ŚāktaVij, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
स्थानं प्रवेशो रूपं च लक्षं लक्षणमेव च । (१।१)
sthānaṃ praveśo rūpaṃ ca lakṣaṃ lakṣaṇameva ca |
सर्वेषु त्रिकशास्त्रेषु सूचितं शम्भुना स्वयम् ॥ (३।२)
sarveṣu trikaśāstreṣu sūcitaṃ śambhunā svayam ||
नाभ्यधो ऽङ्गुलाः पञ्च मेढ्रस्योर्ध्वाङ्गुलद्वयम् । (४।१)
nābhyadho 'ṅgulāḥ pañca meḍhrasyordhvāṅguladvayam |
तन्मध्ये कन्दनामा च चक्रस्थानमिति स्मृतम् ॥ (४।२)
tanmadhye kandanāmā ca cakrasthānamiti smṛtam ||
सम्यग् वायुगतिं जित्वा यावन् मध्यगतां नयेत् ॥ (५।२)
samyag vāyugatiṃ jitvā yāvan madhyagatāṃ nayet ||
शृङ्गाटकनिभं चक्रं षडरं चापरं ध्रुवम् ॥ (६।२)
śṛṅgāṭakanibhaṃ cakraṃ ṣaḍaraṃ cāparaṃ dhruvam ||
तन्मध्ये निक्षिपेच् चित्तं यावत् तत्र स्थिरीकृतम् । (८।१)
tanmadhye nikṣipec cittaṃ yāvat tatra sthirīkṛtam |
त्यक्तरुद्धो यदा वायुस्तदा लक्षं विनिर्दिशेत् ॥ (८।२)
tyaktaruddho yadā vāyustadā lakṣaṃ vinirdiśet ||
अधऊर्ध्वे रेखासंयुक्ता भुजंगकुटिलाकृतिः ॥ (९।२)
adhaūrdhve rekhāsaṃyuktā bhujaṃgakuṭilākṛtiḥ ||
ऊर्ध्वाधो ऽवस्थितावस्था सूर्याचन्द्रमसाव् उभौ । (१०।१)
ūrdhvādho 'vasthitāvasthā sūryācandramasāv ubhau |
तामेवालोकयेच् छक्तिं मनाक् कुम्भकवृत्तिना । (११।१)
tāmevālokayec chaktiṃ manāk kumbhakavṛttinā |
एतल् लक्षणम् उद्दिष्टम् उत्थापनम् अतः परम् ॥ (११।२)
etal lakṣaṇam uddiṣṭam utthāpanam ataḥ param ||
जुषद्रेचकवृत्त्या तु मन्त्रं चैव समुच्चरेत् । (१२।१)
juṣadrecakavṛttyā tu mantraṃ caiva samuccaret |
प्रबुद्धां चिन्तयेच्छक्तिं दण्डवत् परमेश्वरीम् ॥ (१२।२)
prabuddhāṃ cintayecchaktiṃ daṇḍavat parameśvarīm ||
कन्दस्थो वेधयेन् नाभिं ततो हृत्स्थं पितामहम् । (१४।१)
kandastho vedhayen nābhiṃ tato hṛtsthaṃ pitāmaham |
कण्ठस्थमच्युतं साक्षाद्रुद्रं तालुतले स्थितम् ॥ (१४।२)
kaṇṭhasthamacyutaṃ sākṣādrudraṃ tālutale sthitam ||
भ्रुवोर्मध्यगतं त्व् ईशं ब्रह्मद्वारे सदाशिवम् । (१५।१)
bhruvormadhyagataṃ tv īśaṃ brahmadvāre sadāśivam |
बोधयित्वा व्रजेद् आशु पदं चानाश्रितं शिवम् ॥ (१५।२)
bodhayitvā vrajed āśu padaṃ cānāśritaṃ śivam ||
एतद्बोधनम् उद्दिष्टं चक्रविश्रामणं ततः । (१६।१)
etadbodhanam uddiṣṭaṃ cakraviśrāmaṇaṃ tataḥ |
स्वाभाविकं दलं दीप्तं द्रवं स्थिरनभोपमम् ॥ (१६।२)
svābhāvikaṃ dalaṃ dīptaṃ dravaṃ sthiranabhopamam ||
अमृतं शेखरं चैव शक्तिर्ब्रह्मा तथैव च । (१७।१)
amṛtaṃ śekharaṃ caiva śaktirbrahmā tathaiva ca |
बिन्दुनादं तथा प्रोक्तं चक्रद्वादशकं किल ॥ (१७।२)
bindunādaṃ tathā proktaṃ cakradvādaśakaṃ kila ||
वेधयन्ती क्रमाच् छक्तिश्चक्रे चक्रे प्रतिक्षणम् । (१८।१)
vedhayantī kramāc chaktiścakre cakre pratikṣaṇam |
विश्रमेत् सा महादेवी चक्रविश्राम उत्तमः ॥ (१८।२)
viśramet sā mahādevī cakraviśrāma uttamaḥ ||
शिरश्च भ्रमते तस्य दृष्टिसंक्रान्तिलक्षणम् ॥ (१९।२)
śiraśca bhramate tasya dṛṣṭisaṃkrāntilakṣaṇam ||
एकैकं भ्रमयत्य् अङ्गम् अङ्गप्रत्यङ्गसंधिषु । (२०।१)
ekaikaṃ bhramayaty aṅgam aṅgapratyaṅgasaṃdhiṣu |
घूर्णते हृदयं चास्य सम्यग्विद्याप्रभावतः ॥ (२०।२)
ghūrṇate hṛdayaṃ cāsya samyagvidyāprabhāvataḥ ||
अमृते सेयम् उन्मत्ता विकारान् कुरुते बहून् । (२२।१)
amṛte seyam unmattā vikārān kurute bahūn |
धुनोति समलान् पाशात् परशक्तिसमुत्थितान् । (२३।१)
dhunoti samalān pāśāt paraśaktisamutthitān |
भूमिकागमनं प्रोक्तम् अन्तावस्था तथोच्यते ॥ (२३।२)
bhūmikāgamanaṃ proktam antāvasthā tathocyate ||
यत् संक्रान्तौ रोमहर्षो ऽस्रुपातो जृम्भारम्भो गद्गदा गीर् गिरो ऽन्तः । (२४।१)
yat saṃkrāntau romaharṣo 'srupāto jṛmbhārambho gadgadā gīr giro 'ntaḥ |
ग्रन्थिस्फोटः स्पर्शदिव्यप्रहर्षो बिन्दुस्पन्दा नाभिकन्दात् स्फुरन्ति ॥ (२४।२)
granthisphoṭaḥ sparśadivyapraharṣo binduspandā nābhikandāt sphuranti ||
अन्तावस्था समाख्याता विश्रामस् त्व् अधुनोच्यते । (२५।१)
antāvasthā samākhyātā viśrāmas tv adhunocyate |
नाभिचक्रविनिर्याता यदा शक्तिः प्रबुध्यते ॥ (२५।२)
nābhicakraviniryātā yadā śaktiḥ prabudhyate ||
तदा त्व् अस्तमितं सर्वमक्षग्रामं बहिः स्थितम् । (२६।१)
tadā tv astamitaṃ sarvamakṣagrāmaṃ bahiḥ sthitam |
तदा न विन्दते किंचिद् विषयी विषयान्तरम् । (२७।१)
tadā na vindate kiṃcid viṣayī viṣayāntaram |
शिवे विश्राम्यते शक्तिस्तदा विश्राम उच्यते ॥ (२७।२)
śive viśrāmyate śaktistadā viśrāma ucyate ||
यत्र विश्रमणं शक्तेर्मनस्तत्र लयं व्रजेत् । (२८।१)
yatra viśramaṇaṃ śaktermanastatra layaṃ vrajet |
तदात्मा परमात्मत्वे ज्ञातव्यो निश्चितात्मभिः ॥ (२८।२)
tadātmā paramātmatve jñātavyo niścitātmabhiḥ ||
सदा स वर्षते दिव्यम् अमृतं जन्तुजीवनम् ॥ (२९।२)
sadā sa varṣate divyam amṛtaṃ jantujīvanam ||
चित्तं तत्र तु संधार्य पुनर्दैवी विशेत्तु सा । (३०।१)
cittaṃ tatra tu saṃdhārya punardaivī viśettu sā |
तदा त्व् आगमनं प्रोक्तमेवं सम्यक् त्रयोदश ॥ (३०।२)
tadā tv āgamanaṃ proktamevaṃ samyak trayodaśa ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.