अभिधानचिन्तामणिAbhidhānacintāmaṇi

AbhCint, 1

1 of 2 · 154 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्रणिपत्यार्हतः सिद्धसाङ्गशब्दानुशासनः । (१।१)

praṇipatyārhataḥ siddhasāṅgaśabdānuśāsanaḥ |

1.2१.२

रूढयौगिकमिश्राणां नाम्नां मालां तनोम्यहम् ॥ (१।२)

rūḍhayaugikamiśrāṇāṃ nāmnāṃ mālāṃ tanomyaham ||

2.1२.१

व्युत्पत्तिरहिताः शब्दा रूढा आखण्डलादयः । (२।१)

vyutpattirahitāḥ śabdā rūḍhā ākhaṇḍalādayaḥ |

2.2२.२

योगो ऽन्वयः स तु गुणक्रियासंबन्धसंभवः ॥ (२।२)

yogo 'nvayaḥ sa tu guṇakriyāsaṃbandhasaṃbhavaḥ ||

3.1३.१

गुणतो नीलकण्ठाद्याः क्रियातः स्रष्टृसंनिभाः । (३।१)

guṇato nīlakaṇṭhādyāḥ kriyātaḥ sraṣṭṛsaṃnibhāḥ |

3.2३.२

स्वस्वामित्वादिसंबन्धस्तत्राहुर्नाम तद्वताम् ॥ (३।२)

svasvāmitvādisaṃbandhastatrāhurnāma tadvatām ||

4.1४.१

स्वात् पालधनभुग्नेतृपतिमत्वर्थकादयः । (४।१)

svāt pāladhanabhugnetṛpatimatvarthakādayaḥ |

4.2४.२

भूपालो भूधनो भूभुग्भूनेता भूपतिस्तथा ॥ (४।२)

bhūpālo bhūdhano bhūbhugbhūnetā bhūpatistathā ||

5.1५.१

भूमांश्चेति कविरूढ्या ज्ञेयोदाहरणावली । (५।१)

bhūmāṃśceti kavirūḍhyā jñeyodāharaṇāvalī |

5.2५.२

जन्यात् कृत्कर्तृसृट्स्रष्टृविधातृकरसूसमाः ॥ (५।२)

janyāt kṛtkartṛsṛṭsraṣṭṛvidhātṛkarasūsamāḥ ||

6.1६.१

जनकाद् योनिजरुहजन्मभूसूत्यणादयः । (६।१)

janakād yonijaruhajanmabhūsūtyaṇādayaḥ |

6.2६.२

धार्याद्ध्वजास्त्रपाण्यङ्कमौलिभूषणभृन्निभाः ॥ (६।२)

dhāryāddhvajāstrapāṇyaṅkamaulibhūṣaṇabhṛnnibhāḥ ||

7.1७.१

शालिशेखरमत्वर्थमालिभर्तृधरा अपि । (७।१)

śāliśekharamatvarthamālibhartṛdharā api |

7.2७.२

भोज्याद् भुगन्धोव्रतलिट्पायिपाशाशनादयः ॥ (७।२)

bhojyād bhugandhovrataliṭpāyipāśāśanādayaḥ ||

8.1८.१

पत्युः कान्ताप्रियतमावधूप्रणयिनीनिभाः । (८।१)

patyuḥ kāntāpriyatamāvadhūpraṇayinīnibhāḥ |

8.2८.२

कलत्राद् वररमणप्रणयीशप्रियादयः ॥ (८।२)

kalatrād vararamaṇapraṇayīśapriyādayaḥ ||

9.1९.१

सख्युः सखिसमा वाह्याद्गामियानासनादयः । (९।१)

sakhyuḥ sakhisamā vāhyādgāmiyānāsanādayaḥ |

9.2९.२

ज्ञातेः स्वसृदुहित्रात्मजाग्रजावरजादयः ॥ (९।२)

jñāteḥ svasṛduhitrātmajāgrajāvarajādayaḥ ||

10.1१०.१

आश्रयात्सद्मपर्यायशयवासिसदादयः । (१०।१)

āśrayātsadmaparyāyaśayavāsisadādayaḥ |

10.2१०.२

वध्याद् भिद्द्वेषिजिद्धातिध्रुग्रिपुध्वंसिशासनाः ॥ (१०।२)

vadhyād bhiddveṣijiddhātidhrugripudhvaṃsiśāsanāḥ ||

12.1१२.१

प्राक्प्रदर्शितसंबन्धिशब्दा योज्या यथोचितम् । (१२।१)

prākpradarśitasaṃbandhiśabdā yojyā yathocitam |

12.2१२.२

दृश्यते खलु वाह्यत्वे वृषस्य वृषवाहनः ॥ (१२।२)

dṛśyate khalu vāhyatve vṛṣasya vṛṣavāhanaḥ ||

21.1२१.१

एकेन्द्रियाः पृथिव्यम्बुतेजोवायुमहीरुहः । (२१।१)

ekendriyāḥ pṛthivyambutejovāyumahīruhaḥ |

21.2२१.२

कृमिपीलकलूताद्याः स्युर्द्वित्रिचतुरिन्द्रियाः ॥ (२१।२)

kṛmipīlakalūtādyāḥ syurdvitricaturindriyāḥ ||

22.1२२.१

पञ्चेन्द्रियाश्चेभकेकिमत्स्याद्याः स्थलखाम्बुगाः । (२२।१)

pañcendriyāścebhakekimatsyādyāḥ sthalakhāmbugāḥ |

22.2२२.२

पञ्चेन्द्रिया एव देवा नरा नैरयिका अपि ॥ (२२।२)

pañcendriyā eva devā narā nairayikā api ||

23.1२३.१

नारकाः पञ्चमे साङ्गाः षष्ठे साधारणाः स्फुटम् । (२३।१)

nārakāḥ pañcame sāṅgāḥ ṣaṣṭhe sādhāraṇāḥ sphuṭam |

23.2२३.२

प्रस्तोष्यन्ते ऽव्ययाश्चात्र त्वन्ताथादी न पूर्वगौ ॥ (२३।२)

prastoṣyante 'vyayāścātra tvantāthādī na pūrvagau ||

24.1२४.१

अर्हञ्जिनः पारगतस् त्रिकालवित् क्षीणाष्टकर्मापरमेष्ठ्यधीश्वरः । (२४।१)

arhañjinaḥ pāragatas trikālavit kṣīṇāṣṭakarmāparameṣṭhyadhīśvaraḥ |

24.2२४.२

शंभुः स्वयंभूर् भगवाञ्जगत्प्रभुस्तीर्थंकरस्तीर्थकरो जिनेश्वरः ॥ (२४।२)

śaṃbhuḥ svayaṃbhūr bhagavāñjagatprabhustīrthaṃkarastīrthakaro jineśvaraḥ ||

25.1२५.१

स्याद्वाद्यभयदसार्वाः सर्वज्ञः सर्वदर्शिकेवलिनौ । (२५।१)

syādvādyabhayadasārvāḥ sarvajñaḥ sarvadarśikevalinau |

25.2२५.२

देवाधिदेवबोधदपुरुषोत्तमवीतरागाप्ताः ॥ (२५।२)

devādhidevabodhadapuruṣottamavītarāgāptāḥ ||

26.1२६.१

एतस्यामवसर्पिण्यामृषभो ऽजितशंभवौ । (२६।१)

etasyāmavasarpiṇyāmṛṣabho 'jitaśaṃbhavau |

26.2२६.२

अभिनन्दनः सुमतिस्ततः पद्मप्रभाभिधः ॥ (२६।२)

abhinandanaḥ sumatistataḥ padmaprabhābhidhaḥ ||

27.1२७.१

सुपार्श्वश्चन्द्रप्रभश्च सुविधिश्चाथ शीतलः । (२७।१)

supārśvaścandraprabhaśca suvidhiścātha śītalaḥ |

27.2२७.२

श्रेयांसो वासुपूज्यश्च विमलो ऽनन्ततीर्थकृत् ॥ (२७।२)

śreyāṃso vāsupūjyaśca vimalo 'nantatīrthakṛt ||

28.1२८.१

धर्मः शान्तिः कुंथुररो मल्लिश्च मुनिसुव्रतः । (२८।१)

dharmaḥ śāntiḥ kuṃthuraro malliśca munisuvrataḥ |

28.2२८.२

नमिर्नेमिः पार्श्वो वीरश्चतुर्विंशतिरर्हताम् ॥ (२८।२)

namirnemiḥ pārśvo vīraścaturviṃśatirarhatām ||

29.1२९.१

ऋषभो वृषभः श्रेयाञ्श्रेयांसः स्यादनन्तजिदनन्तः । (२९।१)

ṛṣabho vṛṣabhaḥ śreyāñśreyāṃsaḥ syādanantajidanantaḥ |

29.2२९.२

सुविधिस्तु पुष्पदन्तो मुनिसुव्रतसुव्रतौ तुल्यौ ॥ (२९।२)

suvidhistu puṣpadanto munisuvratasuvratau tulyau ||

30.1३०.१

अरिष्टनेमिस्तु नेमिर्वीरश्चरमतीर्थकृत् । (३०।१)

ariṣṭanemistu nemirvīraścaramatīrthakṛt |

30.2३०.२

महावीरो वर्धमानो देवार्यो ज्ञातनन्दनः ॥ (३०।२)

mahāvīro vardhamāno devāryo jñātanandanaḥ ||

31.1३१.१

गणा नवास्यर्षिसंघा एकादश गणाधिपाः । (३१।१)

gaṇā navāsyarṣisaṃghā ekādaśa gaṇādhipāḥ |

31.2३१.२

इन्द्रभूतिरग्निभूतिवायुभूतिश्च गौतमाः ॥ (३१।२)

indrabhūtiragnibhūtivāyubhūtiśca gautamāḥ ||

32.1३२.१

व्यक्तः सुधर्मा मण्डितमौर्यपुत्रावकम्पितः । (३२।१)

vyaktaḥ sudharmā maṇḍitamauryaputrāvakampitaḥ |

32.2३२.२

अचलभ्राता मेतार्यः प्रभासश्च पृथक्कुलाः ॥ (३२।२)

acalabhrātā metāryaḥ prabhāsaśca pṛthakkulāḥ ||

33.1३३.१

केवली चरमो जम्बूस्वाम्यथ प्रभवत्प्रभुः । (३३।१)

kevalī caramo jambūsvāmyatha prabhavatprabhuḥ |

33.2३३.२

शय्यंभवो यशोभद्रः संभूतविजयस्ततः ॥ (३३।२)

śayyaṃbhavo yaśobhadraḥ saṃbhūtavijayastataḥ ||

34.1३४.१

भद्रबाहुः स्थूलभद्रः श्रुतकेवलिनो हि षट् । (३४।१)

bhadrabāhuḥ sthūlabhadraḥ śrutakevalino hi ṣaṭ |

34.2३४.२

महागिरिसुहस्त्याद्या वज्रान्ता दशपूर्विणः ॥ (३४।२)

mahāgirisuhastyādyā vajrāntā daśapūrviṇaḥ ||

35.1३५.१

इक्ष्वाकुकुलसम्भूताः स्याद्द्वाविंशतिर् अर्हताम् । (३५।१)

ikṣvākukulasambhūtāḥ syāddvāviṃśatir arhatām |

35.2३५.२

मुनिसुव्रतनेमी तु हरिवंशसमुद्भवौ ॥ (३५।२)

munisuvratanemī tu harivaṃśasamudbhavau ||

36.1३६.१

नाभिश्च जितशत्रुश्च जितारिरथ संवरः । (३६।१)

nābhiśca jitaśatruśca jitāriratha saṃvaraḥ |

36.2३६.२

मेघो धरः प्रतिष्ठश्च महासेननरेश्वरः ॥ (३६।२)

megho dharaḥ pratiṣṭhaśca mahāsenanareśvaraḥ ||

37.1३७.१

सुग्रीवश्च दृढरथो विष्णुश्च वसुपूज्यराट् । (३७।१)

sugrīvaśca dṛḍharatho viṣṇuśca vasupūjyarāṭ |

37.2३७.२

कृतवर्मा सिंहसेनो भानुश्च विश्वसेनराट् ॥ (३७।२)

kṛtavarmā siṃhaseno bhānuśca viśvasenarāṭ ||

38.1३८.१

सूरः सुदर्शनः कुम्भः सुमित्रो विजयस्तथा । (३८।१)

sūraḥ sudarśanaḥ kumbhaḥ sumitro vijayastathā |

38.2३८.२

समुद्रविजयश्चाश्वसेनः सिद्धार्थ एव च ॥ (३८।२)

samudravijayaścāśvasenaḥ siddhārtha eva ca ||

39.1३९.१

मरुदेवा विजया सेना सिद्धार्था च मङ्गला । (३९।१)

marudevā vijayā senā siddhārthā ca maṅgalā |

39.2३९.२

ततः सुसीमा पृथ्वी लक्ष्मणा रामा ततः परम् ॥ (३९।२)

tataḥ susīmā pṛthvī lakṣmaṇā rāmā tataḥ param ||

40.1४०.१

नन्दा विष्णुर्जया श्यामा सुयशाः सुव्रताचिरा । (४०।१)

nandā viṣṇurjayā śyāmā suyaśāḥ suvratācirā |

40.2४०.२

श्रीर्देवी प्रभावती च पद्मा वप्रा शिवा तथा ॥ (४०।२)

śrīrdevī prabhāvatī ca padmā vaprā śivā tathā ||

41.1४१.१

वामा त्रिशला क्रमतः पितरो मातरो ऽर्हताम् । (४१।१)

vāmā triśalā kramataḥ pitaro mātaro 'rhatām |

41.2४१.२

स्याद्गोमुखो महायक्षस्त्रिमुखो यक्षनायकः ॥ (४१।२)

syādgomukho mahāyakṣastrimukho yakṣanāyakaḥ ||

42.1४२.१

तुम्बरुः कुसुमश्चापि मातङ्गो विजयो ऽजितः । (४२।१)

tumbaruḥ kusumaścāpi mātaṅgo vijayo 'jitaḥ |

42.2४२.२

ब्रह्मा यक्षेट् कुमारः षण्मुखपातालकिंनराः ॥ (४२।२)

brahmā yakṣeṭ kumāraḥ ṣaṇmukhapātālakiṃnarāḥ ||

43.1४३.१

गरुडो गन्धर्वो यक्षेट् कुबेरो वरुणो ऽपि च । (४३।१)

garuḍo gandharvo yakṣeṭ kubero varuṇo 'pi ca |

43.2४३.२

भृकुटिर् गोमेधः पार्श्वो मातङ्गो ऽर्हदुपासकाः ॥ (४३।२)

bhṛkuṭir gomedhaḥ pārśvo mātaṅgo 'rhadupāsakāḥ ||

44.1४४.१

चक्रेश्वर्यजितबला दुरितारिश्च कालिका । (४४।१)

cakreśvaryajitabalā duritāriśca kālikā |

44.2४४.२

महाकाली श्यामा शान्ता भृकुटिश्च सुतारका ॥ (४४।२)

mahākālī śyāmā śāntā bhṛkuṭiśca sutārakā ||

45.1४५.१

अशोका मानवी चण्डा विदिता चाङ्कुशा तथा । (४५।१)

aśokā mānavī caṇḍā viditā cāṅkuśā tathā |

45.2४५.२

कन्दर्पा निर्वाणी बला धारिणी धरणप्रिया ॥ (४५।२)

kandarpā nirvāṇī balā dhāriṇī dharaṇapriyā ||

46.1४६.१

नरदत्ताथ गान्धार्यम्बिका पद्मावती तथा । (४६।१)

naradattātha gāndhāryambikā padmāvatī tathā |

46.2४६.२

सिद्धायिका चेति जैन्यः क्रमाच्छासनदेवताः ॥ (४६।२)

siddhāyikā ceti jainyaḥ kramācchāsanadevatāḥ ||

47.1४७.१

वृषो गजो ऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चो ऽब्जं स्वस्तिकः शशी । (४७।१)

vṛṣo gajo 'śvaḥ plavagaḥ krauñco 'bjaṃ svastikaḥ śaśī |

47.2४७.२

मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ (४७।२)

makaraḥ śrīvatsaḥ khaḍgī mahiṣaḥ sūkarastathā ||

48.1४८.१

श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटो ऽपि च । (४८।१)

śyeno vajraṃ mṛgaśchāgo nandyāvarto ghaṭo 'pi ca |

48.2४८.२

कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहो ऽर्हतां ध्वजाः ॥ (४८।२)

kūrmo nīlotpalaṃ śaṅkhaḥ phaṇī siṃho 'rhatāṃ dhvajāḥ ||

49.1४९.१

रक्तौ च पद्मप्रभवासुपूज्यौ शुक्लौ तु चन्द्रप्रभपुष्पदन्तौ । (४९।१)

raktau ca padmaprabhavāsupūjyau śuklau tu candraprabhapuṣpadantau |

49.2४९.२

कृष्णौ पुनर्नेमिमुनी विनीलौ श्रीमल्लिपार्श्वौ कनकत्विषो ऽन्ये ॥ (४९।२)

kṛṣṇau punarnemimunī vinīlau śrīmallipārśvau kanakatviṣo 'nye ||

50.1५०.१

उत्सर्पिण्यामतीतायां चतुर्विंशतिरर्हताम् । (५०।१)

utsarpiṇyāmatītāyāṃ caturviṃśatirarhatām |

50.2५०.२

केवलज्ञानी निर्वाणी सागरो ऽथ महायशाः ॥ (५०।२)

kevalajñānī nirvāṇī sāgaro 'tha mahāyaśāḥ ||

51.1५१.१

विमलः सर्वानुभूतिः श्रीधरो दत्ततीर्थकृत् । (५१।१)

vimalaḥ sarvānubhūtiḥ śrīdharo dattatīrthakṛt |

51.2५१.२

दामोदरः सुतेजाश्च स्वाम्यथो मुनिसुव्रतः ॥ (५१।२)

dāmodaraḥ sutejāśca svāmyatho munisuvrataḥ ||

52.1५२.१

सुमतिः शिवगतिश्चैवात्यागो ऽथ निमीश्वरः । (५२।१)

sumatiḥ śivagatiścaivātyāgo 'tha nimīśvaraḥ |

52.2५२.२

अनिलो यशोधराख्यः कृतार्थो ऽथ जिनेश्वरः ॥ (५२।२)

anilo yaśodharākhyaḥ kṛtārtho 'tha jineśvaraḥ ||

53.1५३.१

शुद्धमतिः शिवकरः स्यन्दनश्चाथ संप्रतिः । (५३।१)

śuddhamatiḥ śivakaraḥ syandanaścātha saṃpratiḥ |

53.2५३.२

भाविन्यां तु पद्मनाभः शूरदेवः सुपार्श्वकः ॥ (५३।२)

bhāvinyāṃ tu padmanābhaḥ śūradevaḥ supārśvakaḥ ||

54.1५४.१

स्वयंप्रभश्च सर्वानुभूतिर्देवश्रुतोदयौ । (५४।१)

svayaṃprabhaśca sarvānubhūtirdevaśrutodayau |

54.2५४.२

पेढालः पोट्टिलश्चापि शतकीर्तिश्च सुव्रतः ॥ (५४।२)

peḍhālaḥ poṭṭilaścāpi śatakīrtiśca suvrataḥ ||

55.1५५.१

अममो निष्कषायश्च निष्पुलाको ऽथ निर्ममः । (५५।१)

amamo niṣkaṣāyaśca niṣpulāko 'tha nirmamaḥ |

55.2५५.२

चित्रगुप्तः समाधिश्च संवरश्च यशोधरः ॥ (५५।२)

citraguptaḥ samādhiśca saṃvaraśca yaśodharaḥ ||

56.1५६.१

विजयो मल्लदेवौ चानन्तवीर्यश्च भद्रकृत् । (५६।१)

vijayo malladevau cānantavīryaśca bhadrakṛt |

56.2५६.२

एवं सर्वावसर्पिण्युत्सर्पिणीषु जिनोत्तमाः ॥ (५६।२)

evaṃ sarvāvasarpiṇyutsarpiṇīṣu jinottamāḥ ||

57.1५७.१

तेषां च देहो ऽद्भुतरूपगन्धो निरामयः स्वेदमलोज्झितश्च । (५७।१)

teṣāṃ ca deho 'dbhutarūpagandho nirāmayaḥ svedamalojjhitaśca |

57.2५७.२

श्वासो ऽब्जगन्धो रुधिरामिषं तु गोक्षीरधाराधवलं ह्यविस्रम् ॥ (५७।२)

śvāso 'bjagandho rudhirāmiṣaṃ tu gokṣīradhārādhavalaṃ hyavisram ||

58.1५८.१

आहारनीहारविधिस्त्वदृश्यश्चत्वार एते ऽतिशयाः सहोत्थाः । (५८।१)

āhāranīhāravidhistvadṛśyaścatvāra ete 'tiśayāḥ sahotthāḥ |

58.2५८.२

क्षेत्रे स्थितिर्योजनमात्रके ऽपि नृदेवतिर्यग्जनकोटिकोटेः ॥ (५८।२)

kṣetre sthitiryojanamātrake 'pi nṛdevatiryagjanakoṭikoṭeḥ ||

59.1५९.१

वाणी नृतिर्यक्सुरलोकभाषासंवादिनी योजनगामिनी च । (५९।१)

vāṇī nṛtiryaksuralokabhāṣāsaṃvādinī yojanagāminī ca |

59.2५९.२

भामण्डलं चारु च मौलिपृष्ठे विडम्बिताहर्पतिमण्डलश्रीः ॥ (५९।२)

bhāmaṇḍalaṃ cāru ca maulipṛṣṭhe viḍambitāharpatimaṇḍalaśrīḥ ||

60.1६०.१

साग्रे च गव्यूतिशतद्वये रुजावैरेतयो मार्यतिवृष्ट्यवृष्टयः । (६०।१)

sāgre ca gavyūtiśatadvaye rujāvairetayo māryativṛṣṭyavṛṣṭayaḥ |

60.2६०.२

दुर्भिक्षमन्यस्वकचक्रतो भयं स्यान्नैत एकादश कर्मघातजाः ॥ (६०।२)

durbhikṣamanyasvakacakrato bhayaṃ syānnaita ekādaśa karmaghātajāḥ ||

61.1६१.१

खे धर्मचक्रं चमराः सपादपीठं मृगेन्द्रासनमुज्ज्वलं च । (६१।१)

khe dharmacakraṃ camarāḥ sapādapīṭhaṃ mṛgendrāsanamujjvalaṃ ca |

61.2६१.२

छत्त्रत्रयं रत्नमयध्वजो ऽङ्घ्रिन्यासे च चामीकरपङ्कजानि ॥ (६१।२)

chattratrayaṃ ratnamayadhvajo 'ṅghrinyāse ca cāmīkarapaṅkajāni ||

62.1६२.१

वप्रत्रयं चारु चतुर्मुखाङ्गताश् चैत्यद्रुमो ऽधोवदनाश्च कण्टकाः । (६२।१)

vapratrayaṃ cāru caturmukhāṅgatāś caityadrumo 'dhovadanāśca kaṇṭakāḥ |

62.2६२.२

द्रुमानतिर्दुन्दुभिनाद उच्चकैर्वातो ऽनुकूलः शकुनाः प्रदक्षिणाः ॥ (६२।२)

drumānatirdundubhināda uccakairvāto 'nukūlaḥ śakunāḥ pradakṣiṇāḥ ||

63.1६३.१

गन्धाम्बुवर्षं बहुवर्णपुष्पवृष्टिः कचश्मश्रुनखाप्रवृद्धिः । (६३।१)

gandhāmbuvarṣaṃ bahuvarṇapuṣpavṛṣṭiḥ kacaśmaśrunakhāpravṛddhiḥ |

63.2६३.२

चतुर्विधा मर्त्यनिकायकोटिजघन्यभावादपि पार्श्वदेशे ॥ (६३।२)

caturvidhā martyanikāyakoṭijaghanyabhāvādapi pārśvadeśe ||

64.1६४.१

क्रतूनामिन्द्रियार्थानामनुकूलत्वमित्यमी । (६४।१)

kratūnāmindriyārthānāmanukūlatvamityamī |

64.2६४.२

एकोनविंशतिदैव्याश्चतुस्त्रिंशच्च मीलिताः ॥ (६४।२)

ekonaviṃśatidaivyāścatustriṃśacca mīlitāḥ ||

65.1६५.१

संस्कारवत्त्वमौदार्यमुपचारपरीतता । (६५।१)

saṃskāravattvamaudāryamupacāraparītatā |

65.2६५.२

मेघनिर्घोषगाम्भीर्यं प्रतिनादविधायिता ॥ (६५।२)

meghanirghoṣagāmbhīryaṃ pratinādavidhāyitā ||

66.1६६.१

दक्षिणत्वमुपनीतरागत्वं च महार्थता । (६६।१)

dakṣiṇatvamupanītarāgatvaṃ ca mahārthatā |

66.2६६.२

अव्याहतत्वं शिष्टत्वं संशयानामसंभवः ॥ (६६।२)

avyāhatatvaṃ śiṣṭatvaṃ saṃśayānāmasaṃbhavaḥ ||

67.1६७.१

निराकृतान्योत्तरत्वं हृदयंगमितापि च । (६७।१)

nirākṛtānyottaratvaṃ hṛdayaṃgamitāpi ca |

67.2६७.२

मिथः साकाङ्क्षता प्रस्तावौचित्यं तत्त्वनिष्ठता ॥ (६७।२)

mithaḥ sākāṅkṣatā prastāvaucityaṃ tattvaniṣṭhatā ||

68.1६८.१

अप्रकीर्णप्रसृतत्वम् अस्वश्लाघान्यनिन्दिता । (६८।१)

aprakīrṇaprasṛtatvam asvaślāghānyaninditā |

68.2६८.२

आभिजात्यमतिस्निग्धमधुरत्वं प्रशस्यता ॥ (६८।२)

ābhijātyamatisnigdhamadhuratvaṃ praśasyatā ||

69.1६९.१

अमर्मवेधितौदार्यं धर्मार्थप्रतिबद्धता । (६९।१)

amarmavedhitaudāryaṃ dharmārthapratibaddhatā |

69.2६९.२

कारकाद्यविपर्यासो विभ्रमादिवियुक्तता ॥ (६९।२)

kārakādyaviparyāso vibhramādiviyuktatā ||

70.1७०.१

चित्रकृत्त्वम् अद्भुतत्वं तथानतिविलम्बिता । (७०।१)

citrakṛttvam adbhutatvaṃ tathānativilambitā |

70.2७०.२

अनेकजातिवैचित्र्यम् आरोपितविशेषिता ॥ (७०।२)

anekajātivaicitryam āropitaviśeṣitā ||

71.1७१.१

सत्त्वप्रधानता वर्णपदवाक्यविविक्तता । (७१।१)

sattvapradhānatā varṇapadavākyaviviktatā |

71.2७१.२

अव्युच्छित्तिर् अखेदित्वं पञ्चत्रिंशच्च वाग्गुणाः ॥ (७१।२)

avyucchittir akheditvaṃ pañcatriṃśacca vāgguṇāḥ ||

72.1७२.१

अन्तराया दानलाभवीर्यभोगोपभोगगाः । (७२।१)

antarāyā dānalābhavīryabhogopabhogagāḥ |

72.2७२.२

हासो रत्यरती भीतिर्जुगुप्सा शोक एव च ॥ (७२।२)

hāso ratyaratī bhītirjugupsā śoka eva ca ||

73.1७३.१

कामो मिथ्यात्वमज्ञानं निद्रा चाविरतिस्तथा । (७३।१)

kāmo mithyātvamajñānaṃ nidrā cāviratistathā |

73.2७३.२

रोगो द्वेषश्च नो दोषास्तेषामष्टादशाप्यमी ॥ (७३।२)

rogo dveṣaśca no doṣāsteṣāmaṣṭādaśāpyamī ||

74.1७४.१

महानन्दो ऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः । (७४।१)

mahānando 'mṛtaṃ siddhiḥ kaivalyamapunarbhavaḥ |

74.2७४.२

शिवं निःश्रेयसं श्रेयो निर्वाणं ब्रह्म निर्वृतिः ॥ (७४।२)

śivaṃ niḥśreyasaṃ śreyo nirvāṇaṃ brahma nirvṛtiḥ ||

75.1७५.१

महोदयः सर्वदुःखक्षयो निर्याणमक्षरम् । (७५।१)

mahodayaḥ sarvaduḥkhakṣayo niryāṇamakṣaram |

75.2७५.२

मुक्तिर्मोक्षो ऽपवर्गो ऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ॥ (७५।२)

muktirmokṣo 'pavargo 'tha mumukṣuḥ śramaṇo yatiḥ ||

76.1७६.१

वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिमुनिः । (७६।१)

vācaṃyamo vratī sādhuranagāra ṛṣimuniḥ |

76.2७६.२

निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्वं तपोयोगशमादयः ॥ (७६।२)

nirgrantho bhikṣurasya svaṃ tapoyogaśamādayaḥ ||

77.1७७.१

मोक्षोपायो योगो ज्ञानं श्रद्धानं चरणात्मकः । (७७।१)

mokṣopāyo yogo jñānaṃ śraddhānaṃ caraṇātmakaḥ |

77.2७७.२

अभाषणं पुनर्मौनं गुरुर्धर्मोपदेशकः ॥ (७७।२)

abhāṣaṇaṃ punarmaunaṃ gururdharmopadeśakaḥ ||

78.1७८.१

अनुयोगकृदाचार्य उपाध्यायस्तु पाठकः । (७८।१)

anuyogakṛdācārya upādhyāyastu pāṭhakaḥ |

78.2७८.२

अनूचानः प्रवचने साङ्गे ऽधीती गणिश्च सः ॥ (७८।२)

anūcānaḥ pravacane sāṅge 'dhītī gaṇiśca saḥ ||

79.1७९.१

शिष्यो विनेयो ऽन्तेवासी शैक्षः प्राथमकल्पिकः । (७९।१)

śiṣyo vineyo 'ntevāsī śaikṣaḥ prāthamakalpikaḥ |

79.2७९.२

सतीर्थ्यास्त्वेकगुरवो विवेकः पृथगात्मता ॥ (७९।२)

satīrthyāstvekaguravo vivekaḥ pṛthagātmatā ||

80.1८०.१

एकब्रह्मव्रताचारा मिथः सब्रह्मचारिणः । (८०।१)

ekabrahmavratācārā mithaḥ sabrahmacāriṇaḥ |

80.2८०.२

स्यात्पारम्पर्यमाम्नायः संप्रदायो गुरुक्रमः ॥ (८०।२)

syātpāramparyamāmnāyaḥ saṃpradāyo gurukramaḥ ||

81.1८१.१

व्रतादानं परिव्रज्या तपस्या नियमस्थितिः । (८१।१)

vratādānaṃ parivrajyā tapasyā niyamasthitiḥ |

81.2८१.२

अहिंसासूनृतास्तेयब्रह्माकिंचनता यमाः ॥ (८१।२)

ahiṃsāsūnṛtāsteyabrahmākiṃcanatā yamāḥ ||

82.1८२.१

नियमाः शौचसंतोषौ स्वाध्यायतपसी अपि । (८२।१)

niyamāḥ śaucasaṃtoṣau svādhyāyatapasī api |

82.2८२.२

देवताप्रणिधानं च करणं पुनरासनम् ॥ (८२।२)

devatāpraṇidhānaṃ ca karaṇaṃ punarāsanam ||

83.1८३.१

प्राणायामः प्राणयमः श्वासप्रश्वासरोधनम् । (८३।१)

prāṇāyāmaḥ prāṇayamaḥ śvāsapraśvāsarodhanam |

83.2८३.२

प्रत्याहारस्त्विन्द्रियाणां विषयेभ्यः समाहृतिः ॥ (८३।२)

pratyāhārastvindriyāṇāṃ viṣayebhyaḥ samāhṛtiḥ ||

84.1८४.१

धारणा तु क्वचिद्ध्येये चित्तस्य स्थिरबन्धनम् । (८४।१)

dhāraṇā tu kvaciddhyeye cittasya sthirabandhanam |

84.2८४.२

ध्यानं तु विषये तस्मिन् एकप्रत्ययसंततिः ॥ (८४।२)

dhyānaṃ tu viṣaye tasmin ekapratyayasaṃtatiḥ ||

85.1८५.१

समाधिस्तु तदेवार्थमात्राभासनरूपकम् । (८५।१)

samādhistu tadevārthamātrābhāsanarūpakam |

85.2८५.२

एवं योगो यमाद्यङ्गैरष्टभिः संमतो ऽष्टधा ॥ (८५।२)

evaṃ yogo yamādyaṅgairaṣṭabhiḥ saṃmato 'ṣṭadhā ||

86.1८६.१

श्वःश्रेयसं शुभशिवे कल्याणं श्वोवसीयसं श्रेयः । (८६।१)

śvaḥśreyasaṃ śubhaśive kalyāṇaṃ śvovasīyasaṃ śreyaḥ |

86.2८६.२

क्षेमं भावुकभविककुशलमङ्गलभद्रमद्रशस्तानि ॥ (८६।२)

kṣemaṃ bhāvukabhavikakuśalamaṅgalabhadramadraśastāni ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

AbhCint, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit