अभिनवचिन्तामणिAbhinavacintāmaṇi
ACint, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
अन्तः सुनीलो बहिर् उज्ज्वलो यो मध्याह्नसूर्यप्रतिमप्रकाशः । (२।१)
antaḥ sunīlo bahir ujjvalo yo madhyāhnasūryapratimaprakāśaḥ |
शस्तो ऽथ धूम्रः परिपाण्डुरश् च सूतो न योज्यो रसकर्मसिद्धौ ॥ (२।२)
śasto 'tha dhūmraḥ paripāṇḍuraś ca sūto na yojyo rasakarmasiddhau ||
खल्ले निशेष्टकचूर्णैः षोडशांशैः रसादीनाम् । (३।१)
khalle niśeṣṭakacūrṇaiḥ ṣoḍaśāṃśaiḥ rasādīnām |
पातयेत् पातनयन्त्रे सम्यक् शुद्धो रसो भवेत् ॥ (४।२)
pātayet pātanayantre samyak śuddho raso bhavet ||
नागवङ्गमलो वह्निश् चाञ्चल्यं च विषं गिरिः । (५।१)
nāgavaṅgamalo vahniś cāñcalyaṃ ca viṣaṃ giriḥ |
अत्यग्निश् चाष्टदोषाश् च निसर्गात् पारदे स्थिताः ॥ (५।२)
atyagniś cāṣṭadoṣāś ca nisargāt pārade sthitāḥ ||
सौर्णै निशेष्टका धूम्र जम्बीराम्बुभिर् आ दिनम् । (६।१)
saurṇai niśeṣṭakā dhūmra jambīrāmbubhir ā dinam |
मर्दितः कांजिकैर् धौतो नागदोषं रसस् त्यजेत् ॥ (६।२)
marditaḥ kāṃjikair dhauto nāgadoṣaṃ rasas tyajet ||
चाञ्चल्यं कृष्णधुस्तूरस् त्रिफला विषनाशिनी । (८।१)
cāñcalyaṃ kṛṣṇadhustūras triphalā viṣanāśinī |
कटुत्रयं गिरिं हन्ति अत्यग्निं च त्रिकण्टकः ॥ (८।२)
kaṭutrayaṃ giriṃ hanti atyagniṃ ca trikaṇṭakaḥ ||
प्रतिदोषं कलांशेन तत्तच्चूर्णं सचान्यकम् । (९।१)
pratidoṣaṃ kalāṃśena tattaccūrṇaṃ sacānyakam |
उद्धृतोष्णारनालेन मृत्पात्रे क्षालयेत् सुधीः । (९।२)
uddhṛtoṣṇāranālena mṛtpātre kṣālayet sudhīḥ |
विशुद्धो जायते सूतः ततः कर्मणि यजयेत् ॥ (१०।२)
viśuddho jāyate sūtaḥ tataḥ karmaṇi yajayet ||
मेर्चुर्य्:: मारणअम्लदाडिमतोयेन गन्धपादांशसंयुतः । (११।१)
mercury:: māraṇaamladāḍimatoyena gandhapādāṃśasaṃyutaḥ |
एरण्डमूलं वडवाग्निमूलं धुस्तूरमूलं लवणस्यपूरे । (१२।१)
eraṇḍamūlaṃ vaḍavāgnimūlaṃ dhustūramūlaṃ lavaṇasyapūre |
संघट्टयेत् भाण्डयुग्मे रसस् तु भस्मिभवेच् चन्द्रसमानकान्तिः ॥ (१२।२)
saṃghaṭṭayet bhāṇḍayugme rasas tu bhasmibhavec candrasamānakāntiḥ ||
मारणश्वेताङ्कोठजटाकारा सूतो मर्द्यो दिनत्रयम् । (१३।१)
māraṇaśvetāṅkoṭhajaṭākārā sūto mardyo dinatrayam |
पुटितं चान्धमूषायां सूतो भस्मत्वम् आप्नुयात् ॥ (१३।२)
puṭitaṃ cāndhamūṣāyāṃ sūto bhasmatvam āpnuyāt ||
द्विपलं शुद्धसूतं तु तदर्द्धशुद्धगन्धकम् । (१४।१)
dvipalaṃ śuddhasūtaṃ tu tadarddhaśuddhagandhakam |
कन्यानीरेण संमर्द्य रध्वा तु भूधरे पचेत् । (१४।२)
kanyānīreṇa saṃmardya radhvā tu bhūdhare pacet |
म्रियते नास्ति सन्देहः सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१४।३)
mriyate nāsti sandehaḥ sarvarogeṣu yojayet ||
श्वेताङ्कोठशिरीषाम्बुपिण्टो खल्ले दिनत्रयम् । (१५।१)
śvetāṅkoṭhaśirīṣāmbupiṇṭo khalle dinatrayam |
मर्दितश् चान्धमूषायां सूतो भस्मत्वम् आप्नुयात् ॥ (१५।२)
marditaś cāndhamūṣāyāṃ sūto bhasmatvam āpnuyāt ||
पारदः सकलरोगनाशनः षड्रसो निखिलरोगवाहकः । (१६।१)
pāradaḥ sakalaroganāśanaḥ ṣaḍraso nikhilarogavāhakaḥ |
पञ्चभूतमययोगराजको देहलौहकरः सिद्धिदायकः ॥ (१६।२)
pañcabhūtamayayogarājako dehalauhakaraḥ siddhidāyakaḥ ||
पारदः कृमिकुष्ठघ्नश् चक्षुष्यश् च रसायनः । (१७।१)
pāradaḥ kṛmikuṣṭhaghnaś cakṣuṣyaś ca rasāyanaḥ |
तारे गुणाशीति तदर्द्धकान्ते वंगे चतुष्षष्टि रजे तदर्द्धम् । (१८।१)
tāre guṇāśīti tadarddhakānte vaṃge catuṣṣaṣṭi raje tadarddham |
स्वर्णे सहस्रं गगने शतेकं वज्रे गुणाकोटिश् चानन्त सूते ॥ (१८।२)
svarṇe sahasraṃ gagane śatekaṃ vajre guṇākoṭiś cānanta sūte ||
तदर्द्धेन तदर्द्धेन तदर्द्धेनाथवा पुनः ॥ (१९।२)
tadarddhena tadarddhena tadarddhenāthavā punaḥ ||
पारदं पलमात्रं स्यान् अन्यूनं कुरुते भिषक् । (२०।१)
pāradaṃ palamātraṃ syān anyūnaṃ kurute bhiṣak |
अघोरमन्त्रोच्चारैश् च षोडशेन प्रपूजयेत् ॥ (२०।२)
aghoramantroccāraiś ca ṣoḍaśena prapūjayet ||
खल्लमध्ये ततः स्थाप्य शोधयेच् च भिषग्वरः । (२१।१)
khallamadhye tataḥ sthāpya śodhayec ca bhiṣagvaraḥ |
हरिद्राचूर्णासंयुक्तम् मर्दयेद् घटिकाद्वयम् ॥ (२१।२)
haridrācūrṇāsaṃyuktam mardayed ghaṭikādvayam ||
शुक्लवस्त्रान्तरे क्षिप्त्वा रसेन भावयेद् बुधः ॥ (२२।२)
śuklavastrāntare kṣiptvā rasena bhāvayed budhaḥ ||
शिखण्डी पूतिकाष्ठं च एषिका फणी वल्लिका । (२३।१)
śikhaṇḍī pūtikāṣṭhaṃ ca eṣikā phaṇī vallikā |
अङ्कोलं राजवृक्षश् च काञ्चनस्य द्रवैर् अपि । (२४।१)
aṅkolaṃ rājavṛkṣaś ca kāñcanasya dravair api |
भृङ्गराजस्य वर्षाभूद्रवं दत्त्वा विमर्दयेत् । (२४।२)
bhṛṅgarājasya varṣābhūdravaṃ dattvā vimardayet |
निर्द्रवं मर्दितः पत्ररसैः शुद्धि भवेद् रसः ॥ (२४।३)
nirdravaṃ marditaḥ patrarasaiḥ śuddhi bhaved rasaḥ ||
सदुग्धभाण्डार्द्धपुरस्थितो ऽयं शुद्धो भवेत् कूर्मपुटेन गन्धः । (२६।१)
sadugdhabhāṇḍārddhapurasthito 'yaṃ śuddho bhavet kūrmapuṭena gandhaḥ |
क्षुद्रीकृतः साज्य चटुस्थितो ऽग्नौ द्रवीकृतो दुग्धनिपातितो वा ॥ (२६।२)
kṣudrīkṛtaḥ sājya caṭusthito 'gnau dravīkṛto dugdhanipātito vā ||
शुद्धगन्धो हरेद् रोगान् कुष्ठमृत्युज्वरापहः । (२७।१)
śuddhagandho hared rogān kuṣṭhamṛtyujvarāpahaḥ |
अग्निकारी महान् उष्णो वीर्यवृद्धिं करोति च ॥ (२७।२)
agnikārī mahān uṣṇo vīryavṛddhiṃ karoti ca ||
रससिन्दूरपलमात्रं रसं शुद्धं तावन्मानं च गन्धकम् । (२८।१)
rasasindūrapalamātraṃ rasaṃ śuddhaṃ tāvanmānaṃ ca gandhakam |
विधिवत् कज्जलीकृत्वा न्यग्रोधाङ्कुरवारिभिः ॥ (२८।२)
vidhivat kajjalīkṛtvā nyagrodhāṅkuravāribhiḥ ||
भावनात्रितयं दत्त्वा काचकूप्यां निधापयेत् । (२९।१)
bhāvanātritayaṃ dattvā kācakūpyāṃ nidhāpayet |
क्रमाद् अग्निं ततो दद्याद् भिषग् यामचतुष्टयम् ॥ (२९।२)
kramād agniṃ tato dadyād bhiṣag yāmacatuṣṭayam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.