ṚतुसंहारṚtusaṃhāra

ṚtuS, 4

4 of 6 · 38 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नवप्रवालोद्गमसस्यरम्यः प्रफुल्ललोध्रः परिपक्वशालिः । (१।१)

navapravālodgamasasyaramyaḥ praphullalodhraḥ paripakvaśāliḥ |

1.2१.२

विलीनपद्मः प्रपतत्तुषारो हेमन्तकालः समुपागतोऽयम् ॥ (१।२)

vilīnapadmaḥ prapatattuṣāro hemantakālaḥ samupāgato'yam ||

2.1२.१

मनोहरैश् चन्दनरागगौरैस् तुषारकुन्देन्दुनिभैश् च हारैः । (२।१)

manoharaiś candanarāgagaurais tuṣārakundendunibhaiś ca hāraiḥ |

2.2२.२

विलासिनीनां स्तनशालिनीनां नालंक्रियन्ते स्तनमण्डलानि ॥ (२।२)

vilāsinīnāṃ stanaśālinīnāṃ nālaṃkriyante stanamaṇḍalāni ||

3.1३.१

न बाहुयुग्मेषु विलासिनीनां प्रयान्ति सङ्गं वलयाङ्गदानि । (३।१)

na bāhuyugmeṣu vilāsinīnāṃ prayānti saṅgaṃ valayāṅgadāni |

3.2३.२

नितम्बबिम्बेषु नवं दुकूलं तन्वंशुकं पीनपयोधरेषु ॥ (३।२)

nitambabimbeṣu navaṃ dukūlaṃ tanvaṃśukaṃ pīnapayodhareṣu ||

4.1४.१

काञ्चीगुणैः काञ्चनरत्नचित्रैर् नो भूषयन्ति प्रमदा नितम्बान् । (४।१)

kāñcīguṇaiḥ kāñcanaratnacitrair no bhūṣayanti pramadā nitambān |

4.2४.२

न नूपुरैर्हंसरुतं भजद्भिः पादाम्बुजान्य् अम्बुजकान्तिभाञ्जि ॥ (४।२)

na nūpurairhaṃsarutaṃ bhajadbhiḥ pādāmbujāny ambujakāntibhāñji ||

5.1५.१

गात्राणि कालीयकचर्चितानि सपत्त्रलेखानि मुखाम्बुजानि । (५।१)

gātrāṇi kālīyakacarcitāni sapattralekhāni mukhāmbujāni |

5.2५.२

शिरांसि कालागुरुधूपितानि कुर्वन्ति नार्यः सुरतोत्सवाय ॥ (५।२)

śirāṃsi kālāgurudhūpitāni kurvanti nāryaḥ suratotsavāya ||

6.1६.१

रतिश्रमक्षामविपाण्डुवक्त्राः सम्प्राप्तहर्षाभ्युदयास् तरुण्यः । (६।१)

ratiśramakṣāmavipāṇḍuvaktrāḥ samprāptaharṣābhyudayās taruṇyaḥ |

6.2६.२

हसन्ति नोच्चैर् दशनाग्रभिन्नान् प्रपीड्यमानान् अधरान् अवेक्ष्य ॥ (६।२)

hasanti noccair daśanāgrabhinnān prapīḍyamānān adharān avekṣya ||

7.1७.१

पीनस्तनोरःस्थलभागशोभाम् आसाद्य तत्पीडनजातखेदः । (७।१)

pīnastanoraḥsthalabhāgaśobhām āsādya tatpīḍanajātakhedaḥ |

7.2७.२

तृणाग्रलग्नैस्तुहिनैः पतद्भिर् आक्रन्दतीवोषसि शीतकालः ॥ (७।२)

tṛṇāgralagnaistuhinaiḥ patadbhir ākrandatīvoṣasi śītakālaḥ ||

8.1८.१

प्रभूतशालिप्रसवैश्चितानि मृगाङ्गनायूथविभूषितानि । (८।१)

prabhūtaśāliprasavaiścitāni mṛgāṅganāyūthavibhūṣitāni |

8.2८.२

मनोहरक्रौञ्चनिनादितानि सीमान्तराण्य् उत्सुकयन्ति चेतः ॥ (८।२)

manoharakrauñcanināditāni sīmāntarāṇy utsukayanti cetaḥ ||

9.1९.१

प्रफुल्लनीलोत्पलशोभितानि सोन्मादकादम्बविभूषितानि । (९।१)

praphullanīlotpalaśobhitāni sonmādakādambavibhūṣitāni |

9.2९.२

प्रसन्नतोयानि सुशीतलानि सरांसि चेतांसि हरन्ति पुंसाम् ॥ (९।२)

prasannatoyāni suśītalāni sarāṃsi cetāṃsi haranti puṃsām ||

10.1१०.१

मार्गं समीक्ष्यातिनिरस्तनीरं प्रवासखिन्नं पतिमुद्वहन्त्यः । (१०।१)

mārgaṃ samīkṣyātinirastanīraṃ pravāsakhinnaṃ patimudvahantyaḥ |

10.2१०.२

अवेक्ष्यमाणा हरिणेक्षणाक्ष्यः प्रबोधयन्तीव मनोरथानि ॥ (१०।२)

avekṣyamāṇā hariṇekṣaṇākṣyaḥ prabodhayantīva manorathāni ||

11.1११.१

पाकं व्रजन्ती हिमजातशीतैर् आधूयमाना सततं मरुद्भिः । (११।१)

pākaṃ vrajantī himajātaśītair ādhūyamānā satataṃ marudbhiḥ |

11.2११.२

प्रिये प्रियङ्गुः प्रियविप्रयुक्ता विपाण्डुतां याति विलासिनीव ॥ (११।२)

priye priyaṅguḥ priyaviprayuktā vipāṇḍutāṃ yāti vilāsinīva ||

12.1१२.१

पुष्पासवामोदसुगन्धिवक्त्रो निःश्वासवातैः सुरभीकृताङ्गः । (१२।१)

puṣpāsavāmodasugandhivaktro niḥśvāsavātaiḥ surabhīkṛtāṅgaḥ |

12.2१२.२

परस्पराङ्गव्यतिषङ्गशायी शेते जनः कामरसानुविद्धः ॥ (१२।२)

parasparāṅgavyatiṣaṅgaśāyī śete janaḥ kāmarasānuviddhaḥ ||

13.1१३.१

दन्तच्छदैः सव्रणदन्तचिह्नैः स्तनैश्च पाण्यग्रकृताभिलेखैः । (१३।१)

dantacchadaiḥ savraṇadantacihnaiḥ stanaiśca pāṇyagrakṛtābhilekhaiḥ |

13.2१३.२

संसूच्यते निर्दयमङ्गनानां रतोपभोगो नवयौवनानाम् ॥ (१३।२)

saṃsūcyate nirdayamaṅganānāṃ ratopabhogo navayauvanānām ||

14.1१४.१

काचिद्विभूषयति दर्पणसक्तहस्ता बालातपेषु वनिता वदनारविन्दम् । (१४।१)

kācidvibhūṣayati darpaṇasaktahastā bālātapeṣu vanitā vadanāravindam |

14.2१४.२

दन्तच्छदं प्रियतमेन निपीतसारं दन्ताग्रभिन्नम् अवकृष्य निरीक्षते च ॥ (१४।२)

dantacchadaṃ priyatamena nipītasāraṃ dantāgrabhinnam avakṛṣya nirīkṣate ca ||

15.1१५.१

अन्या प्रकामसुरतश्रमखिन्नदेहा रात्रिप्रजागरविपाटलनेत्रपद्मा । (१५।१)

anyā prakāmasurataśramakhinnadehā rātriprajāgaravipāṭalanetrapadmā |

15.2१५.२

स्रस्तांसदेशललिताकुलकेशपाशा निद्रां प्रयाति मृदुसूर्यकराभितप्ता ॥ (१५।२)

srastāṃsadeśalalitākulakeśapāśā nidrāṃ prayāti mṛdusūryakarābhitaptā ||

16.1१६.१

निर्माल्यदाम परिभुक्तमनोज्ञगन्धं मूर्ध्नो ऽपनीय घननीलशिरोरुहान्ताः । (१६।१)

nirmālyadāma paribhuktamanojñagandhaṃ mūrdhno 'panīya ghananīlaśiroruhāntāḥ |

16.2१६.२

पीनोन्नतस्तनभरानतगात्रयष्ट्यः कुर्वन्ति केशरचनामपरास्तरुण्यः ॥ (१६।२)

pīnonnatastanabharānatagātrayaṣṭyaḥ kurvanti keśaracanāmaparāstaruṇyaḥ ||

17.1१७.१

अन्या प्रियेण परिभुक्तमवेक्ष्य गात्रं हर्षान्विता विरचिताधरचारुशोभा । (१७।१)

anyā priyeṇa paribhuktamavekṣya gātraṃ harṣānvitā viracitādharacāruśobhā |

17.2१७.२

कूर्पासकं परिदधाति नखक्षताङ्गी व्यालम्बिनीलललितालककुञ्चिताक्षी ॥ (१७।२)

kūrpāsakaṃ paridadhāti nakhakṣatāṅgī vyālambinīlalalitālakakuñcitākṣī ||

18.1१८.१

अन्याश्चिरं सुरतकेलिपरिश्रमेण खेदं गताः प्रशिथिलीकृतगात्रयष्ट्यः । (१८।१)

anyāściraṃ suratakelipariśrameṇa khedaṃ gatāḥ praśithilīkṛtagātrayaṣṭyaḥ |

18.2१८.२

संहृष्यमाणपुलकोरुपयोधरान्ता अभ्यञ्जनं विदधति प्रमदाः सुशोभाः ॥ (१८।२)

saṃhṛṣyamāṇapulakorupayodharāntā abhyañjanaṃ vidadhati pramadāḥ suśobhāḥ ||

19.1१९.१

बहुगुणरमणीयो योषितां चित्तहारी परिणतबहुशालिव्याकुलग्रामसीमा । (१९।१)

bahuguṇaramaṇīyo yoṣitāṃ cittahārī pariṇatabahuśālivyākulagrāmasīmā |

19.2१९.२

विनिपतिततुषारः क्रौञ्चनादोपगीतः प्रदिशतु हिमयुक्तः काल एषः सुखं वः ॥ (१९।२)

vinipatitatuṣāraḥ krauñcanādopagītaḥ pradiśatu himayuktaḥ kāla eṣaḥ sukhaṃ vaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ṚtuS, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit