अभिधानचिन्तामणिAbhidhānacintāmaṇi

AbhCint, 2

2 of 2 · 499 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स्वर्गस्त्रिविष्टपं द्योदिवौ भुविस्तविषताविषौ नाकः । (१।१)

svargastriviṣṭapaṃ dyodivau bhuvistaviṣatāviṣau nākaḥ |

1.2१.२

गौस्त्रिदिवमूर्ध्वलोकः सुरालयस् तत्सदस्त्वमराः ॥ (१।२)

gaustridivamūrdhvalokaḥ surālayas tatsadastvamarāḥ ||

2.1२.१

देवाः सुपर्वसुरनिर्जरदेवतर्भुबर्हिर्मुखानिमिषदैवतनाकिलेखाः । (२।१)

devāḥ suparvasuranirjaradevatarbhubarhirmukhānimiṣadaivatanākilekhāḥ |

2.2२.२

वृन्दारकाः सुमनसस्त्रिदशा अमर्त्याः स्वाहास्वधाक्रतुसुधाभुज आदितेयाः ॥ (२।२)

vṛndārakāḥ sumanasastridaśā amartyāḥ svāhāsvadhākratusudhābhuja āditeyāḥ ||

3.1३.१

गीर्वाणा मरुतो ऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः । (३।१)

gīrvāṇā maruto 'svapnā vibudhā dānavārayaḥ |

3.2३.२

तेषां यानं विमानो ऽन्धः पीयूषममृतं सुधा ॥ (३।२)

teṣāṃ yānaṃ vimāno 'ndhaḥ pīyūṣamamṛtaṃ sudhā ||

4.1४.१

असुरा नागास्तडितः सुपर्णका वह्नयो ऽनिलाः स्तनिताः । (४।१)

asurā nāgāstaḍitaḥ suparṇakā vahnayo 'nilāḥ stanitāḥ |

4.2४.२

उदधिद्वीपदिशो दश भवनाधीशाः कुमारान्ताः ॥ (४।२)

udadhidvīpadiśo daśa bhavanādhīśāḥ kumārāntāḥ ||

5.1५.१

स्युः पिशाचा भूता यक्षा राक्षसाः किंनरा अपि । (५।१)

syuḥ piśācā bhūtā yakṣā rākṣasāḥ kiṃnarā api |

5.2५.२

किंपुरुषा महोरगा गन्धर्वाश्चान्तरा अमी ॥ (५।२)

kiṃpuruṣā mahoragā gandharvāścāntarā amī ||

6.1६.१

ज्योतिष्काः पञ्च चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रतारकाः । (६।१)

jyotiṣkāḥ pañca candrārkagrahanakṣatratārakāḥ |

6.2६.२

वैमानिकाः पुनः कल्पभवा द्वादश ते त्वमी ॥ (६।२)

vaimānikāḥ punaḥ kalpabhavā dvādaśa te tvamī ||

7.1७.१

सौधर्मेशानसनत्कुमारमाहेन्द्रब्रह्मलान्तकजाः । (७।१)

saudharmeśānasanatkumāramāhendrabrahmalāntakajāḥ |

7.2७.२

शुक्रसहस्रारानतप्राणतजा आरणाच्युतजाः ॥ (७।२)

śukrasahasrārānataprāṇatajā āraṇācyutajāḥ ||

8.1८.१

कल्पातीता नव ग्रैवेयकाः पञ्च त्वनुत्तराः । (८।१)

kalpātītā nava graiveyakāḥ pañca tvanuttarāḥ |

8.2८.२

निकायभेदादेवं स्युर्देवाः किल चतुर्विधाः ॥ (८।२)

nikāyabhedādevaṃ syurdevāḥ kila caturvidhāḥ ||

9.1९.१

आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुर् अंशू रविर्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभो ऽहर्मणिः । (९।१)

ādityaḥ savitāryamā kharasahasroṣṇāṃśur aṃśū ravirmārtaṇḍastaraṇirgabhastiraruṇo bhānurnabho 'harmaṇiḥ |

9.2९.२

सूर्यो ऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ (९।२)

sūryo 'rkaḥ kiraṇo bhago grahapuṣaḥ pūṣā pataṅgaḥ khago mārtāṇḍo yamunākṛtāntajanakaḥ pradyotanastāpanaḥ ||

10.1१०.१

ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः । (१०।१)

bradhno haṃsaścitrabhānurvivasvānsūrastvaṣṭā dvādaśātmā ca heliḥ |

10.2१०.२

मित्रो ध्वान्तारातिर् अब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ (१०।२)

mitro dhvāntārātir abjāṃśuhastaścakrābjāharbāndhavaḥ saptasaptiḥ ||

11.1११.१

दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः । (११।१)

divādināhardivasaprabhāvibhābhāsaḥ karaḥ syānmihiro virocanaḥ |

11.2११.२

ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाहजाध्वगौ ॥ (११।२)

grahābjinīgodyupatirvikartano hariḥ śucīnau gaganāhajādhvagau ||

12.1१२.१

हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः । (१२।१)

haridaśvo jagatkarmasākṣī bhāsvānvibhāvasuḥ |

12.2१२.२

त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनो ऽरुणसारथिः ॥ (१२।२)

trayītanurjagaccakṣustapano 'ruṇasārathiḥ ||

13.1१३.१

रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः । (१३।१)

rocirusraruciśociraṃśugo jyotirarcirupadhṛtyabhīśavaḥ |

13.2१३.२

प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ (१३।२)

pragrahaḥ śucimarīcidīptayo dhāmaketughṛṇiraśmipṛśnayaḥ ||

14.1१४.१

पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः । (१४।१)

pādadīdhitikaradyutidyuto rugvirokakiraṇatviṣitviṣaḥ |

14.2१४.२

भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ (१४।२)

bhāḥprabhāvasugabhastibhānavo bhā mayūkhamahasī chavirvibhā ||

15.1१५.१

प्रकाशस्तेज उद्द्योत आलोको वर्च आतपः । (१५।१)

prakāśasteja uddyota āloko varca ātapaḥ |

15.2१५.२

मरीचिका मृगतृष्णा मण्डलं तूपसूर्यकम् ॥ (१५।२)

marīcikā mṛgatṛṣṇā maṇḍalaṃ tūpasūryakam ||

16.1१६.१

परिधिः परिवेषश्च सूरसूतस्तु काश्यपिः । (१६।१)

paridhiḥ pariveṣaśca sūrasūtastu kāśyapiḥ |

16.2१६.२

अनूरुर्विनतासूनुररुणो गरुडाग्रजः ॥ (१६।२)

anūrurvinatāsūnuraruṇo garuḍāgrajaḥ ||

17.1१७.१

रेवन्तस्त्वर्करेतोजः प्लवगो हयवाहनः । (१७।१)

revantastvarkaretojaḥ plavago hayavāhanaḥ |

17.2१७.२

अष्टादश माठराद्याः सवितुः परिपार्श्वकाः ॥ (१७।२)

aṣṭādaśa māṭharādyāḥ savituḥ paripārśvakāḥ ||

18.1१८.१

चन्द्रमाः कुमुदबान्धवो दशश्वेतवाज्यमृतसूस् तिथिप्रणीः । (१८।१)

candramāḥ kumudabāndhavo daśaśvetavājyamṛtasūs tithipraṇīḥ |

18.2१८.२

कौमुदीकुमुदिनीभदक्षजारोहिणीद्विजनिशौषधीपतिः ॥ (१८।२)

kaumudīkumudinībhadakṣajārohiṇīdvijaniśauṣadhīpatiḥ ||

19.1१९.१

जैवातृको ऽब्जश्च कलाशशैणच्छायाभृद् इन्दुर् विधुर् अत्रिदृग्जः । (१९।१)

jaivātṛko 'bjaśca kalāśaśaiṇacchāyābhṛd indur vidhur atridṛgjaḥ |

19.2१९.२

राजा निशो रत्नकरौ च चन्द्रः सोमो ऽमृतश्वेतहिमद्युतिर् ग्लौः ॥ (१९।२)

rājā niśo ratnakarau ca candraḥ somo 'mṛtaśvetahimadyutir glauḥ ||

20.1२०.१

षोडशो ऽंशः कला चिह्नं लक्षणं लक्ष्म लाञ्छनम् । (२०।१)

ṣoḍaśo 'ṃśaḥ kalā cihnaṃ lakṣaṇaṃ lakṣma lāñchanam |

20.2२०.२

अङ्कः कलङ्को ऽभिज्ञानं चन्द्रिका चन्द्रगोलिका ॥ (२०।२)

aṅkaḥ kalaṅko 'bhijñānaṃ candrikā candragolikā ||

21.1२१.१

चन्द्रातपः कौमुदी च ज्योत्स्ना बिम्बं तु मण्डलम् । (२१।१)

candrātapaḥ kaumudī ca jyotsnā bimbaṃ tu maṇḍalam |

21.2२१.२

नक्षत्रं तारका ताराज्योतिषी भमुडु ग्रहः ॥ (२१।२)

nakṣatraṃ tārakā tārājyotiṣī bhamuḍu grahaḥ ||

22.1२२.१

धिष्ण्यमृक्षमथाश्विन्यश्वकिनी दस्रदेवता । (२२।१)

dhiṣṇyamṛkṣamathāśvinyaśvakinī dasradevatā |

22.2२२.२

अश्वयुग्वालिनी चाथ भरणी यमदेवता ॥ (२२।२)

aśvayugvālinī cātha bharaṇī yamadevatā ||

23.1२३.१

कृत्तिका बहुलाश्चाग्निदेवा ब्राह्मी तु रोहिणी । (२३।१)

kṛttikā bahulāścāgnidevā brāhmī tu rohiṇī |

23.2२३.२

मृगशीर्षं मृगशिरो मार्गश्चान्द्रमसं मृगः ॥ (२३।२)

mṛgaśīrṣaṃ mṛgaśiro mārgaścāndramasaṃ mṛgaḥ ||

24.1२४.१

इल्वलास्तु मृगशिरःशिरस्थाः पञ्च तारकाः । (२४।१)

ilvalāstu mṛgaśiraḥśirasthāḥ pañca tārakāḥ |

24.2२४.२

आर्द्रा तु कालिनी रौद्री पुनर्वसू तु यामकौ ॥ (२४।२)

ārdrā tu kālinī raudrī punarvasū tu yāmakau ||

25.1२५.१

आदित्यौ च पुष्पस्तिष्यः सिध्यश्च गुरुदैवतः । (२५।१)

ādityau ca puṣpastiṣyaḥ sidhyaśca gurudaivataḥ |

25.2२५.२

सार्पो ऽश्लेषा मघा पित्र्या फाल्गुनी योनिदेवता ॥ (२५।२)

sārpo 'śleṣā maghā pitryā phālgunī yonidevatā ||

26.1२६.१

सा तूत्तरार्यमदेवा हस्तः सवितृदैवतः । (२६।१)

sā tūttarāryamadevā hastaḥ savitṛdaivataḥ |

26.2२६.२

त्वाष्ट्री चित्रानिली स्वातिर्विशाखेन्द्राग्निदेवताः ॥ (२६।२)

tvāṣṭrī citrānilī svātirviśākhendrāgnidevatāḥ ||

27.1२७.१

राधानुराधा तु मैत्री ज्येष्ठैन्द्री मूल आस्रपः । (२७।१)

rādhānurādhā tu maitrī jyeṣṭhaindrī mūla āsrapaḥ |

27.2२७.२

पूर्वाषाढा तु सोत्तरा स्याद्वैश्वी श्रवणः पुनः ॥ (२७।२)

pūrvāṣāḍhā tu sottarā syādvaiśvī śravaṇaḥ punaḥ ||

28.1२८.१

हरिदेवः श्रविष्ठा तु धनिष्ठा वसुदेवता । (२८।१)

haridevaḥ śraviṣṭhā tu dhaniṣṭhā vasudevatā |

28.2२८.२

वारुणी तु शतभिषग् अजाहिर्बुध्नदेवताः ॥ (२८।२)

vāruṇī tu śatabhiṣag ajāhirbudhnadevatāḥ ||

29.1२९.१

पूर्वोत्तरा भाद्रपदा दृश्यः प्रोष्ठपदाश्च ताः । (२९।१)

pūrvottarā bhādrapadā dṛśyaḥ proṣṭhapadāśca tāḥ |

29.2२९.२

रेवती तु पौष्णं दाक्षायण्यः सर्वाः शशिप्रियाः ॥ (२९।२)

revatī tu pauṣṇaṃ dākṣāyaṇyaḥ sarvāḥ śaśipriyāḥ ||

30.1३०.१

राशीनामुदयो लग्नं मेषप्रभृतयस्तु ते । (३०।१)

rāśīnāmudayo lagnaṃ meṣaprabhṛtayastu te |

30.2३०.२

आरो वक्रो लोहिताङ्गो मङ्गलो ऽङ्गारकः कुजः ॥ (३०।२)

āro vakro lohitāṅgo maṅgalo 'ṅgārakaḥ kujaḥ ||

31.1३१.१

आषाढाभूर् नवार्चिश्च बुधः सौम्यः प्रहर्षुलः । (३१।१)

āṣāḍhābhūr navārciśca budhaḥ saumyaḥ praharṣulaḥ |

31.2३१.२

ज्ञः पञ्चार्चिः श्रविष्ठाभूः श्यामाङ्गो रोहिणीसुतः ॥ (३१।२)

jñaḥ pañcārciḥ śraviṣṭhābhūḥ śyāmāṅgo rohiṇīsutaḥ ||

32.1३२.१

बृहस्पतिः सुराचार्यो जीवश्चित्रशिखण्डिजः । (३२।१)

bṛhaspatiḥ surācāryo jīvaścitraśikhaṇḍijaḥ |

32.2३२.२

वाचस्पतिर्द्वादशार्चिर्धिषणः फाल्गुनीभवः ॥ (३२।२)

vācaspatirdvādaśārcirdhiṣaṇaḥ phālgunībhavaḥ ||

33.1३३.१

गीर्बृहत्योः पतिरुतथ्यानुजाङ्गिरसौ गुरुः । (३३।१)

gīrbṛhatyoḥ patirutathyānujāṅgirasau guruḥ |

33.2३३.२

शुक्रो मघाभवः काव्य उशना भार्गवः कविः ॥ (३३।२)

śukro maghābhavaḥ kāvya uśanā bhārgavaḥ kaviḥ ||

34.1३४.१

षोडशार्चिर् दैत्यगुरुर् धिष्ण्यः शनैश्चरः शनिः । (३४।१)

ṣoḍaśārcir daityagurur dhiṣṇyaḥ śanaiścaraḥ śaniḥ |

34.2३४.२

छायासुतो ऽसितः सौरिः सप्तार्ची रेवतीभवः ॥ (३४।२)

chāyāsuto 'sitaḥ sauriḥ saptārcī revatībhavaḥ ||

35.1३५.१

मन्दः क्रोडो नीलवासाः स्वर्भाणुस्तु विधुंतुदः । (३५।१)

mandaḥ kroḍo nīlavāsāḥ svarbhāṇustu vidhuṃtudaḥ |

35.2३५.२

तमो राहुः सैंहिकेयो भरणीभूरथाहिकः ॥ (३५।२)

tamo rāhuḥ saiṃhikeyo bharaṇībhūrathāhikaḥ ||

36.1३६.१

अश्लेषाभूः शिखी केतुर्ध्रुवस्तूत्तानपादजः । (३६।१)

aśleṣābhūḥ śikhī keturdhruvastūttānapādajaḥ |

36.2३६.२

अगस्त्यो ऽगस्तिः पीताब्धिर् वातापिद्विड्घटोद्भवः ॥ (३६।२)

agastyo 'gastiḥ pītābdhir vātāpidviḍghaṭodbhavaḥ ||

37.1३७.१

मैत्रावरुणिराग्नेय और्वशेयाग्निमारुतौ । (३७।१)

maitrāvaruṇirāgneya aurvaśeyāgnimārutau |

37.2३७.२

लोपामुद्रा तु तद्भार्या कौषीतकी वरप्रदा ॥ (३७।२)

lopāmudrā tu tadbhāryā kauṣītakī varapradā ||

38.1३८.१

मरीचिप्रमुखाः सप्तर्षयश्चित्रशिखण्डिनः । (३८।१)

marīcipramukhāḥ saptarṣayaścitraśikhaṇḍinaḥ |

38.2३८.२

पुष्पदन्तौ पुष्पवन्तावेकोक्त्या शशिभास्करौ ॥ (३८।२)

puṣpadantau puṣpavantāvekoktyā śaśibhāskarau ||

39.1३९.१

राहुग्रासो ऽर्केन्द्वोर्ग्रह उपराग उपप्लवः । (३९।१)

rāhugrāso 'rkendvorgraha uparāga upaplavaḥ |

39.2३९.२

उपलिङ्गं त्वरिष्टं स्यादुपसर्ग उपद्रवः ॥ (३९।२)

upaliṅgaṃ tvariṣṭaṃ syādupasarga upadravaḥ ||

40.1४०.१

अजन्यमीतिरुत्पातो वह्न्युत्पात उपाहितः । (४०।१)

ajanyamītirutpāto vahnyutpāta upāhitaḥ |

40.2४०.२

स्यात्कालः समयो दिष्टानेहसौ सर्वभूषकः ॥ (४०।२)

syātkālaḥ samayo diṣṭānehasau sarvabhūṣakaḥ ||

41.1४१.१

कालो द्विविधो ऽवसर्पिण्युत्सर्पिणीविभेदतः । (४१।१)

kālo dvividho 'vasarpiṇyutsarpiṇīvibhedataḥ |

41.2४१.२

सागरकोटिकोटीनां विंशत्या स समाप्यते ॥ (४१।२)

sāgarakoṭikoṭīnāṃ viṃśatyā sa samāpyate ||

42.1४२.१

अवसर्पिण्यां षडरा उत्सर्पिण्यां त एव विपरीताः । (४२।१)

avasarpiṇyāṃ ṣaḍarā utsarpiṇyāṃ ta eva viparītāḥ |

42.2४२.२

एवं द्वादशभिररैर्विवर्तते कालचक्रमिदम् ॥ (४२।२)

evaṃ dvādaśabhirarairvivartate kālacakramidam ||

43.1४३.१

तत्रैकान्तसुषमारश्चतस्रः कोटिकोटयः । (४३।१)

tatraikāntasuṣamāraścatasraḥ koṭikoṭayaḥ |

43.2४३.२

सागराणां सुषमा तु तिस्रस्तूत्कोटिकोटयः ॥ (४३।२)

sāgarāṇāṃ suṣamā tu tisrastūtkoṭikoṭayaḥ ||

44.1४४.१

सुषमदुःषमा ते द्वे दुःषमसुषमा पुनः । (४४।१)

suṣamaduḥṣamā te dve duḥṣamasuṣamā punaḥ |

44.2४४.२

सैका सहस्रैर्वर्षाणां द्विचत्वारिंशतोनिता ॥ (४४।२)

saikā sahasrairvarṣāṇāṃ dvicatvāriṃśatonitā ||

45.1४५.१

अथ दुःषमैकविंशतिरब्दसहस्राणि तावती तु स्यात् । (४५।१)

atha duḥṣamaikaviṃśatirabdasahasrāṇi tāvatī tu syāt |

45.2४५.२

एकान्तदुःषमापि ह्येतत्संख्याः परे ऽपि विपरीताः ॥ (४५।२)

ekāntaduḥṣamāpi hyetatsaṃkhyāḥ pare 'pi viparītāḥ ||

46.1४६.१

प्रथमे ऽरत्रये मर्त्यास्त्रिद्व्येकपल्यजीविताः । (४६।१)

prathame 'ratraye martyāstridvyekapalyajīvitāḥ |

46.2४६.२

त्रिद्व्येकगव्यूत्युच्छ्रयास्त्रिद्व्येकदिनभोजनाः ॥ (४६।२)

tridvyekagavyūtyucchrayāstridvyekadinabhojanāḥ ||

47.1४७.१

कल्पद्रुफलसंतुष्टाश्चतुर्थे त्वरके नराः । (४७।१)

kalpadruphalasaṃtuṣṭāścaturthe tvarake narāḥ |

47.2४७.२

पूर्वकोट्यायुषः पञ्चधनुःशतसमुच्छ्रयाः ॥ (४७।२)

pūrvakoṭyāyuṣaḥ pañcadhanuḥśatasamucchrayāḥ ||

48.1४८.१

पञ्चमे तु वर्षशतायुषः सप्तकरोच्छ्रयाः । (४८।१)

pañcame tu varṣaśatāyuṣaḥ saptakarocchrayāḥ |

48.2४८.२

षष्ठे पुनः षोडशाब्दायुषो हस्तसमुच्छ्रयाः ॥ (४८।२)

ṣaṣṭhe punaḥ ṣoḍaśābdāyuṣo hastasamucchrayāḥ ||

49.1४९.१

एकान्तदुःखप्रचिता उत्सर्पिण्यामपीदृशाः । (४९।१)

ekāntaduḥkhapracitā utsarpiṇyāmapīdṛśāḥ |

49.2४९.२

पश्चानुपूर्व्या विज्ञेया अरेषु किल षट्स्वपि ॥ (४९।२)

paścānupūrvyā vijñeyā areṣu kila ṣaṭsvapi ||

50.1५०.१

अष्टादश निमेषास्तु काष्ठा काष्ठाद्वयं लवः । (५०।१)

aṣṭādaśa nimeṣāstu kāṣṭhā kāṣṭhādvayaṃ lavaḥ |

50.2५०.२

कला तैः पञ्चदशभिर्लेशस्तद्द्वितयेन च ॥ (५०।२)

kalā taiḥ pañcadaśabhirleśastaddvitayena ca ||

51.1५१.१

क्षणस्तैः पञ्चदशभिः क्षणैः षड्भिस्तु नाडिका । (५१।१)

kṣaṇastaiḥ pañcadaśabhiḥ kṣaṇaiḥ ṣaḍbhistu nāḍikā |

51.2५१.२

सा धारिका च घटिका मुहूर्तस्तद्द्वयेन च ॥ (५१।२)

sā dhārikā ca ghaṭikā muhūrtastaddvayena ca ||

52.1५२.१

त्रिंशता तैरहोरात्रस्तत्राहर्दिवसो दिनम् । (५२।१)

triṃśatā tairahorātrastatrāhardivaso dinam |

52.2५२.२

दिवं द्युर् वासरो घस्रः प्रभातं स्यादहर्मुखम् ॥ (५२।२)

divaṃ dyur vāsaro ghasraḥ prabhātaṃ syādaharmukham ||

53.1५३.१

व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं कल्यप्रत्युषसी उषः । (५३।१)

vyuṣṭaṃ vibhātaṃ pratyūṣaṃ kalyapratyuṣasī uṣaḥ |

53.2५३.२

काल्यं मध्याह्नस्तु दिवामध्यं मध्यंदिनं च सः ॥ (५३।२)

kālyaṃ madhyāhnastu divāmadhyaṃ madhyaṃdinaṃ ca saḥ ||

54.1५४.१

दिनावसानमुत्सूरो विकालसबली अपि । (५४।१)

dināvasānamutsūro vikālasabalī api |

54.2५४.२

सायं संध्या तु पितृसूस्त्रिसंध्यं तूपवैणवम् ॥ (५४।२)

sāyaṃ saṃdhyā tu pitṛsūstrisaṃdhyaṃ tūpavaiṇavam ||

55.1५५.१

श्राद्धकालस्तु कुतपो ऽष्टमो भागो दिनस्य यः । (५५।१)

śrāddhakālastu kutapo 'ṣṭamo bhāgo dinasya yaḥ |

55.2५५.२

निशा निशीथिनी रात्रिः शर्वरी क्षणदा क्षपा ॥ (५५।२)

niśā niśīthinī rātriḥ śarvarī kṣaṇadā kṣapā ||

56.1५६.१

त्रियामा यामिनी भौती तमी तमा विभावरी । (५६।१)

triyāmā yāminī bhautī tamī tamā vibhāvarī |

56.2५६.२

रजनी वसतिः श्यामा वासतेयी तमस्विनी ॥ (५६।२)

rajanī vasatiḥ śyāmā vāsateyī tamasvinī ||

57.1५७.१

उषा दोषेन्दुकान्ताथ तमिस्रा दर्शयामिनी । (५७।१)

uṣā doṣendukāntātha tamisrā darśayāminī |

57.2५७.२

ज्यौत्स्नी तु पूर्णिमारात्रिर्गणरात्रो निशागणः ॥ (५७।२)

jyautsnī tu pūrṇimārātrirgaṇarātro niśāgaṇaḥ ||

58.1५८.१

पक्षिणी पक्षतुल्याभ्याम् अहोभ्यां वेष्टिता निशा । (५८।१)

pakṣiṇī pakṣatulyābhyām ahobhyāṃ veṣṭitā niśā |

58.2५८.२

गर्भकं रजनीद्वन्द्वं प्रदोषो रजनीमुखम् ॥ (५८।२)

garbhakaṃ rajanīdvandvaṃ pradoṣo rajanīmukham ||

59.1५९.१

यामः प्रहरो निशीथस्त्वर्धरात्रो महानिशा । (५९।१)

yāmaḥ praharo niśīthastvardharātro mahāniśā |

59.2५९.२

उच्चन्द्रस्त्वपररात्रस्तमिस्रं तिमिरं तमः ॥ (५९।२)

uccandrastvapararātrastamisraṃ timiraṃ tamaḥ ||

60.1६०.१

ध्वान्तं भूछायान्धकारं तमसं समवान्धतः । (६०।१)

dhvāntaṃ bhūchāyāndhakāraṃ tamasaṃ samavāndhataḥ |

60.2६०.२

तुल्यनक्तंदिने काले विषुवद्विषुवं च तत् ॥ (६०।२)

tulyanaktaṃdine kāle viṣuvadviṣuvaṃ ca tat ||

61.1६१.१

पञ्चदशाहोरात्रः स्यात्पक्षः स बहुलो ऽसितः । (६१।१)

pañcadaśāhorātraḥ syātpakṣaḥ sa bahulo 'sitaḥ |

61.2६१.२

तिथिः पुनः कर्मवाटी प्रतिपत्पक्षतिः समे ॥ (६१।२)

tithiḥ punaḥ karmavāṭī pratipatpakṣatiḥ same ||

62.1६२.१

पञ्चदश्यौ यज्ञकालौ पक्षान्तौ पर्वणी अपि । (६२।१)

pañcadaśyau yajñakālau pakṣāntau parvaṇī api |

62.2६२.२

तत्पर्वमूलं भूतेष्टापञ्चदश्योर्यदन्तरम् ॥ (६२।२)

tatparvamūlaṃ bhūteṣṭāpañcadaśyoryadantaram ||

63.1६३.१

स पर्व संधिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर्यदन्तरम् । (६३।१)

sa parva saṃdhiḥ pratipatpañcadaśyoryadantaram |

63.2६३.२

पूर्णिमा पौर्णमासी सा राका पूर्णे निशाकरे ॥ (६३।२)

pūrṇimā paurṇamāsī sā rākā pūrṇe niśākare ||

64.1६४.१

कलाहीने त्वनुमतिर्मार्गशीर्ष्याग्रहायणी । (६४।१)

kalāhīne tvanumatirmārgaśīrṣyāgrahāyaṇī |

64.2६४.२

अमामावस्यमावस्या दर्शसूर्येन्दुसंगमः ॥ (६४।२)

amāmāvasyamāvasyā darśasūryendusaṃgamaḥ ||

65.1६५.१

अमावास्यामावासी च सा नष्टेन्दुः कुहुः कुहूः । (६५।१)

amāvāsyāmāvāsī ca sā naṣṭenduḥ kuhuḥ kuhūḥ |

65.2६५.२

दृष्टेन्दुस्तु सिनीवाली भूतेष्टा तु चतुर्दशी ॥ (६५।२)

dṛṣṭendustu sinīvālī bhūteṣṭā tu caturdaśī ||

66.1६६.१

पक्षो मासो वत्सरादिर्मार्गशीर्षः सहः सहाः । (६६।१)

pakṣo māso vatsarādirmārgaśīrṣaḥ sahaḥ sahāḥ |

66.2६६.२

आग्रहायणिकश्चाथ पौषस्तैषः सहस्यवत् ॥ (६६।२)

āgrahāyaṇikaścātha pauṣastaiṣaḥ sahasyavat ||

67.1६७.१

माघस्तपाः फाल्गुनस्तु फाल्गुनिकस्तपस्यवत् । (६७।१)

māghastapāḥ phālgunastu phālgunikastapasyavat |

67.2६७.२

चैत्रो मधुश्चैत्रिकश्च वैशाखे राधमाधवौ ॥ (६७।२)

caitro madhuścaitrikaśca vaiśākhe rādhamādhavau ||

68.1६८.१

ज्येष्ठस्तु शुक्रो ऽथाषाढः शुचिः स्याच्छ्रावणो नभाः । (६८।१)

jyeṣṭhastu śukro 'thāṣāḍhaḥ śuciḥ syācchrāvaṇo nabhāḥ |

68.2६८.२

श्रावणिको ऽथ नभस्यः प्रोष्ठभाद्रपरः पदः ॥ (६८।२)

śrāvaṇiko 'tha nabhasyaḥ proṣṭhabhādraparaḥ padaḥ ||

69.1६९.१

भाद्रश्चाप्याश्विने त्वाश्वयुजेषावथ कार्तिकः । (६९।१)

bhādraścāpyāśvine tvāśvayujeṣāvatha kārtikaḥ |

69.2६९.२

कार्तिकिको बाहुलोर्जौ द्वौ द्वौ मार्गादिकावृतुः ॥ (६९।२)

kārtikiko bāhulorjau dvau dvau mārgādikāvṛtuḥ ||

70.1७०.१

हेमन्तः प्रशलो रौद्रो ऽथ शैषशिशिरौ समौ । (७०।१)

hemantaḥ praśalo raudro 'tha śaiṣaśiśirau samau |

70.2७०.२

वसन्त इष्यः सुरभिः पुष्पकालो बलाङ्गकः ॥ (७०।२)

vasanta iṣyaḥ surabhiḥ puṣpakālo balāṅgakaḥ ||

71.1७१.१

उष्ण उष्णागमो ग्रीष्मो निदाघस्तप ऊष्मकः । (७१।१)

uṣṇa uṣṇāgamo grīṣmo nidāghastapa ūṣmakaḥ |

71.2७१.२

वर्षास्तपात्ययः प्रावृण्मेघकालागमौ क्षरी ॥ (७१।२)

varṣāstapātyayaḥ prāvṛṇmeghakālāgamau kṣarī ||

72.1७२.१

शरद्घनात्ययो ऽयनं शिशिराद्यैस्त्रिभिस्त्रिभिः । (७२।१)

śaradghanātyayo 'yanaṃ śiśirādyaistribhistribhiḥ |

72.2७२.२

अयने द्वे गतिरुदग्दक्षिणार्कस्य वत्सरः ॥ (७२।२)

ayane dve gatirudagdakṣiṇārkasya vatsaraḥ ||

73.1७३.१

स संपर्यनूद्भ्यो वर्षं हायनो ऽब्दं समाः शरत् । (७३।१)

sa saṃparyanūdbhyo varṣaṃ hāyano 'bdaṃ samāḥ śarat |

73.2७३.२

भवेत्पैत्रं त्वहोरात्रं मासेनाब्देन दैवतम् ॥ (७३।२)

bhavetpaitraṃ tvahorātraṃ māsenābdena daivatam ||

74.1७४.१

दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मं कल्पौ तु तौ नृणाम् । (७४।१)

daive yugasahasre dve brāhmaṃ kalpau tu tau nṛṇām |

74.2७४.२

मन्वन्तरं तु दिव्यानां युगानामेकसप्ततिः ॥ (७४।२)

manvantaraṃ tu divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ ||

75.1७५.१

कल्पो गुणान्तः कल्पान्तः संहारः प्रलयः क्षयः । (७५।१)

kalpo guṇāntaḥ kalpāntaḥ saṃhāraḥ pralayaḥ kṣayaḥ |

75.2७५.२

संवर्तः परिवर्तश्च समसुप्तिर्जिहानकः ॥ (७५।२)

saṃvartaḥ parivartaśca samasuptirjihānakaḥ ||

76.1७६.१

तत्कालस्तु तदात्वं स्यात्तज्जं सांदृष्टिकं फलम् । (७६।१)

tatkālastu tadātvaṃ syāttajjaṃ sāṃdṛṣṭikaṃ phalam |

76.2७६.२

आयतिस्तूत्तरः काल उदर्कस्तद्भवं फलम् ॥ (७६।२)

āyatistūttaraḥ kāla udarkastadbhavaṃ phalam ||

77.1७७.१

व्योमान्तरिक्षं गगनं घनाश्रयो विहाय आकाशमनन्तपुष्करे । (७७।१)

vyomāntarikṣaṃ gaganaṃ ghanāśrayo vihāya ākāśamanantapuṣkare |

77.2७७.२

अभ्रं सुराभ्रोडुमरुत्पथो ऽम्बरं खं द्योदिवौ विष्णुपदं वियन्नभः ॥ (७७।२)

abhraṃ surābhroḍumarutpatho 'mbaraṃ khaṃ dyodivau viṣṇupadaṃ viyannabhaḥ ||

78.1७८.१

नभ्राट्तडित्वान्मुदिरो घनाघनो ऽभ्रं धूमयोनिस्तनयित्नुमेघाः । (७८।१)

nabhrāṭtaḍitvānmudiro ghanāghano 'bhraṃ dhūmayonistanayitnumeghāḥ |

78.2७८.२

जीमूतपर्जन्यबलाहका घनो धाराधरो वाहदमुग्धरा जलात् ॥ (७८।२)

jīmūtaparjanyabalāhakā ghano dhārādharo vāhadamugdharā jalāt ||

79.1७९.१

कादम्बिनी मेघमाला दुर्दिनं मेघजं तमः । (७९।१)

kādambinī meghamālā durdinaṃ meghajaṃ tamaḥ |

79.2७९.२

आसारो वेगवान्वर्षो वातास्तं वारि शीकरः ॥ (७९।२)

āsāro vegavānvarṣo vātāstaṃ vāri śīkaraḥ ||

80.1८०.१

वृष्ट्या वर्षणवर्षे तद्विघ्ने ग्राहग्रहाववात् । (८०।१)

vṛṣṭyā varṣaṇavarṣe tadvighne grāhagrahāvavāt |

80.2८०.२

घनोपलस्तु करकः काष्ठाशा दिग्धरित्ककुप् ॥ (८०।२)

ghanopalastu karakaḥ kāṣṭhāśā digdharitkakup ||

81.1८१.१

पूर्वा प्राची दक्षिणापाची प्रतीची तु पश्चिमा । (८१।१)

pūrvā prācī dakṣiṇāpācī pratīcī tu paścimā |

81.2८१.२

अपराथोत्तरोदीची विदिक्चोपदिशं प्रदिक् ॥ (८१।२)

aparāthottarodīcī vidikcopadiśaṃ pradik ||

82.1८२.१

दिश्यं दिग्भववस्तुन्यपागपाचीनमुदगुदीचीनम् । (८२।१)

diśyaṃ digbhavavastunyapāgapācīnamudagudīcīnam |

82.2८२.२

प्राक्प्राचीनं च समे प्रत्यक् स्यात्प्रतीचीनम् ॥ (८२।२)

prākprācīnaṃ ca same pratyak syātpratīcīnam ||

83.1८३.१

तिर्यग्दिशां तु पतय इन्द्राग्नियमनैरृताः । (८३।१)

tiryagdiśāṃ tu pataya indrāgniyamanairṛtāḥ |

83.2८३.२

वरुणो वायुकुबेरावीशानश्च यथाक्रमम् ॥ (८३।२)

varuṇo vāyukuberāvīśānaśca yathākramam ||

84.1८४.१

ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदो ऽञ्जनः । (८४।१)

airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudo 'ñjanaḥ |

84.2८४.२

पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ (८४।२)

puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca diggajāḥ ||

85.1८५.१

इन्द्रैन्द्रो हरिर्दुश्च्यवनो ऽच्युताग्रजो वज्री विडौजा मघवान्पुरंदरः । (८५।१)

Indraindro harirduścyavano 'cyutāgrajo vajrī viḍaujā maghavānpuraṃdaraḥ |

85.2८५.२

प्राचीनबर्हिः पुरुहूतवासवौ संक्रन्दनाखण्डलमेघवाहनाः ॥ (८५।२)

prācīnabarhiḥ puruhūtavāsavau saṃkrandanākhaṇḍalameghavāhanāḥ ||

86.1८६.१

सुत्रामवास्तोष्पतिदल्मिशक्रा वृषा शुनासीरसहस्रनेत्रौ । (८६।१)

sutrāmavāstoṣpatidalmiśakrā vṛṣā śunāsīrasahasranetrau |

86.2८६.२

पर्जन्यहर्यश्वर्भुक्षिबाहुदन्तेयवृद्धश्रवसस् तुराषाट् ॥ (८६।२)

parjanyaharyaśvarbhukṣibāhudanteyavṛddhaśravasas turāṣāṭ ||

87.1८७.१

सुरर्षभस्तपस्तक्षो जिष्णुर्वरशतक्रतुः । (८७।१)

surarṣabhastapastakṣo jiṣṇurvaraśatakratuḥ |

87.2८७.२

कौशिकः पूर्वदिग्देवाप्सरःस्वर्गशचीपतिः ॥ (८७।२)

kauśikaḥ pūrvadigdevāpsaraḥsvargaśacīpatiḥ ||

88.1८८.१

पृतनाषाडुग्रधन्वा मरुत्वान्मघवास्य तु । (८८।१)

pṛtanāṣāḍugradhanvā marutvānmaghavāsya tu |

88.2८८.२

द्विषः पाको ऽद्रयो वृत्रः पुलोमा नमुचिर्बलः ॥ (८८।२)

dviṣaḥ pāko 'drayo vṛtraḥ pulomā namucirbalaḥ ||

89.1८९.१

जम्भः प्रिया शचीन्द्राणी पौलोमी जयवाहिनी । (८९।१)

jambhaḥ priyā śacīndrāṇī paulomī jayavāhinī |

89.2८९.२

तनयस्तु जयन्तः स्याज्जयदत्तो जयश्च सः ॥ (८९।२)

tanayastu jayantaḥ syājjayadatto jayaśca saḥ ||

90.1९०.१

सुता जयन्ती तवीषी ताविष्युच्चैःश्रवा हयः । (९०।१)

sutā jayantī tavīṣī tāviṣyuccaiḥśravā hayaḥ |

90.2९०.२

मातलिः सारथिर्देवनन्दी द्वाःस्थो गजः पुनः ॥ (९०।२)

mātaliḥ sārathirdevanandī dvāḥstho gajaḥ punaḥ ||

91.1९१.१

ऐरावणो ऽभ्रमातङ्गश्चतुर्दन्तो ऽर्कसोदरः । (९१।१)

airāvaṇo 'bhramātaṅgaścaturdanto 'rkasodaraḥ |

91.2९१.२

ऐरावतो हस्तिमल्लः श्वेतगजो ऽभ्रमुप्रियः ॥ (९१।२)

airāvato hastimallaḥ śvetagajo 'bhramupriyaḥ ||

92.1९२.१

वैजयन्तौ तु प्रासादध्वजौ पुर्यमरावती । (९२।१)

vaijayantau tu prāsādadhvajau puryamarāvatī |

92.2९२.२

सरो नन्दीसरः पर्षत्सुधर्मा नन्दनं वनम् ॥ (९२।२)

saro nandīsaraḥ parṣatsudharmā nandanaṃ vanam ||

93.1९३.१

वृक्षः कल्पः पारिजातो मन्दारो हरिचन्दनः । (९३।१)

vṛkṣaḥ kalpaḥ pārijāto mandāro haricandanaḥ |

93.2९३.२

संतानश्च धनुर्देवायुधं तदृजु रोहितम् ॥ (९३।२)

saṃtānaśca dhanurdevāyudhaṃ tadṛju rohitam ||

94.1९४.१

दीर्घर्ज्वैरावतं वज्रं त्वशनिर्ह्रादिनी स्वरुः । (९४।१)

dīrgharjvairāvataṃ vajraṃ tvaśanirhrādinī svaruḥ |

94.2९४.२

शतकोटिः पविः शम्बो दम्भोलिर्भिदुरं भिदुः ॥ (९४।२)

śatakoṭiḥ paviḥ śambo dambholirbhiduraṃ bhiduḥ ||

95.1९५.१

व्याधामः कुलिशो ऽस्यार्चिरतिभीः स्फूर्जथुर्ध्वनिः । (९५।१)

vyādhāmaḥ kuliśo 'syārciratibhīḥ sphūrjathurdhvaniḥ |

95.2९५.२

अश्विन्स्स्वर्वैद्यावश्विनीपुत्रावश्विनौ वडवासुतौ ॥ (९५।२)

Aśvinssvarvaidyāvaśvinīputrāvaśvinau vaḍavāsutau ||

96.1९६.१

नासिक्यावर्कजौ दस्रौ नासत्यावब्धिजौ यमौ । (९६।१)

nāsikyāvarkajau dasrau nāsatyāvabdhijau yamau |

96.2९६.२

त्वष्टृविश्वकर्मा पुनस्त्वष्टा विश्वकृद्देववर्धकिः ॥ (९६।२)

Tvaṣṭṛviśvakarmā punastvaṣṭā viśvakṛddevavardhakiḥ ||

97.1९७.१

स्वःस्वर्गिवध्वो ऽप्सरसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः । (९७।१)

svaḥsvargivadhvo 'psarasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ |

97.2९७.२

हाहादयस्तु गन्धर्वा गान्धर्वा देवगायनाः ॥ (९७।२)

hāhādayastu gandharvā gāndharvā devagāyanāḥ ||

98.1९८.१

यमयमः कृतान्तः पितृदक्षिणाशाप्रेतात्पतिर्दण्डधरो ऽर्कसूनुः । (९८।१)

Yamayamaḥ kṛtāntaḥ pitṛdakṣiṇāśāpretātpatirdaṇḍadharo 'rkasūnuḥ |

98.2९८.२

कीनाशमृत्यू समवर्तिकालौ शीर्णाङ्गिहर्यन्तकधर्मराजाः ॥ (९८।२)

kīnāśamṛtyū samavartikālau śīrṇāṅgiharyantakadharmarājāḥ ||

99.1९९.१

यमराजः श्राद्धदेवः शमनो महिषध्वजः । (९९।१)

yamarājaḥ śrāddhadevaḥ śamano mahiṣadhvajaḥ |

99.2९९.२

कालिन्दीसोदरश्चापि धूमोर्णा तस्य वल्लभा ॥ (९९।२)

kālindīsodaraścāpi dhūmorṇā tasya vallabhā ||

100.1१००.१

पुरी पुनः संयमनी प्रतीहारस्तु वैध्यतः । (१००।१)

purī punaḥ saṃyamanī pratīhārastu vaidhyataḥ |

100.2१००.२

दासौ चण्डमहाचण्डौ चित्रगुप्तश्च लेखकः ॥ (१००।२)

dāsau caṇḍamahācaṇḍau citraguptaśca lekhakaḥ ||

101.1१०१.१

राक्षसस्याद्राक्षसः पुण्यजनो नृचक्षा यात्वाशरः कौणपयातुधानौ । (१०१।१)

Rākṣasasyādrākṣasaḥ puṇyajano nṛcakṣā yātvāśaraḥ kauṇapayātudhānau |

101.2१०१.२

रात्रिंचरो रात्रिचरः पलादः कीनाशरक्षोनिकसात्मजाश्च ॥ (१०१।२)

rātriṃcaro rātricaraḥ palādaḥ kīnāśarakṣonikasātmajāśca ||

102.1१०२.१

कव्यात् कर्बुरनैरृताक्सृक्पो वरुणस्त्वर्णवमन्दिरः प्रचेताः । (१०२।१)

kavyāt karburanairṛtāksṛkpo varuṇastvarṇavamandiraḥ pracetāḥ |

102.2१०२.२

जलयादःपतिपाशिमेघनादा जलकान्तारः स्यात् परंजनश्च ॥ (१०२।२)

jalayādaḥpatipāśimeghanādā jalakāntāraḥ syāt paraṃjanaśca ||

103.1१०३.१

कुबेरश्रीदः सितोदरकुहेशसखाः पिशाचकीछावसुस् त्रिशिर ऐलबिलैकपिङ्गाः । (१०३।१)

Kuberaśrīdaḥ sitodarakuheśasakhāḥ piśācakīchāvasus triśira ailabilaikapiṅgāḥ |

103.2१०३.२

पौलस्त्यवैश्रवणरत्नकराः कुबेरयक्षौ नृधर्मधनदौ नरवाहनश्च ॥ (१०३।२)

paulastyavaiśravaṇaratnakarāḥ kuberayakṣau nṛdharmadhanadau naravāhanaśca ||

104.1१०४.१

कैलासौका यक्षधननिधिकिंपुरुषेश्वराः । (१०४।१)

kailāsaukā yakṣadhananidhikiṃpuruṣeśvarāḥ |

104.2१०४.२

विमानं पुष्पकं चैत्ररथं वनं पुरी प्रभा ॥ (१०४।२)

vimānaṃ puṣpakaṃ caitrarathaṃ vanaṃ purī prabhā ||

105.1१०५.१

अलका वस्वोकसारा सुतो ऽस्य नलकूवरः । (१०५।१)

alakā vasvokasārā suto 'sya nalakūvaraḥ |

105.2१०५.२

वित्तं रिक्थं स्वापतेयं राः सारं विभवो वसु ॥ (१०५।२)

vittaṃ rikthaṃ svāpateyaṃ rāḥ sāraṃ vibhavo vasu ||

106.1१०६.१

द्युम्नं द्रव्यं पृक्थमृक्थं स्वमृणं द्रविणं धनम् । (१०६।१)

dyumnaṃ dravyaṃ pṛkthamṛkthaṃ svamṛṇaṃ draviṇaṃ dhanam |

106.2१०६.२

हिरण्यार्थो निधानं तु कुनाभिः शेवधिर्निधिः ॥ (१०६।२)

hiraṇyārtho nidhānaṃ tu kunābhiḥ śevadhirnidhiḥ ||

107.1१०७.१

महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ । (१०७।१)

mahāpadmaśca padmaśca śaṅkho makarakacchapau |

107.2१०७.२

मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ (१०७।२)

mukundakundanīlāśca kharvaśca nidhayo nava ||

108.1१०८.१

यक्षयक्षः पुण्यजनो राजा गुह्यको वटवास्यपि । (१०८।१)

Yakṣayakṣaḥ puṇyajano rājā guhyako vaṭavāsyapi |

108.2१०८.२

किन्नरकिंनरस्तु किंपुरुषस्तुरंगवदनो मयुः ॥ (१०८।२)

Kinnarakiṃnarastu kiṃpuruṣasturaṃgavadano mayuḥ ||

109.1१०९.१

शिवशंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः । (१०९।१)

Śivaśaṃbhuḥ śarvaḥ sthāṇurīśāna īśo rudroḍḍīśau vāmadevo vṛṣāṅkaḥ |

109.2१०९.२

कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ (१०९।२)

kaṇṭhekālaḥ śaṃkaro nīlakaṇṭhaḥ śrīkaṇṭhograu dhūrjaṭirbhīmabhargau ||

110.1११०.१

मृत्युंजयः पञ्चमुखो ऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः । (११०।१)

mṛtyuṃjayaḥ pañcamukho 'ṣṭamūrtiḥ śmaśānaveśmā giriśo girīśaḥ |

110.2११०.२

षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ (११०।२)

ṣaṇḍhaḥ kapardīśvara ūrdhvaliṅga ekatridṛgbhāladṛgekapādaḥ ||

111.1१११.१

मृडो ऽट्टहासी घनवाहनो ऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च । (१११।१)

mṛḍo 'ṭṭahāsī ghanavāhano 'hirbudhno virūpākṣaviṣāntakau ca |

111.2१११.२

महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवो ऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ (१११।२)

mahāvratī vahnihiraṇyaretāḥ śivo 'sthidhanvā puruṣāsthimālī ||

112.1११२.१

स्याद्व्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ । (११२।१)

syādvyomakeśaḥ śipiviṣṭabhairavau dikkṛttivāsā bhavanīlalohitau |

112.2११२.२

सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपशवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ (११२।२)

sarvajñanāṭyapriyakhaṇḍapaśavo mahāparā devanaṭeśvarā haraḥ ||

113.1११३.१

पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः । (११३।१)

paśupramathabhūtomāpatiḥ piṅgajaṭekṣaṇaḥ |

113.2११३.२

पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ (११३।२)

pinākaśūlakhaṭvāṅgagaṅgāhīndukapālabhṛt ||

114.1११४.१

गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् । (११४।१)

gajapūṣapurānaṅgakālāndhakamakhāsuhṛt |

114.2११४.२

कपर्दो ऽस्य जटाजूटः खट्वाङ्गस्तु सुखंसुणः ॥ (११४।२)

kapardo 'sya jaṭājūṭaḥ khaṭvāṅgastu sukhaṃsuṇaḥ ||

115.1११५.१

पिनाकं स्यादाजगवमजकावं च तद्धनुः । (११५।१)

pinākaṃ syādājagavamajakāvaṃ ca taddhanuḥ |

115.2११५.२

ब्राह्म्याद्या मातरः सप्त प्रमथाः पार्षदा गणाः ॥ (११५।२)

brāhmyādyā mātaraḥ sapta pramathāḥ pārṣadā gaṇāḥ ||

116.1११६.१

लघिमा वशितेशित्वं प्राकाम्यं महिमाणिमा । (११६।१)

laghimā vaśiteśitvaṃ prākāmyaṃ mahimāṇimā |

116.2११६.२

यत्र कामावसायित्वं प्राप्तिरैश्वर्यमष्टधा ॥ (११६।२)

yatra kāmāvasāyitvaṃ prāptiraiśvaryamaṣṭadhā ||

117.1११७.१

दुर्गा।पार्वतीगौरी काली पार्वती मातृमातापर्णा रुद्राण्यम्बिका त्र्यम्बकोमा । (११७।१)

Durgā|Pārvatīgaurī kālī pārvatī mātṛmātāparṇā rudrāṇyambikā tryambakomā |

117.2११७.२

दुर्गा चण्डी सिंहयाना मृडानीकात्यायन्यौ दक्षजार्या कुमारी ॥ (११७।२)

durgā caṇḍī siṃhayānā mṛḍānīkātyāyanyau dakṣajāryā kumārī ||

118.1११८.१

सती शिवा महादेवी शर्वाणी सर्वमङ्गला । (११८।१)

satī śivā mahādevī śarvāṇī sarvamaṅgalā |

118.2११८.२

भवानी कृष्णमैनाकस्वसा मेनाद्रिजेश्वरा ॥ (११८।२)

bhavānī kṛṣṇamainākasvasā menādrijeśvarā ||

119.1११९.१

निशुम्भशुम्भमहिषमर्दिनी भूतनायिका । (११९।१)

niśumbhaśumbhamahiṣamardinī bhūtanāyikā |

119.2११९.२

तस्याः सिंहो मनस्तात्नः सख्यौ तु विजया जया ॥ (११९।२)

tasyāḥ siṃho manastātnaḥ sakhyau tu vijayā jayā ||

120.1१२०.१

चामुण्डा चर्चिका चर्ममुण्डा मार्जारकर्णिका । (१२०।१)

cāmuṇḍā carcikā carmamuṇḍā mārjārakarṇikā |

120.2१२०.२

कर्णमोटी महागन्धा भैरवी च कपालिनी ॥ (१२०।२)

karṇamoṭī mahāgandhā bhairavī ca kapālinī ||

121.1१२१.१

गणेशहेरम्बो गणविघ्नेशः पर्शुपाणिर्विनायकः । (१२१।१)

Gaṇeśaherambo gaṇavighneśaḥ parśupāṇirvināyakaḥ |

121.2१२१.२

द्वैमातुरो गजास्यैकदन्तौ लम्बोदराखुगौ ॥ (१२१।२)

dvaimāturo gajāsyaikadantau lambodarākhugau ||

122.1१२२.१

स्कन्द।कार्त्तिकेयस्कन्दः स्वामी महासेनः सेनानीः शिखिवाहनः । (१२२।१)

Skanda|Kārttikeyaskandaḥ svāmī mahāsenaḥ senānīḥ śikhivāhanaḥ |

122.2१२२.२

षाण्मातुरो ब्रह्मचारी गङ्गोमाकृत्तिकासुतः ॥ (१२२।२)

ṣāṇmāturo brahmacārī gaṅgomākṛttikāsutaḥ ||

123.1१२३.१

द्वादशाक्षो महातेजाः कुमारः षण्मुखो गुहः । (१२३।१)

dvādaśākṣo mahātejāḥ kumāraḥ ṣaṇmukho guhaḥ |

123.2१२३.२

विशाखः शक्तिभृत्क्रौञ्चतारकारिः शराग्निभूः ॥ (१२३।२)

viśākhaḥ śaktibhṛtkrauñcatārakāriḥ śarāgnibhūḥ ||

124.1१२४.१

भृङ्गी भृङ्गिरिटिर् भृङ्गिरीटिर् नाड्यस्थिविग्रहः । (१२४।१)

bhṛṅgī bhṛṅgiriṭir bhṛṅgirīṭir nāḍyasthivigrahaḥ |

124.2१२४.२

कुष्माण्डके केलिकिलो नन्दीशे तण्डुनन्दिनौ ॥ (१२४।२)

kuṣmāṇḍake kelikilo nandīśe taṇḍunandinau ||

125.1१२५.१

ब्रह्माद्रुहिणो विरिञ्चिर्द्रुघणो विरिञ्चः परमेष्ठ्यजो ऽष्टश्रवणः स्वयंभूः । (१२५।१)

Brahmādruhiṇo viriñcirdrughaṇo viriñcaḥ parameṣṭhyajo 'ṣṭaśravaṇaḥ svayaṃbhūḥ |

125.2१२५.२

कमनः कविः सात्त्विकवेदगर्भौ स्थविरः शतानन्दपितामहौ कः ॥ (१२५।२)

kamanaḥ kaviḥ sāttvikavedagarbhau sthaviraḥ śatānandapitāmahau kaḥ ||

126.1१२६.१

धाता विधाता विधिवेधसौ ध्रुवः पुराणगो हंसगविश्वरेतसौ । (१२६।१)

dhātā vidhātā vidhivedhasau dhruvaḥ purāṇago haṃsagaviśvaretasau |

126.2१२६.२

प्रजापतिर्ब्रह्मचतुर्मुखौ भवान्तकृज्जगत्कर्तृसरोरुहासनौ ॥ (१२६।२)

prajāpatirbrahmacaturmukhau bhavāntakṛjjagatkartṛsaroruhāsanau ||

127.1१२७.१

शंभुः शतधृतिः स्रष्टा सुरज्येष्ठो विरिञ्चनः । (१२७।१)

śaṃbhuḥ śatadhṛtiḥ sraṣṭā surajyeṣṭho viriñcanaḥ |

127.2१२७.२

हिरण्यगर्भो लोकेशो नाभिपद्मात्मभूरपि ॥ (१२७।२)

hiraṇyagarbho lokeśo nābhipadmātmabhūrapi ||

128.1१२८.१

विष्णुविष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो दाशार्हः पुरुषोत्तमो ऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ । (१२८।१)

Viṣṇuviṣṇurjiṣṇujanārdanau harihṛṣīkeśācyutāḥ keśavo dāśārhaḥ puruṣottamo 'bdhiśayanopendrāvajendrānujau |

128.2१२८.२

विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपतिदैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजो ऽधोक्षजः ॥ (१२८।२)

viṣvaksenanarāyaṇau jalaśayo nārāyaṇaḥ śrīpatidaityāriśca purāṇayajñapuruṣastārkṣyadhvajo 'dhokṣajaḥ ||

129.1१२९.१

गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः । (१२९।१)

govindaṣaḍbindumukundakṛṣṇā vaikuṇṭhapadmeśayapadmanābhāḥ |

129.2१२९.२

वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ (१२९।२)

vṛṣākapirmādhavavāsudevau viśvaṃbharaḥ śrīdharaviśvarūpau ||

130.1१३०.१

दामोदरः शौरिसनातनौ विभुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः । (१३०।१)

dāmodaraḥ śaurisanātanau vibhuḥ pītāmbaro mārjajinau kumodakaḥ |

130.2१३०.२

त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ (१३०।२)

trivikramo jahnucaturbhujau punarvasuḥ śatāvartagadāgrajau svabhūḥ ||

131.1१३१.१

मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः । (१३१।१)

muñjakeśivanamālipuṇḍarīkākṣababhruśaśabinduvedhasaḥ |

131.2१३१.२

पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ (१३१।२)

pṛśniśṛṅgadharaṇīdharātmabhūḥ pāṇḍavāyanasuvarṇabindavaḥ ||

132.1१३२.१

श्रीवत्सो देवकीसूनुर् गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः । (१३२।१)

śrīvatso devakīsūnur gopendro viṣṭaraśravāḥ |

132.2१३२.२

सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरो ऽपि च ॥ (१३२।२)

somasindhurjagannātho govardhanadharo 'pi ca ||

133.1१३३.१

यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् । (१३३।१)

yadunātho gadāśārṅgacakraśrīvatsaśaṅkhabhṛt |

133.2१३३.२

देमोन्स् किल्लेद् ब्य् विष्णु-कृष्णमधुधेनुकचाणूरपूतनायमलार्जुनाः ॥ (१३३।२)

Demons killed by Viṣṇu-Kṛṣṇamadhudhenukacāṇūrapūtanāyamalārjunāḥ ||

134.1१३४.१

कालनेमिहयग्रीवशकटारिष्टकैटभाः । (१३४।१)

kālanemihayagrīvaśakaṭāriṣṭakaiṭabhāḥ |

134.2१३४.२

कंसः केशिमुरौ साल्वमैन्दद्विविदराहवः ॥ (१३४।२)

kaṃsaḥ keśimurau sālvamaindadvividarāhavaḥ ||

135.1१३५.१

हिरण्यकशिपुर्वाणः कालियो नरको बलिः । (१३५।१)

hiraṇyakaśipurvāṇaḥ kāliyo narako baliḥ |

135.2१३५.२

शिशुपालश्चास्य वध्या वैनतेयस्तु वाहनम् ॥ (१३५।२)

śiśupālaścāsya vadhyā vainateyastu vāhanam ||

136.1१३६.१

शङ्खो ऽस्य पाञ्चजन्यो ऽङ्कः श्रीवत्सो ऽसिस्तु नन्दकः । (१३६।१)

śaṅkho 'sya pāñcajanyo 'ṅkaḥ śrīvatso 'sistu nandakaḥ |

136.2१३६.२

गदा कौमोदकी चापं शार्ङ्गं चक्रं सुदर्शनः ॥ (१३६।२)

gadā kaumodakī cāpaṃ śārṅgaṃ cakraṃ sudarśanaḥ ||

137.1१३७.१

मणिः स्यमन्तको हस्ते भुजमध्ये तु कौस्तुभः । (१३७।१)

maṇiḥ syamantako haste bhujamadhye tu kaustubhaḥ |

137.2१३७.२

वसुदेव (कृष्णऽस् ड़थेर्)वसुदेवो भूकश्यपो दुन्दुरानकदुन्दुभिः ॥ (१३७।२)

Vasudeva (Kṛṣṇa's father)vasudevo bhūkaśyapo dundurānakadundubhiḥ ||

138.1१३८.१

बलरामरामो हली मुसलिसात्त्वतकामपालाः संकर्षणः प्रियमधुर्बलरौहिणेयौ । (१३८।१)

Balarāmarāmo halī musalisāttvatakāmapālāḥ saṃkarṣaṇaḥ priyamadhurbalarauhiṇeyau |

139.1१३९.१

बलदेवो बलभद्रो नीलवस्त्रो ऽच्युताग्रजः । (१३९।१)

baladevo balabhadro nīlavastro 'cyutāgrajaḥ |

139.2१३९.२

मुसलं त्वस्य सौनन्दं हलं संवर्तकाह्वयम् ॥ (१३९।२)

musalaṃ tvasya saunandaṃ halaṃ saṃvartakāhvayam ||

140.1१४०.१

लक्ष्मीलक्ष्मीः पद्मा रमा या मा ता सा श्रीः कमलेन्दिरा । (१४०।१)

Lakṣmīlakṣmīḥ padmā ramā yā mā tā sā śrīḥ kamalendirā |

140.2१४०.२

हरिप्रिया पद्मवासा क्षीरोदतनयापि च ॥ (१४०।२)

haripriyā padmavāsā kṣīrodatanayāpi ca ||

141.1१४१.१

काममदनो जराभीरुरनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजो ऽङ्गजः । (१४१।१)

Kāmamadano jarābhīruranaṅgamanmathau kamanaḥ kalākelirananyajo 'ṅgajaḥ |

141.2१४१.२

मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ (१४१।२)

madhudīpamārau madhusārathiḥ smaro viṣamāyudho darpakakāmahṛcchayāḥ ||

142.1१४२.१

प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः । (१४२।१)

pradyumnaḥ śrīnandanaśca kaṃdarpaḥ puṣpaketanaḥ |

142.2१४२.२

पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शम्बरशूर्पकौ ॥ (१४२।२)

puṣpāṇyasyeṣucāpāstrāṇyarī śambaraśūrpakau ||

143.1१४३.१

केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया । (१४३।१)

ketanaṃ mīnamakarau bāṇāḥ pañca ratiḥ priyā |

143.2१४३.२

मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ (१४३।२)

manaḥśṛṅgārasaṃkalpātmāno yoniḥ suhṛnmadhuḥ ||

144.1१४४.१

सुतो ऽनिरुद्धो झषाङ्क उषेशो ब्रह्मसूश्च सः । (१४४।१)

suto 'niruddho jhaṣāṅka uṣeśo brahmasūśca saḥ |

144.2१४४.२

गरुडगरुडः शाल्मल्यरुणावरजो विष्णुवाहनः ॥ (१४४।२)

Garuḍagaruḍaḥ śālmalyaruṇāvarajo viṣṇuvāhanaḥ ||

145.1१४५.१

सौपर्णेयो वैनतेयः सुपर्णसर्पारातिर् वज्रजिद्वज्रतुण्डः । (१४५।१)

sauparṇeyo vainateyaḥ suparṇasarpārātir vajrajidvajratuṇḍaḥ |

145.2१४५.२

पक्षिस्वामी काश्यपिः स्वर्णकायस्तार्क्ष्यः कामायुर्गरुत्मान्सुधाहृत् ॥ (१४५।२)

pakṣisvāmī kāśyapiḥ svarṇakāyastārkṣyaḥ kāmāyurgarutmānsudhāhṛt ||

146.1१४६.१

बुद्धबुद्धस्तु सुगतो धर्मधातुस्त्रिकालविज्जिनः । (१४६।१)

Buddhabuddhastu sugato dharmadhātustrikālavijjinaḥ |

146.2१४६.२

बोधिसत्त्वो महाबोधिरार्यः शास्ता तथागतः ॥ (१४६।२)

bodhisattvo mahābodhirāryaḥ śāstā tathāgataḥ ||

147.1१४७.१

पञ्चज्ञानः षडभिज्ञो दशार्हो दशभूमिगः । (१४७।१)

pañcajñānaḥ ṣaḍabhijño daśārho daśabhūmigaḥ |

147.2१४७.२

चतुस्त्रिंशज्जातकज्ञो दशपारमिताधरः ॥ (१४७।२)

catustriṃśajjātakajño daśapāramitādharaḥ ||

148.1१४८.१

द्वादशाक्षो दशबलस्त्रिकायः श्रीघनाद्वयौ । (१४८।१)

dvādaśākṣo daśabalastrikāyaḥ śrīghanādvayau |

148.2१४८.२

समन्तभद्रः संगुप्तो दयाकूर्चो विनायकः ॥ (१४८।२)

samantabhadraḥ saṃgupto dayākūrco vināyakaḥ ||

149.1१४९.१

मारलोकखजिद्धर्मराजो विज्ञानमातृकः । (१४९।१)

māralokakhajiddharmarājo vijñānamātṛkaḥ |

149.2१४९.२

महामैत्रो मुनीन्द्रश्च बुद्धाः स्युः सप्त ते त्वमी ॥ (१४९।२)

mahāmaitro munīndraśca buddhāḥ syuḥ sapta te tvamī ||

150.1१५०.१

विपश्यी शिखी विश्वभूः ककुच्छन्दश्च काञ्चनः । (१५०।१)

vipaśyī śikhī viśvabhūḥ kakucchandaśca kāñcanaḥ |

150.2१५०.२

काश्यपश्च सप्तमस्तु शाक्यसिंहो ऽर्कबान्धवः ॥ (१५०।२)

kāśyapaśca saptamastu śākyasiṃho 'rkabāndhavaḥ ||

151.1१५१.१

तथा राहुलसूः सर्वार्थसिद्धो गौतमान्वयः । (१५१।१)

tathā rāhulasūḥ sarvārthasiddho gautamānvayaḥ |

151.2१५१.२

मायाशुद्धोदनसुतो देवदत्ताप्रजश्च सः ॥ (१५१।२)

māyāśuddhodanasuto devadattāprajaśca saḥ ||

152.1१५२.१

असुरा दितिदनुजाः पातालौकःसुरारयः । (१५२।१)

asurā ditidanujāḥ pātālaukaḥsurārayaḥ |

152.2१५२.२

पूर्वदेवाः शुक्रशिष्या विद्यादेव्यस्तु षोडश ॥ (१५२।२)

pūrvadevāḥ śukraśiṣyā vidyādevyastu ṣoḍaśa ||

153.1१५३.१

रोहिणी प्रज्ञप्ती वज्रशृङ्खला कुलिशाङ्कुशा । (१५३।१)

rohiṇī prajñaptī vajraśṛṅkhalā kuliśāṅkuśā |

153.2१५३.२

चक्रेश्वरी नरदत्ता काल्यथासौ महापरा ॥ (१५३।२)

cakreśvarī naradattā kālyathāsau mahāparā ||

154.1१५४.१

गौरी गान्धारी सर्वास्त्रमहाज्वाला च मानवी । (१५४।१)

gaurī gāndhārī sarvāstramahājvālā ca mānavī |

154.2१५४.२

वैरोट्याछुप्ता मानसी महामानसिकेति ताः ॥ (१५४।२)

vairoṭyāchuptā mānasī mahāmānasiketi tāḥ ||

155.1१५५.१

स्पेएछ् । सरस्वतीवाग्ब्राह्मी भारती गौर् गीर्वाणी भाषा सरस्वती । (१५५।१)

speech | Sarasvatīvāgbrāhmī bhāratī gaur gīrvāṇī bhāṣā sarasvatī |

155.2१५५.२

श्रुतदेवी वचनं तु व्याहारो भाषितं वचः ॥ (१५५।२)

śrutadevī vacanaṃ tu vyāhāro bhāṣitaṃ vacaḥ ||

156.1१५६.१

सविशेषणमाख्यातं वाक्यं स्याद्यन्तकं पदम् । (१५६।१)

saviśeṣaṇamākhyātaṃ vākyaṃ syādyantakaṃ padam |

156.2१५६.२

राद्धसिद्धकुतेभ्यो ऽन्ते आप्तोक्तिः समयागमौ ॥ (१५६।२)

rāddhasiddhakutebhyo 'nte āptoktiḥ samayāgamau ||

157.1१५७.१

आचाराङ्गं सूत्रकृतं स्थानाङ्गं समवाययुक् । (१५७।१)

ācārāṅgaṃ sūtrakṛtaṃ sthānāṅgaṃ samavāyayuk |

157.2१५७.२

पञ्चमं भगवत्यङ्गं ज्ञातधर्मकथापि च ॥ (१५७।२)

pañcamaṃ bhagavatyaṅgaṃ jñātadharmakathāpi ca ||

158.1१५८.१

उपासकान्तकृदनुत्तरोपपातकाद्दशाः । (१५८।१)

upāsakāntakṛdanuttaropapātakāddaśāḥ |

158.2१५८.२

प्रश्नव्याकरणं चैव विपाकश्रुतमेव च ॥ (१५८।२)

praśnavyākaraṇaṃ caiva vipākaśrutameva ca ||

159.1१५९.१

इत्येकादश सोपाङ्गान्यङ्गानि द्वादश पुनः । (१५९।१)

ityekādaśa sopāṅgānyaṅgāni dvādaśa punaḥ |

159.2१५९.२

दृष्टिवादो द्वादशाङ्गी स्याद्गणिपिटकाह्वया ॥ (१५९।२)

dṛṣṭivādo dvādaśāṅgī syādgaṇipiṭakāhvayā ||

160.1१६०.१

परिकर्मसूत्रपूर्वानुयोगपर्वगतचूलिकाः पञ्च । (१६०।१)

parikarmasūtrapūrvānuyogaparvagatacūlikāḥ pañca |

160.2१६०.२

स्युर्दृष्टिवादभेदाः पूर्वाणि चतुर्दशापि पूर्वगते ॥ (१६०।२)

syurdṛṣṭivādabhedāḥ pūrvāṇi caturdaśāpi pūrvagate ||

161.1१६१.१

उत्पादपूर्वमग्रायणीयमथ वीर्यतः प्रवादं स्यात् । (१६१।१)

utpādapūrvamagrāyaṇīyamatha vīryataḥ pravādaṃ syāt |

161.2१६१.२

अस्तेर्ज्ञानात्सत्यात्तदात्मनः कर्मणश्च परम् ॥ (१६१।२)

asterjñānātsatyāttadātmanaḥ karmaṇaśca param ||

162.1१६२.१

प्रत्याख्यानं विद्याप्रवादकल्याणनामधेये च । (१६२।१)

pratyākhyānaṃ vidyāpravādakalyāṇanāmadheye ca |

162.2१६२.२

प्राणावायं च क्रियाविशालमथ लोकबिन्दुसारमिति ॥ (१६२।२)

prāṇāvāyaṃ ca kriyāviśālamatha lokabindusāramiti ||

163.1१६३.१

वेदस्वाध्यायः श्रुतिराम्नायश्छन्दो वेदस्त्रयी पुनः । (१६३।१)

Vedasvādhyāyaḥ śrutirāmnāyaśchando vedastrayī punaḥ |

163.2१६३.२

ऋग्यजुःसामवेदाः स्युरथर्वा तु तदुद्धृतिः ॥ (१६३।२)

ṛgyajuḥsāmavedāḥ syuratharvā tu taduddhṛtiḥ ||

164.1१६४.१

वेदान्तः स्यादुपनिषदोङ्कारप्रणवौ समौ । (१६४।१)

vedāntaḥ syādupaniṣadoṅkārapraṇavau samau |

164.2१६४.२

शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दो ज्योतिर्निरुक्तयः ॥ (१६४।२)

śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ chando jyotirniruktayaḥ ||

165.1१६५.१

षडङ्गानि धर्मशास्त्रं स्यात्स्मृतिर्धर्मसंहिता । (१६५।१)

ṣaḍaṅgāni dharmaśāstraṃ syātsmṛtirdharmasaṃhitā |

165.2१६५.२

आन्वीक्षिकी तर्कविद्या मीमांसा तु विचारणा ॥ (१६५।२)

ānvīkṣikī tarkavidyā mīmāṃsā tu vicāraṇā ||

166.1१६६.१

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । (१६६।१)

sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca |

166.2१६६.२

वंशानुवंशचरितं पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ (१६६।२)

vaṃśānuvaṃśacaritaṃ purāṇaṃ pañcalakṣaṇam ||

167.1१६७.१

षडङ्गा वेदाश्चत्वारो मीमांसान्वीक्षिकी तथा । (१६७।१)

ṣaḍaṅgā vedāścatvāro mīmāṃsānvīkṣikī tathā |

167.2१६७.२

धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्या एताश्चतुर्दश ॥ (१६७।२)

dharmaśāstraṃ purāṇaṃ ca vidyā etāścaturdaśa ||

168.1१६८.१

सूत्रं सूचनकृद्भाष्यं सूत्रोक्तार्थप्रपञ्चकम् । (१६८।१)

sūtraṃ sūcanakṛdbhāṣyaṃ sūtroktārthaprapañcakam |

168.2१६८.२

प्रस्तावस्तु प्रकरणं निरुक्तं पदभञ्जनम् ॥ (१६८।२)

prastāvastu prakaraṇaṃ niruktaṃ padabhañjanam ||

169.1१६९.१

अवान्तरप्रकरणविश्रामे शीघ्रपाठतः । (१६९।१)

avāntaraprakaraṇaviśrāme śīghrapāṭhataḥ |

169.2१६९.२

आह्निकमधिकरणं त्वेकन्यायोपपादनम् ॥ (१६९।२)

āhnikamadhikaraṇaṃ tvekanyāyopapādanam ||

170.1१७०.१

उक्तानुक्तदुरुक्तार्थचिन्ताकारि तु वार्त्तिकम् । (१७०।१)

uktānuktaduruktārthacintākāri tu vārttikam |

170.2१७०.२

टीका निरन्तरव्याख्या पञ्जिका पदभञ्जिका ॥ (१७०।२)

ṭīkā nirantaravyākhyā pañjikā padabhañjikā ||

171.1१७१.१

निबन्धवृत्ती अन्वर्थे संग्रहस्तु समाहृतिः । (१७१।१)

nibandhavṛttī anvarthe saṃgrahastu samāhṛtiḥ |

171.2१७१.२

परिशिष्टपद्धत्यादीन् पथानेन समुन्नयेत् ॥ (१७१।२)

pariśiṣṭapaddhatyādīn pathānena samunnayet ||

172.1१७२.१

कारिका तु स्वल्पवृत्तौ बहोरर्थस्य सूचनी । (१७२।१)

kārikā tu svalpavṛttau bahorarthasya sūcanī |

172.2१७२.२

कलिन्दिका सर्वविद्या निघण्टुर्नामसंग्रहः ॥ (१७२।२)

kalindikā sarvavidyā nighaṇṭurnāmasaṃgrahaḥ ||

173.1१७३.१

इतिहासः पुरावृत्तं प्रबह्लिका प्रहेलिका । (१७३।१)

itihāsaḥ purāvṛttaṃ prabahlikā prahelikā |

173.2१७३.२

जनश्रुतिः किंवदन्ती वार्तैतिह्यं पुरातनी ॥ (१७३।२)

janaśrutiḥ kiṃvadantī vārtaitihyaṃ purātanī ||

174.1१७४.१

वार्ता प्रवृत्तिर्वृत्तान्त उदन्तो ऽथाह्वयो ऽभिधा । (१७४।१)

vārtā pravṛttirvṛttānta udanto 'thāhvayo 'bhidhā |

174.2१७४.२

गोत्रसंज्ञानामधेयाख्याह्वाभिख्याश्च नाम च ॥ (१७४।२)

gotrasaṃjñānāmadheyākhyāhvābhikhyāśca nāma ca ||

175.1१७५.१

संबोधनमामन्त्रणमाह्वानं त्वभिमन्त्रणम् । (१७५।१)

saṃbodhanamāmantraṇamāhvānaṃ tvabhimantraṇam |

175.2१७५.२

आकारणं हवो हूतिः संहूतिर्बहुभिः कृता ॥ (१७५।२)

ākāraṇaṃ havo hūtiḥ saṃhūtirbahubhiḥ kṛtā ||

176.1१७६.१

उदाहार उपोद्घात उपन्यासश्च वाङ्मुखम् । (१७६।१)

udāhāra upodghāta upanyāsaśca vāṅmukham |

176.2१७६.२

व्यवहारो विवादः स्याच्छपथः शपनं शपः ॥ (१७६।२)

vyavahāro vivādaḥ syācchapathaḥ śapanaṃ śapaḥ ||

177.1१७७.१

उत्तरं तु प्रतिवचः प्रश्नः पृच्छानुयोजनम् । (१७७।१)

uttaraṃ tu prativacaḥ praśnaḥ pṛcchānuyojanam |

177.2१७७.२

कथंकथिकता चाथ देवप्रश्न उपश्रुतिः ॥ (१७७।२)

kathaṃkathikatā cātha devapraśna upaśrutiḥ ||

178.1१७८.१

चटु चाटु प्रियप्रायं प्रियसत्यं तु सूनृतम् । (१७८।१)

caṭu cāṭu priyaprāyaṃ priyasatyaṃ tu sūnṛtam |

178.2१७८.२

सत्यं सम्यक्समीचीनमृतं तथ्यं यथातथम् ॥ (१७८।२)

satyaṃ samyaksamīcīnamṛtaṃ tathyaṃ yathātatham ||

179.1१७९.१

यथास्थितं च सद्भूते ऽलीके तु वितथानृते । (१७९।१)

yathāsthitaṃ ca sadbhūte 'līke tu vitathānṛte |

179.2१७९.२

अथ क्लिष्टं संकुलं च परस्परपराहतम् ॥ (१७९।२)

atha kliṣṭaṃ saṃkulaṃ ca parasparaparāhatam ||

180.1१८०.१

सान्त्वं सुमधुरं ग्राम्यमश्लीलं म्लिष्टमस्फुटम् । (१८०।१)

sāntvaṃ sumadhuraṃ grāmyamaślīlaṃ mliṣṭamasphuṭam |

180.2१८०.२

लुप्तवर्णपदं ग्रस्तमवाच्यं स्यादनक्षरम् ॥ (१८०।२)

luptavarṇapadaṃ grastamavācyaṃ syādanakṣaram ||

181.1१८१.१

अम्बूकृतं सथूत्कारं निरस्तं त्वरयोदितम् । (१८१।१)

ambūkṛtaṃ sathūtkāraṃ nirastaṃ tvarayoditam |

181.2१८१.२

आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तमबद्धं तु निरर्थकम् ॥ (१८१।२)

āmreḍitaṃ dvistriruktamabaddhaṃ tu nirarthakam ||

182.1१८२.१

पृष्ठमांसादनं तद्यत्परोक्षे दोषकीर्तनम् । (१८२।१)

pṛṣṭhamāṃsādanaṃ tadyatparokṣe doṣakīrtanam |

182.2१८२.२

मिथ्याभियोगो ऽभ्याख्यानं संगतं हृदयंगमम् ॥ (१८२।२)

mithyābhiyogo 'bhyākhyānaṃ saṃgataṃ hṛdayaṃgamam ||

183.1१८३.१

परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टमथ घोषणा । (१८३।१)

paruṣaṃ niṣṭhuraṃ rūkṣaṃ vikruṣṭamatha ghoṣaṇā |

183.2१८३.२

उच्चैर्घुष्टं वर्णनेडा स्तवः स्तोत्रं स्तुतिर्नुतिः ॥ (१८३।२)

uccairghuṣṭaṃ varṇaneḍā stavaḥ stotraṃ stutirnutiḥ ||

184.1१८४.१

श्लाघा प्रशंसार्थवादः सा तु मिथ्या विकत्थनम् । (१८४।१)

ślāghā praśaṃsārthavādaḥ sā tu mithyā vikatthanam |

184.2१८४.२

जनप्रवादः कौलीनं विगानं वचनीयता ॥ (१८४।२)

janapravādaḥ kaulīnaṃ vigānaṃ vacanīyatā ||

185.1१८५.१

स्यादवर्ण उपक्रोशो वादो निःपर्यपात् परः । (१८५।१)

syādavarṇa upakrośo vādo niḥparyapāt paraḥ |

185.2१८५.२

गर्हणा धिक्क्रिया निन्दा कुत्साक्षेपो जुगुप्सनम् ॥ (१८५।२)

garhaṇā dhikkriyā nindā kutsākṣepo jugupsanam ||

186.1१८६.१

आक्रोशाभीषङ्गाक्षेपाः शापः स क्षारणा रते । (१८६।१)

ākrośābhīṣaṅgākṣepāḥ śāpaḥ sa kṣāraṇā rate |

186.2१८६.२

विरुद्धशंसनं गालिर् आशीर्मङ्गलशंसनम् ॥ (१८६।२)

viruddhaśaṃsanaṃ gālir āśīrmaṅgalaśaṃsanam ||

187.1१८७.१

श्लोकः कीर्तिर्यशो ऽभिख्या समाज्ञा रुशती पुनः । (१८७।१)

ślokaḥ kīrtiryaśo 'bhikhyā samājñā ruśatī punaḥ |

187.2१८७.२

अशुभा वाक्शुभा कल्या चर्चरी चर्भटी समे ॥ (१८७।२)

aśubhā vākśubhā kalyā carcarī carbhaṭī same ||

188.1१८८.१

यः सनिन्द उपालम्भस्तत्र स्यात्परिभाषणम् । (१८८।१)

yaḥ saninda upālambhastatra syātparibhāṣaṇam |

188.2१८८.२

आपृच्छालापः संभाषो ऽनुलापः स्यान्मुहुर्वचः ॥ (१८८।२)

āpṛcchālāpaḥ saṃbhāṣo 'nulāpaḥ syānmuhurvacaḥ ||

189.1१८९.१

अनर्थकं तु प्रलापो विलापः परिदेवनम् । (१८९।१)

anarthakaṃ tu pralāpo vilāpaḥ paridevanam |

189.2१८९.२

उल्लापः काकुवाग् अन्योन्योक्तिः संलापसंकथे ॥ (१८९।२)

ullāpaḥ kākuvāg anyonyoktiḥ saṃlāpasaṃkathe ||

190.1१९०.१

विप्रलापो विरुद्धोक्तिरपलापस्तु निह्नवः । (१९०।१)

vipralāpo viruddhoktirapalāpastu nihnavaḥ |

190.2१९०.२

सुप्रलापः सुवचनं संदेशवाक्तु वाचिकम् ॥ (१९०।२)

supralāpaḥ suvacanaṃ saṃdeśavāktu vācikam ||

191.1१९१.१

आज्ञा शिष्टिर् निराङ्निभ्यो देशो नियोगशासने । (१९१।१)

ājñā śiṣṭir nirāṅnibhyo deśo niyogaśāsane |

191.2१९१.२

अववादो ऽप्यथाहूय प्रेषणं प्रतिशासनम् ॥ (१९१।२)

avavādo 'pyathāhūya preṣaṇaṃ pratiśāsanam ||

192.1१९२.१

संवित्संधास्थाभ्युपायः संप्रत्याङ्भ्यः परः श्रवः । (१९२।१)

saṃvitsaṃdhāsthābhyupāyaḥ saṃpratyāṅbhyaḥ paraḥ śravaḥ |

192.2१९२.२

अङ्गीकारो ऽभ्युपगमः प्रतिज्ञागूश्च संगरः ॥ (१९२।२)

aṅgīkāro 'bhyupagamaḥ pratijñāgūśca saṃgaraḥ ||

193.1१९३.१

गीतनृत्तवाद्यत्रयं नाट्यं तौर्यत्रिकं च तत् । (१९३।१)

gītanṛttavādyatrayaṃ nāṭyaṃ tauryatrikaṃ ca tat |

193.2१९३.२

संगीतं प्रेक्षणार्थे ऽस्मिञ्शास्त्रोक्ते नाट्यधर्मिका ॥ (१९३।२)

saṃgītaṃ prekṣaṇārthe 'smiñśāstrokte nāṭyadharmikā ||

194.1१९४.१

गीतं गानं गेयं गीतिर्गान्धर्वमथ नर्तनम् । (१९४।१)

gītaṃ gānaṃ geyaṃ gītirgāndharvamatha nartanam |

194.2१९४.२

नटनं नृत्यं नृत्तं च लास्यं नाट्यं च ताण्डवम् ॥ (१९४।२)

naṭanaṃ nṛtyaṃ nṛttaṃ ca lāsyaṃ nāṭyaṃ ca tāṇḍavam ||

195.1१९५.१

मण्डलेन तु यन्नृत्यं स्त्रीणां हल्लीसकं तु तत् । (१९५।१)

maṇḍalena tu yannṛtyaṃ strīṇāṃ hallīsakaṃ tu tat |

195.2१९५.२

पानगोष्ठ्यामुच्चतालं रणे वीरजयन्तिका ॥ (१९५।२)

pānagoṣṭhyāmuccatālaṃ raṇe vīrajayantikā ||

196.1१९६.१

स्थानं नाट्यस्य रङ्गः स्यात्पूर्वरङ्ग उपक्रमः । (१९६।१)

sthānaṃ nāṭyasya raṅgaḥ syātpūrvaraṅga upakramaḥ |

196.2१९६.२

अङ्गहारो ऽङ्गविक्षेपो व्यञ्जको ऽभिनयः समौ ॥ (१९६।२)

aṅgahāro 'ṅgavikṣepo vyañjako 'bhinayaḥ samau ||

197.1१९७.१

स चतुर्विध आहार्यो रचितो भूषणादिना । (१९७।१)

sa caturvidha āhāryo racito bhūṣaṇādinā |

197.2१९७.२

वचसा वाचिको ऽङ्गेनाङ्गिकः सत्त्वेन सात्त्विकः ॥ (१९७।२)

vacasā vāciko 'ṅgenāṅgikaḥ sattvena sāttvikaḥ ||

198.1१९८.१

स्यान्नाटकं प्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः । (१९८।१)

syānnāṭakaṃ prakaraṇaṃ bhāṇaḥ prahasanaṃ ḍimaḥ |

198.2१९८.२

व्यायोगः समवाकारो विथ्यङ्केहामृगा इति ॥ (१९८।२)

vyāyogaḥ samavākāro vithyaṅkehāmṛgā iti ||

199.1१९९.१

अभिनेयप्रकाराः स्युर्भाषाः षट्संस्कृतादिकाः । (१९९।१)

abhineyaprakārāḥ syurbhāṣāḥ ṣaṭsaṃskṛtādikāḥ |

199.2१९९.२

भारती सात्त्वती कैशिक्यारभट्यौ च वृत्तयः ॥ (१९९।२)

bhāratī sāttvatī kaiśikyārabhaṭyau ca vṛttayaḥ ||

200.1२००.१

वाद्यं वादित्रमातोद्यं तूर्यं तूरं स्मरध्वजः । (२००।१)

vādyaṃ vāditramātodyaṃ tūryaṃ tūraṃ smaradhvajaḥ |

200.2२००.२

ततं वीणाप्रभृतिकं तालप्रभृतिकं घनम् ॥ (२००।२)

tataṃ vīṇāprabhṛtikaṃ tālaprabhṛtikaṃ ghanam ||

201.1२०१.१

वंशादिकं तु शुषिरमानद्धं मुरजादिकम् । (२०१।१)

vaṃśādikaṃ tu śuṣiramānaddhaṃ murajādikam |

201.2२०१.२

वीणावीणा पुनर्घोषवती विपञ्ची कण्ठकूणिका ॥ (२०१।२)

vīṇāvīṇā punarghoṣavatī vipañcī kaṇṭhakūṇikā ||

202.1२०२.१

वल्लकी साथ तन्त्रीभिः सप्तभिः परिवादिनी । (२०२।१)

vallakī sātha tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī |

202.2२०२.२

शिवस्य वीणा नालम्बी सरस्वत्यास्तु कच्छपी ॥ (२०२।२)

śivasya vīṇā nālambī sarasvatyāstu kacchapī ||

203.1२०३.१

नारदस्य तु महती गणानां तु प्रभावती । (२०३।१)

nāradasya tu mahatī gaṇānāṃ tu prabhāvatī |

203.2२०३.२

विश्वावसोस्तु बृहती तुम्बरोस्तु कलावती ॥ (२०३।२)

viśvāvasostu bṛhatī tumbarostu kalāvatī ||

204.1२०४.१

चाण्डालानां तु कण्डोलवीणा चाण्डालिका च सा । (२०४।१)

cāṇḍālānāṃ tu kaṇḍolavīṇā cāṇḍālikā ca sā |

204.2२०४.२

कायः कोलम्बकस्तस्या उपनाहो निबन्धनम् । (२०४।२)

kāyaḥ kolambakastasyā upanāho nibandhanam |

204.3२०४.३

दण्डः पुनः प्रवालः स्यात्ककुभस्तु प्रसेवकः । (२०४।३)

daṇḍaḥ punaḥ pravālaḥ syātkakubhastu prasevakaḥ |

204.4२०४.४

मूले वंशशलाका स्यात्कलिका कूणिकापि च ॥ (२०४।४)

mūle vaṃśaśalākā syātkalikā kūṇikāpi ca ||

205.1२०५.१

कालस्य क्रियया मानं तालः साम्यं पुनर्लयः । (२०५।१)

kālasya kriyayā mānaṃ tālaḥ sāmyaṃ punarlayaḥ |

205.2२०५.२

द्रुतं विलम्बितं मध्यमोघस्तत्त्वं घनं क्रमात् ॥ (२०५।२)

drutaṃ vilambitaṃ madhyamoghastattvaṃ ghanaṃ kramāt ||

206.1२०६.१

मृदङ्गो मुरजः सोङ्क्यालिङ्ग्यूर्ध्वक इति त्रिधा । (२०६।१)

mṛdaṅgo murajaḥ soṅkyāliṅgyūrdhvaka iti tridhā |

206.2२०६.२

स्याद्यशःपटहो ढक्का भेरी दुन्दुभिरानकः ॥ (२०६।२)

syādyaśaḥpaṭaho ḍhakkā bherī dundubhirānakaḥ ||

207.1२०७.१

पटहो ऽथ शारिका स्यात्कोणो वीणादिवादनम् । (२०७।१)

paṭaho 'tha śārikā syātkoṇo vīṇādivādanam |

207.2२०७.२

शृङ्गारहास्यकरुणारौद्रवीरभयानकाः ॥ (२०७।२)

śṛṅgārahāsyakaruṇāraudravīrabhayānakāḥ ||

208.1२०८.१

बीभत्साद्भुतशान्ताश्च रसा भावाः पुनस्त्रिधा । (२०८।१)

bībhatsādbhutaśāntāśca rasā bhāvāḥ punastridhā |

208.2२०८.२

स्थायिसात्त्विकसंचारिप्रभेदैः स्याद्रतिः पुनः ॥ (२०८।२)

sthāyisāttvikasaṃcāriprabhedaiḥ syādratiḥ punaḥ ||

209.1२०९.१

रागोऽनुरागो ऽनुरतिर्हासस्तु हसनं हसः । (२०९।१)

rāgo'nurāgo 'nuratirhāsastu hasanaṃ hasaḥ |

209.2२०९.२

घर्घरो हासिका हास्यं तत्रादृष्टरदे स्मितम् ॥ (२०९।२)

ghargharo hāsikā hāsyaṃ tatrādṛṣṭarade smitam ||

210.1२१०.१

वक्रोष्टिकाथ हसितं किंचिद्दृष्टरदाङ्कुरे । (२१०।१)

vakroṣṭikātha hasitaṃ kiṃciddṛṣṭaradāṅkure |

210.2२१०.२

किंचिच्छ्रुते विहसितमट्टहासो महीयसि ॥ (२१०।२)

kiṃcicchrute vihasitamaṭṭahāso mahīyasi ||

211.1२११.१

अतिहासस्त्वनुस्यूते ऽपहासो ऽकारणात्कृते । (२११।१)

atihāsastvanusyūte 'pahāso 'kāraṇātkṛte |

211.2२११.२

सोत्प्रासे त्वाछुरितकं हसनं स्फुरदोष्ठके ॥ (२११।२)

sotprāse tvāchuritakaṃ hasanaṃ sphuradoṣṭhake ||

212.1२१२.१

शोकः शुक्शोचनं खेदः क्रोधो मन्युः क्रुधा रुषा । (२१२।१)

śokaḥ śukśocanaṃ khedaḥ krodho manyuḥ krudhā ruṣā |

212.2२१२.२

क्रुत्कोपः प्रतिघो रोषो रुट् चोत्साहः प्रगल्भता । (२१२।२)

krutkopaḥ pratigho roṣo ruṭ cotsāhaḥ pragalbhatā |

212.3२१२.३

अभियोगोद्यमौ प्रौढिरुद्योगः कियदेतिका । (२१२।३)

abhiyogodyamau prauḍhirudyogaḥ kiyadetikā |

212.4२१२.४

अध्यवसाय ऊर्जो ऽथ वीर्यं सो ऽतिशयान्वितः ॥ (२१२।४)

adhyavasāya ūrjo 'tha vīryaṃ so 'tiśayānvitaḥ ||

213.1२१३.१

भयं भीर्भीतिरातङ्क आशङ्का साध्वसं दरः । (२१३।१)

bhayaṃ bhīrbhītirātaṅka āśaṅkā sādhvasaṃ daraḥ |

213.2२१३.२

भिया च तच्चाहिभयं भूपतीनां स्वपक्षजम् ॥ (२१३।२)

bhiyā ca taccāhibhayaṃ bhūpatīnāṃ svapakṣajam ||

214.1२१४.१

अदृष्टं वह्नितोयादेर्दृष्टं स्वपरचक्रजम् । (२१४।१)

adṛṣṭaṃ vahnitoyāderdṛṣṭaṃ svaparacakrajam |

214.2२१४.२

भयंकरं प्रतिभयं भीमं भीष्मं भयानकम् ॥ (२१४।२)

bhayaṃkaraṃ pratibhayaṃ bhīmaṃ bhīṣmaṃ bhayānakam ||

215.1२१५.१

भीषणं भैरवं घोरं दारुणं च भयावहम् । (२१५।१)

bhīṣaṇaṃ bhairavaṃ ghoraṃ dāruṇaṃ ca bhayāvaham |

215.2२१५.२

जुगुप्सा तु घृणाथ स्याद्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ (२१५।२)

jugupsā tu ghṛṇātha syādvismayaścitramadbhutam ||

216.1२१६.१

चोद्याश्चर्ये शमः शान्तिः शमथोपशमावपि । (२१६।१)

codyāścarye śamaḥ śāntiḥ śamathopaśamāvapi |

216.2२१६.२

तृष्णाक्षयः स्थायिनो ऽमी रसानां कारणं क्रमात् ॥ (२१६।२)

tṛṣṇākṣayaḥ sthāyino 'mī rasānāṃ kāraṇaṃ kramāt ||

217.1२१७.१

स्तम्भो जाड्यं स्वेदो घर्मनिदाघौ पुलकः पुनः । (२१७।१)

stambho jāḍyaṃ svedo gharmanidāghau pulakaḥ punaḥ |

217.2२१७.२

रोमाञ्चः कण्टको रोमविकारो रोमहर्षणम् ॥ (२१७।२)

romāñcaḥ kaṇṭako romavikāro romaharṣaṇam ||

218.1२१८.१

रोमोद्गम उद्धुषणम् उल्लुकसनमित्यपि । (२१८।१)

romodgama uddhuṣaṇam ullukasanamityapi |

218.2२१८.२

स्वरभेदस्तु कल्लत्वं स्वरे कम्पस्तु वेपथुः ॥ (२१८।२)

svarabhedastu kallatvaṃ svare kampastu vepathuḥ ||

219.1२१९.१

वैवर्ण्यं कालिकाथाश्रु बाष्पो नेत्राम्बु रोदनम् । (२१९।१)

vaivarṇyaṃ kālikāthāśru bāṣpo netrāmbu rodanam |

219.2२१९.२

अस्रमस्रु प्रलयस्त्वचेष्टतेत्यष्ट सात्त्विकाः ॥ (२१९।२)

asramasru pralayastvaceṣṭatetyaṣṭa sāttvikāḥ ||

220.1२२०.१

धृतिः संतोषः स्वास्थ्यं स्यादाध्यानं स्मरणं स्मृतिः । (२२०।१)

dhṛtiḥ saṃtoṣaḥ svāsthyaṃ syādādhyānaṃ smaraṇaṃ smṛtiḥ |

220.2२२०.२

मतिर्मनीषा बुद्धिर्धीर्धिषणाज्ञप्तिचेतनाः ॥ (२२०।२)

matirmanīṣā buddhirdhīrdhiṣaṇājñapticetanāḥ ||

221.1२२१.१

प्रतिभाप्रतिपत्प्रज्ञाप्रेक्षाचिदुपलब्धयः । (२२१।१)

pratibhāpratipatprajñāprekṣācidupalabdhayaḥ |

221.2२२१.२

संवित्तिः शेमुषी दृष्टिः सा मेधा धारणक्षमा ॥ (२२१।२)

saṃvittiḥ śemuṣī dṛṣṭiḥ sā medhā dhāraṇakṣamā ||

222.1२२२.१

पण्डा तत्त्वानुगा मोक्षे ज्ञानं विज्ञानमन्यतः । (२२२।१)

paṇḍā tattvānugā mokṣe jñānaṃ vijñānamanyataḥ |

222.2२२२.२

शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ॥ (२२२।२)

śuśrūṣā śravaṇaṃ caiva grahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā ||

223.1२२३.१

ऊहापोहो ऽर्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः । (२२३।१)

ūhāpoho 'rthavijñānaṃ tattvajñānaṃ ca dhīguṇāḥ |

223.2२२३.२

व्रीडा लज्जा मन्दाक्षं ह्रीस्त्रपा सापत्रपान्यतः ॥ (२२३।२)

vrīḍā lajjā mandākṣaṃ hrīstrapā sāpatrapānyataḥ ||

224.1२२४.१

जाड्यं मौर्ख्यं विषादो ऽवसादः सादो विषण्णता । (२२४।१)

jāḍyaṃ maurkhyaṃ viṣādo 'vasādaḥ sādo viṣaṇṇatā |

224.2२२४.२

मदो मुन्मोहसंभेदो व्याधिस्त्वाधी रुजाकरः ॥ (२२४।२)

mado munmohasaṃbhedo vyādhistvādhī rujākaraḥ ||

225.1२२५.१

निद्रा प्रमीला शयनं संवेशस्वापसंलयाः । (२२५।१)

nidrā pramīlā śayanaṃ saṃveśasvāpasaṃlayāḥ |

225.2२२५.२

नन्दीमुखी श्वासहेतिस्तन्द्रा सुप्तं तु साधिका ॥ (२२५।२)

nandīmukhī śvāsahetistandrā suptaṃ tu sādhikā ||

226.1२२६.१

औत्सुक्यं रणरणकोत्कण्ठे आयल्लकारती । (२२६।१)

autsukyaṃ raṇaraṇakotkaṇṭhe āyallakāratī |

226.2२२६.२

हृल्लेखोत्कलिके चाथावहित्थाकारगोपनम् ॥ (२२६।२)

hṛllekhotkalike cāthāvahitthākāragopanam ||

227.1२२७.१

शङ्कानिष्ठोत्प्रेक्षणं स्याच्चापलं त्वनवस्थितिः । (२२७।१)

śaṅkāniṣṭhotprekṣaṇaṃ syāccāpalaṃ tvanavasthitiḥ |

227.2२२७.२

आलस्यं तन्द्रा कौसीद्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता ॥ (२२७।२)

ālasyaṃ tandrā kausīdyaṃ harṣaścittaprasannatā ||

228.1२२८.१

ह्लादः प्रमोदः प्रमदो मुत्प्रीत्यामोदसंमदाः । (२२८।१)

hlādaḥ pramodaḥ pramado mutprītyāmodasaṃmadāḥ |

228.2२२८.२

आनन्दानन्दथू गर्वस्त्वहंकारो ऽविलप्तता ॥ (२२८।२)

ānandānandathū garvastvahaṃkāro 'vilaptatā ||

229.1२२९.१

दर्पो ऽभिमानो ममता मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः । (२२९।१)

darpo 'bhimāno mamatā mānaścittonnatiḥ smayaḥ |

229.2२२९.२

सा मिथो ऽहमहमिका या तु संभावनात्मनि ॥ (२२९।२)

sā mitho 'hamahamikā yā tu saṃbhāvanātmani ||

230.1२३०.१

दर्पात्साहोपुरुषिका स्यादहंपूर्विका पुनः । (२३०।१)

darpātsāhopuruṣikā syādahaṃpūrvikā punaḥ |

230.2२३०.२

अहं पूर्वमहं पूर्वमित्युग्रत्वं तु चण्डता ॥ (२३०।२)

ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityugratvaṃ tu caṇḍatā ||

231.1२३१.१

प्रबोधस्तु विनिद्रत्वं ग्लानिस्तु बलदीनता । (२३१।१)

prabodhastu vinidratvaṃ glānistu baladīnatā |

231.2२३१.२

दैन्यं कार्पण्यं श्रमस्तु क्लमः क्लेशः परिश्रमः ॥ (२३१।२)

dainyaṃ kārpaṇyaṃ śramastu klamaḥ kleśaḥ pariśramaḥ ||

232.1२३२.१

प्रयासायासव्यायामा उन्मादश्चित्तविप्लवः । (२३२।१)

prayāsāyāsavyāyāmā unmādaścittaviplavaḥ |

232.2२३२.२

मोहो मौढ्यं चिन्ता ध्यानममर्षः क्रोधसंभवः ॥ (२३२।२)

moho mauḍhyaṃ cintā dhyānamamarṣaḥ krodhasaṃbhavaḥ ||

233.1२३३.१

गुणो जिगीषोत्साहवांस्त्रासस्त्वाकस्मिकं भयम् । (२३३।१)

guṇo jigīṣotsāhavāṃstrāsastvākasmikaṃ bhayam |

233.2२३३.२

अपस्मारः स्यादावेशो निर्वेदः स्वावमाननम् ॥ (२३३।२)

apasmāraḥ syādāveśo nirvedaḥ svāvamānanam ||

234.1२३४.१

आवेगस्तु त्वरिस्तूर्णिः संवेगः संभ्रमस्त्वरा । (२३४।१)

āvegastu tvaristūrṇiḥ saṃvegaḥ saṃbhramastvarā |

234.2२३४.२

वितर्कः स्यादुन्नयनं परामर्शो विमर्शनम् ॥ (२३४।२)

vitarkaḥ syādunnayanaṃ parāmarśo vimarśanam ||

235.1२३५.१

अध्याहारस्तर्क ऊहो ऽसूयान्यगुणदूषणम् । (२३५।१)

adhyāhārastarka ūho 'sūyānyaguṇadūṣaṇam |

235.2२३५.२

मृतिः संस्था मृत्युकालौ परलोकगमो ऽत्ययः ॥ (२३५।२)

mṛtiḥ saṃsthā mṛtyukālau paralokagamo 'tyayaḥ ||

236.1२३६.१

पञ्चत्वं निधनं नाशो दीर्घनिद्रा निमीलनम् । (२३६।१)

pañcatvaṃ nidhanaṃ nāśo dīrghanidrā nimīlanam |

236.2२३६.२

दिष्टान्तो ऽस्तं कालधर्मो ऽवसानं सा तु सर्वगा ॥ (२३६।२)

diṣṭānto 'staṃ kāladharmo 'vasānaṃ sā tu sarvagā ||

237.1२३७.१

मरको मारिस्त्रयस्त्रिंशदमी स्युर्व्यभिचारिणः । (२३७।१)

marako māristrayastriṃśadamī syurvyabhicāriṇaḥ |

237.2२३७.२

स्युः कारणानि कार्याणि सहचारीणि यानि च ॥ (२३७।२)

syuḥ kāraṇāni kāryāṇi sahacārīṇi yāni ca ||

238.1२३८.१

रत्यादेः स्थायिनो लोके तानि चेन्नाट्यकाव्ययोः । (२३८।१)

ratyādeḥ sthāyino loke tāni cennāṭyakāvyayoḥ |

238.2२३८.२

विभावा अनुभावाश्च व्यभिचारिण एव च ॥ (२३८।२)

vibhāvā anubhāvāśca vyabhicāriṇa eva ca ||

239.1२३९.१

व्यक्तः स तैर्विभावाद्यैः स्थायी भावो भवेद्रसः । (२३९।१)

vyaktaḥ sa tairvibhāvādyaiḥ sthāyī bhāvo bhavedrasaḥ |

239.2२३९.२

पात्राणि नाट्ये ऽधिकृतास्तत्तद्वेषस्तु भूमिका ॥ (२३९।२)

pātrāṇi nāṭye 'dhikṛtāstattadveṣastu bhūmikā ||

240.1२४०.१

शैलूषो भरतः सर्वकेशी भरतपुत्रकः । (२४०।१)

śailūṣo bharataḥ sarvakeśī bharataputrakaḥ |

240.2२४०.२

धात्रीपुत्रो रङ्गाजायाजीवो रङ्गावतारकः ॥ (२४०।२)

dhātrīputro raṅgājāyājīvo raṅgāvatārakaḥ ||

241.1२४१.१

नटः कृशाश्वी शैलाली चारणस्तु कुशीलवः । (२४१।१)

naṭaḥ kṛśāśvī śailālī cāraṇastu kuśīlavaḥ |

241.2२४१.२

भ्रभ्रुभ्रूभृपरः कुंसो नटः स्त्रीवेषधारकः ॥ (२४१।२)

bhrabhrubhrūbhṛparaḥ kuṃso naṭaḥ strīveṣadhārakaḥ ||

242.1२४२.१

वेश्याचार्यः पीठमर्दः सूत्रधारस्तु सूचकः । (२४२।१)

veśyācāryaḥ pīṭhamardaḥ sūtradhārastu sūcakaḥ |

242.2२४२.२

नन्दी तु पाठको नान्द्याः पार्श्वस्थः पारिपार्श्विकः ॥ (२४२।२)

nandī tu pāṭhako nāndyāḥ pārśvasthaḥ pāripārśvikaḥ ||

243.1२४३.१

वासन्तिकः केलिकिलो वैहासिको विदूषकः । (२४३।१)

vāsantikaḥ kelikilo vaihāsiko vidūṣakaḥ |

243.2२४३.२

प्रहासी प्रीतिदश्चाथ षिङ्गः पल्लवको विटः ॥ (२४३।२)

prahāsī prītidaścātha ṣiṅgaḥ pallavako viṭaḥ ||

244.1२४४.१

पिता त्वावुक आवुत्तभावुकौ भगिनीपतौ । (२४४।१)

pitā tvāvuka āvuttabhāvukau bhaginīpatau |

244.2२४४.२

भावो विद्वान्युवराजः कुमारो भर्तृदारकः ॥ (२४४।२)

bhāvo vidvānyuvarājaḥ kumāro bhartṛdārakaḥ ||

245.1२४५.१

बाला वासूर्मार्ष आर्यो देवो भट्टारको नृपः । (२४५।१)

bālā vāsūrmārṣa āryo devo bhaṭṭārako nṛpaḥ |

245.2२४५.२

राष्ट्रीयो नृपतेः श्यालो दुहिता भर्तृदारिका ॥ (२४५।२)

rāṣṭrīyo nṛpateḥ śyālo duhitā bhartṛdārikā ||

246.1२४६.१

देवी कृताभिषेकान्या भट्टिनी गणिकाज्जुका । (२४६।१)

devī kṛtābhiṣekānyā bhaṭṭinī gaṇikājjukā |

246.2२४६.२

नीचाचेटीसखीहूतौ हण्डेहञ्जेहलाः क्रमात् ॥ (२४६।२)

nīcāceṭīsakhīhūtau haṇḍehañjehalāḥ kramāt ||

247.1२४७.१

अब्रह्मण्यमवध्योक्तौ ज्यायसी तु स्वसात्तिका । (२४७।१)

abrahmaṇyamavadhyoktau jyāyasī tu svasāttikā |

247.2२४७.२

भर्तार्यपुत्रो माताम्बा भदन्ताः सौगतादयः ॥ (२४७।२)

bhartāryaputro mātāmbā bhadantāḥ saugatādayaḥ ||

248.1२४८.१

पूज्ये तत्रभवानत्रभवांश्च भगवानपि । (२४८।१)

pūjye tatrabhavānatrabhavāṃśca bhagavānapi |

248.2२४८.२

पादा भट्टारको देवः प्रयोज्याः पूज्यनामतः ॥ (२४८।२)

pādā bhaṭṭārako devaḥ prayojyāḥ pūjyanāmataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

AbhCint, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit