Chapter 1
Select a line for its word-by-word analysis.
अर्द्धं नारीशरीरं हि यश् च तस्मै नमो ऽस्तु ते ॥ (१।२)
arddhaṃ nārīśarīraṃ hi yaś ca tasmai namo 'stu te ||
स्मरन् निर्जित्य रुद्रेण पश्चाद् उद्दीपितः स्मरः । (३।१)
smaran nirjitya rudreṇa paścād uddīpitaḥ smaraḥ |
बालव्युत्पत्तये स्त्रीणां चित्तसंतोषणाय च । (४।२)
bālavyutpattaye strīṇāṃ cittasaṃtoṣaṇāya ca |
प्रबोधाय वरस्त्रीणां तुष्ट्यै रतिसुखाय च ॥ (४।३)
prabodhāya varastrīṇāṃ tuṣṭyai ratisukhāya ca ||
गर्गेणाभाषितां सम्यग् वक्ष्यामि स्मरदीपिकाम् । (५।१)
gargeṇābhāṣitāṃ samyag vakṣyāmi smaradīpikām |
यस्य विज्ञानमात्रेण मूर्खो ऽपि रतिरङ्गधीः ॥ (५।२)
yasya vijñānamātreṇa mūrkho 'pi ratiraṅgadhīḥ ||
ज्ञातव्यो ह्य् अन्वितः कामो ध्रुवं शृङ्गारम् इच्छता ॥ (६।२)
jñātavyo hy anvitaḥ kāmo dhruvaṃ śṛṅgāram icchatā ||
कामशास्त्रस्य तत्त्वज्ञा जायन्ते सुन्दरीप्रियाः । (७।१)
kāmaśāstrasya tattvajñā jāyante sundarīpriyāḥ |
कामशास्त्रम् अजानन्तो रमन्ते पशुवत् स्त्रियम् ॥ (७।२)
kāmaśāstram ajānanto ramante paśuvat striyam ||
नानानिबन्धैः सुरतोपचारैः क्रीडासुखं जन्मफलं नराणाम् । (८।१)
nānānibandhaiḥ suratopacāraiḥ krīḍāsukhaṃ janmaphalaṃ narāṇām |
किं सौरभेयीशतमध्यवर्ती वृषो ऽपि संभोगसुखं न भुङ्क्ते ॥ (८।२)
kiṃ saurabheyīśatamadhyavartī vṛṣo 'pi saṃbhogasukhaṃ na bhuṅkte ||
येन संवत्सरो दृष्टः सकृत् कामः सुसेवितः । (१०।१)
yena saṃvatsaro dṛṣṭaḥ sakṛt kāmaḥ susevitaḥ |
तेन सर्वम् इदं दृष्टं पुनर् आवर्तितं जगत् ॥ (१०।२)
tena sarvam idaṃ dṛṣṭaṃ punar āvartitaṃ jagat ||
प्रथमं लक्षणं पुंसां स्त्रीणां च तदनन्तरम् । (११।१)
prathamaṃ lakṣaṇaṃ puṃsāṃ strīṇāṃ ca tadanantaram |
ध्वजस्य लक्षणं प्रोक्तं भगलक्षणसंयुतम् ॥ (११।२)
dhvajasya lakṣaṇaṃ proktaṃ bhagalakṣaṇasaṃyutam ||
कामस्थानानि संलक्ष्य पुनः सम्यक्प्रचालनम् । (१२।१)
kāmasthānāni saṃlakṣya punaḥ samyakpracālanam |
पुनः षोडश बन्धाश् च तथैवाधोमुखाश् च षट् ॥ (१२।२)
punaḥ ṣoḍaśa bandhāś ca tathaivādhomukhāś ca ṣaṭ ||
द्वौ बन्धौ सुन्दरीणां च पश्चान् मुखरतं तथा । (१३।१)
dvau bandhau sundarīṇāṃ ca paścān mukharataṃ tathā |
बाह्यं रतं ततः कुर्याद् रतं देशविशेषजम् ॥ (१३।२)
bāhyaṃ rataṃ tataḥ kuryād rataṃ deśaviśeṣajam ||
इङ्गितस्य परिज्ञानं दूत्याश् च तदनन्तरम् । (१४।१)
iṅgitasya parijñānaṃ dūtyāś ca tadanantaram |
शशो मृगो वृषश् चैव चतुर्थस् तु हयस् तथा । (१५।१)
śaśo mṛgo vṛṣaś caiva caturthas tu hayas tathā |
कथयामि क्रमात् पुंसाम् एतज् जातिचतुष्टयम् ॥ (१५।२)
kathayāmi kramāt puṃsām etaj jāticatuṣṭayam ||
मृदुचपलसुशीलः कोमलाङ्गः सुवेषः सकलगुणनिधानं सत्यवादी शशो ऽसौ ॥ (१६।१)
mṛducapalasuśīlaḥ komalāṅgaḥ suveṣaḥ sakalaguṇanidhānaṃ satyavādī śaśo 'sau ||
स्त्रीजितो गायनश् चैव नारीसत्त्वपरः सुखी । (१८।१)
strījito gāyanaś caiva nārīsattvaparaḥ sukhī |
षडङ्गुलो भवेन् मेढ्रः श्रीमांश् च शशको मतः ॥ (१८।२)
ṣaḍaṅgulo bhaven meḍhraḥ śrīmāṃś ca śaśako mataḥ ||
वदति मधुरवाणीं रक्तनेत्रः सुशीलः चलमतिरतिभीरुः शीघ्रगामी मृगो ऽसौ ॥ (१९।१)
vadati madhuravāṇīṃ raktanetraḥ suśīlaḥ calamatiratibhīruḥ śīghragāmī mṛgo 'sau ||
उदरकटिकृशः स्याद् दीर्घबिम्बाधरौष्ठो दशनवदनदीर्घो दीर्घबाहुः प्रतापी ॥ (२०।१)
udarakaṭikṛśaḥ syād dīrghabimbādharauṣṭho daśanavadanadīrgho dīrghabāhuḥ pratāpī ||
अल्पभुग् धार्मिकश् चैव सत्यवादी प्रियंवदः । (२१।१)
alpabhug dhārmikaś caiva satyavādī priyaṃvadaḥ |
अष्टाङ्गुलो भवेन् मेढ्रो रूपयुक्तो मृगो मतः ॥ (२१।२)
aṣṭāṅgulo bhaven meḍhro rūpayukto mṛgo mataḥ ||
वृषो यथा उदरकटिकृशास्यः शीघ्रगामी नतांसः कनकरुचिरदेहः कष्टवादी वृषो ऽसौ ॥ (२२।१)
vṛṣo yathā udarakaṭikṛśāsyaḥ śīghragāmī natāṃsaḥ kanakaruciradehaḥ kaṣṭavādī vṛṣo 'sau ||
व्यसनकृपणबुद्धिः स्त्रीवशः स्त्रीविलासो बहुगुणबहुतेजाः दीर्घनेत्रो ऽभिमानी ॥ (२३।१)
vyasanakṛpaṇabuddhiḥ strīvaśaḥ strīvilāso bahuguṇabahutejāḥ dīrghanetro 'bhimānī ||
उपकारपरो नित्यं स्त्रीवशी श्लेष्मलस् तथा । (२४।१)
upakāraparo nityaṃ strīvaśī śleṣmalas tathā |
लुब्धश् च कृपणश् चैव मिथ्यावादी च निर्भयः । (२४।२)
lubdhaś ca kṛpaṇaś caiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ |
हयो यथा उदरकटिकृशास्यो दीर्घकण्ठाधरोष्ठः । (२५।१)
hayo yathā udarakaṭikṛśāsyo dīrghakaṇṭhādharoṣṭhaḥ |
लुब्धश् च कृपणश् चैव मिथ्यावादी च निर्भयः ॥ (२६।१)
lubdhaś ca kṛpaṇaś caiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.