त्रिकाण्डशेषTrikāṇḍaśeṣa

TriKŚ, 2

1 of 1 · 161 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भूर्भूतधात्री गिरिकर्णिकाब्धिद्वीपा समुद्राम्बरमेखला कुः । (१।१)

bhūrbhūtadhātrī girikarṇikābdhidvīpā samudrāmbaramekhalā kuḥ |

1.2१.२

क्षमाद्रिकीला च जगद्वहा च पुंसि स्मृतौ मध्यमलोकमर्त्यौ ॥ (१।२)

kṣamādrikīlā ca jagadvahā ca puṃsi smṛtau madhyamalokamartyau ||

2.1२.१

सहा कान्ता गन्धवती रत्नगर्भा च मेदिनी । (२।१)

sahā kāntā gandhavatī ratnagarbhā ca medinī |

2.2२.२

स्वस्थली भारताख्यं तु वर्षं हैमवतं विदुः ॥ (२।२)

svasthalī bhāratākhyaṃ tu varṣaṃ haimavataṃ viduḥ ||

3.1३.१

भारतं नरभूः किंपूरुषं हरिवर्षं ततः । (३।१)

bhārataṃ narabhūḥ kiṃpūruṣaṃ harivarṣaṃ tataḥ |

3.2३.२

भद्राश्वम् उत्तरकुरुर् हिरण्मयमिलावृतम् ॥ (३।२)

bhadrāśvam uttarakurur hiraṇmayamilāvṛtam ||

4.1४.१

केतुमालममूनि स्युर्भुवो वर्षाणि वै नव । (४।१)

ketumālamamūni syurbhuvo varṣāṇi vai nava |

4.2४.२

जम्बूप्लक्षकुशक्रौञ्चशाकशाल्मलिपुष्करैः ॥ (४।२)

jambūplakṣakuśakrauñcaśākaśālmalipuṣkaraiḥ ||

5.1५.१

द्वीपाः सप्ताथ सप्तैव समुद्रा अपि कीर्तिताः । (५।१)

dvīpāḥ saptātha saptaiva samudrā api kīrtitāḥ |

5.2५.२

लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धपयोमयाः ॥ (५।२)

lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhapayomayāḥ ||

6.1६.१

उषरस् तूषवान् ऊषो ब्रह्मावर्तस्तपोवटः । (६।१)

uṣaras tūṣavān ūṣo brahmāvartastapovaṭaḥ |

6.2६.२

कुरुक्षेत्रं प्रयागं च हिमाद्रिं विन्ध्यमन्तरा ॥ (६।२)

kurukṣetraṃ prayāgaṃ ca himādriṃ vindhyamantarā ||

7.1७.१

मध्यदेशोऽथ पुण्ड्राः स्युर्वरेन्द्री गौडनीवृति । (७।१)

madhyadeśo'tha puṇḍrāḥ syurvarendrī gauḍanīvṛti |

7.2७.२

प्रभासः सोमतीर्थं स्यादन्तर्वेदी कुशस्थली ॥ (७।२)

prabhāsaḥ somatīrthaṃ syādantarvedī kuśasthalī ||

8.1८.१

प्राग्ज्योतिषः कामरूपे तीरभुक्तिस्तु निच्छविः । (८।१)

prāgjyotiṣaḥ kāmarūpe tīrabhuktistu nicchaviḥ |

8.2८.२

विदेहाश्चाथ कश्मीरे कीराः स्युः शास्त्रशिल्पिनः ॥ (८।२)

videhāścātha kaśmīre kīrāḥ syuḥ śāstraśilpinaḥ ||

9.1९.१

तुरुष्काः खशयष्टक्का वाह्लीकाश्च त्रिगर्तकाः । (९।१)

turuṣkāḥ khaśayaṣṭakkā vāhlīkāśca trigartakāḥ |

9.2९.२

दशेरका मरुभुवो मालवाः स्युरवन्तयः ॥ (९।२)

daśerakā marubhuvo mālavāḥ syuravantayaḥ ||

10.1१०.१

डाहलाश्चेदयश्चैद्याः कारूषास्तु बृहद्गृहाः । (१०।१)

ḍāhalāścedayaścaidyāḥ kārūṣāstu bṛhadgṛhāḥ |

10.2१०.२

यदवस्तु दशार्हाः स्युः सात्वताः कुकुराश्च ते ॥ (१०।२)

yadavastu daśārhāḥ syuḥ sātvatāḥ kukurāśca te ||

11.1११.१

ओण्ड्रा उत्कलनामानो मगधाः कीकटा मताः । (११।१)

oṇḍrā utkalanāmāno magadhāḥ kīkaṭā matāḥ |

11.2११.२

वेलाकूलं तामलिप्तं तामलिप्ती तमालिका ॥ (११।२)

velākūlaṃ tāmaliptaṃ tāmaliptī tamālikā ||

12.1१२.१

एकचक्रं हरिगृहं शंभुपुर्यथ वर्तनिः । (१२।१)

ekacakraṃ harigṛhaṃ śaṃbhupuryatha vartaniḥ |

12.2१२.२

पूर्वदेशोऽथ साकेतम् अयोध्योत्तरकोशला ॥ (१२।२)

pūrvadeśo'tha sāketam ayodhyottarakośalā ||

13.1१३.१

कुशस्थलं कान्यकुब्जं नागाङ्गं हस्तिनापुरम् । (१३।१)

kuśasthalaṃ kānyakubjaṃ nāgāṅgaṃ hastināpuram |

13.2१३.२

गजाह्वं हास्तिनं चाथ श्रावस्ती धर्मपत्तनम् ॥ (१३।२)

gajāhvaṃ hāstinaṃ cātha śrāvastī dharmapattanam ||

14.1१४.१

कुरुक्षेत्रं विनशनं कौशाम्बी वत्सपत्तनम् । (१४।१)

kurukṣetraṃ vinaśanaṃ kauśāmbī vatsapattanam |

14.2१४.२

प्राजापत्यः प्रयागः स्याद्द्वारका वनमालिनी ॥ (१४।२)

prājāpatyaḥ prayāgaḥ syāddvārakā vanamālinī ||

15.1१५.१

द्वारवत्यब्धिनगरी विदेहामिथिले समे । (१५।१)

dvāravatyabdhinagarī videhāmithile same |

15.2१५.२

मथुरा तु मधूपघ्नं जित्वरी तु तपःस्थली ॥ (१५।२)

mathurā tu madhūpaghnaṃ jitvarī tu tapaḥsthalī ||

16.1१६.१

वाराणसी तीर्थराजी विशालोज्जयिनी समे । (१६।१)

vārāṇasī tīrtharājī viśālojjayinī same |

16.2१६.२

चम्पा तु मालिनी पुष्पपुरं पाटलिपुत्रकम् ॥ (१६।२)

campā tu mālinī puṣpapuraṃ pāṭaliputrakam ||

17.1१७.१

देवीकोटो बाणपुरं कोटीवर्षम् उमावनम् । (१७।१)

devīkoṭo bāṇapuraṃ koṭīvarṣam umāvanam |

17.2१७.२

स्याच्छोणितपुरं चाथ योजनं मार्गधेनुकम् ॥ (१७।२)

syācchoṇitapuraṃ cātha yojanaṃ mārgadhenukam ||

18.1१८.१

क्रिमिशैलस्तु वल्मीकः शक्रमूर्धाथ संचरः । (१८।१)

krimiśailastu valmīkaḥ śakramūrdhātha saṃcaraḥ |

18.2१८.२

धरणः पिण्डलः सेतुः पन्थास्तु क्षुल्लमो वहः ॥ (१८।२)

dharaṇaḥ piṇḍalaḥ setuḥ panthāstu kṣullamo vahaḥ ||

19.1१९.१

वाटः पथश्च माथश्च खपुरं तूर्ध्वगं पुरम् । (१९।१)

vāṭaḥ pathaśca māthaśca khapuraṃ tūrdhvagaṃ puram |

19.2१९.२

हरिश्चन्द्रपुरं शौभम् उद्रङ्गः प्रतिमार्गकः ॥ (१९।२)

hariścandrapuraṃ śaubham udraṅgaḥ pratimārgakaḥ ||

20.1२०.१

त्रङ्गात्रङ्गौ निर्मुटं तु पण्याजीवकचङ्गले । (२०।१)

traṅgātraṅgau nirmuṭaṃ tu paṇyājīvakacaṅgale |

20.2२०.२

पुंसि हट्टक्रयारोहौ जन्यं ग्राममुखं च तत् ॥ (२०।२)

puṃsi haṭṭakrayārohau janyaṃ grāmamukhaṃ ca tat ||

21.1२१.१

स्याद् अभिष्यन्दिवमनं शाखानगरमित्यपि । (२१।१)

syād abhiṣyandivamanaṃ śākhānagaramityapi |

21.2२१.२

शासनं धर्मकीलः स्यान्मकुतिः शूद्रशासनम् ॥ (२१।२)

śāsanaṃ dharmakīlaḥ syānmakutiḥ śūdraśāsanam ||

22.1२२.१

पट्टोलिका कॢप्तकीला पांसुकीलं न कस्यचित् । (२२।१)

paṭṭolikā kḷptakīlā pāṃsukīlaṃ na kasyacit |

22.2२२.२

षड्भिर्यवैः स्यादङ्गुष्ठ एतैर्द्वादशभिर्भवेत् ॥ (२२।२)

ṣaḍbhiryavaiḥ syādaṅguṣṭha etairdvādaśabhirbhavet ||

23.1२३.१

वितस्तिः स्यादतो द्वाभ्यां हस्तः स्यात्तच्चतुष्टयम् । (२३।१)

vitastiḥ syādato dvābhyāṃ hastaḥ syāttaccatuṣṭayam |

23.2२३.२

दण्डो धन्वन्तरं तस्य सहस्रद्वितयेन तु ॥ (२३।२)

daṇḍo dhanvantaraṃ tasya sahasradvitayena tu ||

24.1२४.१

क्रोशस्ताभ्यां तु गव्यूतिस्तद्द्वयं योजनं मतम् । (२४।१)

krośastābhyāṃ tu gavyūtistaddvayaṃ yojanaṃ matam |

24.2२४.२

चतुरष्टशतग्रामान्तर्द्रोणमुखकर्वटौ ॥ (२४।२)

caturaṣṭaśatagrāmāntardroṇamukhakarvaṭau ||

25.1२५.१

पुरवर्गगर्भागारापवरके वास्तु स्याद्गृहपोतकः । (२५।१)

puravargagarbhāgārāpavarake vāstu syādgṛhapotakaḥ |

25.2२५.२

स्यात्प्रासादो देवकुलं पुत्रिका शालभञ्जिका ॥ (२५।२)

syātprāsādo devakulaṃ putrikā śālabhañjikā ||

26.1२६.१

ओको गृहं पिटं चालो वलभी चन्द्रशालिका । (२६।१)

oko gṛhaṃ piṭaṃ cālo valabhī candraśālikā |

26.2२६.२

कूटागारं चाथ कपिशीर्षं घोटकशीर्षकम् ॥ (२६।२)

kūṭāgāraṃ cātha kapiśīrṣaṃ ghoṭakaśīrṣakam ||

27.1२७.१

क्रमशीर्षं चाथ खरकुटी नापितशालिका । (२७।१)

kramaśīrṣaṃ cātha kharakuṭī nāpitaśālikā |

27.2२७.२

कुशालिका पक्षिशाला कारावेश्म वधाङ्गकम् ॥ (२७।२)

kuśālikā pakṣiśālā kārāveśma vadhāṅgakam ||

28.1२८.१

कायमानं तृणकुटी दर्भटो निभृतं गृहम् । (२८।१)

kāyamānaṃ tṛṇakuṭī darbhaṭo nibhṛtaṃ gṛham |

28.2२८.२

कुडङ्गोद्घाटपिठरा इन्द्रकोषस्तु मञ्चकः ॥ (२८।२)

kuḍaṅgodghāṭapiṭharā indrakoṣastu mañcakaḥ ||

29.1२९.१

वासागारं भोगगृहं कन्यापत्न्याटनिष्कुटाः । (२९।१)

vāsāgāraṃ bhogagṛhaṃ kanyāpatnyāṭaniṣkuṭāḥ |

29.2२९.२

देवीगृहं तु वलभी लयनं सौगतालयः ॥ (२९।२)

devīgṛhaṃ tu valabhī layanaṃ saugatālayaḥ ||

30.1३०.१

शिवस्य वृषमण्डप्यां बुधैर् गोपिटकं स्मृतम् । (३०।१)

śivasya vṛṣamaṇḍapyāṃ budhair gopiṭakaṃ smṛtam |

30.2३०.२

वातायनं गवाक्षः स्याद् वधूटशयनं तथा ॥ (३०।२)

vātāyanaṃ gavākṣaḥ syād vadhūṭaśayanaṃ tathā ||

31.1३१.१

उपशल्योपकण्ठे द्वे कपाटो द्वारकण्टकः । (३१।१)

upaśalyopakaṇṭhe dve kapāṭo dvārakaṇṭakaḥ |

31.2३१.२

कवाटश्चाररं कन्थावाटः प्राकार इत्यपि ॥ (३१।२)

kavāṭaścāraraṃ kanthāvāṭaḥ prākāra ityapi ||

32.1३२.१

शैलवर्गशैले स्थावरधातुभृद्धरकुकीलो व्यंशकः सानुमाञ्जीमूतः पृथुशेखरश्च कटकी दन्ती नगो निर्झरी । (३२।१)

śailavargaśaile sthāvaradhātubhṛddharakukīlo vyaṃśakaḥ sānumāñjīmūtaḥ pṛthuśekharaśca kaṭakī dantī nago nirjharī |

32.2३२.२

कुट्टारोऽथ हिमालयो नगपतिर्मेनाधवोमागुरू कैलासे गणपर्वतश्च रजतप्रस्थः कुबेराचलः ॥ (३२।२)

kuṭṭāro'tha himālayo nagapatirmenādhavomāgurū kailāse gaṇaparvataśca rajataprasthaḥ kuberācalaḥ ||

33.1३३.१

हिरण्यनाभमैनाकसुनाभा हिमवत्सुते । (३३।१)

hiraṇyanābhamainākasunābhā himavatsute |

33.2३३.२

शैलाग्रे शिखरं शृङ्गं दन्तः प्राग्भार इत्यपि ॥ (३३।२)

śailāgre śikharaṃ śṛṅgaṃ dantaḥ prāgbhāra ityapi ||

34.1३४.१

पूर्वाद्रिर् दिनमूर्धा स्यादस्ताद्रिश्चरमाचलः । (३४।१)

pūrvādrir dinamūrdhā syādastādriścaramācalaḥ |

34.2३४.२

चन्दनाद्रिस्तु मलयः कौञ्चः क्रौञ्चश्च माल्यवान् ॥ (३४।२)

candanādristu malayaḥ kauñcaḥ krauñcaśca mālyavān ||

35.1३५.१

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् पारियात्रकः । (३५।१)

mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān pāriyātrakaḥ |

35.2३५.२

ऋक्षो विन्ध्यश्च सप्तैते जम्बूद्वीपकुलाचलाः ॥ (३५।२)

ṛkṣo vindhyaśca saptaite jambūdvīpakulācalāḥ ||

36.1३६.१

अश्मा पझरुकः पाटः पारटीटश्च मृन्मरुः । (३६।१)

aśmā pajharukaḥ pāṭaḥ pāraṭīṭaśca mṛnmaruḥ |

36.2३६.२

घर्षणालः शिलापुत्रो गृहाश्मा गृहकच्छपः ॥ (३६।२)

gharṣaṇālaḥ śilāputro gṛhāśmā gṛhakacchapaḥ ||

37.1३७.१

गैरिकं तु वनालक्तं रक्तधातुर्गवेरुकम् । (३७।१)

gairikaṃ tu vanālaktaṃ raktadhāturgaverukam |

37.2३७.२

प्रत्यश्मा गिरिमृच्चाथ शिलाधातुः सितोपलः ॥ (३७।२)

pratyaśmā girimṛccātha śilādhātuḥ sitopalaḥ ||

38.0३८.०

मृत्कोलो वर्णलेखा च कठिनी कक्खटी खटी ॥ (३८।०)

mṛtkolo varṇalekhā ca kaṭhinī kakkhaṭī khaṭī ||

39.1३९.१

वनौषधिवर्गवार्क्षं वनं तलं तल्कं हिङ्गुलं समजं त्रसम् । (३९।१)

vanauṣadhivargavārkṣaṃ vanaṃ talaṃ talkaṃ hiṅgulaṃ samajaṃ trasam |

39.2३९.२

लीलोद्यानं देवनं स्याद् रिञ्छोली पङ्क्तिर् आवली ॥ (३९।२)

līlodyānaṃ devanaṃ syād riñcholī paṅktir āvalī ||

40.1४०.१

वृक्षः कारस्करो गच्छः पलाशी विष्टरः स्थिरः । (४०।१)

vṛkṣaḥ kāraskaro gacchaḥ palāśī viṣṭaraḥ sthiraḥ |

40.2४०.२

चैत्यो देवतरुर्देवावासे करिभकुञ्जरौ ॥ (४०।२)

caityo devatarurdevāvāse karibhakuñjarau ||

41.1४१.१

छायातरुः स्थिरच्छायो वन्दा काकरुहा स्मृता । (४१।१)

chāyātaruḥ sthiracchāyo vandā kākaruhā smṛtā |

41.2४१.२

वनस्पतिर् निर्लुटः स्यात्फुल्लोन्निद्रविकस्वराः ॥ (४१।२)

vanaspatir nirluṭaḥ syātphullonnidravikasvarāḥ ||

42.1४२.१

स्मितोन्मुद्रौ किलिञ्जं तु सूक्ष्मदार्वथ पल्लवः । (४२।१)

smitonmudrau kiliñjaṃ tu sūkṣmadārvatha pallavaḥ |

42.2४२.२

बिसलं किसलं चाथोत्कलिकाङ्गारिते समे ॥ (४२।२)

bisalaṃ kisalaṃ cāthotkalikāṅgārite same ||

43.1४३.१

गुच्छो गुलुञ्छः क्षेपः स्याच्चमरी मञ्जरं न ना । (४३।१)

guccho guluñchaḥ kṣepaḥ syāccamarī mañjaraṃ na nā |

43.2४३.२

मञ्जिश्च गोन्दी गुन्दी च मकरन्दो मरन्दवत् ॥ (४३।२)

mañjiśca gondī gundī ca makarando marandavat ||

44.1४४.१

वेधकः कण्टके पत्त्रसूचिद्रुनखवङ्किलाः । (४४।१)

vedhakaḥ kaṇṭake pattrasūcidrunakhavaṅkilāḥ |

44.2४४.२

पिप्पलो वादरङ्गः स्याच्चैत्यद्रुः केशवालयः ॥ (४४।२)

pippalo vādaraṅgaḥ syāccaityadruḥ keśavālayaḥ ||

45.1४५.१

यक्षोदुम्बरकं त्वस्य फलेऽथ गृहनाशनः । (४५।१)

yakṣodumbarakaṃ tvasya phale'tha gṛhanāśanaḥ |

45.2४५.२

देववृक्षो दानगन्धिः सप्तपत्त्रः शिरोरुजा ॥ (४५।२)

devavṛkṣo dānagandhiḥ saptapattraḥ śirorujā ||

46.1४६.१

दन्तहर्षणजम्बीरौ कतको ऽम्बुप्रसादनः । (४६।१)

dantaharṣaṇajambīrau katako 'mbuprasādanaḥ |

46.2४६.२

वरुणस् त्व् अश्मरीघ्नो ऽथाध्वगभोग्यो मधुद्रुमः ॥ (४६।२)

varuṇas tv aśmarīghno 'thādhvagabhogyo madhudrumaḥ ||

47.1४७.१

कपिचूतो ऽम्रातके ऽस्य फले पशुहरीतकी । (४७।१)

kapicūto 'mrātake 'sya phale paśuharītakī |

47.2४७.२

पिकबन्धुस्तु चूतः स्यात् स्त्रीप्रियः षट्पदातिथिः ॥ (४७।२)

pikabandhustu cūtaḥ syāt strīpriyaḥ ṣaṭpadātithiḥ ||

48.1४८.१

मधुदूतो वसन्तद्रुर् महाकालोरुकालकौ । (४८।१)

madhudūto vasantadrur mahākālorukālakau |

48.2४८.२

शोभाञ्जनस्तु स्त्रीचित्तहारी विद्रधिनाशनः ॥ (४८।२)

śobhāñjanastu strīcittahārī vidradhināśanaḥ ||

49.1४९.१

प्राभाञ्जनोऽथ प्राचीनपनसो गोहरीतकी । (४९।१)

prābhāñjano'tha prācīnapanaso goharītakī |

49.2४९.२

महाकपित्थो बिल्वश्च कोली गृध्रनखी स्मृता ॥ (४९।२)

mahākapittho bilvaśca kolī gṛdhranakhī smṛtā ||

50.1५०.१

स्यात् पिच्छिलदला स्वादुफलाथो नागरङ्गकः । (५०।१)

syāt picchiladalā svāduphalātho nāgaraṅgakaḥ |

50.2५०.२

तक्राधिवासी नारङ्गः किर्मीरस् त्वक्सुगन्धकः ॥ (५०।२)

takrādhivāsī nāraṅgaḥ kirmīras tvaksugandhakaḥ ||

51.1५१.१

स्याद्धर्मणः पिच्छिलत्वग्धवस्तु मधुरत्वचः । (५१।१)

syāddharmaṇaḥ picchilatvagdhavastu madhuratvacaḥ |

51.2५१.२

पिशाचद्रुः पीतफलः शाखोटः कर्कशच्छदः ॥ (५१।२)

piśācadruḥ pītaphalaḥ śākhoṭaḥ karkaśacchadaḥ ||

52.1५२.१

अर्शोहितस्तु रक्षोघ्नो भल्लातक्यथ शाल्मली । (५२।१)

arśohitastu rakṣoghno bhallātakyatha śālmalī |

52.2५२.२

दुरारोहा स्मृता पिण्डीतगरः कफवर्धनः ॥ (५२।२)

durārohā smṛtā piṇḍītagaraḥ kaphavardhanaḥ ||

53.1५३.१

काकचिञ्ची तुलाबीजं खदिरो बालपत्त्रकः । (५३।१)

kākaciñcī tulābījaṃ khadiro bālapattrakaḥ |

53.2५३.२

यूपद्रुः कुष्ठहृच्चाथ करञ्जो घृतपूर्णकः ॥ (५३।२)

yūpadruḥ kuṣṭhahṛccātha karañjo ghṛtapūrṇakaḥ ||

54.1५४.१

रसायनफला पथ्या शकसृष्टा सुधोद्भवा । (५४।१)

rasāyanaphalā pathyā śakasṛṣṭā sudhodbhavā |

54.2५४.२

सरलो धूपवृक्षः स्याच्छोणको न्यङ्कुभूरुहः ॥ (५४।२)

saralo dhūpavṛkṣaḥ syācchoṇako nyaṅkubhūruhaḥ ||

55.1५५.१

चम्पकालुस्तु मुरजफलः स्यात्पनसश्च सः । (५५।१)

campakālustu murajaphalaḥ syātpanasaśca saḥ |

55.2५५.२

डहुः क्षुद्राम्लपनसो निचुलो रक्तमञ्जरः ॥ (५५।२)

ḍahuḥ kṣudrāmlapanaso niculo raktamañjaraḥ ||

56.1५६.१

निम्बो ऽर्कपादपः पुण्यगन्धस्तु कुसुमाधिराट् । (५६।१)

nimbo 'rkapādapaḥ puṇyagandhastu kusumādhirāṭ |

56.2५६.२

चम्पको वरलब्धश्च वकुलः सिंहकेसरः ॥ (५६।२)

campako varalabdhaśca vakulaḥ siṃhakesaraḥ ||

57.1५७.१

शीधुगन्धोऽथ कङ्केल्लिर्नटः कान्ताङ्घ्रिदोहदः । (५७।१)

śīdhugandho'tha kaṅkellirnaṭaḥ kāntāṅghridohadaḥ |

57.2५७.२

अशोकः पिण्डपुष्पस्तु दाडिमः फलशाडवः ॥ (५७।२)

aśokaḥ piṇḍapuṣpastu dāḍimaḥ phalaśāḍavaḥ ||

58.1५८.१

दाडिम्बः पर्वरुट् च स्यात् स्वाद्वम्ब्लः शुकवल्लभः । (५८।१)

dāḍimbaḥ parvaruṭ ca syāt svādvamblaḥ śukavallabhaḥ |

58.2५८.२

पिण्डीरोऽथ सुवर्णेभनागाख्यो नागकेसरः ॥ (५८।२)

piṇḍīro'tha suvarṇebhanāgākhyo nāgakesaraḥ ||

59.1५९.१

स्यात्पुष्परोचनश्चापि चूर्णं तस्य हरिद्रवः । (५९।१)

syātpuṣparocanaścāpi cūrṇaṃ tasya haridravaḥ |

59.2५९.२

निशिपुष्पा तु शेफाली कुटजः पाण्डुरद्रुमः ॥ (५९।२)

niśipuṣpā tu śephālī kuṭajaḥ pāṇḍuradrumaḥ ||

60.1६०.१

लताशङ्कुतरुः शालो नीपो धाराकदम्बकः । (६०।१)

latāśaṅkutaruḥ śālo nīpo dhārākadambakaḥ |

60.2६०.२

कटंकटेरी हरिद्रा शिंशपा युग्मपत्त्रिका ॥ (६०।२)

kaṭaṃkaṭerī haridrā śiṃśapā yugmapattrikā ||

61.1६१.१

पटोलं स्याद्राजफलं तस्य मूले तु रम्यकम् । (६१।१)

paṭolaṃ syādrājaphalaṃ tasya mūle tu ramyakam |

61.2६१.२

सूत्रपुष्पस्तु कर्पासे जीर्णपर्णं कदम्बकम् ॥ (६१।२)

sūtrapuṣpastu karpāse jīrṇaparṇaṃ kadambakam ||

62.1६२.१

प्रहसन्ती तु यूथी स्याद् दमनः पुष्पचामरः । (६२।१)

prahasantī tu yūthī syād damanaḥ puṣpacāmaraḥ |

62.2६२.२

मालतीपुष्पकलिकां सौमनस्यायनीं विदुः ॥ (६२।२)

mālatīpuṣpakalikāṃ saumanasyāyanīṃ viduḥ ||

63.1६३.१

कुन्दे स्याद् वोरटः पुंसि ग्रैष्मी तु नवमालिका । (६३।१)

kunde syād voraṭaḥ puṃsi graiṣmī tu navamālikā |

63.2६३.२

रक्तपिण्डस् त्व् ओण्ड्रपुष्पं स्यादम्लानः कुरण्टकः ॥ (६३।२)

raktapiṇḍas tv oṇḍrapuṣpaṃ syādamlānaḥ kuraṇṭakaḥ ||

64.1६४.१

कन्दलशिलीन्ध्रपुष्पे श्लेष्मघ्नी त्रिपुरमल्लिका प्रोक्ता । (६४।१)

kandalaśilīndhrapuṣpe śleṣmaghnī tripuramallikā proktā |

64.2६४.२

एरण्डहस्तिकर्णे प्राचीनामलकवारिबदरे द्वे ॥ (६४।२)

eraṇḍahastikarṇe prācīnāmalakavāribadare dve ||

65.1६५.१

बृहत्पाटलिधुस्तूरौ कदली त्वायतच्छदा । (६५।१)

bṛhatpāṭalidhustūrau kadalī tvāyatacchadā |

65.2६५.२

स्यात्तन्तुविग्रहा मञ्जिफला वारणवल्लभा ॥ (६५।२)

syāttantuvigrahā mañjiphalā vāraṇavallabhā ||

66.1६६.१

वातिङ्गणस्तु वार्ताकुर् वार्ताकः शाकबिल्वकः । (६६।१)

vātiṅgaṇastu vārtākur vārtākaḥ śākabilvakaḥ |

66.2६६.२

क्लीबे वङ्गं च वार्ताकी स्यान्महाबृहतीत्यपि ॥ (६६।२)

klībe vaṅgaṃ ca vārtākī syānmahābṛhatītyapi ||

67.1६७.१

कुष्ठं गदाह्वयं मूलं त्वस्य पुष्करमूलकम् । (६७।१)

kuṣṭhaṃ gadāhvayaṃ mūlaṃ tvasya puṣkaramūlakam |

67.2६७.२

वङ्गसेनस् त्वगस्तिद्रुः शुकनासो मुनिद्रुमः ॥ (६७।२)

vaṅgasenas tvagastidruḥ śukanāso munidrumaḥ ||

68.1६८.१

अनलिः कुनली पुत्रंजीवस्तु श्लीपदापहः । (६८।१)

analiḥ kunalī putraṃjīvastu ślīpadāpahaḥ |

68.2६८.२

छत्त्रको मल्लिपत्त्रं स्यात्कुब्जको वज्रकण्टकः ॥ (६८।२)

chattrako mallipattraṃ syātkubjako vajrakaṇṭakaḥ ||

69.1६९.१

वास्तूकष्टक्कदेशीयः शाकवीरो घनामलः । (६९।१)

vāstūkaṣṭakkadeśīyaḥ śākavīro ghanāmalaḥ |

69.2६९.२

शोथजिद् गरहा कालशाकोऽप्यथ महौषधी ॥ (६९।२)

śothajid garahā kālaśāko'pyatha mahauṣadhī ||

70.1७०.१

मही विषघ्नी चक्राङ्गी मत्स्याक्षी हिलमोचिका । (७०।१)

mahī viṣaghnī cakrāṅgī matsyākṣī hilamocikā |

70.2७०.२

जलब्रह्मी च सालीञ्चे पकूरो लोहमारकः ॥ (७०।२)

jalabrahmī ca sālīñce pakūro lohamārakaḥ ||

71.1७१.१

केचुकं पेचुली पेचा नारीचो विश्वलोचनः । (७१।१)

kecukaṃ peculī pecā nārīco viśvalocanaḥ |

71.2७१.२

केशराजो नागमारः पररुर् भङ्गसोदरः ॥ (७१।२)

keśarājo nāgamāraḥ pararur bhaṅgasodaraḥ ||

72.1७२.१

सुनिषण्णं चचुः पुंसि छत्त्रपत्त्रं तमालकम् । (७२।१)

suniṣaṇṇaṃ cacuḥ puṃsi chattrapattraṃ tamālakam |

72.2७२.२

स्थलपद्ममथो देवपत्नीमध्वालुकं विदुः ॥ (७२।२)

sthalapadmamatho devapatnīmadhvālukaṃ viduḥ ||

73.1७३.१

फलपुच्छो वरण्डालुः स्याद् रङ्गेष्टालुकं च यत् । (७३।१)

phalapuccho varaṇḍāluḥ syād raṅgeṣṭālukaṃ ca yat |

73.2७३.२

श्रीमस्तकः स्वस्तिकः स्याद् राहूच्छिष्टो रसोनकः ॥ (७३।२)

śrīmastakaḥ svastikaḥ syād rāhūcchiṣṭo rasonakaḥ ||

74.1७४.१

कूष्माण्डस्तु घृणावासस् तिमिषो ग्राम्यकर्कटी । (७४।१)

kūṣmāṇḍastu ghṛṇāvāsas timiṣo grāmyakarkaṭī |

74.2७४.२

वालुकी कर्कटीर्वारुमूत्रला रोमशा च सा ॥ (७४।२)

vālukī karkaṭīrvārumūtralā romaśā ca sā ||

75.1७५.१

स्याच्चेलानश् चित्रफलः सुखाशो राजतामिषः । (७५।१)

syāccelānaś citraphalaḥ sukhāśo rājatāmiṣaḥ |

75.2७५.२

लतापनसमाटाम्रौ सेटुर् ऊर्ध्वासितस्तु यः ॥ (७५।२)

latāpanasamāṭāmrau seṭur ūrdhvāsitastu yaḥ ||

76.1७६.१

पराकः कारवेल्लोऽसौ गोडुम्बा गजचिर्भिटः । (७६।१)

parākaḥ kāravello'sau goḍumbā gajacirbhiṭaḥ |

76.2७६.२

मृत्युबीजस्तु वंशः स्यात्केतकः क्रकचच्छदः ॥ (७६।२)

mṛtyubījastu vaṃśaḥ syātketakaḥ krakacacchadaḥ ||

77.1७७.१

दृक्कटो बहुमूलः स्यात्करीरे वेणुकर्कटः । (७७।१)

dṛkkaṭo bahumūlaḥ syātkarīre veṇukarkaṭaḥ |

77.2७७.२

काशोऽश्ववालः काकेक्षुर् वनहासश्च चूर्णला ॥ (७७।२)

kāśo'śvavālaḥ kākekṣur vanahāsaśca cūrṇalā ||

78.1७८.१

गुडदारुर् मधुतृणं स्याद् इक्षुर् असिपत्त्रकः । (७८।१)

guḍadārur madhutṛṇaṃ syād ikṣur asipattrakaḥ |

78.2७८.२

खानोदको नालिकेरः करकाम्भाः शिरःफलः ॥ (७८।२)

khānodako nālikeraḥ karakāmbhāḥ śiraḥphalaḥ ||

79.1७९.१

सुरञ्जनो गोपदलो राजतालश् छटाफलः । (७९।१)

surañjano gopadalo rājatālaś chaṭāphalaḥ |

79.2७९.२

करमट्टस्तन्तुसारो गुवाको झोर इत्यपि ॥ (७९।२)

karamaṭṭastantusāro guvāko jhora ityapi ||

80.1८०.१

रामपूगस्तु कामीनो मुनिपूगः सरेवटः । (८०।१)

rāmapūgastu kāmīno munipūgaḥ sarevaṭaḥ |

80.2८०.२

पूगरोटस्तु हिन्तालः क्लीबं तिरिटि तत्फलम् ॥ (८०।२)

pūgaroṭastu hintālaḥ klībaṃ tiriṭi tatphalam ||

81.1८१.१

घनामयः स्यात् खर्जूरो द्वौ तु काचिमभञ्जरू । (८१।१)

ghanāmayaḥ syāt kharjūro dvau tu kācimabhañjarū |

81.2८१.२

तरौ देवकुलोद्भूते दूर्वा तु हरितालिका ॥ (८१।२)

tarau devakulodbhūte dūrvā tu haritālikā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

TriKŚ, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit