एकम् एवाद्वितीयं तद् ब्रह्मेत्य् उपनिषद्वचः । (१।१)

ब्रह्मणो ऽन्यस्य सद्भावं ननु तत् प्रतिषेधति ॥ (१।२)

अत्र ब्रूमो ऽद्वितीयोक्तौ समासः को विवक्षितः । (२।१)

किं स्वित् तत्पुरुषः किंवा बहुव्रीहिर् अथोच्यताम् ॥ (२।२)

पूर्वस्मिन्न् उत्तरस् तावत् प्राधान्येन विवक्ष्यते । (३।१)

पदार्थस् तत्र तद् ब्रह्म ततोऽन्यत् सदृशं तु वा ॥ (३।२)

तद्विरुद्धम् अथो वा स्यात् त्रिष्व् अप्य् अन्यन् न बाधते । (४।१)

अन्यत्वे सदृशत्वे वा द्वितीयं सिध्यति ध्रुवम् ॥ (४।२)

विरुद्धत्वे द्वितीयेन तृतीयं प्रथमं तु वा । (५।१)

ब्रह्म प्राप्नोति यस्मात् तद् द्वितीयेन विरुध्यते ॥ (५।२)

अतः सप्रथमाः सर्वे तृतीयाद्यर्थराशयः । (६।१)

द्वितीयेन तथा स्पृष्ट्वा स्वस्थास् तिष्ठन्त्य् अबाधिताः ॥ (६।२)

ननु नञ् ब्रह्मणो ऽन्यस्य सर्वस्यैव निषेधकम् । (७।१)

द्वितीयग्रहणं यस्मात् सर्वस्यैवोपलक्षणम् ॥ (७।२)

नैवं निषेधो न ह्य् अस्माद् द्वितीयस्यावगम्यते । (८।१)

ततो ऽन्यत् तद्विरुद्धं वा सदृशं वात्र वक्ति सः ॥ (८।२)

द्वितीयं यस्य नैवास्ति तद् ब्रह्मेति विवक्षिते । (९।१)

सत्यादिलक्षणोक्तीनाम् अपलक्षणता भवेत् ॥ (९।२)

अद्वितीये द्वितीयार्थनास्तितामात्रगोचरे । (१०।१)

स्वनिष्ठत्वान् नञर्थस्य न स्याद् ब्रह्मपदान्वयः ॥ (१०।२)

द्वितीयशून्यता तत्र ब्रह्मणो न विशेषणम् । (११।१)

विशेषणे वा तद् ब्रह्म तृतीयं प्रथमं तु वा ॥ (११।२)

प्रसक्तं पूर्ववत् सर्वं बहुव्रीहौ समस्यति । (१२।१)

ब्रह्मणः प्रथमा ये च तृतीयाद्या जगत्त्रये ॥ (१२।२)

ब्रह्म प्रत्य् अद्वितीयत्वात् स्वस्थास् तिष्ठन्त्य् अबाधिताः । (१३।१)

किंच तत्र बहुव्रीहौ समासे संश्रिते सति ॥ (१३।२)

वृत्त्यर्थस्य नञर्थस्य न पदार्थान्तरान्वयः । (१४।१)

सत्य् अर्थान्तरसम्बन्धे षष्ठी यस्येति युज्यते ॥ (१४।२)

द्वितीयवस्तुनास्तित्वं न ब्रह्म न विशेषणम् । (१५।१)

असत्त्वान् न ह्य् असद् ब्रह्म भवेन् नापि विशेषणम् ॥ (१५।२)

तस्मात् प्रपञ्चसद्भावो नाद्वैतश्रुतिबाधितः । (१६।१)

स्वप्रमाणबलात् सिद्धः श्रुत्या चाप्य् अनुमोदितः ॥ (१६।२)

तेनाद्वितीयं ब्रह्मेति श्रुतेर् अर्थो ऽयम् उच्यते । (१७।१)

द्वितीयगणनायोग्यो नासीद् अस्ति भविष्यति ॥ (१७।२)

समो वाभ्यधिको वास्य यो द्वितीयस् तु गण्यते । (१८।१)

यतो ऽस्य विभवव्यूहकलामात्रम् इदं जगत् ॥ (१८।२)

द्वितीयवागास्पदतां प्रतिपद्येत तत्कथम् । (१९।१)

यथा चोलनृपः सम्राडद्वितीयो ऽद्य भूतले ॥ (१९।२)

इति तत्तुल्यनृपतिनिवारणपरं वचः । (२०।१)

न तु तद्भृत्यतत्पुत्रकलत्रादिनिषेधकम् ॥ (२०।२)

तथा सुरासुरनरब्रह्मब्रह्माण्डकोटयः । (२१।१)

क्लेशकर्मविपाकाद्यैर् अस्पृष्टस्याखिलेशितुः ॥ (२१।२)

ज्ञानादिषाड्गुण्यनिधेर् अचिन्त्यविभवस्य ताः । (२२।१)

विष्णोर् विभूतिमहिमसमुद्रद्रप्सविप्रुषः ॥ (२२।२)

कः खल्व् अङ्गुलिभङ्गेन समुद्रान् सप्तसङ्ख्यया । (२३।१)

गणयन् गणयेद् ऊर्मिफेनबुद्बुदविप्रुषः ॥ (२३।२)

यथैक एव सविता न द्वितीयो नभःस्थले । (२४।१)

इत्युक्त्या न हि सावित्रा निषिध्यन्ते ऽत्र रश्मयः ॥ (२४।२)

यथा प्रधानसंख्येयसङ्ख्यायां नैव गण्यते । (२५।१)

सङ्ख्या पृथक्सती तत्र संख्येयान्यपदार्थवत् ॥ (२५।२)

तथा । (२६।१)

पादो ऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि । (२६।२)

इति ब्रुवन् जगत् सर्वम् इत्थम्भावे न्यवेशयत् ॥ (२६।३)

तथा । (२७।१)

एतावान् अस्य महिमा ततो ज्यायस्तरो हि सः । (२७।२)

यत्रान्यन् न विजानाति स भूमोदरम् अन्तरम् । (२७।३)

कुरुते ऽस्य भयं व्यक्तम् इत्यादिश्रुतयः पराः ॥ (२७।४)

मेरोर् इवाणुर् यस्येदं ब्रह्माण्डम् अखिलं जगत् । (२८।१)

इत्यादिकाः समस्तस्य तदित्थम्भावतापराः ॥ (२८।२)

वाचारम्भणमात्रं तु जगत् स्थावरजङ्गमम् । (२९।१)

विकारजातं कूटस्थं मूलकारणम् एव सत् ॥ (२९।२)

अनन्यत् कारणात् कार्यं पावकाद् विस्फुलिङ्गवत् । (३०।१)

मृत्तिकालोहबीजादिनानादृष्टान्तविस्तरैः ॥ (३०।२)

नाशकद् दग्धुम् अनलस् तृणं मज्जयितुं जलम् । (३१।१)

न वायुश् चलितुं शक्तः तच्छक्त्याप्यायनादृते ॥ (३१।२)

एकप्रधानविज्ञानाद् विज्ञातम् अखिलं भवेत् । (३२।१)

इत्यादिवेदवचनतन्मूलाप्तागमैर् अपि ॥ (३२।२)

ब्रह्मात्मनात्मलाभो ऽयं प्रपञ्चश् चिदचिन्मयः । (३३।१)

इति प्रमीयते ब्राह्मी विभूतिर् न निषिध्यते ॥ (३३।२)

तन्निषेधे समस्तस्य मिथ्यात्वाल्लोकवेदयोः । (३४।१)

व्यवहारास् तु लुप्येरंस्तथा स्याद् ब्रह्मधीर् अपि ॥ (३४।२)

व्यावहारिकसत्यत्वान् मृषात्वे ऽप्य् अविरुद्धता । (३५।१)

प्रत्यक्षादेर् इति मतं प्राग् एव समदूदुषम् ॥ (३५।२)

अतश् चोपनिषज्जातब्रह्माद्वैतधिया जगत् । (३६।१)

न बाध्यते विभूतित्वाद् ब्रह्मणश् चेत्यवस्थितम् ॥ (३६।२)

ननु सत्त्वे प्रपञ्चस्य नास्तीति प्रत्ययः कथम् । (३७।१)

असत्त्वे वा कथं तस्मिन्न् अस्तीति प्रत्ययो भवेत् ॥ (३७।२)

सदसत्त्वं तथैकस्य विरुद्धत्वाद् असम्भवि । (३८।१)

सदसत्प्रत्ययप्राप्तविरुद्धद्वन्द्वसङ्गमे ॥ (३८।२)

तयोर् अन्यतरार्थस्य निश्चयाभावहेतुतः । (३९।१)

सदसत्त्वं प्रपञ्चस्य जैनास् तु प्रतिपेदिरे ॥ (३९।२)

सत्त्वप्राप्तिं पुरस्कृत्य नास्तीति प्रत्ययोदयात् । (४०।१)

सदा सत्त्वं प्रपञ्चस्य साङ्ख्यास् तु प्रतिपेदिरे ॥ (४०।२)

सदसत्प्रत्ययप्राप्तविरुद्धद्वन्द्वसङ्कटे । (४१।१)

विरोधपरिहारार्थं सत्त्वासत्त्वांशभङ्गतः । (४१।२)

सदसद्भ्याम् अनिर्वाच्यं प्रपञ्चं केचिद् ऊचिरे ॥ (४१।३)

सत्त्वासत्त्वे विभागेन देशकालादिभेदतः । (४२।१)

घटादेर् इति मन्वाना व्यवस्थाम् अपरे जगुः ॥ (४२।२)

तद् एवं वादिसम्मर्दात् संशये समुपस्थिते । (४३।१)

निर्णयः क्रियते तत्र मीमांसकमतेन तु ॥ (४३।२)

घटस्वरूपे नास्तित्वम् अस्तित्वं यद्य् अबूबुधत् । (४४।१)

स्याद् एव युगपत्सत्त्वम् असत्त्वं च घटादिषु ॥ (४४।२)

इदानीम् इदम् अत्रास्ति नास्तीत्येवंविधा यतः । (४५।१)

देशकालदशाभेदाद् अस्ति नास्तीति नो धियः ॥ (४५।२)

अतो देशादिभेदेन सदसत्त्वं घटादिषु । (४६।१)

व्यवस्थितं निरस्तत्वाद् वादस्येह न सम्भवः ॥ (४६।२)

ननु देशादिसम्बन्धः सत एवोपपद्यते । (४७।१)

न देशकालसम्बन्धाद् असतः सत्त्वम् इष्यते ॥ (४७।२)

सम्बन्धो द्व्याश्रयस् तस्मात् सतः सत्त्वं सदा भवेत् । (४८।१)

असतः कारकैः सत्त्वं जन्मनेत्यतिदुर्घटम् ॥ (४८।२)

आद्यन्तवान् प्रपञ्चो ऽतः सत्कक्ष्यान्तर्निवेश्यते । (४९।१)

उक्तं च । (४९।२)

आदाव् अन्ते च यन् नास्ति नास्ति मध्ये ऽपि तत् तथा । (४९।३)

अतो निश्चितसद्भावः सदा सन्न् अभ्युपेयताम् । (४९।४)

इति ॥ (४९।५)

असतः सर्वदासत्त्वं जन्ययोगात् खपुष्पवत् । (५०।१)

असत्त्वे न विशेषो ऽस्ति प्रागत्यन्तासतोर् इह ॥ (५०।२)

श्वेतकेतुम् उपादाय तत् त्वम् इत्य् अपि यच्छ्रुतम् । (५१।१)

षष्ठप्रपाठके तस्य कुतो मुख्यार्थसम्भवः ॥ (५१।२)

कार्पण्यशोकदुःखार्तश् चेतनस् त्वम्पदोदितः । (५२।१)

सर्वज्ञः सत्यसङ्कल्पो निस्सीमसुखसागरः । (५२।२)

तत्पदार्थस् तयोर् ऐक्यं तेजस् तिमिरवत् कथम् ॥ (५२।३)

त्वमर्थस्थे तटस्थे वा तदर्थस्थे विभेदके । (५३।१)

गुणे तत्त्वंपदश्रुत्योर् ऐकार्थ्यं दूरवारितम् ॥ (५३।२)

अज्ञत्वसर्ववेदित्वदुःखित्वसुखितादिके । (५४।१)

विशेषणे वा चिद्धातोर् अथवाप्य् उपलक्षणे । (५४।२)

विरुद्धगुणसङ्क्रान्तेर् भेदः स्यात् त्वंतदर्थयोः ॥ (५४।३)

वाच्यैकदेशभङ्गेन चिदेकव्यक्तिनिष्ठता । (५५।१)

सो ऽयं गौर् इतिवत् तत्त्वंपदयोर् इत्य् अपेशलम् ॥ (५५।२)

देशकालदशाभेदाद् एकस्मिन्न् अपि धर्मिणि । (५६।१)

विरुद्धद्वन्द्वसङ्क्रान्तेः सो ऽयं गौर् इति युज्यते ॥ (५६।२)

स्वप्रकाशस्य चिद्धातोर् विरुद्धद्वन्द्वसङ्गतौ । (५७।१)

न व्यवस्थापकं किंचिद् देशकालदशादिके ॥ (५७।२)

निर्धूतनिखिलद्वन्द्वस्वप्रकाशे चिदात्मनि । (५८।१)

द्वैतानर्थभ्रमाभावाच्छास्त्रं निर्विषयं भवेत् ॥ (५८।२)

एतेन सत्यकामत्वजगत्कारणतादयः । (५९।१)

मायोपाधौ परे ऽध्यस्ताः शोकमोहादयः पुनः ॥ (५९।२)

अविद्योपाधिके जीवे विनाशे नेति यन् मतम् । (६०।१)

क्षुद्रब्रह्मविदाम् एतन् मतं प्राग् एव दूषितम् ॥ (६०।२)

चित्स्वरूपे विशिष्टे वा मायाविद्याद्युपाधयः । (६१।१)

पूर्वस्मिन् सर्वसंकर्यं परजीवाविभागतः ॥ (६१।२)

उत्तरस्मिन्न् अपि तथा विशिष्टम् अपि चिद् यदि । (६२।१)

चित्स्वरूपं हि निर्भेदं मायाविद्याद्युपाधिभिः । (६२।२)

विभिन्नम् इव विभ्रान्तं विशिष्टं च इति मन्यते ॥ (६२।३)

तटस्थावस्थिता धर्माः स्वरूपं न स्पृशन्ति किम् । (६३।१)

न हि दण्डिशिरश्छेदाद् देवदत्तो न हिंसितः ॥ (६३।२)

अचिदंशव्यपोहेन चिदेकपरिशेषता । (६४।१)

अतस् तत् त्वम् असीत्यादेर् अर्थे इत्य् अप्य् असुन्दरम् ॥ (६४।२)

अब्रह्मानात्मताभावे प्रत्यक् चित् परिशिष्यते । (६५।१)

तत्त्वंपदद्वयं जीवपरतादात्म्यगोचरम् । (६५।२)

तन्मुख्यवृत्ति तादात्म्यम् अपि वस्तुद्वयाश्रयम् ॥ (६५।३)

भेदाभेदविकल्पस् तु यत् त्वया परिचोदितः । (६६।१)

अभेदाभेदिनो ऽसत्ये बन्धे सति निरर्थकः ॥ (६६।२)

अभेदो भेदमर्दी तु स्वाश्रयीभूतवस्तुनोः । (६७।१)

भेदः परस्परानात्म्यं भावानाम् एवम् एतयोः ॥ (६७।२)

स्वरूपम् अभ्युपेत्यैव भेदाभेदविकल्पयोः । (६८।१)

बाधनं तेन वाग्बाधाद् विरोधेन निगृह्यसे ॥ (६८।२)

भिन्नाभिन्नत्वसम्बन्धसदसत्त्वविकल्पनम् । (६९।१)

प्रत्यक्षानुभवापास्तं केवलं कण्ठशोषणम् ॥ (६९।२)

नीले नीलमतिर् यादृगुत्पले नीलधीर् हि सा । (७०।१)

नीलम् उत्पलम् एवेदम् इति साक्षाच्चकास्ति नः ॥ (७०।२)

यथा विदितसंयोगसम्बन्धे ऽप्य् अक्षगोचरे । (७१।१)

भेदाभेदादिदुस्तर्कविकल्पाधानविभ्रमः ॥ (७१।२)

तद्वत् तादात्म्यसम्बन्धे श्रुतिप्रत्यक्षमूलके । (७२।१)

श्रुतिदण्डेन दुस्तर्कविकल्पभ्रमवारणम् ॥ (७२।२)

निर्दोषापौरुषेयी च श्रुतिर् अत्यर्थम् आदरात् । (७३।१)

असकृत्तत्त्वम् इत्य् आह तादात्म्यं ब्रह्मजीवयोः ॥ (७३।२)

ब्रह्मानन्दह्रदान्तःस्थोः मुक्तात्मा सुखम् एधते । (७४।१)

फले च फलिनो ऽभावान् मोक्षस्यापुरुषार्थता । (७४।२)

एकशेषे हि चिद्धातोः कस्य मोक्षः फलं भवेत् ॥ (७४।३)

किंच प्रपञ्चरूपेण का नु संविद् विवर्तते । (७५।१)

न तावद् घटधीस् तस्याम् असत्याम् अपि दर्शनात् ॥ (७५।२)

न हि तस्याम् अजातायां नष्टायां वाखिलं जगत् । (७६।१)

नास्तीति शक्यते वक्तुम् उक्तौ प्रत्यक्षबधनात् । (७६।२)

नाप्य् अन्यसंवित् तन्नाशे ऽप्य् अन्येषाम् उपलम्भनात् ॥ (७६।३)

ननु संविदभिन्नैका न तस्याम् अस्ति भेदधीः । (७७।१)

घटादयो हि भिद्यन्ते न तु सा चित् प्रकाशनात् ॥ (७७।२)

घटधीः पटसंवित्तिसमये नावभाति चेत् । (७८।१)

नैवं घटो हि नाभाति सा स्फुरत्य् एव तु स्फुटम् ॥ (७८।२)

घटव्यावृत्तसंवित्तिर् अथ न स्फुरतीति चेत् । (७९।१)

तद्व्यावृत्तिपदेनापि किं सैवोक्ताथ वेतरत् । (७९।२)

सैव चेद् भासते ऽन्यच्चेन् न ब्रूहस् तस्य भासनम् ॥ (७९।३)

किंचास्याः स्वप्रकाशाया नीरूपाया न हि स्वतः । (८०।१)

ऋते विषयनानात्वान् नानात्वावग्रहभ्रमः ॥ (८०।२)

न वस्तु वस्तुधर्मो वा न प्रत्यक्षो न लौकिकः । (८१।१)

घटादिवेद्यभेदो ऽपि केवलं भ्रमलक्षणः ॥ (८१।२)

यदा तदा तदायतो धीभेदावग्रहोदयः । (८२।१)

कुतः कुतस्तरां तस्य परमार्थत्वसम्बन्धः ॥ (८२।२)

किञ्च स्वयम्प्रकाशस्य स्वतो वा परतो ऽपि वा । (८३।१)

प्रागभावादिसिद्धिः स्यात् स्वतस् तावन् न युज्यते ॥ (८३।२)

स्वस्मिन् सति विरुद्धत्वाद् अभावस्यानवस्थितेः । (८४।१)

स्वनिमित्तप्रकाशस्य स्वस्याभावे ऽप्य् असम्भवात् । (८४।२)

अनन्यगोचरत्वेन चितो न परतो ऽपि च ॥ (८४।३)

किञ्च वेद्यस्य भेदादेर् न चिद्धर्मत्वसम्भवः । (८५।१)

रूपादिवत् अतः संविदद्वितीया स्वयंप्रभा ॥ (८५।२)

अतस् तद्भेदम् आश्रित्य यद्विलक्षणादिजल्पितम् । (८६।१)

तदविद्याविलासो ऽयम् इति ब्रह्मविदो विदुः ॥ (८६।२)

हन्त ब्रह्मोपदेशो ऽयं श्रद्दधानेषु शोभते । (८७।१)

वयम् अश्रद्दधानाः सो ये युक्तिं प्रार्थयामहे ॥ (८७।२)

प्रतिप्रमातृविषयं परस्परविलक्षणाः । (८८।१)

अपरोक्षं प्रकाशन्ते सुखदुःखादिवद् धियः ॥ (८८।२)

सम्बन्धिव्यङ्ग्यभेदस्य संयोगेच्छादिकस्य नः । (८९।१)

न हि भेदः स्वतो नास्ति नाप्रत्यक्षश् च संमतः ॥ (८९।२)

यदि सर्वगता नित्या संविद् एवाभ्युपेयते । (९०।१)

ततः सर्वं सदा भायात् न वा किंचित् कदाचन ॥ (९०।२)

तदानीं न हि वेद्यस्य सन्न्निधीतरकारिता । (९१।१)

व्यवस्था घटते वित्तेर् व्योमवद् वैभवाश्रयात् ॥ (९१।२)

नापि कारणभेदेन नित्यायास् तदभावतः । (९२।१)

न च स्वरूपनानात्वात् तद् एकत्वपरिग्रहात् ॥ (९२।२)

ततश् च बधिरान्धादेः शब्दादिग्रहणं भवेत् । (९३।१)

गुरुशिष्यादिभेदश् च निर्निमित्तः प्रसज्यते ॥ (९३।२)

ननु नः संविदो भिन्नं सर्वं नाम न किंचन । (९४।१)

अतः सर्वं सदा भायाद् इत्यकण्डे ऽनुयुज्यते ॥ (९४।२)

इदम् आख्याहि भो किं नु नीलादिर् न प्रकाशते । (९५।१)

प्रकाशमानो नीलादिः संविदो वा न भिद्यते ॥ (९५।२)

आदौ प्रतीतिसुभगो निवाहो लोकवेदयोः । (९६।१)

यतः पदपदार्थादि न किंचिद् अवभासते ॥ (९६।२)

द्वितीये संविदो ऽद्वैतं व्याहन्येत समीहितम् । (९७।१)

यद्य् अयं विविधाकारप्रपञ्चः संविदात्मकः । (९७।२)

सापि संवित् तद् आत्मेति यतो नाना प्रसज्यते ॥ (९७।३)

न चाविद्याविलासत्वाद् भेदाभेदानिरूपणा । (९८।१)

सा हि न्यायानलस्पृष्टा जातुषाभरणायते ॥ (९८।२)

तथा हि यद्य् अविद्येयं विद्याभावात्मिकेष्यते । (९९।१)

निरुपाख्यस्वभावत्वात् सा न किंचिन् नियच्छति ॥ (९९।२)

अर्थान्तरम् अविद्या चेत् साध्वी भेदानिरूपणा । (१००।१)

अर्थानर्थान्तरत्वादिविकल्पो ऽस्या न युज्यते । (१००।२)

विद्यातो ऽर्थान्तरं चासाव् इति सुव्याहृतं वचः ॥ (१००।३)

अथार्थान्तरभावो ऽपि तस्यास् ते भ्रान्तिकल्पितः । (१०१।१)

हन्तैवं सत्य् अविद्यैव विद्या स्यात् परमार्थतः ॥ (१०१।२)

किञ्च शुद्धाजडा संवित् अविद्येयं तु नेसृशी । (१०२।१)

तत् केन हेतुना सेयम् अन्यैव न निरूप्यते ॥ (१०२।२)

अपि चेयम् अविद्या ते यदभावादिरूपिणी । (१०३।१)

सा विद्या किं नु संवित्तिर् वेद्यं वा वेदिताथ वा ॥ (१०३।२)

वेद्यत्वे वेदितृत्वे च नास्यास् ताभ्यां निवर्तनम् । (१०४।१)

न हि ज्ञानाद् ऋते ऽज्ञानम् अन्यतस् ते निवर्तते । (१०४।२)

संविद् एवेति चेत् तस्या ननु भवाद् असम्भवः ॥ (१०४।३)

किञ्चेयं तद्विरुद्धा वा न तस्याः क्वापि सम्भवः । (१०५।१)

यतो ऽखिलं जगद्व्याप्तं विद्ययैवाद्वितीयया ॥ (१०५।२)

अभावो ऽन्यो विरुद्धो वा संविदो ऽपि यदीष्यते । (१०६।१)

तदानीं संविद् अद्वैतप्रतिज्ञां दूरतस् त्यज ॥ (१०६।२)

किञ्चासौ कस्य जीवस्य को जीवो यस्य सेति चेत् । (१०७।१)

नन्व् एवम् असमाधानम् अन्योन्याश्रयणं भवेत् ॥ (१०७।२)

न तु जीवाद् अविद्या स्यात् न च जीवस् तया विना । (१०८।१)

न बीजाङ्कुरतुल्यत्वं जीवोत्पत्तेर् अयोगतः ॥ (१०८।२)

ब्रह्मणश् चेन् न सर्वज्ञं कथं तद् बंभ्रमीति तेभोः । (१०९।१)

अविद्याकृतदेहात्मप्रत्ययाधीनता न ते । (१०९।२)

ब्रह्मसर्वज्ञभावस्य तत्स्वाभाविकताश्रुतेः ॥ (१०९।३)

भेदावभासगर्भत्वाद् अथ सर्वज्ञता मृषा । (११०।१)

तत एवामृषा कस्मान् न स्वाच्छब्दान्तरादिवत् ॥ (११०।२)

यथा शब्दान्तराभ्याससंख्याद्याः शास्त्रभेदकाः । (१११।१)

भेदावभासगर्भाश् च यथार्थाः तादृशी न किम् ॥ (१११।२)

सर्वज्ञे नित्यमुक्ते ऽपि यद्य् अज्ञानस्य सम्भवः । (११२।१)

तेजसीव तमस् तस्मान् न निवर्तेत केनचित् ॥ (११२।२)

सर्वज्ञत्वादिवचनप्रामाण्यं व्यावहारिकम् । (११३।१)

तात्त्विकं तु प्रमाणत्वम् अद्वैतवचसाम् इति । (११३।२)

नियामकं न पश्यामो निर्बन्धात् तावकाद् ऋते ॥ (११३।३)

आश्रयप्रतियोगित्वे परस्परविरोधिनी । (११४।१)

कथं वैकरसं ब्रह्म सद् इति प्रतिपद्यते ॥ (११४।२)

प्रत्यक्त्वेनाश्रयो ब्रह्मरूपेण प्रतियोगि चेत् । (११५।१)

रूपभेदः कृतस्य ऽयं यद्य् अविद्याप्रसादजः । (११५।२)

ननु सापि तदायत्तेत्यन्योन्याश्रयणं पुनः ॥ (११५।३)

अवस्तुत्वाद् अविद्यायाः [॥। औ३ लेत्तेरौस्झ्झ्] नेदं तद्रूपणं यदि । (११६।१)

वस्तुनो दूषणत्वेन त्वया क्वेदं निरीक्षितम् ॥ (११६।२)

स्वसाध्यस्य पुरस्काराद् दोषो ऽन्योन्यसमाश्रयः । (११७।१)

न वस्तुत्वाद् अवस्तुत्वाद् इत्य् अतो नेदम् उत्तरम् ॥ (११७।२)

किंचाविद्या न चेत् [॥। औ३ लेत्तेरौस्झ्झ्] वस्तु व्यवहर्यं कथं भवेत् । (११८।१)

न चासद्व्योमपुष्पादिव्यवहारवद् इष्यते ॥ (११८।२)

नाप्य् अवस्त्विति चोक्तौ तु वस्तुत्वं सिध्यति ध्रुवम् । (११९।१)

निषिध्यते समस्तेन नञा वस्त्विति चेन् मतम् ॥ (११९।२)

समस्तेन नञा वस्तु प्रथमं यन्निषिध्यते । (१२०।१)

प्रतिप्रसूतं व्यस्तेन पुनस् तद् इति वस्तुता ॥ (१२०।२)

अतो न वस्तु नावस्तु न सद्वाच्यं न चाप्यसत् । (१२१।१)

भेदो न कश्चकास्तीति विवक्षीर् मा स्म जातुचित् ॥ (१२१।२)

किञ्च प्रपञ्चनिर्वाहजननी येयम् आश्रिता । (१२२।१)

अविद्या सा किम् एकैव नैका वा तद् इदं वद । (१२२।२)

तदाश्रयश्च संसारी तथैको नैक एव वा ॥ (१२२।३)

सा चेद् एका ततस् सैका शुकस्य ब्रह्मविद्यया । (१२३।१)

पूर्वम् एव निरस्तेति व्यर्थस्ते मुक्तये श्रमः ॥ (१२३।२)

स्यान् मतं नैव ते सन्ति वामदेवशुकादयः । (१२४।१)

यद्विद्यया निरस्तत्वान् नाद्याविद्येति चोद्यते ॥ (१२४।२)

मुक्तामुक्तादिभेदो हि कल्पितो मदविद्यया । (१२५।१)

दृश्यत्वान् मामकस्वप्नदृश्यभेदप्रपञ्चवत् ॥ (१२५।२)

यत् पुनर् ब्रह्मविद्यातस् तेषां मुक्तिर् अभूद् इति । (१२६।१)

वाक्यं तत्स्वाप्नमुक्त्युक्तियुक्त्या प्रत्यूह्यताम् इति ॥ (१२६।२)

नन्व् ईदृशानुमानेन स्वाविद्यापरिकल्पितम् । (१२७।१)

प्रपञ्चं साधयत्यन्यः कथं प्रत्युच्यते त्वया ॥ (१२७।२)

त्वदविद्यानिमित्तत्वे यो हेतुस्ते विवक्षितः । (१२८।१)

स एव हेतुस्तस्यापि भवेत्सर्वज्ञसिद्धिवत् ॥ (१२८।२)

इत्य् अन्योन्यविरुद्धोक्तिव्याहते भवतां मते । (१२९।१)

मुखम् अस्तीति यत् किंचित् प्रलपन्न् इव लक्ष्यसे ॥ (१२९।२)

यथा च स्वाप्नमुक्त्युक्तिसदृशी तद्विमुक्तिभीः । (१३०।१)

तथैव भवतो ऽपीति व्यर्थो मोक्षाय ते श्रमः ॥ (१३०।२)

यथा तेषाम् अभूतैव पुरस्ताद् आत्मविद्यया । (१३१।१)

मुक्तिर् भूतोच्यते तद्वत् परस्ताद् आत्मविद्यया ॥ (१३१।२)

अभाविन्य् एव सा मिथ्या भाविनीत्य् अपदिश्यताम् । (१३२।१)

सन्ति च स्वप्नदृष्टानि दृष्टान्तवचनानि ते ॥ (१३२।२)

ननु नेदम् अनिष्टं मे यन् मुक्तिर् न भविष्यति । (१३३।१)

आत्मनो नित्यमुक्तत्वान् नित्यसिद्धैव सा यतः ॥ (१३३।२)

तद् इदं शान्तिकर्मादौ वेतालवाहनं भवेत् । (१३४।१)

येनैवं सुतरां व्यर्थो ब्रह्मविद्यार्जनश्रमः ॥ (१३४।२)

अविद्याप्रतिबद्धत्वाद् अथ सा नित्यसत्य् अपि । (१३५।१)

असतीवेति तद्व्यक्तिर् विद्याफलम् उपेयते ॥ (१३५।२)

हस्तस्थम् एव हेमादि विस्मृतं मृग्यते यथा । (१३६।१)

यथा तद् एव हस्तस्थम् अवगम्योपशाम्यति ॥ (१३६।२)

तथैव नित्यसिद्धात्मस्वरूपानवबोधतः । (१३७।१)

संसारिणस् तथाभावो व्यज्यते ब्रह्मविद्यया ॥ (१३७।२)

हन्त केयम् अभिव्यक्तिर् या विद्याफलम् इष्यते । (१३८।१)

स्वप्रकाशस्य चिद्धातोर् या स्वरूपपदे स्थिता ॥ (१३८।२)

संवित् किं सैव किं वाहं ब्रह्मास्तीतीति कीदृशी । (१३९।१)

यदि स्वरूपसंवित् सा नित्यैवेति न तत्फलम् ॥ (१३९।२)

अथ ब्रह्माहम् अस्मीति संवित्तिर् व्यक्तिर् इष्यते । (१४०।१)

ननु ते ब्रह्मविद्या सा सैव तस्याः फलं कथम् ॥ (१४०।२)

किञ्च सा तत् त्वम् अस्य् आदिवाक्यजन्या भवन् मते । (१४१।१)

उत्पत्तिमत्य् अनित्येति मुक्तस्यापि भयं भवेत् ॥ (१४१।२)

अपि च व्यवहारज्ञाः सति पुष्कलकारेण । (१४२।१)

कार्यं न जायते येन तम् आहुः प्रतिबन्धकम् ॥ (१४२।२)

इह किं तद् यद् उत्पत्तुम् उपक्रान्तं स्वहेतुतः । (१४३।१)

अविद्याप्रतिबद्धत्वाद् उत्पत्तिं न प्रपद्यते ॥ (१४३।२)

न मुक्तिर् नित्यसिद्धत्वात् न ब्रह्मास्मीति धीर् अपि । (१४४।१)

न हि ब्रह्माहम् अस्मीति संवित्पुष्कलकारणम् । (१४४।२)

संसारिणस् तदास्तीति कथं सा प्रतिबध्यते ॥ (१४४।३)

यतः सा कारणाभावाद् इदानीं नोपजायते । (१४५।१)

न पुनः प्रतिबद्धत्वाद् अस्थाने तेन तद्वचः ॥ (१४५।२)

किञ्चैको जीव इत्य् एतद् वस्तुस्थित्या न युज्यते । (१४६।१)

अविद्यातत्समाश्लेषजीवत्वादि मृषा हि ते ॥ (१४६।२)

प्रातिभासिकम् एकत्वं प्रतिभासपराहतम् । (१४७।१)

यतो नः प्रतिभासन्ते संसरन्तः सहस्रशः ॥ (१४७।२)

आसंसारसमुच्छेदं व्यवहाराश् च तत्कृताः । (१४८।१)

अबाधिताः प्रतीयन्ते स्वप्नवृत्तिविलक्षणाः ॥ (१४८।२)

तेन यौक्तिकम् एकत्वम् अपि युक्तिपराहतम् । (१४९।१)

प्रवृत्तिभेदानुमिता विरुद्धमितिवृत्तयः । (१४९।२)

तत्तत्स्वात्मवद् अन्ये ऽपि देहिनो ऽशक्यनिह्नवाः ॥ (१४९।३)

यथानुमेयाद् वह्न्यादेर् अनुमाना विलक्षणाः । (१५०।१)

प्रत्यक्षं तेक्ष्यन्ते तथान्येभ्यो जीवेभ्यो न पृथक् कथम् ॥ (१५०।२)

न चेच्चेष्टाविशेषेण परो बोद्धानुमीयते । (१५१।१)

व्यवहारो ऽवलुप्येत सर्वो लौकिकवैदिकः ॥ (१५१।२)

न चौपाधिकभेदेन मेयमातृविभागधीः । (१५२।१)

स्वशरीरे ऽपि तत्प्राप्तेः शिरःपाण्यादिभेदतः ॥ (१५२।२)

यथा तत्र शिरःपाणिपादादौ वेदनोदये । (१५३।१)

अनुसन्धानमेकत्वे तथा सर्वत्र ते भवेत् ॥ (१५३।२)

प्रायणाम् नरकक्लेशात् प्रसूतिव्यसनाद् अपि । (१५४।१)

चिरातिवृत्ताः प्राग्जन्मभोगा न स्मृतिगोचराः ॥ (१५४।२)

युगपज्जायमानेषु सुखदुःखादिषु स्फुटः । (१५५।१)

आश्रयासङ्करस् तत्र कथम् ऐकार्थ्यविभ्रमः ॥ (१५५।२)

न च प्रातिस्विकाविद्याकल्पितस्वस्वदृश्यकैः । (१५६।१)

जीवैर् अनेकैर् अप्य् एषा लोकयात्रोपपद्यते ॥ (१५६।२)

परवार्तानभिज्ञास् ते स्वस्वस्वप्नैकदर्शिनः । (१५७।१)

कथं प्रवर्तयेयुस् तां सङ्गाद्येकनिबन्धनाम् ॥ (१५७।२)

किंच स्वयम्प्रकाशत्वविभुत्वैकत्वनित्यताः । (१५८।१)

त्वदभ्युपेता बाधेरन् संविदस् ते ऽद्वितीयताम् ॥ (१५८।२)

संविद् एव न ते धर्माः सिद्धायाम् अपि संविदि । (१५९।१)

विवाददर्शनात् तेषु तद्रूपाणां च भेदतः ॥ (१५९।२)

न च ते भ्रान्तिसिद्धास् ते येनाद्वैताविरोधिनः । (१६०।१)

तत्त्वावेदकवेदान्तवाक्यसिद्धा हि ते गुणाः ॥ (१६०।२)

आनन्दस्वप्रकाशत्वनित्यत्वमहिमाद्य् अथ । (१६१।१)

ब्रह्मस्वरूपम् एवेष्टं तत्रापीदं विविच्यताम् ॥ (१६१।२)

ब्रह्मेति यावन् निर्दिष्टं तन्मात्रं किं सुखादयः । (१६२।१)

अथ वा तस्य ते यद् वा त एव ब्रह्मसंज्ञिनः ॥ (१६२।२)

आद्ये तत्तत्पदाम्नानवैयर्थ्यं वेदलोकयोः । (१६३।१)

पूर्वोक्तनीत्या भेदश् च जगज्जन्मादिकारणम् ॥ (१६३।२)

अभ्युपेत्यैव हि ब्रह्म विवादास् तेषु वादिनाम् । (१६४।१)

द्वितीये सैव तैर् एव ब्रह्मणः सद्वितीयता ॥ (१६४।२)

तृतीये ब्रह्म भिद्येत तन्मात्रत्वात् पदे पदे । (१६५।१)

तत्समूहो ऽथ वा ब्रह्म तरुवृन्दवनादिवत् ॥ (१६५।२)

प्रकर्षश् च प्रकाशश् च भिन्नाव् एवार्कवर्तिनौ । (१६६।१)

तेन न क्वापि वाक्यार्थो विभागो ऽस्ति निदर्शनम् ॥ (१६६।२)

जाड्यदुःखाद्यपोहेन यद्य् एकत्रैव वर्तिता । (१६७।१)

ज्ञानानन्दादिशब्दानां न सतः सद्वितीयता ॥ (१६७।२)

अपोहाः किं न सन्त्य् एव सन्तो वा नोभये ऽपि वा । (१६८।१)

सत्त्वे सत् सद्वितीयं स्याज्जडाद्यात्मकतेतरे ॥ (१६८।२)

सदसद्व्यतिरेकोक्तिः पूर्वम् एव पराकृता । (१६९।१)

तथात्वे च घटादिभ्यो ब्रह्मापि न विशिष्यते ॥ (१६९।२)

किञ्चापोह्यजडत्वादिविरुद्धार्थासमर्पणे । (१७०।१)

नैव तत्तदपोह्यते तदेकार्थैः पदैर् इव ॥ (१७०।२)

प्रतियोगिनि दृश्ये तु या भावान्तरमात्रधीः । (१७१।१)

सैवाभाव इतीहापि सद्भिस् ते सद्वितीयता ॥ (१७१।२)

भूतभौतिकभेदानां सदसद्व्यतिरेकिता । (१७२।१)

कुतो ऽवसीयते किं नु प्रत्यक्षादेर् उतागमात् ॥ (१७२।२)

प्रत्यक्षादीनि मानानि स्वं स्वम् अर्थं यथायथम् । (१७३।१)

व्यवच्छिन्दन्ति जायन्त इति यावत् स्वसाक्षिकम् ॥ (१७३।२)

यथाग्रतः स्थिते नीले नीलिमान्यकथा न धीः । (१७४।१)

एकाकारा न हि तया स्फटिके धवले मतिः ॥ (१७४।२)

क्षीरे मधुरधीर् यादृङ्नैव निम्बकषायधीः । (१७५।१)

व्यवहाराश् च नियताः सर्वे लौकिकवैदिकाः ॥ (१७५।२)

सत्यं प्रतीतिर् असत्य् अस्या मूलं नास्तीति चेन् न तत् । (१७६।१)

सा चेद् अस्ति तस्या मूलं कल्प्यतां कार्यभूतया ॥ (१७६।२)

कॢप्तं चेन्द्रियलिङ्गादि तद्भावानुविधानतः । (१७७।१)

यौगपद्यक्रमायोगाद्यवच्छेदविधानयोः ॥ (१७७।२)

ऐक्यायोगाच्च भेदो न प्रत्यक्ष इति यो भ्रमः । (१७८।१)

भेदेतरेतराभावविवेकाग्रहणेन सः ॥ (१७८।२)

स्वरूपम् एव भावानां प्रत्यक्षेण परिस्फुरत् । (१७९।१)

भेदव्याहारहेतुः स्यात् प्रतियोगिव्यपेक्षया ॥ (१७९।२)

यथा तन्मात्रधीर् नानानास्तिव्याहारसाधनी । (१८०।१)

ह्रस्वदीर्घत्वभेदा वा यथैकत्र षडङ्गुले ॥ (१८०।२)

एवं व्यवस्थितानेकप्रकाराकारवत्तया । (१८१।१)

प्रत्यक्षस्य प्रपञ्चस्य तद्भावो ऽशक्यनिह्नवः ॥ (१८१।२)

आगमः कार्यनिष्ठत्वाद् ईदृशे ऽर्थे न तु प्रमा । (१८२।१)

प्रामाण्ये ऽप्य् अन्वयायोग्यपदार्थत्वान् न बोधकः ॥ (१८२।२)

नासत् प्रतीतेः बाधाच्च न सदित्यपि यन्न तत् । (१८३।१)

प्रतीतेर् एव सत् किं न बाधान् नासत् कुतो जगत् । (१८३।२)

तस्माद् अविद्ययैवेयम् अविद्या भवताश्रिता ॥ (१८३।३)

किञ्च भेदप्रपञ्चस्य धर्मो मिथ्यात्वलक्षणः । (१८४।१)

मिथ्या वा परमार्थो वा नाद्यः कल्पो ऽयम् अञ्जसा ॥ (१८४।२)

तन्मिथ्यात्वे प्रपञ्चस्य सत्यत्वं दुरपह्नवम् । (१८५।१)

पारमार्थ्ये ऽपि तेनैव तवाद्वैतं विहन्यते ॥ (१८५।२)

सर्वाण्य् एव प्रमाणानि स्वं स्वम् अर्थं यथोदितम् । (१८६।१)

असतो ऽर्थान्तरेभ्यश् च व्यवच्छिन्दन्ति भान्ति नः ॥ (१८६।२)

तथा हीह घटो ऽस्तीति येयं धीर् उपजायते । (१८७।१)

सा तदा तस्य नाभावं पटत्वं वानुमन्यते ॥ (१८७।२)

नन्व् अस्तीति यद् उक्तं किं तन्मात्रं घट इत्य् अपि । (१८८।१)

अर्थान्तरं वा तन्मात्रे सदद्वैतं प्रसज्यते । (१८८।२)

अर्थान्तरत्वे सिद्धं तत् सदसद्भ्यां विलक्षणम् ॥ (१८८।३)

यद्य् एवम् अस्ति ब्रह्मेति ब्रह्मौपनिषदं मतम् । (१८९।१)

घटवत् सदसत्त्वाभ्याम् अनिर्वाच्यं तवापतेत् ॥ (१८९।२)

आनन्दसत्यज्ञानादिनिर्देशैर् एव वैदिकैः । (१९०।१)

ब्रह्मणो ऽप्य् अतथाभावस् त्वयैवैवं समर्थितः ॥ (१९०।२)

सदसद्व्यतिरेकोक्तिः प्रपञ्चस्य च हीयते । (१९१।१)

यद् यथा किंचिद् उच्येत तत्सर्वस्य तथा भवेत् ॥ (१९१।२)

तस्माद् अस्तीति संवित्तिर् जायमाना घटादिषु । (१९२।१)

तत्तत्पदार्थसंस्थानपारमार्थ्यावबोधिनी ॥ (१९२।२)

सजातीयविजातीयव्यवच्छेदनिबन्धनैः । (१९३।१)

स्वैः स्वैर् व्यवस्थितै रूपैः पदार्थानां तु या स्थितिः । (१९३।२)

सा सत्ता न स्वतन्त्रान्या तत्राद्वैतकथा कथम् ॥ (१९३।३)

न च नानाविधाकारप्रतीतिः शक्यनिह्नवा । (१९४।१)

न वेद्यं वित्तिधर्मः स्याद् इति यत्प्रागुदीरितम् ॥ (१९४।२)

तेनापि साधितं किंचित् संविदो ऽस्ति न वा त्वया । (१९५।१)

अस्ति चेत् पक्षपातः स्यान् न चेत् ते विफलः श्रमः ॥ (१९५।२)

अतः स्वरसविस्पष्टदृष्टभेदास् तु संविदः । (१९६।१)

यथावस्थायिभिर्बाह्यैर् नैक्यं यान्ति घटादिभिः ॥ (१९६।२)

सहोपलम्भनियमो न खल्व् एकैकसंविदा । (१९७।१)

न चेद् अस्ति ससामान्यं सर्वं संवेदनास्पदम् ॥ (१९७।२)

सहोपलम्भनियमान् नान्यो ऽर्थः संविदो भवेत् । (१९८।१)

यद् एतद् अपराधीनस्वप्रकाशं तद् एव हि । (१९८।२)

स्वयम्प्रकाशताशब्दम् इति वृद्धाः प्रचक्षते ॥ (१९८।३)

यस्मिन्न् अभासमाने ऽपि यो नामार्थो न भासते । (१९९।१)

नासाव् अर्थान्तरस् तस्मान् मिथ्येन्दुर् इव चन्द्रतः ॥ (१९९।२)

अभासमाने विज्ञाने न चात्मार्थावभासनम् । (२००।१)

इति संविद्विवर्तत्वं प्रपञ्चः स्फुटम् अञ्चति ॥ (२००।२)

मैवं स्मार्थान् परिभवः प्रत्यक्षेण बलीयसा । (२०१।१)

संरक्ष्यमाणभेदास् ते नानुमानानुवर्तिनः ॥ (२०१।२)

तथा हीदम् अहं वेद्मीत्य् अन्योन्यानात्मना स्फुटम् । (२०२।१)

त्रयं साक्षाच्चकास्तीति सर्वेषाम् आत्मसाक्षिकम् ॥ (२०२।२)

प्रत्यक्षप्रतिपक्षं च नानुमानं प्रवर्तते । (२०३।१)

न हि वह्नेर् अनुष्णत्वं द्रव्यत्वाद् अनुमीयते ॥ (२०३।२)

किञ्च हेतुर् विरुद्धो ऽयं सहभावो द्वयोर् यतः । (२०४।१)

तवापि न हि संवित्तिः स्वात्मना सह भासते ॥ (२०४।२)

नीलाद्युपप्लवापेतस्वच्छचिन्मात्रसन्ततिः । (२०५।१)

स्वापादौ भासते नैवम् अर्थः संवेदनात् पृथक् । (२०५।२)

तेन संवेदनं सत्यं संवेद्यो ऽर्थस् त्व् असन्न् इति ॥ (२०५।३)

तद् एतद् अपरामृष्टस्ववाग्बाधस्य जल्पितम् । (२०६।१)

अहोपलम्भनियमो येनैवं सति हीयते ॥ (२०६।२)

यस्माद् ऋते यद् आभाति भाति तस्माद् ऋते ऽपि तत् । (२०७।१)

घटाद् ऋते ऽपि निर्भातः पटाद् इव घटः स्वयम् ॥ (२०७।२)