंशतिः स्वर्णं भवेयुस्तिथिवर्णकम् । (३६८।१)

कर्परे शुद्धसूतं च क्षिप्त्वाधो ज्वालयेन्मृदु ॥ (३६८।२)

अहोरात्रं मृदुवह्निमेकविंशतिवासरान् । (३६९।१)

प्राकृतं गन्धकं वारि बिन्दुमात्रं क्षिपेन्मुहुः ॥ (३६९।२)

शुद्धसूतस् त्वहोरात्रम् एकविंशतिवासरः । (३७०।१)

एवं निष्पद्यते बन्धः सूतः षोटश्च जायते ॥ (३७०।२)

सुल्ड़ुर्:: द्रुति ड़ोर् वेधमृदु वर्तय पत्राणि पातालस्य गुरुत्मना । (३७१।१)

पिण्ड्यां पिष्टस्य ते षोटं क्षिप्त्वा कार्यो हि गोलकम् ॥ (३७१।२)

तं सरावपुटे क्षिप्त्वा सन्धिकर्पटमृत्स्नया । (३७२।१)

वेष्टयित्वा पुटं देयं भूमौ कुक्कुटसंज्ञकम् ॥ (३७२।२)

निर्धूमैर्ज्वलदङ्गारैः षोटो ऽभूत् पीतवर्णकः । (३७३।१)

गालनीया चतुःषष्टिगद्याणाः शुद्धरूप्यजाः ॥ (३७३।२)

तन्मध्ये षोटगद्याणे क्षिप्तं स्यात्स्वर्णमुत्तमम् । (३७४।१)

गान्धिकीह द्रुतिः पीठी चतुःषष्टिप्रवेधिका ॥ (३७४।२)

हरिताल:: शोधनगोदन्ती हरितालायास् तावत् पत्राणि दापय । (३७५।१)

यावन्न स्युर्द्विधा तानि दोलायन्त्रे क्षिपेत्ततः ॥ (३७५।२)

अश्मचूर्णस्य या चाछिभृता स्थाली तया दृढा । (३७६।१)

दोलायन्त्रे तथा कार्या वस्त्रं बुन्धे लगेन्न हि ॥ (३७६।२)

तज्ज्ञेन स्वेदनीयानि यामयुग्मं हठाग्निना । (३७७।१)

स्वेदनस्वेदनस्यान्ते जलेन क्षालयेत्तथा ॥ (३७७।२)

निःसरन्ति यथा तेभ्यो नीलपीतादिकृष्णिकाः । (३७८।१)

सदैवातपशुष्काणि दोलायंत्रे परिक्षिपेत् ॥ (३७८।२)

यंत्रे यंत्रे पुनस्तानि स्वेद्यानि प्रहरद्वयम् । (३७९।१)

लुणयुक्त्या तु नालेन द्विवेलं स्वेदयेत्ततः ॥ (३७९।२)

ततो दुग्धे गवादीनां स्वेदयेत्तत्क्रमेण च । (३८०।१)

कुष्माण्डं खण्डशः कृत्वा स्वेदयेत्तद्रसेन च ॥ (३८०।२)

वर्तनीयानि साहायां वडवाप्याज्वलान्वितः । (३८१।१)

सुसूक्ष्माश्चन्दनाकाराः स्वेदयेत्तद्रसेन च ॥ (३८१।२)

शोधनैः पञ्चभिः शुद्धाः गोदंती निर्विषीभवेत् । (३८२।१)

हृदुत्क्लेदमशुद्ध्या सा घूर्मारं च करोति च ॥ (३८२।२)

तापं च नाडिसंकोचम् अन्तस्तापं करोति च । (३८३।१)

अतः प्रागेव संशुद्धा हरितालामृतोपमा ॥ (३८३।२)

चोप्पेर् => सिल्वेर्शुद्धसूतस्य चत्वारि शुद्धतालस्य विंशतिम् । (३८४।१)

क्षिप्त्वा छागीवसायाश्च पलिकार्धे मुहुर्मुहुः ॥ (३८४।२)

चतुर्विंशतिगद्याणान् खल्वे पिष्ट्वैकवासरम् । (३८५।१)

तत्सर्वं कुंपके क्षिप्त्वा मुखे कर्परचातिकाम् ॥ (३८५।२)

दत्त्वा वस्त्रमृदा लिम्पेत्कुंपकं वस्त्रमृत्स्नया । (३८६।१)

आ कंठं सप्तधावेष्ट्यं चुल्ल्यन्तः प्रक्षिपेच्च तम् ॥ (३८६।२)

संकीर्णोच्चतरा चुल्ही तथा कार्या नवीनका । (३८७।१)

दोलायंत्रवदाभाति कुम्पार्धं चुल्हके यथा ॥ (३८७।२)

कुंपकादर्धश्च यामैकं वह्निर् योज्यो मृदुस्ततः । (३८८।१)

ज्वालनीयो हठो वह्निर्यावद्यामचतुष्टयम् ॥ (३८८।२)

सत्त्वं प्रोड्डीय सूतश्च कुम्पकण्ठे लगिष्यति । (३८९।१)

ततस्तं कुंपकं भङ्क्त्वा कंठाद् ग्राह्यं समग्रकम् ॥ (३८९।२)

क्षिप्त्वा स्थालीवसायाश्च पलिकार्धं प्रतिक्षणम् । (३९०।१)

सप्ताहं प्रत्यहं पिष्ट्वा नवीने कुंपके क्षिपेत् ॥ (३९०।२)

सप्तधा सप्तभिः कुंपैः कार्यः प्राग्विहितो विधिः । (३९१।१)

ततः सप्तमवेलायां कृष्णत्वं याति कण्ठके ॥ (३९१।२)

कुंपबन्धे रहन्त्येव ये वारिसदृशाः कणाः । (३९२।१)

सत्वभूताश्च ते सर्वे ग्राह्याः कार्यविवर्जिताः ॥ (३९२।२)

तोलयित्वा ततस्तस्माद्द्विगुणं शुद्धपारदम् । (३९३।१)

यामं खल्वे द्वयं पिष्ट्वा निम्बुकेन रसेन च ॥ (३९३।२)

वारं वारं च प्रक्षेप्यो मर्दने नैम्बुको रसः । (३९४।१)

ततः सा पीठिका जाता सूततालकसंभवा ॥ (३९४।२)

स्थालिकायां च तां पीठीं कांजिकं लवणान्वितम् । (३९५।१)

निंबुकानि च खण्डानि प्रक्षिप्य स्वेदयेद्दिनम् ॥ (३९५।२)

नष्टं नष्टं मुहुः क्षेप्यं कांजिकं लवणान्वितम् । (३९६।१)

स्वेदोत्तीर्णा च सा पीठी संशोष्या चातपे दृढा ॥ (३९६।२)

पीठीं तां टंकणक्षारं समतुल्यं च पेषयेत् । (३९७।१)

मीणपूपाद्वयं कृत्वा चैकस्यां पीठिकां क्षिपेत् ॥ (३९७।२)

द्वितीयां चोपरि दत्त्वा कार्या वेढिनिका बुधैः । (३९८।१)

यावत् तौल्या हि सा पीठी तत् तौल्यं शुद्धरूप्यकम् ॥ (३९८।२)

गालयेद्वज्रमूषायां वेढनीं चोपरि क्षिपेत् । (३९९।१)

दह्यते टंकणक्षारो मीणे ध्राते दृढे सति ॥ (३९९।२)

तालरूप्यं भवेत्षोटः श्वेतशंखस्य सन्निभः । (४००।१)

ताम्रस्यैव चतुःषष्टिः गालयेद्गदीयाणकान् ॥ (४००।२)

तन्मध्ये षोटगद्याणे क्षिप्ते रूप्यं भवेद् ध्रुवम् । (४०१।१)

षोटोऽभूत्तालरूप्योऽयं चतुःषष्टिप्रवेधकः ॥ (४०१।२)

यः करोति रतिमात्रं प्रत्यहं प्रातरुत्थितः । (४०२।१)

षड्भिर्मासैः प्रणश्यन्ति अष्ट कुष्ठा दशापि हि ॥ (४०२।२)

उद्गच्छन्ति नवा दन्ताः केशाः कृष्णा भवन्ति च । (४०३।१)

पलितं मूलतो याति वलिनाशो भवेद् ध्रुवम् ॥ (४०३।२)

धान्याभ्र:: प्रोदुच्तिओन्कोद्रवा व्याघ्रमदनास्तेषां पोषय सेतिकाम् । (४०४।१)

पिष्टमध्यात् सुसूक्ष्मं च ग्राहयेन्माणकद्वयम् ॥ (४०४।२)

कांजिकं स्थालिकायां च क्षिप्त्वाकण्ठं क्षिपेज्जलम् । (४०५।१)

अतीवाम्लं भवेत्तच्च ह्यतीतैः सप्तवासरैः ॥ (४०५।२)

विधिनानेन कर्तव्यं चात्यम्लं द्वितीयं जलम् । (४०६।१)

मणं श्वेताभ्रकं चूर्णं संयुक्तं तेन वारिणा ॥ (४०६।२)

प्रक्षिप्योलूखले कुट्टयन् यामधान्याभ्रकं भवेत् । (४०७।१)

अभ्र:: द्रुतिजले धान्याभ्रकं तस्मिन्नेकविंशतिवारकान् ॥ (४०७।२)

बुडच्च राहयित्वाथ संशोष्यं चातपे पुनः । (४०८।१)

राला स्यात् टंकणक्षारो लवणं कणगुग्गुलः ॥ (४०८।२)

प्रत्येकं मणदीपांशं चतुर्णां मिलितो मणः । (४०९।१)

तिलानां पलगद्याणा विंशतिश्च गुडस्य च ॥ (४०९।२)

वल्लानां पल्लिकापीठी द्वौ कर्षौ मधुदुग्धयोः । (४१०।१)

युक्तं धान्याभ्रकेनैव क्षोदनीयं मुहुर्मुहुः ॥ (४१०।२)

दश गद्याणका मात्राः पूपाः कार्या अनेकशः । (४११।१)

क्षिप्त्वैकां राक्षसे यंत्रे तमङ्गारैश्च पूरयेत् ॥ (४११।२)

एकस्यां गालितायां च द्वितीयां प्रक्षिपेत्सुधीः । (४१२।१)

यामैर्गाल्याः क्रमात् सर्वाः स्वांगशीताः समुद्धरेत् ॥ (४१२।२)

तासां मध्यात् समाकृष्यात् द्रुतिरभ्रकसंभवा । (४१३।१)

धान्याभ्रक:: द्रुतिसुखेनाप्यनया युक्त्या द्रुतिर्धान्याभ्रकाद्भवेत् ॥ (४१३।२)

श्वेतधान्याभ्रकं चूर्णं गद्याणद्वयसंमितम् । (४१४।१)

क्षिप्त्वा दुग्धपालीमध्ये पातव्यः सेहुलो मुहुः ॥ (४१४।२)

कोष्टिकायासवे क्षेप्यो याति सो ऽन्यत्रतो यथा । (४१५।१)

पीत्वा पीत्वा हि तद्दुग्धं पुरीषं तत्र मुञ्चति ॥ (४१५।२)

सर्वं ग्राह्यं पुरीषं तदतीतैर्बहुभिर्दिनैः । (४१६।१)

तत्तोलयित्वा चतुर्थांशं टंकणक्षारजं क्षिपेत् ॥ (४१६।२)

तत्पिष्ट्वाज्यमधुभ्यां च कृतं लेपस्य सन्निभम् । (४१७।१)

तेन तुम्बीनलीयन्त्रमध्यं लेप्यं दृढं खलु ॥ (४१७।२)

इंगालैः पूरयित्वा तां धमण्या वक्रवक्त्रया । (४१८।१)

ध्मातव्या याममेकं च सा त्ववाङ्मुखकुम्पिका ॥ (४१८।२)

लेपस्फेठं द्रुतिर्जाता श्वेतधान्याभ्रकोद्भवा । (४१९।१)

द्वितीयपरिणा तज्ज्ञैः कर्तव्या चाभ्रकी द्रुतिः ॥ (४१९।२)

धान्याभ्र:: द्रुतिभ्रमद्भिर्दृश्यते क्वापि भावेन शशको मृतः । (४२०।१)

तस्य मस्तकमध्याच्च गृहीतव्यो हि मेचकः ॥ (४२०।२)

धान्याभ्रकस्य गद्याणान् चत्वारिंशत् प्रपेषयेत् । (४२१।१)

तन्मध्यान्मेचकोन्मानं चूर्णं प्रक्षिप्य मेचके ॥ (४२१।२)

द्वयं संमर्द्य संमर्द्य पिण्डं कृत्वा दृढं ततः । (४२२।१)

घृततैलादिना दिग्धा स्थालिकायां क्षिपेच्च तम् ॥ (४२२।२)

प्रध्वरा ढङ्कणी देया नीरन्ध्रा वस्त्रमृत्स्नया । (४२३।१)

कणीनां कोष्ठके क्षेप्यो रहाप्याहस् त्रिसप्तकम् ॥ (४२३।२)

तन्मध्ये कृमयो जाता नित्यं भक्ष्यन्ति चाभ्रकम् । (४२४।१)

तापे च मेचकाभावे म्रियन्ते च बुभुक्षया ॥ (४२४।२)

विपन्नासु च सर्वासु शेषं धान्याभ्रकी द्रुतिः । (४२५।१)

तृतीयपरिणा तज्ज्ञैः ख्याता धान्याभ्रका द्रुतिः ॥ (४२५।२)

विख्याता युक्तयस्तिस्रश्चतुर्थी नोपपद्यते । (४२६।१)

तिसृणां यानि कर्माणि वक्ष्यन्ते तानि सांप्रतम् ॥ (४२६।२)

मेर्चुर्य्:: मुखकरणशुद्धसूतस्य गद्याणान् वज्रमूषान्तरे दश । (४२७।१)

क्षिप्त्वा तां वालुकायंत्रे मृद्वग्निं ज्वालयेद्दिनम् ॥ (४२७।२)

क्षिपेद्बिन्दुमहोरात्रं मुहुर्भूनागसत्वजम् । (४२८।१)

वक्त्रं सूतस्य जायेत दत्तं सर्वं च जीर्यति ॥ (४२८।२)

वज्र:: षोटनिसाहायां प्रपेष्टव्या चिल्हा चातीव सूक्ष्मका । (४२९।१)

निश्चोत्यैव रसो ग्राह्यो वस्त्रशुद्धो ऽतिनिर्गुलः ॥ (४२९।२)

यस्मिन् वारिपलं माति तन्मात्रे कांतपात्रके । (४३०।१)

जातवक्त्रस्य सूतस्य क्षेप्या गद्याणका दश ॥ (४३०।२)

द्रुतित्रयान्तरेकस्या गद्याणांश्च क्षिपेद्दश । (४३१।१)

ततश्चिल्हा जलापूर्णम् आकण्ठं कांतपात्रकम् ॥ (४३१।२)

तच्च कान्तायसं पात्रं यन्त्रे वालुकके क्षिपेत् । (४३२।१)

अहोरात्रं मृदुं वह्निं तदधो ज्वालयेन्मुहुः ॥ (४३२।२)

द्वयोरैक्येण निष्पन्नो वज्रषोटोऽयमद्भुतः । (४३३।१)

तिन् => सिल्वेर्क्षिप्त्वा तं वज्रमूषायां ध्मायादिङ्गालकैः सुधीः ॥ (४३३।२)

शुद्धरूप्यस्य गद्याणान्मध्ये प्रक्षिप्य विंशतिम् । (४३४।१)

गालयेत् सुदृढं पश्चात्समुत्तारयति शृतान् ॥ (४३४।२)

अक्षयो नाम तेजोवान्निश्चलश् चातिनिर्मलः । (४३५।१)

गुरुर्जातोऽथ भग्नश्च भज्यते स हि खोटकः ॥ (४३५।२)

गालयेद्वज्रमूषायां वङ्गगद्याणकं शतम् । (४३६।१)

तन्मध्ये षोटगद्याणे क्षिप्ते रूप्यं भवेद् ध्रुवम् ॥ (४३६।२)

त्रिधाभ्रकद्रुतेः कर्म वङ्गे स्याच्छतवेधकम् । (४३७।१)

षोटमध्याद् रतिमात्रं यः करोति सदा नरः ॥ (४३७।२)

षड्भिर्मासैः स जायेत सुतेजा निर्मलोऽक्षयः । (४३८।१)

खोटोऽयं भुवि विख्यातो लोहदेहकरो ध्रुवम् ॥ (४३८।२)

मेर्चुर्य्:: राक्षसवक्त्रवतुत्कृष्टस्वर्णगद्याणान् गालयेच्चतुरः सुधीः । (४३९।१)

जरकीशदलानीव तेषां पत्राणि कारयेत् ॥ (४३९।२)

नृकपालोद्भवं चैकं पलं धत्तूरमूलजम् । (४४०।१)

चन्दनं च पृथक् घृष्ट्वा तुल्यमेकत्र मिश्रितम् ॥ (४४०।२)

क्षिपेच्छ्रीखण्डमध्ये च गद्याणं वज्रभस्मनः । (४४१।१)

खल्वे संपेषयेत् तावद् यावद् एकात्मतां भजेत् ॥ (४४१।२)

हेमपत्राणि तेनैव लेपयेत् सुदृढानि च । (४४२।१)

गद्याणं चांधमूषायां क्षिपेद् भूनागसत्वजम् ॥ (४४२।२)

हेमपत्राणि तत्रैव क्षिप्त्वा मूषां यदृच्छया । (४४३।१)

कोष्ठिकाग्निष्टगर्तासु विवेलं पूरितां मुहुः ॥ (४४३।२)

वक्रवक्त्रधमण्यां ध्मापयेन्मृतजीविभिः । (४४४।१)

हेमवज्रात्मकः षोटो भवेद् भूनागसत्वजः ॥ (४४४।२)

अर्तयित्वा च तं षोटं चूर्णं कार्यं सुसूक्ष्मकम् । (४४५।१)

काचकुम्पीम् अथाकण्ठं सप्तधा वस्त्रमृत्स्नया ॥ (४४५।२)

वेष्टयित्वा च तन्मध्ये प्रथमं कर्षमात्रकम् । (४४६।१)

क्षिपेद् भूनागजं सत्वं तन्मध्ये शुद्धपारदम् ॥ (४४६।२)

षट् गद्याणांस्ततो दद्याद्यंत्रे वालुकके क्षिपेत् । (४४७।१)

चुल्ह्यामारोप्य तं यन्त्रं ह्यधोऽग्निं ज्वालयेद्धठात् ॥ (४४७।२)

नष्टं नष्टं मुहुः क्षेप्यं सत्वं भूनागसम्भवम् । (४४८।१)

सत्वेन द्रवरूपेण भृता धार्या च कुम्पिका ॥ (४४८।२)

अहोरात्रं रसः स्वेद्यः सुधिया सप्तवासरम् । (४४९।१)

इत्थं स्विन्नाः षडेवैते स्वेदिताः शुद्धसूतजाः ॥ (४४९।२)

वक्त्रं सूतस्य संजातं सूतो जातश्च राक्षसः । (४५०।१)

षट् गद्याणाः कृताः पूर्वहेमवल्ल्यादिसत्त्वजाम् ॥ (४५०।२)

चतुःषष्टितमं चांशं तेषां मध्यान्मुहुर्मुहुः । (४५१।१)

क्षिप्त्वा खल्वेऽपि सूतान्तः पिष्ट्वा पिष्ट्वा शनैः शनैः ॥ (४५१।२)

जारणीयाः षडेवैते शेषाः षट् सूतजाः स्थिताः । (४५२।१)

उत्कृष्टसूतगद्याणाः षडेताभिश्च मिश्रिताः ॥ (४५२।२)

गाल्या द्वादशमूषायां षोटः स्याच्छतवेधकः । (४५३।१)

गोल्द्:: चोलोउरिन्ग्रूप्यताम्रादिनागानां गद्याणानां शतं शतम् ॥ (४५३।२)

त्रयाणां च शतैकस्मिन् प्रत्येकं गालिते पृथक् । (४५४।१)

तन्मध्ये षोटगद्याणं प्रत्येकं च पृथक् क्षिपेत् ॥ (४५४।२)

त्रिषु धातुषु हेम स्यान्निश्चितं तिथिवर्णकम् । (४५५।१)

मेर्चुर्य्:: षोट:: सेवनषोटमध्याद्रतीमात्रं प्रगेऽमृतकलान्वितम् ॥ (४५५।२)

आदत्ते नियतं वेलं वलिस्तस्य न जायते । (४५६।१)

पलितं मूलतो याति कृष्णाः केशा भवन्ति च ॥ (४५६।२)

शरीरे जायते दार्ढ्यं शरीरं क्षीयते न हि । (४५७।१)

देहकान्तिः सुवर्णाभा नित्यं षोटस्य सेवनात् ॥ (४५७।२)

हेमवज्रादिभूनागसत्वैर्निष्पादितस्त्रिभिः । (४५८।१)

देहकृच्छतवेधी च षोटो जातो ऽयमद्भुतः ॥ (४५८।२)

श्रीभैरवगणाध्यक्षश्रीवाणीभ्यो नमः सदा । (४५९।१)

यत्प्रसादाद्धि सिध्यन्ति गुटिकांजनपारदाः ॥ (४५९।२)

संख्याशीतिः सतुर्या स्यात्प्रत्येकं च पृथक् त्रिषु । (४६०।१)

एवं संख्यात्रयाणां स्याद् द्विपञ्चाशत्शतद्वयम् ॥ (४६०।२)

एतस्याः सर्वसंख्याया मध्यादेकस्य कस्यचित् । (४६१।१)

आरम्भादौ फलान्ते च तपः कुर्यादखण्डितम् ॥ (४६१।२)

अवाङ्मासैकतः पूर्वं निष्पत्तेर् आ फलादपि । (४६२।१)

ब्रह्मचर्यं भुवि स्वापं हविष्यान्नं च भोजनम् ॥ (४६२।२)

तपोविधिषु सिध्यन्ति तपःसाध्या रसादयः । (४६३।१)

दोषं दैवस्य यच्छन्ति तपोहीना हि साधकाः ॥ (४६३।२)

वार्त्तोक्ता गुटिकास्तेन श्रीकङ्कालययोगिना । (४६४।१)

गुटीं ज्ञानफलां वक्ष्ये द्विपञ्चाशत्सुवल्लिका ॥ (४६४।२)

चत्वारोऽभ्रकसत्वस्य चत्वारः स्वर्णमाक्षिकात् । (४६५।१)

शुद्धरूप्यस्य चत्वारो वल्लैको हेमराजिकाः ॥ (४६५।२)

शुद्धोऽष्टादशसंस्कारैः पूर्वो यस्तु पारदः । (४६६।१)

तस्यैकोनचत्वारिंशद्द्विपञ्चाशच्च मीलिताः ॥ (४६६।२)

खल्वे प्रक्षिप्य सर्वास्तान्मर्दयेद्दिनसप्तकम् । (४६७।१)

वरुणस्य तरोर् भूतश्रीखण्डसूक्ष्मकं मुहुः ॥ (४६७।२)

मृद्वग्नौ स्वेदयेत्तेन दोलायन्त्रे दिनद्वयम् । (४६८।१)

स्वेदयेत्तद्गुटीं कृत्वा क्रमात् पञ्चामृतेन च ॥ (४६८।२)

मध्वाज्यं दधि दुग्धं च शर्करा चेति पञ्चमी । (४६९।१)

अस्मिन् पञ्चामृते स्वेद्या यामाष्टाष्टा मृतं प्रति ॥ (४६९।२)

कान्तलोहमये पात्रे मधुना च गुटीं क्षिपेत् । (४७०।१)

तत्पात्रं वालुकापूर्णं स्थालिकान्तश्च विन्यसेत् ॥ (४७०।२)

चुल्ह्यां स्थालीं चटाय्याग्निं यामाष्टौ ज्वालयेदधः । (४७१।१)

स्वेदनेऽयं विधिः कार्यः स्तोकके चामृते क्रमात् ॥ (४७१।२)

नष्टे नष्टे मुहुः क्षेप्यं क्रमात् पञ्चामृतं सदा । (४७२।१)

मधुयुक्तिक्रमेणैव पञ्चधा स्वेदयेद् गुटीम् ॥ (४७२।२)

तपोनिष्ठः क्रियावांश्च हस्ताभ्यां तां प्रचालयेत् । (४७३।१)

निष्पन्ना गुटिका कार्या द्विपञ्चाशत्सुवल्लिका ॥ (४७३।२)

यस्याः शुद्धावुभौ पक्षौ प्रसूता चोत्तमे कुले । (४७४।१)

ब्राह्मणी क्षत्रिया वापि वैश्यी चैवंविधा च या ॥ (४७४।२)

शूद्रीवर्जं त्रिवर्णाया गर्भः स्यात्प्रथमो यदा । (४७५।१)

मासैकानन्तरं तस्या गुटिकां तां समर्पयेत् ॥ (४७५।२)

भोजनौषधतांबूलपानवेलां विना तया । (४७६।१)

अहर्निशं मुखे धार्या मासमेकं निरन्तरम् ॥ (४७६।२)

मासे वीते च सा पृष्टा ज्ञानं वक्ति त्रिकालजम् । (४७७।१)

भावि भूतं वर्तमानं सद्यः प्रत्ययकारकम् ॥ (४७७।२)

गुटिकायाः प्रभावोऽयमतीवाश्चर्यकारकः । (४७८।१)

रसगुट्यां जनेषु स्यात्प्रभावातिशयो महान् ॥ (४७८।२)

यादृशं स्वधिया ज्ञातं तादृशं लिखितं मया । (४७९।१)

यदि क्वचिद् व्यलीकं स्यात्तदा शोध्यं विचक्षणैः ॥ (४७९।२)

ख्यातस्तथा यादववंशरत्नभूजालदेवाभिधराउलो ऽभूत् । (४८०।१)

तदात्मजन्मा महिपाभिधानस् तस्यात्मजो भादिगनामधेयः ॥ (४८०।२)

तदात्मजश् चम्पनामधेयो रसज्ञगेयोज्ज्वलकान्तिकीर्तिः । (४८१।१)

परोपकारैकरसः कलावान् मनागजाकौ किल यस्य बन्धू ॥ (४८१।२)