अभिनवचिन्तामणिAbhinavacintāmaṇi

ACint, 2

2 of 2 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अशोधिते धातुरसे जीवनान्तं न संशयः । (१।१)

aśodhite dhāturase jīvanāntaṃ na saṃśayaḥ |

1.2१.२

मृताश् चामृततुल्या हि भवन्ति सर्वधातवः ॥ (१।२)

mṛtāś cāmṛtatulyā hi bhavanti sarvadhātavaḥ ||

2.1२.१

अन्तः सुनीलो बहिर् उज्ज्वलो यो मध्याह्नसूर्यप्रतिमप्रकाशः । (२।१)

antaḥ sunīlo bahir ujjvalo yo madhyāhnasūryapratimaprakāśaḥ |

2.2२.२

शस्तो ऽथ धूम्रः परिपाण्डुरश् च सूतो न योज्यो रसकर्मसिद्धौ ॥ (२।२)

śasto 'tha dhūmraḥ paripāṇḍuraś ca sūto na yojyo rasakarmasiddhau ||

3.1३.१

खल्ले निशेष्टकचूर्णैः षोडशांशैः रसादीनाम् । (३।१)

khalle niśeṣṭakacūrṇaiḥ ṣoḍaśāṃśaiḥ rasādīnām |

3.2३.२

जम्बीरद्रवैश् चापि मर्दयेत् स विशुध्यति ॥ (३।२)

jambīradravaiś cāpi mardayet sa viśudhyati ||

4.1४.१

कुमार्या च निशाचूर्णयुतं सूतं विमर्दयेत् । (४।१)

kumāryā ca niśācūrṇayutaṃ sūtaṃ vimardayet |

4.2४.२

पातयेत् पातनयन्त्रे सम्यक् शुद्धो रसो भवेत् ॥ (४।२)

pātayet pātanayantre samyak śuddho raso bhavet ||

5.1५.१

नागवङ्गमलो वह्निश् चाञ्चल्यं च विषं गिरिः । (५।१)

nāgavaṅgamalo vahniś cāñcalyaṃ ca viṣaṃ giriḥ |

5.2५.२

अत्यग्निश् चाष्टदोषाश् च निसर्गात् पारदे स्थिताः ॥ (५।२)

atyagniś cāṣṭadoṣāś ca nisargāt pārade sthitāḥ ||

6.1६.१

सौर्णै निशेष्टका धूम्र जम्बीराम्बुभिर् आ दिनम् । (६।१)

saurṇai niśeṣṭakā dhūmra jambīrāmbubhir ā dinam |

6.2६.२

मर्दितः कांजिकैर् धौतो नागदोषं रसस् त्यजेत् ॥ (६।२)

marditaḥ kāṃjikair dhauto nāgadoṣaṃ rasas tyajet ||

7.1७.१

विशालाङ्कोठचूर्णेन वंगदोषं विमुञ्चति । (७।१)

viśālāṅkoṭhacūrṇena vaṃgadoṣaṃ vimuñcati |

7.2७.२

राजवृक्षो मलं हन्ति चित्रको वह्निदूषणम् ॥ (७।२)

rājavṛkṣo malaṃ hanti citrako vahnidūṣaṇam ||

8.1८.१

चाञ्चल्यं कृष्णधुस्तूरस् त्रिफला विषनाशिनी । (८।१)

cāñcalyaṃ kṛṣṇadhustūras triphalā viṣanāśinī |

8.2८.२

कटुत्रयं गिरिं हन्ति अत्यग्निं च त्रिकण्टकः ॥ (८।२)

kaṭutrayaṃ giriṃ hanti atyagniṃ ca trikaṇṭakaḥ ||

9.1९.१

प्रतिदोषं कलांशेन तत्तच्चूर्णं सचान्यकम् । (९।१)

pratidoṣaṃ kalāṃśena tattaccūrṇaṃ sacānyakam |

9.2९.२

उद्धृतोष्णारनालेन मृत्पात्रे क्षालयेत् सुधीः । (९।२)

uddhṛtoṣṇāranālena mṛtpātre kṣālayet sudhīḥ |

9.3९.३

एवं संशोधितः सूतः सप्तकञ्चुकवर्जितः ॥ (९।३)

evaṃ saṃśodhitaḥ sūtaḥ saptakañcukavarjitaḥ ||

10.1१०.१

अष्टदोषविनिर्मुक्तः सप्तकञ्चुकवर्जितः । (१०।१)

aṣṭadoṣavinirmuktaḥ saptakañcukavarjitaḥ |

10.2१०.२

विशुद्धो जायते सूतः ततः कर्मणि यजयेत् ॥ (१०।२)

viśuddho jāyate sūtaḥ tataḥ karmaṇi yajayet ||

11.1११.१

मेर्चुर्य्:: मारणअम्लदाडिमतोयेन गन्धपादांशसंयुतः । (११।१)

mercury:: māraṇaamladāḍimatoyena gandhapādāṃśasaṃyutaḥ |

11.2११.२

वन्ध्याकर्कोटिकामूलपिण्डेन म्रियते रसः ॥ (११।२)

vandhyākarkoṭikāmūlapiṇḍena mriyate rasaḥ ||

12.1१२.१

एरण्डमूलं वडवाग्निमूलं धुस्तूरमूलं लवणस्यपूरे । (१२।१)

eraṇḍamūlaṃ vaḍavāgnimūlaṃ dhustūramūlaṃ lavaṇasyapūre |

12.2१२.२

संघट्टयेत् भाण्डयुग्मे रसस् तु भस्मिभवेच् चन्द्रसमानकान्तिः ॥ (१२।२)

saṃghaṭṭayet bhāṇḍayugme rasas tu bhasmibhavec candrasamānakāntiḥ ||

13.1१३.१

मारणश्वेताङ्कोठजटाकारा सूतो मर्द्यो दिनत्रयम् । (१३।१)

māraṇaśvetāṅkoṭhajaṭākārā sūto mardyo dinatrayam |

13.2१३.२

पुटितं चान्धमूषायां सूतो भस्मत्वम् आप्नुयात् ॥ (१३।२)

puṭitaṃ cāndhamūṣāyāṃ sūto bhasmatvam āpnuyāt ||

14.1१४.१

द्विपलं शुद्धसूतं तु तदर्द्धशुद्धगन्धकम् । (१४।१)

dvipalaṃ śuddhasūtaṃ tu tadarddhaśuddhagandhakam |

14.2१४.२

कन्यानीरेण संमर्द्य रध्वा तु भूधरे पचेत् । (१४।२)

kanyānīreṇa saṃmardya radhvā tu bhūdhare pacet |

14.3१४.३

म्रियते नास्ति सन्देहः सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१४।३)

mriyate nāsti sandehaḥ sarvarogeṣu yojayet ||

15.1१५.१

श्वेताङ्कोठशिरीषाम्बुपिण्टो खल्ले दिनत्रयम् । (१५।१)

śvetāṅkoṭhaśirīṣāmbupiṇṭo khalle dinatrayam |

15.2१५.२

मर्दितश् चान्धमूषायां सूतो भस्मत्वम् आप्नुयात् ॥ (१५।२)

marditaś cāndhamūṣāyāṃ sūto bhasmatvam āpnuyāt ||

16.1१६.१

पारदः सकलरोगनाशनः षड्रसो निखिलरोगवाहकः । (१६।१)

pāradaḥ sakalaroganāśanaḥ ṣaḍraso nikhilarogavāhakaḥ |

16.2१६.२

पञ्चभूतमययोगराजको देहलौहकरः सिद्धिदायकः ॥ (१६।२)

pañcabhūtamayayogarājako dehalauhakaraḥ siddhidāyakaḥ ||

17.1१७.१

पारदः कृमिकुष्ठघ्नश् चक्षुष्यश् च रसायनः । (१७।१)

pāradaḥ kṛmikuṣṭhaghnaś cakṣuṣyaś ca rasāyanaḥ |

17.2१७.२

योगवाही महावीर्यो जरामृत्युनिवारणः ॥ (१७।२)

yogavāhī mahāvīryo jarāmṛtyunivāraṇaḥ ||

18.1१८.१

तारे गुणाशीति तदर्द्धकान्ते वंगे चतुष्षष्टि रजे तदर्द्धम् । (१८।१)

tāre guṇāśīti tadarddhakānte vaṃge catuṣṣaṣṭi raje tadarddham |

18.2१८.२

स्वर्णे सहस्रं गगने शतेकं वज्रे गुणाकोटिश् चानन्त सूते ॥ (१८।२)

svarṇe sahasraṃ gagane śatekaṃ vajre guṇākoṭiś cānanta sūte ||

19.1१९.१

हरबीजं शतपलं खल्लमध्ये विनिक्षिपेत् । (१९।१)

harabījaṃ śatapalaṃ khallamadhye vinikṣipet |

19.2१९.२

तदर्द्धेन तदर्द्धेन तदर्द्धेनाथवा पुनः ॥ (१९।२)

tadarddhena tadarddhena tadarddhenāthavā punaḥ ||

20.1२०.१

पारदं पलमात्रं स्यान् अन्यूनं कुरुते भिषक् । (२०।१)

pāradaṃ palamātraṃ syān anyūnaṃ kurute bhiṣak |

20.2२०.२

अघोरमन्त्रोच्चारैश् च षोडशेन प्रपूजयेत् ॥ (२०।२)

aghoramantroccāraiś ca ṣoḍaśena prapūjayet ||

21.1२१.१

खल्लमध्ये ततः स्थाप्य शोधयेच् च भिषग्वरः । (२१।१)

khallamadhye tataḥ sthāpya śodhayec ca bhiṣagvaraḥ |

21.2२१.२

हरिद्राचूर्णासंयुक्तम् मर्दयेद् घटिकाद्वयम् ॥ (२१।२)

haridrācūrṇāsaṃyuktam mardayed ghaṭikādvayam ||

22.1२२.१

गृहधूमसमायुक्तम् आतपेन विभावयेत् । (२२।१)

gṛhadhūmasamāyuktam ātapena vibhāvayet |

22.2२२.२

शुक्लवस्त्रान्तरे क्षिप्त्वा रसेन भावयेद् बुधः ॥ (२२।२)

śuklavastrāntare kṣiptvā rasena bhāvayed budhaḥ ||

23.1२३.१

शिखण्डी पूतिकाष्ठं च एषिका फणी वल्लिका । (२३।१)

śikhaṇḍī pūtikāṣṭhaṃ ca eṣikā phaṇī vallikā |

23.2२३.२

कक्कोलमुसलीतुण्डी कन्यापलाशचित्रकम् ॥ (२३।२)

kakkolamusalītuṇḍī kanyāpalāśacitrakam ||

24.1२४.१

अङ्कोलं राजवृक्षश् च काञ्चनस्य द्रवैर् अपि । (२४।१)

aṅkolaṃ rājavṛkṣaś ca kāñcanasya dravair api |

24.2२४.२

भृङ्गराजस्य वर्षाभूद्रवं दत्त्वा विमर्दयेत् । (२४।२)

bhṛṅgarājasya varṣābhūdravaṃ dattvā vimardayet |

24.3२४.३

निर्द्रवं मर्दितः पत्ररसैः शुद्धि भवेद् रसः ॥ (२४।३)

nirdravaṃ marditaḥ patrarasaiḥ śuddhi bhaved rasaḥ ||

25.1२५.१

हरबीजं रसः सूतः पारदश् चपलो ऽमृतः । (२५।१)

harabījaṃ rasaḥ sūtaḥ pāradaś capalo 'mṛtaḥ |

25.2२५.२

एताणि सूतनामानि सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (२५।२)

etāṇi sūtanāmāni sarvarogeṣu yojayet ||

26.1२६.१

सदुग्धभाण्डार्द्धपुरस्थितो ऽयं शुद्धो भवेत् कूर्मपुटेन गन्धः । (२६।१)

sadugdhabhāṇḍārddhapurasthito 'yaṃ śuddho bhavet kūrmapuṭena gandhaḥ |

26.2२६.२

क्षुद्रीकृतः साज्य चटुस्थितो ऽग्नौ द्रवीकृतो दुग्धनिपातितो वा ॥ (२६।२)

kṣudrīkṛtaḥ sājya caṭusthito 'gnau dravīkṛto dugdhanipātito vā ||

27.1२७.१

शुद्धगन्धो हरेद् रोगान् कुष्ठमृत्युज्वरापहः । (२७।१)

śuddhagandho hared rogān kuṣṭhamṛtyujvarāpahaḥ |

27.2२७.२

अग्निकारी महान् उष्णो वीर्यवृद्धिं करोति च ॥ (२७।२)

agnikārī mahān uṣṇo vīryavṛddhiṃ karoti ca ||

28.1२८.१

रससिन्दूरपलमात्रं रसं शुद्धं तावन्मानं च गन्धकम् । (२८।१)

rasasindūrapalamātraṃ rasaṃ śuddhaṃ tāvanmānaṃ ca gandhakam |

28.2२८.२

विधिवत् कज्जलीकृत्वा न्यग्रोधाङ्कुरवारिभिः ॥ (२८।२)

vidhivat kajjalīkṛtvā nyagrodhāṅkuravāribhiḥ ||

29.1२९.१

भावनात्रितयं दत्त्वा काचकूप्यां निधापयेत् । (२९।१)

bhāvanātritayaṃ dattvā kācakūpyāṃ nidhāpayet |

29.2२९.२

क्रमाद् अग्निं ततो दद्याद् भिषग् यामचतुष्टयम् ॥ (२९।२)

kramād agniṃ tato dadyād bhiṣag yāmacatuṣṭayam ||

30.1३०.१

जायते रससिन्दूरं तरूणारुणसन्निभम् । (३०।१)

jāyate rasasindūraṃ tarūṇāruṇasannibham |

30.2३०.२

अनुपानविषेषेण करोति विविधान् गुणाम् ॥ (३०।२)

anupānaviṣeṣeṇa karoti vividhān guṇām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ACint, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit