स्मरदीपिकाSmaradīpikā

Chapter 1

1 of 1 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

हरकोपानलेनैव भस्मीभूयाकरोत् स्मरः । (१।१)

harakopānalenaiva bhasmībhūyākarot smaraḥ |

1.2१.२

अर्द्धं नारीशरीरं हि यश् च तस्मै नमो ऽस्तु ते ॥ (१।२)

arddhaṃ nārīśarīraṃ hi yaś ca tasmai namo 'stu te ||

2.1२.१

सम्यग् आराधितः कामः सुगन्धिकुसुमादिभिः । (२।१)

samyag ārādhitaḥ kāmaḥ sugandhikusumādibhiḥ |

2.2२.२

विदधाति वरस्त्रीणां मानग्रन्थिविमोचनम् ॥ (२।२)

vidadhāti varastrīṇāṃ mānagranthivimocanam ||

3.1३.१

स्मरन् निर्जित्य रुद्रेण पश्चाद् उद्दीपितः स्मरः । (३।१)

smaran nirjitya rudreṇa paścād uddīpitaḥ smaraḥ |

3.2३.२

तेन तन्नामधेयेन निर्मिता स्मरदीपिका ॥ (३।२)

tena tannāmadheyena nirmitā smaradīpikā ||

4.1४.१

अनेककामशास्त्राणां सारम् आकृष्य यत्नतः । (४।१)

anekakāmaśāstrāṇāṃ sāram ākṛṣya yatnataḥ |

4.2४.२

बालव्युत्पत्तये स्त्रीणां चित्तसंतोषणाय च । (४।२)

bālavyutpattaye strīṇāṃ cittasaṃtoṣaṇāya ca |

4.3४.३

प्रबोधाय वरस्त्रीणां तुष्ट्यै रतिसुखाय च ॥ (४।३)

prabodhāya varastrīṇāṃ tuṣṭyai ratisukhāya ca ||

5.1५.१

गर्गेणाभाषितां सम्यग् वक्ष्यामि स्मरदीपिकाम् । (५।१)

gargeṇābhāṣitāṃ samyag vakṣyāmi smaradīpikām |

5.2५.२

यस्य विज्ञानमात्रेण मूर्खो ऽपि रतिरङ्गधीः ॥ (५।२)

yasya vijñānamātreṇa mūrkho 'pi ratiraṅgadhīḥ ||

6.1६.१

बालिका तरुणी प्रौढा वृद्धा चेति विशेषतः । (६।१)

bālikā taruṇī prauḍhā vṛddhā ceti viśeṣataḥ |

6.2६.२

ज्ञातव्यो ह्य् अन्वितः कामो ध्रुवं शृङ्गारम् इच्छता ॥ (६।२)

jñātavyo hy anvitaḥ kāmo dhruvaṃ śṛṅgāram icchatā ||

7.1७.१

कामशास्त्रस्य तत्त्वज्ञा जायन्ते सुन्दरीप्रियाः । (७।१)

kāmaśāstrasya tattvajñā jāyante sundarīpriyāḥ |

7.2७.२

कामशास्त्रम् अजानन्तो रमन्ते पशुवत् स्त्रियम् ॥ (७।२)

kāmaśāstram ajānanto ramante paśuvat striyam ||

8.1८.१

नानानिबन्धैः सुरतोपचारैः क्रीडासुखं जन्मफलं नराणाम् । (८।१)

nānānibandhaiḥ suratopacāraiḥ krīḍāsukhaṃ janmaphalaṃ narāṇām |

8.2८.२

किं सौरभेयीशतमध्यवर्ती वृषो ऽपि संभोगसुखं न भुङ्क्ते ॥ (८।२)

kiṃ saurabheyīśatamadhyavartī vṛṣo 'pi saṃbhogasukhaṃ na bhuṅkte ||

9.1९.१

स्वनारीरक्षणं पुंसां परनार्यनुरञ्जनम् । (९।१)

svanārīrakṣaṇaṃ puṃsāṃ paranāryanurañjanam |

9.2९.२

बन्धभेदेङ्गितज्ञानम् एतत् फलम् उदाहृतम् ॥ (९।२)

bandhabhedeṅgitajñānam etat phalam udāhṛtam ||

10.1१०.१

येन संवत्सरो दृष्टः सकृत् कामः सुसेवितः । (१०।१)

yena saṃvatsaro dṛṣṭaḥ sakṛt kāmaḥ susevitaḥ |

10.2१०.२

तेन सर्वम् इदं दृष्टं पुनर् आवर्तितं जगत् ॥ (१०।२)

tena sarvam idaṃ dṛṣṭaṃ punar āvartitaṃ jagat ||

11.1११.१

प्रथमं लक्षणं पुंसां स्त्रीणां च तदनन्तरम् । (११।१)

prathamaṃ lakṣaṇaṃ puṃsāṃ strīṇāṃ ca tadanantaram |

11.2११.२

ध्वजस्य लक्षणं प्रोक्तं भगलक्षणसंयुतम् ॥ (११।२)

dhvajasya lakṣaṇaṃ proktaṃ bhagalakṣaṇasaṃyutam ||

12.1१२.१

कामस्थानानि संलक्ष्य पुनः सम्यक्प्रचालनम् । (१२।१)

kāmasthānāni saṃlakṣya punaḥ samyakpracālanam |

12.2१२.२

पुनः षोडश बन्धाश् च तथैवाधोमुखाश् च षट् ॥ (१२।२)

punaḥ ṣoḍaśa bandhāś ca tathaivādhomukhāś ca ṣaṭ ||

13.1१३.१

द्वौ बन्धौ सुन्दरीणां च पश्चान् मुखरतं तथा । (१३।१)

dvau bandhau sundarīṇāṃ ca paścān mukharataṃ tathā |

13.2१३.२

बाह्यं रतं ततः कुर्याद् रतं देशविशेषजम् ॥ (१३।२)

bāhyaṃ rataṃ tataḥ kuryād rataṃ deśaviśeṣajam ||

14.1१४.१

इङ्गितस्य परिज्ञानं दूत्याश् च तदनन्तरम् । (१४।१)

iṅgitasya parijñānaṃ dūtyāś ca tadanantaram |

14.2१४.२

तथाष्टनायिकायाश् च मन्त्रौषधिसुतोदयः ॥ (१४।२)

tathāṣṭanāyikāyāś ca mantrauṣadhisutodayaḥ ||

15.1१५.१

शशो मृगो वृषश् चैव चतुर्थस् तु हयस् तथा । (१५।१)

śaśo mṛgo vṛṣaś caiva caturthas tu hayas tathā |

15.2१५.२

कथयामि क्रमात् पुंसाम् एतज् जातिचतुष्टयम् ॥ (१५।२)

kathayāmi kramāt puṃsām etaj jāticatuṣṭayam ||

16.1१६.१

मृदुचपलसुशीलः कोमलाङ्गः सुवेषः सकलगुणनिधानं सत्यवादी शशो ऽसौ ॥ (१६।१)

mṛducapalasuśīlaḥ komalāṅgaḥ suveṣaḥ sakalaguṇanidhānaṃ satyavādī śaśo 'sau ||

17.1१७.१

वदति मधुरवाणीं नृत्यगीतानुरक्तः । (१७।१)

vadati madhuravāṇīṃ nṛtyagītānuraktaḥ |

17.2१७.२

द्विजसुरगुरुभक्तो बन्धुयुक्तो धनाढ्यः ॥ (१७।२)

dvijasuragurubhakto bandhuyukto dhanāḍhyaḥ ||

18.1१८.१

स्त्रीजितो गायनश् चैव नारीसत्त्वपरः सुखी । (१८।१)

strījito gāyanaś caiva nārīsattvaparaḥ sukhī |

18.2१८.२

षडङ्गुलो भवेन् मेढ्रः श्रीमांश् च शशको मतः ॥ (१८।२)

ṣaḍaṅgulo bhaven meḍhraḥ śrīmāṃś ca śaśako mataḥ ||

19.1१९.१

वदति मधुरवाणीं रक्तनेत्रः सुशीलः चलमतिरतिभीरुः शीघ्रगामी मृगो ऽसौ ॥ (१९।१)

vadati madhuravāṇīṃ raktanetraḥ suśīlaḥ calamatiratibhīruḥ śīghragāmī mṛgo 'sau ||

20.1२०.१

उदरकटिकृशः स्याद् दीर्घबिम्बाधरौष्ठो दशनवदनदीर्घो दीर्घबाहुः प्रतापी ॥ (२०।१)

udarakaṭikṛśaḥ syād dīrghabimbādharauṣṭho daśanavadanadīrgho dīrghabāhuḥ pratāpī ||

21.1२१.१

अल्पभुग् धार्मिकश् चैव सत्यवादी प्रियंवदः । (२१।१)

alpabhug dhārmikaś caiva satyavādī priyaṃvadaḥ |

21.2२१.२

अष्टाङ्गुलो भवेन् मेढ्रो रूपयुक्तो मृगो मतः ॥ (२१।२)

aṣṭāṅgulo bhaven meḍhro rūpayukto mṛgo mataḥ ||

22.1२२.१

वृषो यथा उदरकटिकृशास्यः शीघ्रगामी नतांसः कनकरुचिरदेहः कष्टवादी वृषो ऽसौ ॥ (२२।१)

vṛṣo yathā udarakaṭikṛśāsyaḥ śīghragāmī natāṃsaḥ kanakaruciradehaḥ kaṣṭavādī vṛṣo 'sau ||

23.1२३.१

व्यसनकृपणबुद्धिः स्त्रीवशः स्त्रीविलासो बहुगुणबहुतेजाः दीर्घनेत्रो ऽभिमानी ॥ (२३।१)

vyasanakṛpaṇabuddhiḥ strīvaśaḥ strīvilāso bahuguṇabahutejāḥ dīrghanetro 'bhimānī ||

24.1२४.१

उपकारपरो नित्यं स्त्रीवशी श्लेष्मलस् तथा । (२४।१)

upakāraparo nityaṃ strīvaśī śleṣmalas tathā |

24.2२४.२

लुब्धश् च कृपणश् चैव मिथ्यावादी च निर्भयः । (२४।२)

lubdhaś ca kṛpaṇaś caiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ |

24.3२४.३

दशाङ्गुलशरीरस् तु मेदस्वी वृषभो मतः ॥ (२४।३)

daśāṅgulaśarīras tu medasvī vṛṣabho mataḥ ||

25.1२५.१

हयो यथा उदरकटिकृशास्यो दीर्घकण्ठाधरोष्ठः । (२५।१)

hayo yathā udarakaṭikṛśāsyo dīrghakaṇṭhādharoṣṭhaḥ |

25.2२५.२

दशनवदननेत्रं तस्य दीर्घो ऽपि नाभिः ॥ (२५।२)

daśanavadananetraṃ tasya dīrgho 'pi nābhiḥ ||

26.1२६.१

लुब्धश् च कृपणश् चैव मिथ्यावादी च निर्भयः ॥ (२६।१)

lubdhaś ca kṛpaṇaś caiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Smaradīpikā, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit