माहात्म्यमेतद्वृषभध्वजस्य श्रुत्वा मुनेर् गन्धवतीसुतस्य । (१।१)

वचो महार्थं मुनयश्च सर्वे पप्रच्छुर् उग्रं प्रणिपत्य सूतम् ॥ (१।२)

मुनय ऊचुः । (२।१)

किमन्धकारिर्भगवान् पिनाकी कस्यान्वये वीर्यवतः पृथिव्याम् । (२।२)

जातो महात्मा बलवान् प्रधाने कश्चान्धकः कस्य सुतः कथं वा ॥ (२।३)

एतत् समग्रं सरहस्यमद्य ब्रवीहि सूत भगवत्प्रसादात् । (३।१)

व्यासात् त्वया वै विदितं हि सम्यग् युद्धं यथाभूद् अनयोर् हतः सः ॥ (३।२)

तेषां तदासौ वचनं निशम्य प्रोवाच सूतस्तु मुनींस्तदानीम् । (४।१)

पूर्वं द्विजा मन्दरशैलसंस्था कपर्द्दिनश्चण्डपराक्रमस्य ॥ (४।२)

चक्रे ततो नेत्रनिमीलनं तु सा पार्व्वती नर्मयुतं सलीलम् । (५।१)

प्रवालहेमाब्जधृतप्रभाभ्यां कराम्बुजाभ्यां निमिमील नेत्रे ॥ (५।२)

हरस्य नेत्रेषु निमीलितेषु क्षणेन जातः सुमहान्धकारः । (६।१)

तत्स्पर्शयोगाच्च महेश्वरस्य कराच्च तस्याः स्खलितं मदाम्भः ॥ (६।२)

शम्भोर्ललाटेक्षणवह्नितप्तो विनिर्गतो भूरिजलस्य बिन्दुः । (७।१)

गर्भो बभूवाथ कराननस्य भयङ्करः क्रोधपरः कृतघ्नः ॥ (७।२)

अन्यो विरूपी जटिलः श्मश्रुलश्च कृष्णो नरो वै विकृतः सुरोमा । (८।१)

गायन् हसन् प्ररुदन् नृत्यमानो विलेलिहानो घनघोरघोषः ॥ (८।२)

जातेन तेनाद्भुतदर्शनेन गौरीं भवोऽसौ स्मितपूर्वम् आह । (९।१)

निमील्य नेत्राणि कृतं च नर्म विभेषसे मां दयिते कथं त्वम् ॥ (९।२)

गौरी हरात् तद्वचनं निशम्य विहस्यमाना प्रमुमोच नेत्रे । (१०।१)

जाते प्रकाशे सति घोररूपो जातोऽन्धकारादपि नेत्रहीनः ॥ (१०।२)

पप्रच्छ कोऽयं भगवन् विरूपस् तादृग्विधं तच्च निरीक्ष्य भूतम् । (११।१)

वदस्व सत्यं मम किं निमित्तं सृष्टोऽथवा केन च कस्य पुत्त्रः ॥ (११।२)

श्रुत्वा हरस्तद्वचनं प्रियाया उत्पन्न एषोऽद्भुतचण्डवीर्य्यः । (१२।१)

निमीलिते चक्षुषी मे भवत्या स स्वेदजश्चान्धकनामधेयः ॥ (१२।२)

ततोऽस्य कर्तास्मि यथानुरूपं त्वया ससख्या सदयं गणेभ्यः । (१३।१)

स रक्षितव्यस् त्वयनं हि चैकं विचार्य बुद्ध्या करणीयम् आर्ये ॥ (१३।२)

गौरी ततो भर्त्तृवचो निशम्य कारुण्यभावात् सहिता सखीभिः । (१४।१)

नानाप्रकारैर् बहुभिर् ह्युपायैश्चकार रक्षां स्वसुतस्य यद्वत् ॥ (१४।२)

कालेऽथ यस्मिन् भुवि चान्धकस्तु हिरण्यनेत्रस्त्वथ पुत्रकामः । (१५।१)

अरण्यम् आश्रित्य तपश्चकार जातस्तदा कश्यपजः सुतार्थम् ॥ (१५।२)

काष्ठोपमोऽसौ जितरोषदोषः संदर्शनार्थं तु महेश्वरस्य । (१६।१)

तुष्टः पिनाकी तपसास्य समन्यग् वरप्रदानाय ययौ द्विजेन्द्राः ॥ (१६।२)

तुष्टस्तमाहाकुलितेन्द्रियं तं किमर्थम् एतद्व्रतम् आश्रितं ते । (१७।१)

प्रब्रूहि कामं वरदो भवोऽहं यद् इच्छसि त्वं सकलं ददामि ॥ (१७।२)

पुत्त्रस्तु मे चन्द्रललाट नास्ति सुवीर्यवान् दैत्यकुलानुरूपी । (१८।१)

तदर्थमेतद् व्रतम् आस्थितोऽहं तं देहि देवेश सुवीर्य्यवन्तम् ॥ (१८।२)

यस्माच्च मद्भ्रातुरनन्तवीर्य्याः प्रह्रादपूर्वा अपि पञ्च पुत्त्राः । (१९।१)

ममेह नास्तीति निरन्वयोऽहं यो मामकं राज्यमिदं बुभूषेत् ॥ (१९।२)

राष्ट्रं परस्य स्वबलेन हृत्वा भुङ्क्तेऽथवा स्वं पितुरेव दिष्टम् । (२०।१)

स प्रोच्यते पुत्त्र इहाप्यमुत्र पुत्त्री स तेनापि भवेत् पितासौ ॥ (२०।२)

ऊर्ध्वं गतिः पुत्त्रवतां निरुक्ता मनीषिभिर् धर्मवतां वरिष्ठैः । (२१।१)

सर्वाणि भूतानि तदर्थमेव मृतौ प्रवर्तन्ति हठात् स्वभावतः ॥ (२१।२)

निरन्वयस्यापि न सन्ति लोकास् तदर्थमिच्छन्ति सुतान् स्वभूम्ने । (२२।१)

क्रीतादयः सन्ति सुतास्तथाष्टौ इच्छामि तस्मात् सुतम् एकमेव ॥ (२२।२)

एतद्भवस्तद्वचनं निशम्य कृपाकरो दैत्यनृपस्य तुष्टः । (२३।१)

तमाह दैत्याधिप नास्ति पुत्त्रस् त्वद्वीर्य्यजः किंतु ददामि पुत्त्रम् ॥ (२३।२)

ममात्मजं त्वन्धकनामधेयं त्वत्तुल्यवीर्य्यं ह्यपराजितं च । (२४।१)

वृणीष्व पुत्त्रं सकलं विहाय दुःखं प्रतीच्छस्व सुखं हि चेमम् ॥ (२४।२)

इत्येवमुक्त्वा प्रददौ स तस्मै हिरण्यनेत्राय सुतं प्रसन्नः । (२५।१)

हरस्तु गौर्या सहितो महात्मा भूताधिनाथस्त्रिपुरारिरुग्रः ॥ (२५।२)

ततो हरात् प्राप्य सुतं स दैत्यः प्रदक्षिणीकृत्य यथाक्रमेण । (२६।१)

स्तोत्रैर् अनेकैरभिपूज्य रुद्रं हृष्टः स्वराज्यं गतवान् महात्मा ॥ (२६।२)

ततस्तु पुत्त्रं गिरिशाद् अवाप्य रसातलं चण्डपराक्रमस्तु । (२७।१)

इमां धरित्रीमनयत् स्वदेशं दैत्यो विजित्य त्रिदशानशेषान् ॥ (२७।२)

ततस्तु देवैर्मुनिभिश्च सर्वैः सर्वात्मकं यज्ञमयं करालम् । (२८।१)

वाराहमाश्रित्य वपुः प्रधानम् आराधितो विष्णुर् अनन्तवीर्य्यः ॥ (२८।२)

घोणाप्रहारैर् विविधैर्धरित्रीं विदार्य पातालतलं प्रविश्य । (२९।१)

तुण्डेन दैत्यान् शतशो विचूर्ण्य दंष्ट्राभिर् अग्र्याभिर् अखण्डिताभिः ॥ (२९।२)

पादप्रहारैर् अशनिप्रकाशैर् उन्मथ्य सैन्यानि निशाचराणाम् । (३०।१)

मार्तण्डकोटिप्रतिमेन पश्चात् सुदर्शनेनाद्भुतचण्डतेजाः ॥ (३०।२)

हिरण्यनेत्रस्य शिरो ज्वलन्तं चिछेद दैत्यांश्च ददाह दुष्टान् । (३१।१)

ततः प्रहृष्टो दितिजेन्द्रराज्ये तमन्धकं तत्र स चाभ्यषिञ्चत् ॥ (३१।२)

स्वस्थानम् आसाद्य ततो धरित्रीं दंष्ट्राङ्कुरेणादधरत् प्रहृष्टः । (३२।१)

भूमिं च पातालतलान्महात्मा पुपोष भागं त्वथ पूर्वकं तु ॥ (३२।२)

प्रताप्य लोकानखिलांस्ततोऽसौ समागतः पद्मयोनिं ददर्श । (३३।१)

वरं प्रदातुं प्रवदन्तमेव वरं वृणीष्वेति स मूढबुद्धिः ॥ (३३।२)

मृत्योर् भयं मे भगवन् सदैव पितामहाभून्न कदाचिदेवम् । (३४।१)

शस्त्रास्त्रपाशाशनिशुष्कवृक्षगिरीन्द्रतोयाग्निरिपुप्रहारैः ॥ (३४।२)

स्वर्गे धरण्यां दिवसे निशायां दैवाहतः प्राह न सोऽपि सन्धौ । (३५।१)

तस्यैतदीदृग्वचनं निशम्य दैत्येन्द्र तुष्टोऽस्मि लभस्व सर्वम् ॥ (३५।२)

प्रणम्य विष्णुं मनसा तमाह भयान्वितोऽसावपि पद्मयोनिः । (३६।१)

ततः स दैत्यः परिपूर्णकामस्त्वम् अष्टकोट्यस्त्वथ षण्णवत्यः ॥ (३६।२)

उत्तिष्ठ राज्यं कुरु दानवानां श्रुत्वा गिरं तां स सुखी बभूव । (३७।१)

राज्येऽभिषिक्तः प्रपितामहेन त्रैलोक्यनाशाय मतिं चकार ॥ (३७।२)

उत्साद्य धर्म्मान् सकलान् प्रमत्तो जित्वाहवे सोऽपि सुरान् समस्तान् । (३८।१)

ततो भयाद् इन्द्रमुखाश्च देवाः क्षीरोदधौ यत्र हरिस्तु शेते ॥ (३८।२)

आराधयामासुर् अतीव गत्वा ततस्तु हृष्टः प्रददौ वरांस्तु । (३९।१)

उत्थाय तस्माच्छयनाद् उपेन्द्रो यथानुरूपैर् विविधैर् वचोभिः ॥ (३९।२)

आश्वास्य देवानखिलान् मुनीन्द्रा रवीन्दुवैश्वानरतुल्यतेजाः । (४०।१)

आश्रित्य रूपं जटिलं करालं दंष्ट्रायुधं तीक्ष्णनखं सुनासम् ॥ (४०।२)

मृगेन्द्रतुल्यं च विदारितास्यं मार्तण्डकोटिप्रतिमं सुघोरम् । (४१।१)

युगान्तकालाग्निसमप्रभावं जगन्मयं किं बहुभिर्वचोभिः ॥ (४१।२)

अस्तं रवौ सोऽपि हि गच्छमाने गतोऽसुराणां नगरीं महात्मा । (४२।१)

कृत्वा च युद्धं प्रबलैः सहायैर् हत्वाथ तान् दैत्यगणान् ग्रहीतुम् ॥ (४२।२)