सप्तधातुस्वर्णतारारताम्राणि नागवङ्गौ च तीक्ष्णकम् । (१।१)

धातवः सप्त विज्ञेया अष्टमः क्वापि पारदः ॥ (१।२)

अष्टधातुस्वर्णं तारं च ताम्रं च वङ्गो नागस्तु पञ्चमः । (२।१)

रीतिका च तथा घोषो लोहं चेत्यष्ट धातवः ॥ (२।२)

सामान्यधातुशोधनतैले तक्रे गवां मूत्रे काञ्जिके च कुलत्थके । (३।१)

सप्तधा तप्तनिर्वापात् सर्वलोहं विशुध्यति ॥ (३।२)

अथ सप्तधातुवर्णाःस्वर्णं चम्पकवर्णाभं कृष्णत्वं तारताम्रयोः । (४।१)

कांस्यं धूसरवर्णं स्यान्नागः पारावतप्रभः ॥ (४।२)

वङ्गं शुभ्रत्वमायाति तीक्ष्णं जम्बूफलोपमम् । (५।१)

अभ्रकं चेष्टिकाभं स्याद्धातूनां वर्णनिर्णयः ॥ (५।२)

शिलार्कदुग्धगन्धकैर्युताश्च सप्त धातवः । (६।१)

पुटैश्च द्वादशैः परं व्रजन्ति भस्मतां सदा ॥ (६।२)

स्वर्णदाहे रक्तं सितं छेदे निकषे कुङ्कुमप्रभम् । (७।१)

तारशुल्वोत्थितं स्निग्धं मृदु हेम गुरूत्तमम् ॥ (७।२)

श्वेताङ्गं कठिनं रूक्षं विवर्णं समलं दलम् । (८।१)

दाहे छेदे सितं श्वेतं कषे लघु च तत्त्यजेत् ॥ (८।२)

स्वर्णशोधनसुवर्णमुत्तमं वह्नौ विद्रुतं निक्षिपेत्त्रिशः । (९।१)

काञ्चनारद्रवैः शुद्धं काञ्चनं जायते भृशम् ॥ (९।२)

स्वर्णमारणकाञ्चने गलिते नागं षोडशांशेन निक्षिपेत् । (१०।१)

चूर्णयित्वा तथाम्लेन घृष्ट्वा कृत्वा च गोलकम् ॥ (१०।२)

गोलकेन समं गन्धं दत्त्वा चैवाधरोत्तरम् । (११।१)

शरावसंपुटे धृत्वा पुटेद्विंशवनोत्पलैः ॥ (११।२)

एवं सप्तपुटैर्हेम निरुत्थं भस्म जायते । (१२।१)

स्वर्णपत्रसमं नागभस्म निम्बूविलेपितम् ॥ (१२।२)

त्रिवारं वै गजपुटे सुवर्णं भस्मतां व्रजेत् । (१३।१)

पारावतमलैर् लेप्यान्यथवा कुक्कुटोद्भवैः ॥ (१३।२)

हेमपत्राणि लेप्यानि प्रदद्यादुत्तरोत्तरम् । (१४।१)

गन्धचूर्णं समं कृत्वा शरावयुतसंपुटे ॥ (१४।२)

प्रदद्यात्कुक्कुटपदं पञ्चभिर्गोमयोपलैः । (१५।१)

एवं नवपुटं दद्याद्दशमं च महापुटम् । (१५।२)

त्रिंशद्वनोपलैर् देयं जायते हेमभस्म तु ॥ (१५।३)

स्वर्णगुणाःस्वर्णं शीतं पवित्रं क्षयवमिकसनश्वासमेहास्रपित्तक्षैण्यक्ष्वेडक्षतास्रप्रदरगदहरं स्वादु तिक्तं कषायम् । (१६।१)

वृष्यं मेधाग्निकान्तिप्रदमधुरसरं कार्श्यहारि त्रिदोषोन्मादापस्मारशूलज्वरजयि वपुषो बृंहणं नेत्रपथ्यम् ॥ (१६।२)

एतद् भस्म सुवर्णजं मधुघृतोपेतं द्विगुञ्जोन्मितं लीढं हन्ति नृणां क्षयाग्निसदनं श्वासं च कासारुची । (१७।१)

ओजोधातुविवर्धनं बलकरं पाण्ड्वामयध्वंसनं पथ्यं सर्वविषापहं गदहरं दुष्टग्रहण्यादिहृत् ॥ (१७।२)

बलं च वीर्यं हरते नराणां रोगव्रजान् पोषयतीह काये । (१८।१)

असौख्यकार्येव सदैव हेमापक्वं सदोषं मरणं करोति ॥ (१८।२)

शुद्धस्वर्णदलगुणाःशुद्धं स्वर्णदलं समस्तविषहृच्छूलाम्लपित्तापहं हृद्यं पुष्टिकरं क्षयव्रणहरं कायाग्निमान्द्यं जयेत् । (१९।१)

हिक्कानाहहरं परं कफहरं नृणां हितं सर्वदा तत्तद्रोगहरानुपानसहितं सर्वामयध्वंसनम् ॥ (१९।२)

रौप्यगुरु स्निग्धं मृदु श्वेतं दाहे छेदे च यत्क्षमम् । (२०।१)

वर्णाग्र्यं चन्द्रवत्स्वच्छं तारमत्र गुणान्वितम् ॥ (२०।२)

कृत्रिमं कठिनं रूक्षं रक्तपीतदलं लघु । (२१।१)

दाहे छेदे च यन्नष्टं रूप्ये दोषा दश स्मृताः ॥ (२१।२)

रौप्यशोधनपत्त्रीकृतं तु रजतं संतप्तं जातवेदसि । (२२।१)

निर्वापितमगस्त्यस्य रसे वारत्रयं शुचि ॥ (२२।२)

तारपत्राणि सूक्ष्माणि कृत्वा तत्तुल्ययोः पृथक् । (२३।१)

सूतगन्धकयोस् तुल्यतालयोः खल्वसंस्थयोः ॥ (२३।२)

कल्कं कृत्वा कुमार्यद्भिस्तेन तानि प्रलेपयेत् । (२४।१)

शरावसंपुटे रुद्धं त्रिंशद्वन्योपलैः पुटेत् । (२४।२)

एवं रजतमाप्नोति मृतिं वारद्वयेन वै ॥ (२४।३)

रौप्यशोधन (२)विधाय पिष्टं सूतेन रजतस्याथ मेलयेत् । (२५।१)

तालगन्धं समं पश्चान्मर्दयेन्निम्बुकद्रवैः । (२५।२)

द्वित्रैः पुटैर्भवेद्भस्म योज्यमेतद्रसादिषु ॥ (२५।३)

रौप्यमारणमाक्षिकं दरदनिम्बुजप्लुतं सूक्ष्मरौप्यदलसंचयं पुटेत् । (२६।१)

द्वित्रिवारमथ भस्मतां व्रजेत् पातकौघ इव शङ्करस्मृतेः ॥ (२६।२)

रौप्यगुणाःतारं शीतकषायमम्लमधुरं दोषत्रयच्छेदनं स्निग्धं दीपनमक्षिकुक्षिगदजिद्दाहं विषादिं हरेत् । (२७।१)

मेदोद्भेदि मदात्ययात्ययकरं कांत्यायुरारोग्यकृद् यक्ष्मापस्मृतिशूलपाण्डुपलितप्लीहज्वरघ्नं सरम् ॥ (२७।२)

अशुद्धं रजतं कुर्यात्पाण्डुकण्डूगलग्रहान् । (२८।१)

विबन्धं वीर्यनाशं च बलहानिं शिरोरुजम् ॥ (२८।२)

ताम्रन विषं विषमित्याहुस्ताम्रं तु विषमुच्यते । (२९।१)

एको दोषो विषे ताम्रे त्वष्टौ दोषाः प्रकीर्तिताः ॥ (२९।२)

भ्रमो मूर्च्छा विदाहश्च स्वेदक्लेदनवान्तयः । (३०।१)

अरुचिश्चित्तसंताप एते दोषा विषोपमाः । (३०।२)

तस्मात्संशोधयेत्ताम्रं तद्दोषविनिवृत्तये ॥ (३०।३)

ताम्रशोधनवज्रीदुग्धैः सलवणैस्ताम्रपत्रं विलेपयेत् । (३१।१)

अग्नौ संताप्य निर्गुण्डीरसैः संसेचयेत्त्रिशः । (३१।२)

स्नुह्यर्कक्षीरसेचैर्वा शुल्बशुद्धिः प्रजायते ॥ (३१।३)

गोमूत्रेण पचेद्यामं ताम्रपत्रं दृढाग्निना । (३२।१)

साम्लक्षारेण संशुद्धिं ताम्रं प्राप्नोति सर्वथा ॥ (३२।२)

ताम्रमारणचूर्णं शुद्धस्य ताम्रस्य समसूतं विमर्दयेत् । (३३।१)

खल्वे जम्बीरनीरेण तयोस्तुल्यं तु गन्धकम् । (३३।२)

दिनं गजपुटे पाच्यं ताम्रभस्म प्रजायते ॥ (३३।३)

तिलपर्णीरसैस् ताम्रपत्राणि परिलेपयेत् । (३४।१)

शुभ्रवर्णं भवेत्क्षिप्रं नात्र कार्या विचारणा ॥ (३४।२)

शुद्धताम्रस्य पत्राणि शुक्तिद्वयमितानि च । (३५।१)

त्रपु शुक्तिमितं तेन वेष्टयित्वाथ तानि तु ॥ (३५।२)

यामं पचेद् घटीयन्त्रे यदा त्रपुमयं तदा । (३६।१)

तत्स्वाङ्गशीतं निष्कास्य भक्षयेद् वल्लसंमितम् ॥ (३६।२)

शृङ्गवेरयवक्षारशोषणैस्तन्निहन्ति च । (३७।१)

कफामयारुचिप्लीह्नस् त्रपुताम्रम् इदं क्षणात् ॥ (३७।२)

सोमनाथताम्रशुल्बतुल्येन सूतेन बलिना तत्समेन च । (३८।१)

तदर्धांशेन तालेन शिलया च तदर्धया ॥ (३८।२)

विधाय कज्जलीं श्लक्ष्णां सूक्ष्मकज्जलसंनिभाम् । (३९।१)

कज्जल्या ताम्रपत्राणि पर्यायेण विलेपयेत् ॥ (३९।२)

यन्त्राध्यायविनिर्दिष्टवालुकायन्त्रगं पचेत् । (४०।१)

प्रपचेद्युगयामं तु स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत् ॥ (४०।२)

तत्तद्रोगहरानुपानसहितं ताम्रं द्विवल्लोन्मितं तल्लीढं परिणामशूलमुदरं शूलं च पाण्डुज्वरम् । (४१।१)

गुल्मप्लीहक्षयाग्निसादसदनं श्वासं च कासं तथा दुष्टां च ग्रहणीं हरेद्ध्रुवमिदं तत्सोमनाथाभिधम् ॥ (४१।२)

नेपालं समरुद्रबीजम् असुरस् तुल्यस् तयोस् तालकस् तस्यार्धार्धशिलां विधाय विधिना श्लक्ष्णां परां कज्जलीम् । (४२।१)

लिप्त्वा ताम्रदलान्यधोर्ध्वमनया भाण्डे पचेद्यामकं यन्त्राध्यायसमुक्तशास्त्रविधिना तत्स्वाङ्गशीतं हरेत् ॥ (४२।२)

षामान्यताम्रगुणाःताम्रं शीतं निहन्याद् व्रणकृमिजठरानाहसंप्लीहपाण्डुश्वासंश्लेष्मास्रवातक्षयपवनगदं शूलयुग्मं च गुल्मम् । (४३।१)

कुष्ठान्यष्टादशापि स्मरबलरुचिकृद्रक्तमेदोऽम्लपित्तच्छेदि प्रोक्तं त्वशुद्धं क्रिमिम् उदरगदाध्मानकुष्ठादि कुर्यात् ॥ (४३।२)

रीतिकांस्यरीतिका द्विविधा ज्ञेया तत्राद्या राजरीतिका । (४४।१)

काकतुण्डी द्वितीया सा तयोराद्या गुणाधिका ॥ (४४।२)

संतप्ता काञ्जिके क्षिप्ता ताम्रा स्याद्राजरीतिका । (४५।१)

काकतुण्डी तु कृष्णा स्यान्नासौ सेव्या विजानता ॥ (४५।२)

कांस्यं च द्विविधं प्रोक्तं पुष्पतैलिकभेदतः । (४६।१)

पुष्पं श्वेततमं तत्र तैलिकं कपिशप्रभम् ॥ (४६।२)

एतयोः प्रथमं श्रेष्ठं संसेव्यं रोगशान्तये । (४७।१)

राजरीतिस्तथा घोषं ताम्रवच्छोधयेद् भिषक् ॥ (४७।२)

ताम्रवन्मारणं चापि तयोरुक्तं भिषग्वरैः । (४८।१)

रीतिकायुगलं रूक्षं सतिक्तं लवणं सरम् । (४८।२)

शोधनं पाण्डुरोगघ्नं क्रिमिघ्नं लेखनं हिमम् ॥ (४८।३)

कांस्यं कषायं तिक्तोष्णं लेखनं विशदं सरम् । (४९।१)

रूक्षं गुरु च चक्षुष्यं कफपित्तहरं परम् ॥ (४९।२)

मुण्डं तीक्ष्णं तथा कान्तमिति लोहं त्रिधा स्मृतम् । (५०।१)

मुण्डाच्छताधिकं तीक्ष्णं तीक्ष्णात्कान्तं शताधिकम् ॥ (५०।२)

मुण्डं तु वर्तुलं भूमौ पर्वतेषु च जायते । (५१।१)

गजबल्यादि तीक्ष्णं स्यात्कान्तं चुम्बकसम्भवम् ॥ (५१।२)

यत्राङ्गं दृश्यते लोहे तीक्ष्णं लोहं तदुत्तमम् । (५२।१)

कासीसामलकल्काक्ते लोहेऽङ्गं दृश्यते मुखम् ॥ (५२।२)

कान्तलक्षणयत्पात्रस्थे प्रसरति जले तैलबिन्दुर्न दत्तो हिङ्गुर्गन्धं विसृजति निजं तिक्ततां निम्बकल्कः । (५३।१)

पाच्यं दुग्धं भवति शिखराकारकं नैति भूमिं दग्धाङ्गाः स्युः सजलचणकाः कान्तलोहं तदुक्तम् ॥ (५३।२)

लोहशोधनशशरक्तेन संलिप्तं किंचार्कपयसायसः । (५४।१)

दलं हुताशने ध्मातं सिक्तं त्रैफलवारिणा । (५४।२)

एवं त्रिशः कृते लोहं शुद्धिम् आप्नोत्यसंशयम् ॥ (५४।३)

क्वाथ्यमष्टगुणे तोये त्रिफला षोडशं पलम् । (५५।१)

तत्क्वाथे पादशेषे तु लोहस्य पलपञ्चकम् ॥ (५५।२)

कृत्वा पत्राणि तप्तानि सप्तवारं निषेचयेत् । (५६।१)

एवं प्रलीयते धातुर्गिरिजो लोहसम्भवः ॥ (५६।२)

लोहमारणलोहानां मारणं श्रेष्ठं सर्वेषां रसभस्मना । (५७।१)

मध्यमं मूलिकाभिश्च कनिष्ठं गन्धकादिभिः ॥ (५७।२)

शुद्धस्य सूतराजस्य भागो भागद्वयं बलेः । (५८।१)

द्वयोः समं सारचूर्णं मर्दयेत् कन्यकाम्बुना ॥ (५८।२)

यामद्वयं तस्य गोलं संवेष्ट्यैरण्डजैर्दलैः । (५९।१)

ततः सूत्रेण सम्बध्य स्थापयेत्ताम्रसंपुटे ॥ (५९।२)

मुद्रयेद्वदनं तस्य मृदा संशोष्य तत्पुनः । (६०।१)

त्रिदिनं धान्यराशिस्थं तत उद्धृत्य मर्दयेत् ॥ (६०।२)

रजस्तद्वस्त्रगलितं नीरे तरति हंसवत् । (६१।१)

सोमामृताभिधम् इदं लोहभस्म प्रकीर्तितम् ॥ (६१।२)

लोहमारण (२)द्वादशांशेन दरदं तीक्ष्णचूर्णस्य मेलयेत् । (६२।१)

कन्यानीरेण संमर्द्य यामयुग्मं तु तत्पुनः ॥ (६२।२)

शरावसंपुटे कृत्वा पुटेद्गजपुटेन वै । (६३।१)

सप्तधैवं कृतं लोहरजो वारितरं भवेत् ॥ (६३।२)

लोहमारण (३)लोहचूर्णं पलं खल्वे सारकस्य पलं तथा । (६४।१)

अश्वगन्धापलं चापि सर्वमेकत्र मर्दयेत् ॥ (६४।२)

कुमार्यद्भिर्दिनं पश्चाद्गोलकं रुबुपत्रकैः । (६५।१)

संवेष्ट्य च मृदा लिप्त्वा पुटेद्गजपुटे पचेत् ॥ (६५।२)

स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य सिन्दूराभमयोरजः । (६६।१)

मृतं वारितरं ग्राह्यं सर्वकार्यकरं परम् ॥ (६६।२)

लोहमारण (४)दाडिमीपत्रजरसैर्लोहचूर्णं च भावितम् । (६७।१)

आतपे सप्तधा तेन पुनर्गजपुटद्वयम् ॥ (६७।२)

इत्थं कृतं च तद्भस्म शुद्धं वारितरं भवेत् । (६८।१)

योजयेत्सर्वरोगेषु सत्यं गुरुवचो यथा ॥ (६८।२)

लोहमारण (५)गृहीत्वा तीक्ष्णजं चूर्णं तथैव च गवां दधि । (६९।१)

एकत्र कारयेद् भाण्डे यावच्छोषत्वम् आप्नुयात् ॥ (६९।२)

उद्धृत्य गालयेदग्नौ त्रिफलायाः पुटत्रयम् । (७०।१)

देयं वारितरं सद्यो जायते नात्र संशयः ॥ (७०।२)

लोहमारणएकभागं लोहचूर्णं तत्समो नवसागरः । (७१।१)

किंचित्तप्तोदकं ग्राह्यं सर्वं वस्त्रे निबध्य च ॥ (७१।२)

यामान्ते घर्षयेत्पाणौ सद्यो वारितरं भवेत् । (७२।१)

योजयेत्सर्वरोगेषु सर्वरोगानुत्पत्तये ॥ (७२।२)

इरोन्:: छेच्किन्ग् थे वारितर स्ततेसर्वमेतन्मृतं लोहं ध्मातव्यं मित्रपञ्चकैः । (७३।१)

इत्येवं स्यान्निरुत्थानं सेव्यं वारितरं भवेत् ॥ (७३।२)

पञ्चमित्रमधुगुडघृतगुंजाटंकणं पञ्चमित्रम् । (७४।१)

लोहमारणरक्तिकाघृतं लाक्षया युतं क्षौद्रमिश्रितं टङ्कणान्वितम् । (७४।२)

ऊर्णया तथा ध्माततां गताः सप्तधातवो यान्ति जीवताम् ॥ (७४।३)

गन्धकं चोत्थितं लोहं तुल्यं खल्वे विमर्दयेत् । (७५।१)

दिनैकं कन्यकाद्रावै रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् । (७५।२)

इत्येवं सर्वलोहानां कर्तव्यं तन्निरुत्थितम् ॥ (७५।३)

लोहगुणाःकान्तं तु शीतं मधुरं कषायमायुष्करं धातुविवर्धनं च । (७६।१)

हन्यात् त्रिदोषव्रणमेहकुष्ठप्लीहोदरग्रन्थिविषक्रिमींश्च ॥ (७६।२)

पाण्डुं पीडयति क्षयं क्षपयति क्षैण्यं क्षिणोति क्षणात् कासं नाशयति भ्रमं शमयति श्लेष्मामयान् खादति । (७७।१)

अस्रं गुल्मसशूलपीनसवमिश्वासप्रमेहारुचीर् आशून्मूलयति प्रकम्पनहरं लोहं हिमं चाक्षुषम् ॥ (७७।२)

शुद्धं पित्तकफानिलमोहं हन्ति हितं शिवशक्त्या लोहम् । (७८।१)

पाण्डुगदामयशूलविनाशि प्रोक्तम् अशुद्धं रोगविकासि ॥ (७८।२)

ये गुणा मृतरूप्यस्य ते गुणाः कान्तभस्मनः । (७९।१)

कान्ताभावे प्रदातव्यं रूप्यमित्याह भैरवः ॥ (७९।२)

कूष्माण्डं तिलतैलं च माषान्नं राजिकां तथा । (८०।१)

मद्यमम्लरसं चैव त्यजेल्लोहस्य सेवकः ॥ (८०।२)

मत्स्यं जीवकवार्ताकमाषं च कारवेल्लकम् । (८१।१)

व्यायामं तीक्ष्णकं मद्यं तैलाम्लं दूरतस्यजेत् ॥ (८१।२)

वल्लं वल्लार्धमानं च यथायोगेन योजयेत् । (८२।१)

त्रिफला लोहचूर्णं च वलीपलितनाशनम् ॥ (८२।२)

व्योषं भार्गी च मधुना लोहं धातुरुजापहम् । (८३।१)

कज्जलीमधुकृष्णाभ्यां श्लेष्मरोगनिवारणम् ॥ (८३।२)

शर्करा च चतुर्जातं रक्तपित्तरुजापहम् । (८४।१)

पुनर्नवा च गोक्षीरैर् बलवृद्धिकरं परम् ॥ (८४।२)

पुनर्नवारसेनैव पाण्डुरोगनिषूदनम् । (८५।१)

हरिद्रा लोहचूर्णं च पिप्पली मधुना सह । (८५।२)

विंशतिं च प्रमेहाणां नाशयेन्नात्र संशयः ॥ (८५।३)

शिलाजतुसमायुक्तं मूत्रकृच्छ्रनिवारणम् । (८६।१)

वासकः पिप्पली द्राक्षा लोहं च मधुना सह ॥ (८६।२)

गुटिकां भक्षयेत्प्रातः पञ्चकासनिवारणम् । (८७।१)

ताम्बूलेन समायुक्तं भक्षयेल्लोहमुत्तमम् ॥ (८७।२)

अग्निदीप्तिकरं वृष्यं देहकान्तिविवर्धनम् । (८८।१)

किमत्र बहुनोक्तेन देहलोहकरं मतम् ॥ (८८।२)

अल्पौषधैस्तोकपुटैर् हीनं गन्धकपारदैः । (८९।१)

अपक्वं लोहजं चूर्णम् आयुःक्षयकरं नृणाम् ॥ (८९।२)

मण्डूरकरणशताब्दमुत्तमं किट्टं मध्यं चाशीतिवार्षिकम् । (९०।१)

अधमं षष्टिवर्षीयं ततो हीनं विषोपमम् ॥ (९०।२)

अक्षाङ्गारैर् धमेत् किट्टं लोहजं तद्गवां जलैः । (९१।१)

सेचयेदक्षपात्रान्तः सप्तवारं पुनः पुनः ॥ (९१।२)

चूर्णयित्वा ततः क्वाथैर् द्विगुणैस् त्रिफलोद्भवैः । (९२।१)

आलोड्य भर्जयेद् वह्नौ मण्डूरं जायते वरम् ॥ (९२।२)

मण्डूरं शिशिरं रुच्यं पाण्डुश्वयथुशोथजित् । (९३।१)

हलीमकं कामलां च प्लीहानं कुम्भकामलाम् ॥ (९३।२)

वङ्गखुरकं मिश्रकं चेति द्विविधं वङ्गमुच्यते । (९४।१)

खुरं तत्र गुणैः श्रेष्ठं मिश्रकं न हितं मतम् ॥ (९४।२)

धवलं मृदुलं स्निग्धं द्रुतद्रावं सगौरवम् । (९५।१)

निःशब्दं खुरवङ्गं स्यान्मिश्रकं श्यामशुभ्रकम् ॥ (९५।२)

वङ्गशोधनद्रावयित्वा निशायुक्ते क्षिप्तं निर्गुण्डिकारसे । (९६।१)

विशुध्यति त्रिवारेण खुरवङ्गं न संशयः ॥ (९६।२)

वङ्गमारणशाणमात्रं भवेद्वङ्गं भुजंगो रक्तिकामितः । (९७।१)

खर्परे गलितं सर्वं लोहदर्व्या विघर्षयेत् ॥ (९७।२)

प्रहराज्जायते भस्म भिन्नकज्जलसंनिभम् । (९८।१)

शुक्लतां याति तद्भस्म तीव्रखर्परवह्निना ॥ (९८।२)

वङ्गमारणपलाशद्रवयुक्तेन वङ्गपत्राणि लेपयेत् । (९९।१)

तालेन पुटितं भस्म त्रिवारं जायते ध्रुवम् ॥ (९९।२)

वङ्गमारण (३)भल्लाततैलसंलिप्तं वङ्गं वस्त्रेण वेष्टितम् । (१००।१)

चिञ्चापिप्पलपालाशकाष्ठाग्नौ याति पञ्चताम् ॥ (१००।२)

वङ्गमारण (४)मृत्पात्रे द्राविते वङ्गे चिञ्चाश्वत्थत्वचो रजः । (१०१।१)

क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा चतुर्थांशं लोहदर्व्या विचालयेत् । (१०१।२)

ततो द्वियाममात्रेण वङ्गभस्म प्रजायते ॥ (१०१।३)

अथ भस्मसमं तालं क्षिप्त्वाम्लेन प्रमर्दयेत् । (१०२।१)

ततो गजपुटे पक्त्वा पुनरम्लेन मर्दयेत् ॥ (१०२।२)

तालेन दशमांशेन याममेकं ततः पुटेत् । (१०३।१)

एवं दशपुटैः पक्वं वङ्गं तु म्रियते ध्रुवम् ॥ (१०३।२)

वङ्गगुणाःवङ्गं तिक्तोष्णकं रूक्षमीषद्वातप्रकोपणम् । (१०४।१)

मेहश्लेष्मामयघ्नं च मेदोघ्नं क्रिमिनाशनम् ॥ (१०४।२)

अशुद्धममृतं वङ्गं प्रमेहादिगदप्रदम् । (१०५।१)

गुल्महृद्रोगशूलार्शःकासश्वासवमिप्रदम् ॥ (१०५।२)

नागद्रुतद्रावं महाभारं छेदे कृष्णं समुज्ज्वलम् । (१०६।१)

पूतिगन्धं बहिःकृष्णं शुद्धं सीसमतोऽन्यथा ॥ (१०६।२)

नागो द्रुतोऽग्निसंयोगाद्रविदुग्धे निपातितः । (१०७।१)

सच्छिद्रहण्डिकासंस्थस्त्रिवारं शुद्धिमाप्नुयात् ॥ (१०७।२)

नागमारणअश्वत्थचिञ्चात्वग्भस्म नागस्य चतुरंशतः । (१०८।१)

क्षिपेन्नागं पचेत्पात्रे चालयेल्लोहचाटुना ॥ (१०८।२)

यामाद् भस्म तदुद्धृत्य भस्मतुल्यां मनःशिलाम् । (१०९।१)

जम्बीरैरारनालैर् वा पिष्ट्वा रुद्ध्वा पुटे पचेत् ॥ (१०९।२)

स्वाङ्गशैत्यं पुनः पिष्ट्वा विंशत्यंशशिलायुतम् । (११०।१)

अम्लेनैव तु यामैकं पूर्ववत्पाचयेत्पुटे । (११०।२)

एवं षष्टिपुटैः पक्वो नागः स्यात्सुनिरुत्थितः ॥ (११०।३)

नागमारण (२)मनःशिलागन्धयुताटरूषपरिप्लुतं नागदलं विमृष्टम् । (१११।१)

पुटैस्त्रिभिः कुम्भमितैः प्रयाति भस्मत्वम् एतत् प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ॥ (१११।२)

नागमारण (३)ताम्बूलीरससम्पिष्टशिलालेपात् पुनः पुनः । (११२।१)

द्वात्रिंशद्भिः पुटैर्नागो निरुत्थो जायते ध्रुवम् ॥ (११२।२)

नागगुणाःअत्युष्णं सीसकं स्निग्धं तिक्तं वातकफापहम् । (११३।१)

प्रमेहतोयदोषघ्नं दीपनं चामवातनुत् ॥ (११३।२)

अशुद्धः कुरुते नागः प्रमेहक्षयकामलाः । (११४।१)

तस्मात्संशुद्ध एवायं मारणीयो भिषग्वरैः ॥ (११४।२)

उपधातवःअभ्रकं माक्षिकं तालं शिला नीलाञ्जनं तथा । (११५।१)

तुत्थकं रसकं चैव प्रोक्ताः सप्तोपधातवः ॥ (११५।२)

अभ्रकशुक्लं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चैव यथाक्रमम् । (११६।१)

पिनाकं दर्दुरं नागं वज्रं चेति चतुर्विधम् ॥ (११६।२)

दलानि मुञ्चत्यनले पिनाकं भेकं स्वरावं कुरुतेऽनलस्थम् । (११७।१)

फूत्कारं रावं भुजगः करोति ह्यविक्रियं वह्निगतं सुवज्रम् ॥ (११७।२)

पिनाकं कुरुते कुष्ठं दर्दुरं मृत्युदायकम् । (११८।१)

नागं भगन्दरं कुर्याद् वज्राभ्रं गदवृन्दजित् ॥ (११८।२)

अभ्रकशोधनप्रतप्तं सप्तवाराणि निक्षिप्तं काञ्जिकेऽभ्रकम् । (११९।१)

निर्दोषं जायते नूनं प्रक्षिप्तं वापि गोजले । (११९।२)

त्रिफलाक्वथिते वापि गवां दुग्धे विशेषतः ॥ (११९।३)

अभ्रशोधन (२)कृष्णाभ्रकं धमेद्वह्नौ ततः क्षीरे विनिक्षिपेत् । (१२०।१)

भिन्नपत्रं ततः कृत्वा तण्डुलीयाम्लयोर्द्रवैः ॥ (१२०।२)

भावयेद् अष्टयामं तु ह्येवं शुध्यति चाभ्रकम् ॥ (१२१।०)

धान्याभ्रकपादांशशालिसंयुक्तम् अभ्रं बद्ध्वाथ कम्बले । (१२२।१)

त्रिरात्रं स्थापयेन्नीरे तत् क्लिन्नं मर्दयेत्करैः ॥ (१२२।२)

कम्बलाद् गलितं सूक्ष्मं वालुकासदृशं च यत् । (१२३।१)

तद्धान्याभ्रमिति प्रोक्तमथ मारणसिद्धये ॥ (१२३।२)

अभ्रमारणकृत्वा धान्याभ्रकं तच्च शोषयित्वाथ मर्दयेत् । (१२४।१)

अर्कक्षीरैर्दिनं खल्वे चक्राकारं च कारयेत् ॥ (१२४।२)

वेष्टयेद् अर्कपत्रैश्च सम्यग्गजपुटे पचेत् । (१२५।१)

पुनर्मर्द्यं पुनः पाच्यं सप्तवारं पुनः पुनः ॥ (१२५।२)

ततो वटजटाक्वाथैस् तद्वद् देयं पुटत्रयम् । (१२६।१)

म्रियते नात्र संदेहः सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१२६।२)

तुल्यं घृतं मृताभ्रेण लोहपात्रे विपाचयेत् । (१२७।१)

घृते जीर्णे तदभ्रं तु सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१२७।२)

धान्याभ्रकं रविक्षीरै रविमूलद्रवेण वा । (१२८।१)

पिष्ट्वा पिष्ट्वा पुटेत्पाकात्सप्तधा म्रियतेऽभ्रकः ॥ (१२८।२)

अभ्रमारण (२)धान्याभ्रं मेघनादैः कदलिघनजलैष्टङ्कणाङ्कोलतोयैः खल्वे संमर्द्य गाढं तदनु गजपुटान्द्वादशैवं प्रदद्यात् । (१२९।१)

मीनाक्षीभृङ्गतोयैस्त्रिफलजलयुतैर्मर्दयेत्सप्तवारं गन्धं तुल्यं च दत्त्वा प्रवरगजपुटात्पञ्चतां याति मेघः ॥ (१२९।२)

अभ्रमारण (३)दुग्धत्रयं कुमार्यम्बु गजमूत्रं नृमूत्रकम् । (१३०।१)

वटभृङ्गम् अजारक्तम् एभिर् अभ्रं सुमर्दितम् । (१३०।२)

शतधा पुटितं भस्म जायते पद्मरागवत् ॥ (१३०।३)

अभ्रमारण (४)धान्याभ्रकं समादाय मुस्ताक्वाथैः पुटत्रयम् । (१३१।१)

तद्वत्पुनर्नवानीरैः कासमर्दरसैस्तथा ॥ (१३१।२)

नागवल्लीदलैः सर्पिःक्षीरैर्देयं पृथक् पृथक् । (१३२।१)

दिने दिने मर्दयित्वा क्वाथैर्वटजटोद्भवैः ॥ (१३२।२)

दत्त्वा पुटत्रयं पश्चात् त्रिपुटं मुसलीद्रवैः । (१३३।१)

त्रिर्गोक्षुरकषायेण त्रिः पुटेद् वानरीरसैः ॥ (१३३।२)

मोचाकन्दरसैः पाच्यं त्रिवारं कोकिलाक्षजैः । (१३४।१)

रसैः पुटेत्ततो धेनुक्षीरादेकं पुटं मृदु ॥ (१३४।२)

दध्ना घृतेन मधुना स्वच्छया सितया तथा । (१३५।१)

एकमेकं पुटं दद्यादभ्रस्यैवं मृतिर्भवेत् ॥ (१३५।२)

अभ्रमारण (५)धान्याभ्रकस्य भागैकं द्वौ भागौ टङ्कणस्य च । (१३६।१)

पिष्ट्वा तदन्धमूषायां रुद्ध्वा तीव्राग्निना पचेत् । (१३६।२)

स्वभावशीतलं चूर्णं सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१३६।३)

अभ्रगुणाःनिश्चन्द्रकं भजेत्तत्तु शुद्धदेहे रसायनम् । (१३७।१)

सचन्द्रं विषवज्ज्ञेयं मृत्युकृद्व्याघ्ररोमवत् ॥ (१३७।२)

अभ्र:: अमृतीकरणवराम्बु गोघृतं चाभ्रं कलाषड्दिक्समांशकम् । (१३८।१)

मृद्वग्निना पचेल्लेह्यम् अमृतीकरणं त्विदम् ॥ (१३८।२)

वेल्लव्योषसमन्वितं घृतयुतं वल्लोन्मितं सेवितं दिव्याभ्रं क्षयपाण्डुरुग्ग्रहणिकाशूलामकोष्ठामयान् । (१३९।१)

आर्तिश्वासगदं प्रमेहमरुचिं कासामयं दुर्धरम् मन्दाग्निं जठरव्यथां विजयते खं हन्ति सर्वामयान् ॥ (१३९।२)

गौरीतेजः परमममृतं वातपित्तक्षयघ्नं प्रज्ञाबोधि प्रशमितजरं वृष्यमायुष्यमग्र्यम् । (१४०।१)

बल्यं स्निग्धं रुचिदमकफं दीपनं शीतवीर्यं तत्तद्योगैः सकलगदहृद्व्योम सूतेन्द्रबन्धि ॥ (१४०।२)

क्षाराम्लं विदलं कोलं कर्कटां कारवेल्लकम् । (१४१।१)

वृन्ताकं च करीरं च तैलं चाभ्रे विवर्जयेत् ॥ (१४१।२)

अभ्रकं च निशायुक्तं पिप्पली मधुना सह । (१४२।१)

विंशतिं च प्रमेहाणां नाशयेन्नात्र संशयः ॥ (१४२।२)

अभ्रकं हेमसंयुक्तं क्षयरोगविनाशनम् । (१४३।१)

रौप्यहेमाभ्रकं चैव धातुवृद्धिकरं परम् ॥ (१४३।२)

अभ्रकं च हरीतक्या गुडेन सह योजितम् । (१४४।१)

एलाशर्करया युक्तं रक्तपित्तविनाशनम् ॥ (१४४।२)

त्रिकटु त्रिफलां चैव चातुर्जातं सशर्करम् । (१४५।१)

मधुना लेहयेत्प्रातः क्षयार्शःपाण्डुनाशनम् ॥ (१४५।२)

गुडूचीसत्त्वखण्डाभ्यां मिश्रितं मेहनाशनम् । (१४६।१)

एलागोक्षुरभूधात्रीसितागव्येन मिश्रितम् ॥ (१४६।२)

प्रातः संसेवनान्नित्यं मेहकृच्छ्रनिवारणम् । (१४७।१)

पिप्पलीमधुसंयुक्तं भ्रमजीर्णज्वरापहम् ॥ (१४७।२)

मधुत्रिफलया युक्तं दृष्टिपुष्टिकरं मतम् । (१४८।१)

मूर्वासत्त्वयुतं व्योम व्रणानां च विनाशनम् ॥ (१४८।२)

गोक्षीरक्षीरकन्दाभ्यां बलवृद्धिकरं परम् । (१४९।१)

भल्लातकयुतं व्योम त्वर्शोदोषनिवारणम् ॥ (१४९।२)

नागरं पौष्करं भार्गी गगनं मधुना सह । (१५०।१)

अश्वगन्धायुतं खादेद्वातव्याधिनिवारणम् ॥ (१५०।२)

चातुर्जातं सिता चाभ्रं पित्तरोगनिवारणम् । (१५१।१)

कट्फलं पिप्पली क्षौद्रं श्लेष्मरोगनिवारणम् ॥ (१५१।२)

सर्वक्षारयुतं चाभ्रमग्निवृद्धिकरं परम् । (१५२।१)

मूत्राघातं मूत्रकृच्छ्रमश्मरीमपि नाशयेत् ॥ (१५२।२)

विजयारससंयुक्तं शुक्रस्तम्भकरं परम् । (१५३।१)

लवङ्गमधुसंयुक्तं धातुवृद्धिकरं परम् ॥ (१५३।२)

गोक्षीरं शर्करायुक्तं पित्तरोगविनाशनम् । (१५४।१)

अभ्रकं विधिसंयुक्तं पथ्ययोगेन योजितम् ॥ (१५४।२)

वलीपलितनाशः स्याज्जीवेच्च शरदां शतम् । (१५५।१)

वेल्लव्योषसमन्वितं घृतयुतं वल्लोन्मितं सेवितं दिव्याभ्रं क्षयपाण्डुसंग्रहणिकाशूलं च कुष्ठामयम् । (१५५।२)

सर्वश्वासगदं प्रमेहमरुचिं कासामयं दुर्धरं मन्दाग्निं जठरव्यथां परिहरेच्छ्लेष्मामयान् निश्चितम् ॥ (१५५।३)

नातःपरतरं किंचिज्जरामृत्युविनाशनम् ॥ (१५६।०)

स्वर्णमाक्षिकस्वर्णवर्णं गुरु स्निग्धमीषन् नीलच्छविच्छटम् । (१५७।१)

कषे कनकवद्घृष्टं तद्वरं हेममाक्षिकम् ॥ (१५७।२)

अशुद्धं माक्षिकं कुर्यादान्ध्यं कुष्ठं क्षयं क्रिमीन् । (१५८।१)

शोधनीयं प्रयत्नेन तस्मात् कनकमाक्षिकम् ॥ (१५८।२)

स्वर्णमाक्षिकशोधनत्रिभागं माक्षिकं ग्राह्यं चतुर्थांशेन सैन्धवम् । (१५९।१)

जम्बीरजरसैर् वापि बीजपूरद्रवैः पचेत् ॥ (१५९।२)

घर्षितं लोहपात्रे च याति पात्रं च रक्तताम् । (१६०।१)

ततः शुद्धत्वम् आयाति स्वर्णमाक्षिकम् ईदृशम् ॥ (१६०।२)

स्वर्णमाक्षिकशोधनएरण्डतैललुङ्गाम्बुसिद्धं शुध्यति माक्षिकम् । (१६१।१)

शुद्धं वा कदलीकन्दतोयेन घटिकाद्वयम् । (१६१।२)

तप्तं क्षिप्तं वराक्वाथे शुद्धिमायाति माक्षिकम् ॥ (१६१।३)

माक्षिकशोधनअगस्तिपत्रनिर्यासैः शिग्रुमूलं सुपेषितम् । (१६२।१)

तन्मध्ये पुटितं शुद्धं निम्बूजाम्लेन पाचितम् ॥ (१६२।२)

माक्षिकमारणमाक्षिकस्य चतुर्थांशं दत्त्वा गन्धं विमर्दयेत् । (१६३।१)

उरुबूकस्य तैलेन ततः कार्या सुचक्रिका ॥ (१६३।२)

शरावसंपुटे कृत्वा पुटेद्गजपुटेन च । (१६४।१)

धान्यस्य तुषमूर्ध्वाधो दत्त्वा शीतं समुद्धरेत् । (१६४।२)

सिन्दूराभं भवेद्भस्म माक्षिकस्य न संशयः ॥ (१६४।३)

माक्षिकमारण (२)अजामूत्रेऽथवा तैले कषाये वा कुलत्थजे । (१६५।१)

तक्रे वा घर्षितं पक्वं म्रियते स्वर्णमाक्षिकम् ॥ (१६५।२)

माक्षिकगुणाःमाक्षिकं तिक्तमधुरं मेहार्शःक्षयकुष्ठनुत् । (१६६।१)

कफपित्तहरं शीतं योगवाहि रसायनम् ॥ (१६६।२)

माक्षिको रजतहाटकप्रभः शोधितोऽतिगुणदः सुसेवितः । (१६७।१)

मेहकुष्ठकृमिशोफपाण्डुतापस्मृतीर् हरति सोऽश्मरीं जयेत् ॥ (१६७।२)

मन्दानलत्वं बलहानिम् उग्रां विष्टम्भतामन्यगदांश्च दुष्टान् । (१६८।१)

करोति मालां व्रणपूर्विकां च माक्षीकधातुर्गुरुरप्यपक्वः ॥ (१६८।२)

माक्षीकधातुः सकलामयघ्नः प्राणो रसेन्द्रस्य परं हि वृष्यः । (१६९।१)

दुर्मेललोहद्वयमेलकश्च गुणोत्तरः सर्वरसायनाग्र्यः ॥ (१६९।२)

तारमाक्षिककांस्यवत्तारमाक्षीकं कषे घृष्टं तु रूप्यवत् । (१७०।१)

गुरु स्निग्धं सितं यत्तच्छ्रेष्ठं स्यात्तारमाक्षिकम् ॥ (१७०।२)

स्वर्णमाक्षिकवद् दोषा विज्ञेयास्तारमाक्षिके । (१७१।१)

अतस्तद्दोषशान्त्यर्थं शोधनं कथ्यते यथा ॥ (१७१।२)

तारमाक्षिकशोधनकर्कोटीमेषशृङ्गीजै रसैर्जम्बीरजैर्दिनम् । (१७२।१)

आतपे भावना देया शुद्धं स्यात् तारमाक्षिकम् ॥ (१७२।२)

तारमाक्षिकशोधनस्वर्णमाक्षिकवज्ज्ञेयं तारमाक्षिकमारणम् । (१७३।१)

विमलाया गुणाः किंचिन्न्यूनाः कनकमाक्षिकात् ॥ (१७३।२)

तालकअशुद्धं तालमायुर्हृत् कफमारुतमेहकृत् । (१७४।१)

तापस्फोटाङ्गसङ्कोचान्कुरुते तेन शोधयेत् ॥ (१७४।२)

तालकशोधनतालकं कणशः कृत्वा तच्चूर्णं काञ्जिके क्षिपेत् । (१७५।१)

दोलायन्त्रेण यामैकं पक्वं शुध्यति तालकम् ॥ (१७५।२)

तालकमारणसदलं तालकं शुद्धं पुनर्नव्या रसेन तु । (१७६।१)

खल्वे विमर्दयेदेकदिनं पश्चाद्विशोषयेत् ॥ (१७६।२)

संशोष्य गोलकं तस्य कुर्यात्तच्च विशोषयेत् । (१७७।१)

ततः पुनर्नवाक्षारैः स्थाल्यर्धं तु प्रपूरयेत् ॥ (१७७।२)

तत्र तद्गोलकं धृत्वा पुनस्तेनैव पूरयेत् । (१७८।१)

आ कण्ठं पिठरं तस्य पिधानं धारयेन्मुखे ॥ (१७८।२)

स्थालीं चुल्ल्यां समारोप्य क्रमाद्वह्निं विवर्धयेत् । (१७९।१)

दिनान्यन्तरशून्यानि पञ्च वह्निं प्रदीपयेत् ॥ (१७९।२)

एवं तु म्रियते तालं मात्रा तस्यैकरक्तिका । (१८०।१)

अनुपानान्यनेकानि यथायोग्यं प्रयोजयेत् ॥ (१८०।२)

तालकगुणाःहरितालं कटु स्निग्धं कषायोष्णं हरेद्विषम् । (१८१।१)

कण्डूकुष्ठाख्यरोगास्रवातपित्तकफव्रणान् ॥ (१८१।२)

तालकं हरते रोगान्कुष्ठं मृत्युजरापहम् । (१८२।१)

शोधितं कुरुते वीर्यं कांतिं वृद्धिं तथायुषः ॥ (१८२।२)

मनःशिलामनःशिला मन्दबलं करोति जन्तुं ध्रुवं शोधनम् अन्तरेण । (१८३।१)

मलस्य बन्धं किल मूत्ररोगं सशर्करं कृच्छ्रगदं च कुर्यात् ॥ (१८३।२)

मनःशिलाशोधनपचेत्त्र्यहम् अजामूत्रे दोलायन्त्रे मनःशिलाम् । (१८४।१)

भावयेत्सप्तधा मूत्रैरजायाः शुद्धिमृच्छति ॥ (१८४।२)

मनःशिलाशोधन (२)अगस्तिपत्रतोयेन भाविता सप्तवारकम् । (१८५।१)

शृङ्गवेररसे वापि विशुध्यति मनःशिला ॥ (१८५।२)

मनःशिलागुणाःमनःशिला गुरुर्वर्ण्या सरोष्णा लेखनी कटुः । (१८६।१)

तिक्ता स्निग्धा विषश्वासकासभूतविषास्रनुत् ॥ (१८६।२)

स्रोतोञ्जनस्रोतोञ्जनं द्विधा प्रोक्तं श्वेतकृष्णप्रभेदतः । (१८७।१)

त्रिफलावारिणा स्वेद्यं तद्द्वयं शुद्धिमृच्छति ॥ (१८७।२)

सौवीरं ग्राहि मधुरं चक्षुष्यं कफपित्तजित् । (१८८।१)

हिध्माक्षयास्रनुच्छीतं स्रोतोञ्जनमपीदृशम् ॥ (१८८।२)

तुत्थविष्ठया मर्दयेत्तुत्थं मार्जारककपोतयोः । (१८९।१)

दशांशं टङ्कणं दत्त्वा पचेल्लघुपुटे ततः । (१८९।२)

पुटं दध्ना पुटं क्षौद्रैर्देयं तुत्थं विशुध्यति ॥ (१८९।३)

तुत्थशोधनओतोर्विशा समं तुत्थं सक्षौद्रं टङ्कणाङ्घ्रियुक् । (१९०।१)

त्रिधैवं पुटितं शुद्धं वान्तिभ्रान्तिविवर्जितम् ॥ (१९०।२)

तुत्थकं कटुकं क्षारं कषायं विशदं लघु । (१९१।१)

लेखनं भेदि चक्षुष्यं कण्डूकृमिविषापहम् । (१९१।२)

कफास्रपित्तकुष्ठघ्नं मेहमेदोविनाशनम् ॥ (१९१।३)

खर्परनृमूत्रे वाथ गोमूत्रे सप्ताहं रसकं पचेत् । (१९२।१)

दोलायन्त्रेण शुद्धं स्यात्ततः कार्येषु योजयेत् ॥ (१९२।२)

खर्परं कटुकं क्षारं कषायं वामकं लघु । (१९३।१)

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफपित्तनुत् । (१९३।२)

विषास्रकुष्ठकण्डूनां नाशनं परमं मतम् ॥ (१९३।३)

पारदरसो विप्रः सितो रक्तः क्षत्रियः पीत ऊरुजः । (१९४।१)

शूद्रः कृष्ण इति प्रोक्तो वर्णभेदाच्चतुर्विधः ॥ (१९४।२)

ब्राह्मणः कल्प्यते कल्पे गुटिकायां च बाहुजः ॥ (१९५।०)

धातुवादे तथा वैश्यः शूद्रश्चेतरकर्मणि ॥ (१९६।०)

अन्तः सुनीलो बहिरुज्ज्वलाङ्गो मध्याह्नचन्द्रप्रतिमप्रकाशः । (१९७।१)

शस्तोऽथ धूम्रः परिपाण्डुरश्च चित्रो न योज्यो रसकर्मसिद्ध्यै ॥ (१९७।२)

रसदोषाःपूर्वैर् दोषा रसेन्द्रस्य ये च प्रोक्ता मनीषिभिः । (१९८।१)

अतस्तेषां प्रशान्त्यर्थं प्रोच्यते कर्म सांप्रतम् ॥ (१९८।२)

त्रिदोषमलशिखिविषनामानो रसस्य नैसर्गिकास्त्रयो दोषाः । (१९९।१)

मूर्छां मलेन कुरुते शिखिना दाहं विषेण मृत्युं च ॥ (१९९।२)

मलेन मूर्छां दहनेन दाहं विषेण मृत्युं वितनोति सूतः । (२००।१)

मलादिदोषत्रयमेतदत्र नैसर्गिकं शुद्धिमतोऽभिधास्ये ॥ (२००।२)

रसकञ्चुकाःनागो वङ्गो मलो वह्निश्चाञ्चल्यं च गिरिर्विषम् । (२०१।१)

पारदे कञ्चुका सप्त गुणा नैसर्गिका इमे ॥ (२०१।२)

रक्तेष्टिकानिशाधूमसारोर्णाभस्मचूर्णकैः । (२०२।१)

जम्बीरद्रवसंयुक्तैर् नागदोषापनुत्तये ॥ (२०२।२)

विशालाङ्कोलमूलानां रजसा काञ्जिकेन च । (२०३।१)

शनैःशनैः स्वहस्तेन वङ्गदोषविमुक्तये ॥ (२०३।२)

राजवृक्षस्य मूलोत्थचूर्णेन सह कन्यका । (२०४।१)

मलदोषापनुत्त्यर्थं चित्रको वह्निदूषणम् ॥ (२०४।२)

चाञ्चल्यं कृष्णधत्तूरो गिरिं हन्ति कटुत्रयम् । (२०५।१)

त्रिफला विषनाशाय कन्यका सप्त कञ्चुकान् ॥ (२०५।२)

अन्यप्रकारःआरग्वधो हन्ति मलं प्रयत्नात् कुमारिका सप्त हि कञ्चुकांश्च । (२०६।१)

अङ्कोलमूलं च विषं निहन्याद्रसस्य वह्निः किल पावकं च ॥ (२०६।२)

प्रत्येकं सप्तवारं च मर्दितः पारदो भवेत् । (२०७।१)

तदा विशुद्धतां याति सर्वयोगार्हितो भवेत् ॥ (२०७।२)

अन्यच्चकुमारित्रिफलाव्योषचित्रकं नैम्बुकं रसम् । (२०८।१)

दिनैकं मर्दितं कृत्वा शुद्धो भवति पारदः ॥ (२०८।२)

अन्यच्चआरनालेन चोष्णेन क्षालयेत्प्रतिमर्दनम् । (२०९।१)

रसं तत्र प्रयातं तु शोषयित्वाथ पातयेत् ॥ (२०९।२)

गृहीत्वा प्रक्षिपेत् सूतं स्यादेवं पारदः शुचिः । (२१०।१)

पारदात्षोडशांशं तु मिलित्वा सकलं भिषक् ॥ (२१०।२)

चूर्णं प्रदेयं च पलं मर्दने तप्तखल्वके । (२११।१)

तप्तखल्वअजाशकृत्तुषाग्निं च खनित्वा भूमिमावपेत् ॥ (२११।२)

तस्योपरि स्थितं खल्वं तप्तखल्वं जगुर्बुधाः । (२१२।१)

एतन्मर्दनमाख्यातं खसंशुद्धये बुधैः ॥ (२१२।२)

मूर्छनत्र्यूषणं त्रिफला वन्ध्याकन्दक्षुद्राद्वयान्वितम् । (२१३।१)

चित्रकेण निशाक्षारकन्यार्ककनकद्रवैः ॥ (२१३।२)

सूतं कृतेन क्वाथेन वारान् सप्त विमर्दयेत् । (२१४।१)

इत्थं स मूर्छितः सूतो जह्यात्सप्तापि कञ्चुकान् ॥ (२१४।२)

उत्थापनतत उत्थापयेत्सूतमातपे निम्बुकार्दितम् । (२१५।१)

उत्थापनं विशिष्टं तु चूर्णपातनयन्त्रके । (२१५।२)

धृत्वाग्नावूर्ध्वभाण्डान्तं संग्रहेत्पारदः शुचिः ॥ (२१५।३)

स्वेदनरसं चतुर्गुणे वस्त्रे रसोनकशरावके । (२१६।१)

नियन्त्र्य दोलायन्त्रे तु प्रकल्प्य दिवसं पचेत् ॥ (२१६।२)

सव्योषत्रिफलावह्निकन्याकल्के तुषाम्बुनि । (२१७।१)

शेषदोषापनुत्त्यर्थम् इदं स्वेदनमीरितम् ॥ (२१७।२)

शोधनपलादूनस्य सूतस्य ह्यधिकस्य पलैः शतैः । (२१८।१)

न संस्कारः प्रकर्तव्यः संस्कारः स्यात्ततोऽपरः ॥ (२१८।२)

शुभेऽहनि प्रकर्तव्य आरम्भो रसशोधने । (२१९।१)

एकान्ते धामनि शुभे पुराभ्यर्च्यो हि भैरवः ॥ (२१९।२)

गुणागुणाःसूतोऽशुद्धतया गुणं न कुरुते कुष्ठाग्निमान्द्यक्रिमीञ्छर्द्यरोचकजाड्यदाहमरणं धत्ते नृणां सेवनात् । (२२०।१)

शुद्धः स्यात्सकलामयौघशमनो यो योगवाहो मृतो युक्त्या षड्गुणगन्धयुग्गदहरो योगेन धात्वादिभुक् ॥ (२२०।२)

मूर्च्छार्तो गदहृत्तथैव खगतिं दत्ते निबद्धो ऽर्थदस् तद्भस्मामयवार्द्धकादिहरणं दृक्पुष्टिकान्तिप्रदम् । (२२१।१)

वृष्यं मृत्युविनाशनं बलकरं कान्ताजनानन्ददं शार्दूलातुलसत्त्वकृत् क्रमभुजां योगानुसारि स्फुटम् ॥ (२२१।२)

मूर्छां गतो यो हरते च रोगान्बद्धो यदा खेचरतामुपैति । (२२२।१)

लीनो भवेत्सर्वसमृद्धिदायी विराजतेऽसौ नितरां रसेन्द्रः ॥ (२२२।२)

मूर्छित्वा हरति रुजं बन्धनमनुभूय मुक्तिदो भवति । (२२३।१)

अमरीकरोति हि मृतं कोऽन्यः करुणाकरः सूतात् ॥ (२२३।२)

अर्थाः सहाया निखिलं च शास्त्रं हस्तक्रिया कर्मणि कौशलं च । (२२४।१)

नित्योद्यमस्तत्परता च वह्निरेभिर्गुणैः सिध्यति सूतकेन्द्रः ॥ (२२४।२)

अथवा दरदाकृष्टं स्विन्नं लवणाम्बुभाजि दोलायाम् । (२२५।१)

रसमादाय यथेच्छं कर्तव्यस्तेन भैषजो योगः ॥ (२२५।२)

निम्बूरसेन सम्पिष्टं प्रहरं दरदं दृढम् । (२२६।१)

ऊर्ध्वपातनयन्त्रेण संग्राह्यो निर्मलो रसः ॥ (२२६।२)

रसस्य मुखकरणमथवा बिन्दुलीकीटैश्च रसो मर्द्यस्त्रिवासरम् । (२२७।१)

लवणाम्लैर्मुखं तस्य जायते धातुभक्षकम् ॥ (२२७।२)

सास्यो रसः स्यात्पटुशिग्रुतुत्थैः सराजिकैः शोषणकैस् त्रिरात्रम् । (२२८।१)

पिष्टस्ततः स्विन्नतनुः सुवर्णमुख्यानयं खादति सर्वधातून् ॥ (२२८।२)

षड्गुणगन्धकजारणम्तप्तखल्वे रसं क्षिप्त्वा अधश्चुल्ल्यास्तुषाग्निभिः । (२२९।१)

स्तोकं स्तोकं क्षिपेद्गन्धमेवं वै षड्गुणं चरेत् ॥ (२२९।२)

मृत्कुण्डे निक्षिपेन्नीरं तन्मध्ये च शरावकम् । (२३०।१)

महत्कुण्डपिधानाभं मध्ये मेखलया युतम् ॥ (२३०।२)

क्षिप्त्वा च मेखलामध्ये संशुद्धं रसमुत्तमम् । (२३१।१)

रसस्योपरि गन्धस्य रजो दद्यात्समांशकम् ॥ (२३१।२)

दत्त्वोपरि शरावं च भस्ममुद्रां प्रदापयेत् । (२३२।१)

तस्योपरि पुटं दद्याच्चतुर्भिर्गोमयोत्पलैः ॥ (२३२।२)

एवं पुनः पुनर्गन्धं षड्गुणं जीर्यते बुधैः । (२३३।१)

गन्धे जीर्णे भवेत्सूतस्तीक्ष्णाग्निः सर्वकर्मसु ॥ (२३३।२)

समे गन्धे तु रोगघ्नो द्विगुणे राजयक्ष्मनुत् । (२३४।१)

जीर्णे तु त्रिगुणे गन्धे कामिनीदर्पनाशनः ॥ (२३४।२)

चतुर्गुणे तु तेजस्वी सर्वशास्त्रविशारदः । (२३५।१)

भवेत्पञ्चगुणे सिद्धः षड्गुणे मृत्युनाशनः ॥ (२३५।२)

दिनमेकं रसेन्द्रस्य यो ददाति हुताशनम् । (२३६।१)

द्रवन्ति तस्य पापानि कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ (२३६।२)

रसबन्धनरम्भा वीरा स्नुही चैव क्षीरकञ्चुकिरेव च । (२३७।१)

दिनारिश्चैव गोरम्भा मीनाक्षी काकमाचिका । (२३७।२)

एभिस्तु मर्दितः सूतः पुनर्जन्म न विद्यते ॥ (२३७।३)

रसबन्धन (२)पुष्पितमनोजमन्दिरमध्ये सूतो नियोजितो युक्त्या । (२३८।१)

बद्धो भवति कियद्भिर्दिवसैः पुष्पप्रभावेण ॥ (२३८।२)

रसबन्धन (३)भूलताशीवरीमूलं वारिणा मर्दयेद्दृढम् । (२३९।१)

तन्मूषां लेपयेन्मध्ये तन्मध्ये निक्षिपेद्रसम् ॥ (२३९।२)

पञ्चटङ्कप्रमाणां तां मूषामङ्गारके क्षिपेत् । (२४०।१)

एवं बद्धो भवेत्सूतो मूषान्तःस्थो दृढो भवेत् ॥ (२४०।२)

मुखमध्यगतस् तिष्ठेन्मुखरोगविनाशनः । (२४१।१)

शरीरे क्रमिते सूते जरापलितजिन्नरः ॥ (२४१।२)

स्तम्भयेच्छस्त्रसंघातं कामोत्पादनकारकः । (२४२।१)

पुनर्नवं वयः कुर्यात् साधकानां न संशयः ॥ (२४२।२)

रसमारणअपामार्गस्य बीजानां मूषायुग्मं प्रकल्पयेत् । (२४३।१)

तत्संपुटे न्यसेत्सूतं मलयूदुग्धमिश्रितम् ॥ (२४३।२)

द्रोणपुष्पीप्रसूनानि विडङ्गम् अरिमेदकः । (२४४।१)

एतच्चूर्णमधश्चोर्ध्वं दत्त्वा मुद्रां प्रदापयेत् ॥ (२४४।२)

तं गोलं मुद्रयेत्सम्यङ्मृन्मूषासंपुटे सुधीः । (२४५।१)

मुद्रां दत्त्वा शोषयित्वा ततो गजपुटे पचेत् । (२४५।२)

एवमेकपुटेनैव जायते सूतभस्मकम् ॥ (२४५।३)

रसमारण (२)शुद्धसूतं समं गन्धं वटक्षीरैर्विमर्दयेत् । (२४६।१)

पाचयेन्मृत्तिकापात्रे वटकाष्ठैर् विमर्दयेत् ॥ (२४६।२)

लघ्वग्निना दिनं पाच्यं भस्मसूतं भवेद्ध्रुवम् । (२४७।१)

द्विगुञ्जं पर्णखण्डेन पुष्टिम् अग्निं च वर्धयेत् ॥ (२४७।२)

रससिन्दूरपलद्वयं शुद्धरसं पलार्धं शुद्धगन्धकम् । (२४८।१)

कर्षार्धं नवसारं च जम्बीरेण विमर्दयेत् ॥ (२४८।२)

काचकूप्यां क्षिपेच्चैव सप्तधा मृदकर्पटैः । (२४९।१)

विलेप्य काचकूपीं तामातपे शोषयेद्दृढम् ॥ (२४९।२)

छिद्रभाण्डे ततः कूपीं न्यसेत् सिकतयन्त्रके । (२५०।१)

कूपिकां कण्ठमानेन पूरयेदिष्टवालुकाः ॥ (२५०।२)

पञ्च पूज्याः कुमार्यश्च ततश्चुल्ल्यां विनिक्षिपेत् । (२५१।१)

पचेद्यामाष्टकं चैव कूपिकां च क्षणे क्षणे ॥ (२५१।२)

संशोध्य पाचयेद्यन्त्रे स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत् । (२५२।१)

ग्राह्यं च दरदाकारं देवदानवदुर्लभम् ॥ (२५२।२)

सेवयेद् रोगनाशाय तत्तद्रोगानुपानतः । (२५३।१)

वल्लं वा वल्लयुग्मं वा कणया मधुना सह ॥ (२५३।२)

सेवितं कामिनीकामं दर्शयेद्रतिकौतुकम् । (२५४।१)

वीर्यबन्धकरं शीघ्रं योषामदविनाशनम् ॥ (२५४।२)

सिन्दूरं हरवीर्यसंभवमिदं रूक्षाग्निमान्द्यापहं यक्ष्मादिक्षयपाण्डुशोफमुदरं गुल्मप्रमेहापहम् । (२५५।१)

शूलप्लीहविनाशनं ज्वरहरं दुष्टव्रणान् नाशयेद् अर्शांसि ग्रहणीभगन्दरहरं छर्दित्रिदोषापहम् ॥ (२५५।२)

रससिन्दूर (२)सूतः पञ्चपलः स्वदोषरहितस्तत्तुल्यभागो बलिर् द्वौ चैतौ नवसारपादकलितौ संमर्द्य कूप्यां न्यसेत् । (२५६।१)

तां यन्त्रे सिकताख्यके तलबिले पक्त्वार्कयामं हिमं भित्त्वा कुङ्कुमपिञ्जरं रसवरं भस्माददेद् वैद्यराट् ॥ (२५६।२)

वाते सक्षौद्रपिप्पल्यपि च कफरुजि त्र्यूषणं साग्निचूर्णं पित्ते सैला सिता स्याद् व्रणवति बृहतीनागरार्द्रामृताम्बु । (२५७।१)

पुष्टौ साज्यत्रियामा हरनयनफला शाल्मलीपुष्पवृन्तं किंवा कान्ताललाटाभरणरसपतेः स्याद् अनुपानमेतत् ॥ (२५७।२)

रससिन्दूर (३)भागो रसस्य त्रय एव भागा गन्धस्य माषः पवनाशनस्य । (२५८।१)

संमर्द्य गाढं सकलं सुभाण्डे तां कज्जलीं काचकृते निदध्यात् ॥ (२५८।२)

संरुध्य मृत्कर्पटकैर्वटीनां मुखे सचूर्णां गुटिकां च दत्त्वा । (२५९।१)

क्रमाग्निना त्रीणि दिनानि पक्त्वा तां वालुकायन्त्रगतां ततः स्यात् ॥ (२५९।२)

बन्धूकपुष्पारुणमीशजस्य भस्म प्रयोज्यं च किलामयेषु । (२६०।१)

निजानुपानैर्मरणं जरां च हन्त्यस्य वल्लः क्रमसेवनेन ॥ (२६०।२)

अपहरति रोगवृन्दं द्रढयति कायं महद्बलं कुरुते । (२६१।१)

शुक्रशतानि च सूते सिन्दूराख्यो रसः पुंसाम् ॥ (२६१।२)

निखिलक्षयभक्षणदक्षतरं व्रणकुष्ठभगंदरमेहहरम् । (२६२।१)

बलदीधितिशुक्रसमृद्धिकरं रसभस्म समस्तगदापहरम् ॥ (२६२।२)

रससिन्दूर (४)पलमात्रं रसं शुद्धं तावन्मात्रं तु गन्धकम् । (२६३।१)

विधिवत् कज्जलीं कृत्वा न्यग्रोधाङ्कुरवारिणा ॥ (२६३।२)

भावनात्रितयं दत्त्वा स्थालीमध्ये निधापयेत् । (२६४।१)

विधाय काच्छपं यन्त्रं वालुकाभिः प्रपूरयेत् ॥ (२६४।२)

दद्यात्तदनु मन्दाग्निं भिषग्यामचतुष्टयम् । (२६५।१)

जायते रससिन्दूरं तरुणारुणसंनिभम् ॥ (२६५।२)

अनुपानविशेषेण करोति विविधान्गुणान् । (२६६।१)

क्षयकुष्ठमरुत्प्लीहमेहघ्नं पाण्डुनाशनम् ॥ (२६६।२)

अथ विशिष्टानुपानानियथा जलगतं तैलं तत्क्षणादेव सर्पति । (२६७।१)

एवमौषधम् अङ्गेषु प्रसर्पत्यनुपानतः ॥ (२६७।२)

पिप्पली मधुना सार्धं वातमेहं हिनस्ति च । (२६८।१)

त्रिफला शर्करासार्धं पित्तमेहहरा स्मृता ॥ (२६८।२)

पिप्पली मरिचं शुण्ठी भार्गी च मधुना सह । (२६९।१)

कासश्वासप्रशमनः शूलस्य च विनाशनः ॥ (२६९।२)

हरिद्रा शर्करासार्धं रुधिरस्य विकारनुत् । (२७०।१)

त्र्यूषणं त्रिफला वासा कामलापाण्डुमान्द्यहृत् ॥ (२७०।२)

पिप्पली चित्रकं पथ्या तथा सौवर्चलं क्षिपेत् । (२७१।१)

अग्निमान्द्यबद्धकोष्ठहृद्व्यथानाशनं परम् ॥ (२७१।२)

शिलाजतु तथैला च सितोपलसमन्वितम् । (२७२।१)

मूत्रकृच्छ्रे प्रशस्तोऽयं सत्यं नागार्जुनोदितम् ॥ (२७२।२)

लवङ्गं कुङ्कुमं पत्री हिङ्गुलं करहाटिका । (२७३।१)

पिप्पली विजया चैव समानीमानि कारयेत् ॥ (२७३।२)

कर्पूरादहिफेनाच्च नागाद् भागार्धकं क्षिपेत् । (२७४।१)

सर्वमेकत्र संमर्द्य धातुवृद्धौ प्रदापयेत् ॥ (२७४।२)

सौवर्चलं लवङ्गं च भूनिम्बश्च हरीतकी । (२७५।१)

अस्यानुपानयोगेन सर्वज्वरविनाशनः ॥ (२७५।२)

तथा रेचकरः प्रोक्तः सौवर्चलफलत्रिकात् । (२७६।१)

लवङ्गं कुङ्कुमं चैव दरदेन च संयुतः ॥ (२७६।२)

ताम्बूलेन समं भक्ष्यो धातुवृद्धिकरः परः । (२७७।१)

विदारीचूर्णयोगेन धातुवृद्धिकरो मतः । (२७७।२)

विजयादीप्यसंयुक्तो वमनस्य विकारनुत् ॥ (२७७।३)

सौवर्चलं हरिद्रा च विजया दीप्यकस्तथा । (२७८।१)

अनेनोदरपीडां च सद्योजातां विनाशयेत् ॥ (२७८।२)

चतुर्वल्लं पलाशस्य बीजाच्च द्विगुणं गुडात् । (२७९।१)

अस्यानुपानयोगेन कृमिदोषविनाशनः ॥ (२७९।२)

अहिफेनं लवङ्गं च दरदं विजया तथा । (२८०।१)

अस्यानुपानतः सद्यः सर्वातीसारनाशनः ॥ (२८०।२)

सौवर्चलेन दीप्येन चाग्निमान्द्यहरः परः । (२८१।१)

क्षुद्बोधजनकश्चैव सिद्धनागेश्वरोदितम् ॥ (२८१।२)

गुडूचीसत्त्वयोगेन सर्वपुष्टिकरः स्मृतः । (२८२।१)

युक्तानुपानसहितः सर्वान्रोगान्विनाशयेत् ॥ (२८२।२)

रसेन्द्रस्य पथ्यापथ्यानिसैन्धवामृतधान्याकजीरकार्द्रकसंयुतम् । (२८३।१)

तण्डुलीयकवार्ताकपटोलं लाजसाधितम् ॥ (२८३।२)

गोधूमजीर्णशाल्यन्नं गव्यं क्षीरं घृतं दधि । (२८४।१)

हंसोदकं मुद्गरसं रसेन्द्रे च हितं विदुः ॥ (२८४।२)

अभ्यङ्गं मलिने योज्यं तैलैर्नारायणादिभिः । (२८५।१)

अबलाशीततोयेन मस्तके परिषेचयेत् ॥ (२८५।२)

तृष्णायां नारिकेलाम्बु मुद्गयूषं सशर्करम् । (२८६।१)

द्राक्षादाडिमखर्जूरकदलीनां फलं भजेत् ॥ (२८६।२)

बृहतीबिल्वकूष्माण्डं वंशाग्रं कारवेल्लकम् । (२८७।१)

माषान्मसूरनिष्पावं कुलत्थांल्लवणं तिलान् ॥ (२८७।२)

लङ्घनोद्वर्तनं स्नानं ताम्रभाण्डं सुरासवम् । (२८८।१)

अनूपमांसं धान्याम्लं भोजनं कदलीदले ॥ (२८८।२)

कांस्यके गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णं चोष्णं भृशं तथा । (२८९।१)

अपथ्यं सूतराजस्य पुरा प्रोक्तं महर्षिभिः ॥ (२८९।२)

कूष्माण्डं कर्कटी कोलं कलिङ्गं करमर्दकम् । (२९०।१)

करीरं चेति षट्कादीन्रसभुग्वर्जयेज्जनः ॥ (२९०।२)

गन्धकचतुर्धा गन्धकः प्रोक्तो रक्तः पीतः सितोऽसितः । (२९१।१)

रक्तो हेमक्रियासूक्तः पीतश्चैव रसायने । (२९१।२)

व्रणादिलेपने श्वेतः श्रेष्ठः कृष्णः सुदुर्लभः ॥ (२९१।३)

सदुग्धभाण्डस्य पटस्थितोऽयं शुद्धो भवेत्कूर्मपुटेन गन्धः । (२९२।१)

आभ्यां कृता कज्जलिकानुपानैः सर्वामयघ्नी रसगन्धकाभ्याम् ॥ (२९२।२)

गन्धकः कटुकस्तिक्तो वीर्योष्णस् तुवरः सरः । (२९३।१)

पित्तलः कटुकः पाके कण्डूविसर्पजन्तुजित् ॥ (२९३।२)

हन्ति कुष्ठक्षयप्लीहकफवातान् रसायनम् । (२९४।१)

अशोधितो गन्ध एष कुष्ठसंतापकारकः । (२९४।२)

शुक्रौजःक्षयम् आबल्यं करोति च रुचिप्रणुत् ॥ (२९४।३)

हिङ्गुलदरदस्त्रिविधः प्रोक्तश्चर्मारः शुकतुण्डकः । (२९५।१)

हंसपादस् तृतीयस्तु गुणवानुत्तरोत्तरम् ॥ (२९५।२)

चर्मारस्त्वतिरक्तः स्यात् किंचित् पीतः शुकास्यकः । (२९६।१)

श्वेतरेखः प्रवालाभो हंसपादः स उच्यते ॥ (२९६।२)

अशुद्धो दरदः कुर्याद् आन्ध्यं क्षैण्यं क्लमं भ्रमम् । (२९७।१)

मोहं मेहं च संशोध्यः क्रमाद्वैद्यैस्तु हिङ्गुलः ॥ (२९७।२)

मेषाक्षीरेण दरदमम्लवर्गैश्च भावितम् । (२९८।१)

सप्तवारं प्रयत्नेन शुद्धिमायाति निश्चितम् ॥ (२९८।२)

हिङ्गुलमारणवल्लमात्रं तालपिष्टं शरावे स्थापयेत्ततः । (२९९।१)

तस्मिन्कर्षसमं देयं शकलं दरदस्य च ॥ (२९९।२)

पूरयेद् आर्द्रकरसं द्विगुणं तत्र बुद्धिमान् । (३००।१)

पुष्पाणि माषमात्राणि परितः स्थापयेत्ततः ॥ (३००।२)

शरावसंपुटं दत्त्वा चुल्ल्यां मध्याग्निना पचेत् । (३०१।१)

घटिकात्रयपर्यन्तं तत उत्तार्य पेषयेत् ॥ (३०१।२)

ताम्बूले गुञ्जमात्रं तु देयं पुष्टिकरं मतम् । (३०२।१)

पाण्डौ क्षये च शूले च सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (३०२।२)

वज्रशोधनव्याघ्रीकन्दगतं वज्रं दोलायन्त्रेण पाचयेत् । (३०३।१)

सप्ताहं कोद्रवक्वाथैः कुलिशं विमलं भवेत् ॥ (३०३।२)

वज्रमारणत्रिवर्षारूढकार्पासीमूलमादाय पेषयेत् । (३०४।१)

त्रिवर्षनागवल्ल्या वा निजद्रावैः प्रपेषयेत् ॥ (३०४।२)

तद्गोलके क्षिपेद्वज्रं रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् । (३०५।१)

एवं सप्तपुटैर्नूनं कुलिशं मृतिमृच्छति ॥ (३०५।२)

वज्रमारण (२)त्रिःसप्तकृत्वः संतप्तं खरमूत्रेण सेचितम् । (३०६।१)

मत्कुणैस्तालकं पिष्ट्वा तद्गोले कुलिशं क्षिपेत् ॥ (३०६।२)

प्रध्मातं वाजिमूत्रेण सिक्तं पूर्वक्रमेण वै । (३०७।१)

भस्मीभवति तद्वज्रं शङ्खशीतांशुसुन्दरम् ॥ (३०७।२)

वज्रमारण (३)हिङ्गुसैन्धवसंयुक्तक्वाथे कौलत्थजे क्षिपेत् । (३०८।१)

तप्तं तप्तं पुनर्वज्रं भूयाच्चूर्णं त्रिसप्तधा ॥ (३०८।२)

मण्डूकं कांस्यजे पात्रे निगृह्य स्थापयेत् सुधीः । (३०९।१)

स भीतो मूत्रयेत्तत्र तन्मूत्रे वज्रमावपेत् । (३०९।२)

तप्तं तप्तं च बहुधा वज्रस्यैवं मृतिर्भवेत् ॥ (३०९।३)

वज्रं समीरकफपित्तगदान् निहन्ति वज्रोपमं च कुरुते वपुर् उत्तमश्रि । (३१०।१)

शोषक्षयभ्रमभगन्दरमेहमेदःपाण्डूदरश्वयथुहारि च षण्ढषाण्ढ्यम् ॥ (३१०।२)

वैक्रान्तवैक्रान्तं वज्रवच्छोध्यं नीलं वा लोहितं तथा । (३११।१)

हयमूत्रेण सिञ्चेत् तप्तं तप्तं द्विसप्तधा ॥ (३११।२)

ततस्तु मेषदुग्ध्यास्तु पञ्चाङ्गे गोलकं क्षिपेत् । (३१२।१)

पुटेन्मूषापुटे रुद्ध्वा कुर्यादेवं च सप्तधा । (३१२।२)

वैक्रान्तं भस्मतां याति वज्रस्थाने नियोजयेत् ॥ (३१२।३)

वातपित्तानिलध्वंसि षड्रसं देहदार्ढ्यकृत् । (३१३।१)

पाण्डूदरज्वरश्वासकासयक्ष्मप्रमेहनुत् ॥ (३१३।२)

शेषरत्नशोधनमारणानिशुध्यत्यम्लेन माणिक्यं जयन्त्या मौक्तिकं शुचि । (३१४।१)

विद्रुमं क्षारवर्गेण तार्क्ष्यं गोदुग्धतः शुचि ॥ (३१४।२)

पुष्परागं च कौलत्थक्वाथयोगेन शुध्यति । (३१५।१)

रोचनाभिश्च गोमेदं वैडूर्यं त्रिफलाजलैः । (३१५।२)

नीलं नीलीरसैर् वज्रं विना शुध्यति दोलया ॥ (३१५।३)

स्वेदयेद्दोलिकायन्त्रे जयन्त्याः स्वरसेन च । (३१६।१)

मणिमुक्ताप्रवालानि यामैकं शोधनं भवेत् ॥ (३१६।२)

लकुचद्रावसम्पिष्टैः शिलातालकगन्धकैः । (३१७।१)

वज्रं विनान्यरत्नानि म्रियन्तेऽष्टपुटैः खलु ॥ (३१७।२)

कुमार्या तण्डुलीयेन स्तन्येन च निषेचयेत् । (३१८।१)

प्रत्येकं सप्तवेलं च तप्ततप्तानि कृत्स्नशः ॥ (३१८।२)

मौक्तिकानि प्रवालानि तथा रत्नान्यशेषतः । (३१९।१)

क्षणाद्विविधवर्णानि म्रियन्ते नात्र संशयः ॥ (३१९।२)

उक्तमाक्षिकवन्मुक्ताप्रवालानि च मारयेत् । (३२०।१)

वज्रवत् सर्वरत्नानि शोधयेन्मारयेत्तथा ॥ (३२०।२)

रत्नगुणाःरत्नानि चोपरत्नानि चक्षुष्याणि सराणि च । (३२१।१)

शीतलानि कषायाणि मधुराणि शुभानि च ॥ (३२१।२)

वृष्याणि मङ्गलान्यायुस्तुष्टिपुष्टिकराणि च । (३२२।१)

ग्रहालक्ष्मीविषक्षैण्यपापसंतापनानि च ॥ (३२२।२)

यक्ष्मपाण्डुप्रमेहार्शःकासश्वासभगन्दरान् । (३२३।१)

ज्वरविसर्पकुष्ठानि शूलकृच्छ्रव्रणामयान् । (३२३।२)

घ्नन्ति पुष्टिं यशः कान्तिं पुण्यानि च नृणां भृशम् ॥ (३२३।३)

शिलाजतुनिदाघे घर्मसंतप्ता धातुसारं धराधराः । (३२४।१)

निर्यासवत् प्रमुञ्चन्ति तच्छिलाजतु कीर्त्यते ॥ (३२४।२)

शिलाजतुशोधनअथोष्णकाले रवितापयुक्ते व्यभ्रे निवाते समभूमिभागे । (३२५।१)

चत्वारि पात्राण्यसितायसानि न्यस्यातपे दत्तमनोऽवधानः ॥ (३२५।२)

शिलाजतु श्रेष्ठमवाप्य पात्रे प्रक्षिप्य तोयं द्विगुणं ततोऽस्मात् । (३२६।१)

उष्णं तदर्धं शृतमत्र दत्त्वा विशोधयेत्तन्मृदितं यथावत् ॥ (३२६।२)

ततस्तु यत्कृष्णमुपैति चोर्ध्वं संतानिकावद् रविरश्मियोगात् । (३२७।१)

पात्रात्तदन्यत्र ततो निदध्यात्तस्यान्तरे चोष्णजलं निधाय ॥ (३२७।२)

ततश्च तस्मादपरत्र पात्रे तस्माच्च पात्रादपरत्र भूयः । (३२८।१)

पुनस्ततोऽन्यत्र निधाय कृष्णं यत्संहृतं तत्पुनराहरेच्च ॥ (३२८।२)

यदा विशुद्धं जलमच्छमूर्ध्वं प्रसन्नभावान्मलमेत्यधस्तात् । (३२९।१)

तदा त्यजेत्तत्सलिलं मलं च शिलाजतु स्याज्जलशुद्धमेवम् ॥ (३२९।२)

शुद्धशिलाजतुपरीक्षावह्नौ क्षिप्तं तु निर्धूमं यत्तु लिङ्गोपमं भवेत् । (३३०।१)

तृणाग्रेणाम्भसि क्षिप्तम् अधो गलति तन्तुवत् । (३३०।२)

गोमूत्रगन्धि मलिनं शुद्धं ज्ञेयं शिलाजतु ॥ (३३०।३)

शिलाजतु रसायनं कटुकतिक्तमुष्णं कृमिक्षयोदरभिदश्मरीश्वयथुपाण्डुकण्डूहरम् । (३३१।१)

प्रमेहवमिकुष्ठजित् कफसमीरदुर्नामहृद् वलीपलितमानसान् अपि सकासकृच्छ्रप्रणुत् ॥ (३३१।२)

अशुद्धं दाहमूर्छायभ्रमपित्तास्रशोषताः । (३३२।१)

शिलाजतु प्रकुरुते मान्द्यमग्नेश्च विड्ग्रहम् ॥ (३३२।२)

सिन्दूरशोधनसिन्दूरं निम्बुकद्रावैः पिष्ट्वा वह्नौ विशोषयेत् । (३३३।१)

ततस्तण्डुलतोयेन तथाभूतं विशुध्यति ॥ (३३३।२)

सिन्दूरमुक्तं वीसर्पकुष्ठकण्डूविषापहम् । (३३४।१)

भग्नसंधानजननं व्रणशोधनरोपणम् ॥ (३३४।२)

समुद्रफेनसमुद्रफेनश्चक्षुष्यो लेखनः शीतलः सरः । (३३५।१)

कर्णस्रावरुजागूथहरः पाचनदीपनः ॥ (३३५।२)

अशुद्धः स करोत्यङ्गभङ्गं तस्माद्विशोधयेत् । (३३६।१)

समुद्रफेनः सम्पिष्टो निम्बुतोयेन शुध्यति ॥ (३३६।२)

गैरिकगैरिकं किंचिद् आज्येन भृष्टं शुद्धं प्रजायते । (३३७।१)

कायकान्तिवयःस्थैर्यबलौजोवृद्धिकारकम् ॥ (३३७।२)

प्रमेहकुष्ठपिटिकासर्वव्रणविषापहम् । (३३८।१)

स्वर्णगैरिकम् अन्यत्तु श्रेष्ठं सामान्यगैरिकात् ॥ (३३८।२)

एरण्डबीजशुद्धिगन्धर्वहस्तबीजानां नारिकेलोदकेन च । (३३९।१)

याममात्राद्भवेच्छुद्धिर् दन्तीबीजं पचेद्यथा ॥ (३३९।२)

मरीचशुद्धिमरीचं चाम्लतक्रेण भावितं घटिकात्रयम् । (३४०।१)

मरीचं निस्तुषं कृत्वा शुद्धं भवति निश्चितम् ॥ (३४०।२)

पिप्पलीशुद्धिवैदेही चित्रकरसैरातपे भावयेत्पुटे । (३४१।१)

सम्यक् शुद्धा भवत्यत्र रसयोगेषु योजयेत् ॥ (३४१।२)

हिङ्गुशुद्धिपद्मपत्ररसे याममातपे भावितं विदुः । (३४२।१)

रामठं शुद्धिमाप्नोति रसयोगेषु योजयेत् ॥ (३४२।२)

शङ्खशङ्खः क्षारो हिमो ग्राही ग्रहणीरेकनाशनः । (३४३।१)

नेत्रपुष्पहरो वर्ण्यस्तारुण्यपिटिकाप्रणुत् । (३४३।२)

अशुद्धो गुणदो नैष शुद्धोऽम्लैः स गुणप्रदः ॥ (३४३।३)

दक्षिणावर्तशङ्खस्तु त्रिदोषघ्नः शुचिर्निधिः । (३४४।१)

भूनागसत्त्वमयूरपक्षसत्त्वगुणाःताम्रभूभवनागांश्च त्रिंशत् पिष्यन् समेन तान् । (३४५।१)

पुरलाक्षोर्णनाभिः स्यान्मत्स्यपिण्याकटङ्कणैः ॥ (३४५।२)

द्रवमेतैश्च संयोज्य मर्दयित्वा धमेत्सुखम् । (३४६।१)

मुञ्चन्ति ताम्रवत्सत्त्वं तत्पक्षा अपि बर्हिणाम् ॥ (३४६।२)

भूनागसत्वं शिशिरं सर्वकुष्ठव्रणप्रणुत् । (३४७।१)

तत्सृष्टजलपानेन स्थावरं चाति जङ्गमम् ॥ (३४७।२)

विषं नश्यति तत्पात्रगतः सूतोऽग्नितो दृढः । (३४८।१)

एवं मयूरपक्षोत्थसत्वस्यापि गुणो मतः ॥ (३४८।२)

कर्पूरशुद्धिगोदुग्धे त्रिफलाक्वाथे भृङ्गद्रावे समांशके । (३४९।१)

मर्दयेद्याममात्रं तु कर्पूरं शुद्धिम् आप्नुयात् ॥ (३४९।२)

टङ्कणशुद्धिअशुद्धष्टङ्कणो वान्तिभ्रान्तिकारी प्रयोजितः । (३५०।१)

अतस्तं शोधयेदेवं गोमयेनाप्लुतः शुचिः ॥ (३५०।२)

टङ्कणो वह्निकृत्स्वर्णरूप्ययोः शोधनः सरः । (३५१।१)

विषदोषहरो हृद्यो वातश्लेष्मविकारनुत् ॥ (३५१।२)

विषानिकालकूटो वत्सनाभः शृङ्गकश्च प्रदीपनः । (३५२।१)

हालाहलो ब्रह्मपुत्रो हरिद्रः सक्तुकस्तथा । (३५२।२)

सौराष्ट्रिक इति प्रोक्ता विषभेदा अमी नव ॥ (३५२।३)

ब्राह्मणः पाण्डुरस्तेषु क्षत्रियो रक्तवर्णकः । (३५३।१)

वैश्यः पीतप्रभः शूद्रः कृष्णाभः स तु निन्दितः ॥ (३५३।२)

रसायने विषं विप्रं देहपुष्टौ तु बाहुजम् । (३५४।१)

कुष्ठनाशे प्रयुञ्जीत वैश्यं शूद्रं तु धातुषु ॥ (३५४।२)

विषं प्राणहरं युक्त्या प्राणकृच्च रसायनम् । (३५५।१)

योगवाहि परं श्लेष्मवातहृत्संनिपातजित् ॥ (३५५।२)

विषशोधनविषं तु खण्डशः कृत्वा वस्त्रखण्डेन बन्धयेत् । (३५६।१)

गोमूत्रमध्ये निक्षिप्य स्थापयेदातपे त्र्यहम् ॥ (३५६।२)

गोमूत्रं तु प्रदातव्यं नूतनं प्रत्यहं बुधैः । (३५७।१)

त्र्यहेऽतीते तदुद्धृत्य शोषयेन्मृदु पेषयेत् ॥ (३५७।२)

शुध्यत्येवं विषं सेव्यं योग्यं भवति चार्तिजित् ॥ (३५८।०)

विषशोधन (२)खण्डीकृत्य विषं वस्त्रपरिबद्धं तु दोलया । (३५९।१)

अजापयसि संस्विन्नं यामतः शुद्धिमाप्नुयात् ॥ (३५९।२)

विषशोधन (३)विषग्रन्थिं मले न्यस्य माहिषे दृढमुद्रितम् । (३६०।१)

करिषाग्नौ पचेद्यामं वस्त्रपूतं विषं शुचि ॥ (३६०।२)

विषशोधन (४)कणशो वत्सनाभं च कृत्वा बद्ध्वा च कर्पटे । (३६१।१)

दोलायन्त्रे जलक्षीरे प्रहराच्छुद्धिमृच्छति ॥ (३६१।२)

विषमारणतुल्येन टङ्कणेनैव द्विगुणेनोषणेन च । (३६२।१)

विषं संयोजितं शुद्धं मृतं भवति सर्वथा ॥ (३६२।२)

विषगुणाःविषं रसायनं बल्यं वातश्लेष्मविकारनुत् । (३६३।१)

कटुतिक्तकषायं च मदकारि सुखप्रदम् ॥ (३६३।२)

व्यवायि शीतनुद्दाहि कुष्ठवातास्रनाशम् । (३६४।१)

अग्निमान्द्यश्वासकासप्लीहोदरभगन्दरान् । (३६४।२)

गुल्मपाण्डुव्रणार्शांसि नाशयेत् क्रमशो नृणाम् ॥ (३६४।३)

गौरीपाषाणगौरीपाषाणकः प्रोक्तो द्विविधः श्वेतरक्तकः । (३६५।१)

श्वेतः शङ्खसदृग्रक्तो दाडिमाभः प्रकीर्तितः ॥ (३६५।२)

श्वेतः कृत्रिमकः प्रोक्तो रक्तः पर्वतसंभवः । (३६६।१)

विषरूपधरौ तौ हि रसकर्मणि पूजितौ ॥ (३६६।२)

गौरिपाषाणकश्चान्यो विकटो रक्तचूर्णकः । (३६७।१)

रसबन्धकरः स्निग्धो दोषघ्नो रसवीर्यकृत् ॥ (३६७।२)

गौरीपाषाणशोधन (१)घननादरसान्विते च मल्लः परिपाच्यः किल दोलकाह्वयन्त्रे । (३६८।१)

शुभवह्निरथो दिनं च मन्दः परिदेयः परिजायते स शुद्धः ॥ (३६८।२)

गौरीपाषाणशोधन (२)उल्लीपाषाणसंशुद्धिर् वक्ष्यते शास्त्रसंमतम् । (३६९।१)

चूर्णीकृतं पटे बद्ध्वा शिलाक्षारोदकेन च ॥ (३६९।२)

दोलायन्त्रे दिनैकं तु पाचितः शुद्धिम् आप्नुयात् । (३७०।१)

विकटं पोटलीं बद्ध्वा दोलायन्त्रेण काञ्जिके ॥ (३७०।२)

टङ्कणे वा गवां दुग्धे पाचयेद् घटिकाद्वयम् । (३७१।१)

आजमांसरसे वापि शुद्धो भवति निश्चयात् ॥ (३७१।२)

उल्लीपाषाणमल्लं च केचिन्नामान्तरं विदुः । (३७२।१)

वाते कफे तथा शीते योजयन्ति चिकित्सकाः ॥ (३७२।२)

उपविषाणिअर्कक्षीरस्नुहीक्षीरलाङ्गलीकरवीरकाः । (३७३।१)

गुञ्जाहिफेनधत्तूराः सप्तोपविषजातयः ॥ (३७३।२)

मतान्तरमर्कस्नुग्लाङ्गलीगुञ्जाहयारिविषमुष्टयः । (३७४।१)

धूर्तोऽहिफेनजैपालौ नवोपविषजातयः ॥ (३७४।२)

अर्कद्वयं सरं वातकुष्ठकण्डूविषापहम् । (३७५।१)

निहन्ति प्लीहगुल्मार्शोयकृच्छ्लेष्मोदरक्रिमीन् ॥ (३७५।२)

सेहुण्डो रेचनस्तीक्ष्णो दीपनः कटुको गुरुः । (३७६।१)

शूलमष्ठीलिकाध्मानगुल्मशोफोदरानिलान् ॥ (३७६।२)

हन्ति दोषान् यकृत्प्लीहकुष्ठोन्मादाश्मपाण्डुताः । (३७७।१)

अर्कसेहुण्डयोर्दुग्धं तत् स्वयं शुद्धमुच्यते ॥ (३७७।२)

लाङ्गली शुद्धिमायाति दिनं गोमूत्रसंस्थिता । (३७८।१)

कलिकारी सरा कुष्ठशोफार्शोव्रणशूलजित् । (३७८।२)

तीक्ष्णोष्णा कृमिनुल्लघ्वी पित्तला गर्भपातिनी ॥ (३७८।३)

गुञ्जा काञ्जिकसंस्विन्ना शुद्धिमायाति यामतः । (३७९।१)

गुञ्जा लघुर्हिमा रूक्षा भेदनी श्वासकासजित् । (३७९।२)

कोष्णा वृष्या कुष्ठकण्डूश्लेष्मपित्तव्रणापहा ॥ (३७९।३)

हयारिर् विषवच्छोध्यो गोदुग्धे दोलकेन तु । (३८०।१)

करवीरद्वयं नेत्ररोगकुष्ठव्रणापहम् । (३८०।२)

लघूष्णं कृमिकण्डूघ्नं भक्षितं विषवन्मतम् ॥ (३८०।३)

किंचिदाज्येन संमृष्टो विषमुष्टिर्विशुध्यति । (३८१।१)

विषमुष्टिस्तिक्तकटुस्तीक्ष्णोष्णः श्लेष्मवातहा ॥ (३८१।२)

सारमेयविषोन्मादहरो मदकरः स्मृतः ॥ (३८२।०)

जैपालजैपालोऽस्ति गुरुस्तिक्तो वान्तिकृज्ज्वरकुष्ठनुत् । (३८३।१)

उष्णः सरो व्रणश्लेष्मकण्डूकृमिविषापहः ॥ (३८३।२)

जैपालशुद्धिजैपालं रहितं त्वगङ्कुररसज्ञाभिर् मले माहिषे निक्षिप्तं त्र्यहमुष्णतोयविमले खल्वे सवासोर्दितम् । (३८४।१)

लिप्तं नूतनखर्परेषु विगतस्नेहं रजःसंनिभं निम्बूकाम्बुविभावितं च बहुशः शुद्धं गुणाढ्यं भवेत् ॥ (३८४।२)

जैपालं निस्तुषं कृत्वा दुग्धे दोलायुतं पचेत् । (३८५।१)

अन्तर्जिह्वां परित्यज्य युञ्ज्याच्च रसकर्मणि ॥ (३८५।२)

वस्त्रे बद्ध्वा तु जैपालं गोमयस्योदके न्यसेत् । (३८६।१)

पाचयेद्याममात्रं तु जैपालः शुद्धतां व्रजेत् ॥ (३८६।२)

उन्मत्तधत्तूरबीजं गोमूत्रे चतुर्यामोषितं पुनः । (३८७।१)

क्वथितं निस्तुषं कृत्वा शुद्धं यागेषु योजयेत् ॥ (३८७।२)

धत्तूरो मदवर्णाग्निवातकृज्ज्वरकुष्ठनुत् । (३८८।१)

उष्णो गुरुर्व्रणश्लेष्मकण्डूकृमिविषापहः ॥ (३८८।२)

अहिफेनअहिफेनं शृङ्गवेररसैर्भाव्यं त्रिसप्तधा । (३८९।१)

शुध्यत्युक्तेषु योगेषु योजयेत्तद्विधानतः ॥ (३८९।२)

अफुकं शोषणं ग्राही श्लेष्मघ्नं वातपित्तलम् । (३९०।१)

मदतृड्दाहकृच्छुक्रस्तम्भनायासमोहकृत् ॥ (३९०।२)

अतिसारे ग्रहण्यां च हितं दीपनपाचनम् । (३९१।१)

सेवितं दिवसैः कैश्चिद् भ्रमयत्यन्यथार्तिकृत् ॥ (३९१।२)

नवभिर्मर्दितः सूतश्छिन्नपक्षः प्रजायते । (३९२।१)

मुखं च जायते तस्य धातूंश्च ग्रसतेतराम् ॥ (३९२।२)

भङ्गिका पित्तला तिक्ता तीक्ष्णोष्णा ग्राहिणी लघुः । (३९३।१)

कर्षणी दीपनी रुच्या मदकृत्कफवातहृत् ॥ (३९३।२)

बब्बूलत्वक्कषायेण भङ्गां संस्वेद्य शोषयेत् । (३९४।१)

गोदुग्धभावनां दत्त्वा शुष्कां सर्वत्र योजयेत् ॥ (३९४।२)

गरुडमन्त्रॐ नमः प्रचण्डगरुडाय पक्षिराजाय विष्णुवाहनाय विनतासुताय हे गरुड कश्यपसुत वैनतेय तार्क्ष्य स्वर्णवज्र चञ्चुवज्र तुण्डनखप्रहरणायानन्तवासुकितक्षककर्कोटपद्ममहापद्मशङ्खपालकुलिकजयविजयाष्टमहानागकाल उच्चाटनीमूषकविषप्रहरणावहननधूनन शीघ्रकम्प २ आवेश २ ढण्ढर हे हे श्रीगरुडाय नमः । (३९५।१)

मन्त्रेणानेन मन्त्रज्ञो जलं चुलकमात्रकम् । (३९५।२)

सप्तवाराभिजप्तं तु पाययेद् ग्रस्तचेतनम् ॥ (३९५।३)

सर्पादिविषवेगेन सद्यो निर्विषमाप्नुयात् । (३९६।१)

त्रिवारमेवं पानीयं पातव्यं न पिबेदपि ॥ (३९६।२)

मुखमध्ये तदाक्षेपः कर्तव्यस्तज्जलेन हि । (३९७।१)

अथवा मस्तके तस्य तर्जन्या ताडयेद्बुधः । (३९७।२)

त्रिवारं मन्त्रपूर्वं तु निर्विषो भवति क्षणात् ॥ (३९७।३)

अभ्रकसत्त्वपातनभावयेच्चूर्णितं त्वभ्रं दिनैकं काञ्जिकेन च । (३९८।१)

रम्भासूरणजैर् नीरैर् मूलकैश्च सुमेलयेत् ॥ (३९८।२)

तुर्यांशटङ्कणेनैव क्षुद्रमत्स्यैः समं पुनः । (३९९।१)

महिषीमलसंमिश्रान्विधायास्याथ गोलकान् ॥ (३९९।२)

खराग्निना धमेद्गाढं सत्त्वं मुञ्चति कांस्यवत् । (४००।१)

मारितं ताम्रवत्त्वभ्रपारदाभ्यां निषेवयेत् ॥ (४००।२)

सत्त्वमभ्रस्य शिशिरं त्रिदोषघ्नं रसायनम् । (४०१।१)

विशेषात् पुंस्त्वजननं वयसःस्तम्भनं परम् ॥ (४०१।२)

अगस्त्यपत्रनिर्यासमर्दितं सूरणस्थितम् । (४०२।१)

अभ्रं गोष्ठगतं मासं जायते पारदोपमम् ॥ (४०२।२)

तालकसत्त्वलाक्षाराजितिलाञ्शिग्रु टङ्कणं लवणं गुडम् । (४०३।१)

तालकार्धेन संमिश्रं मूषायां स्थिरभाजने । (४०३।२)

रुद्ध्वा पुटेद् अधोयन्त्रे सत्वं मुञ्चति सर्वथा ॥ (४०३।३)

क्षारकल्पनाक्षारवृक्षस्य काष्ठानि शुष्काण्यग्नौ प्रदीपयेत् । (४०४।१)

नीत्वा तद्भस्म मृत्पात्रे क्षिप्त्वा नीरे चतुर्गुणे ॥ (४०४।२)

विमर्द्य धारयेद्रात्रौ प्रातरच्छं जलं नयेत् । (४०५।१)

तन्नीरं क्वाथयेद्वह्नौ यावत्सर्वं विशुष्यति ॥ (४०५।२)

ततः पात्रात्समुद्धृत्य क्षारो ग्राह्यः सितप्रभः । (४०६।१)

चूर्णाभः प्रतिसार्यः स्यात्तैजसः क्वाथवत् स्थितः । (४०६।२)

इति क्षारद्वयं धीमान् युक्तकार्येषु योजयेत् ॥ (४०६।३)