अमरकोशAmarakośa

AKośa, 1

1 of 2 · 608 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

यस्य ज्ञानदयासिन्धोर् अगाधस्यानघा गुणाः । (१।१)

yasya jñānadayāsindhor agādhasyānaghā guṇāḥ |

1.2१.२

सेव्यताम् अक्षयो धीराः स श्रिये चामृताय च ॥ (१।२)

sevyatām akṣayo dhīrāḥ sa śriye cāmṛtāya ca ||

2.1२.१

समाहृत्यान्यतन्त्राणि संक्षिप्तैः प्रतिसंस्कृतैः । (२।१)

samāhṛtyānyatantrāṇi saṃkṣiptaiḥ pratisaṃskṛtaiḥ |

2.2२.२

सम्पूर्णम् उच्यते वर्गैर् नामलिङ्गानुशासनम् ॥ (२।२)

sampūrṇam ucyate vargair nāmaliṅgānuśāsanam ||

3.1३.१

प्रायशो रूपभेदेन साहचर्याच् च कुत्रचित् । (३।१)

prāyaśo rūpabhedena sāhacaryāc ca kutracit |

3.2३.२

स्त्रीपुंनपुंसकं ज्ञेयं तद्विशेषविधेः क्वचित् ॥ (३।२)

strīpuṃnapuṃsakaṃ jñeyaṃ tadviśeṣavidheḥ kvacit ||

4.1४.१

भेदाख्यानाय न द्वंद्वो नैकशेषो न संकरः । (४।१)

bhedākhyānāya na dvaṃdvo naikaśeṣo na saṃkaraḥ |

4.2४.२

कृतो ऽत्र भिन्नलिङ्गानाम् अनुक्तानां क्रमाद् ऋते ॥ (४।२)

kṛto 'tra bhinnaliṅgānām anuktānāṃ kramād ṛte ||

5.1५.१

त्रिलिङ्ग्यां त्रिष्व् इति पदं मिथुने तु द्वयोरिति । (५।१)

triliṅgyāṃ triṣv iti padaṃ mithune tu dvayoriti |

5.2५.२

निषिद्धलिङ्गं शेषार्थं त्वन्ताथादि न पूर्वभाक् ॥ (५।२)

niṣiddhaliṅgaṃ śeṣārthaṃ tvantāthādi na pūrvabhāk ||

6.1६.१

स्वरव्ययं स्वर्गनाकत्रिदिवत्रिदशालयाः । (६।१)

svaravyayaṃ svarganākatridivatridaśālayāḥ |

6.2६.२

सुरलोको द्योदिवौ द्वे स्त्रियां क्लीबे त्रिविष्टपम् ॥ (६।२)

suraloko dyodivau dve striyāṃ klībe triviṣṭapam ||

7.1७.१

अमरा निर्जरा देवास्त्रिदशा विबुधाः सुराः । (७।१)

amarā nirjarā devāstridaśā vibudhāḥ surāḥ |

7.2७.२

सुपर्वाणः सुमनसस् त्रिदिवेशा दिवौकसः ॥ (७।२)

suparvāṇaḥ sumanasas tridiveśā divaukasaḥ ||

8.1८.१

आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनन्दनाः । (८।१)

āditeyā diviṣado lekhā aditinandanāḥ |

8.2८.२

आदित्या ऋभवो ऽस्वप्ना अमर्त्या अमृतान्धसः ॥ (८।२)

ādityā ṛbhavo 'svapnā amartyā amṛtāndhasaḥ ||

9.1९.१

बर्हिर्मुखाः ऋतुभुजो गीर्वाणा दानवारयः । (९।१)

barhirmukhāḥ ṛtubhujo gīrvāṇā dānavārayaḥ |

9.2९.२

वृन्दारका दैवतानि पुंसि वा देवताः स्त्रियाम् ॥ (९।२)

vṛndārakā daivatāni puṃsi vā devatāḥ striyām ||

10.1१०.१

आदित्यविश्ववसवस् तुषिताभास्वरानिलाः । (१०।१)

ādityaviśvavasavas tuṣitābhāsvarānilāḥ |

10.2१०.२

महाराजिकसाध्याश्च रुद्राश् च गणदेवताः ॥ (१०।२)

mahārājikasādhyāśca rudrāś ca gaṇadevatāḥ ||

11.1११.१

विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिंनराः । (११।१)

vidyādharāpsaroyakṣarakṣogandharvakiṃnarāḥ |

11.2११.२

पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतो ऽमी देवयोनयः ॥ (११।२)

piśāco guhyakaḥ siddho bhūto 'mī devayonayaḥ ||

12.1१२.१

असुरा दैत्यदैतेयदनुजेन्द्रारिदानवाः । (१२।१)

asurā daityadaiteyadanujendrāridānavāḥ |

12.2१२.२

शुक्रशिष्या दितिसुताः पूर्वदेवाः सुरद्विषः ॥ (१२।२)

śukraśiṣyā ditisutāḥ pūrvadevāḥ suradviṣaḥ ||

13.1१३.१

बुद्धसर्वज्ञः सुगतः बुद्धो धर्मराजस् तथागतः । (१३।१)

Buddhasarvajñaḥ sugataḥ buddho dharmarājas tathāgataḥ |

13.2१३.२

समन्तभद्रो भगवान् मारजिल् लोकजिज् जिनः ॥ (१३।२)

samantabhadro bhagavān mārajil lokajij jinaḥ ||

14.1१४.१

षडभिज्ञो दशबलो ऽद्वयवादी विनायकः । (१४।१)

ṣaḍabhijño daśabalo 'dvayavādī vināyakaḥ |

14.2१४.२

मुनीन्द्रः श्रीघनः शास्ता मुनिः शाक्यमुनिस्तु यः ॥ (१४।२)

munīndraḥ śrīghanaḥ śāstā muniḥ śākyamunistu yaḥ ||

15.1१५.१

स शाक्यसिंहः सर्वार्थसिद्धः शौद्धोदनिश्च सः । (१५।१)

sa śākyasiṃhaḥ sarvārthasiddhaḥ śauddhodaniśca saḥ |

15.2१५.२

गौतमश्चार्कबन्धुश्च मायादेवीसुतश् च सः ॥ (१५।२)

gautamaścārkabandhuśca māyādevīsutaś ca saḥ ||

16.1१६.१

ब्रह्माब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठः परमेष्ठी पितामहः । (१६।१)

Brahmābrahmātmabhūḥ surajyeṣṭhaḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ |

16.2१६.२

हिरण्यगर्भो लोकेशः स्वयंभूश् चतुराननः ॥ (१६।२)

hiraṇyagarbho lokeśaḥ svayaṃbhūś caturānanaḥ ||

17.1१७.१

धाताब्जयोनिर्द्रुहिणो विरिञ्चिः कमलासनः । (१७।१)

dhātābjayonirdruhiṇo viriñciḥ kamalāsanaḥ |

17.2१७.२

स्रष्टा प्रजापतिर्वेधा विधाता विश्वसृग् विधिः ॥ (१७।२)

sraṣṭā prajāpatirvedhā vidhātā viśvasṛg vidhiḥ ||

18.1१८.१

नाभिजन्माण्डजः पूर्वो निधनः कमलोद्भवः । (१८।१)

nābhijanmāṇḍajaḥ pūrvo nidhanaḥ kamalodbhavaḥ |

18.2१८.२

सदानन्दो रजोमूर्तिः सत्यको हंसवाहनः ॥ (१८।२)

sadānando rajomūrtiḥ satyako haṃsavāhanaḥ ||

19.1१९.१

विष्णुविष्णुर्नारायणः कृष्णो वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः । (१९।१)

Viṣṇuviṣṇurnārāyaṇaḥ kṛṣṇo vaikuṇṭho viṣṭaraśravāḥ |

19.2१९.२

दामोदरो हृषीकेशः केशवो माधवः स्वभूः ॥ (१९।२)

dāmodaro hṛṣīkeśaḥ keśavo mādhavaḥ svabhūḥ ||

20.1२०.१

दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दो गरुडध्वजः । (२०।१)

daityāriḥ puṇḍarīkākṣo govindo garuḍadhvajaḥ |

20.2२०.२

पीताम्बरो ऽच्युतः शार्ङ्गी विष्वक्सेनो जनार्दनः ॥ (२०।२)

pītāmbaro 'cyutaḥ śārṅgī viṣvakseno janārdanaḥ ||

21.1२१.१

उपेन्द्र इन्द्रावरजश्चक्रपाणिश्चतुर्भुजः । (२१।१)

upendra indrāvarajaścakrapāṇiścaturbhujaḥ |

21.2२१.२

पद्मनाभो मधुरिपुर्वासुदेवस्त्रिविक्रमः ॥ (२१।२)

padmanābho madhuripurvāsudevastrivikramaḥ ||

22.1२२.१

देवकीनन्दनः शौरिः श्रीपतिः पुरुषोत्तमः । (२२।१)

devakīnandanaḥ śauriḥ śrīpatiḥ puruṣottamaḥ |

22.2२२.२

वनमाली बलिध्वंसी कंसारातिर् अधोक्षजः ॥ (२२।२)

vanamālī balidhvaṃsī kaṃsārātir adhokṣajaḥ ||

23.1२३.१

विश्वम्भरः कैटभजिद्विधुः श्रीवत्सलाञ्छनः । (२३।१)

viśvambharaḥ kaiṭabhajidvidhuḥ śrīvatsalāñchanaḥ |

23.2२३.२

पुराणपुरुषो यज्ञपुरुषो नरकान्तकः ॥ (२३।२)

purāṇapuruṣo yajñapuruṣo narakāntakaḥ ||

24.1२४.१

जलशायी विश्वरूपो मुकुन्दो मुरमर्दनः । (२४।१)

jalaśāyī viśvarūpo mukundo muramardanaḥ |

24.2२४.२

वसुदेवो ऽस्य जनकः स एवानकदुन्दुभिः ॥ (२४।२)

vasudevo 'sya janakaḥ sa evānakadundubhiḥ ||

25.1२५.१

बलरामबलभद्रः प्रलम्बघ्नो बलदेवो ऽच्युताग्रजः । (२५।१)

Balarāmabalabhadraḥ pralambaghno baladevo 'cyutāgrajaḥ |

25.2२५.२

रेवतीरमणो रामः कामपालो हलायुधः ॥ (२५।२)

revatīramaṇo rāmaḥ kāmapālo halāyudhaḥ ||

26.1२६.१

नीलाम्बरो रौहिणेयस् तालाङ्को मुसली हली । (२६।१)

nīlāmbaro rauhiṇeyas tālāṅko musalī halī |

26.2२६.२

संकर्षणः सीरपाणिः कालिन्दीभेदनो बलः ॥ (२६।२)

saṃkarṣaṇaḥ sīrapāṇiḥ kālindībhedano balaḥ ||

27.1२७.१

काममदनो मन्मथो मारः प्रद्युम्नो मीनकेतनः । (२७।१)

Kāmamadano manmatho māraḥ pradyumno mīnaketanaḥ |

27.2२७.२

कन्दर्पो दर्पको ऽनङ्गः कामः पञ्चशरः स्मरः ॥ (२७।२)

kandarpo darpako 'naṅgaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ ||

28.1२८.१

शम्बरारिर्मनसिजः कुसुमेषुरनन्यजः । (२८।१)

śambarārirmanasijaḥ kusumeṣurananyajaḥ |

28.2२८.२

पुष्पधन्वा रतिपतिर् मकरध्वज आत्मभूः ॥ (२८।२)

puṣpadhanvā ratipatir makaradhvaja ātmabhūḥ ||

29.1२९.१

अरविन्दमशोकं च चूतं च नवमल्लिका । (२९।१)

aravindamaśokaṃ ca cūtaṃ ca navamallikā |

29.2२९.२

नीलोत्पलं च पञ्चैते पञ्चबाणस्य सायकाः ॥ (२९।२)

nīlotpalaṃ ca pañcaite pañcabāṇasya sāyakāḥ ||

30.1३०.१

उन्मादनस्तापनश्च शोषणः स्तम्भनस्तथा । (३०।१)

unmādanastāpanaśca śoṣaṇaḥ stambhanastathā |

30.2३०.२

सम्मोहनश् च कामश् च पञ्च बाणाः प्रकीर्तिताः ॥ (३०।२)

sammohanaś ca kāmaś ca pañca bāṇāḥ prakīrtitāḥ ||

31.1३१.१

अनिरुद्धब्रह्मसूर् विश्वकेतुः स्याद् अनिरुद्ध उषापतिः । (३१।१)

Aniruddhabrahmasūr viśvaketuḥ syād aniruddha uṣāpatiḥ |

31.2३१.२

लक्ष्मीलक्ष्मीः पद्मालया पद्मा कमला श्रीर् हरिप्रिया ॥ (३१।२)

Lakṣmīlakṣmīḥ padmālayā padmā kamalā śrīr haripriyā ||

32.1३२.१

इन्दिरा लोकमाता मा क्षीरोदतनया रमा । (३२।१)

indirā lokamātā mā kṣīrodatanayā ramā |

32.2३२.२

भार्गवी लोकजननी क्षीरसागरकन्यका ॥ (३२।२)

bhārgavī lokajananī kṣīrasāgarakanyakā ||

33.1३३.१

शङ्खो लक्ष्मीपतेः पाञ्चजन्यश्चक्रं सुदर्शनः । (३३।१)

śaṅkho lakṣmīpateḥ pāñcajanyaścakraṃ sudarśanaḥ |

33.2३३.२

कौमोदकी गदा खड्गो नन्दकः कौस्तुभो मणिः ॥ (३३।२)

kaumodakī gadā khaḍgo nandakaḥ kaustubho maṇiḥ ||

34.1३४.१

चापः शार्ङ्गं मुरारेस् तु श्रीवत्सो लाञ्छनं स्मृतम् । (३४।१)

cāpaḥ śārṅgaṃ murāres tu śrīvatso lāñchanaṃ smṛtam |

34.2३४.२

अश्वाश्च शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः ॥ (३४।२)

aśvāśca śaibyasugrīvameghapuṣpabalāhakāḥ ||

35.1३५.१

सारथिर्दारुको मन्त्री ह्य् उद्धवश् चानुजो गदः । (३५।१)

sārathirdāruko mantrī hy uddhavaś cānujo gadaḥ |

35.2३५.२

गरुडगरुत्मान्गरुडस्तार्क्ष्यो वैनतेयः खगेश्वरः ॥ (३५।२)

Garuḍagarutmāngaruḍastārkṣyo vainateyaḥ khageśvaraḥ ||

36.1३६.१

नागान्तको विष्णुरथः सुपर्णः पन्नगाशनः । (३६।१)

nāgāntako viṣṇurathaḥ suparṇaḥ pannagāśanaḥ |

36.2३६.२

शिवशम्भुरीशः पशुपतिः शिवः शूली महेश्वरः ॥ (३६।२)

Śivaśambhurīśaḥ paśupatiḥ śivaḥ śūlī maheśvaraḥ ||

37.1३७.१

ईश्वरः शर्व ईशानः शंकरश्चन्द्रशेखरः । (३७।१)

īśvaraḥ śarva īśānaḥ śaṃkaraścandraśekharaḥ |

37.2३७.२

भूतेशः खण्डपरशुर् गिरीशो गिरिशो मृडः ॥ (३७।२)

bhūteśaḥ khaṇḍaparaśur girīśo giriśo mṛḍaḥ ||

38.1३८.१

मृत्युंजयः कृत्तिवासाः पिनाकी प्रमथाधिपः । (३८।१)

mṛtyuṃjayaḥ kṛttivāsāḥ pinākī pramathādhipaḥ |

38.2३८.२

उग्रः कपर्दी श्रीकण्ठः शितिकण्ठः कपालभृत् ॥ (३८।२)

ugraḥ kapardī śrīkaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaḥ kapālabhṛt ||

39.1३९.१

वामदेवो महादेवो विरूपाक्षस्त्रिलोचनः । (३९।१)

vāmadevo mahādevo virūpākṣastrilocanaḥ |

39.2३९.२

कृशानुरेताः सर्वज्ञो धूर्जटिर् नीललोहितः ॥ (३९।२)

kṛśānuretāḥ sarvajño dhūrjaṭir nīlalohitaḥ ||

40.1४०.१

हरः स्मरहरो भर्गस् त्र्यम्बकस् त्रिपुरान्तकः । (४०।१)

haraḥ smaraharo bhargas tryambakas tripurāntakaḥ |

40.2४०.२

गङ्गाधरो ऽन्धकरिपुः क्रतुध्वंसी वृषध्वजः ॥ (४०।२)

gaṅgādharo 'ndhakaripuḥ kratudhvaṃsī vṛṣadhvajaḥ ||

41.1४१.१

व्योमकेशो भवो भीमः स्थाणू रुद्र उमापतिः । (४१।१)

vyomakeśo bhavo bhīmaḥ sthāṇū rudra umāpatiḥ |

41.2४१.२

अहिर्बुध्न्यो ऽष्टमूर्तिश् च गजारिश् च महानटः ॥ (४१।२)

ahirbudhnyo 'ṣṭamūrtiś ca gajāriś ca mahānaṭaḥ ||

42.1४२.१

कपर्दो ऽस्य जटाजूटः पिनाको ऽजगवं धनुः । (४२।१)

kapardo 'sya jaṭājūṭaḥ pināko 'jagavaṃ dhanuḥ |

42.2४२.२

प्रमथाः स्युः पारिषदा ब्राह्मीत्याद्यास् तु मातरः ॥ (४२।२)

pramathāḥ syuḥ pāriṣadā brāhmītyādyās tu mātaraḥ ||

43.1४३.१

विभूतिर् भूतिर् ऐश्वर्यम् अणिमादिकम् अष्टधा । (४३।१)

vibhūtir bhūtir aiśvaryam aṇimādikam aṣṭadhā |

43.2४३.२

अणिमा महिमा चैव गरिमा लघिमा तथा ॥ (४३।२)

aṇimā mahimā caiva garimā laghimā tathā ||

44.1४४.१

प्राप्तिः प्राकाम्यम् ईशित्वं वशित्वं चाष्ट सिद्धयः । (४४।१)

prāptiḥ prākāmyam īśitvaṃ vaśitvaṃ cāṣṭa siddhayaḥ |

44.2४४.२

देवीउमा कात्यायनी गौरी काली हैमवतीश्वरी ॥ (४४।२)

Devīumā kātyāyanī gaurī kālī haimavatīśvarī ||

45.1४५.१

शिवा भवानी रुद्राणी शर्वाणी सर्वमङ्गला । (४५।१)

śivā bhavānī rudrāṇī śarvāṇī sarvamaṅgalā |

45.2४५.२

अपर्णा पार्वती दुर्गा मृडानी चण्डिकाम्बिका ॥ (४५।२)

aparṇā pārvatī durgā mṛḍānī caṇḍikāmbikā ||

46.1४६.१

आर्या दाक्षायणी चैव गिरिजा मेनकात्मजा । (४६।१)

āryā dākṣāyaṇī caiva girijā menakātmajā |

46.2४६.२

चामुण्डाकर्ममोटी तु चामुण्डा चर्ममुण्डा तु चर्चिका ॥ (४६।२)

Cāmuṇḍākarmamoṭī tu cāmuṇḍā carmamuṇḍā tu carcikā ||

47.1४७.१

गणेशविनायको विघ्नराजद्वैमातुरगणाधिपाः । (४७।१)

Gaṇeśavināyako vighnarājadvaimāturagaṇādhipāḥ |

47.2४७.२

अप्य् एकदन्तहेरम्बलम्बोदरगजाननाः ॥ (४७।२)

apy ekadantaherambalambodaragajānanāḥ ||

48.1४८.१

स्कन्दकार्त्तिकेयो महासेनः शरजन्मा षडाननः । (४८।१)

Skandakārttikeyo mahāsenaḥ śarajanmā ṣaḍānanaḥ |

48.2४८.२

पार्वतीनन्दनः स्कन्दः सेनानीर् अग्निभूर् गुहः ॥ (४८।२)

pārvatīnandanaḥ skandaḥ senānīr agnibhūr guhaḥ ||

49.1४९.१

बाहुलेयस्तारकजिद्विशाखः शिखिवाहनः । (४९।१)

bāhuleyastārakajidviśākhaḥ śikhivāhanaḥ |

49.2४९.२

षाण्मातुरः शक्तिधरः कुमारः क्रौञ्चदारणः ॥ (४९।२)

ṣāṇmāturaḥ śaktidharaḥ kumāraḥ krauñcadāraṇaḥ ||

50.1५०.१

शृङ्गी भृङ्गी रिटिस् तुण्डी नन्दिको नन्दिकेश्वरः । (५०।१)

śṛṅgī bhṛṅgī riṭis tuṇḍī nandiko nandikeśvaraḥ |

50.2५०.२

इन्द्रैन्द्रो मरुत्वान् मघवा बिडौजाः पाकशासनः ॥ (५०।२)

Indraindro marutvān maghavā biḍaujāḥ pākaśāsanaḥ ||

51.1५१.१

वृद्धश्रवाः सुनासीरः पुरुहूतः पुरंदरः । (५१।१)

vṛddhaśravāḥ sunāsīraḥ puruhūtaḥ puraṃdaraḥ |

51.2५१.२

जिष्णुर्लेखर्षभः शक्रः शतमन्युर्दिवस्पतिः ॥ (५१।२)

jiṣṇurlekharṣabhaḥ śakraḥ śatamanyurdivaspatiḥ ||

52.1५२.१

सुत्रामा गोत्रभिद् वज्री वासवो वृत्रहा वृषा । (५२।१)

sutrāmā gotrabhid vajrī vāsavo vṛtrahā vṛṣā |

52.2५२.२

वास्तोष्पतिः सुरपतिर्बलारातिः शचीपतिः ॥ (५२।२)

vāstoṣpatiḥ surapatirbalārātiḥ śacīpatiḥ ||

53.1५३.१

जम्भभेदी हरिहयः स्वाराण् नमुचिसादनः । (५३।१)

jambhabhedī harihayaḥ svārāṇ namucisādanaḥ |

53.2५३.२

संक्रन्दनो दुश्च्यवनस् तुराषाण् मेघवाहनः ॥ (५३।२)

saṃkrandano duścyavanas turāṣāṇ meghavāhanaḥ ||

54.1५४.१

आखण्डलः सहस्राक्ष ऋभुक्षास्तस्य तु प्रिया । (५४।१)

ākhaṇḍalaḥ sahasrākṣa ṛbhukṣāstasya tu priyā |

54.2५४.२

पुलोमजा शचीन्द्राणी नगरी त्वमरावती ॥ (५४।२)

pulomajā śacīndrāṇī nagarī tvamarāvatī ||

55.1५५.१

हय उच्चैःश्रवाः सूतो मातलिर्नन्दनं वनम् । (५५।१)

haya uccaiḥśravāḥ sūto mātalirnandanaṃ vanam |

55.2५५.२

स्यात्प्रासादो वैजयन्तो जयन्तः पाकशासनिः ॥ (५५।२)

syātprāsādo vaijayanto jayantaḥ pākaśāsaniḥ ||

56.1५६.१

ऐरावतो ऽभ्रमातङ्गैरावणाभ्रमुवल्लभाः । (५६।१)

airāvato 'bhramātaṅgairāvaṇābhramuvallabhāḥ |

56.2५६.२

ह्रादिनी वज्रमस्त्री स्यात् कुलिशं भिदुरं पविः ॥ (५६।२)

hrādinī vajramastrī syāt kuliśaṃ bhiduraṃ paviḥ ||

57.1५७.१

शतकोटिः स्वरुः शम्बो दम्भोलिरशनिर्द्वयोः । (५७।१)

śatakoṭiḥ svaruḥ śambo dambholiraśanirdvayoḥ |

57.2५७.२

व्योमयानं विमानो ऽस्त्री नारदाद्याः सुरर्षयः ॥ (५७।२)

vyomayānaṃ vimāno 'strī nāradādyāḥ surarṣayaḥ ||

58.1५८.१

स्यात् सुधर्मा देवसभा पीयूषम् अमृतं सुधा । (५८।१)

syāt sudharmā devasabhā pīyūṣam amṛtaṃ sudhā |

58.2५८.२

मन्दाकिनी वियद्गङ्गा स्वर्णदी सुरदीर्घिका ॥ (५८।२)

mandākinī viyadgaṅgā svarṇadī suradīrghikā ||

59.1५९.१

मेरुः सुमेरुर्हेमाद्री रत्नसानुः सुरालयः । (५९।१)

meruḥ sumerurhemādrī ratnasānuḥ surālayaḥ |

59.2५९.२

पञ्चैते देवतरवो मन्दारः पारिजातकः ॥ (५९।२)

pañcaite devataravo mandāraḥ pārijātakaḥ ||

60.1६०.१

संतानः कल्पवृक्षश्च पुंसि वा हरिचन्दनम् । (६०।१)

saṃtānaḥ kalpavṛkṣaśca puṃsi vā haricandanam |

60.2६०.२

सनत्कुमारो वैधात्रः स्वर्वैद्याव् अश्विनीसुतौ ॥ (६०।२)

sanatkumāro vaidhātraḥ svarvaidyāv aśvinīsutau ||

61.1६१.१

नासत्याव् अश्विनौ दस्राव् आश्विनेयौ च ताव् उभौ । (६१।१)

nāsatyāv aśvinau dasrāv āśvineyau ca tāv ubhau |

61.2६१.२

स्त्रियां बहुष्वप्सरसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ॥ (६१।२)

striyāṃ bahuṣvapsarasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ ||

62.1६२.१

हाहा हाहाश् चैवमाद्या गन्धर्वास् त्रिदिवौकसाम् । (६२।१)

hāhā hāhāś caivamādyā gandharvās tridivaukasām |

62.2६२.२

अग्निअग्निर् वैश्वानरो वह्निर् वीतिहोत्रो धनंजयः ॥ (६२।२)

Agniagnir vaiśvānaro vahnir vītihotro dhanaṃjayaḥ ||

63.1६३.१

कृपीटयोनिर्ज्वलनो जातवेदास् तनूनपात् । (६३।१)

kṛpīṭayonirjvalano jātavedās tanūnapāt |

63.2६३.२

बर्हिः शुष्मा कृष्णवर्त्मा शोचिष्केश उषर्बुधः ॥ (६३।२)

barhiḥ śuṣmā kṛṣṇavartmā śociṣkeśa uṣarbudhaḥ ||

64.1६४.१

आश्रयाशो बृहद्भानुः कृशानुः पावको ऽनलः । (६४।१)

āśrayāśo bṛhadbhānuḥ kṛśānuḥ pāvako 'nalaḥ |

64.2६४.२

रोहिताश्वो वायुसखः शिखावानाशुशुक्षणिः ॥ (६४।२)

rohitāśvo vāyusakhaḥ śikhāvānāśuśukṣaṇiḥ ||

65.1६५.१

हिरण्यरेता हुतभुग् दहनो हव्यवाहनः । (६५।१)

hiraṇyaretā hutabhug dahano havyavāhanaḥ |

65.2६५.२

सप्तार्चिर्दमुनाः शुक्रश् चित्रभानुर् विभावसुः ॥ (६५।२)

saptārcirdamunāḥ śukraś citrabhānur vibhāvasuḥ ||

66.1६६.१

शुचिरप्पित्तमौर्वस्तु वाडबो वडबानलः । (६६।१)

śucirappittamaurvastu vāḍabo vaḍabānalaḥ |

66.2६६.२

वह्नेर् द्वयोर् ज्वालकीलाव् अर्चिर् हेतिः शिखाः स्त्रियाम् ॥ (६६।२)

vahner dvayor jvālakīlāv arcir hetiḥ śikhāḥ striyām ||

67.1६७.१

त्रिषु स्फुलिङ्गो ऽग्निकणः संतापः संज्वरः समौ । (६७।१)

triṣu sphuliṅgo 'gnikaṇaḥ saṃtāpaḥ saṃjvaraḥ samau |

67.2६७.२

उल्का स्यात् निर्गतज्वाला भातिर्भसितभस्मनी ॥ (६७।२)

ulkā syāt nirgatajvālā bhātirbhasitabhasmanī ||

68.1६८.१

क्षारो रक्षा च दावस्तु दवो वनहुताशनः । (६८।१)

kṣāro rakṣā ca dāvastu davo vanahutāśanaḥ |

68.2६८.२

यमधर्मराजः पितृपतिः समवर्ती परेतराट् ॥ (६८।२)

Yamadharmarājaḥ pitṛpatiḥ samavartī paretarāṭ ||

69.1६९.१

कृतान्तो यमुनाभ्राता शमनो यमराड् यमः । (६९।१)

kṛtānto yamunābhrātā śamano yamarāḍ yamaḥ |

69.2६९.२

कालो दण्डधरः श्राद्धदेवो वैवस्वतो ऽन्तकः ॥ (६९।२)

kālo daṇḍadharaḥ śrāddhadevo vaivasvato 'ntakaḥ ||

70.1७०.१

राक्षसः कोणपः क्रव्यात् क्रव्यादो ऽस्रप आशरः । (७०।१)

rākṣasaḥ koṇapaḥ kravyāt kravyādo 'srapa āśaraḥ |

70.2७०.२

रात्रिंचरो रात्रिचरः कर्बुरो निकषात्मजः ॥ (७०।२)

rātriṃcaro rātricaraḥ karburo nikaṣātmajaḥ ||

71.1७१.१

यातुधानः पुण्यजनो नैरृतो यातुरक्षसी । (७१।१)

yātudhānaḥ puṇyajano nairṛto yāturakṣasī |

71.2७१.२

प्रचेता वरुणः पाशी यादसांपतिर् अप्पतिः ॥ (७१।२)

pracetā varuṇaḥ pāśī yādasāṃpatir appatiḥ ||

72.1७२.१

श्वसनः स्पर्शनो वायुर्मातरिश्वा सदागतिः । (७२।१)

śvasanaḥ sparśano vāyurmātariśvā sadāgatiḥ |

72.2७२.२

पृषदश्वो गन्धवहो गन्धवाहानिलाशुगाः ॥ (७२।२)

pṛṣadaśvo gandhavaho gandhavāhānilāśugāḥ ||

73.1७३.१

समीरमारुतमरुत् जगत्प्राणसमीरणाः । (७३।१)

samīramārutamarut jagatprāṇasamīraṇāḥ |

73.2७३.२

नभस्वद्वातपवनपवमानप्रभञ्जनाः ॥ (७३।२)

nabhasvadvātapavanapavamānaprabhañjanāḥ ||

74.1७४.१

प्रकम्पनो महावातो झञ्झावातः सवृष्टिकः । (७४।१)

prakampano mahāvāto jhañjhāvātaḥ savṛṣṭikaḥ |

74.2७४.२

प्राणो ऽपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ॥ (७४।२)

prāṇo 'pānaḥ samānaścodānavyānau ca vāyavaḥ ||

75.1७५.१

शरीरस्था इमे रंहस्तरसी तु रयः स्यदः । (७५।१)

śarīrasthā ime raṃhastarasī tu rayaḥ syadaḥ |

75.2७५.२

जवो ऽथ शीघ्रं त्वरितं लघु क्षिप्रमरं द्रुतम् ॥ (७५।२)

javo 'tha śīghraṃ tvaritaṃ laghu kṣipramaraṃ drutam ||

76.1७६.१

सत्वरं चपलं तूर्णम् अविलम्बितम् आशु च । (७६।१)

satvaraṃ capalaṃ tūrṇam avilambitam āśu ca |

76.2७६.२

सतते ऽनारताश्रान्तसंतताविरतानिशम् ॥ (७६।२)

satate 'nāratāśrāntasaṃtatāviratāniśam ||

77.1७७.१

नित्यानवरताजस्रमप्यथातिशयो भरः । (७७।१)

nityānavaratājasramapyathātiśayo bharaḥ |

77.2७७.२

अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाढनिर्भरम् ॥ (७७।२)

ativelabhṛśātyarthātimātrodgāḍhanirbharam ||

78.1७८.१

तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढबाढदृढानि च । (७८।१)

tīvraikāntanitāntāni gāḍhabāḍhadṛḍhāni ca |

78.2७८.२

क्लीबे शीघ्राद्यसत्त्वे स्यात् त्रिष्वेषां सत्त्वगामि यत् ॥ (७८।२)

klībe śīghrādyasattve syāt triṣveṣāṃ sattvagāmi yat ||

79.1७९.१

कुबेरकुबेरस्त्र्यम्बकसखो यक्षराड् गुह्यकेश्वरः । (७९।१)

Kuberakuberastryambakasakho yakṣarāḍ guhyakeśvaraḥ |

79.2७९.२

मनुष्यधर्मा धनदो राजराजो धनाधिपः ॥ (७९।२)

manuṣyadharmā dhanado rājarājo dhanādhipaḥ ||

80.1८०.१

किंनरेशो वैश्रवणः पौलस्त्यो नरवाहनः । (८०।१)

kiṃnareśo vaiśravaṇaḥ paulastyo naravāhanaḥ |

80.2८०.२

यक्षैकपिङ्गैलविलश्रीदपुण्यजनेश्वराः ॥ (८०।२)

yakṣaikapiṅgailavilaśrīdapuṇyajaneśvarāḥ ||

81.1८१.१

अस्योद्यानं चैत्ररथं पुत्रस्तु नलकूबरः । (८१।१)

asyodyānaṃ caitrarathaṃ putrastu nalakūbaraḥ |

81.2८१.२

कैलासः स्थानमलका पूर् विमानं तु पुष्पकम् ॥ (८१।२)

kailāsaḥ sthānamalakā pūr vimānaṃ tu puṣpakam ||

82.1८२.१

स्यात् किंनरः किम्पुरुषस् तुरंगवदनो मयुः । (८२।१)

syāt kiṃnaraḥ kimpuruṣas turaṃgavadano mayuḥ |

82.2८२.२

निधिर्ना शेवधिर् भेदाः पद्मशङ्खादयो निधेः ॥ (८२।२)

nidhirnā śevadhir bhedāḥ padmaśaṅkhādayo nidheḥ ||

83.1८३.१

महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ । (८३।१)

mahāpadmaśca padmaśca śaṅkho makarakacchapau |

83.2८३.२

मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ (८३।२)

mukundakundanīlāśca kharvaśca nidhayo nava ||

84.1८४.१

द्योदिवौ द्वे स्त्रियामभ्रं व्योम पुष्करमम्बरम् । (८४।१)

dyodivau dve striyāmabhraṃ vyoma puṣkaramambaram |

84.2८४.२

नभो ऽन्तरिक्षं गगनमनन्तं सुरवर्त्म खम् ॥ (८४।२)

nabho 'ntarikṣaṃ gaganamanantaṃ suravartma kham ||

85.1८५.१

वियद् विष्णुपदं वा तु पुंस्याकाशविहायसी । (८५।१)

viyad viṣṇupadaṃ vā tu puṃsyākāśavihāyasī |

85.2८५.२

विहासयो ऽपि नाको ऽपि द्युर् अपि स्यात् तदव्यम् ॥ (८५।२)

vihāsayo 'pi nāko 'pi dyur api syāt tadavyam ||

86.1८६.१

तारापथो ऽन्तरिक्षं च मेघाध्वा च महाबिलम् । (८६।१)

tārāpatho 'ntarikṣaṃ ca meghādhvā ca mahābilam |

86.2८६.२

विहायाः शकुने पुंसि गगने पुंनपुंसकम् ॥ (८६।२)

vihāyāḥ śakune puṃsi gagane puṃnapuṃsakam ||

87.1८७.१

दिशस्तु ककुभः काष्ठा आशाश्च हरितश्च ताः । (८७।१)

diśastu kakubhaḥ kāṣṭhā āśāśca haritaśca tāḥ |

87.2८७.२

प्राच्यवाचीप्रतीच्यस् ताः पूर्वदक्षिणपश्चिमाः ॥ (८७।२)

prācyavācīpratīcyas tāḥ pūrvadakṣiṇapaścimāḥ ||

88.1८८.१

उत्तरा दिग् उदीची स्याद् दिश्यं तु त्रिषु दिग्भवे । (८८।१)

uttarā dig udīcī syād diśyaṃ tu triṣu digbhave |

88.2८८.२

अवाग्भवम् अवाचीनम् उदीचीनम् उदग्भवम् ॥ (८८।२)

avāgbhavam avācīnam udīcīnam udagbhavam ||

89.1८९.१

प्रत्यग्भवं प्रतीचीनं प्राचीनं प्राग्भवं त्रिषु । (८९।१)

pratyagbhavaṃ pratīcīnaṃ prācīnaṃ prāgbhavaṃ triṣu |

89.2८९.२

इन्द्रो वह्निः पितृपतिर्नैरृतो वरुणो मरुत् ॥ (८९।२)

indro vahniḥ pitṛpatirnairṛto varuṇo marut ||

90.1९०.१

कुबेर ईशः पतयः पूर्वादीनां दिशां क्रमात् । (९०।१)

kubera īśaḥ patayaḥ pūrvādīnāṃ diśāṃ kramāt |

90.2९०.२

रविः शुक्रो महीसानुः स्वर्भानुर्भानुजो विधुः ॥ (९०।२)

raviḥ śukro mahīsānuḥ svarbhānurbhānujo vidhuḥ ||

91.1९१.१

बुधो बृहस्पतिश् चेति दिशां चैव तथा ग्रहाः । (९१।१)

budho bṛhaspatiś ceti diśāṃ caiva tathā grahāḥ |

91.2९१.२

ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदो ऽञ्जनः ॥ (९१।२)

airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudo 'ñjanaḥ ||

92.1९२.१

पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः । (९२।१)

puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca diggajāḥ |

92.2९२.२

करिण्यो ऽभ्रमुकपिलापिङ्गलानुपमाः क्रमात् ॥ (९२।२)

kariṇyo 'bhramukapilāpiṅgalānupamāḥ kramāt ||

93.1९३.१

ताम्रकर्णी शुभ्रदन्ती चाङ्गना चाञ्जनावती । (९३।१)

tāmrakarṇī śubhradantī cāṅganā cāñjanāvatī |

93.2९३.२

क्लीबाव्ययं त्व् अपदिशं दिशोर्मध्ये विदिक् स्त्रियाम् ॥ (९३।२)

klībāvyayaṃ tv apadiśaṃ diśormadhye vidik striyām ||

94.1९४.१

अभ्यन्तरं त्व् अन्तरालं चक्रवालं तु मण्डलम् । (९४।१)

abhyantaraṃ tv antarālaṃ cakravālaṃ tu maṇḍalam |

94.2९४.२

अभ्रं मेघो वारिवाहः स्तनयित्नुर्बलाहकः ॥ (९४।२)

abhraṃ megho vārivāhaḥ stanayitnurbalāhakaḥ ||

95.1९५.१

धाराधरो जलधरस्तडित्वान् वारिदो ऽम्बुभृत् । (९५।१)

dhārādharo jaladharastaḍitvān vārido 'mbubhṛt |

95.2९५.२

घनजीमूतमुदिरजलमुग्धामयोनयः ॥ (९५।२)

ghanajīmūtamudirajalamugdhāmayonayaḥ ||

96.1९६.१

कादम्बिनी मेघमाला त्रिषु मेघभवे ऽभ्रियम् । (९६।१)

kādambinī meghamālā triṣu meghabhave 'bhriyam |

96.2९६.२

स्तनितं गर्जितम् मेघनिर्घोषे रसितादि च ॥ (९६।२)

stanitaṃ garjitam meghanirghoṣe rasitādi ca ||

97.1९७.१

शम्पा शतह्रदाह्रादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभा । (९७।१)

śampā śatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhā |

97.2९७.२

तडित् सौदामनी विद्युच् चञ्चला चपला अपि ॥ (९७।२)

taḍit saudāmanī vidyuc cañcalā capalā api ||

98.1९८.१

स्फूर्जथुर् वज्रनिर्घोषो मेघज्योतिरिरंमदः । (९८।१)

sphūrjathur vajranirghoṣo meghajyotiriraṃmadaḥ |

98.2९८.२

इन्द्रायुधं शक्रधनुस्तदेव ऋजुरोहितम् ॥ (९८।२)

indrāyudhaṃ śakradhanustadeva ṛjurohitam ||

99.1९९.१

वृष्टिवर्षं तद्विघाते ऽवग्राहावग्रहौ समौ । (९९।१)

vṛṣṭivarṣaṃ tadvighāte 'vagrāhāvagrahau samau |

99.2९९.२

धारासम्पात आसारः शीकरो ऽम्बुकणाः स्मृताः ॥ (९९।२)

dhārāsampāta āsāraḥ śīkaro 'mbukaṇāḥ smṛtāḥ ||

100.1१००.१

वर्षोपलस्तु करका मेघच्छन्ने ऽह्नि दुर्दिनम् । (१००।१)

varṣopalastu karakā meghacchanne 'hni durdinam |

100.2१००.२

अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्व् अन्तर्धिर् अपवारणम् ॥ (१००।२)

antardhā vyavadhā puṃsi tv antardhir apavāraṇam ||

101.1१०१.१

अपिधानतिरोधानपिधानाच्छादनानि च । (१०१।१)

apidhānatirodhānapidhānācchādanāni ca |

101.2१०१.२

मोओन्हिमांशुश्चन्द्रमाश्चन्द्र इन्दुः कुमुदबान्धवः ॥ (१०१।२)

moonhimāṃśuścandramāścandra induḥ kumudabāndhavaḥ ||

102.1१०२.१

विधुः सुधांशुः शुभ्रांशुरोषधीशो निशापतिः । (१०२।१)

vidhuḥ sudhāṃśuḥ śubhrāṃśuroṣadhīśo niśāpatiḥ |

102.2१०२.२

अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर् मृगाङ्कः कलानिधिः ॥ (१०२।२)

abjo jaivātṛkaḥ somo glaur mṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ ||

103.1१०३.१

द्विजराजः शशधरो नक्षत्रेशः क्षपाकरः । (१०३।१)

dvijarājaḥ śaśadharo nakṣatreśaḥ kṣapākaraḥ |

103.2१०३.२

कला तु षोडशो भागो बिम्बो ऽस्त्री मण्डलं त्रिषु ॥ (१०३।२)

kalā tu ṣoḍaśo bhāgo bimbo 'strī maṇḍalaṃ triṣu ||

104.1१०४.१

भित्तं शकलखण्डे वा पुंस्यर्धो ऽर्धं समे ऽंशके । (१०४।१)

bhittaṃ śakalakhaṇḍe vā puṃsyardho 'rdhaṃ same 'ṃśake |

104.2१०४.२

चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस् तु प्रसन्नता ॥ (१०४।२)

candrikā kaumudī jyotsnā prasādas tu prasannatā ||

105.1१०५.१

कलङ्काङ्कौ लाञ्छनं च चिह्नं लक्ष्म च लक्षणम् । (१०५।१)

kalaṅkāṅkau lāñchanaṃ ca cihnaṃ lakṣma ca lakṣaṇam |

105.2१०५.२

सुषमा परमा शोभा शोभा कान्तिर् द्युतिश् छविः ॥ (१०५।२)

suṣamā paramā śobhā śobhā kāntir dyutiś chaviḥ ||

106.1१०६.१

अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् । (१०६।१)

avaśyāyastu nīhārastuṣārastuhinaṃ himam |

106.2१०६.२

प्रालेयं मिहिका चाथ हिमानी हिमसंहतिः ॥ (१०६।२)

prāleyaṃ mihikā cātha himānī himasaṃhatiḥ ||

107.1१०७.१

शीतं गुणे तद्वदर्थाः सुषीमः शिशिरो जडः । (१०७।१)

śītaṃ guṇe tadvadarthāḥ suṣīmaḥ śiśiro jaḍaḥ |

107.2१०७.२

तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्यलिङ्गकाः ॥ (१०७।२)

tuṣāraḥ śītalaḥ śīto himaḥ saptānyaliṅgakāḥ ||

108.1१०८.१

ध्रुव, पोलर् स्तर्ध्रुव औत्तानपादिः स्यात् अगस्त्यः कुम्भसम्भवः । (१०८।१)

Dhruva, polar stardhruva auttānapādiḥ syāt agastyaḥ kumbhasambhavaḥ |

108.2१०८.२

मैत्रावरुणिर् अस्यैव लोपामुद्रा सधर्मिणी ॥ (१०८।२)

maitrāvaruṇir asyaiva lopāmudrā sadharmiṇī ||

109.1१०९.१

नक्षत्रमृक्षं भं तारा तारकाप्युडु वा स्त्रियाम् । (१०९।१)

nakṣatramṛkṣaṃ bhaṃ tārā tārakāpyuḍu vā striyām |

109.2१०९.२

दाक्षायिण्यो ऽश्विनीत्यादितारा अश्वयुग् अश्विनी ॥ (१०९।२)

dākṣāyiṇyo 'śvinītyāditārā aśvayug aśvinī ||

110.1११०.१

राधाविशाखा पुष्ये तु सिध्यतिष्यौ श्रविष्ठया । (११०।१)

rādhāviśākhā puṣye tu sidhyatiṣyau śraviṣṭhayā |

110.2११०.२

समा धनिष्ठाः स्युः प्रोष्ठपदा भाद्रपदाः स्त्रियः ॥ (११०।२)

samā dhaniṣṭhāḥ syuḥ proṣṭhapadā bhādrapadāḥ striyaḥ ||

111.1१११.१

मृगशीर्षं मृगशिरस्तस्मिन् एवाग्रहायणी । (१११।१)

mṛgaśīrṣaṃ mṛgaśirastasmin evāgrahāyaṇī |

111.2१११.२

इल्वलास्तच्छिरोदेशे तारका निवसन्ति याः ॥ (१११।२)

ilvalāstacchirodeśe tārakā nivasanti yāḥ ||

112.1११२.१

बृहस्पतिबृहस्पतिः सुराचार्यो गीष्पतिर् धिषणो गुरुः । (११२।१)

Bṛhaspatibṛhaspatiḥ surācāryo gīṣpatir dhiṣaṇo guruḥ |

112.2११२.२

जीव आङ्गिरसो वाचस्पतिश् चित्रशिखण्डिजः ॥ (११२।२)

jīva āṅgiraso vācaspatiś citraśikhaṇḍijaḥ ||

113.1११३.१

शुक्रो दैत्यगुरुः काव्य उशना भार्गवः कविः । (११३।१)

śukro daityaguruḥ kāvya uśanā bhārgavaḥ kaviḥ |

113.2११३.२

मर्सङ्गारकः कुजो भौमो लोहिताङ्गो महीसुतः ॥ (११३।२)

Marsaṅgārakaḥ kujo bhaumo lohitāṅgo mahīsutaḥ ||

114.1११४.१

मेर्चुर्य्रौहिणेयो बुधः सौम्यः समौ सौरिशनैश्चरौ । (११४।१)

Mercuryrauhiṇeyo budhaḥ saumyaḥ samau sauriśanaiścarau |

114.2११४.२

तमस् तु राहुः स्वर्भानुः सैंहिकेयो विधुंतुदः ॥ (११४।२)

tamas tu rāhuḥ svarbhānuḥ saiṃhikeyo vidhuṃtudaḥ ||

115.1११५.१

सप्तर्षयो मरीच्यत्रिमुखाश् चित्रशिखण्डिनः । (११५।१)

saptarṣayo marīcyatrimukhāś citraśikhaṇḍinaḥ |

115.2११५.२

राशीनाम् उदयो लग्नं ते तु मेषवृषादयः ॥ (११५।२)

rāśīnām udayo lagnaṃ te tu meṣavṛṣādayaḥ ||

116.1११६.१

सुन्, सूर्यसूरसूर्यार्यमादित्यद्वादशात्मदिवाकराः । (११६।१)

Sun, sūryasūrasūryāryamādityadvādaśātmadivākarāḥ |

116.2११६.२

भास्कराहस्करब्रध्नप्रभाकरविभाकराः ॥ (११६।२)

bhāskarāhaskarabradhnaprabhākaravibhākarāḥ ||

117.1११७.१

भास्वद्विवस्वत्सप्ताश्वहरिदश्वोष्णरश्मयः । (११७।१)

bhāsvadvivasvatsaptāśvaharidaśvoṣṇaraśmayaḥ |

117.2११७.२

विकर्तनार्कमार्तण्डमिहिरारुणपूषणः ॥ (११७।२)

vikartanārkamārtaṇḍamihirāruṇapūṣaṇaḥ ||

118.1११८.१

द्युमणिस्तरणिर्मित्रश्चित्रभानुर्विरोचनः । (११८।१)

dyumaṇistaraṇirmitraścitrabhānurvirocanaḥ |

118.2११८.२

विभावसुर् ग्रहपतिस् त्विषांपतिर् अहर्पतिः ॥ (११८।२)

vibhāvasur grahapatis tviṣāṃpatir aharpatiḥ ||

119.1११९.१

भानुर्हंसः सहस्रांशुस्तपनः सविता रविः । (११९।१)

bhānurhaṃsaḥ sahasrāṃśustapanaḥ savitā raviḥ |

119.2११९.२

पद्माक्षस् तेजसांराशिश् छायानाथस् तमिस्रहा ॥ (११९।२)

padmākṣas tejasāṃrāśiś chāyānāthas tamisrahā ||

120.1१२०.१

कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्लोकबन्धुस्त्रयीतनुः । (१२०।१)

karmasākṣī jagaccakṣurlokabandhustrayītanuḥ |

120.2१२०.२

प्रद्योतनो दिनमणिः खद्योतो लोकबान्धवः ॥ (१२०।२)

pradyotano dinamaṇiḥ khadyoto lokabāndhavaḥ ||

121.1१२१.१

इनो भगो भामनिधिश् चांशुमाल्य् अञ्जिनीपतिः । (१२१।१)

ino bhago bhāmanidhiś cāṃśumāly añjinīpatiḥ |

121.2१२१.२

माठरः पिङ्गलो दण्डश्चण्डांशोः पारिपार्श्विकाः ॥ (१२१।२)

māṭharaḥ piṅgalo daṇḍaścaṇḍāṃśoḥ pāripārśvikāḥ ||

122.1१२२.१

सूरसूतो ऽरुणो ऽनूरुः काश्यपिर् गरुडाग्रजः । (१२२।१)

sūrasūto 'ruṇo 'nūruḥ kāśyapir garuḍāgrajaḥ |

122.2१२२.२

परिवेषस्तुपरिधिरुपसूर्यकमण्डले ॥ (१२२।२)

pariveṣastuparidhirupasūryakamaṇḍale ||

123.1१२३.१

किरणोस्रमयूखांशुगभस्तिघृणिरश्मयः । (१२३।१)

kiraṇosramayūkhāṃśugabhastighṛṇiraśmayaḥ |

123.2१२३.२

भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियाम् ॥ (१२३।२)

bhānuḥ karo marīciḥ strīpuṃsayordīdhitiḥ striyām ||

124.1१२४.१

स्युः प्रभा रुग् रुचिस् त्विड् भाभाश् छविद्युतिदीप्तयः । (१२४।१)

syuḥ prabhā rug rucis tviḍ bhābhāś chavidyutidīptayaḥ |

124.2१२४.२

रोचिः शोचिर् उभे क्लीबे प्रकाशो द्योत आतपः ॥ (१२४।२)

rociḥ śocir ubhe klībe prakāśo dyota ātapaḥ ||

125.1१२५.१

कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति । (१२५।१)

koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati |

125.2१२५.२

तिग्मं तीक्ष्णं खरं तद्वन् मृगतृष्णा मरीचिका ॥ (१२५।२)

tigmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvan mṛgatṛṣṇā marīcikā ||

126.1१२६.१

कालो दिष्टो ऽप्य् अनेहापि समयो ऽप्य् अथ पक्षतिः । (१२६।१)

kālo diṣṭo 'py anehāpi samayo 'py atha pakṣatiḥ |

126.2१२६.२

प्रतिपद् द्वे इमे स्त्रीत्वे तदाद्यास्तिथयो द्वयोः ॥ (१२६।२)

pratipad dve ime strītve tadādyāstithayo dvayoḥ ||

127.1१२७.१

घस्रो दिनाहनी वा तु क्लीबे दिवसवासरौ । (१२७।१)

ghasro dināhanī vā tu klībe divasavāsarau |

127.2१२७.२

प्रत्यूषो ऽहर्मुखं कल्यम् उषःप्रत्युषसी अपि ॥ (१२७।२)

pratyūṣo 'harmukhaṃ kalyam uṣaḥpratyuṣasī api ||

128.1१२८.१

व्युष्टं विभातं द्वे क्लीबे पुंसि गोसर्ग इष्यते । (१२८।१)

vyuṣṭaṃ vibhātaṃ dve klībe puṃsi gosarga iṣyate |

128.2१२८.२

प्रभातं च दिनान्ते तु सायं संध्या पितृप्रसूः ॥ (१२८।२)

prabhātaṃ ca dinānte tu sāyaṃ saṃdhyā pitṛprasūḥ ||

129.1१२९.१

प्राह्णापराह्णमध्याह्नस् त्रिसंध्यम् अथ शर्वरी । (१२९।१)

prāhṇāparāhṇamadhyāhnas trisaṃdhyam atha śarvarī |

129.2१२९.२

निघ्त्निशा निशीथिनी रात्रिस्त्रियामा क्षणदा क्षपा ॥ (१२९।२)

nightniśā niśīthinī rātristriyāmā kṣaṇadā kṣapā ||

130.1१३०.१

विभावरीतमस्विन्यौ रजनी यामिनी तमी । (१३०।१)

vibhāvarītamasvinyau rajanī yāminī tamī |

130.2१३०.२

तमिस्रा तामसी रात्रिर्ज्यौत्स्नी चन्द्रिकयान्विता ॥ (१३०।२)

tamisrā tāmasī rātrirjyautsnī candrikayānvitā ||

131.1१३१.१

आगामिवर्तमानाहर्युक्तायां निशि पक्षिणी । (१३१।१)

āgāmivartamānāharyuktāyāṃ niśi pakṣiṇī |

131.2१३१.२

गणरात्रं निशा बह्व्यः प्रदोषो रजनीमुखम् ॥ (१३१।२)

gaṇarātraṃ niśā bahvyaḥ pradoṣo rajanīmukham ||

132.1१३२.१

अर्धरात्रनिशीथौ द्वौ द्वौ यामप्रहरौ समौ । (१३२।१)

ardharātraniśīthau dvau dvau yāmapraharau samau |

132.2१३२.२

स पर्वसंधिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर् यद् अन्तरम् ॥ (१३२।२)

sa parvasaṃdhiḥ pratipatpañcadaśyor yad antaram ||

133.1१३३.१

पक्षान्तौ पञ्चदश्यौ द्वे पौर्णमासी तु पौर्णिमा । (१३३।१)

pakṣāntau pañcadaśyau dve paurṇamāsī tu paurṇimā |

133.2१३३.२

कलाहीने सानुमतिः पूर्णे राका निशाकरे ॥ (१३३।२)

kalāhīne sānumatiḥ pūrṇe rākā niśākare ||

134.1१३४.१

अमावास्या त्व् अमावस्या दर्शः सूर्येन्दुसंगमः । (१३४।१)

amāvāsyā tv amāvasyā darśaḥ sūryendusaṃgamaḥ |

134.2१३४.२

सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला कुहूः ॥ (१३४।२)

sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī sā naṣṭendukalā kuhūḥ ||

135.1१३५.१

उपरागो ग्रहो राहुग्रस्ते त्व् इन्दौ च पूष्णि च । (१३५।१)

uparāgo graho rāhugraste tv indau ca pūṣṇi ca |

135.2१३५.२

सोपप्लवोपरक्तौ द्वौ अग्न्युत्पात उपाहितः ॥ (१३५।२)

sopaplavoparaktau dvau agnyutpāta upāhitaḥ ||

136.1१३६.१

एकयोक्त्या पुष्पवन्तौ दिवाकरनिशाकरौ । (१३६।१)

ekayoktyā puṣpavantau divākaraniśākarau |

136.2१३६.२

अष्टादश निमेषास्तु काष्ठा त्रिंशत् तु ताः कला ॥ (१३६।२)

aṣṭādaśa nimeṣāstu kāṣṭhā triṃśat tu tāḥ kalā ||

137.1१३७.१

तास्तु त्रिंशत् क्षणस्ते तु मुहूर्तो द्वादशास्त्रियाम् । (१३७।१)

tāstu triṃśat kṣaṇaste tu muhūrto dvādaśāstriyām |

137.2१३७.२

ते तु त्रिंशदहोरात्रः पक्षस्ते दशपञ्च च ॥ (१३७।२)

te tu triṃśadahorātraḥ pakṣaste daśapañca ca ||

138.1१३८.१

पक्षौ पूर्वापरौ शुक्लकृष्णौ मासस्तु ताव् उभौ । (१३८।१)

pakṣau pūrvāparau śuklakṛṣṇau māsastu tāv ubhau |

138.2१३८.२

द्वौ द्वौ मार्गादि मासौ स्यादृतुस्तैरयनं त्रिभिः ॥ (१३८।२)

dvau dvau mārgādi māsau syādṛtustairayanaṃ tribhiḥ ||

139.1१३९.१

अयने द्वे गतिरुदग्दक्षिणार्कस्य वत्सरः । (१३९।१)

ayane dve gatirudagdakṣiṇārkasya vatsaraḥ |

139.2१३९.२

समरात्रिदिवे काले विषुवद्विषुवं च तत् ॥ (१३९।२)

samarātridive kāle viṣuvadviṣuvaṃ ca tat ||

140.1१४०.१

पुष्पयुक्ता पौर्णमासी पौषी मासे तु यत्र सा । (१४०।१)

puṣpayuktā paurṇamāsī pauṣī māse tu yatra sā |

140.2१४०.२

नाम्ना स पौषो माघाद्याश् चैवम् एकादशापरे ॥ (१४०।२)

nāmnā sa pauṣo māghādyāś caivam ekādaśāpare ||

141.1१४१.१

मार्गशीर्षे सहा मार्ग आग्रहायणिकश्च सः । (१४१।१)

mārgaśīrṣe sahā mārga āgrahāyaṇikaśca saḥ |

141.2१४१.२

पौषे तैषसहस्यौ द्वौ तपा माघे ऽथ फाल्गुने ॥ (१४१।२)

pauṣe taiṣasahasyau dvau tapā māghe 'tha phālgune ||

142.1१४२.१

स्यात्तपस्यः फाल्गुनिकः स्याच्चैत्रे चैत्रिको मधुः । (१४२।१)

syāttapasyaḥ phālgunikaḥ syāccaitre caitriko madhuḥ |

142.2१४२.२

वैशाखे माधवो राधो ज्येष्ठे शुक्रः शुचिस्त्वयम् ॥ (१४२।२)

vaiśākhe mādhavo rādho jyeṣṭhe śukraḥ śucistvayam ||

143.1१४३.१

आषाढे श्रावणे तु स्यान्नभाः श्रावणिकश्च सः । (१४३।१)

āṣāḍhe śrāvaṇe tu syānnabhāḥ śrāvaṇikaśca saḥ |

143.2१४३.२

स्युर् नभस्यप्रौष्ठपदभाद्रभाद्रपदाः समाः ॥ (१४३।२)

syur nabhasyaprauṣṭhapadabhādrabhādrapadāḥ samāḥ ||

144.1१४४.१

स्यादाश्विन इषो ऽप्याश्वयुजो ऽपि स्यात्तुकार्तिके । (१४४।१)

syādāśvina iṣo 'pyāśvayujo 'pi syāttukārtike |

144.2१४४.२

बाहुलोर्जौ कार्तिकिको हेमन्तः शिशिरो ऽस्त्रियाम् ॥ (१४४।२)

bāhulorjau kārtikiko hemantaḥ śiśiro 'striyām ||

145.1१४५.१

वसन्ते पुष्पसमयः सुरभिर्ग्रीष्म ऊष्मकः । (१४५।१)

vasante puṣpasamayaḥ surabhirgrīṣma ūṣmakaḥ |

145.2१४५.२

निदाघ उष्णोपगम उष्ण ऊष्मागमस् तपः ॥ (१४५।२)

nidāgha uṣṇopagama uṣṇa ūṣmāgamas tapaḥ ||

146.1१४६.१

स्त्रियां प्रावृट् स्त्रियां भूम्नि वर्षा अथ शरत्स्त्रियाम् । (१४६।१)

striyāṃ prāvṛṭ striyāṃ bhūmni varṣā atha śaratstriyām |

146.2१४६.२

षडमी ऋतवः पुंसि मार्गादीनां युगैः क्रमात् ॥ (१४६।२)

ṣaḍamī ṛtavaḥ puṃsi mārgādīnāṃ yugaiḥ kramāt ||

147.1१४७.१

संवत्सरो वत्सरो ऽब्दो हायनो ऽस्त्री शरत्समाः । (१४७।१)

saṃvatsaro vatsaro 'bdo hāyano 'strī śaratsamāḥ |

147.2१४७.२

मासेन स्यादहोरात्रः पैत्रो वर्षेण दैवतः ॥ (१४७।२)

māsena syādahorātraḥ paitro varṣeṇa daivataḥ ||

148.1१४८.१

दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नॄणाम् । (१४८।१)

daive yugasahasre dve brāhmaḥ kalpau tu tau nṝṇām |

148.2१४८.२

मन्वन्तरं तु दिव्यानां युगानामेकसप्ततिः ॥ (१४८।२)

manvantaraṃ tu divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ ||

149.1१४९.१

संवर्तः प्रलयः कल्पः क्षयः कल्पान्त इत्यपि । (१४९।१)

saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ityapi |

149.2१४९.२

अस्त्री पङ्कं पुमान्पाप्मा पापं किल्बिषकल्मषम् ॥ (१४९।२)

astrī paṅkaṃ pumānpāpmā pāpaṃ kilbiṣakalmaṣam ||

150.1१५०.१

कलुषं वृजिनैनो ऽघमंहो दुरितदुष्कृतम् । (१५०।१)

kaluṣaṃ vṛjinaino 'ghamaṃho duritaduṣkṛtam |

150.2१५०.२

स्याद्धर्ममस्त्रियां पुण्यश्रेयसी सुकृतं वृषः ॥ (१५०।२)

syāddharmamastriyāṃ puṇyaśreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ ||

151.1१५१.१

मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः प्रमोदामोदसम्मदाः । (१५१।१)

mutprītiḥ pramado harṣaḥ pramodāmodasammadāḥ |

151.2१५१.२

स्यादानन्दथुरानन्दः शर्मशातसुखानि च ॥ (१५१।२)

syādānandathurānandaḥ śarmaśātasukhāni ca ||

152.1१५२.१

श्वः श्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मङ्गलं शुभम् । (१५२।१)

śvaḥ śreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham |

152.2१५२.२

भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियाम् ॥ (१५२।२)

bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamastriyām ||

153.1१५३.१

शस्तं चाथ त्रिषु द्रव्ये पापं पुण्यं सुखादि च । (१५३।१)

śastaṃ cātha triṣu dravye pāpaṃ puṇyaṃ sukhādi ca |

153.2१५३.२

मतल्लिका मचर्चिका प्रकाण्डमुद्धतल्लजौ ॥ (१५३।२)

matallikā macarcikā prakāṇḍamuddhatallajau ||

154.1१५४.१

प्रशस्तवाचकान्य् अमून्य् अयः शुभावहो विधिः । (१५४।१)

praśastavācakāny amūny ayaḥ śubhāvaho vidhiḥ |

154.2१५४.२

दैवं दिष्टं भागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्विधिः ॥ (१५४।२)

daivaṃ diṣṭaṃ bhāgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatirvidhiḥ ||

155.1१५५.१

हेतुर् ना कारणं बीजं निदानं त्व् आदिकारणम् । (१५५।१)

hetur nā kāraṇaṃ bījaṃ nidānaṃ tv ādikāraṇam |

155.2१५५.२

क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियाम् ॥ (१५५।२)

kṣetrajña ātmā puruṣaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ striyām ||

156.1१५६.१

विशेषः कालिको ऽवस्था गुणाः सत्त्वं रजस्तमः । (१५६।१)

viśeṣaḥ kāliko 'vasthā guṇāḥ sattvaṃ rajastamaḥ |

156.2१५६.२

जनुर्जननजन्मानि जनिरुत्पत्तिरुद्भवः ॥ (१५६।२)

janurjananajanmāni janirutpattirudbhavaḥ ||

157.1१५७.१

प्राणी तु चेतनो जन्मी जन्तुजन्युशरीरिणः । (१५७।१)

prāṇī tu cetano janmī jantujanyuśarīriṇaḥ |

157.2१५७.२

जातिर्जातं च सामान्यं व्यक्तिस्तु पृथगात्मता ॥ (१५७।२)

jātirjātaṃ ca sāmānyaṃ vyaktistu pṛthagātmatā ||

158.1१५८.१

चित्तं तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसं मनः । (१५८।१)

cittaṃ tu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛnmānasaṃ manaḥ |

158.2१५८.२

बुद्धिर्मनीषा धिषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः ॥ (१५८।२)

buddhirmanīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ ||

159.1१५९.१

प्रेक्षोपलब्धिश् चित् संवित् प्रतिपज् ज्ञप्तिचेतनाः । (१५९।१)

prekṣopalabdhiś cit saṃvit pratipaj jñapticetanāḥ |

159.2१५९.२

धीर् धारणावती मेधा संकल्पः कर्म मानसम् ॥ (१५९।२)

dhīr dhāraṇāvatī medhā saṃkalpaḥ karma mānasam ||

160.1१६०.१

अवधानं समाधानं प्रणिधानम् तथैव च । (१६०।१)

avadhānaṃ samādhānaṃ praṇidhānam tathaiva ca |

160.2१६०.२

चित्ताभोगो मनस्कारश्चर्चा संख्या विचारणा ॥ (१६०।२)

cittābhogo manaskāraścarcā saṃkhyā vicāraṇā ||

161.1१६१.१

विमर्शो भावना चैव वासना च निगद्यते । (१६१।१)

vimarśo bhāvanā caiva vāsanā ca nigadyate |

161.2१६१.२

अध्याहारस्तर्क ऊहो विचिकित्सा तु संशयः ॥ (१६१।२)

adhyāhārastarka ūho vicikitsā tu saṃśayaḥ ||

162.1१६२.१

संदेहद्वापरौ चाथ समौ निर्णयनिश्चयौ । (१६२।१)

saṃdehadvāparau cātha samau nirṇayaniścayau |

162.2१६२.२

मिथ्यादृष्टिर् नास्तिकता व्यापादो द्रोहचिन्तनम् ॥ (१६२।२)

mithyādṛṣṭir nāstikatā vyāpādo drohacintanam ||

163.1१६३.१

समौ सिद्धान्तराद्धान्तौ भ्रान्तिर् मिथ्यामतिर् भ्रमः । (१६३।१)

samau siddhāntarāddhāntau bhrāntir mithyāmatir bhramaḥ |

163.2१६३.२

संविदागूः प्रतिज्ञानं नियमाश्रवसंश्रवाः ॥ (१६३।२)

saṃvidāgūḥ pratijñānaṃ niyamāśravasaṃśravāḥ ||

164.1१६४.१

अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः । (१६४।१)

aṅgīkārābhyupagamapratiśravasamādhayaḥ |

164.2१६४.२

मोक्षे धीर् ज्ञानम् अन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः ॥ (१६४।२)

mokṣe dhīr jñānam anyatra vijñānaṃ śilpaśāstrayoḥ ||

165.1१६५.१

मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतम् । (१६५।१)

muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtam |

165.2१६५.२

मोक्षो ऽपवर्गो ऽथाज्ञानम् अविद्याहंमतिः स्त्रियाम् ॥ (१६५।२)

mokṣo 'pavargo 'thājñānam avidyāhaṃmatiḥ striyām ||

166.1१६६.१

विषयस्रूपं शब्दो गन्धरसस्पर्शाश्च विषया अमी । (१६६।१)

viṣayasrūpaṃ śabdo gandharasasparśāśca viṣayā amī |

166.2१६६.२

गोचरा इन्द्रियार्थाश्च हृषीकं विषयीन्द्रियम् ॥ (१६६।२)

gocarā indriyārthāśca hṛṣīkaṃ viṣayīndriyam ||

167.1१६७.१

कर्मेन्द्रियं तु पाय्वादि मनोनेत्रादि धीन्द्रियम् । (१६७।१)

karmendriyaṃ tu pāyvādi manonetrādi dhīndriyam |

167.2१६७.२

तुवरस् तु कषायो ऽस्त्री मधुरो लवणः कटुः ॥ (१६७।२)

tuvaras tu kaṣāyo 'strī madhuro lavaṇaḥ kaṭuḥ ||

168.1१६८.१

तिक्तो ऽम्लश्च रसाः पुंसि तद्वत्सु षडमी त्रिषु । (१६८।१)

tikto 'mlaśca rasāḥ puṃsi tadvatsu ṣaḍamī triṣu |

168.2१६८.२

विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे ॥ (१६८।२)

vimardotthe parimalo gandhe janamanohare ||

169.1१६९.१

आमोदः सो ऽतिनिर्हारी वाच्यलिङ्गत्वम् आगुणात् । (१६९।१)

āmodaḥ so 'tinirhārī vācyaliṅgatvam āguṇāt |

169.2१६९.२

समाकर्षी तु निर्हारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः ॥ (१६९।२)

samākarṣī tu nirhārī surabhirghrāṇatarpaṇaḥ ||

170.1१७०.१

इष्टगन्धः सुगन्धिः स्यादामोदी मुखवासनः । (१७०।१)

iṣṭagandhaḥ sugandhiḥ syādāmodī mukhavāsanaḥ |

170.2१७०.२

पूतिगन्धस्तु दुर्गन्धो विस्रं स्यादामगन्धि यत् ॥ (१७०।२)

pūtigandhastu durgandho visraṃ syādāmagandhi yat ||

171.1१७१.१

शुक्लशुभ्रशुचिश्वेतविशदश्येतपाण्डराः । (१७१।१)

śuklaśubhraśuciśvetaviśadaśyetapāṇḍarāḥ |

171.2१७१.२

अवदातः सितो गौरो ऽवलक्षो धवलो ऽर्जुनः ॥ (१७१।२)

avadātaḥ sito gauro 'valakṣo dhavalo 'rjunaḥ ||

172.1१७२.१

हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः । (१७२।१)

hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ |

172.2१७२.२

कृष्णे नीलासितश्यामकालश्यामलमेचकाः ॥ (१७२।२)

kṛṣṇe nīlāsitaśyāmakālaśyāmalamecakāḥ ||

173.1१७३.१

पीतो गौरो हरिद्राभः पलाशो हरितो हरित् । (१७३।१)

pīto gauro haridrābhaḥ palāśo harito harit |

173.2१७३.२

लोहितो रोहितो रक्तः शोणः कोकनदच्छविः ॥ (१७३।२)

lohito rohito raktaḥ śoṇaḥ kokanadacchaviḥ ||

174.1१७४.१

अव्यक्तरागस्त्वरुणः श्वेतरक्तस्तु पाटलः । (१७४।१)

avyaktarāgastvaruṇaḥ śvetaraktastu pāṭalaḥ |

174.2१७४.२

श्यावः स्यात्कपिशो धूम्रधूमलौ कृष्णलोहिते ॥ (१७४।२)

śyāvaḥ syātkapiśo dhūmradhūmalau kṛṣṇalohite ||

175.1१७५.१

कडारः कपिलः पिङ्गपिशङ्गौ कद्रुपिङ्गलौ । (१७५।१)

kaḍāraḥ kapilaḥ piṅgapiśaṅgau kadrupiṅgalau |

175.2१७५.२

चित्रं किर्मीरकल्माषशबलैताश्च कर्बुरे ॥ (१७५।२)

citraṃ kirmīrakalmāṣaśabalaitāśca karbure ||

176.1१७६.१

गुणे शुक्लादयः पुंसि गुणिलिङ्गास्तु तद्वति । (१७६।१)

guṇe śuklādayaḥ puṃsi guṇiliṅgāstu tadvati |

176.2१७६.२

स्पेएछ्ब्राह्मी तु भारती भाषा गीर् वाग् वाणी सरस्वती ॥ (१७६।२)

speechbrāhmī tu bhāratī bhāṣā gīr vāg vāṇī sarasvatī ||

177.1१७७.१

व्याहार उक्तिर् लपितं भाषितं वचनं वचः । (१७७।१)

vyāhāra uktir lapitaṃ bhāṣitaṃ vacanaṃ vacaḥ |

177.2१७७.२

अपभ्रंशो ऽपशब्दः स्याच्छास्त्रे शब्दस्तु वाचकः ॥ (१७७।२)

apabhraṃśo 'paśabdaḥ syācchāstre śabdastu vācakaḥ ||

178.1१७८.१

तिङ् सुबन्तचयो वाक्यं क्रिया वा कारकान्विता । (१७८।१)

tiṅ subantacayo vākyaṃ kriyā vā kārakānvitā |

178.2१७८.२

श्रुतिः स्त्री वेद आम्नायस्त्रयी धर्मस्तु तद्विधिः ॥ (१७८।२)

śrutiḥ strī veda āmnāyastrayī dharmastu tadvidhiḥ ||

179.1१७९.१

स्त्रियामृक् सामयजुषी इति वेदास्त्रयस्त्रयी । (१७९।१)

striyāmṛk sāmayajuṣī iti vedāstrayastrayī |

179.2१७९.२

शिक्षेत्यादि श्रुतेर् अङ्गम् ॐकारप्रणवौ समौ ॥ (१७९।२)

śikṣetyādi śruter aṅgam oṃkārapraṇavau samau ||

180.1१८०.१

इतिहासः पुरावृत्तम् उदात्ताद्यास् त्रयः स्वराः । (१८०।१)

itihāsaḥ purāvṛttam udāttādyās trayaḥ svarāḥ |

180.2१८०.२

आन्वीक्षिकी दण्डनीतिस्तर्कविद्यार्थशास्त्रयोः ॥ (१८०।२)

ānvīkṣikī daṇḍanītistarkavidyārthaśāstrayoḥ ||

181.1१८१.१

आख्यायिकोपलब्धार्था पुराणं पञ्चलक्षणम् । (१८१।१)

ākhyāyikopalabdhārthā purāṇaṃ pañcalakṣaṇam |

181.2१८१.२

प्रबन्धकल्पना कथा प्रवह्लिका प्रहेलिका ॥ (१८१।२)

prabandhakalpanā kathā pravahlikā prahelikā ||

182.1१८२.१

स्मृतिस्तु धर्मसंहिता समाहृतिस्तु संग्रहः । (१८२।१)

smṛtistu dharmasaṃhitā samāhṛtistu saṃgrahaḥ |

182.2१८२.२

समस्या तु समासार्था किंवदन्ती जनश्रुतिः ॥ (१८२।२)

samasyā tu samāsārthā kiṃvadantī janaśrutiḥ ||

183.1१८३.१

वार्त्ता प्रवृत्तिर्वृत्तान्त उदन्तः स्यादथाह्वयः । (१८३।१)

vārttā pravṛttirvṛttānta udantaḥ syādathāhvayaḥ |

183.2१८३.२

आख्याह्वे अभिधानं च नामधेयं च नाम च ॥ (१८३।२)

ākhyāhve abhidhānaṃ ca nāmadheyaṃ ca nāma ca ||

184.1१८४.१

हूतिराकारणाह्वानं संहूतिर्बहुभिः कृता । (१८४।१)

hūtirākāraṇāhvānaṃ saṃhūtirbahubhiḥ kṛtā |

184.2१८४.२

विवादो व्यवहारः स्यादुपन्यासस्तु वाङ्मुखम् ॥ (१८४।२)

vivādo vyavahāraḥ syādupanyāsastu vāṅmukham ||

185.1१८५.१

उपोद्घात उदाहारः शपनं शपथः पुमान् । (१८५।१)

upodghāta udāhāraḥ śapanaṃ śapathaḥ pumān |

185.2१८५.२

प्रश्नो ऽनुयोगः पृच्छा च प्रतिवाक्योत्तरे समे ॥ (१८५।२)

praśno 'nuyogaḥ pṛcchā ca prativākyottare same ||

186.1१८६.१

मिथ्याभियोगो ऽभ्याख्यानमथ मिथ्याभिशंसनम् । (१८६।१)

mithyābhiyogo 'bhyākhyānamatha mithyābhiśaṃsanam |

186.2१८६.२

अभिशापः प्रणादस्तु शब्दः स्यादनुरागजः ॥ (१८६।२)

abhiśāpaḥ praṇādastu śabdaḥ syādanurāgajaḥ ||

187.1१८७.१

यशः कीर्तिः समज्ञा च स्तवः स्तोत्रं स्तुतिर्नुतिः । (१८७।१)

yaśaḥ kīrtiḥ samajñā ca stavaḥ stotraṃ stutirnutiḥ |

187.2१८७.२

आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तमुच्चैर्घुष्टं तु घोषणा ॥ (१८७।२)

āmreḍitaṃ dvistriruktamuccairghuṣṭaṃ tu ghoṣaṇā ||

188.1१८८.१

काकुः स्त्रियां विकारो यः शोकभीत्यादिभिर्ध्वनेः । (१८८।१)

kākuḥ striyāṃ vikāro yaḥ śokabhītyādibhirdhvaneḥ |

188.2१८८.२

अवर्णाक्षेपनिर्वादपरीवादापवादवत् ॥ (१८८।२)

avarṇākṣepanirvādaparīvādāpavādavat ||

189.1१८९.१

उपक्रोशो जुगुप्सा च कुत्सा निन्दा च गर्हणे । (१८९।१)

upakrośo jugupsā ca kutsā nindā ca garhaṇe |

189.2१८९.२

पारुष्यमतिवादः स्याद् भर्त्सनं त्व् अपकारगीः ॥ (१८९।२)

pāruṣyamativādaḥ syād bhartsanaṃ tv apakāragīḥ ||

190.1१९०.१

यः सनिन्द उपालम्भस्तत्र स्यात्परिभाषणम् । (१९०।१)

yaḥ saninda upālambhastatra syātparibhāṣaṇam |

190.2१९०.२

तत्र त्व् आक्षारणा यः स्यादाक्रोशो मैथुनं प्रति ॥ (१९०।२)

tatra tv ākṣāraṇā yaḥ syādākrośo maithunaṃ prati ||

191.1१९१.१

स्याद् आभाषणम् आलापः प्रलापो ऽनर्थकं वचः । (१९१।१)

syād ābhāṣaṇam ālāpaḥ pralāpo 'narthakaṃ vacaḥ |

191.2१९१.२

अनुलापो मुहुर्भाषा विलापः परिदेवनम् ॥ (१९१।२)

anulāpo muhurbhāṣā vilāpaḥ paridevanam ||

192.1१९२.१

विप्रलापो विरोधोक्तिः संलापो भाषणं मिथः । (१९२।१)

vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ |

192.2१९२.२

सुप्रलापः सुवचनम् अपलापस् तु निह्नवः ॥ (१९२।२)

supralāpaḥ suvacanam apalāpas tu nihnavaḥ ||

193.1१९३.१

चोद्यम् आक्षेपाभियोगौ शापाक्रोशौ दुरेषणा । (१९३।१)

codyam ākṣepābhiyogau śāpākrośau dureṣaṇā |

193.2१९३.२

अस्त्री चाटु चटु श्लाघा प्रेम्णा मिथ्याविकत्थनम् ॥ (१९३।२)

astrī cāṭu caṭu ślāghā premṇā mithyāvikatthanam ||

194.1१९४.१

संदेशवाग्वाचिकं स्याद् वाग्भेदास्तु त्रिषूत्तरे । (१९४।१)

saṃdeśavāgvācikaṃ syād vāgbhedāstu triṣūttare |

194.2१९४.२

रुशती वाग् अकल्याणी स्यात्कल्या तु शुभात्मिका ॥ (१९४।२)

ruśatī vāg akalyāṇī syātkalyā tu śubhātmikā ||

195.1१९५.१

अत्यर्थमधुरं सान्त्वं संगतं हृदयंगमम् । (१९५।१)

atyarthamadhuraṃ sāntvaṃ saṃgataṃ hṛdayaṃgamam |

195.2१९५.२

निष्ठुरं परुषं ग्राम्यमश्लीलं सूनृतं प्रिये ॥ (१९५।२)

niṣṭhuraṃ paruṣaṃ grāmyamaślīlaṃ sūnṛtaṃ priye ||

196.1१९६.१

सत्ये ऽथ संकुलक्लिष्टे परस्परपराहते । (१९६।१)

satye 'tha saṃkulakliṣṭe parasparaparāhate |

196.2१९६.२

लुप्तवर्णपदं ग्रस्तं निरस्तं त्वरितोदितम् ॥ (१९६।२)

luptavarṇapadaṃ grastaṃ nirastaṃ tvaritoditam ||

197.1१९७.१

जम्बूकृतं सनिष्ठीवम् अबद्धं स्यादनर्थकम् । (१९७।१)

jambūkṛtaṃ saniṣṭhīvam abaddhaṃ syādanarthakam |

197.2१९७.२

अनक्षरमवाच्यं स्यादाहतं तु मृषार्थकम् ॥ (१९७।२)

anakṣaramavācyaṃ syādāhataṃ tu mṛṣārthakam ||

198.1१९८.१

सोल्लुठनं तु सोत्प्रासं मणितं रतिकूजितम् । (१९८।१)

solluṭhanaṃ tu sotprāsaṃ maṇitaṃ ratikūjitam |

198.2१९८.२

श्राव्यं हृद्यं मनोहारि विस्पष्टं प्रकटोदितम् ॥ (१९८।२)

śrāvyaṃ hṛdyaṃ manohāri vispaṣṭaṃ prakaṭoditam ||

199.1१९९.१

अथ म्लिष्टमविस्पष्टं वितथं त्व् अनृतं वचः । (१९९।१)

atha mliṣṭamavispaṣṭaṃ vitathaṃ tv anṛtaṃ vacaḥ |

199.2१९९.२

सत्यं तथ्यमृतं सम्यगमूनि त्रिषु तद्वति ॥ (१९९।२)

satyaṃ tathyamṛtaṃ samyagamūni triṣu tadvati ||

200.1२००.१

शब्दे निनादनिनदध्वनिध्वानरवस्वनाः । (२००।१)

śabde ninādaninadadhvanidhvānaravasvanāḥ |

200.2२००.२

स्वाननिर्घोषनिर्ह्रादनादनिस्वाननिस्वनाः ॥ (२००।२)

svānanirghoṣanirhrādanādanisvānanisvanāḥ ||

201.1२०१.१

आरवारावसंरावविरावा अथ मर्मरः । (२०१।१)

āravārāvasaṃrāvavirāvā atha marmaraḥ |

201.2२०१.२

स्वनिते वस्त्रपर्णानां भूषणानां तु शिञ्जितम् ॥ (२०१।२)

svanite vastraparṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ tu śiñjitam ||

202.1२०२.१

निक्वाणो निक्वणः क्वाणः क्वणः क्वणनमित्यपि । (२०२।१)

nikvāṇo nikvaṇaḥ kvāṇaḥ kvaṇaḥ kvaṇanamityapi |

202.2२०२.२

वीणायाः क्वणिते प्रादेः प्रक्वाणप्रक्वणादयः ॥ (२०२।२)

vīṇāyāḥ kvaṇite prādeḥ prakvāṇaprakvaṇādayaḥ ||

203.1२०३.१

कोलाहलः कलकलस् तिरश्चां वाशितं रुतम् । (२०३।१)

kolāhalaḥ kalakalas tiraścāṃ vāśitaṃ rutam |

203.2२०३.२

स्त्री प्रतिश्रुत्प्रतिध्वाने गीतं गानमिमे समे ॥ (२०३।२)

strī pratiśrutpratidhvāne gītaṃ gānamime same ||

204.1२०४.१

निषादर्षभगान्धारषड्जमध्यमधैवताः । (२०४।१)

niṣādarṣabhagāndhāraṣaḍjamadhyamadhaivatāḥ |

204.2२०४.२

पञ्चमश् चेत्य् अमी सप्त तन्त्रीकण्ठोत्थिताः स्वराः ॥ (२०४।२)

pañcamaś cety amī sapta tantrīkaṇṭhotthitāḥ svarāḥ ||

205.1२०५.१

काकली तु कले सूक्ष्मे ध्वनी तु मधुरास्फुटे । (२०५।१)

kākalī tu kale sūkṣme dhvanī tu madhurāsphuṭe |

205.2२०५.२

कलो मन्द्रस्तु गम्भीरे तारो ऽत्युच्चैस्त्रयस्त्रिषु ॥ (२०५।२)

kalo mandrastu gambhīre tāro 'tyuccaistrayastriṣu ||

206.1२०६.१

नॄणाम् उरसि मध्यस्थो द्वाविंशतिविधो ध्वनिः । (२०६।१)

nṝṇām urasi madhyastho dvāviṃśatividho dhvaniḥ |

206.2२०६.२

स मन्द्रः कण्ठमध्यस्थस्तारः शिरसि गीयते ॥ (२०६।२)

sa mandraḥ kaṇṭhamadhyasthastāraḥ śirasi gīyate ||

207.1२०७.१

समन्वितलयस्त्वेकतालो वीणा तु वल्लकी । (२०७।१)

samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī |

207.2२०७.२

त्रिपञ्ची सा तु तन्त्रीभिः सप्तभिः परिवादिनी ॥ (२०७।२)

tripañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī ||

208.1२०८.१

ततं वीणादिकं वाद्यमानद्धं मुरजादिकम् । (२०८।१)

tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikam |

208.2२०८.२

वंशादिकं तु सुषिरं कांस्यतालादिकं घनम् ॥ (२०८।२)

vaṃśādikaṃ tu suṣiraṃ kāṃsyatālādikaṃ ghanam ||

209.1२०९.१

चतुर्विधमिदं वाद्यं वादित्रातोद्यनामकम् । (२०९।१)

caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakam |

209.2२०९.२

मृदङ्गा मुरजा भेदास् त्व् अङ्क्यालिङ्ग्योर्ध्वकास् त्रयः ॥ (२०९।२)

mṛdaṅgā murajā bhedās tv aṅkyāliṅgyordhvakās trayaḥ ||

210.1२१०.१

स्याद् यशःपटहो ढक्का भेरी स्त्री दुन्दुभिः पुमान् । (२१०।१)

syād yaśaḥpaṭaho ḍhakkā bherī strī dundubhiḥ pumān |

210.2२१०.२

आनकः पटहो ऽस्त्री स्यात् कोणो वीणादि वादनम् ॥ (२१०।२)

ānakaḥ paṭaho 'strī syāt koṇo vīṇādi vādanam ||

211.1२११.१

वीणादण्डः प्रवालः स्यात् ककुभस्तु प्रसेवकः । (२११।१)

vīṇādaṇḍaḥ pravālaḥ syāt kakubhastu prasevakaḥ |

211.2२११.२

कोलम्बकस्तु कायो ऽस्या उपनाहो निबन्धनम् ॥ (२११।२)

kolambakastu kāyo 'syā upanāho nibandhanam ||

212.1२१२.१

वाद्यप्रभेदा डमरुमड्डुडिण्डिमझर्झराः । (२१२।१)

vādyaprabhedā ḍamarumaḍḍuḍiṇḍimajharjharāḥ |

212.2२१२.२

मर्दलः पणवो ऽन्ये च नर्तकीलासिके समे ॥ (२१२।२)

mardalaḥ paṇavo 'nye ca nartakīlāsike same ||

213.1२१३.१

विलम्बितं द्रुतं मध्यं तत्त्वमोघो घनं क्रमात् । (२१३।१)

vilambitaṃ drutaṃ madhyaṃ tattvamogho ghanaṃ kramāt |

213.2२१३.२

तालः कालक्रियामानं लयः साम्यम् अथास्त्रियाम् ॥ (२१३।२)

tālaḥ kālakriyāmānaṃ layaḥ sāmyam athāstriyām ||

214.1२१४.१

ताण्डवं नटनं नाट्यं लास्यं नृत्यं च नर्तने । (२१४।१)

tāṇḍavaṃ naṭanaṃ nāṭyaṃ lāsyaṃ nṛtyaṃ ca nartane |

214.2२१४.२

तौर्यत्रिकं नृत्यगीतवाद्यं नाट्यमिदं त्रयम् ॥ (२१४।२)

tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam ||

215.1२१५.१

भ्रकुंसश् च भ्रुकुंसश् च भ्रूकुंसश्चेति नर्तकः । (२१५।१)

bhrakuṃsaś ca bhrukuṃsaś ca bhrūkuṃsaśceti nartakaḥ |

215.2२१५.२

स्त्रीवेषधारी पुरुषो नाट्योक्तौ गणिकाज्जुका ॥ (२१५।२)

strīveṣadhārī puruṣo nāṭyoktau gaṇikājjukā ||

216.1२१६.१

भगिनीपतिर् आबुत्तो भावो विद्वानथावुकः । (२१६।१)

bhaginīpatir ābutto bhāvo vidvānathāvukaḥ |

216.2२१६.२

जनको युवराजस्तु कुमारो भर्तृदारकः ॥ (२१६।२)

janako yuvarājastu kumāro bhartṛdārakaḥ ||

217.1२१७.१

राजा भट्टारको देवस्तत्सुता भर्तृदारिका । (२१७।१)

rājā bhaṭṭārako devastatsutā bhartṛdārikā |

217.2२१७.२

देवी कृताभिषेकायामितरासु तु भट्टिनी ॥ (२१७।२)

devī kṛtābhiṣekāyāmitarāsu tu bhaṭṭinī ||

218.1२१८.१

अब्रह्मण्यम् अवध्योक्तौ राजश्यालस् तु राष्ट्रियः । (२१८।१)

abrahmaṇyam avadhyoktau rājaśyālas tu rāṣṭriyaḥ |

218.2२१८.२

अम्बा माताथ बाला स्याद्वासूरार्यस्तु मारिषः ॥ (२१८।२)

ambā mātātha bālā syādvāsūrāryastu māriṣaḥ ||

219.1२१९.१

अत्तिका भगिनी ज्येष्ठा निष्ठानिर्वहणे समे । (२१९।१)

attikā bhaginī jyeṣṭhā niṣṭhānirvahaṇe same |

219.2२१९.२

हण्डे हञ्जे हलाह्वाने नीचां चेटीं सखीं प्रति ॥ (२१९।२)

haṇḍe hañje halāhvāne nīcāṃ ceṭīṃ sakhīṃ prati ||

220.1२२०.१

अङ्गहारो ऽङ्गविक्षेपो व्यञ्जकाभिनयौ समौ । (२२०।१)

aṅgahāro 'ṅgavikṣepo vyañjakābhinayau samau |

220.2२२०.२

निर्वृत्ते त्व् अङ्गसत्त्वाभ्यां द्वे त्रिष्वाङ्गिकसात्त्विके ॥ (२२०।२)

nirvṛtte tv aṅgasattvābhyāṃ dve triṣvāṅgikasāttvike ||

221.1२२१.१

शृङ्गारवीरकरुणाद्भुतहास्यभयानकाः । (२२१।१)

śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ |

221.2२२१.२

बीभत्सरौद्रौ च रसाः शृङ्गारः शुचिरुज्ज्वलः ॥ (२२१।२)

bībhatsaraudrau ca rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ ||

222.1२२२.१

उत्साहवर्धनो वीरः कारुण्यं करुणा घृणा । (२२२।१)

utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā |

222.2२२२.२

कृपा दयानुकम्पा स्यादनुक्रोशो ऽप्यथो हसः ॥ (२२२।२)

kṛpā dayānukampā syādanukrośo 'pyatho hasaḥ ||

223.1२२३.१

हासो हास्यं च बीभत्सं विकृतं त्रिष्विदं द्वयम् । (२२३।१)

hāso hāsyaṃ ca bībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayam |

223.2२२३.२

विस्मयो ऽद्भुतमाश्चर्यं चित्रमप्यथ भैरवम् ॥ (२२३।२)

vismayo 'dbhutamāścaryaṃ citramapyatha bhairavam ||

224.1२२४.१

दारुणं भीषणं भीष्मं घोरं भीमं भयानकम् । (२२४।१)

dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃ bhayānakam |

224.2२२४.२

भयङ्करं प्रतिभयं रौद्रं तूग्रममी त्रिषु ॥ (२२४।२)

bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudraṃ tūgramamī triṣu ||

225.1२२५.१

चतुर्दश दरस् त्रासो भीतिर् भीः साध्वसं भयम् । (२२५।१)

caturdaśa daras trāso bhītir bhīḥ sādhvasaṃ bhayam |

225.2२२५.२

विकारो मानसो भावो ऽनुभावो भावबोधकः ॥ (२२५।२)

vikāro mānaso bhāvo 'nubhāvo bhāvabodhakaḥ ||

226.1२२६.१

गर्वो ऽभिमानो ऽहंकारो मानश् चित्तसमुन्नतिः । (२२६।१)

garvo 'bhimāno 'haṃkāro mānaś cittasamunnatiḥ |

226.2२२६.२

दर्पो ऽवलोको ऽवष्टम्भश् चित्तोद्रेकः स्मयो मदः ॥ (२२६।२)

darpo 'valoko 'vaṣṭambhaś cittodrekaḥ smayo madaḥ ||

227.1२२७.१

अनादरः परिभवः परीभावस् तिरस्क्रिया । (२२७।१)

anādaraḥ paribhavaḥ parībhāvas tiraskriyā |

227.2२२७.२

रीढावमाननावज्ञावहेलनम् असूर्क्षणम् ॥ (२२७।२)

rīḍhāvamānanāvajñāvahelanam asūrkṣaṇam ||

228.1२२८.१

मन्दाक्षं ह्रीस्त्रपा व्रीडा लज्जा सापत्रपान्यतः । (२२८।१)

mandākṣaṃ hrīstrapā vrīḍā lajjā sāpatrapānyataḥ |

228.2२२८.२

क्षान्तिस्तितिक्षाभिध्या तु परस्य विषये स्पृहा ॥ (२२८।२)

kṣāntistitikṣābhidhyā tu parasya viṣaye spṛhā ||

229.1२२९.१

अक्षान्तिरीर्ष्यासूया तु दोषारोपो गुणेष्व् अपि । (२२९।१)

akṣāntirīrṣyāsūyā tu doṣāropo guṇeṣv api |

229.2२२९.२

वैरं विरोधो विद्वेषो मन्युशोकौ तु शुक् स्त्रियाम् ॥ (२२९।२)

vairaṃ virodho vidveṣo manyuśokau tu śuk striyām ||

230.1२३०.१

पश्चात्तापो ऽनुतापश् च विप्रतीसार इत्यपि । (२३०।१)

paścāttāpo 'nutāpaś ca vipratīsāra ityapi |

230.2२३०.२

कोपक्रोधामर्षरोषप्रतिघा रुट्क्रुधौ स्त्रियौ ॥ (२३०।२)

kopakrodhāmarṣaroṣapratighā ruṭkrudhau striyau ||

231.1२३१.१

शुचौ तु चरिते शीलमुन्मादश्चित्तविभ्रमः । (२३१।१)

śucau tu carite śīlamunmādaścittavibhramaḥ |

231.2२३१.२

प्रेमा ना प्रियता हार्दं प्रेमस्नेहो ऽथ दोहदम् ॥ (२३१।२)

premā nā priyatā hārdaṃ premasneho 'tha dohadam ||

232.1२३२.१

इच्छा काङ्क्षा स्पृहेहा तृड् वाञ्छा लिप्सा मनोरथः । (२३२।१)

icchā kāṅkṣā spṛhehā tṛḍ vāñchā lipsā manorathaḥ |

232.2२३२.२

कामो ऽभिलाषस्तर्षश्च सो ऽत्यर्थं लालसा द्वयोः ॥ (२३२।२)

kāmo 'bhilāṣastarṣaśca so 'tyarthaṃ lālasā dvayoḥ ||

233.1२३३.१

उपाधिर् ना धर्मचिन्ता पुंस्याधिर्मानसी व्यथा । (२३३।१)

upādhir nā dharmacintā puṃsyādhirmānasī vyathā |

233.2२३३.२

स्याच् चिन्ता स्मृतिराध्यानमुत्कण्ठोत्कलिके समे ॥ (२३३।२)

syāc cintā smṛtirādhyānamutkaṇṭhotkalike same ||

234.1२३४.१

उत्साहो ऽध्यवसायः स्यात् स वीर्यम् अतिशक्तिभाक् । (२३४।१)

utsāho 'dhyavasāyaḥ syāt sa vīryam atiśaktibhāk |

234.2२३४.२

कपटो ऽस्त्री व्याजदम्भोपधयश् छद्मकैतवे ॥ (२३४।२)

kapaṭo 'strī vyājadambhopadhayaś chadmakaitave ||

235.1२३५.१

कुसृतिर्निकृतिः शाठ्यं प्रमादो ऽनवधानता । (२३५।१)

kusṛtirnikṛtiḥ śāṭhyaṃ pramādo 'navadhānatā |

235.2२३५.२

कौतूहलं कौतुकं च कुतुकं च कुतूहलम् ॥ (२३५।२)

kautūhalaṃ kautukaṃ ca kutukaṃ ca kutūhalam ||

236.1२३६.१

स्त्रीणां विलासबिब्बोकविभ्रमा ललितं तथा । (२३६।१)

strīṇāṃ vilāsabibbokavibhramā lalitaṃ tathā |

236.2२३६.२

हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ॥ (२३६।२)

helā līletyamī hāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ ||

237.1२३७.१

द्रवकेलिपरीहासाः क्रीडा लीला च नर्म च । (२३७।१)

dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā ca narma ca |

237.2२३७.२

व्याजो ऽपदेशो लक्ष्यं च क्रीडा खेला च कूर्दनम् ॥ (२३७।२)

vyājo 'padeśo lakṣyaṃ ca krīḍā khelā ca kūrdanam ||

238.1२३८.१

घर्मो निदाघः स्वेदः स्यात्प्रलयो नष्टचेष्टता । (२३८।१)

gharmo nidāghaḥ svedaḥ syātpralayo naṣṭaceṣṭatā |

238.2२३८.२

अवहित्थाकारगुप्तिः समौ संवेगसम्भ्रमौ ॥ (२३८।२)

avahitthākāraguptiḥ samau saṃvegasambhramau ||

239.1२३९.१

स्यादाच्छुरितकं हासः सोत्प्रासः स मनाक् स्मितम् । (२३९।१)

syādācchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ sa manāk smitam |

239.2२३९.२

मध्यमः स्याद्विहसितं रोमाञ्चो रोमहर्षणम् ॥ (२३९।२)

madhyamaḥ syādvihasitaṃ romāñco romaharṣaṇam ||

240.1२४०.१

क्रन्दितं रुदितम् क्रुष्टं जृम्भस्तु त्रिषु जृम्भणम् । (२४०।१)

kranditaṃ ruditam kruṣṭaṃ jṛmbhastu triṣu jṛmbhaṇam |

240.2२४०.२

विप्रलम्भो विसंवादो रिङ्गणं स्खलनं समे ॥ (२४०।२)

vipralambho visaṃvādo riṅgaṇaṃ skhalanaṃ same ||

241.1२४१.१

स्यान् निद्रा शयनं स्वापः स्वप्नः संवेश इत्यपि । (२४१।१)

syān nidrā śayanaṃ svāpaḥ svapnaḥ saṃveśa ityapi |

241.2२४१.२

तन्द्री प्रमीला भ्रकुटिर् भ्रुकुटिर् भ्रूकुटिः स्त्रियाम् ॥ (२४१।२)

tandrī pramīlā bhrakuṭir bhrukuṭir bhrūkuṭiḥ striyām ||

242.1२४२.१

अदृष्टिः स्यादसौम्ये ऽक्ष्णि संसिद्धिप्रकृती त्व् इमे । (२४२।१)

adṛṣṭiḥ syādasaumye 'kṣṇi saṃsiddhiprakṛtī tv ime |

242.2२४२.२

स्वरूपं च स्वभावश्च निसर्गश्चाथ वेपथुः ॥ (२४२।२)

svarūpaṃ ca svabhāvaśca nisargaścātha vepathuḥ ||

243.1२४३.१

कम्पो ऽथ क्षण उद्धर्षो मह उद्धव उत्सवः । (२४३।१)

kampo 'tha kṣaṇa uddharṣo maha uddhava utsavaḥ |

243.2२४३.२

अधोभुवनपातालं बलिसद्म रसातलम् ॥ (२४३।२)

adhobhuvanapātālaṃ balisadma rasātalam ||

244.1२४४.१

नागलोको ऽथ कुहरं सुषिरं विवरं बिलम् । (२४४।१)

nāgaloko 'tha kuharaṃ suṣiraṃ vivaraṃ bilam |

244.2२४४.२

छिद्रं निर्व्यथनं रोकं रन्ध्रं श्वभ्रं वपा सुषिः ॥ (२४४।२)

chidraṃ nirvyathanaṃ rokaṃ randhraṃ śvabhraṃ vapā suṣiḥ ||

245.1२४५.१

गर्तावटौ भुवि श्वभ्रे सरन्ध्रे सुषिरं त्रिषु । (२४५।१)

gartāvaṭau bhuvi śvabhre sarandhre suṣiraṃ triṣu |

245.2२४५.२

अन्धकारो ऽस्त्रियां ध्वान्तं तमिस्रं तिमिरं तमः ॥ (२४५।२)

andhakāro 'striyāṃ dhvāntaṃ tamisraṃ timiraṃ tamaḥ ||

246.1२४६.१

ध्वान्ते गाढे ऽन्धतमसं क्षीणे ऽवतमसं तमः । (२४६।१)

dhvānte gāḍhe 'ndhatamasaṃ kṣīṇe 'vatamasaṃ tamaḥ |

246.2२४६.२

विष्वक् संतमसं नागाः काद्रवेयास्तदीश्वरे ॥ (२४६।२)

viṣvak saṃtamasaṃ nāgāḥ kādraveyāstadīśvare ||

247.1२४७.१

शेषो ऽनन्तो वासुकिस्तु सर्पराजो ऽथ गोनसे । (२४७।१)

śeṣo 'nanto vāsukistu sarparājo 'tha gonase |

247.2२४७.२

तिलित्सः स्यादजगरे शयुर्वाहस इत्य् उभौ ॥ (२४७।२)

tilitsaḥ syādajagare śayurvāhasa ity ubhau ||

248.1२४८.१

अलगर्दो जलव्यालः समौ राजिलडुण्डुभौ । (२४८।१)

alagardo jalavyālaḥ samau rājilaḍuṇḍubhau |

248.2२४८.२

मालुधानो मातुलाहिर् निर्मुक्तो मुक्तकञ्चुकः ॥ (२४८।२)

māludhāno mātulāhir nirmukto muktakañcukaḥ ||

249.1२४९.१

स्नकेसर्पः पृदाकुर्भुजगो भुजंगो ऽहिर् भुजंगमः । (२४९।१)

snakesarpaḥ pṛdākurbhujago bhujaṃgo 'hir bhujaṃgamaḥ |

249.2२४९.२

आशीविषो विषधरश्चक्री व्यालः सरीसृपः ॥ (२४९।२)

āśīviṣo viṣadharaścakrī vyālaḥ sarīsṛpaḥ ||

250.1२५०.१

कुण्डली गूढपाच्चक्षुःश्रवाः काकोदरः फणी । (२५०।१)

kuṇḍalī gūḍhapāccakṣuḥśravāḥ kākodaraḥ phaṇī |

250.2२५०.२

दर्वीकरो दीर्घपृष्ठो दन्दशूको बिलेशयः ॥ (२५०।२)

darvīkaro dīrghapṛṣṭho dandaśūko bileśayaḥ ||

251.1२५१.१

उरगः पन्नगो भोगी जिह्मगः पवनाशनः । (२५१।१)

uragaḥ pannago bhogī jihmagaḥ pavanāśanaḥ |

251.2२५१.२

लेलिहानो द्विरसनो गोकर्णः कञ्चुकी तथा ॥ (२५१।२)

lelihāno dvirasano gokarṇaḥ kañcukī tathā ||

252.1२५२.१

कुम्भीनसः फणधरो हरिर् भोगधरस् तथा । (२५२।१)

kumbhīnasaḥ phaṇadharo harir bhogadharas tathā |

252.2२५२.२

अहेः शरीरं भोगः स्याद् आशीर् अप्य् अहिदंष्ट्रिका ॥ (२५२।२)

aheḥ śarīraṃ bhogaḥ syād āśīr apy ahidaṃṣṭrikā ||

253.1२५३.१

त्रिष्वाहेयं विषास्थ्यादि स्फटायां तु फणा द्वयोः । (२५३।१)

triṣvāheyaṃ viṣāsthyādi sphaṭāyāṃ tu phaṇā dvayoḥ |

253.2२५३.२

समौ कञ्चुकनिर्मोकौ क्ष्वेडस्तु गरलं विषम् ॥ (२५३।२)

samau kañcukanirmokau kṣveḍastu garalaṃ viṣam ||

254.1२५४.१

पुंसि क्लीबे च काकोलकालकूटहलाहलाः । (२५४।१)

puṃsi klībe ca kākolakālakūṭahalāhalāḥ |

254.2२५४.२

सौराष्ट्रिकः शौक्लिकेयो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ॥ (२५४।२)

saurāṣṭrikaḥ śauklikeyo brahmaputraḥ pradīpanaḥ ||

255.1२५५.१

दारदो वत्सनाभश्च विषभेदा अमी नव । (२५५।१)

dārado vatsanābhaśca viṣabhedā amī nava |

255.2२५५.२

विषवैद्यो जाङ्गुलिको व्यालग्राह्य् अहितुण्डिकः ॥ (२५५।२)

viṣavaidyo jāṅguliko vyālagrāhy ahituṇḍikaḥ ||

256.1२५६.१

स्यान् नारकस् तु नरको निरयो दुर्गतिः स्त्रियाम् । (२५६।१)

syān nārakas tu narako nirayo durgatiḥ striyām |

256.2२५६.२

तद्भेदास् तपनावीचिमहारौरवरौरवाः ॥ (२५६।२)

tadbhedās tapanāvīcimahārauravarauravāḥ ||

257.1२५७.१

संघातः कालसूत्रं चेत्याद्याः सत्त्वास्तु नारकाः । (२५७।१)

saṃghātaḥ kālasūtraṃ cetyādyāḥ sattvāstu nārakāḥ |

257.2२५७.२

प्रेता वैतरणी सिन्धुः स्यादलक्ष्मीस्तु निरृतिः ॥ (२५७।२)

pretā vaitaraṇī sindhuḥ syādalakṣmīstu nirṛtiḥ ||

258.1२५८.१

विष्टिराजूः कारणा तु यातना तीव्रवेदना । (२५८।१)

viṣṭirājūḥ kāraṇā tu yātanā tīvravedanā |

258.2२५८.२

पीडा बाधा व्यथा दुःखमामनस्यं प्रसूतिजम् ॥ (२५८।२)

pīḍā bādhā vyathā duḥkhamāmanasyaṃ prasūtijam ||

259.1२५९.१

स्यात्कष्टं कृच्छ्रमाभीलं त्रिष्वेषां भेद्यगामि यत् । (२५९।१)

syātkaṣṭaṃ kṛcchramābhīlaṃ triṣveṣāṃ bhedyagāmi yat |

259.2२५९.२

समुद्रो ऽब्धिरकूपारः पारावारः सरित्पतिः ॥ (२५९।२)

samudro 'bdhirakūpāraḥ pārāvāraḥ saritpatiḥ ||

260.1२६०.१

उदन्वानुदधिः सिन्धुः सरस्वान्सागरो ऽर्णवः । (२६०।१)

udanvānudadhiḥ sindhuḥ sarasvānsāgaro 'rṇavaḥ |

260.2२६०.२

रत्नाकरो जलनिधिर्यादःपतिरपाम्पतिः ॥ (२६०।२)

ratnākaro jalanidhiryādaḥpatirapāmpatiḥ ||

261.1२६१.१

तस्य प्रभेदाः क्षीरोदो लवणोदस् तथापरे । (२६१।१)

tasya prabhedāḥ kṣīrodo lavaṇodas tathāpare |

261.2२६१.२

आपः स्त्री भूम्नि वार्वारि सलिलं कमलं जलम् ॥ (२६१।२)

āpaḥ strī bhūmni vārvāri salilaṃ kamalaṃ jalam ||

262.1२६२.१

पयः कीलालममृतं जीवनं भुवनं वनम् । (२६२।१)

payaḥ kīlālamamṛtaṃ jīvanaṃ bhuvanaṃ vanam |

262.2२६२.२

कबन्धमुदकं पाथः पुष्करं सर्वतोमुखम् ॥ (२६२।२)

kabandhamudakaṃ pāthaḥ puṣkaraṃ sarvatomukham ||

263.1२६३.१

अम्भोऽर्णस् तोयपानीयनीरक्षीरो ऽम्बुशम्बरम् । (२६३।१)

ambho'rṇas toyapānīyanīrakṣīro 'mbuśambaram |

263.2२६३.२

मेघपुष्पं घनरसस्त्रिषु द्वे आप्यम् अम्मयम् ॥ (२६३।२)

meghapuṣpaṃ ghanarasastriṣu dve āpyam ammayam ||

264.1२६४.१

भङ्गस् तरंग ऊर्मिर्वा स्त्रियां वीचिरथोर्मिषु । (२६४।१)

bhaṅgas taraṃga ūrmirvā striyāṃ vīcirathormiṣu |

264.2२६४.२

महत्सूल्लोलकल्लोलौ स्यादावर्तो ऽम्भसां भ्रमः ॥ (२६४।२)

mahatsūllolakallolau syādāvarto 'mbhasāṃ bhramaḥ ||

265.1२६५.१

पृषन्ति बिन्दुपृषताः पुमांसो विप्रुषः स्त्रियाम् । (२६५।१)

pṛṣanti bindupṛṣatāḥ pumāṃso vipruṣaḥ striyām |

265.2२६५.२

चक्राणि पुटभेदाः स्युर् भ्रमाश् च जलनिर्गमाः ॥ (२६५।२)

cakrāṇi puṭabhedāḥ syur bhramāś ca jalanirgamāḥ ||

266.1२६६.१

कूलं रोधश् च तीरं च प्रतीरं च तटं त्रिषु । (२६६।१)

kūlaṃ rodhaś ca tīraṃ ca pratīraṃ ca taṭaṃ triṣu |

266.2२६६.२

पारावारे परार्वाची तीरे पात्रं तदन्तरम् ॥ (२६६।२)

pārāvāre parārvācī tīre pātraṃ tadantaram ||

267.1२६७.१

द्वीपो ऽस्त्रियामन्तरीपं यदन्तर्वारिणस्तटम् । (२६७।१)

dvīpo 'striyāmantarīpaṃ yadantarvāriṇastaṭam |

267.2२६७.२

तोयोत्थितं तत्पुलिनं सैकतं सिकतामयम् ॥ (२६७।२)

toyotthitaṃ tatpulinaṃ saikataṃ sikatāmayam ||

268.1२६८.१

निषद्वरस्तु जम्बालः पङ्को ऽस्त्री शादकर्दमौ । (२६८।१)

niṣadvarastu jambālaḥ paṅko 'strī śādakardamau |

268.2२६८.२

जलोच्छ्वासाः परीवाहाः कूपकास्तु विदारकाः ॥ (२६८।२)

jalocchvāsāḥ parīvāhāḥ kūpakāstu vidārakāḥ ||

269.1२६९.१

नाव्यं त्रिलिङ्गं नौतार्ये स्त्रियां नौस्तरणिस्तरिः । (२६९।१)

nāvyaṃ triliṅgaṃ nautārye striyāṃ naustaraṇistariḥ |

269.2२६९.२

उडुपं तु प्लवः कोलः स्रोतो ऽम्बुसरणं स्वतः ॥ (२६९।२)

uḍupaṃ tu plavaḥ kolaḥ sroto 'mbusaraṇaṃ svataḥ ||

270.1२७०.१

आतरस्तरपण्यं स्याद् द्रोणी काष्ठाम्बुवाहिनी । (२७०।१)

ātarastarapaṇyaṃ syād droṇī kāṣṭhāmbuvāhinī |

270.2२७०.२

सांयात्रिकः पोतवणिक् कर्णधारस् तु नाविकः ॥ (२७०।२)

sāṃyātrikaḥ potavaṇik karṇadhāras tu nāvikaḥ ||

271.1२७१.१

नियामकाः पोतवाहाः कूपको गुणवृक्षकः । (२७१।१)

niyāmakāḥ potavāhāḥ kūpako guṇavṛkṣakaḥ |

271.2२७१.२

नौकादण्डः क्षेपणी स्याद् अरित्रं केनिपातकः ॥ (२७१।२)

naukādaṇḍaḥ kṣepaṇī syād aritraṃ kenipātakaḥ ||

272.1२७२.१

अभ्रिः स्त्री काष्ठकुद्दालः सेकपात्रं तु सेचनम् । (२७२।१)

abhriḥ strī kāṣṭhakuddālaḥ sekapātraṃ tu secanam |

272.2२७२.२

क्लीबे ऽर्धनावं नावो ऽर्धे ऽतीतनौके ऽतिनु त्रिषु ॥ (२७२।२)

klībe 'rdhanāvaṃ nāvo 'rdhe 'tītanauke 'tinu triṣu ||

273.1२७३.१

त्रिष्वागाधात्प्रसन्नो ऽच्छः कलुषो ऽनच्छ आविलः । (२७३।१)

triṣvāgādhātprasanno 'cchaḥ kaluṣo 'naccha āvilaḥ |

273.2२७३.२

निम्नं गभीरं गम्भीरमुत्तानं तद्विपर्यये ॥ (२७३।२)

nimnaṃ gabhīraṃ gambhīramuttānaṃ tadviparyaye ||

274.1२७४.१

अगाधमतलस्पर्शे कैवर्ते दाशधीवरौ । (२७४।१)

agādhamatalasparśe kaivarte dāśadhīvarau |

274.2२७४.२

आनायः पुंसि जालं स्याच्छणसूत्रं पवित्रकम् ॥ (२७४।२)

ānāyaḥ puṃsi jālaṃ syācchaṇasūtraṃ pavitrakam ||

275.1२७५.१

मत्स्याधानी कुवेणी स्याद् बडिशं मत्स्यवेधनम् । (२७५।१)

matsyādhānī kuveṇī syād baḍiśaṃ matsyavedhanam |

275.2२७५.२

पृथुरोमा झषो मत्स्यो मीनो वैसारिणो ऽण्डजः ॥ (२७५।२)

pṛthuromā jhaṣo matsyo mīno vaisāriṇo 'ṇḍajaḥ ||

276.1२७६.१

विसारः शकुली चाथ गडकः शकुलार्भकः । (२७६।१)

visāraḥ śakulī cātha gaḍakaḥ śakulārbhakaḥ |

276.2२७६.२

सहस्रदंष्ट्रः पाठीन उलूपी शिशुकः समौ ॥ (२७६।२)

sahasradaṃṣṭraḥ pāṭhīna ulūpī śiśukaḥ samau ||

277.1२७७.१

नलमीनश्चिलिचिमः प्रोष्ठी तु शफरी द्वयोः । (२७७।१)

nalamīnaścilicimaḥ proṣṭhī tu śapharī dvayoḥ |

277.2२७७.२

क्षुद्राण्डमत्स्यसंघातः पोताधानमथो झषाः ॥ (२७७।२)

kṣudrāṇḍamatsyasaṃghātaḥ potādhānamatho jhaṣāḥ ||

278.1२७८.१

रोहितो मद्गुरः शालो राजीवः शकुलस्तिमिः । (२७८।१)

rohito madguraḥ śālo rājīvaḥ śakulastimiḥ |

278.2२७८.२

तिमिङ्गलादयश् चाथ यादांसि जलजन्तवः ॥ (२७८।२)

timiṅgalādayaś cātha yādāṃsi jalajantavaḥ ||

279.1२७९.१

तद्भेदाः शिशुमारोद्रशङ्कवो मकरादयः । (२७९।१)

tadbhedāḥ śiśumārodraśaṅkavo makarādayaḥ |

279.2२७९.२

स्यात्कुलीरः कर्कटकः कूर्मे कमठकच्छपौ ॥ (२७९।२)

syātkulīraḥ karkaṭakaḥ kūrme kamaṭhakacchapau ||

280.1२८०.१

ग्राहो ऽवहारो नक्रस्तु कुम्भीरो ऽथ महीलता । (२८०।१)

grāho 'vahāro nakrastu kumbhīro 'tha mahīlatā |

280.2२८०.२

गण्डूपदः किञ्चुलको निहाका गोधिका समे ॥ (२८०।२)

gaṇḍūpadaḥ kiñculako nihākā godhikā same ||

281.1२८१.१

रक्तपा तु जलौकायां स्त्रियां भूम्नि जलौकसः । (२८१।१)

raktapā tu jalaukāyāṃ striyāṃ bhūmni jalaukasaḥ |

281.2२८१.२

मुक्तास्फोटः स्त्रियां शुक्तिः शङ्खः स्यात्कम्बुरस्त्रियौ ॥ (२८१।२)

muktāsphoṭaḥ striyāṃ śuktiḥ śaṅkhaḥ syātkamburastriyau ||

282.1२८२.१

क्षुद्रशङ्खाः शङ्खनखाः शम्बूका जलशुक्तयः । (२८२।१)

kṣudraśaṅkhāḥ śaṅkhanakhāḥ śambūkā jalaśuktayaḥ |

282.2२८२.२

भेके मण्डूकवर्षाभूशालूरप्लवदर्दुराः ॥ (२८२।२)

bheke maṇḍūkavarṣābhūśālūraplavadardurāḥ ||

283.1२८३.१

शिली गण्डूपदी भेकी वर्षाभ्वी कमठी डुलिः । (२८३।१)

śilī gaṇḍūpadī bhekī varṣābhvī kamaṭhī ḍuliḥ |

283.2२८३.२

मद्गुरस्य प्रिया शृङ्गी दुर्नामा दीर्घकोशिका ॥ (२८३।२)

madgurasya priyā śṛṅgī durnāmā dīrghakośikā ||

284.1२८४.१

जलाशया जलाधारास्तत्रागाधजलो ह्रदः । (२८४।१)

jalāśayā jalādhārāstatrāgādhajalo hradaḥ |

284.2२८४.२

आहावस्तु निपानं स्यादुपकूपजलाशये ॥ (२८४।२)

āhāvastu nipānaṃ syādupakūpajalāśaye ||

285.1२८५.१

पुंस्येवान्धुः प्रहिः कूप उदपानं तु पुंसि वा । (२८५।१)

puṃsyevāndhuḥ prahiḥ kūpa udapānaṃ tu puṃsi vā |

285.2२८५.२

नेमिस्त्रिकास्य वीनाहो मुखबन्धनमस्य यत् ॥ (२८५।२)

nemistrikāsya vīnāho mukhabandhanamasya yat ||

286.1२८६.१

पुष्करिण्यां तु खातं स्यादखातं देवखातकम् । (२८६।१)

puṣkariṇyāṃ tu khātaṃ syādakhātaṃ devakhātakam |

286.2२८६.२

पद्माकरस् तडागो ऽस्त्री कासारः सरसी सरः ॥ (२८६।२)

padmākaras taḍāgo 'strī kāsāraḥ sarasī saraḥ ||

287.1२८७.१

वेशन्तः पल्वलं चाल्पसरो वापी तु दीर्घिका । (२८७।१)

veśantaḥ palvalaṃ cālpasaro vāpī tu dīrghikā |

287.2२८७.२

खेयं तु परिखाधारस्त्वम्भसां यत्र धारणम् ॥ (२८७।२)

kheyaṃ tu parikhādhārastvambhasāṃ yatra dhāraṇam ||

288.1२८८.१

रिवेर्स्याद् आलवालमावालम् आवापो ऽथ नदी सरित् । (२८८।१)

Riversyād ālavālamāvālam āvāpo 'tha nadī sarit |

288.2२८८.२

तरंगिणी शैवलिनी तटिनी ह्रादिनी धुनी ॥ (२८८।२)

taraṃgiṇī śaivalinī taṭinī hrādinī dhunī ||

289.1२८९.१

स्रोतस्विनी द्वीपवती स्रवन्ती निम्नगापगा । (२८९।१)

srotasvinī dvīpavatī sravantī nimnagāpagā |

289.2२८९.२

कूलंकषा निर्झरिणी रोधोवक्रा सरस्वती ॥ (२८९।२)

kūlaṃkaṣā nirjhariṇī rodhovakrā sarasvatī ||

290.1२९०.१

गङ्गागङ्गा विष्णुपदी जह्नुतनया सुरनिम्नगा । (२९०।१)

Gaṅgāgaṅgā viṣṇupadī jahnutanayā suranimnagā |

290.2२९०.२

भागीरथी त्रिपथगा त्रिस्रोता भीष्मसूरपि ॥ (२९०।२)

bhāgīrathī tripathagā trisrotā bhīṣmasūrapi ||

291.1२९१.१

यमुनाकालिन्दी सूर्यतनया यमुना शमनस्वसा । (२९१।१)

Yamunākālindī sūryatanayā yamunā śamanasvasā |

291.2२९१.२

रेवा तु नर्मदा सोमोद्भवा मेकलकन्यका ॥ (२९१।२)

revā tu narmadā somodbhavā mekalakanyakā ||

292.1२९२.१

करतोया सदानीरा बाहुदा सैतवाहिनी । (२९२।१)

karatoyā sadānīrā bāhudā saitavāhinī |

292.2२९२.२

शतद्रुस्तु शुतुद्रिः स्याद्विपाशा तु विपाट् स्त्रियाम् ॥ (२९२।२)

śatadrustu śutudriḥ syādvipāśā tu vipāṭ striyām ||

293.1२९३.१

शोणो हिरण्यवाहः स्यात्कुल्याल्पा कृत्रिमा सरित् । (२९३।१)

śoṇo hiraṇyavāhaḥ syātkulyālpā kṛtrimā sarit |

293.2२९३.२

शरावती वेत्रवती चन्द्रभागा सरस्वती ॥ (२९३।२)

śarāvatī vetravatī candrabhāgā sarasvatī ||

294.1२९४.१

कावेरी सरितो ऽन्याश्च सम्भेदः सिन्धुसंगमः । (२९४।१)

kāverī sarito 'nyāśca sambhedaḥ sindhusaṃgamaḥ |

294.2२९४.२

द्वयोः प्रणाली पयसः पदव्यां त्रिषु तूत्तरौ ॥ (२९४।२)

dvayoḥ praṇālī payasaḥ padavyāṃ triṣu tūttarau ||

295.1२९५.१

देविकायां सरय्वां च भवे दाविकसारवौ । (२९५।१)

devikāyāṃ sarayvāṃ ca bhave dāvikasāravau |

295.2२९५.२

लोतुस्, wअतेर् लिल्य्सौगन्धिकं तु कल्हारं हल्लकं रक्तसंध्यकम् ॥ (२९५।२)

lotus, water lilysaugandhikaṃ tu kalhāraṃ hallakaṃ raktasaṃdhyakam ||

296.1२९६.१

स्यादुत्पलं कुवलयमथ नीलाम्बुजन्म च । (२९६।१)

syādutpalaṃ kuvalayamatha nīlāmbujanma ca |

296.2२९६.२

इन्दीवरं च नीले ऽस्मिन्सिते कुमुदकैरवे ॥ (२९६।२)

indīvaraṃ ca nīle 'sminsite kumudakairave ||

297.1२९७.१

शालूकमेषां कन्दः स्याद्वारिपर्णी तु कुम्भिका । (२९७।१)

śālūkameṣāṃ kandaḥ syādvāriparṇī tu kumbhikā |

297.2२९७.२

जलनीली तु शैवालं शैवलो ऽथ कुमुद्वती ॥ (२९७।२)

jalanīlī tu śaivālaṃ śaivalo 'tha kumudvatī ||

298.1२९८.१

कुमुदिन्यां नलिन्यां तु बिसिनीपद्मिनीमुखाः । (२९८।१)

kumudinyāṃ nalinyāṃ tu bisinīpadminīmukhāḥ |

298.2२९८.२

वा पुंसि पद्मं नलिनमरविन्दं महोत्पलम् ॥ (२९८।२)

vā puṃsi padmaṃ nalinamaravindaṃ mahotpalam ||

299.1२९९.१

सहस्रपत्त्रं कमलं शतपत्त्रं कुशेशयम् । (२९९।१)

sahasrapattraṃ kamalaṃ śatapattraṃ kuśeśayam |

299.2२९९.२

पङ्केरुहं तामरसं सारसं सरसीरुहम् ॥ (२९९।२)

paṅkeruhaṃ tāmarasaṃ sārasaṃ sarasīruham ||

300.1३००.१

बिसप्रसूनराजीवपुष्कराम्भोरुहाणि च । (३००।१)

bisaprasūnarājīvapuṣkarāmbhoruhāṇi ca |

300.2३००.२

पुण्डरीकं सिताम्भोजमथ रक्तसरोरुहे ॥ (३००।२)

puṇḍarīkaṃ sitāmbhojamatha raktasaroruhe ||

301.1३०१.१

रक्तोत्पलं कोकनदं नालो नालमथास्त्रियाम् । (३०१।१)

raktotpalaṃ kokanadaṃ nālo nālamathāstriyām |

301.2३०१.२

मृणालं बिसमब्जादिकदम्बे खण्डमस्त्रियाम् ॥ (३०१।२)

mṛṇālaṃ bisamabjādikadambe khaṇḍamastriyām ||

302.1३०२.१

करहाटः शिफाकन्दः किञ्जल्कः केसरो ऽस्त्रियाम् । (३०२।१)

karahāṭaḥ śiphākandaḥ kiñjalkaḥ kesaro 'striyām |

302.2३०२.२

संवर्तिका नवदलं बीजकोशो वराटकः ॥ (३०२।२)

saṃvartikā navadalaṃ bījakośo varāṭakaḥ ||

303.1३०३.१

उक्तं स्वर्व्योमदिक्कालधीशब्दादि सनाट्यकम् । (३०३।१)

uktaṃ svarvyomadikkāladhīśabdādi sanāṭyakam |

303.2३०३.२

पातालभोगिनरकं वारि चैषां च संगतम् ॥ (३०३।२)

pātālabhoginarakaṃ vāri caiṣāṃ ca saṃgatam ||

304.1३०४.१

इत्यमरसिंहकृतौ नामलिङ्गानुशासने । (३०४।१)

ityamarasiṃhakṛtau nāmaliṅgānuśāsane |

304.2३०४.२

स्वरादिकाण्डः प्रथमः साङ्ग एव समर्थितः ॥ (३०४।२)

svarādikāṇḍaḥ prathamaḥ sāṅga eva samarthitaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

AKośa, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit