वराहपुराणVarāhapurāṇa

VarPur, 1

1 of 1 · 91 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

महातपा उवाच । (१।१)

mahātapā uvāca

1.2१.२

पूर्वमासीन्महादैत्यो बलवानन्धको भुवि । (१।२)

pūrvamāsīnmahādaityo balavānandhako bhuvi |

1.3१.३

स देवान् वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः ॥ (१।३)

sa devān vaśamāninye brahmaṇo varadarpitaḥ ||

2.1२.१

तेनात्मवान् सुराः सर्वे त्याजिता मेरुपर्वतम् । (२।१)

tenātmavān surāḥ sarve tyājitā meruparvatam |

2.2२.२

ब्रह्माणं शरणं जग्मुरन्धकस्य भयार्दिताः ॥ (२।२)

brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurandhakasya bhayārditāḥ ||

3.1३.१

तान् आगतांस्तदा ब्रह्मा उवाच सुरसत्तमान् । (३।१)

tān āgatāṃstadā brahmā uvāca surasattamān |

3.2३.२

किमागमनकृत्यं वो देवा ब्रूत किमास्यते ॥ (३।२)

kimāgamanakṛtyaṃ vo devā brūta kimāsyate ||

4.1४.१

देवा ऊचुः । (४।१)

devā ūcuḥ |

4.2४.२

अन्धकेनार्दिताः सर्वे वयं देवा जगत्पते । (४।२)

andhakenārditāḥ sarve vayaṃ devā jagatpate |

4.3४.३

त्राहि सर्वांश् चतुर्वक्त्र पितामह नमोऽस्तु ते ॥ (४।३)

trāhi sarvāṃś caturvaktra pitāmaha namo'stu te ||

5.1५.१

ब्रह्मोवाच । (५।१)

brahmovāca |

5.2५.२

अन्धकान्नैव शक्तोऽहं त्रातुं वै सुरसत्तमाः । (५।२)

andhakānnaiva śakto'haṃ trātuṃ vai surasattamāḥ |

5.3५.३

भवं शर्वं महादेवं व्रजाम शरणार्थिनः ॥ (५।३)

bhavaṃ śarvaṃ mahādevaṃ vrajāma śaraṇārthinaḥ ||

6.1६.१

किंतु पूर्वं मया दत्तो वरस्तस्य सुरोत्तमाः । (६।१)

kiṃtu pūrvaṃ mayā datto varastasya surottamāḥ |

6.2६.२

अवध्यस्त्वं हि भविता न शरीरं स्पृशेन्महीम् ॥ (६।२)

avadhyastvaṃ hi bhavitā na śarīraṃ spṛśenmahīm ||

7.1७.१

तस्यैवं बलिनस्त्वेको हन्ता रुद्रः परंतपः । (७।१)

tasyaivaṃ balinastveko hantā rudraḥ paraṃtapaḥ |

7.2७.२

तत्र गच्छामहे सर्वे कैलासनिलयं प्रभुम् ॥ (७।२)

tatra gacchāmahe sarve kailāsanilayaṃ prabhum ||

8.1८.१

एवम् उक्त्वा ययौ ब्रह्मा सदेवो भवसन्निधौ । (८।१)

evam uktvā yayau brahmā sadevo bhavasannidhau |

8.2८.२

तस्य संदर्शनाद् रुद्रः प्रत्युत्थानादिकाः क्रियाः । (८।२)

tasya saṃdarśanād rudraḥ pratyutthānādikāḥ kriyāḥ |

8.3८.३

कृत्वाभ्युवाच देवेशो ब्रह्माणं भुवनेश्वरम् ॥ (८।३)

kṛtvābhyuvāca deveśo brahmāṇaṃ bhuvaneśvaram ||

9.1९.१

शंभुरुवाच । (९।१)

śaṃbhuruvāca |

9.2९.२

किं कार्यं देवताः सर्वा आगता मम सन्निधौ । (९।२)

kiṃ kāryaṃ devatāḥ sarvā āgatā mama sannidhau |

9.3९.३

येनाहं तत्करोम्याशु आज्ञा कार्या हि सत्वरम् ॥ (९।३)

yenāhaṃ tatkaromyāśu ājñā kāryā hi satvaram ||

10.1१०.१

देवा ऊचुः । (१०।१)

devā ūcuḥ |

10.2१०.२

रक्षस्व देव बलिनस्त्वन्धकाद् दुष्टचेतसः ॥ (१०।२)

rakṣasva deva balinastvandhakād duṣṭacetasaḥ ||

11.1११.१

यावदेवं सुरा सर्वे शंसन्ति परमेष्ठिनः । (११।१)

yāvadevaṃ surā sarve śaṃsanti parameṣṭhinaḥ |

11.2११.२

तावत् सैन्येन महता तत्रैवान्धक आययौ ॥ (११।२)

tāvat sainyena mahatā tatraivāndhaka āyayau ||

12.1१२.१

बलेन चतुरङ्गेण हन्तुकामो भवं मृधे । (१२।१)

balena caturaṅgeṇa hantukāmo bhavaṃ mṛdhe |

12.2१२.२

तस्य भार्यां गिरिसुतां हर्तुमिच्छन् ससाधनः ॥ (१२।२)

tasya bhāryāṃ girisutāṃ hartumicchan sasādhanaḥ ||

13.1१३.१

तं दृष्ट्वा सहसायान्तं देवशक्रप्रहारिणम् । (१३।१)

taṃ dṛṣṭvā sahasāyāntaṃ devaśakraprahāriṇam |

13.2१३.२

संनह्य सहसा देवा रुद्रस्यानुचरा भवन् ॥ (१३।२)

saṃnahya sahasā devā rudrasyānucarā bhavan ||

14.1१४.१

रुद्रोऽपि वासुकिं ध्यात्वा तक्षकं च धनंजयम् । (१४।१)

rudro'pi vāsukiṃ dhyātvā takṣakaṃ ca dhanaṃjayam |

14.2१४.२

वलयं कटिसूत्रं च चकार परमेश्वरः ॥ (१४।२)

valayaṃ kaṭisūtraṃ ca cakāra parameśvaraḥ ||

15.1१५.१

नीलनामा च दैत्येन्द्रो हस्ती भूत्वा भवान्तिकम् । (१५।१)

nīlanāmā ca daityendro hastī bhūtvā bhavāntikam |

15.2१५.२

आगतस्त्वरितः शक्रहस्तीवोद्धतरूपवान् ॥ (१५।२)

āgatastvaritaḥ śakrahastīvoddhatarūpavān ||

16.1१६.१

स ज्ञातो नन्दिना दैत्यो वीरभद्राय दर्शितः । (१६।१)

sa jñāto nandinā daityo vīrabhadrāya darśitaḥ |

16.2१६.२

वीरभद्रोऽपि सिंहेन रूपेणाहत्य च द्रुतम् ॥ (१६।२)

vīrabhadro'pi siṃhena rūpeṇāhatya ca drutam ||

17.1१७.१

तस्य कृत्तिं विदार्याशु करिणस्त्वञ्जनप्रभाम् । (१७।१)

tasya kṛttiṃ vidāryāśu kariṇastvañjanaprabhām |

17.2१७.२

रुद्रायार्पितवान् सोऽपि तम् एवाम्बरम् आकरोत् । (१७।२)

rudrāyārpitavān so'pi tam evāmbaram ākarot |

17.3१७.३

ततः प्रभृति रुद्रोऽपि गजचर्मपटो ऽभवत् ॥ (१७।३)

tataḥ prabhṛti rudro'pi gajacarmapaṭo 'bhavat ||

18.1१८.१

गजचर्मपटो भूत्वा भुजंगाभरणोज्ज्वलः । (१८।१)

gajacarmapaṭo bhūtvā bhujaṃgābharaṇojjvalaḥ |

18.2१८.२

आदाय त्रिशिखं भीमं सगणोऽन्धकमन्वयात् ॥ (१८।२)

ādāya triśikhaṃ bhīmaṃ sagaṇo'ndhakamanvayāt ||

19.1१९.१

ततः प्रवृत्ते युद्धे च देवदानवयोर्महत् । (१९।१)

tataḥ pravṛtte yuddhe ca devadānavayormahat |

19.2१९.२

इन्द्राद्या लोकपालास्तु स्कन्दः सेनापतिस् तथा । (१९।२)

indrādyā lokapālāstu skandaḥ senāpatis tathā |

19.3१९.३

सर्वे देवगणाश् चान्ये युयुधुः समरे तदा ॥ (१९।३)

sarve devagaṇāś cānye yuyudhuḥ samare tadā ||

20.1२०.१

तं दृष्ट्वा नारदो युद्धं ययौ नारायणं प्रति । (२०।१)

taṃ dṛṣṭvā nārado yuddhaṃ yayau nārāyaṇaṃ prati |

20.2२०.२

शशंस च महद् युद्धं कैलासे दानवैः सह ॥ (२०।२)

śaśaṃsa ca mahad yuddhaṃ kailāse dānavaiḥ saha ||

21.1२१.१

तच्छ्रुत्वा चक्रमादाय गरुडस्थो जनार्दनः । (२१।१)

tacchrutvā cakramādāya garuḍastho janārdanaḥ |

21.2२१.२

तमेवं देशम् आगम्य युयुधे दानवैः सह ॥ (२१।२)

tamevaṃ deśam āgamya yuyudhe dānavaiḥ saha ||

22.1२२.१

आगत्य च ततो देवा हरिणाप्यायिता रणे । (२२।१)

āgatya ca tato devā hariṇāpyāyitā raṇe |

22.2२२.२

विषण्णवदनाः सर्वे पलायनपरा भवन् ॥ (२२।२)

viṣaṇṇavadanāḥ sarve palāyanaparā bhavan ||

23.1२३.१

तत्र भग्नेषु देवेषु स्वयं रुद्रोऽन्धकं ययौ । (२३।१)

tatra bhagneṣu deveṣu svayaṃ rudro'ndhakaṃ yayau |

23.2२३.२

तत्र तेन महद् युद्धम् अभवल्लोमहर्षणम् ॥ (२३।२)

tatra tena mahad yuddham abhavallomaharṣaṇam ||

24.1२४.१

तत्र देवो ऽप्यसौ दैत्यं त्रिशूलेनाहनद् भृशम् । (२४।१)

tatra devo 'pyasau daityaṃ triśūlenāhanad bhṛśam |

24.2२४.२

तस्याहतस्य यद् रक्तमपतद् भूतले किल । (२४।२)

tasyāhatasya yad raktamapatad bhūtale kila |

24.3२४.३

तत्रान्धका असंख्याता बभूवुरपरे भृशम् ॥ (२४।३)

tatrāndhakā asaṃkhyātā babhūvurapare bhṛśam ||

25.1२५.१

तद् दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुद्रः शूलेऽन्धकं मृधे । (२५।१)

tad dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ rudraḥ śūle'ndhakaṃ mṛdhe |

25.2२५.२

गृहीत्वा त्रिशिखाग्रेण ननर्त परमेश्वरः ॥ (२५।२)

gṛhītvā triśikhāgreṇa nanarta parameśvaraḥ ||

26.1२६.१

इतरे ऽप्यन्धकाः सर्वे चक्रेण परमेष्ठिना । (२६।१)

itare 'pyandhakāḥ sarve cakreṇa parameṣṭhinā |

26.2२६.२

नारायणेन निहतास्तत्र येऽन्ये समुत्थिताः ॥ (२६।२)

nārāyaṇena nihatāstatra ye'nye samutthitāḥ ||

27.1२७.१

असृग्धारातुषारैस्तु शूलप्रोतस्य चासकृत् । (२७।१)

asṛgdhārātuṣāraistu śūlaprotasya cāsakṛt |

27.2२७.२

अनारतं समुत्तस्थुस् ततो रुद्रो रुषान्वितः ॥ (२७।२)

anārataṃ samuttasthus tato rudro ruṣānvitaḥ ||

28.1२८.१

तस्य क्रोधेन महता मुखाज्ज्वाला विनिर्ययौ । (२८।१)

tasya krodhena mahatā mukhājjvālā viniryayau |

28.2२८.२

तद्रूपधारिणी देवी यां तां योगेश्वरीं विदुः ॥ (२८।२)

tadrūpadhāriṇī devī yāṃ tāṃ yogeśvarīṃ viduḥ ||

29.1२९.१

स्वरूपधारिणी चान्या विष्णुनापि विनिर्मिता । (२९।१)

svarūpadhāriṇī cānyā viṣṇunāpi vinirmitā |

29.2२९.२

ब्रह्मणा कार्त्तिकेयेन इन्द्रेण च यमेन च । (२९।२)

brahmaṇā kārttikeyena indreṇa ca yamena ca |

29.3२९.३

वराहेण च देवेन विष्णुना परमेष्ठिना ॥ (२९।३)

varāheṇa ca devena viṣṇunā parameṣṭhinā ||

30.1३०.१

पातालोद्धरणं रूपं तस्या देव्या विनिर्ममे । (३०।१)

pātāloddharaṇaṃ rūpaṃ tasyā devyā vinirmame |

30.2३०.२

माहेश्वरी च राजेन्द्र इत्येता अष्टमातरः ॥ (३०।२)

māheśvarī ca rājendra ityetā aṣṭamātaraḥ ||

31.1३१.१

कारणं तानि यत्प्रोक्तं क्षेत्रज्ञेनावधारणम् । (३१।१)

kāraṇaṃ tāni yatproktaṃ kṣetrajñenāvadhāraṇam |

31.2३१.२

शरीराद् देवतानां तु तदिदं कीर्तितं मया ॥ (३१।२)

śarīrād devatānāṃ tu tadidaṃ kīrtitaṃ mayā ||

32.1३२.१

कामः क्रोधस्तथा लोभो मदो मोहोऽथ पञ्चमः । (३२।१)

kāmaḥ krodhastathā lobho mado moho'tha pañcamaḥ |

32.2३२.२

मात्सर्यं षष्ठमित्याहुः पैशुन्यं सप्तमं तथा । (३२।२)

mātsaryaṃ ṣaṣṭhamityāhuḥ paiśunyaṃ saptamaṃ tathā |

32.3३२.३

असूया चाष्टमी ज्ञेया इत्येता अष्टमातरः ॥ (३२।३)

asūyā cāṣṭamī jñeyā ityetā aṣṭamātaraḥ ||

33.1३३.१

कामं योगेश्वरीं विद्धि क्रोधो माहेश्वरीं तथा । (३३।१)

kāmaṃ yogeśvarīṃ viddhi krodho māheśvarīṃ tathā |

33.2३३.२

लोभस्तु वैष्णवी प्रोक्ता ब्रह्माणी मद एव च ॥ (३३।२)

lobhastu vaiṣṇavī proktā brahmāṇī mada eva ca ||

34.1३४.१

मोहः स्वयंभूः कौमारी मात्सर्यं चेन्द्रजं विदुः । (३४।१)

mohaḥ svayaṃbhūḥ kaumārī mātsaryaṃ cendrajaṃ viduḥ |

34.2३४.२

यमदण्डधरा देवी पैशुन्यं स्वयमेव च । (३४।२)

yamadaṇḍadharā devī paiśunyaṃ svayameva ca |

34.3३४.३

असूया च वराहाख्या इत्येताः परिकीर्तिताः ॥ (३४।३)

asūyā ca varāhākhyā ityetāḥ parikīrtitāḥ ||

35.1३५.१

कामादिगण एषोऽयं शरीरे परिकीर्तितः । (३५।१)

kāmādigaṇa eṣo'yaṃ śarīre parikīrtitaḥ |

35.2३५.२

जग्राह मूर्तिं तु यथा तथा ते कीर्तितं मया ॥ (३५।२)

jagrāha mūrtiṃ tu yathā tathā te kīrtitaṃ mayā ||

36.1३६.१

एताभिर् देवताभिश्च तस्य रक्तेऽतिशोषिते । (३६।१)

etābhir devatābhiśca tasya rakte'tiśoṣite |

36.2३६.२

क्षयं गतासुरी माया स च सिद्धोऽन्धकोऽभवत् । (३६।२)

kṣayaṃ gatāsurī māyā sa ca siddho'ndhako'bhavat |

36.3३६.३

एतत् ते सर्वमाख्यातम् आत्मविद्यामृतं मया ॥ (३६।३)

etat te sarvamākhyātam ātmavidyāmṛtaṃ mayā ||

37.1३७.१

य एतच्छृणुयान्नित्यं मातॄणाम् उद्भवं शुभम् । (३७।१)

ya etacchṛṇuyānnityaṃ mātṝṇām udbhavaṃ śubham |

37.2३७.२

तस्य ताः सर्वतो रक्षां कुर्वन्त्यनुदिनं नृप ॥ (३७।२)

tasya tāḥ sarvato rakṣāṃ kurvantyanudinaṃ nṛpa ||

38.1३८.१

यश्चैतत् पठते जन्म मातॄणां पुरुषोत्तम । (३८।१)

yaścaitat paṭhate janma mātṝṇāṃ puruṣottama |

38.2३८.२

स धन्यः सर्वदा लोके शिवलोकं च गच्छति ॥ (३८।२)

sa dhanyaḥ sarvadā loke śivalokaṃ ca gacchati ||

39.1३९.१

तासां च ब्रह्मणा दत्ता अष्टमी तिथिरुत्तमा । (३९।१)

tāsāṃ ca brahmaṇā dattā aṣṭamī tithiruttamā |

39.2३९.२

एताः सम्पूजयेद् भक्त्या बिल्वाहारो नरः सदा । (३९।२)

etāḥ sampūjayed bhaktyā bilvāhāro naraḥ sadā |

39.3३९.३

तस्य ताः परितुष्टास्तु क्षेमारोग्यं ददन्ति च ॥ (३९।३)

tasya tāḥ parituṣṭāstu kṣemārogyaṃ dadanti ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VarPur, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit