अमरकोशAmarakośa

AKośa, 2

2 of 2 · 1,080 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वर्गाः पृथ्वीपुरक्ष्माभृद्वनौषधिमृगादिभिः । (१।१)

vargāḥ pṛthvīpurakṣmābhṛdvanauṣadhimṛgādibhiḥ |

1.2१.२

नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रैः साङ्गोपाङ्गैरिहोदिताः ॥ (१।२)

nṛbrahmakṣatraviṭśūdraiḥ sāṅgopāṅgairihoditāḥ ||

2.1२.१

एअर्थ्भूर् भूमिर् अचलानन्ता रसा विश्वम्भरा स्थिता । (२।१)

earthbhūr bhūmir acalānantā rasā viśvambharā sthitā |

2.2२.२

धरा धरित्री धरणिः क्षोणिर्ज्या काश्यपी क्षितिः ॥ (२।२)

dharā dharitrī dharaṇiḥ kṣoṇirjyā kāśyapī kṣitiḥ ||

3.1३.१

सर्वंसहा वसुमती वसुधोर्वी वसुंधरा । (३।१)

sarvaṃsahā vasumatī vasudhorvī vasuṃdharā |

3.2३.२

गोत्रा कुः पृथिवी पृथ्वी क्ष्मावनिर्मेदिनी मही ॥ (३।२)

gotrā kuḥ pṛthivī pṛthvī kṣmāvanirmedinī mahī ||

4.1४.१

विपुला गह्वरी धात्री गौरिला कुम्भिनी क्षमा । (४।१)

vipulā gahvarī dhātrī gaurilā kumbhinī kṣamā |

4.2४.२

भूतधात्री रत्नगर्भा जगती सागराम्बरा ॥ (४।२)

bhūtadhātrī ratnagarbhā jagatī sāgarāmbarā ||

5.1५.१

मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका । (५।१)

mṛnmṛttikā praśastā tu mṛtsā mṛtsnā ca mṛttikā |

5.2५.२

उर्वरा सर्वसस्याढ्या स्यादूषः क्षारमृत्तिका ॥ (५।२)

urvarā sarvasasyāḍhyā syādūṣaḥ kṣāramṛttikā ||

6.1६.१

ऊषवान् ऊषरो द्वाव् अप्य् अन्यलिङ्गौ स्थलं स्थली । (६।१)

ūṣavān ūṣaro dvāv apy anyaliṅgau sthalaṃ sthalī |

6.2६.२

समानौ मरुधन्वानौ द्वे खिलाप्रहते समे ॥ (६।२)

samānau marudhanvānau dve khilāprahate same ||

7.1७.१

त्रिष्वथो जगती लोको विष्टपं भुवनं जगत् । (७।१)

triṣvatho jagatī loko viṣṭapaṃ bhuvanaṃ jagat |

7.2७.२

लोको ऽयं भारतं वर्षम् शरावत्यास्तु यो ऽवधेः ॥ (७।२)

loko 'yaṃ bhārataṃ varṣam śarāvatyāstu yo 'vadheḥ ||

8.1८.१

देशः प्राग्दक्षिणः प्राच्य उदीच्यः पश्चिमोत्तरः । (८।१)

deśaḥ prāgdakṣiṇaḥ prācya udīcyaḥ paścimottaraḥ |

8.2८.२

प्रत्यन्तो म्लेच्छदेशः स्यान् मध्यदेशस् तु मध्यमः ॥ (८।२)

pratyanto mlecchadeśaḥ syān madhyadeśas tu madhyamaḥ ||

9.1९.१

आर्यावर्तः पुण्यभूमिर् मध्यं विन्ध्यहिमालयोः । (९।१)

āryāvartaḥ puṇyabhūmir madhyaṃ vindhyahimālayoḥ |

9.2९.२

नीवृज् जनपदो देशविषयौ तूपवर्तनम् ॥ (९।२)

nīvṛj janapado deśaviṣayau tūpavartanam ||

10.1१०.१

त्रिष्व् आगोष्ठान् नडप्राये नड्वान् नड्वल इत्यपि । (१०।१)

triṣv āgoṣṭhān naḍaprāye naḍvān naḍvala ityapi |

10.2१०.२

कुमुद्वान्कुमुदप्राये वेतस्वान् बहुवेतसे ॥ (१०।२)

kumudvānkumudaprāye vetasvān bahuvetase ||

11.1११.१

शाद्वलः शादहरिते सजम्बाले तु पङ्किलः । (११।१)

śādvalaḥ śādaharite sajambāle tu paṅkilaḥ |

11.2११.२

जलप्रायमनूपं स्यात्पुंसि कच्छस्तथाविधः ॥ (११।२)

jalaprāyamanūpaṃ syātpuṃsi kacchastathāvidhaḥ ||

12.1१२.१

स्त्री शर्करा शर्करिलः शार्करः शर्करावति । (१२।१)

strī śarkarā śarkarilaḥ śārkaraḥ śarkarāvati |

12.2१२.२

देश एवादिमावेवम् उन्नेयाः सिकतावति ॥ (१२।२)

deśa evādimāvevam unneyāḥ sikatāvati ||

13.1१३.१

देशो नद्यम्बुवृष्ट्यम्बुसम्पन्नव्रीहिपालितः । (१३।१)

deśo nadyambuvṛṣṭyambusampannavrīhipālitaḥ |

13.2१३.२

स्यान् नदीमातृको देवमातृकश्च यथाक्रमम् ॥ (१३।२)

syān nadīmātṛko devamātṛkaśca yathākramam ||

14.1१४.१

सुराज्ञि देशे राजन्वान्स्यात्ततो ऽन्यत्र राजवान् । (१४।१)

surājñi deśe rājanvānsyāttato 'nyatra rājavān |

14.2१४.२

गोष्ठं गोस्थानकं तत्तु गौष्ठीनं भूतपूर्वकम् ॥ (१४।२)

goṣṭhaṃ gosthānakaṃ tattu gauṣṭhīnaṃ bhūtapūrvakam ||

15.1१५.१

पर्यन्तभूः परिसरः सेतुरालौ स्त्रियां पुमान् । (१५।१)

paryantabhūḥ parisaraḥ seturālau striyāṃ pumān |

15.2१५.२

वामलूरश्च नाकुश्च वल्मीकं पुंनपुंसकम् ॥ (१५।२)

vāmalūraśca nākuśca valmīkaṃ puṃnapuṃsakam ||

16.1१६.१

पथयनम् वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः । (१६।१)

pathayanam vartma mārgādhvapanthānaḥ padavī sṛtiḥ |

16.2१६.२

सरणिः पद्धतिः पद्या वर्तन्य् एकपदीति च ॥ (१६।२)

saraṇiḥ paddhatiḥ padyā vartany ekapadīti ca ||

17.1१७.१

अतिपन्थाः सुपन्थाश् च सत्पथश्चार्चिते ऽध्वनि । (१७।१)

atipanthāḥ supanthāś ca satpathaścārcite 'dhvani |

17.2१७.२

व्यध्वो दुरध्वो विपथः कदध्वा कापथः समाः ॥ (१७।२)

vyadhvo duradhvo vipathaḥ kadadhvā kāpathaḥ samāḥ ||

18.1१८.१

अपन्थास् त्व् अपथं तुल्ये शृङ्गाटकचतुष्पथे । (१८।१)

apanthās tv apathaṃ tulye śṛṅgāṭakacatuṣpathe |

18.2१८.२

प्रान्तरं दूरशून्यो ऽध्वा कान्तारं वर्त्म दुर्गमम् ॥ (१८।२)

prāntaraṃ dūraśūnyo 'dhvā kāntāraṃ vartma durgamam ||

19.1१९.१

गव्यूतिः स्त्री क्रोशयुगं नल्वः किष्कुचतुःशतम् । (१९।१)

gavyūtiḥ strī krośayugaṃ nalvaḥ kiṣkucatuḥśatam |

19.2१९.२

घण्टापथः संसरणं तत्पुरस्योपनिष्करम् ॥ (१९।२)

ghaṇṭāpathaḥ saṃsaraṇaṃ tatpurasyopaniṣkaram ||

20.1२०.१

द्यावापृथिव्यौ रोदस्यौ द्यावाभूमी च रोदसी । (२०।१)

dyāvāpṛthivyau rodasyau dyāvābhūmī ca rodasī |

20.2२०.२

दिवस्पृथिव्यौ गञ्जा तु रुमा स्याल् लवणाकरः ॥ (२०।२)

divaspṛthivyau gañjā tu rumā syāl lavaṇākaraḥ ||

21.1२१.१

पूः स्त्री पुरीनगर्यौ वा पत्तनं पुटभेदनम् । (२१।१)

pūḥ strī purīnagaryau vā pattanaṃ puṭabhedanam |

21.2२१.२

स्थानीयं निगमो ऽन्यत्तु यन्मूलनगरात्पुरम् ॥ (२१।२)

sthānīyaṃ nigamo 'nyattu yanmūlanagarātpuram ||

22.1२२.१

तच्छाखानगरं वेशो वेश्याजनसमाश्रयः । (२२।१)

tacchākhānagaraṃ veśo veśyājanasamāśrayaḥ |

22.2२२.२

आपणस्तु निषद्यायां विपणिः पण्यवीथिका ॥ (२२।२)

āpaṇastu niṣadyāyāṃ vipaṇiḥ paṇyavīthikā ||

23.1२३.१

रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच् चयो वप्रमस्त्रियाम् । (२३।१)

rathyā pratolī viśikhā syāc cayo vapramastriyām |

23.2२३.२

प्राकारो वरणः सालः प्राचीनं प्रातन्तो वृतिः ॥ (२३।२)

prākāro varaṇaḥ sālaḥ prācīnaṃ prātanto vṛtiḥ ||

24.1२४.१

भित्तिः स्त्री कुड्यमेडूकं यदन्तर्न्यस्तकीकसम् । (२४।१)

bhittiḥ strī kuḍyameḍūkaṃ yadantarnyastakīkasam |

24.2२४.२

गृहं गेहोदवसितं वेश्म सद्म निकेतनम् ॥ (२४।२)

gṛhaṃ gehodavasitaṃ veśma sadma niketanam ||

25.1२५.१

निशान्तं पस्त्यसदनं भवनागारमन्दिरम् । (२५।१)

niśāntaṃ pastyasadanaṃ bhavanāgāramandiram |

25.2२५.२

गृहाः पुंसि च भूम्न्येव निकाय्यनिलयालयाः ॥ (२५।२)

gṛhāḥ puṃsi ca bhūmnyeva nikāyyanilayālayāḥ ||

26.1२६.१

वासः कुटी द्वयोः शाला सभा संजवनं त्व् इदम् । (२६।१)

vāsaḥ kuṭī dvayoḥ śālā sabhā saṃjavanaṃ tv idam |

26.2२६.२

चतुःशालं मुनीनां तु पर्णशालोटजो ऽस्त्रियाम् ॥ (२६।२)

catuḥśālaṃ munīnāṃ tu parṇaśāloṭajo 'striyām ||

27.1२७.१

चैत्यमायतनं तुल्ये वाजिशाला तु मन्दुरा । (२७।१)

caityamāyatanaṃ tulye vājiśālā tu mandurā |

27.2२७.२

आवेशनं शिल्पिशाला प्रपा पानीयशालिका ॥ (२७।२)

āveśanaṃ śilpiśālā prapā pānīyaśālikā ||

28.1२८.१

मठश् छात्त्रादिनिलयो गञ्जा तु मदिरागृहम् । (२८।१)

maṭhaś chāttrādinilayo gañjā tu madirāgṛham |

28.2२८.२

गर्भागारं वासगृहमरिष्टं सूतिकागृहम् ॥ (२८।२)

garbhāgāraṃ vāsagṛhamariṣṭaṃ sūtikāgṛham ||

29.1२९.१

कुट्टिमो ऽस्त्री निबद्धा भूश्चन्द्रशाला शिरोगृहम् । (२९।१)

kuṭṭimo 'strī nibaddhā bhūścandraśālā śirogṛham |

29.2२९.२

वातायनं गवाक्षो ऽथ मण्डपो ऽस्त्री जनाश्रयः ॥ (२९।२)

vātāyanaṃ gavākṣo 'tha maṇḍapo 'strī janāśrayaḥ ||

30.1३०.१

हर्म्यादि धनिनां वासः प्रासादो देवभूभुजाम् । (३०।१)

harmyādi dhanināṃ vāsaḥ prāsādo devabhūbhujām |

30.2३०.२

सौधो ऽस्त्री राजसदनमुपकार्योपकारिका ॥ (३०।२)

saudho 'strī rājasadanamupakāryopakārikā ||

31.1३१.१

स्वस्तिकः सर्वतोभद्रो नन्द्यावर्तादयो ऽपि च । (३१।१)

svastikaḥ sarvatobhadro nandyāvartādayo 'pi ca |

31.2३१.२

विच्छन्दकः प्रभेदा हि भवन्तीश्वरसद्मनाम् ॥ (३१।२)

vicchandakaḥ prabhedā hi bhavantīśvarasadmanām ||

32.1३२.१

स्त्र्यगारं भूभुजामन्तःपुरं स्यादवरोधनम् । (३२।१)

stryagāraṃ bhūbhujāmantaḥpuraṃ syādavarodhanam |

32.2३२.२

शुद्धान्तश्चावरोधश्च स्यादट्टः क्षौममस्त्रियाम् ॥ (३२।२)

śuddhāntaścāvarodhaśca syādaṭṭaḥ kṣaumamastriyām ||

33.1३३.१

प्रघाणप्रघणालिन्दा बहिर्द्वारप्रकोष्ठके । (३३।१)

praghāṇapraghaṇālindā bahirdvāraprakoṣṭhake |

33.2३३.२

गृहावग्रहणी देहल्यङ्गणं चत्वराजिरे ॥ (३३।२)

gṛhāvagrahaṇī dehalyaṅgaṇaṃ catvarājire ||

34.1३४.१

अधस्ताद् दारुणि शिला नासा दारूपरि स्थितम् । (३४।१)

adhastād dāruṇi śilā nāsā dārūpari sthitam |

34.2३४.२

प्रच्छन्नमन्तर्द्वारं स्यात् पक्षद्वारं तु पक्षकम् ॥ (३४।२)

pracchannamantardvāraṃ syāt pakṣadvāraṃ tu pakṣakam ||

35.1३५.१

वलीकनीध्रे पटलप्रान्ते ऽथ पटलं छदिः । (३५।१)

valīkanīdhre paṭalaprānte 'tha paṭalaṃ chadiḥ |

35.2३५.२

गोपानसी तु वलभी छादने वक्रदारुणि ॥ (३५।२)

gopānasī tu valabhī chādane vakradāruṇi ||

36.1३६.१

कपोतपालिकायां तु विटङ्कं पुंनपुंसकम् । (३६।१)

kapotapālikāyāṃ tu viṭaṅkaṃ puṃnapuṃsakam |

36.2३६.२

स्त्री द्वार् द्वारं प्रतीहारः स्याद्वितर्दिस् तु वेदिका ॥ (३६।२)

strī dvār dvāraṃ pratīhāraḥ syādvitardis tu vedikā ||

37.1३७.१

तोरणो ऽस्त्री बहिर्द्वारम् पुरद्वारं तु गोपुरम् । (३७।१)

toraṇo 'strī bahirdvāram puradvāraṃ tu gopuram |

37.2३७.२

कूटं पूर्द्वारि यद्धस्तिनखस् तस्मिन् अथ त्रिषु ॥ (३७।२)

kūṭaṃ pūrdvāri yaddhastinakhas tasmin atha triṣu ||

38.1३८.१

कपाटमररं तुल्ये तद्विष्कम्भो ऽर्गलं न ना । (३८।१)

kapāṭamararaṃ tulye tadviṣkambho 'rgalaṃ na nā |

38.2३८.२

आरोहणं स्यात्सोपानं निश्रेणिस् त्व् अधिरोहिणी ॥ (३८।२)

ārohaṇaṃ syātsopānaṃ niśreṇis tv adhirohiṇī ||

39.1३९.१

सम्मार्जनी शोधनी स्यात्संकरो ऽवकरस्तथा । (३९।१)

sammārjanī śodhanī syātsaṃkaro 'vakarastathā |

39.2३९.२

क्षिप्ते मुखं निःसरणं संनिवेशो निकर्षणम् ॥ (३९।२)

kṣipte mukhaṃ niḥsaraṇaṃ saṃniveśo nikarṣaṇam ||

40.1४०.१

समौ संवसथग्रामौ वेश्मभूर्वास्तुरस्त्रियाम् । (४०।१)

samau saṃvasathagrāmau veśmabhūrvāsturastriyām |

40.2४०.२

ग्रामान्त उपशल्यं स्यात्सीमसीमे स्त्रियाम् उभे ॥ (४०।२)

grāmānta upaśalyaṃ syātsīmasīme striyām ubhe ||

41.1४१.१

घोष आभीरपल्ली स्यात्पक्कणः शबरालयः । (४१।१)

ghoṣa ābhīrapallī syātpakkaṇaḥ śabarālayaḥ |

41.2४१.२

मोउन्तैन्महीध्रे शिखरिक्ष्माभृदहार्यधरपर्वताः ॥ (४१।२)

mountainmahīdhre śikharikṣmābhṛdahāryadharaparvatāḥ ||

42.1४२.१

अद्रिगोत्रगिरिग्रावाचलशैलशिलोच्चयाः । (४२।१)

adrigotragirigrāvācalaśailaśiloccayāḥ |

42.2४२.२

लोकालोकश् चक्रवालस् त्रिकूटस् त्रिककुत् समौ ॥ (४२।२)

lokālokaś cakravālas trikūṭas trikakut samau ||

43.1४३.१

अस्तस्तु चरमक्ष्माभृदुदयः पूर्वपर्वतः । (४३।१)

astastu caramakṣmābhṛdudayaḥ pūrvaparvataḥ |

43.2४३.२

हिमवान्निषधो विन्ध्यो माल्यवान् पारियात्रिकः ॥ (४३।२)

himavānniṣadho vindhyo mālyavān pāriyātrikaḥ ||

44.1४४.१

गन्धमादनमन्ये च हेमकूटादयो नगाः । (४४।१)

gandhamādanamanye ca hemakūṭādayo nagāḥ |

44.2४४.२

पाषाणप्रस्तरग्रावोपलाश्मानः शिला दृषत् ॥ (४४।२)

pāṣāṇaprastaragrāvopalāśmānaḥ śilā dṛṣat ||

45.1४५.१

कूटो ऽस्त्री शिखरं शृङ्गं प्रपातस्त्वतटो भृगुः । (४५।१)

kūṭo 'strī śikharaṃ śṛṅgaṃ prapātastvataṭo bhṛguḥ |

45.2४५.२

कटको ऽस्त्री नितम्बो ऽद्रेः स्नुः प्रस्थः सानुरस्त्रियाम् ॥ (४५।२)

kaṭako 'strī nitambo 'dreḥ snuḥ prasthaḥ sānurastriyām ||

46.1४६.१

उत्सः प्रस्रवणं वारिप्रवाहो निर्झरो झरः । (४६।१)

utsaḥ prasravaṇaṃ vāripravāho nirjharo jharaḥ |

46.2४६.२

दरी तु कन्दरो वा स्त्री देवखातबिले गुहा ॥ (४६।२)

darī tu kandaro vā strī devakhātabile guhā ||

47.1४७.१

गह्वरं गण्डशैलास्तु च्युताः स्थूलोपला गिरेः । (४७।१)

gahvaraṃ gaṇḍaśailāstu cyutāḥ sthūlopalā gireḥ |

47.2४७.२

दन्तकास्तु बहिस् तिर्यक् प्रदेशान्निर्गता गिरेः ॥ (४७।२)

dantakāstu bahis tiryak pradeśānnirgatā gireḥ ||

48.1४८.१

खनिः स्त्रियामाकरः स्यात्पादाः प्रत्यन्तपर्वताः । (४८।१)

khaniḥ striyāmākaraḥ syātpādāḥ pratyantaparvatāḥ |

48.2४८.२

उपत्यकाद्रेरासन्ना भूमिरूर्ध्वमधित्यका ॥ (४८।२)

upatyakādrerāsannā bhūmirūrdhvamadhityakā ||

49.1४९.१

धातुर्मनःशिलाद्यद्रेर्गैरिकं तु विशेषतः । (४९।१)

dhāturmanaḥśilādyadrergairikaṃ tu viśeṣataḥ |

49.2४९.२

निकुञ्जकुञ्जौ वा क्लीबे लतादिपिहितोदरे ॥ (४९।२)

nikuñjakuñjau vā klībe latādipihitodare ||

50.1५०.१

वनौषधिवर्गअटव्यरण्यं विपिनं गहनं काननं वनम् । (५०।१)

vanauṣadhivargaaṭavyaraṇyaṃ vipinaṃ gahanaṃ kānanaṃ vanam |

50.2५०.२

महारण्यमरण्यानी गृहारामास्तु निष्कुटाः ॥ (५०।२)

mahāraṇyamaraṇyānī gṛhārāmāstu niṣkuṭāḥ ||

51.1५१.१

आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत् । (५१।१)

ārāmaḥ syādupavanaṃ kṛtrimaṃ vanameva yat |

51.2५१.२

अमात्यगणिकागेहोपवने वृक्षवाटिका ॥ (५१।२)

amātyagaṇikāgehopavane vṛkṣavāṭikā ||

52.1५२.१

पुमानाक्रीड उद्यानं राज्ञः साधारणं वनम् । (५२।१)

pumānākrīḍa udyānaṃ rājñaḥ sādhāraṇaṃ vanam |

52.2५२.२

स्यादेतदेव प्रमदवनमन्तःपुरोचितम् ॥ (५२।२)

syādetadeva pramadavanamantaḥpurocitam ||

53.1५३.१

वीथ्यालिरावलिः पङ्क्तिः श्रेणी लेखास्तु राजयः । (५३।१)

vīthyālirāvaliḥ paṅktiḥ śreṇī lekhāstu rājayaḥ |

53.2५३.२

वन्या वनसमूहे स्यादङ्कुरो ऽभिनवोद्भिदि ॥ (५३।२)

vanyā vanasamūhe syādaṅkuro 'bhinavodbhidi ||

54.1५४.१

त्रेएवृक्षो महीरुहः शाखी विटपी पादपस्तरुः । (५४।१)

treevṛkṣo mahīruhaḥ śākhī viṭapī pādapastaruḥ |

54.2५४.२

अनोकहः कुटः शालः पलाशी द्रुद्रुमागमाः ॥ (५४।२)

anokahaḥ kuṭaḥ śālaḥ palāśī drudrumāgamāḥ ||

55.1५५.१

वानस्पत्यः फलैः पुष्पात् तैर् अपुष्पाद् वनस्पतिः । (५५।१)

vānaspatyaḥ phalaiḥ puṣpāt tair apuṣpād vanaspatiḥ |

55.2५५.२

ओषध्यः फलपाकान्ताः स्युर् अवन्ध्यः फलेग्रहिः ॥ (५५।२)

oṣadhyaḥ phalapākāntāḥ syur avandhyaḥ phalegrahiḥ ||

56.1५६.१

वन्ध्यो ऽफलो ऽवकेशी च फलवान्फलिनः फली । (५६।१)

vandhyo 'phalo 'vakeśī ca phalavānphalinaḥ phalī |

56.2५६.२

प्रफुल्लोत्फुल्लसम्फुल्लव्याकोशविकचस्फुटाः ॥ (५६।२)

praphullotphullasamphullavyākośavikacasphuṭāḥ ||

57.1५७.१

फुल्लश्चैते विकसिते स्युर् अवन्ध्यादयस् त्रिषु । (५७।१)

phullaścaite vikasite syur avandhyādayas triṣu |

57.2५७.२

स्थाणुर्वा ना ध्रुवः शङ्कुर् ह्रस्वशाखाशिफः क्षुपः ॥ (५७।२)

sthāṇurvā nā dhruvaḥ śaṅkur hrasvaśākhāśiphaḥ kṣupaḥ ||

58.1५८.१

अप्रकाण्डे स्तम्बगुल्मौ वल्ली तु व्रततिर्लता । (५८।१)

aprakāṇḍe stambagulmau vallī tu vratatirlatā |

58.2५८.२

लता प्रतानिनी वीरुद्गुल्मिन्युलप इत्यपि ॥ (५८।२)

latā pratāninī vīrudgulminyulapa ityapi ||

59.1५९.१

नगाद्यारोह उच्छ्राय उत्सेधश्चोच्छ्रयश्च सः । (५९।१)

nagādyāroha ucchrāya utsedhaścocchrayaśca saḥ |

59.2५९.२

अस्त्री प्रकाण्डः स्कन्धः स्यान् मूलाच्छाखावधिस् तरोः ॥ (५९।२)

astrī prakāṇḍaḥ skandhaḥ syān mūlācchākhāvadhis taroḥ ||

60.1६०.१

समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे । (६०।१)

same śākhālate skandhaśākhāśāle śiphājaṭe |

60.2६०.२

शाखाशिफावरोहः स्यान् मूलाच्चाग्रं गता लता ॥ (६०।२)

śākhāśiphāvarohaḥ syān mūlāccāgraṃ gatā latā ||

61.1६१.१

शिरो ऽग्रं शिखरं वा ना मूलं बुध्नो ऽङ्घ्रिनामकः । (६१।१)

śiro 'graṃ śikharaṃ vā nā mūlaṃ budhno 'ṅghrināmakaḥ |

61.2६१.२

सारो मज्जा नरि त्वक्स्त्री वल्कं वल्कलमस्त्रियाम् ॥ (६१।२)

sāro majjā nari tvakstrī valkaṃ valkalamastriyām ||

62.1६२.१

काष्ठं दार्विन्धनं त्व् एध इध्ममेधः समित्स्त्रियाम् । (६२।१)

kāṣṭhaṃ dārvindhanaṃ tv edha idhmamedhaḥ samitstriyām |

62.2६२.२

निष्कुहः कोटरं वा ना वल्लरिर् मञ्जरिः स्त्रियौ ॥ (६२।२)

niṣkuhaḥ koṭaraṃ vā nā vallarir mañjariḥ striyau ||

63.1६३.१

पत्त्रं पलाशं छदनं दलं पर्णं छदः पुमान् । (६३।१)

pattraṃ palāśaṃ chadanaṃ dalaṃ parṇaṃ chadaḥ pumān |

63.2६३.२

पल्लवो ऽस्त्री किसलयं विस्तारो विटपो ऽस्त्रियाम् ॥ (६३।२)

pallavo 'strī kisalayaṃ vistāro viṭapo 'striyām ||

64.1६४.१

वृक्षादीनां फलं सस्यं वृन्तं प्रसवबन्धनम् । (६४।१)

vṛkṣādīnāṃ phalaṃ sasyaṃ vṛntaṃ prasavabandhanam |

64.2६४.२

आमे फले शलाटुः स्याच्छुष्के वानम् उभे त्रिषु ॥ (६४।२)

āme phale śalāṭuḥ syācchuṣke vānam ubhe triṣu ||

65.1६५.१

क्षारको जालकं क्लीबे कलिका कोरकः पुमान् । (६५।१)

kṣārako jālakaṃ klībe kalikā korakaḥ pumān |

65.2६५.२

स्याद्गुच्छकस्तु स्तबकः कुड्मलो मुकुलो ऽस्त्रियाम् ॥ (६५।२)

syādgucchakastu stabakaḥ kuḍmalo mukulo 'striyām ||

66.1६६.१

ड़्लोwएर्स्त्रियः सुमनसः पुष्पं प्रसूनं कुसुमं सुमम् । (६६।१)

flowerstriyaḥ sumanasaḥ puṣpaṃ prasūnaṃ kusumaṃ sumam |

66.2६६.२

मकरन्दः पुष्परसः परागः सुमनोरजः ॥ (६६।२)

makarandaḥ puṣparasaḥ parāgaḥ sumanorajaḥ ||

67.1६७.१

द्विहीनं प्रसवे सर्वं हरीतक्यादयः स्त्रियाम् । (६७।१)

dvihīnaṃ prasave sarvaṃ harītakyādayaḥ striyām |

67.2६७.२

प्लन्त्साश्वत्थवैणवप्लाक्षनैयग्रोधैङ्गुदम् फले ॥ (६७।२)

plantsāśvatthavaiṇavaplākṣanaiyagrodhaiṅgudam phale ||

68.1६८.१

बार्हतं च फले जम्ब्वा जम्बूः स्त्री जम्बु जाम्बवम् । (६८।१)

bārhataṃ ca phale jambvā jambūḥ strī jambu jāmbavam |

68.2६८.२

पुष्पे जातीप्रभृतयः स्वलिङ्गाः व्रीहयः फले ॥ (६८।२)

puṣpe jātīprabhṛtayaḥ svaliṅgāḥ vrīhayaḥ phale ||

69.1६९.१

विदार्याद्यास्तु मूले ऽपि पुष्पे क्लीबे ऽपि पाटला । (६९।१)

vidāryādyāstu mūle 'pi puṣpe klībe 'pi pāṭalā |

69.2६९.२

बोधिद्रुमश्चलदलः पिप्पलः कुञ्जराशनः ॥ (६९।२)

bodhidrumaścaladalaḥ pippalaḥ kuñjarāśanaḥ ||

70.1७०.१

अश्वत्थे ऽथ कपित्थे स्युर् दधित्थग्राहिमन्मथाः । (७०।१)

aśvatthe 'tha kapitthe syur dadhitthagrāhimanmathāḥ |

70.2७०.२

तस्मिन्दधिफलः पुष्पफलदन्तशठाव् अपि ॥ (७०।२)

tasmindadhiphalaḥ puṣpaphaladantaśaṭhāv api ||

71.1७१.१

उदुम्बरो जन्तुफलो यज्ञाङ्गो हेमदुग्धकः । (७१।१)

udumbaro jantuphalo yajñāṅgo hemadugdhakaḥ |

71.2७१.२

कोविदारे चमरिकः कुद्दालो युगपत्त्रकः ॥ (७१।२)

kovidāre camarikaḥ kuddālo yugapattrakaḥ ||

72.1७२.१

सप्तपर्णो विशालत्वक् शारदो विषमच्छदः । (७२।१)

saptaparṇo viśālatvak śārado viṣamacchadaḥ |

72.2७२.२

आरग्वधे राजवृक्षशम्पाकचतुरङ्गुलाः ॥ (७२।२)

āragvadhe rājavṛkṣaśampākacaturaṅgulāḥ ||

73.1७३.१

आरेवतव्याधिघातकृतमालसुवर्णकाः । (७३।१)

ārevatavyādhighātakṛtamālasuvarṇakāḥ |

73.2७३.२

स्युर् जम्बीरे दन्तशठजम्भजम्भीरजम्भलाः ॥ (७३।२)

syur jambīre dantaśaṭhajambhajambhīrajambhalāḥ ||

74.1७४.१

वरुणो वरणः सेतुस् तिक्तशाकः कुमारकः । (७४।१)

varuṇo varaṇaḥ setus tiktaśākaḥ kumārakaḥ |

74.2७४.२

पुंनागे पुरुषस् तुङ्गः केसरो देववल्लभः ॥ (७४।२)

puṃnāge puruṣas tuṅgaḥ kesaro devavallabhaḥ ||

75.1७५.१

पारिभद्रे निम्बतरुर् मन्दारः पारिजातकः । (७५।१)

pāribhadre nimbatarur mandāraḥ pārijātakaḥ |

75.2७५.२

तिनिशे स्यन्दनो नेमी रथद्रुरतिमुक्तकः ॥ (७५।२)

tiniśe syandano nemī rathadruratimuktakaḥ ||

76.1७६.१

वञ्जुलश् चित्रकृच् चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ । (७६।१)

vañjulaś citrakṛc cātha dvau pītanakapītanau |

76.2७६.२

आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ ॥ (७६।२)

āmrātake madhūke tu guḍapuṣpamadhudrumau ||

77.1७७.१

वानप्रस्थमधुष्ठीलौ जलजे ऽत्र मधूलकः । (७७।१)

vānaprasthamadhuṣṭhīlau jalaje 'tra madhūlakaḥ |

77.2७७.२

पीलौ गुडफलः स्रंसी तस्मिंस्तु गिरिसम्भवे ॥ (७७।२)

pīlau guḍaphalaḥ sraṃsī tasmiṃstu girisambhave ||

78.1७८.१

अक्षोटकन्दरालौ द्वाव् अङ्कोटे तु निकोचकः । (७८।१)

akṣoṭakandarālau dvāv aṅkoṭe tu nikocakaḥ |

78.2७८.२

पलाशे किंशुकः पर्णो वातपोतो ऽथ वेतसे ॥ (७८।२)

palāśe kiṃśukaḥ parṇo vātapoto 'tha vetase ||

79.1७९.१

रथाभ्रपुष्पविदुरशीतवानीरवञ्जुलाः । (७९।१)

rathābhrapuṣpaviduraśītavānīravañjulāḥ |

79.2७९.२

द्वौ परिव्याधविदुलौ नादेयी चाम्बुवेतसे ॥ (७९।२)

dvau parivyādhavidulau nādeyī cāmbuvetase ||

80.1८०.१

शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीवमोचकाः । (८०।१)

śobhāñjane śigrutīkṣṇagandhakākṣīvamocakāḥ |

80.2८०.२

रक्तो ऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेनिलः समौ ॥ (८०।२)

rakto 'sau madhuśigruḥ syādariṣṭaḥ phenilaḥ samau ||

81.1८१.१

बिल्वे शाण्डिल्यशैलूषौ मालूरश्रीफलाव् अपि । (८१।१)

bilve śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāv api |

81.2८१.२

प्लक्षो जटी पर्कटी स्यान् न्यग्रोधो बहुपाद्वटः ॥ (८१।२)

plakṣo jaṭī parkaṭī syān nyagrodho bahupādvaṭaḥ ||

82.1८२.१

गालवः शाबरो लोध्रस् तिरीटस् तिल्वमार्जनौ । (८२।१)

gālavaḥ śābaro lodhras tirīṭas tilvamārjanau |

82.2८२.२

आम्रश्चूतो रसालो ऽसौ सहकारो ऽतिसौरभः ॥ (८२।२)

āmraścūto rasālo 'sau sahakāro 'tisaurabhaḥ ||

83.1८३.१

कुम्भोलूखलकं क्लीबे कौशिको गुग्गुलुः पुरः । (८३।१)

kumbholūkhalakaṃ klībe kauśiko gugguluḥ puraḥ |

83.2८३.२

शेलुः श्लेष्मातकः शीत उद्दालो बहुवारकः ॥ (८३।२)

śeluḥ śleṣmātakaḥ śīta uddālo bahuvārakaḥ ||

84.1८४.१

राजादनं प्रियालः स्यात्सन्नकद्रुर्धनुःपटः । (८४।१)

rājādanaṃ priyālaḥ syātsannakadrurdhanuḥpaṭaḥ |

84.2८४.२

गम्भारी सर्वतोभद्रा काश्मरी मधुपर्णिका ॥ (८४।२)

gambhārī sarvatobhadrā kāśmarī madhuparṇikā ||

85.1८५.१

श्रीपर्णी भद्रपर्णी च काश्मर्यश्चाप्यथ द्वयोः । (८५।१)

śrīparṇī bhadraparṇī ca kāśmaryaścāpyatha dvayoḥ |

85.2८५.२

कर्कन्धूर्बदरी कोलिः कोलं कुवलफेनिले ॥ (८५।२)

karkandhūrbadarī koliḥ kolaṃ kuvalaphenile ||

86.1८६.१

सौवीरं बदरं घोण्टाप्यथ स्यात्स्वादुकण्टकः । (८६।१)

sauvīraṃ badaraṃ ghoṇṭāpyatha syātsvādukaṇṭakaḥ |

86.2८६.२

विकङ्कतः सुवावृक्षो ग्रन्थिलो व्याघ्रपाद् अपि ॥ (८६।२)

vikaṅkataḥ suvāvṛkṣo granthilo vyāghrapād api ||

87.1८७.१

ऐरावतो नागरङ्गो नादेयी भूमिजम्बुका । (८७।१)

airāvato nāgaraṅgo nādeyī bhūmijambukā |

87.2८७.२

तिन्दुकः स्फूर्जकः कालस्कन्धश्च शितिसारके ॥ (८७।२)

tindukaḥ sphūrjakaḥ kālaskandhaśca śitisārake ||

88.1८८.१

काकेन्दुः कुलकः काकतिन्दुकः काकपीलुके । (८८।१)

kākenduḥ kulakaḥ kākatindukaḥ kākapīluke |

88.2८८.२

गोलीढो झाटलो घण्टापाटलिर् मोक्षमुष्ककौ ॥ (८८।२)

golīḍho jhāṭalo ghaṇṭāpāṭalir mokṣamuṣkakau ||

89.1८९.१

तिलकः क्षुरकः श्रीमान्समौ पिचुलझावुकौ । (८९।१)

tilakaḥ kṣurakaḥ śrīmānsamau piculajhāvukau |

89.2८९.२

श्रीपर्णिका कुमुदिका कुम्भी कैटर्यकट्फलौ ॥ (८९।२)

śrīparṇikā kumudikā kumbhī kaiṭaryakaṭphalau ||

90.1९०.१

क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात् पट्टी लाक्षाप्रसादनः । (९०।१)

kramukaḥ paṭṭikākhyaḥ syāt paṭṭī lākṣāprasādanaḥ |

90.2९०.२

तूदस् तु यूपः क्रमुको ब्रह्मण्यो ब्रह्मदारु च ॥ (९०।२)

tūdas tu yūpaḥ kramuko brahmaṇyo brahmadāru ca ||

91.1९१.१

तूलं च नीपप्रियककदम्बास् तु हरिप्रियः । (९१।१)

tūlaṃ ca nīpapriyakakadambās tu haripriyaḥ |

91.2९१.२

वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकी त्रिषु ॥ (९१।२)

vīravṛkṣo 'ruṣkaro 'gnimukhī bhallātakī triṣu ||

92.1९२.१

गर्दभाण्डे कन्दरालकपीतनसुपार्श्वकाः । (९२।१)

gardabhāṇḍe kandarālakapītanasupārśvakāḥ |

92.2९२.२

प्लक्षश् च तिन्तिडी चिञ्चाम्लिकाथो पीतसारके ॥ (९२।२)

plakṣaś ca tintiḍī ciñcāmlikātho pītasārake ||

93.1९३.१

सर्जकासनबन्धूकपुष्पप्रियकजीवकाः । (९३।१)

sarjakāsanabandhūkapuṣpapriyakajīvakāḥ |

93.2९३.२

साले तु सर्जकार्श्याश्वकर्णकाः सस्यसंवरः ॥ (९३।२)

sāle tu sarjakārśyāśvakarṇakāḥ sasyasaṃvaraḥ ||

94.1९४.१

नदीसर्जो वीरतरुरिन्द्रद्रुः ककुभो ऽर्जुनः । (९४।१)

nadīsarjo vīratarurindradruḥ kakubho 'rjunaḥ |

94.2९४.२

राजादनः फलाध्यक्षः क्षीरिकायाम् अथ द्वयोः ॥ (९४।२)

rājādanaḥ phalādhyakṣaḥ kṣīrikāyām atha dvayoḥ ||

95.1९५.१

इङ्गुदी तापसतरुर्भूर्जे चर्मिमृदुत्वचौ । (९५।१)

iṅgudī tāpasatarurbhūrje carmimṛdutvacau |

95.2९५.२

पिच्छिला पूरणी मोचा स्थिरायुः शाल्मलिर् द्वयोः ॥ (९५।२)

picchilā pūraṇī mocā sthirāyuḥ śālmalir dvayoḥ ||

96.1९६.१

पिच्छा तु शाल्मलीवेष्टे रोचनः कूटशाल्मलिः । (९६।१)

picchā tu śālmalīveṣṭe rocanaḥ kūṭaśālmaliḥ |

96.2९६.२

चिरबिल्वो नक्तमालः करजश्च करञ्जके ॥ (९६।२)

cirabilvo naktamālaḥ karajaśca karañjake ||

97.1९७.१

प्रकीर्यः पूतिकरजः पूतिकः कलिमारकः । (९७।१)

prakīryaḥ pūtikarajaḥ pūtikaḥ kalimārakaḥ |

97.2९७.२

करञ्जभेदाः षड्ग्रन्थो मर्कट्यङ्गारवल्लरी ॥ (९७।२)

karañjabhedāḥ ṣaḍgrantho markaṭyaṅgāravallarī ||

98.1९८.१

रोही रोहितकः प्लीहशत्रुर्दाडिमपुष्पकः । (९८।१)

rohī rohitakaḥ plīhaśatrurdāḍimapuṣpakaḥ |

98.2९८.२

गायत्री बालतनयः खदिरो दन्तधावनः ॥ (९८।२)

gāyatrī bālatanayaḥ khadiro dantadhāvanaḥ ||

99.1९९.१

अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते । (९९।१)

arimedo viṭkhadire kadaraḥ khadire site |

99.2९९.२

सोमवल्को ऽप्यथ व्याघ्रपुच्छगन्धर्वहस्तकौ ॥ (९९।२)

somavalko 'pyatha vyāghrapucchagandharvahastakau ||

100.1१००.१

एरण्ड उरुवूकश्च रुचकश्चित्रकश्च सः । (१००।१)

eraṇḍa uruvūkaśca rucakaścitrakaśca saḥ |

100.2१००.२

चञ्चुः पञ्चाङ्गुलो मण्डवर्धमानव्यडम्बकाः ॥ (१००।२)

cañcuḥ pañcāṅgulo maṇḍavardhamānavyaḍambakāḥ ||

101.1१०१.१

अल्पा शमी शमीरः स्याच्छमी सक्तुफला शिवा । (१०१।१)

alpā śamī śamīraḥ syācchamī saktuphalā śivā |

101.2१०१.२

पिण्डीतको मरुवकः श्वसनः करहाटकः ॥ (१०१।२)

piṇḍītako maruvakaḥ śvasanaḥ karahāṭakaḥ ||

102.1१०२.१

शल्यश्च मदने शक्रपादपः पारिभद्रकः । (१०२।१)

śalyaśca madane śakrapādapaḥ pāribhadrakaḥ |

102.2१०२.२

भद्रदारु द्रुकिलिमं पीतदारु च दारु च ॥ (१०२।२)

bhadradāru drukilimaṃ pītadāru ca dāru ca ||

103.1१०३.१

पूतिकाष्ठं च सप्त स्युर् देवदारुण्य् अथ द्वयोः । (१०३।१)

pūtikāṣṭhaṃ ca sapta syur devadāruṇy atha dvayoḥ |

103.2१०३.२

पाटलिः पाटलामोघा काचस्थाली फलेरुहा ॥ (१०३।२)

pāṭaliḥ pāṭalāmoghā kācasthālī phaleruhā ||

104.1१०४.१

कृष्णवृन्ता कुबेराक्षी श्यामा तु महिलाह्वया । (१०४।१)

kṛṣṇavṛntā kuberākṣī śyāmā tu mahilāhvayā |

104.2१०४.२

लता गोवन्दनी गुन्द्रा प्रियङ्गुः फलिनी फली ॥ (१०४।२)

latā govandanī gundrā priyaṅguḥ phalinī phalī ||

105.1१०५.१

विष्वक्सेना गन्धफली कारम्भा प्रियकश्च सा । (१०५।१)

viṣvaksenā gandhaphalī kārambhā priyakaśca sā |

105.2१०५.२

मण्डूकपर्णपत्त्रोर्णनटकट्वङ्गटुण्टुकाः ॥ (१०५।२)

maṇḍūkaparṇapattrorṇanaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ ||

106.1१०६.१

स्योनाकशुकनासर्क्षदीर्घवृन्तकुटन्नटाः । (१०६।१)

syonākaśukanāsarkṣadīrghavṛntakuṭannaṭāḥ |

106.2१०६.२

अमृता च वयःस्था च त्रिलिङ्गस्तु विभीतकः ॥ (१०६।२)

amṛtā ca vayaḥsthā ca triliṅgastu vibhītakaḥ ||

107.1१०७.१

नाक्षस्तुषः कर्षफलो भूतावासः कलिद्रुमः । (१०७।१)

nākṣastuṣaḥ karṣaphalo bhūtāvāsaḥ kalidrumaḥ |

107.2१०७.२

अभया त्व् अव्यथा पथ्या कायस्था पूतनामृता ॥ (१०७।२)

abhayā tv avyathā pathyā kāyasthā pūtanāmṛtā ||

108.1१०८.१

हरीतकी हैमवती चेतकी श्रेयसी शिवा । (१०८।१)

harītakī haimavatī cetakī śreyasī śivā |

108.2१०८.२

पीतद्रुः सरलः पूतिकाष्ठं चाथ द्रुमोत्पलः ॥ (१०८।२)

pītadruḥ saralaḥ pūtikāṣṭhaṃ cātha drumotpalaḥ ||

109.1१०९.१

कर्णिकारः परिव्याधो लकुचो लिकुचो डहुः । (१०९।१)

karṇikāraḥ parivyādho lakuco likuco ḍahuḥ |

109.2१०९.२

पनसः कण्टकिफलो निचुलो हिज्जलो ऽम्बुजः ॥ (१०९।२)

panasaḥ kaṇṭakiphalo niculo hijjalo 'mbujaḥ ||

110.1११०.१

काकोदुम्बरिका फल्गुर्मलयूर्जघनेफला । (११०।१)

kākodumbarikā phalgurmalayūrjaghanephalā |

110.2११०.२

अरिष्टः सर्वतोभद्रहिङ्गुनिर्यासमालकाः ॥ (११०।२)

ariṣṭaḥ sarvatobhadrahiṅguniryāsamālakāḥ ||

111.1१११.१

पिचुमन्दश्च निम्बे ऽथ पिच्छिलागुरुशिंशपा । (१११।१)

picumandaśca nimbe 'tha picchilāguruśiṃśapā |

111.2१११.२

कपिला भस्मगर्भा सा शिरीषस्तु कपीतनः ॥ (१११।२)

kapilā bhasmagarbhā sā śirīṣastu kapītanaḥ ||

112.1११२.१

भण्डिलो ऽप्यथ चाम्पेयश्चम्पको हेमपुष्पकः । (११२।१)

bhaṇḍilo 'pyatha cāmpeyaścampako hemapuṣpakaḥ |

112.2११२.२

एतस्य कलिका गन्धफली स्यादथ केसरे ॥ (११२।२)

etasya kalikā gandhaphalī syādatha kesare ||

113.1११३.१

बकुलो वञ्जुलो ऽशोके समौ करकदाडिमौ । (११३।१)

bakulo vañjulo 'śoke samau karakadāḍimau |

113.2११३.२

चाम्पेयः केसरो नागकेसरः काञ्चनाह्वयः ॥ (११३।२)

cāmpeyaḥ kesaro nāgakesaraḥ kāñcanāhvayaḥ ||

114.1११४.१

जया जयन्ती तर्कारी नादेयी वैजयन्तिका । (११४।१)

jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā |

114.2११४.२

श्रीपर्णमग्निमन्थः स्यात्कणिका गणिकारिका ॥ (११४।२)

śrīparṇamagnimanthaḥ syātkaṇikā gaṇikārikā ||

115.1११५.१

जयो ऽथ कुटजः शक्रो वत्सको गिरिमल्लिका । (११५।१)

jayo 'tha kuṭajaḥ śakro vatsako girimallikā |

115.2११५.२

एतस्यैव कलिङ्गेन्द्रयवभद्रयवं फले ॥ (११५।२)

etasyaiva kaliṅgendrayavabhadrayavaṃ phale ||

116.1११६.१

कृष्णपाकफलाविग्नसुषेणाः करमर्दके । (११६।१)

kṛṣṇapākaphalāvignasuṣeṇāḥ karamardake |

116.2११६.२

कालस्कन्धस्तमालः स्यात्तापिच्छो ऽप्यथ सिन्दुके ॥ (११६।२)

kālaskandhastamālaḥ syāttāpiccho 'pyatha sinduke ||

117.1११७.१

सिन्दुवारेन्द्रसुरसौ निर्गुण्डीन्द्राणिकेत्यपि । (११७।१)

sinduvārendrasurasau nirguṇḍīndrāṇiketyapi |

117.2११७.२

वेणी गरागरी देवताडो जीमूत इत्यपि ॥ (११७।२)

veṇī garāgarī devatāḍo jīmūta ityapi ||

118.1११८.१

श्रीहस्तिनी तु भूरुण्डी तृणशून्यं तु मल्लिका । (११८।१)

śrīhastinī tu bhūruṇḍī tṛṇaśūnyaṃ tu mallikā |

118.2११८.२

भूपदी शीतभीरुश्च सैवास्फोटा वनोद्भवा ॥ (११८।२)

bhūpadī śītabhīruśca saivāsphoṭā vanodbhavā ||

119.1११९.१

शेफालिका तु सुवहा निर्गुण्डी नीलिका च सा । (११९।१)

śephālikā tu suvahā nirguṇḍī nīlikā ca sā |

119.2११९.२

सितासौ श्वेतसुरसा भूतवेश्यथ मागधी ॥ (११९।२)

sitāsau śvetasurasā bhūtaveśyatha māgadhī ||

120.1१२०.१

गणिका यूथिकाम्बष्ठा सा पीता हेमपुष्पिका । (१२०।१)

gaṇikā yūthikāmbaṣṭhā sā pītā hemapuṣpikā |

120.2१२०.२

अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्याद्वासन्ती माधवी लता ॥ (१२०।२)

atimuktaḥ puṇḍrakaḥ syādvāsantī mādhavī latā ||

121.1१२१.१

सुमना मालती जातिः सप्तला नवमालिका । (१२१।१)

sumanā mālatī jātiḥ saptalā navamālikā |

121.2१२१.२

माध्यं कुन्दं रक्तकस्तु बन्धूको बन्धुजीवकः ॥ (१२१।२)

mādhyaṃ kundaṃ raktakastu bandhūko bandhujīvakaḥ ||

122.1१२२.१

सहा कुमारी तरणिरम्लानस्तु महासहा । (१२२।१)

sahā kumārī taraṇiramlānastu mahāsahā |

122.2१२२.२

तत्र शोणे कुरबकस्तत्र पीते कुरण्टकः ॥ (१२२।२)

tatra śoṇe kurabakastatra pīte kuraṇṭakaḥ ||

123.1१२३.१

नीली झिण्टी द्वयोर्बाणा दासी चार्तगलश्च सा । (१२३।१)

nīlī jhiṇṭī dvayorbāṇā dāsī cārtagalaśca sā |

123.2१२३.२

सैरेयकस्तु झिण्टी स्यात्तस्मिन्कुरबको ऽरुणे ॥ (१२३।२)

saireyakastu jhiṇṭī syāttasminkurabako 'ruṇe ||

124.1१२४.१

पीता कुरण्टको झिण्टी तस्मिन्सहचरी द्वयोः । (१२४।१)

pītā kuraṇṭako jhiṇṭī tasminsahacarī dvayoḥ |

124.2१२४.२

ओड्रपुष्पं जपापुष्पं वज्रपुष्पं तिलस्य यत् ॥ (१२४।२)

oḍrapuṣpaṃ japāpuṣpaṃ vajrapuṣpaṃ tilasya yat ||

125.1१२५.१

प्रतिहासशतप्रासचण्डातहयमारकाः । (१२५।१)

pratihāsaśataprāsacaṇḍātahayamārakāḥ |

125.2१२५.२

करवीरे करीरे तु क्रकरग्रन्थिलाव् उभौ ॥ (१२५।२)

karavīre karīre tu krakaragranthilāv ubhau ||

126.1१२६.१

उन्मत्तः कितवो धूर्तो धत्तूरः कनकाह्वयः । (१२६।१)

unmattaḥ kitavo dhūrto dhattūraḥ kanakāhvayaḥ |

126.2१२६.२

मातुलो मदनश्चास्य फले मातुलपुत्रकः ॥ (१२६।२)

mātulo madanaścāsya phale mātulaputrakaḥ ||

127.1१२७.१

फलपूरो बीजपूरो रुचको मातुलुङ्गके । (१२७।१)

phalapūro bījapūro rucako mātuluṅgake |

127.2१२७.२

समीरणो मरुवकः प्रस्थपुष्पः फणिज्जकः ॥ (१२७।२)

samīraṇo maruvakaḥ prasthapuṣpaḥ phaṇijjakaḥ ||

128.1१२८.१

जम्बीरो ऽप्यथ पर्णासे कठिञ्जरकुठेरकौ । (१२८।१)

jambīro 'pyatha parṇāse kaṭhiñjarakuṭherakau |

128.2१२८.२

सिते ऽर्जको ऽत्र पाठी तु चित्रको वह्निसंज्ञकः ॥ (१२८।२)

site 'rjako 'tra pāṭhī tu citrako vahnisaṃjñakaḥ ||

129.1१२९.१

अर्काह्ववसुकास्फोटगणरूपविकीरणाः । (१२९।१)

arkāhvavasukāsphoṭagaṇarūpavikīraṇāḥ |

129.2१२९.२

मन्दारश्चार्कपर्णो ऽत्र शुक्ले ऽलर्कप्रतापसौ ॥ (१२९।२)

mandāraścārkaparṇo 'tra śukle 'larkapratāpasau ||

130.1१३०.१

शिवमल्ली पाशुपत एकाष्ठीलो बुको वसुः । (१३०।१)

śivamallī pāśupata ekāṣṭhīlo buko vasuḥ |

130.2१३०.२

वन्दा वृक्षादनी वृक्षरुहा जीवन्तिकेत्यपि ॥ (१३०।२)

vandā vṛkṣādanī vṛkṣaruhā jīvantiketyapi ||

131.1१३१.१

वत्सादनी छिन्नरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता । (१३१।१)

vatsādanī chinnaruhā guḍūcī tantrikāmṛtā |

131.2१३१.२

जीवन्तिका सोमवल्ली विशल्या मधुपर्ण्यपि ॥ (१३१।२)

jīvantikā somavallī viśalyā madhuparṇyapi ||

132.1१३२.१

मूर्वा देवी मधुरसा मोरटा तेजनी स्रवा । (१३२।१)

mūrvā devī madhurasā moraṭā tejanī sravā |

132.2१३२.२

मधूलिका मधुश्रेणी गोकर्णी पीलुपर्ण्यपि ॥ (१३२।२)

madhūlikā madhuśreṇī gokarṇī pīluparṇyapi ||

133.1१३३.१

पाठाम्बष्ठा विद्धकर्णी स्थापनी श्रेयसी रसा । (१३३।१)

pāṭhāmbaṣṭhā viddhakarṇī sthāpanī śreyasī rasā |

133.2१३३.२

एकाष्ठीला पापचेली प्राचीना वनतिक्तिका ॥ (१३३।२)

ekāṣṭhīlā pāpacelī prācīnā vanatiktikā ||

134.1१३४.१

कटुः कटंभराशोकरोहिणी कटुरोहिणी । (१३४।१)

kaṭuḥ kaṭaṃbharāśokarohiṇī kaṭurohiṇī |

134.2१३४.२

मत्स्यपित्ता कृष्णभेदी चक्राङ्गी शकुलादनी ॥ (१३४।२)

matsyapittā kṛṣṇabhedī cakrāṅgī śakulādanī ||

135.1१३५.१

आत्मगुप्ताजहाव्यण्डा कण्डूरा प्रावृषायणी । (१३५।१)

ātmaguptājahāvyaṇḍā kaṇḍūrā prāvṛṣāyaṇī |

135.2१३५.२

ऋष्यप्रोक्ता शूकशिम्बिः कपिकच्छुश्च मर्कटी ॥ (१३५।२)

ṛṣyaproktā śūkaśimbiḥ kapikacchuśca markaṭī ||

136.1१३६.१

चित्रोपचित्रा न्यग्रोधी द्रवन्ती शम्बरी वृशा । (१३६।१)

citropacitrā nyagrodhī dravantī śambarī vṛśā |

136.2१३६.२

प्रत्यक्श्रेणी सुतश्रेणी रण्डा मूषिकपर्ण्यपि ॥ (१३६।२)

pratyakśreṇī sutaśreṇī raṇḍā mūṣikaparṇyapi ||

137.1१३७.१

अपामार्गः शैखरिको धामार्गवमयूरकौ । (१३७।१)

apāmārgaḥ śaikhariko dhāmārgavamayūrakau |

137.2१३७.२

प्रत्यक्पर्णी केशपर्णी किणिही खरमञ्जरी ॥ (१३७।२)

pratyakparṇī keśaparṇī kiṇihī kharamañjarī ||

138.1१३८.१

हञ्जिका ब्राह्मणी पद्मा भार्गी ब्राह्मणयष्टिका । (१३८।१)

hañjikā brāhmaṇī padmā bhārgī brāhmaṇayaṣṭikā |

138.2१३८.२

अङ्गारवल्ली बालेयशाकबर्बरवर्धकाः ॥ (१३८।२)

aṅgāravallī bāleyaśākabarbaravardhakāḥ ||

139.1१३९.१

मञ्जिष्ठा विकसा जिङ्गी समङ्गा कालमेषिका । (१३९।१)

mañjiṣṭhā vikasā jiṅgī samaṅgā kālameṣikā |

139.2१३९.२

मण्डूकपर्णी भण्डीरी भण्डी योजनवल्ल्यपि ॥ (१३९।२)

maṇḍūkaparṇī bhaṇḍīrī bhaṇḍī yojanavallyapi ||

140.1१४०.१

यासो यवासो दुःस्पर्शो धन्वयासः कुनाशकः । (१४०।१)

yāso yavāso duḥsparśo dhanvayāsaḥ kunāśakaḥ |

140.2१४०.२

रोदनी कच्छुरानन्ता समुद्रान्ता दुरालभा ॥ (१४०।२)

rodanī kacchurānantā samudrāntā durālabhā ||

141.1१४१.१

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी चित्रपर्ण्यङ्घ्रिवल्लिका । (१४१।१)

pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyaṅghrivallikā |

141.2१४१.२

क्रोष्टुविन्ना सिंहपुच्छी कलशी धावनी गुहा ॥ (१४१।२)

kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśī dhāvanī guhā ||

142.1१४२.१

निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री बृहती कण्टकारिका । (१४२।१)

nidigdhikā spṛśī vyāghrī bṛhatī kaṇṭakārikā |

142.2१४२.२

प्रचोदनी कुली क्षुद्रा दुःस्पर्शा राष्ट्रिकेत्यपि ॥ (१४२।२)

pracodanī kulī kṣudrā duḥsparśā rāṣṭriketyapi ||

143.1१४३.१

नीली काला क्लीतकिका ग्रामीणा मधुपर्णिका । (१४३।१)

nīlī kālā klītakikā grāmīṇā madhuparṇikā |

143.2१४३.२

रञ्जनी श्रीफली तुत्था द्रोणी दोला च नीलिनी ॥ (१४३।२)

rañjanī śrīphalī tutthā droṇī dolā ca nīlinī ||

144.1१४४.१

अवल्गुजः सोमराजी सुवल्लिः सोमवल्लिका । (१४४।१)

avalgujaḥ somarājī suvalliḥ somavallikā |

144.2१४४.२

कालमेषी कृष्णफली वाकुची पूतिफल्यपि ॥ (१४४।२)

kālameṣī kṛṣṇaphalī vākucī pūtiphalyapi ||

145.1१४५.१

कृष्णोपकुल्या वैदेही मागधी चपला कणा । (१४५।१)

kṛṣṇopakulyā vaidehī māgadhī capalā kaṇā |

145.2१४५.२

उषणा पिप्पली शौण्डी कोलाथ करिपिप्पली ॥ (१४५।२)

uṣaṇā pippalī śauṇḍī kolātha karipippalī ||

146.1१४६.१

कपिवल्ली कोलवल्ली श्रेयसी वशिरः पुमान् । (१४६।१)

kapivallī kolavallī śreyasī vaśiraḥ pumān |

146.2१४६.२

चव्यं तु चविका काकचिञ्चीगुञ्जे तु कृष्णला ॥ (१४६।२)

cavyaṃ tu cavikā kākaciñcīguñje tu kṛṣṇalā ||

147.1१४७.१

पलंकषा त्विक्षुगन्धा श्वदंष्ट्रा स्वादुकण्टकः । (१४७।१)

palaṃkaṣā tvikṣugandhā śvadaṃṣṭrā svādukaṇṭakaḥ |

147.2१४७.२

गोकण्टको गोक्षुरको वनशृङ्गाट इत्यपि ॥ (१४७।२)

gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛṅgāṭa ityapi ||

148.1१४८.१

विश्वा विषा प्रतिविषातिविषोपविषारुणा । (१४८।१)

viśvā viṣā prativiṣātiviṣopaviṣāruṇā |

148.2१४८.२

शृङ्गी महौषधं चाथ क्षीरावी दुग्धिका समे ॥ (१४८।२)

śṛṅgī mahauṣadhaṃ cātha kṣīrāvī dugdhikā same ||

149.1१४९.१

शतमूली बहुसुताभीरूरिन्दीवरी वरी । (१४९।१)

śatamūlī bahusutābhīrūrindīvarī varī |

149.2१४९.२

ऋष्यप्रोक्ताभीरुपत्त्रीनारायण्यः शतावरी ॥ (१४९।२)

ṛṣyaproktābhīrupattrīnārāyaṇyaḥ śatāvarī ||

150.1१५०.१

अहेरुरथ पीतद्रुकालीयकहरिद्रवः । (१५०।१)

aheruratha pītadrukālīyakaharidravaḥ |

150.2१५०.२

दार्वी पचम्पचा दारुहरिद्रा पर्जनीत्यपि ॥ (१५०।२)

dārvī pacampacā dāruharidrā parjanītyapi ||

151.1१५१.१

वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका । (१५१।१)

vacogragandhā ṣaḍgranthā golomī śataparvikā |

151.2१५१.२

शुक्ला हैमवती वैद्यमातृसिंह्यौ तु वाशिका ॥ (१५१।२)

śuklā haimavatī vaidyamātṛsiṃhyau tu vāśikā ||

152.1१५२.१

वृषो ऽटरूषः सिंहास्यो वासको वाजिदन्तकः । (१५२।१)

vṛṣo 'ṭarūṣaḥ siṃhāsyo vāsako vājidantakaḥ |

152.2१५२.२

आस्फोटा गिरिकर्णी स्याद्विष्णुक्रान्तापराजिता ॥ (१५२।२)

āsphoṭā girikarṇī syādviṣṇukrāntāparājitā ||

153.1१५३.१

इक्षुगन्धा तु काण्डेक्षुकोकिलाक्षेक्षुरक्षुराः । (१५३।१)

ikṣugandhā tu kāṇḍekṣukokilākṣekṣurakṣurāḥ |

153.2१५३.२

अनेथुम् सोwअशालेयः स्याच् छीतशिवश् छत्त्रा मधुरिका मिसिः ॥ (१५३।२)

Anethum sowaśāleyaḥ syāc chītaśivaś chattrā madhurikā misiḥ ||

154.1१५४.१

मिश्रेयाप्यथ सीहुण्डो वज्रः स्नुक्स्त्री स्नुही गुडा । (१५४।१)

miśreyāpyatha sīhuṇḍo vajraḥ snukstrī snuhī guḍā |

154.2१५४.२

समन्तदुग्धाथो वेल्लममोघा चित्रतण्डुला ॥ (१५४।२)

samantadugdhātho vellamamoghā citrataṇḍulā ||

155.1१५५.१

तण्डुलश्च कृमिघ्नश्च विडङ्गं पुंनपुंसकम् । (१५५।१)

taṇḍulaśca kṛmighnaśca viḍaṅgaṃ puṃnapuṃsakam |

155.2१५५.२

बला वाट्यालका घण्टारवा तु शणपुष्पिका ॥ (१५५।२)

balā vāṭyālakā ghaṇṭāravā tu śaṇapuṣpikā ||

156.1१५६.१

मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा स्वाद्वी मधुरसेति च । (१५६।१)

mṛdvīkā gostanī drākṣā svādvī madhuraseti ca |

156.2१५६.२

सर्वानुभूतिः सरला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत् ॥ (१५६।२)

sarvānubhūtiḥ saralā tripuṭā trivṛtā trivṛt ||

157.1१५७.१

त्रिभण्डी रोचनी श्यामापालिन्ध्यौ तु सुषेणिका । (१५७।१)

tribhaṇḍī rocanī śyāmāpālindhyau tu suṣeṇikā |

157.2१५७.२

काला मसूरविदलार्धचन्द्रा कालमेषिका ॥ (१५७।२)

kālā masūravidalārdhacandrā kālameṣikā ||

158.1१५८.१

मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुकं मधुयष्टिका । (१५८।१)

madhukaṃ klītakaṃ yaṣṭimadhukaṃ madhuyaṣṭikā |

158.2१५८.२

विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री तु या सिता ॥ (१५८।२)

vidārī kṣīraśuklekṣugandhā kroṣṭrī tu yā sitā ||

159.1१५९.१

अन्या क्षीरविदारी स्यान्महाश्वेतर्क्षगन्धिका । (१५९।१)

anyā kṣīravidārī syānmahāśvetarkṣagandhikā |

159.2१५९.२

लाङ्गली शारदी तोयपिप्पली शकुलादनी ॥ (१५९।२)

lāṅgalī śāradī toyapippalī śakulādanī ||

160.1१६०.१

खराश्वा कारवी दीप्यो मयूरो लोचमस्तकः । (१६०।१)

kharāśvā kāravī dīpyo mayūro locamastakaḥ |

160.2१६०.२

गोपी श्यामा सारिवा स्याद् अनन्तोत्पलसारिवा ॥ (१६०।२)

gopī śyāmā sārivā syād anantotpalasārivā ||

161.1१६१.१

योग्यमृद्धिः सिद्धिलक्ष्म्यौ वृद्धेरप्याह्वया इमे । (१६१।१)

yogyamṛddhiḥ siddhilakṣmyau vṛddherapyāhvayā ime |

161.2१६१.२

कदली वारणबुसा रम्भा मोचांशुमत्फला ॥ (१६१।२)

kadalī vāraṇabusā rambhā mocāṃśumatphalā ||

162.1१६२.१

काष्ठीला मुद्गपर्णी तु काकमुद्गा सहेत्यपि । (१६२।१)

kāṣṭhīlā mudgaparṇī tu kākamudgā sahetyapi |

162.2१६२.२

वार्त्ताकी हिङ्गुली सिंही भण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी ॥ (१६२।२)

vārttākī hiṅgulī siṃhī bhaṇṭākī duṣpradharṣiṇī ||

163.1१६३.१

नाकुली सुरसा रास्ना सुगन्धा गन्धनाकुली । (१६३।१)

nākulī surasā rāsnā sugandhā gandhanākulī |

163.2१६३.२

नकुलेष्टा भुजंगाक्षी छत्त्राकी सुवहा च सा ॥ (१६३।२)

nakuleṣṭā bhujaṃgākṣī chattrākī suvahā ca sā ||

164.1१६४.१

विदारिगन्धांशुमती शालपर्णी स्थिरा ध्रुवा । (१६४।१)

vidārigandhāṃśumatī śālaparṇī sthirā dhruvā |

164.2१६४.२

तुण्डिकेरी समुद्रान्ता कार्पासी बदरेति च ॥ (१६४।२)

tuṇḍikerī samudrāntā kārpāsī badareti ca ||

165.1१६५.१

भारद्वाजी तु सा वन्या शृङ्गी तु ऋषभो वृषः । (१६५।१)

bhāradvājī tu sā vanyā śṛṅgī tu ṛṣabho vṛṣaḥ |

165.2१६५.२

गाङ्गेरुकी नागबला झषा ह्रस्वगवेधुका ॥ (१६५।२)

gāṅgerukī nāgabalā jhaṣā hrasvagavedhukā ||

166.1१६६.१

धामार्गवो घोषकः स्यान्महाजाली स पीतकः । (१६६।१)

dhāmārgavo ghoṣakaḥ syānmahājālī sa pītakaḥ |

166.2१६६.२

ज्योत्स्नी पटोलिका जाली नादेयी भूमिजम्बुका ॥ (१६६।२)

jyotsnī paṭolikā jālī nādeyī bhūmijambukā ||

167.1१६७.१

स्याल् लाङ्गलिक्य् अग्निशिखा काकाङ्गी काकनासिका । (१६७।१)

syāl lāṅgaliky agniśikhā kākāṅgī kākanāsikā |

167.2१६७.२

गोधापदी तु सुवहा मुसली तालमूलिका ॥ (१६७।२)

godhāpadī tu suvahā musalī tālamūlikā ||

168.1१६८.१

अजशृङ्गी विषाणी स्याद्गोजिह्वादार्विके समे । (१६८।१)

ajaśṛṅgī viṣāṇī syādgojihvādārvike same |

168.2१६८.२

ताम्बूलवल्ली ताम्बूली नागवल्ल्यप्यथ द्विजा ॥ (१६८।२)

tāmbūlavallī tāmbūlī nāgavallyapyatha dvijā ||

169.1१६९.१

हरेणू रेणुका कौन्ती कपिला भस्मगन्धिनी । (१६९।१)

hareṇū reṇukā kauntī kapilā bhasmagandhinī |

169.2१६९.२

एलावालुकम् ऐलेयं सुगन्धि हरिवालुकम् ॥ (१६९।२)

elāvālukam aileyaṃ sugandhi harivālukam ||

170.1१७०.१

वालुकं चाथ पालङ्क्यां मुकुन्दः कुन्दकुन्दुरू । (१७०।१)

vālukaṃ cātha pālaṅkyāṃ mukundaḥ kundakundurū |

170.2१७०.२

बालं ह्रीवेरबर्हिष्ठोदीच्यं केशाम्बुनाम च ॥ (१७०।२)

bālaṃ hrīverabarhiṣṭhodīcyaṃ keśāmbunāma ca ||

171.1१७१.१

कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु । (१७१।१)

kālānusāryavṛddhāśmapuṣpaśītaśivāni tu |

171.2१७१.२

शैलेयं तालपर्णी तु दैत्या गन्धकुटी मुरा ॥ (१७१।२)

śaileyaṃ tālaparṇī tu daityā gandhakuṭī murā ||

172.1१७२.१

गन्धिनी गजभक्ष्या तु सुवहा सुरभी रसा । (१७२।१)

gandhinī gajabhakṣyā tu suvahā surabhī rasā |

172.2१७२.२

महेरणा कुन्दुरुकी सल्लकी ह्लादिनीति च ॥ (१७२।२)

maheraṇā kundurukī sallakī hlādinīti ca ||

173.1१७३.१

अग्निज्वालासुभिक्षे तु धातकी धातुपुष्पिका । (१७३।१)

agnijvālāsubhikṣe tu dhātakī dhātupuṣpikā |

173.2१७३.२

पृथ्वीका चन्द्रबालैला निष्कुटिर् बहुलाथ सा ॥ (१७३।२)

pṛthvīkā candrabālailā niṣkuṭir bahulātha sā ||

174.1१७४.१

सूक्ष्मोपकुञ्चिका तुत्था कोरङ्गी त्रिपुटा त्रुटिः । (१७४।१)

sūkṣmopakuñcikā tutthā koraṅgī tripuṭā truṭiḥ |

174.2१७४.२

व्याधिः कुष्ठं पारिभाव्यं वाप्यं पाकलमुत्पलम् ॥ (१७४।२)

vyādhiḥ kuṣṭhaṃ pāribhāvyaṃ vāpyaṃ pākalamutpalam ||

175.1१७५.१

शङ्खिनी चोरपुष्पी स्यात्केशिन्यथ वितुन्नकः । (१७५।१)

śaṅkhinī corapuṣpī syātkeśinyatha vitunnakaḥ |

175.2१७५.२

झटामलाज्झटा ताली शिवा तामलकीति च ॥ (१७५।२)

jhaṭāmalājjhaṭā tālī śivā tāmalakīti ca ||

176.1१७६.१

प्रपौण्डरीकं पौण्डर्यमथ तुन्नः कुबेरकः । (१७६।१)

prapauṇḍarīkaṃ pauṇḍaryamatha tunnaḥ kuberakaḥ |

176.2१७६.२

कुणिः कच्छः कान्तलको नन्दिवृक्षो ऽथ राक्षसी ॥ (१७६।२)

kuṇiḥ kacchaḥ kāntalako nandivṛkṣo 'tha rākṣasī ||

177.1१७७.१

चण्डा धनहरी क्षेमदुष्पत्त्रगणहासकाः । (१७७।१)

caṇḍā dhanaharī kṣemaduṣpattragaṇahāsakāḥ |

177.2१७७.२

व्याडायुधं व्याघ्रनखं करजं चक्रकारकम् ॥ (१७७।२)

vyāḍāyudhaṃ vyāghranakhaṃ karajaṃ cakrakārakam ||

178.1१७८.१

सुषिरा विद्रुमलता कपोताङ्घ्रिर्नटी नली । (१७८।१)

suṣirā vidrumalatā kapotāṅghrirnaṭī nalī |

178.2१७८.२

धमन्यञ्जनकेशी च हनुर्हट्टविलासिनी ॥ (१७८।२)

dhamanyañjanakeśī ca hanurhaṭṭavilāsinī ||

179.1१७९.१

शुक्तिः शङ्खः खुरः कोलदलं नखमथाढकी । (१७९।१)

śuktiḥ śaṅkhaḥ khuraḥ koladalaṃ nakhamathāḍhakī |

179.2१७९.२

सौराष्ट्राकाक्षी मृत्स्ना तुबरिका मृत्तालकसुराष्ट्रजे ॥ (१७९।२)

saurāṣṭrākākṣī mṛtsnā tubarikā mṛttālakasurāṣṭraje ||

180.1१८०.१

कुटन्नटं दाशपुरं वानेयं परिपेलवम् । (१८०।१)

kuṭannaṭaṃ dāśapuraṃ vāneyaṃ paripelavam |

180.2१८०.२

प्लवगोपुरगोनर्दकैवर्तीमुस्तकानि च ॥ (१८०।२)

plavagopuragonardakaivartīmustakāni ca ||

181.1१८१.१

ग्रन्थिपर्णं शुकं बर्हं पुष्पं स्थौणेयकुक्कुरे । (१८१।१)

granthiparṇaṃ śukaṃ barhaṃ puṣpaṃ sthauṇeyakukkure |

181.2१८१.२

मरुन्माला तु पिशुना स्पृक्का देवी लता लघुः ॥ (१८१।२)

marunmālā tu piśunā spṛkkā devī latā laghuḥ ||

182.1१८२.१

समुद्रान्ता वधूः कोटिवर्षा लङ्कोपिकेत्यपि । (१८२।१)

samudrāntā vadhūḥ koṭivarṣā laṅkopiketyapi |

182.2१८२.२

तपस्विनी जटामांसी जटिला लोमशामिषी ॥ (१८२।२)

tapasvinī jaṭāmāṃsī jaṭilā lomaśāmiṣī ||

183.1१८३.१

त्वक्पत्त्रम् उत्कटं भृङ्गं त्वचं चोचं वराङ्गकम् । (१८३।१)

tvakpattram utkaṭaṃ bhṛṅgaṃ tvacaṃ cocaṃ varāṅgakam |

183.2१८३.२

कर्चूरको द्राविडकः काल्पको वेधमुख्यकः ॥ (१८३।२)

karcūrako drāviḍakaḥ kālpako vedhamukhyakaḥ ||

184.1१८४.१

ओषध्यो जातिमात्रे स्युर् अजातौ सर्वमौषधम् । (१८४।१)

oṣadhyo jātimātre syur ajātau sarvamauṣadham |

184.2१८४.२

शाकाख्यं पत्त्रपुष्पादि तण्डुलीयो ऽल्पमारिषः ॥ (१८४।२)

śākākhyaṃ pattrapuṣpādi taṇḍulīyo 'lpamāriṣaḥ ||

185.1१८५.१

विशल्याग्निशिखानन्ता फलिनी शक्रपुष्पिका । (१८५।१)

viśalyāgniśikhānantā phalinī śakrapuṣpikā |

185.2१८५.२

स्याद् ऋक्षगन्धा छगलान्त्र्यावेगी वृद्धदारकः ॥ (१८५।२)

syād ṛkṣagandhā chagalāntryāvegī vṛddhadārakaḥ ||

186.1१८६.१

जुङ्गो ब्राह्मी तु मत्स्याक्षी वयःस्था सोमवल्लरी । (१८६।१)

juṅgo brāhmī tu matsyākṣī vayaḥsthā somavallarī |

186.2१८६.२

पटुपर्णी हैमवती स्वर्णक्षीरी हिमावती ॥ (१८६।२)

paṭuparṇī haimavatī svarṇakṣīrī himāvatī ||

187.1१८७.१

हयपुच्छी तु काम्बोजी माषपर्णी महासहा । (१८७।१)

hayapucchī tu kāmbojī māṣaparṇī mahāsahā |

187.2१८७.२

तुण्डिकेरी रक्तफला बिम्बिका पीलुपर्ण्यपि ॥ (१८७।२)

tuṇḍikerī raktaphalā bimbikā pīluparṇyapi ||

188.1१८८.१

बर्बरा कवरी तुङ्गी खरपुष्पाजगन्धिका । (१८८।१)

barbarā kavarī tuṅgī kharapuṣpājagandhikā |

188.2१८८.२

एलापर्णी तु सुवहा रास्ना युक्तरसा च सा ॥ (१८८।२)

elāparṇī tu suvahā rāsnā yuktarasā ca sā ||

189.1१८९.१

चाङ्गेरी चुक्रिका दन्तशठाम्बष्ठाम्ललोणिका । (१८९।१)

cāṅgerī cukrikā dantaśaṭhāmbaṣṭhāmlaloṇikā |

189.2१८९.२

सहस्रवेधी चुक्रो ऽम्लवेतसः शतवेध्यपि ॥ (१८९।२)

sahasravedhī cukro 'mlavetasaḥ śatavedhyapi ||

190.1१९०.१

नमस्कारी गण्डकारी समङ्गा खदिरेत्यपि । (१९०।१)

namaskārī gaṇḍakārī samaṅgā khadiretyapi |

190.2१९०.२

जीवन्ती जीवनी जीवा जीवनीया मधुस्रवा ॥ (१९०।२)

jīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā madhusravā ||

191.1१९१.१

कूर्चशीर्षो मधुरकः शृङ्गह्रस्वाङ्गजीवकाः । (१९१।१)

kūrcaśīrṣo madhurakaḥ śṛṅgahrasvāṅgajīvakāḥ |

191.2१९१.२

किराततिक्तो भूनिम्बो ऽनार्यतिक्तो ऽथ सप्तला ॥ (१९१।२)

kirātatikto bhūnimbo 'nāryatikto 'tha saptalā ||

192.1१९२.१

विमला सातला भूरिफेना चर्मकषेत्यपि । (१९२।१)

vimalā sātalā bhūriphenā carmakaṣetyapi |

192.2१९२.२

वायसोली स्वादुरसा वयःस्थाथ मकूलकः ॥ (१९२।२)

vāyasolī svādurasā vayaḥsthātha makūlakaḥ ||

193.1१९३.१

निकुम्भो दन्तिका प्रत्यक्श्रेण्युदुम्बरपर्ण्यपि । (१९३।१)

nikumbho dantikā pratyakśreṇyudumbaraparṇyapi |

193.2१९३.२

अजमोदा तूग्रगन्धा ब्रह्मदर्भा यवानिका ॥ (१९३।२)

ajamodā tūgragandhā brahmadarbhā yavānikā ||

194.1१९४.१

मूले पुष्करकाश्मीरपद्मपत्त्राणि पौष्करे । (१९४।१)

mūle puṣkarakāśmīrapadmapattrāṇi pauṣkare |

194.2१९४.२

अव्यथातिचरा पद्मा चारटी पद्मचारिणी ॥ (१९४।२)

avyathāticarā padmā cāraṭī padmacāriṇī ||

195.1१९५.१

काम्पिल्यः कर्कशश्चन्द्रो रक्ताङ्गो रोचनीत्यपि । (१९५।१)

kāmpilyaḥ karkaśaścandro raktāṅgo rocanītyapi |

195.2१९५.२

प्रपुन्नाडस् त्व् एडगजो दद्रुघ्नश् चक्रमर्दकः ॥ (१९५।२)

prapunnāḍas tv eḍagajo dadrughnaś cakramardakaḥ ||

196.1१९६.१

पद्माट उरणाख्यश्च पलाण्डुस्तु सुकन्दकः । (१९६।१)

padmāṭa uraṇākhyaśca palāṇḍustu sukandakaḥ |

196.2१९६.२

लतार्कदुर्द्रुमौ तत्र हरिते ऽथ महौषधम् ॥ (१९६।२)

latārkadurdrumau tatra harite 'tha mahauṣadham ||

197.1१९७.१

लशुनं गृञ्जनारिष्टमहाकन्दरसोनकाः । (१९७।१)

laśunaṃ gṛñjanāriṣṭamahākandarasonakāḥ |

197.2१९७.२

पुनर्नवा तु शोथघ्नी वितुन्नं सुनिषण्णकम् ॥ (१९७।२)

punarnavā tu śothaghnī vitunnaṃ suniṣaṇṇakam ||

198.1१९८.१

स्याद् वातकः शीतलो ऽपराजिता शणपर्ण्यपि । (१९८।१)

syād vātakaḥ śītalo 'parājitā śaṇaparṇyapi |

198.2१९८.२

पारावताङ्घ्रिः कटभी पण्या ज्योतिष्मती लता ॥ (१९८।२)

pārāvatāṅghriḥ kaṭabhī paṇyā jyotiṣmatī latā ||

199.1१९९.१

वार्षिकं त्रायमाणा स्यात्त्रायन्ती बलभद्रिका । (१९९।१)

vārṣikaṃ trāyamāṇā syāttrāyantī balabhadrikā |

199.2१९९.२

विष्वक्सेनप्रिया गृष्टिर्वाराही बदरेत्यपि ॥ (१९९।२)

viṣvaksenapriyā gṛṣṭirvārāhī badaretyapi ||

200.1२००.१

मार्कवो भृङ्गराजः स्यात्काकमाची तु वायसी । (२००।१)

mārkavo bhṛṅgarājaḥ syātkākamācī tu vāyasī |

200.2२००.२

शतपुष्पा सितच्छत्त्रातिच्छत्रा मधुरा मिसिः ॥ (२००।२)

śatapuṣpā sitacchattrāticchatrā madhurā misiḥ ||

201.1२०१.१

अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारिणी । (२०१।१)

avākpuṣpī kāravī ca saraṇā tu prasāriṇī |

201.2२०१.२

तस्यां कटंभरा राजबला भद्रबलेत्यपि ॥ (२०१।२)

tasyāṃ kaṭaṃbharā rājabalā bhadrabaletyapi ||

202.1२०२.१

जनी जतूका रजनी जतुकृच्चक्रवर्तिनी । (२०२।१)

janī jatūkā rajanī jatukṛccakravartinī |

202.2२०२.२

संस्पर्शाथ शटी गन्धमूली षड्ग्रन्थिकेत्यपि ॥ (२०२।२)

saṃsparśātha śaṭī gandhamūlī ṣaḍgranthiketyapi ||

203.1२०३.१

कर्चूरो ऽपि पलाशो ऽथ कारवेल्लः कठिल्लकः । (२०३।१)

karcūro 'pi palāśo 'tha kāravellaḥ kaṭhillakaḥ |

203.2२०३.२

सुषवी चाथ कुलकं पटोलस् तिक्तकः पटुः ॥ (२०३।२)

suṣavī cātha kulakaṃ paṭolas tiktakaḥ paṭuḥ ||

204.1२०४.१

कूष्माण्डकस्तु कर्कारुरुर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ । (२०४।१)

kūṣmāṇḍakastu karkārururvāruḥ karkaṭī striyau |

204.2२०४.२

इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्यात्तुम्ब्यलाबूरुभे समे ॥ (२०४।२)

ikṣvākuḥ kaṭutumbī syāttumbyalābūrubhe same ||

205.1२०५.१

चित्रा गवाक्षी गोडुम्बा विशाला त्व् इन्द्रवारुणी । (२०५।१)

citrā gavākṣī goḍumbā viśālā tv indravāruṇī |

205.2२०५.२

अर्शोघ्नः शूरणः कन्दो गण्डीरस्तु समष्ठिला ॥ (२०५।२)

arśoghnaḥ śūraṇaḥ kando gaṇḍīrastu samaṣṭhilā ||

206.1२०६.१

कलम्ब्युपोदिका स्त्री तु मूलकं हिलमोचिका । (२०६।१)

kalambyupodikā strī tu mūlakaṃ hilamocikā |

206.2२०६.२

वास्तुकं शाकभेदाः स्युर् दूर्वा तु शतपर्विका ॥ (२०६।२)

vāstukaṃ śākabhedāḥ syur dūrvā tu śataparvikā ||

207.1२०७.१

सहस्रवीर्याभार्गव्यौ रुहानन्ताथ सा सिता । (२०७।१)

sahasravīryābhārgavyau ruhānantātha sā sitā |

207.2२०७.२

गोलोमी शतवीर्या च गण्डाली शकुलाक्षका ॥ (२०७।२)

golomī śatavīryā ca gaṇḍālī śakulākṣakā ||

208.1२०८.१

कुरुविन्दो मेघनामा मुस्ता मुस्तकमस्त्रियाम् । (२०८।१)

kuruvindo meghanāmā mustā mustakamastriyām |

208.2२०८.२

स्याद्भद्रमुस्तको गुन्द्रा चूडाला चक्रलोच्चटा ॥ (२०८।२)

syādbhadramustako gundrā cūḍālā cakraloccaṭā ||

209.1२०९.१

वंशे त्वक्सारकर्मारत्वचि सारतृणध्वजाः । (२०९।१)

vaṃśe tvaksārakarmāratvaci sāratṛṇadhvajāḥ |

209.2२०९.२

शतपर्वा यवफलो वेणुमस्करतेजनाः ॥ (२०९।२)

śataparvā yavaphalo veṇumaskaratejanāḥ ||

210.1२१०.१

वेणवः कीचकास्ते स्युर् ये स्वनन्त्यनिलोद्धताः । (२१०।१)

veṇavaḥ kīcakāste syur ye svanantyaniloddhatāḥ |

210.2२१०.२

ग्रन्थिर्ना पर्वपरुषी गुन्द्रस्तेजनकः शरः ॥ (२१०।२)

granthirnā parvaparuṣī gundrastejanakaḥ śaraḥ ||

211.1२११.१

नडस्तु धमनः पोटगलो ऽथो काशमस्त्रियाम् । (२११।१)

naḍastu dhamanaḥ poṭagalo 'tho kāśamastriyām |

211.2२११.२

इक्षुगन्धा पोटगलः पुंसि भूम्नि तु बल्वजाः ॥ (२११।२)

ikṣugandhā poṭagalaḥ puṃsi bhūmni tu balvajāḥ ||

212.1२१२.१

रसाल इक्षुस्तद्भेदाः पुण्ड्रकान्तारकादयः । (२१२।१)

rasāla ikṣustadbhedāḥ puṇḍrakāntārakādayaḥ |

212.2२१२.२

स्याद्वीरणं वीरतरं मूले ऽस्योशीरमस्त्रियाम् ॥ (२१२।२)

syādvīraṇaṃ vīrataraṃ mūle 'syośīramastriyām ||

213.1२१३.१

अभयं नलदं सेव्यममृणालं जलाशयम् । (२१३।१)

abhayaṃ naladaṃ sevyamamṛṇālaṃ jalāśayam |

213.2२१३.२

लामज्जकं लघुलयमवदाहेष्टकापथे ॥ (२१३।२)

lāmajjakaṃ laghulayamavadāheṣṭakāpathe ||

214.1२१४.१

नडादयस्तृणं गर्मुच्छ्यामाकप्रमुखा अपि । (२१४।१)

naḍādayastṛṇaṃ garmucchyāmākapramukhā api |

214.2२१४.२

अस्त्री कुशं कुथो दर्भः पवित्रमथ कत्तृणम् ॥ (२१४।२)

astrī kuśaṃ kutho darbhaḥ pavitramatha kattṛṇam ||

215.1२१५.१

पौरसौगन्धिकध्यामदेवजग्धकरौहिषम् । (२१५।१)

paurasaugandhikadhyāmadevajagdhakarauhiṣam |

215.2२१५.२

छत्त्रातिच्छत्त्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे ॥ (२१५।२)

chattrāticchattrapālaghnau mālātṛṇakabhūstṛṇe ||

216.1२१६.१

शष्पं बालतृणम् घासो यवसं तृणमर्जुनम् । (२१६।१)

śaṣpaṃ bālatṛṇam ghāso yavasaṃ tṛṇamarjunam |

216.2२१६.२

तृणानां संहतिस्तृण्या नड्या तु नडसंहतिः ॥ (२१६।२)

tṛṇānāṃ saṃhatistṛṇyā naḍyā tu naḍasaṃhatiḥ ||

217.1२१७.१

तृणराजाह्वयस्तालो नालिकेरस्तु लाङ्गली । (२१७।१)

tṛṇarājāhvayastālo nālikerastu lāṅgalī |

217.2२१७.२

घोण्टा तु पूगः क्रमुको गुवाकः खपुरो ऽस्य तु ॥ (२१७।२)

ghoṇṭā tu pūgaḥ kramuko guvākaḥ khapuro 'sya tu ||

218.1२१८.१

फलमुद्वेगमेते च हिन्तालसहितास्त्रयः । (२१८।१)

phalamudvegamete ca hintālasahitāstrayaḥ |

218.2२१८.२

खर्जूरः केतकी ताली खर्जूरी च तृणद्रुमाः ॥ (२१८।२)

kharjūraḥ ketakī tālī kharjūrī ca tṛṇadrumāḥ ||

219.1२१९.१

सिंहादिवर्गसिंहो मृगेन्द्रः पञ्चास्यो हर्यक्षः केसरी हरिः । (२१९।१)

siṃhādivargasiṃho mṛgendraḥ pañcāsyo haryakṣaḥ kesarī hariḥ |

219.2२१९.२

कण्ठीरवो मृगारिपुर् मृगदृष्टिर् मृगाशनः ॥ (२१९।२)

kaṇṭhīravo mṛgāripur mṛgadṛṣṭir mṛgāśanaḥ ||

220.1२२०.१

पुण्डरीकः पञ्चनखचित्रकायमृगद्विषः । (२२०।१)

puṇḍarīkaḥ pañcanakhacitrakāyamṛgadviṣaḥ |

220.2२२०.२

शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्रे तरक्षुस्तु मृगादनः ॥ (२२०।२)

śārdūladvīpinau vyāghre tarakṣustu mṛgādanaḥ ||

221.1२२१.१

वराहः सूकरो घृष्टिः कोलः पोत्री किरिः किटिः । (२२१।१)

varāhaḥ sūkaro ghṛṣṭiḥ kolaḥ potrī kiriḥ kiṭiḥ |

221.2२२१.२

दंष्ट्री घोणी स्तब्धरोमा क्रोडो भूदार इत्यपि ॥ (२२१।२)

daṃṣṭrī ghoṇī stabdharomā kroḍo bhūdāra ityapi ||

222.1२२२.१

कपिप्लवंगप्लवगशाखामृगवलीमुखाः । (२२२।१)

kapiplavaṃgaplavagaśākhāmṛgavalīmukhāḥ |

222.2२२२.२

मर्कटो वानरः कीशो वनौका अथ भल्लुके ॥ (२२२।२)

markaṭo vānaraḥ kīśo vanaukā atha bhalluke ||

223.1२२३.१

ऋक्षाच्छभल्लभल्लूका गण्डके खड्गखड्गिनौ । (२२३।१)

ṛkṣācchabhallabhallūkā gaṇḍake khaḍgakhaḍginau |

223.2२२३.२

लुलायो महिषो वाहद्विषत्कासरसैरिभाः ॥ (२२३।२)

lulāyo mahiṣo vāhadviṣatkāsarasairibhāḥ ||

224.1२२४.१

स्त्रियां शिवा भूरिमायगोमायुमृगधूर्तकाः । (२२४।१)

striyāṃ śivā bhūrimāyagomāyumṛgadhūrtakāḥ |

224.2२२४.२

शृगालवञ्चकक्रोष्टुफेरुफेरवजम्बुकाः ॥ (२२४।२)

śṛgālavañcakakroṣṭupherupheravajambukāḥ ||

225.1२२५.१

ओतुर्बिडालो मार्जारो वृषदंशक आखुभुक् । (२२५।१)

oturbiḍālo mārjāro vṛṣadaṃśaka ākhubhuk |

225.2२२५.२

त्रयो गौधेरगौधारगौधेया गोधिकात्मजे ॥ (२२५।२)

trayo gaudheragaudhāragaudheyā godhikātmaje ||

226.1२२६.१

श्वावित्तु शल्यस्तल्लोम्नि शलली शललं शलम् । (२२६।१)

śvāvittu śalyastallomni śalalī śalalaṃ śalam |

226.2२२६.२

वातप्रमीर् वातमृगः कोकस्त्वीहामृगो वृकः ॥ (२२६।२)

vātapramīr vātamṛgaḥ kokastvīhāmṛgo vṛkaḥ ||

227.1२२७.१

मृगे कुरङ्गवातायुहरिणाजिनयोनयः । (२२७।१)

mṛge kuraṅgavātāyuhariṇājinayonayaḥ |

227.2२२७.२

ऐणेयम् एण्याश्चर्माद्यम् एणस्यैणम् उभे त्रिषु ॥ (२२७।२)

aiṇeyam eṇyāścarmādyam eṇasyaiṇam ubhe triṣu ||

228.1२२८.१

कदली कन्दली चीनश्चमूरुप्रियकावपि । (२२८।१)

kadalī kandalī cīnaścamūrupriyakāvapi |

228.2२२८.२

समूरुश्चेति हरिणा अमी अजिनयोनयः ॥ (२२८।२)

samūruśceti hariṇā amī ajinayonayaḥ ||

229.1२२९.१

कृष्णसाररुरुन्यङ्कुरङ्कुशम्बररौहिषाः । (२२९।१)

kṛṣṇasārarurunyaṅkuraṅkuśambararauhiṣāḥ |

229.2२२९.२

गोकर्णपृषतैणर्श्यरोहिताश्चमरो मृगाः ॥ (२२९।२)

gokarṇapṛṣataiṇarśyarohitāścamaro mṛgāḥ ||

230.1२३०.१

गन्धर्वः शरभो रामः सृमरो गवयः शशः । (२३०।१)

gandharvaḥ śarabho rāmaḥ sṛmaro gavayaḥ śaśaḥ |

230.2२३०.२

इत्यादयो मृगेन्द्राद्या गवाद्याः पशुजातयः ॥ (२३०।२)

ityādayo mṛgendrādyā gavādyāḥ paśujātayaḥ ||

231.1२३१.१

अधोगन्ता तु खनको वृकः पुन्ध्वज उन्दुरः । (२३१।१)

adhogantā tu khanako vṛkaḥ pundhvaja unduraḥ |

231.2२३१.२

उन्दुरुर्मूषको ऽप्याखुर्गिरिका बालमूषिका ॥ (२३१।२)

undururmūṣako 'pyākhurgirikā bālamūṣikā ||

232.1२३२.१

चुचुन्दरी गन्धमूषी दीर्घदेही तु मूषिका । (२३२।१)

cucundarī gandhamūṣī dīrghadehī tu mūṣikā |

232.2२३२.२

सरटः कृकलासः स्यान्मुसली गृहगोधिका ॥ (२३२।२)

saraṭaḥ kṛkalāsaḥ syānmusalī gṛhagodhikā ||

233.1२३३.१

लूता स्त्री तन्तुवायोर्णनाभमर्कटकाः समाः । (२३३।१)

lūtā strī tantuvāyorṇanābhamarkaṭakāḥ samāḥ |

233.2२३३.२

नीलङ्गुस्तु कृमिः कर्णजलौकाः शतपद्युभे ॥ (२३३।२)

nīlaṅgustu kṛmiḥ karṇajalaukāḥ śatapadyubhe ||

234.1२३४.१

वृश्चिकः शूककीटः स्यादलिद्रुणौ तु वृश्चिके । (२३४।१)

vṛścikaḥ śūkakīṭaḥ syādalidruṇau tu vṛścike |

234.2२३४.२

पारावतः कलरवः कपोतो ऽथ शशादनः ॥ (२३४।२)

pārāvataḥ kalaravaḥ kapoto 'tha śaśādanaḥ ||

235.1२३५.१

पत्री श्येन उलूकस्तु वायसारातिपेचकौ । (२३५।१)

patrī śyena ulūkastu vāyasārātipecakau |

235.2२३५.२

दिवान्धः कौशिको घूको दिवाभीतो निशाटनः ॥ (२३५।२)

divāndhaḥ kauśiko ghūko divābhīto niśāṭanaḥ ||

236.1२३६.१

व्याघ्राटः स्याद्भरद्वाजः खञ्जरीटस्तु खञ्जनः । (२३६।१)

vyāghrāṭaḥ syādbharadvājaḥ khañjarīṭastu khañjanaḥ |

236.2२३६.२

लोहपृष्ठस्तु कङ्कः स्यादथ चाषः किकीदिविः ॥ (२३६।२)

lohapṛṣṭhastu kaṅkaḥ syādatha cāṣaḥ kikīdiviḥ ||

237.1२३७.१

कलिङ्गभृङ्गधूम्याटा अथ स्याच्छतपत्रकः । (२३७।१)

kaliṅgabhṛṅgadhūmyāṭā atha syācchatapatrakaḥ |

237.2२३७.२

दार्वाघाटो ऽथ सारङ्गः स्तोककश्चातकः समाः ॥ (२३७।२)

dārvāghāṭo 'tha sāraṅgaḥ stokakaścātakaḥ samāḥ ||

238.1२३८.१

चोच्क्कृकवाकुस्ताम्रचूडः कुक्कुटश्चरणायुधः । (२३८।१)

cockkṛkavākustāmracūḍaḥ kukkuṭaścaraṇāyudhaḥ |

238.2२३८.२

चटकः कलविङ्कः स्यात्तस्य स्त्री चटका तयोः ॥ (२३८।२)

caṭakaḥ kalaviṅkaḥ syāttasya strī caṭakā tayoḥ ||

239.1२३९.१

पुमपत्ये चाटकैरः स्त्र्यपत्ये चटकैव सा । (२३९।१)

pumapatye cāṭakairaḥ stryapatye caṭakaiva sā |

239.2२३९.२

कर्करेटुः करेटुः स्यात्कृकणक्रकरौ समौ ॥ (२३९।२)

karkareṭuḥ kareṭuḥ syātkṛkaṇakrakarau samau ||

240.1२४०.१

चुच्कोओवनप्रियः परभृतः कोकिलः पिक इत्यपि । (२४०।१)

cuckoovanapriyaḥ parabhṛtaḥ kokilaḥ pika ityapi |

240.2२४०.२

च्रोwकाके तु करटारिष्टबलिपुष्टसकृत्प्रजाः ॥ (२४०।२)

crowkāke tu karaṭāriṣṭabalipuṣṭasakṛtprajāḥ ||

241.1२४१.१

ध्वाङ्क्षात्मघोषपरभृद्बलिभुग्वायसा अपि । (२४१।१)

dhvāṅkṣātmaghoṣaparabhṛdbalibhugvāyasā api |

241.2२४१.२

स एव च चिरञ्जीवी चैकदृष्टिश्च मौकुलिः ॥ (२४१।२)

sa eva ca cirañjīvī caikadṛṣṭiśca maukuliḥ ||

242.1२४२.१

रवेन्द्रोणकाकस्तु काकोलो दात्यूहः कालकण्ठकः । (२४२।१)

ravendroṇakākastu kākolo dātyūhaḥ kālakaṇṭhakaḥ |

242.2२४२.२

आतापिचिल्लौ दाक्षाय्यगृध्रौ कीरशुकौ समौ ॥ (२४२।२)

ātāpicillau dākṣāyyagṛdhrau kīraśukau samau ||

243.1२४३.१

क्रुड् क्रौञ्चो ऽथ बकः कह्वः पुष्कराह्वस्तु सारसः । (२४३।१)

kruḍ krauñco 'tha bakaḥ kahvaḥ puṣkarāhvastu sārasaḥ |

243.2२४३.२

कोकश्चक्रश्चक्रवाको रथाङ्गाह्वयनामकः ॥ (२४३।२)

kokaścakraścakravāko rathāṅgāhvayanāmakaḥ ||

244.1२४४.१

कादम्बः कलहंसः स्यादुत्क्रोशकुररौ समौ । (२४४।१)

kādambaḥ kalahaṃsaḥ syādutkrośakurarau samau |

244.2२४४.२

हंसास्तु श्वेतगरुतश्चक्राङ्गा मानसौकसः ॥ (२४४।२)

haṃsāstu śvetagarutaścakrāṅgā mānasaukasaḥ ||

245.1२४५.१

राजहंसास्तु ते चञ्चुचरणैर्लोहितैः सिताः । (२४५।१)

rājahaṃsāstu te cañcucaraṇairlohitaiḥ sitāḥ |

245.2२४५.२

मलिनैर्मल्लिकाक्षास्ते धार्तराष्ट्राः सितेतरैः ॥ (२४५।२)

malinairmallikākṣāste dhārtarāṣṭrāḥ sitetaraiḥ ||

246.1२४६.१

शरारिराटिराडिश्च बलाका बिसकण्ठिका । (२४६।१)

śarārirāṭirāḍiśca balākā bisakaṇṭhikā |

246.2२४६.२

हंसस्य योषिद्वरटा सारसस्य तु लक्ष्मणा ॥ (२४६।२)

haṃsasya yoṣidvaraṭā sārasasya tu lakṣmaṇā ||

247.1२४७.१

जतुकाजिनपत्रा स्यात्परोष्णी तैलपायिका । (२४७।१)

jatukājinapatrā syātparoṣṇī tailapāyikā |

247.2२४७.२

वर्वणा मक्षिका नीला सरघा मधुमक्षिका ॥ (२४७।२)

varvaṇā makṣikā nīlā saraghā madhumakṣikā ||

248.1२४८.१

पतङ्गिका पुत्तिका स्याद्दंशस्तु वनमक्षिका । (२४८।१)

pataṅgikā puttikā syāddaṃśastu vanamakṣikā |

248.2२४८.२

दंशी तज्जातिरल्पा स्याद्गन्धोली वरटा द्वयोः ॥ (२४८।२)

daṃśī tajjātiralpā syādgandholī varaṭā dvayoḥ ||

249.1२४९.१

भृङ्गारी झीरुका चीरी झिल्लिका च समा इमाः । (२४९।१)

bhṛṅgārī jhīrukā cīrī jhillikā ca samā imāḥ |

249.2२४९.२

समौ पतङ्गशलभौ खद्योतो ज्योतिरिङ्गणः ॥ (२४९।२)

samau pataṅgaśalabhau khadyoto jyotiriṅgaṇaḥ ||

250.1२५०.१

बेएमधुव्रतो मधुकरो मधुलिण्मधुपालिनः । (२५०।१)

beemadhuvrato madhukaro madhuliṇmadhupālinaḥ |

250.2२५०.२

द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमरालयः ॥ (२५०।२)

dvirephapuṣpaliḍbhṛṅgaṣaṭpadabhramarālayaḥ ||

251.1२५१.१

पेअचोच्क्मयूरो बर्हिणो बर्ही नीलकण्ठो भुजंगभुक् । (२५१।१)

peacockmayūro barhiṇo barhī nīlakaṇṭho bhujaṃgabhuk |

251.2२५१.२

शिखावलः शिखी केकी मेघनादानुलास्यपि ॥ (२५१।२)

śikhāvalaḥ śikhī kekī meghanādānulāsyapi ||

252.1२५२.१

केका वाणी मयूरस्य समौ चन्द्रकमेचकौ । (२५२।१)

kekā vāṇī mayūrasya samau candrakamecakau |

252.2२५२.२

शिखा चूडा शिखण्डस् तु पिच्छबर्हे नपुंसके ॥ (२५२।२)

śikhā cūḍā śikhaṇḍas tu picchabarhe napuṃsake ||

253.1२५३.१

बिर्द्खगे विहङ्गविहगविहङ्गमविहायसः । (२५३।१)

birdkhage vihaṅgavihagavihaṅgamavihāyasaḥ |

253.2२५३.२

शकुन्तिपक्षिशकुनिशकुन्तशकुनद्विजाः ॥ (२५३।२)

śakuntipakṣiśakuniśakuntaśakunadvijāḥ ||

254.1२५४.१

पतत्रिपत्रिपतगपतत्पत्ररथाण्डजाः । (२५४।१)

patatripatripatagapatatpatrarathāṇḍajāḥ |

254.2२५४.२

नगौकोवाजिविकिरविविष्किरपतत्रयः ॥ (२५४।२)

nagaukovājivikiraviviṣkirapatatrayaḥ ||

255.1२५५.१

नीडोद्भवाः गरुत्मन्तः पित्सन्तो नभसंगमाः । (२५५।१)

nīḍodbhavāḥ garutmantaḥ pitsanto nabhasaṃgamāḥ |

255.2२५५.२

तेषां विशेषा हारीतो मद्गुः कारण्डवः प्लवः ॥ (२५५।२)

teṣāṃ viśeṣā hārīto madguḥ kāraṇḍavaḥ plavaḥ ||

256.1२५६.१

तित्तिरिः कुक्कुभो लावो जीवञ्जीवश्च कोरकः । (२५६।१)

tittiriḥ kukkubho lāvo jīvañjīvaśca korakaḥ |

256.2२५६.२

कोयष्टिकष् टिट्टिभको वर्तको वर्तिकादयः ॥ (२५६।२)

koyaṣṭikaṣ ṭiṭṭibhako vartako vartikādayaḥ ||

257.1२५७.१

गरुत्पक्षच्छदाः पत्रं पतत्रं च तनूरुहम् । (२५७।१)

garutpakṣacchadāḥ patraṃ patatraṃ ca tanūruham |

257.2२५७.२

स्त्री पक्षतिः पक्षमूलं चञ्चुस्त्रोटिरुभे स्त्रियौ ॥ (२५७।२)

strī pakṣatiḥ pakṣamūlaṃ cañcustroṭirubhe striyau ||

258.1२५८.१

प्रडीनोड्डीनसंडीनान्येताः खगगतिक्रियाः । (२५८।१)

praḍīnoḍḍīnasaṃḍīnānyetāḥ khagagatikriyāḥ |

258.2२५८.२

पेशी कोशो द्विहीने ऽण्डं कुलायो नीडमस्त्रियाम् ॥ (२५८।२)

peśī kośo dvihīne 'ṇḍaṃ kulāyo nīḍamastriyām ||

259.1२५९.१

पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः पृथुकः शावकः शिशुः । (२५९।१)

potaḥ pāko 'rbhako ḍimbhaḥ pṛthukaḥ śāvakaḥ śiśuḥ |

259.2२५९.२

स्त्रीपुंसौ मिथुनं द्वन्द्वं युग्मं तु युगलं युगम् ॥ (२५९।२)

strīpuṃsau mithunaṃ dvandvaṃ yugmaṃ tu yugalaṃ yugam ||

260.1२६०.१

समूहे निवहव्यूहसन्दोहविसरव्रजाः । (२६०।१)

samūhe nivahavyūhasandohavisaravrajāḥ |

260.2२६०.२

स्तोमौघनिकरत्रातवारसंघातसंचयाः ॥ (२६०।२)

stomaughanikaratrātavārasaṃghātasaṃcayāḥ ||

261.1२६१.१

समुदायः समुदयः समवायश्च यो गणः । (२६१।१)

samudāyaḥ samudayaḥ samavāyaśca yo gaṇaḥ |

261.2२६१.२

स्त्रियां तु संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ (२६१।२)

striyāṃ tu saṃhatirvṛndaṃ nikurambaṃ kadambakam ||

262.1२६२.१

वृन्दभेदाः समैर्वर्गः संघसार्थौ तु जन्तुभिः । (२६२।१)

vṛndabhedāḥ samairvargaḥ saṃghasārthau tu jantubhiḥ |

262.2२६२.२

सजातीयैः कुलं यूथं तिरश्चां पुंनपुंसकम् ॥ (२६२।२)

sajātīyaiḥ kulaṃ yūthaṃ tiraścāṃ puṃnapuṃsakam ||

263.1२६३.१

पशूनां समजो ऽन्येषां समाजो ऽथ सधर्मिणाम् । (२६३।१)

paśūnāṃ samajo 'nyeṣāṃ samājo 'tha sadharmiṇām |

263.2२६३.२

स्यान्निकायः पुञ्जराशी तूत्करः कूटमस्त्रियाम् ॥ (२६३।२)

syānnikāyaḥ puñjarāśī tūtkaraḥ kūṭamastriyām ||

264.1२६४.१

कापोतशौकमायूरतैत्तिरादीनि तद्गणे । (२६४।१)

kāpotaśaukamāyūrataittirādīni tadgaṇe |

264.2२६४.२

गृहासक्ताः पक्षिमृगाश्छेकास्ते गृह्यकाश्च ते ॥ (२६४।२)

gṛhāsaktāḥ pakṣimṛgāśchekāste gṛhyakāśca te ||

265.1२६५.१

मन्मनुष्या मानुषा मर्त्या मनुजा मानवा नराः । (२६५।१)

manmanuṣyā mānuṣā martyā manujā mānavā narāḥ |

265.2२६५.२

स्युः पुमांसः पञ्चजनाः पुरुषाः पूरुषा नरः ॥ (२६५।२)

syuḥ pumāṃsaḥ pañcajanāḥ puruṣāḥ pūruṣā naraḥ ||

266.1२६६.१

wओमन्स्त्री योषिदबला योषा नारी सीमन्तिनी वधूः । (२६६।१)

womanstrī yoṣidabalā yoṣā nārī sīmantinī vadhūḥ |

266.2२६६.२

प्रतीपदर्शिनी वामा वनिता महिला तथा ॥ (२६६।२)

pratīpadarśinī vāmā vanitā mahilā tathā ||

267.1२६७.१

विशेषास्त्वङ्गना भीरुः कामिनी वामलोचना । (२६७।१)

viśeṣāstvaṅganā bhīruḥ kāminī vāmalocanā |

267.2२६७.२

प्रमदा मानिनी कान्ता ललना च नितम्बिनी ॥ (२६७।२)

pramadā māninī kāntā lalanā ca nitambinī ||

268.1२६८.१

सुन्दरी रमणी रामा कोपना सैव भामिनी । (२६८।१)

sundarī ramaṇī rāmā kopanā saiva bhāminī |

268.2२६८.२

वरारोहा मत्तकाशिन्युत्तमा वरवर्णिनी ॥ (२६८।२)

varārohā mattakāśinyuttamā varavarṇinī ||

269.1२६९.१

कृताभिषेका महिषी भोगिन्यो ऽन्या नृपस्त्रियः । (२६९।१)

kṛtābhiṣekā mahiṣī bhoginyo 'nyā nṛpastriyaḥ |

269.2२६९.२

पत्नी पाणिगृहीती च द्वितीया सहधर्मिणी ॥ (२६९।२)

patnī pāṇigṛhītī ca dvitīyā sahadharmiṇī ||

270.1२७०.१

भार्या जायाथ पुंभूम्नि दाराः स्यात्तु कुटुम्बिनी । (२७०।१)

bhāryā jāyātha puṃbhūmni dārāḥ syāttu kuṭumbinī |

270.2२७०.२

पुरंध्री सुचरित्रा तु सती साध्वी पतिव्रता ॥ (२७०।२)

puraṃdhrī sucaritrā tu satī sādhvī pativratā ||

271.1२७१.१

कृतसापत्निकाध्यूढाधिविन्नाथ स्वयंवरा । (२७१।१)

kṛtasāpatnikādhyūḍhādhivinnātha svayaṃvarā |

271.2२७१.२

पतिंवरा च वर्याथ कुलस्त्री कुलपालिका ॥ (२७१।२)

patiṃvarā ca varyātha kulastrī kulapālikā ||

272.1२७२.१

कन्या कुमारी गौरी तु नग्निकानागतार्तवा । (२७२।१)

kanyā kumārī gaurī tu nagnikānāgatārtavā |

272.2२७२.२

स्यान्मध्यमा दृष्टरजास्तरुणी युवतिः समे ॥ (२७२।२)

syānmadhyamā dṛṣṭarajāstaruṇī yuvatiḥ same ||

273.1२७३.१

समाः स्नुषाजनीवध्वश्चिरिण्टी तु सुवासिनी । (२७३।१)

samāḥ snuṣājanīvadhvaściriṇṭī tu suvāsinī |

273.2२७३.२

इच्छावती कामुका स्याद् वृषस्यन्ती तु कामुकी ॥ (२७३।२)

icchāvatī kāmukā syād vṛṣasyantī tu kāmukī ||

274.1२७४.१

कान्तार्थिनी तु या याति संकेतं साभिसारिका । (२७४।१)

kāntārthinī tu yā yāti saṃketaṃ sābhisārikā |

274.2२७४.२

पुंश्चली धर्षिणी बन्धक्यसती कुलटेत्वरी ॥ (२७४।२)

puṃścalī dharṣiṇī bandhakyasatī kulaṭetvarī ||

275.1२७५.१

स्वैरिणी पांसुला च स्यादशिश्वी शिशुना विना । (२७५।१)

svairiṇī pāṃsulā ca syādaśiśvī śiśunā vinā |

275.2२७५.२

अवीरा निष्पतिसुता विश्वस्ताविधवे समे ॥ (२७५।२)

avīrā niṣpatisutā viśvastāvidhave same ||

276.1२७६.१

आलिः सखी वयस्याथ पतिवत्नी सभर्तृका । (२७६।१)

āliḥ sakhī vayasyātha pativatnī sabhartṛkā |

276.2२७६.२

वृद्धा पलिक्नी प्राज्ञी तु प्रज्ञा प्राज्ञा तु धीमती ॥ (२७६।२)

vṛddhā paliknī prājñī tu prajñā prājñā tu dhīmatī ||

277.1२७७.१

शूद्री शूद्रस्य भार्या स्याच्छूद्रा तज्जातिरेव च । (२७७।१)

śūdrī śūdrasya bhāryā syācchūdrā tajjātireva ca |

277.2२७७.२

आभीरी तु महाशूद्री जातिपुंयोगयोः समा ॥ (२७७।२)

ābhīrī tu mahāśūdrī jātipuṃyogayoḥ samā ||

278.1२७८.१

अर्याणी स्वयमर्या स्यात्क्षत्रिया क्षत्रियाण्यपि । (२७८।१)

aryāṇī svayamaryā syātkṣatriyā kṣatriyāṇyapi |

278.2२७८.२

उपाध्यायाप्युपाध्यायी स्यादाचार्यापि च स्वतः ॥ (२७८।२)

upādhyāyāpyupādhyāyī syādācāryāpi ca svataḥ ||

279.1२७९.१

आचार्यानी तु पुंयोगे स्यादर्यी क्षत्रियी तथा । (२७९।१)

ācāryānī tu puṃyoge syādaryī kṣatriyī tathā |

279.2२७९.२

उपाध्यायान्युपाध्यायी पोटा स्त्रीपुंसलक्षणा ॥ (२७९।२)

upādhyāyānyupādhyāyī poṭā strīpuṃsalakṣaṇā ||

280.1२८०.१

वीरपत्नी वीरभार्या वीरमाता तु वीरसूः । (२८०।१)

vīrapatnī vīrabhāryā vīramātā tu vīrasūḥ |

280.2२८०.२

जातापत्या प्रजाता च प्रसूता च प्रसूतिका ॥ (२८०।२)

jātāpatyā prajātā ca prasūtā ca prasūtikā ||

281.1२८१.१

स्त्री नग्निका कोटवी स्याद्दूतीसंचारिके समे । (२८१।१)

strī nagnikā koṭavī syāddūtīsaṃcārike same |

281.2२८१.२

कात्यायन्यर्धवृद्धा या काषायवसनाधवा ॥ (२८१।२)

kātyāyanyardhavṛddhā yā kāṣāyavasanādhavā ||

282.1२८२.१

सैरन्ध्री परवेश्मस्था स्ववशा शिल्पकारिका । (२८२।१)

sairandhrī paraveśmasthā svavaśā śilpakārikā |

282.2२८२.२

असिक्नी स्यादवृद्धा या प्रेष्यान्तःपुरचारिणी ॥ (२८२।२)

asiknī syādavṛddhā yā preṣyāntaḥpuracāriṇī ||

283.1२८३.१

प्रोस्तितुतेवारस्त्री गणिका वेश्या रूपाजीवाथ सा जनैः । (२८३।१)

prostitutevārastrī gaṇikā veśyā rūpājīvātha sā janaiḥ |

283.2२८३.२

सत्कृता वारमुख्या स्यात्कुट्टनी शम्भली समे ॥ (२८३।२)

satkṛtā vāramukhyā syātkuṭṭanī śambhalī same ||

284.1२८४.१

विप्रश्निका त्वीक्षणिका दैवज्ञाथ रजस्वला । (२८४।१)

vipraśnikā tvīkṣaṇikā daivajñātha rajasvalā |

284.2२८४.२

स्त्रीधर्मिण्यविरात्रेयी मलिनी पुष्पवत्यपि ॥ (२८४।२)

strīdharmiṇyavirātreyī malinī puṣpavatyapi ||

285.1२८५.१

ऋतुमत्यप्युदक्यापि स्याद्रजः पुष्पमार्तवम् । (२८५।१)

ṛtumatyapyudakyāpi syādrajaḥ puṣpamārtavam |

285.2२८५.२

श्रद्धालुर्दोहदवती निष्कला विगतार्तवा ॥ (२८५।२)

śraddhālurdohadavatī niṣkalā vigatārtavā ||

286.1२८६.१

आपन्नसत्त्वा स्याद्गुर्विण्यन्तर्वत्नी च गर्भिणी । (२८६।१)

āpannasattvā syādgurviṇyantarvatnī ca garbhiṇī |

286.2२८६.२

गणिकादेस्तु गाणिक्यं गार्भिणं यौवतं गणे ॥ (२८६।२)

gaṇikādestu gāṇikyaṃ gārbhiṇaṃ yauvataṃ gaṇe ||

287.1२८७.१

पुनर्भूर्दिधिषू रूढा द्विस्तस्या दिधिषुः पतिः । (२८७।१)

punarbhūrdidhiṣū rūḍhā dvistasyā didhiṣuḥ patiḥ |

287.2२८७.२

स तु द्विजो ऽग्रेदिधिषूः सैव यस्य कुटुम्बिनी ॥ (२८७।२)

sa tu dvijo 'gredidhiṣūḥ saiva yasya kuṭumbinī ||

288.1२८८.१

कानीनः कन्यकाजातः सुतो ऽथ सुभगासुतः । (२८८।१)

kānīnaḥ kanyakājātaḥ suto 'tha subhagāsutaḥ |

288.2२८८.२

सौभागिनेयः स्यात्पारस्त्रैणेयस्तु परस्त्रियाः ॥ (२८८।२)

saubhāgineyaḥ syātpārastraiṇeyastu parastriyāḥ ||

289.1२८९.१

पैतृष्वसेयः स्यात्पैतृष्वस्रीयश्च पितृष्वसुः । (२८९।१)

paitṛṣvaseyaḥ syātpaitṛṣvasrīyaśca pitṛṣvasuḥ |

289.2२८९.२

सुतो मातृष्वसुश् चैवं वैमात्रेयो विमातृजः ॥ (२८९।२)

suto mātṛṣvasuś caivaṃ vaimātreyo vimātṛjaḥ ||

290.1२९०.१

अथ बान्धकिनेयः स्याद्बन्धुलश्चासतीसुतः । (२९०।१)

atha bāndhakineyaḥ syādbandhulaścāsatīsutaḥ |

290.2२९०.२

कौलटेरः कौलतेयो भिक्षुकी तु सती यदि ॥ (२९०।२)

kaulaṭeraḥ kaulateyo bhikṣukī tu satī yadi ||

291.1२९१.१

तदा कौलटिनेयो ऽस्याः कौलतेयो ऽपि चात्मजः । (२९१।१)

tadā kaulaṭineyo 'syāḥ kaulateyo 'pi cātmajaḥ |

291.2२९१.२

आत्मजस्तनयः सूनुः सुतः पुत्रः स्त्रियां त्वमी ॥ (२९१।२)

ātmajastanayaḥ sūnuḥ sutaḥ putraḥ striyāṃ tvamī ||

292.1२९२.१

आहुर्दुहितरं सर्वे ऽपत्यं तोकं तयोः समे । (२९२।१)

āhurduhitaraṃ sarve 'patyaṃ tokaṃ tayoḥ same |

292.2२९२.२

स्वजाते त्वौरसोरस्यौ तातस्तु जनकः पिता ॥ (२९२।२)

svajāte tvaurasorasyau tātastu janakaḥ pitā ||

293.1२९३.१

जनयित्री प्रसूर्माता जननी भगिनी स्वसा । (२९३।१)

janayitrī prasūrmātā jananī bhaginī svasā |

293.2२९३.२

ननान्दा तु स्वसा पत्युर् नप्त्री पौत्री सुतात्मजा ॥ (२९३।२)

nanāndā tu svasā patyur naptrī pautrī sutātmajā ||

294.1२९४.१

भार्यास्तु भ्रातृवर्गस्य यातरः स्युः परस्परम् । (२९४।१)

bhāryāstu bhrātṛvargasya yātaraḥ syuḥ parasparam |

294.2२९४.२

प्रजावती भ्रातृजाया मातुलानी तु मातुली ॥ (२९४।२)

prajāvatī bhrātṛjāyā mātulānī tu mātulī ||

295.1२९५.१

पतिपत्न्योः प्रसूः श्वश्रूः श्वशुरस्तु पिता तयोः । (२९५।१)

patipatnyoḥ prasūḥ śvaśrūḥ śvaśurastu pitā tayoḥ |

295.2२९५.२

पितुर्भ्राता पितृव्यः स्यान्मातुर्भ्राता तु मातुलः ॥ (२९५।२)

piturbhrātā pitṛvyaḥ syānmāturbhrātā tu mātulaḥ ||

296.1२९६.१

श्यालाः स्युर्भ्रातरः पत्न्याः स्वामिनो देवृदेवरौ । (२९६।१)

śyālāḥ syurbhrātaraḥ patnyāḥ svāmino devṛdevarau |

296.2२९६.२

स्वस्रीयो भागिनेयः स्याज्जामाता दुहितुः पतिः ॥ (२९६।२)

svasrīyo bhāgineyaḥ syājjāmātā duhituḥ patiḥ ||

297.1२९७.१

पितामहः पितृपिता तत्पिता प्रपितामहः । (२९७।१)

pitāmahaḥ pitṛpitā tatpitā prapitāmahaḥ |

297.2२९७.२

मातुर्मातामहाद्येवं सपिण्डास्तु सनाभयः ॥ (२९७।२)

māturmātāmahādyevaṃ sapiṇḍāstu sanābhayaḥ ||

298.1२९८.१

समानोदर्यसोदर्यसगर्भ्यसहजाः समाः । (२९८।१)

samānodaryasodaryasagarbhyasahajāḥ samāḥ |

298.2२९८.२

सगोत्रबान्धवज्ञातिबन्धुस्वस्वजनाः समाः ॥ (२९८।२)

sagotrabāndhavajñātibandhusvasvajanāḥ samāḥ ||

299.1२९९.१

ज्ञातेयं बन्धुता तेषां क्रमाद्भावसमूहयोः । (२९९।१)

jñāteyaṃ bandhutā teṣāṃ kramādbhāvasamūhayoḥ |

299.2२९९.२

धवः प्रियः पतिर्भर्ता जारस्तूपपतिः समौ ॥ (२९९।२)

dhavaḥ priyaḥ patirbhartā jārastūpapatiḥ samau ||

300.1३००.१

अमृते जारजः कुण्डो मृते भर्तरि गोलकः । (३००।१)

amṛte jārajaḥ kuṇḍo mṛte bhartari golakaḥ |

300.2३००.२

भ्रात्रीयो भ्रातृजो भ्रातृभगिन्यौ भ्रातरावुभौ ॥ (३००।२)

bhrātrīyo bhrātṛjo bhrātṛbhaginyau bhrātarāvubhau ||

301.1३०१.१

मातापितरौ पितरौ मातरपितरौ प्रसूजनयितारौ । (३०१।१)

mātāpitarau pitarau mātarapitarau prasūjanayitārau |

301.2३०१.२

श्वश्रूश्वशुरौ श्वशुरौ पुत्रौ पुत्रश्च दुहिता च ॥ (३०१।२)

śvaśrūśvaśurau śvaśurau putrau putraśca duhitā ca ||

302.1३०२.१

दंपती जंपती जायापती भार्यापती च तौ । (३०२।१)

daṃpatī jaṃpatī jāyāpatī bhāryāpatī ca tau |

302.2३०२.२

गर्भाशयो जरायुः स्यादुल्बं च कललो ऽस्त्रियाम् ॥ (३०२।२)

garbhāśayo jarāyuḥ syādulbaṃ ca kalalo 'striyām ||

303.1३०३.१

सूतिमासो वैजननो गर्भो भ्रूण इमौ समौ । (३०३।१)

sūtimāso vaijanano garbho bhrūṇa imau samau |

303.2३०३.२

तृतीयाप्रकृतिः शण्ढः क्लीबः पण्डो नपुंसके ॥ (३०३।२)

tṛtīyāprakṛtiḥ śaṇḍhaḥ klībaḥ paṇḍo napuṃsake ||

304.1३०४.१

शिशुत्वं शैशवं बाल्यं तारुण्यं यौवनं समे । (३०४।१)

śiśutvaṃ śaiśavaṃ bālyaṃ tāruṇyaṃ yauvanaṃ same |

304.2३०४.२

स्यात्स्थाविरं तु वृद्धत्वं वृद्धसंघे ऽपि वार्धकम् ॥ (३०४।२)

syātsthāviraṃ tu vṛddhatvaṃ vṛddhasaṃghe 'pi vārdhakam ||

305.1३०५.१

पलितं जरसा शौक्ल्यं केशादौ विस्रसा जरा । (३०५।१)

palitaṃ jarasā śauklyaṃ keśādau visrasā jarā |

305.2३०५.२

स्यादुत्तानशया डिम्भा स्तनपा च स्तनन्धयी ॥ (३०५।२)

syāduttānaśayā ḍimbhā stanapā ca stanandhayī ||

306.1३०६.१

बालस्तु स्यान्माणवको वयस्थस्तरुणो युवा । (३०६।१)

bālastu syānmāṇavako vayasthastaruṇo yuvā |

306.2३०६.२

प्रवयाः स्थविरो वृद्धो जीनो जीर्णो जरन्नपि ॥ (३०६।२)

pravayāḥ sthaviro vṛddho jīno jīrṇo jarannapi ||

307.1३०७.१

वर्षीयान्दशमी ज्यायान्पूर्वजस्त्वग्रियो ऽग्रजः । (३०७।१)

varṣīyāndaśamī jyāyānpūrvajastvagriyo 'grajaḥ |

307.2३०७.२

जघन्यजे स्युः कनिष्ठयवीयोऽवरजानुजाः ॥ (३०७।२)

jaghanyaje syuḥ kaniṣṭhayavīyo'varajānujāḥ ||

308.1३०८.१

अमांसो दुर्बलश् छातो बलवान्मांसलोऽंसलः । (३०८।१)

amāṃso durbalaś chāto balavānmāṃsalo'ṃsalaḥ |

308.2३०८.२

तुन्दिलस्तुन्दिभस्तुन्दी बृहत्कुक्षिः पिचण्डिलः ॥ (३०८।२)

tundilastundibhastundī bṛhatkukṣiḥ picaṇḍilaḥ ||

309.1३०९.१

अवटीटो ऽवनाटश्चावभ्रटो नतनासिके । (३०९।१)

avaṭīṭo 'vanāṭaścāvabhraṭo natanāsike |

309.2३०९.२

केशवः केशिकः केशी वलिनो वलिभः समौ ॥ (३०९।२)

keśavaḥ keśikaḥ keśī valino valibhaḥ samau ||

310.1३१०.१

विकलाङ्गस्त्वपोगण्डः खर्वो ह्रस्वश्च वामनः । (३१०।१)

vikalāṅgastvapogaṇḍaḥ kharvo hrasvaśca vāmanaḥ |

310.2३१०.२

खरणाः स्यात्खरणसो विग्रस्तु गतनासिकः ॥ (३१०।२)

kharaṇāḥ syātkharaṇaso vigrastu gatanāsikaḥ ||

311.1३११.१

खुरणाः स्यात्खुरणसः प्रज्ञुः प्रगतजानुकः । (३११।१)

khuraṇāḥ syātkhuraṇasaḥ prajñuḥ pragatajānukaḥ |

311.2३११.२

ऊर्ध्वज्ञुरूर्ध्वजानुः स्यात्संज्ञुः संहतजानुकः ॥ (३११।२)

ūrdhvajñurūrdhvajānuḥ syātsaṃjñuḥ saṃhatajānukaḥ ||

312.1३१२.१

स्यादेडे बधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः । (३१२।१)

syādeḍe badhiraḥ kubje gaḍulaḥ kukare kuṇiḥ |

312.2३१२.२

पृश्निरल्पतनौ श्रोणः पङ्गौ मुण्डस्तु मुण्डिते ॥ (३१२।२)

pṛśniralpatanau śroṇaḥ paṅgau muṇḍastu muṇḍite ||

313.1३१३.१

वलिरः केकरे खोडे खञ्जस्त्रिषु जरावराः । (३१३।१)

valiraḥ kekare khoḍe khañjastriṣu jarāvarāḥ |

313.2३१३.२

जडुलः कालकः पिप्लुस्तिलकस्तिलकालकः ॥ (३१३।२)

jaḍulaḥ kālakaḥ piplustilakastilakālakaḥ ||

314.1३१४.१

हेअल्थनामयं स्यादारोग्यं चिकित्सा रुक्प्रतिक्रिया । (३१४।१)

healthanāmayaṃ syādārogyaṃ cikitsā rukpratikriyā |

314.2३१४.२

भेषजौषधभैषज्यान्यगदो जायुरित्यपि ॥ (३१४।२)

bheṣajauṣadhabhaiṣajyānyagado jāyurityapi ||

315.1३१५.१

स्त्री रुग्रुजा चोपतापरोगव्याधिगदामयाः । (३१५।१)

strī rugrujā copatāparogavyādhigadāmayāḥ |

315.2३१५.२

क्षयः शोषश्च यक्ष्मा च प्रतिश्यायस्तु पीनसः ॥ (३१५।२)

kṣayaḥ śoṣaśca yakṣmā ca pratiśyāyastu pīnasaḥ ||

316.1३१६.१

स्त्री क्षुत्क्षुतं क्षवः पुंसि कासस्तु क्षवथुः पुमान् । (३१६।१)

strī kṣutkṣutaṃ kṣavaḥ puṃsi kāsastu kṣavathuḥ pumān |

316.2३१६.२

शोफस्तु श्वयथुः शोथः पादस्फोटो विपादिका ॥ (३१६।२)

śophastu śvayathuḥ śothaḥ pādasphoṭo vipādikā ||

317.1३१७.१

किलाससिध्मे कच्छ्वां तु पाम पामा विचर्चिका । (३१७।१)

kilāsasidhme kacchvāṃ tu pāma pāmā vicarcikā |

317.2३१७.२

कण्डूः खर्जूश्च कण्डूया विस्फोटः पिटकः स्त्रियाम् ॥ (३१७।२)

kaṇḍūḥ kharjūśca kaṇḍūyā visphoṭaḥ piṭakaḥ striyām ||

318.1३१८.१

व्रणो ऽस्त्रियामीर्ममरुः क्लीबे नाडीव्रणः पुमान् । (३१८।१)

vraṇo 'striyāmīrmamaruḥ klībe nāḍīvraṇaḥ pumān |

318.2३१८.२

कोठो मण्डलकं कुष्ठश्वित्रे दुर्नामकार्शसी ॥ (३१८।२)

koṭho maṇḍalakaṃ kuṣṭhaśvitre durnāmakārśasī ||

319.1३१९.१

आनाहस्तु निबन्धः स्याद्ग्रहणीरुक्प्रवाहिका । (३१९।१)

ānāhastu nibandhaḥ syādgrahaṇīrukpravāhikā |

319.2३१९.२

प्रच्छर्दिका वमिश्च स्त्री पुमांस्तु वमथुः समाः ॥ (३१९।२)

pracchardikā vamiśca strī pumāṃstu vamathuḥ samāḥ ||

320.1३२०.१

व्याधिभेदा विद्रधिः स्त्री ज्वरमेहभगन्दराः । (३२०।१)

vyādhibhedā vidradhiḥ strī jvaramehabhagandarāḥ |

320.2३२०.२

श्लीपदं पादवल्मीकं केशघ्नस्त्विन्द्रलुप्तकः ॥ (३२०।२)

ślīpadaṃ pādavalmīkaṃ keśaghnastvindraluptakaḥ ||

321.1३२१.१

अश्मरी मूत्रकृच्छ्रम् स्यात्पूर्वे शुक्रावधेस्त्रिषु । (३२१।१)

aśmarī mūtrakṛcchram syātpūrve śukrāvadhestriṣu |

321.2३२१.२

रोगहार्यगदंकारो भिषग्वैद्यौ चिकित्सके ॥ (३२१।२)

rogahāryagadaṃkāro bhiṣagvaidyau cikitsake ||

322.1३२२.१

वार्तो निरामयः कल्य उल्लाघो निर्गतो गदात् । (३२२।१)

vārto nirāmayaḥ kalya ullāgho nirgato gadāt |

322.2३२२.२

ग्लानग्लास्नू आमयावी विकृतो व्याधितो ऽपटुः ॥ (३२२।२)

glānaglāsnū āmayāvī vikṛto vyādhito 'paṭuḥ ||

323.1३२३.१

आतुरो ऽभ्यमितो ऽभ्यान्तः समौ पामनकच्छुरौ । (३२३।१)

āturo 'bhyamito 'bhyāntaḥ samau pāmanakacchurau |

323.2३२३.२

दद्रुणो दद्रुरोगी स्याद् अर्शोरोगयुतो ऽर्शसः ॥ (३२३।२)

dadruṇo dadrurogī syād arśorogayuto 'rśasaḥ ||

324.1३२४.१

वातकी वातरोगी स्यात्सातिसारो ऽतिसारकी । (३२४।१)

vātakī vātarogī syātsātisāro 'tisārakī |

324.2३२४.२

स्युः क्लिन्नाक्षे चुल्लचिल्लपिल्लाः क्लिन्ने ऽक्ष्णि चाप्यमी ॥ (३२४।२)

syuḥ klinnākṣe cullacillapillāḥ klinne 'kṣṇi cāpyamī ||

325.1३२५.१

उन्मत्त उन्मादवति श्लेष्मलः श्लेष्मणः कफी । (३२५।१)

unmatta unmādavati śleṣmalaḥ śleṣmaṇaḥ kaphī |

325.2३२५.२

न्युब्जो भुग्ने रुजा वृद्धनाभौ तुन्दिलतुन्दिभौ ॥ (३२५।२)

nyubjo bhugne rujā vṛddhanābhau tundilatundibhau ||

326.1३२६.१

विलासी सिध्मलो ऽन्धो ऽदृङ्मूर्च्छाले मूर्तमूर्छितौ । (३२६।१)

vilāsī sidhmalo 'ndho 'dṛṅmūrcchāle mūrtamūrchitau |

326.2३२६.२

शुक्रं तेजोरेतसी च बीजवीर्येन्द्रियाणि च ॥ (३२६।२)

śukraṃ tejoretasī ca bījavīryendriyāṇi ca ||

327.1३२७.१

मायुः पित्तं कफः श्लेष्मा स्त्रियां तु त्वगसृग्धरा । (३२७।१)

māyuḥ pittaṃ kaphaḥ śleṣmā striyāṃ tu tvagasṛgdharā |

327.2३२७.२

पिशितं तरसं मांसं पललं क्रव्यमामिषम् ॥ (३२७।२)

piśitaṃ tarasaṃ māṃsaṃ palalaṃ kravyamāmiṣam ||

328.1३२८.१

उत्तप्तं शुष्कमांसं स्यात्तद्वल्लूरं त्रिलिङ्गकम् । (३२८।१)

uttaptaṃ śuṣkamāṃsaṃ syāttadvallūraṃ triliṅgakam |

328.2३२८.२

बोद्य् पर्त्स्रुधिरे ऽसृग्लोहितास्ररक्तक्षतजशोणितम् ॥ (३२८।२)

body partsrudhire 'sṛglohitāsraraktakṣatajaśoṇitam ||

329.1३२९.१

बुक्काग्रमांसं हृदयं हृन्मेदस्तु वपा वसा । (३२९।१)

bukkāgramāṃsaṃ hṛdayaṃ hṛnmedastu vapā vasā |

329.2३२९.२

पश्चाद्ग्रीवाशिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा ॥ (३२९।२)

paścādgrīvāśirā manyā nāḍī tu dhamaniḥ śirā ||

330.1३३०.१

तिलकं क्लोम मस्तिष्कं गोर्दं किट्टं मलो ऽस्त्रियाम् । (३३०।१)

tilakaṃ kloma mastiṣkaṃ gordaṃ kiṭṭaṃ malo 'striyām |

330.2३३०.२

अन्त्रं पुरीतद्गुल्मस्तु प्लीहा पुंस्यथ वस्नसा ॥ (३३०।२)

antraṃ purītadgulmastu plīhā puṃsyatha vasnasā ||

331.1३३१.१

स्नायुः स्त्रियां कालखण्डयकृती तु समे इमे । (३३१।१)

snāyuḥ striyāṃ kālakhaṇḍayakṛtī tu same ime |

331.2३३१.२

सृणिका स्यन्दनी लाला दूषिका नेत्रयोर्मलम् ॥ (३३१।२)

sṛṇikā syandanī lālā dūṣikā netrayormalam ||

332.1३३२.१

नासामलं तु सिंघाणं पिञ्जूषं कर्णयोर्मलम् । (३३२।१)

nāsāmalaṃ tu siṃghāṇaṃ piñjūṣaṃ karṇayormalam |

332.2३३२.२

मूत्रं प्रस्राव उच्चारावस्करौ शमलं शकृत् ॥ (३३२।२)

mūtraṃ prasrāva uccārāvaskarau śamalaṃ śakṛt ||

333.1३३३.१

पुरीषं गूथवर्चस्कमस्त्री विष्ठाविशौ स्त्रियौ । (३३३।१)

purīṣaṃ gūthavarcaskamastrī viṣṭhāviśau striyau |

333.2३३३.२

स्यात्कर्परः कपालो ऽस्त्री कीकसं कुल्यमस्थि च ॥ (३३३।२)

syātkarparaḥ kapālo 'strī kīkasaṃ kulyamasthi ca ||

334.1३३४.१

स्याच्छरीरास्थ्नि कंकालः पृष्ठास्थ्नि तु कशेरुका । (३३४।१)

syāccharīrāsthni kaṃkālaḥ pṛṣṭhāsthni tu kaśerukā |

334.2३३४.२

शिरोऽस्थनि करोटिः स्त्री पार्श्वास्थनि तु पर्शुका ॥ (३३४।२)

śiro'sthani karoṭiḥ strī pārśvāsthani tu parśukā ||

335.1३३५.१

अङ्गं प्रतीको ऽवयवो ऽपघनो ऽथ कलेवरम् । (३३५।१)

aṅgaṃ pratīko 'vayavo 'paghano 'tha kalevaram |

335.2३३५.२

गात्रं वपुः संहननं शरीरं वर्ष्म विग्रहः ॥ (३३५।२)

gātraṃ vapuḥ saṃhananaṃ śarīraṃ varṣma vigrahaḥ ||

336.1३३६.१

कायो देहः क्लीबपुंसोः स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः । (३३६।१)

kāyo dehaḥ klībapuṃsoḥ striyāṃ mūrtistanustanūḥ |

336.2३३६.२

पादाग्रं प्रपदं पादः पदङ्घ्रिश्चरणो ऽस्त्रियाम् ॥ (३३६।२)

pādāgraṃ prapadaṃ pādaḥ padaṅghriścaraṇo 'striyām ||

337.1३३७.१

तद्ग्रन्थी घुटिके गुल्फौ पुमान्पार्ष्णिस्तयोरधः । (३३७।१)

tadgranthī ghuṭike gulphau pumānpārṣṇistayoradhaḥ |

337.2३३७.२

जङ्घा तु प्रसृता जानूरुपर्वाष्ठीवदस्त्रियाम् ॥ (३३७।२)

jaṅghā tu prasṛtā jānūruparvāṣṭhīvadastriyām ||

338.1३३८.१

सक्थि क्लीबे पुमानूरुस्तत्सन्धिः पुंसि वङ्क्षणः । (३३८।१)

sakthi klībe pumānūrustatsandhiḥ puṃsi vaṅkṣaṇaḥ |

338.2३३८.२

गुदं त्वपानं पायुर्ना बस्तिर्नाभेरधो द्वयोः ॥ (३३८।२)

gudaṃ tvapānaṃ pāyurnā bastirnābheradho dvayoḥ ||

339.1३३९.१

कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती । (३३९।१)

kaṭo nā śroṇiphalakaṃ kaṭiḥ śroṇiḥ kakudmatī |

339.2३३९.२

पश्चान्नितम्बः स्त्रीकट्याः क्लीबे तु जघनं पुरः ॥ (३३९।२)

paścānnitambaḥ strīkaṭyāḥ klībe tu jaghanaṃ puraḥ ||

340.1३४०.१

कूपकौ तु नितम्बस्थौ द्वयहीने ककुन्दरे । (३४०।१)

kūpakau tu nitambasthau dvayahīne kakundare |

340.2३४०.२

स्त्रियाम् स्फिचौ कटिप्रोथावुपस्थो वक्ष्यमाणयोः ॥ (३४०।२)

striyām sphicau kaṭiprothāvupastho vakṣyamāṇayoḥ ||

341.1३४१.१

भगं योनिर्द्वयोः शिश्नो मेढ्रो मेहनशेफसी । (३४१।१)

bhagaṃ yonirdvayoḥ śiśno meḍhro mehanaśephasī |

341.2३४१.२

मुष्को ऽण्डकोशो वृषणः पृष्ठवंशाधरे त्रिकम् ॥ (३४१।२)

muṣko 'ṇḍakośo vṛṣaṇaḥ pṛṣṭhavaṃśādhare trikam ||

342.1३४२.१

पिचण्डकुक्षी जठरोदरं तुन्दं स्तनौ कुचौ । (३४२।१)

picaṇḍakukṣī jaṭharodaraṃ tundaṃ stanau kucau |

342.2३४२.२

चूचुकं तु कुचाग्रं स्यान्न ना क्रोडं भुजान्तरम् ॥ (३४२।२)

cūcukaṃ tu kucāgraṃ syānna nā kroḍaṃ bhujāntaram ||

343.1३४३.१

उरो वत्सं च वक्षश्च पृष्ठं तु चरमं तनोः । (३४३।१)

uro vatsaṃ ca vakṣaśca pṛṣṭhaṃ tu caramaṃ tanoḥ |

343.2३४३.२

स्कन्धो भुजशिरोऽंसो ऽस्त्री सन्धी तस्यैव जत्रुणी ॥ (३४३।२)

skandho bhujaśiro'ṃso 'strī sandhī tasyaiva jatruṇī ||

344.1३४४.१

बाहुमूले उभे कक्षौ पार्श्वमस्त्री तयोरधः । (३४४।१)

bāhumūle ubhe kakṣau pārśvamastrī tayoradhaḥ |

344.2३४४.२

मध्यमं चावलग्नं च मध्यो ऽस्त्री द्वौ परौ द्वयोः ॥ (३४४।२)

madhyamaṃ cāvalagnaṃ ca madhyo 'strī dvau parau dvayoḥ ||

345.1३४५.१

भुजबाहू प्रवेष्टो दोः स्यात्कफोणिस्तु कूर्परः । (३४५।१)

bhujabāhū praveṣṭo doḥ syātkaphoṇistu kūrparaḥ |

345.2३४५.२

अस्योपरि प्रगण्डः स्यात्प्रकोष्ठस्तस्य चाप्यधः ॥ (३४५।२)

asyopari pragaṇḍaḥ syātprakoṣṭhastasya cāpyadhaḥ ||

346.1३४६.१

मणिबन्धाद् आकनिष्ठं करस्य करभो बहिः । (३४६।१)

maṇibandhād ākaniṣṭhaṃ karasya karabho bahiḥ |

346.2३४६.२

पञ्चशाखः शयः पाणिस्तर्जनी स्यात्प्रदेशिनी ॥ (३४६।२)

pañcaśākhaḥ śayaḥ pāṇistarjanī syātpradeśinī ||

347.1३४७.१

अङ्गुल्यः करशाखाः स्युः पुंस्यङ्गुष्ठः प्रदेशिनी । (३४७।१)

aṅgulyaḥ karaśākhāḥ syuḥ puṃsyaṅguṣṭhaḥ pradeśinī |

347.2३४७.२

मध्यमानामिका चापि कनिष्ठा चेति ताः क्रमात् ॥ (३४७।२)

madhyamānāmikā cāpi kaniṣṭhā ceti tāḥ kramāt ||

348.1३४८.१

पुनर्भवः कररुहो नखो ऽस्त्री नखरो ऽस्त्रियाम् । (३४८।१)

punarbhavaḥ kararuho nakho 'strī nakharo 'striyām |

348.2३४८.२

प्रादेशतालगोकर्णास्तर्जन्यादियुते तते ॥ (३४८।२)

prādeśatālagokarṇāstarjanyādiyute tate ||

349.1३४९.१

अङ्गुष्ठे सकनिष्ठे स्याद्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुलः । (३४९।१)

aṅguṣṭhe sakaniṣṭhe syādvitastirdvādaśāṅgulaḥ |

349.2३४९.२

पाणौ चपेटप्रतलप्रहस्ता विस्तृताङ्गुलौ ॥ (३४९।२)

pāṇau capeṭapratalaprahastā vistṛtāṅgulau ||

350.1३५०.१

द्वौ संहतौ संहततलप्रतलौ वामदक्षिणौ । (३५०।१)

dvau saṃhatau saṃhatatalapratalau vāmadakṣiṇau |

350.2३५०.२

पाणिर्निकुब्जः प्रसृतिस्तौ युतावञ्जलिः पुमान् ॥ (३५०।२)

pāṇirnikubjaḥ prasṛtistau yutāvañjaliḥ pumān ||

351.1३५१.१

प्रकोष्ठे विस्तृतकरे हस्तो मुष्ट्या तु बद्धया । (३५१।१)

prakoṣṭhe vistṛtakare hasto muṣṭyā tu baddhayā |

351.2३५१.२

स रत्निः स्यादरत्निस्तु निष्कनिष्ठेन मुष्टिना ॥ (३५१।२)

sa ratniḥ syādaratnistu niṣkaniṣṭhena muṣṭinā ||

352.1३५२.१

व्यामो बाह्वोः सकरयोस्ततयोस्तिर्यगनन्तरम् । (३५२।१)

vyāmo bāhvoḥ sakarayostatayostiryaganantaram |

352.2३५२.२

ऊर्ध्वविस्तृतदोः पाणिनृमाने पौरुषं त्रिषु ॥ (३५२।२)

ūrdhvavistṛtadoḥ pāṇinṛmāne pauruṣaṃ triṣu ||

353.1३५३.१

कण्ठो गलो ऽथ ग्रीवायां शिरोधिः कन्धरेत्यपि । (३५३।१)

kaṇṭho galo 'tha grīvāyāṃ śirodhiḥ kandharetyapi |

353.2३५३.२

कम्बुग्रीवा त्रिरेखा सावटुर्घाटा कृकाटिका ॥ (३५३।२)

kambugrīvā trirekhā sāvaṭurghāṭā kṛkāṭikā ||

354.1३५४.१

वक्त्रास्ये वदनं तुण्डमाननं लपनं मुखम् । (३५४।१)

vaktrāsye vadanaṃ tuṇḍamānanaṃ lapanaṃ mukham |

354.2३५४.२

नोसेक्लीबे घ्राणं गन्धवहा घोणा नासा च नासिका ॥ (३५४।२)

noseklībe ghrāṇaṃ gandhavahā ghoṇā nāsā ca nāsikā ||

355.1३५५.१

ओष्ठाधरौ तु रदनच्छदौ दशनवाससी । (३५५।१)

oṣṭhādharau tu radanacchadau daśanavāsasī |

355.2३५५.२

अधस्ताच्चिबुकं गण्डौ कपोलौ तत्परा हनुः ॥ (३५५।२)

adhastāccibukaṃ gaṇḍau kapolau tatparā hanuḥ ||

356.1३५६.१

तेएथ्रदना दशना दन्ता रदास्तालु तु काकुदम् । (३५६।१)

teethradanā daśanā dantā radāstālu tu kākudam |

356.2३५६.२

रसज्ञा रसना जिह्वा प्रान्तावोष्ठस्य सृक्किणी ॥ (३५६।२)

rasajñā rasanā jihvā prāntāvoṣṭhasya sṛkkiṇī ||

357.1३५७.१

ललाटम् अलिकं गोधिरूर्ध्वे दृग्भ्यां भ्रुवौ स्त्रियौ । (३५७।१)

lalāṭam alikaṃ godhirūrdhve dṛgbhyāṃ bhruvau striyau |

357.2३५७.२

कूर्चमस्त्री भ्रुवोर्मध्यं तारकाक्ष्णः कनीनिका ॥ (३५७।२)

kūrcamastrī bhruvormadhyaṃ tārakākṣṇaḥ kanīnikā ||

358.1३५८.१

एयेलोचनं नयनं नेत्रमीक्षणं चक्षुरक्षिणी । (३५८।१)

eyelocanaṃ nayanaṃ netramīkṣaṇaṃ cakṣurakṣiṇī |

358.2३५८.२

दृग्दृष्टी चास्रु नेत्राम्बु रोदनं चास्रमश्रु च ॥ (३५८।२)

dṛgdṛṣṭī cāsru netrāmbu rodanaṃ cāsramaśru ca ||

359.1३५९.१

अपाङ्गौ नेत्रयोरन्तौ कटाक्षो ऽपाङ्गदर्शने । (३५९।१)

apāṅgau netrayorantau kaṭākṣo 'pāṅgadarśane |

359.2३५९.२

कर्णशब्दग्रहौ श्रोत्रं श्रुतिः स्त्री श्रवणं श्रवः ॥ (३५९।२)

karṇaśabdagrahau śrotraṃ śrutiḥ strī śravaṇaṃ śravaḥ ||

360.1३६०.१

हेअदुत्तमाङ्गं शिरः शीर्षं मूर्धा ना मस्तको ऽस्त्रियाम् । (३६०।१)

headuttamāṅgaṃ śiraḥ śīrṣaṃ mūrdhā nā mastako 'striyām |

360.2३६०.२

हैर् ओड़् थे हेअद्चिकुरः कुन्तलो वालः कचः केशः शिरोरुहः ॥ (३६०।२)

hair of the headcikuraḥ kuntalo vālaḥ kacaḥ keśaḥ śiroruhaḥ ||

361.1३६१.१

तद्वृन्दे कैशिकं कैश्यमलकाश्चूर्णकुन्तलाः । (३६१।१)

tadvṛnde kaiśikaṃ kaiśyamalakāścūrṇakuntalāḥ |

361.2३६१.२

ते ललाटे भ्रमरकाः काकपक्षः शिखण्डकः ॥ (३६१।२)

te lalāṭe bhramarakāḥ kākapakṣaḥ śikhaṇḍakaḥ ||

362.1३६२.१

कबरी केशवेशो ऽथ धम्मिल्लः संयताः कचाः । (३६२।१)

kabarī keśaveśo 'tha dhammillaḥ saṃyatāḥ kacāḥ |

362.2३६२.२

शिखा चूडा केशपाशी व्रतिनस्तु सटा जटा ॥ (३६२।२)

śikhā cūḍā keśapāśī vratinastu saṭā jaṭā ||

363.1३६३.१

वेणी प्रवेणी शीर्षण्यशिरस्यौ विशदे कचे । (३६३।१)

veṇī praveṇī śīrṣaṇyaśirasyau viśade kace |

363.2३६३.२

पाशः पक्षश्च हस्तश्च कलापार्थाः कचात्परे ॥ (३६३।२)

pāśaḥ pakṣaśca hastaśca kalāpārthāḥ kacātpare ||

364.1३६४.१

तनूरुहं रोम लोम तद्वृद्धौ श्मश्रु पुम्मुखे । (३६४।१)

tanūruhaṃ roma loma tadvṛddhau śmaśru pummukhe |

364.2३६४.२

आकल्पवेषौ नेपथ्यं प्रतिकर्म प्रसाधनम् ॥ (३६४।२)

ākalpaveṣau nepathyaṃ pratikarma prasādhanam ||

365.1३६५.१

दशैते त्रिष्वलंकर्तालंकरिष्णुश्च मण्डितः । (३६५।१)

daśaite triṣvalaṃkartālaṃkariṣṇuśca maṇḍitaḥ |

365.2३६५.२

प्रसाधितो ऽलंकृतश्च भूषितश्च परिष्कृतः ॥ (३६५।२)

prasādhito 'laṃkṛtaśca bhūṣitaśca pariṣkṛtaḥ ||

366.1३६६.१

विभ्राड्भ्राजिष्णुरोचिष्णू भूषणं स्यादलंक्रिया । (३६६।१)

vibhrāḍbhrājiṣṇurociṣṇū bhūṣaṇaṃ syādalaṃkriyā |

366.2३६६.२

अलंकारस्त्वाभरणं परिष्कारो विभूषणम् ॥ (३६६।२)

alaṃkārastvābharaṇaṃ pariṣkāro vibhūṣaṇam ||

367.1३६७.१

मण्डनं चाथ मुकुटं किरीटं पुंनपुंसकम् । (३६७।१)

maṇḍanaṃ cātha mukuṭaṃ kirīṭaṃ puṃnapuṃsakam |

367.2३६७.२

चूडामणिः शिरोरत्नं तरलो हारमध्यगः ॥ (३६७।२)

cūḍāmaṇiḥ śiroratnaṃ taralo hāramadhyagaḥ ||

368.1३६८.१

वालपाश्या पारितथ्या पत्त्रपाश्या ललाटिका । (३६८।१)

vālapāśyā pāritathyā pattrapāśyā lalāṭikā |

368.2३६८.२

कर्णिका तालपत्रं स्यात्कुण्डलं कर्णवेष्टनम् ॥ (३६८।२)

karṇikā tālapatraṃ syātkuṇḍalaṃ karṇaveṣṭanam ||

369.1३६९.१

ग्रैवेयकं कण्ठभूषा लम्बनं स्याल्ललन्तिका । (३६९।१)

graiveyakaṃ kaṇṭhabhūṣā lambanaṃ syāllalantikā |

369.2३६९.२

स्वर्णैः प्रालम्बिकाथोरःसूत्रिका मौक्तिकैः कृता ॥ (३६९।२)

svarṇaiḥ prālambikāthoraḥsūtrikā mauktikaiḥ kṛtā ||

370.1३७०.१

हारो मुक्तावली देवच्छन्दो ऽसौ शतयष्टिका । (३७०।१)

hāro muktāvalī devacchando 'sau śatayaṣṭikā |

370.2३७०.२

हारभेदा यष्टिभेदाद्गुच्छगुच्छार्धगोस्तनाः ॥ (३७०।२)

hārabhedā yaṣṭibhedādgucchagucchārdhagostanāḥ ||

371.1३७१.१

अर्धहारो माणवक एकावल्येकयष्टिका । (३७१।१)

ardhahāro māṇavaka ekāvalyekayaṣṭikā |

371.2३७१.२

सैव नक्षत्रमाला स्यात्सप्तविंशतिमौक्तिकैः ॥ (३७१।२)

saiva nakṣatramālā syātsaptaviṃśatimauktikaiḥ ||

372.1३७२.१

आवापकः पारिहार्यः कटको वलयो ऽस्त्रियाम् । (३७२।१)

āvāpakaḥ pārihāryaḥ kaṭako valayo 'striyām |

372.2३७२.२

केयूरमङ्गदं तुल्ये अङ्गुलीयकमूर्मिका ॥ (३७२।२)

keyūramaṅgadaṃ tulye aṅgulīyakamūrmikā ||

373.1३७३.१

साक्षराङ्गुलिमुद्रा स्यात्कङ्कणं करभूषणम् । (३७३।१)

sākṣarāṅgulimudrā syātkaṅkaṇaṃ karabhūṣaṇam |

373.2३७३.२

गिर्द्लेस्त्रीकट्यां मेखला काञ्ची सप्तकी रशना तथा ॥ (३७३।२)

girdlestrīkaṭyāṃ mekhalā kāñcī saptakī raśanā tathā ||

374.1३७४.१

क्लीबे सारसनं चाथ पुंस्कट्यां शृङ्खलं त्रिषु । (३७४।१)

klībe sārasanaṃ cātha puṃskaṭyāṃ śṛṅkhalaṃ triṣu |

374.2३७४.२

पादाङ्गदं तुलाकोटिर्मञ्जीरो नूपुरो ऽस्त्रियाम् ॥ (३७४।२)

pādāṅgadaṃ tulākoṭirmañjīro nūpuro 'striyām ||

375.1३७५.१

हंसकः पादकटकः किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका । (३७५।१)

haṃsakaḥ pādakaṭakaḥ kiṅkiṇī kṣudraghaṇṭikā |

375.2३७५.२

च्लोथ्त्वक्फलकृमिरोमाणि वस्त्रयोनिर्दश त्रिषु ॥ (३७५।२)

clothtvakphalakṛmiromāṇi vastrayonirdaśa triṣu ||

376.1३७६.१

वाल्कं क्षौमादि फालं तु कार्पासं बादरं च तत् । (३७६।१)

vālkaṃ kṣaumādi phālaṃ tu kārpāsaṃ bādaraṃ ca tat |

376.2३७६.२

कौशेयं कृमिकोशोत्थं राङ्कवं मृगरोमजम् ॥ (३७६।२)

kauśeyaṃ kṛmikośotthaṃ rāṅkavaṃ mṛgaromajam ||

377.1३७७.१

अनाहतं निष्प्रवाणि तन्त्रकं च नवाम्बरे । (३७७।१)

anāhataṃ niṣpravāṇi tantrakaṃ ca navāmbare |

377.2३७७.२

तत्स्यादुद्गमनीयं यद्धौतयोर्वस्त्रयोर्युगम् ॥ (३७७।२)

tatsyādudgamanīyaṃ yaddhautayorvastrayoryugam ||

378.1३७८.१

पत्त्रोर्णं धौतकौशेयं बहुमूल्यं महाधनम् । (३७८।१)

pattrorṇaṃ dhautakauśeyaṃ bahumūlyaṃ mahādhanam |

378.2३७८.२

क्षौमं दुकूलं स्याद्द्वे तु निवीतं प्रावृतं त्रिषु ॥ (३७८।२)

kṣaumaṃ dukūlaṃ syāddve tu nivītaṃ prāvṛtaṃ triṣu ||

379.1३७९.१

स्त्रियां बहुत्वे वस्त्रस्य दशाः स्युर्वस्त्रयोर्द्वयोः । (३७९।१)

striyāṃ bahutve vastrasya daśāḥ syurvastrayordvayoḥ |

379.2३७९.२

दैर्घ्यमायाम आरोहः परिणाहो विशालता ॥ (३७९।२)

dairghyamāyāma ārohaḥ pariṇāho viśālatā ||

380.1३८०.१

पटच्चरं जीर्णवस्त्रं समौ नक्तककर्पटौ । (३८०।१)

paṭaccaraṃ jīrṇavastraṃ samau naktakakarpaṭau |

380.2३८०.२

वस्त्रमाच्छादनं वासश्चैलं वसनमंशुकम् ॥ (३८०।२)

vastramācchādanaṃ vāsaścailaṃ vasanamaṃśukam ||

381.1३८१.१

सुचेलकः पटो ऽस्त्री स्याद् वराशिः स्थूलशाटकः । (३८१।१)

sucelakaḥ paṭo 'strī syād varāśiḥ sthūlaśāṭakaḥ |

381.2३८१.२

निचोलः प्रच्छदपटः समौ रल्लककम्बलौ ॥ (३८१।२)

nicolaḥ pracchadapaṭaḥ samau rallakakambalau ||

382.1३८२.१

अन्तरीयोपसंव्यानपरिधानान्यधोऽंशुके । (३८२।१)

antarīyopasaṃvyānaparidhānānyadho'ṃśuke |

382.2३८२.२

द्वौ प्रावारोत्तरासङ्गौ समौ बृहतिका तथा ॥ (३८२।२)

dvau prāvārottarāsaṅgau samau bṛhatikā tathā ||

383.1३८३.१

संव्यानमुत्तरीयं च चोलः कूर्पासको ऽस्त्रियाम् । (३८३।१)

saṃvyānamuttarīyaṃ ca colaḥ kūrpāsako 'striyām |

383.2३८३.२

नीशारः स्यात्प्रावरणे हिमानिलनिवारणे ॥ (३८३।२)

nīśāraḥ syātprāvaraṇe himānilanivāraṇe ||

384.1३८४.१

अर्धोरुकं वरस्त्रीणां स्याच्चण्डातकम् अस्त्रियाम् । (३८४।१)

ardhorukaṃ varastrīṇāṃ syāccaṇḍātakam astriyām |

384.2३८४.२

स्यात् त्रिष्वाप्रपदीनं तत् प्राप्नोत्य् आ प्रपदं हि यत् ॥ (३८४।२)

syāt triṣvāprapadīnaṃ tat prāpnoty ā prapadaṃ hi yat ||

385.1३८५.१

अस्त्री वितानमुल्लोचो दूष्याद्यं वस्त्रवेश्मनि । (३८५।१)

astrī vitānamulloco dūṣyādyaṃ vastraveśmani |

385.2३८५.२

प्रतिसीरा जवनिका स्यात्तिरस्करिणी च सा ॥ (३८५।२)

pratisīrā javanikā syāttiraskariṇī ca sā ||

386.1३८६.१

wअस्हिन्ग्परिकर्माङ्गसंस्कारः स्यान्मार्ष्टिर्मार्जना मृजा । (३८६।१)

washingparikarmāṅgasaṃskāraḥ syānmārṣṭirmārjanā mṛjā |

386.2३८६.२

उद्वर्तनोत्सादने द्वे समे आप्लाव आप्लवः ॥ (३८६।२)

udvartanotsādane dve same āplāva āplavaḥ ||

387.1३८७.१

स्नानं चर्चा तु चार्चिक्यं स्थासको ऽथ प्रबोधनम् । (३८७।१)

snānaṃ carcā tu cārcikyaṃ sthāsako 'tha prabodhanam |

387.2३८७.२

अनुबोधः पत्रलेखा पत्राङ्गुलिरिमे समे ॥ (३८७।२)

anubodhaḥ patralekhā patrāṅgulirime same ||

388.1३८८.१

तमालपत्रतिलकचित्रकाणि विशेषकम् । (३८८।१)

tamālapatratilakacitrakāṇi viśeṣakam |

388.2३८८.२

द्वितीयं च तुरीयं च न स्त्रियामथ कुङ्कुमम् ॥ (३८८।२)

dvitīyaṃ ca turīyaṃ ca na striyāmatha kuṅkumam ||

389.1३८९.१

सड़्ड़्रोन्काश्मीरजन्माग्निशिखं वरं बाह्लीकपीतने । (३८९।१)

saffronkāśmīrajanmāgniśikhaṃ varaṃ bāhlīkapītane |

389.2३८९.२

रक्तसंकोचपिशुनं धीरं लोहितचन्दनम् ॥ (३८९।२)

raktasaṃkocapiśunaṃ dhīraṃ lohitacandanam ||

390.1३९०.१

लाक्षा राक्षा जतु क्लीबे यावो ऽलक्तो द्रुमामयः । (३९०।१)

lākṣā rākṣā jatu klībe yāvo 'lakto drumāmayaḥ |

390.2३९०.२

लवङ्गं देवकुसुमं श्रीसंज्ञमथ जायकम् ॥ (३९०।२)

lavaṅgaṃ devakusumaṃ śrīsaṃjñamatha jāyakam ||

391.1३९१.१

कालीयकं च कालानुसार्यं चाथ समार्थकम् । (३९१।१)

kālīyakaṃ ca kālānusāryaṃ cātha samārthakam |

391.2३९१.२

वंशिकागुरुराजार्हलोहकृमिजजोङ्गकम् ॥ (३९१।२)

vaṃśikāgururājārhalohakṛmijajoṅgakam ||

392.1३९२.१

कालागुर्वगुरु स्यात्तु मङ्गल्या मल्लिगन्धि यत् । (३९२।१)

kālāgurvaguru syāttu maṅgalyā malligandhi yat |

392.2३९२.२

यक्षधूपः सर्जरसो रालसर्वरसावपि ॥ (३९२।२)

yakṣadhūpaḥ sarjaraso rālasarvarasāvapi ||

393.1३९३.१

बहुरूपो ऽप्यथ वृकधूपकृत्रिमधूपकौ । (३९३।१)

bahurūpo 'pyatha vṛkadhūpakṛtrimadhūpakau |

393.2३९३.२

तुरुष्कः पिण्डकः सिह्लो यावनो ऽप्यथ पायसः ॥ (३९३।२)

turuṣkaḥ piṇḍakaḥ sihlo yāvano 'pyatha pāyasaḥ ||

394.1३९४.१

श्रीवासो वृकधूपो ऽपि श्रीवेष्टसरलद्रवौ । (३९४।१)

śrīvāso vṛkadhūpo 'pi śrīveṣṭasaraladravau |

394.2३९४.२

मृगनाभिर्मृगमदः कस्तूरी चाथ कोलकम् ॥ (३९४।२)

mṛganābhirmṛgamadaḥ kastūrī cātha kolakam ||

395.1३९५.१

कङ्कोलकं कोशफलमथ कर्पूरमस्त्रियाम् । (३९५।१)

kaṅkolakaṃ kośaphalamatha karpūramastriyām |

395.2३९५.२

सन्दल्तैलपर्णिकगोशीर्षे हरिचन्दनमस्त्रियाम् ॥ (३९५।२)

sandaltailaparṇikagośīrṣe haricandanamastriyām ||

396.1३९६.१

तिलपर्णी तु पत्त्राङ्गं रञ्जनं रक्तचन्दनम् । (३९६।१)

tilaparṇī tu pattrāṅgaṃ rañjanaṃ raktacandanam |

396.2३९६.२

कुचन्दनं चाथ जातीकोशजातीफले समे ॥ (३९६।२)

kucandanaṃ cātha jātīkośajātīphale same ||

397.1३९७.१

कर्पूरागुरुकस्तूरीकक्कोलैर्यक्षकर्दमः । (३९७।१)

karpūrāgurukastūrīkakkolairyakṣakardamaḥ |

397.2३९७.२

गात्रानुलेपनी वर्तिर्वर्णकं स्याद्विलेपनम् ॥ (३९७।२)

gātrānulepanī vartirvarṇakaṃ syādvilepanam ||

398.1३९८.१

चूर्णानि वासयोगाः स्युर्भावितं वासितं त्रिषु । (३९८।१)

cūrṇāni vāsayogāḥ syurbhāvitaṃ vāsitaṃ triṣu |

398.2३९८.२

संस्कारो गन्धमाल्याद्यैर्यः स्यात्तदधिवासनम् ॥ (३९८।२)

saṃskāro gandhamālyādyairyaḥ syāttadadhivāsanam ||

399.1३९९.१

माल्यं मालास्रजौ मूर्ध्नि केशमध्ये तु गर्भकः । (३९९।१)

mālyaṃ mālāsrajau mūrdhni keśamadhye tu garbhakaḥ |

399.2३९९.२

प्रभ्रष्टकं शिखालम्बि पुरोन्यस्तं ललामकम् ॥ (३९९।२)

prabhraṣṭakaṃ śikhālambi puronyastaṃ lalāmakam ||

400.1४००.१

प्रालम्बमृजुलम्बि स्यात्कण्ठाद्वैकक्षिकं तु तत् । (४००।१)

prālambamṛjulambi syātkaṇṭhādvaikakṣikaṃ tu tat |

400.2४००.२

यत्तिर्यक् क्षिप्तमुरसि शिखास्वापीडशेखरौ ॥ (४००।२)

yattiryak kṣiptamurasi śikhāsvāpīḍaśekharau ||

401.1४०१.१

रचना स्यात्परिस्यन्द आभोगः परिपूर्णता । (४०१।१)

racanā syātparisyanda ābhogaḥ paripūrṇatā |

401.2४०१.२

उपधानं तूपबर्हः शय्यायां शयनीयवत् ॥ (४०१।२)

upadhānaṃ tūpabarhaḥ śayyāyāṃ śayanīyavat ||

402.1४०२.१

शयनं मञ्चपर्यङ्कपल्यङ्काः खट्वया समाः । (४०२।१)

śayanaṃ mañcaparyaṅkapalyaṅkāḥ khaṭvayā samāḥ |

402.2४०२.२

गेन्दुकः कन्दुको दीपः प्रदीपः पीठमासनम् ॥ (४०२।२)

gendukaḥ kanduko dīpaḥ pradīpaḥ pīṭhamāsanam ||

403.1४०३.१

समुद्गकः संपुटकः प्रतिग्राहः पतद्ग्रहः । (४०३।१)

samudgakaḥ saṃpuṭakaḥ pratigrāhaḥ patadgrahaḥ |

403.2४०३.२

प्रसाधनी कङ्कतिका पिष्टातः पटवासकः ॥ (४०३।२)

prasādhanī kaṅkatikā piṣṭātaḥ paṭavāsakaḥ ||

404.1४०४.१

दर्पणे मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम् । (४०४।१)

darpaṇe mukurādarśau vyajanaṃ tālavṛntakam |

404.2४०४.२

अन्चेस्तोर्स्संततिर्गोत्रजननकुलान्यभिजनान्वयौ ॥ (४०४।२)

ancestorssaṃtatirgotrajananakulānyabhijanānvayau ||

405.1४०५.१

वंशो ऽन्ववायः संतानो वर्णाः स्युर्ब्राह्मणादयः । (४०५।१)

vaṃśo 'nvavāyaḥ saṃtāno varṇāḥ syurbrāhmaṇādayaḥ |

405.2४०५.२

विप्रक्षत्रियविट्शूद्राश् चातुर्वर्ण्यमिति स्मृतम् ॥ (४०५।२)

viprakṣatriyaviṭśūdrāś cāturvarṇyamiti smṛtam ||

406.1४०६.१

राजबीजी राजवंश्यो बीज्यस्तु कुलसंभवः । (४०६।१)

rājabījī rājavaṃśyo bījyastu kulasaṃbhavaḥ |

406.2४०६.२

महाकुलकुलीनार्यसभ्यसज्जनसाधवः ॥ (४०६।२)

mahākulakulīnāryasabhyasajjanasādhavaḥ ||

407.1४०७.१

ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्चतुष्टये । (४०७।१)

brahmacārī gṛhī vānaprastho bhikṣuścatuṣṭaye |

407.2४०७.२

ब्राह्मणआश्रमो ऽस्त्री द्विजात्यग्रजन्मभूदेववाडवाः ॥ (४०७।२)

brāhmaṇaāśramo 'strī dvijātyagrajanmabhūdevavāḍavāḥ ||

408.1४०८.१

विप्रश्च ब्राह्मणो ऽसौ षट्कर्मा यागादिभिर्वृतः । (४०८।१)

vipraśca brāhmaṇo 'sau ṣaṭkarmā yāgādibhirvṛtaḥ |

408.2४०८.२

विद्वान्विपश्चिद्दोषज्ञः सन्सुधीः कोविदो बुधः ॥ (४०८।२)

vidvānvipaściddoṣajñaḥ sansudhīḥ kovido budhaḥ ||

409.1४०९.१

धीरो मनीषी ज्ञः प्राज्ञः संख्यावान्पण्डितः कविः । (४०९।१)

dhīro manīṣī jñaḥ prājñaḥ saṃkhyāvānpaṇḍitaḥ kaviḥ |

409.2४०९.२

धीमान्सूरिः कृती कृष्टिर्लब्धवर्णो विचक्षणः ॥ (४०९।२)

dhīmānsūriḥ kṛtī kṛṣṭirlabdhavarṇo vicakṣaṇaḥ ||

410.1४१०.१

दूरदर्शी दीर्घदर्शी श्रोत्रियच्छान्दसौ समौ । (४१०।१)

dūradarśī dīrghadarśī śrotriyacchāndasau samau |

410.2४१०.२

मीमांसको जैमिनीये वेदान्ती ब्रह्मवादिनि ॥ (४१०।२)

mīmāṃsako jaiminīye vedāntī brahmavādini ||

411.1४११.१

वैशेषिके स्यादौलूक्यः सौगतः शून्यवादिनि । (४११।१)

vaiśeṣike syādaulūkyaḥ saugataḥ śūnyavādini |

411.2४११.२

नैयायिकस्त्वक्षपादः स्यात्स्याद्वादिक आर्हकः ॥ (४११।२)

naiyāyikastvakṣapādaḥ syātsyādvādika ārhakaḥ ||

412.1४१२.१

चार्वाकलौकायतिकौ सत्कार्ये सांख्यकापिलौ । (४१२।१)

cārvākalaukāyatikau satkārye sāṃkhyakāpilau |

412.2४१२.२

उपाध्यायो ऽध्यापको ऽथ स्यान्निषेकादिकृद्गुरुः ॥ (४१२।२)

upādhyāyo 'dhyāpako 'tha syānniṣekādikṛdguruḥ ||

413.1४१३.१

मन्त्रव्याख्याकृदाचार्य आदेष्टा त्वध्वरे व्रती । (४१३।१)

mantravyākhyākṛdācārya ādeṣṭā tvadhvare vratī |

413.2४१३.२

यष्टा च यजमानश्च स सोमवति दीक्षितः ॥ (४१३।२)

yaṣṭā ca yajamānaśca sa somavati dīkṣitaḥ ||

414.1४१४.१

इज्याशीलो यायजूको यज्वा तु विधिनेष्टवान् । (४१४।१)

ijyāśīlo yāyajūko yajvā tu vidhineṣṭavān |

414.2४१४.२

स गीर्पतीष्टया स्थपतिः सोमपीथी तु सोमपाः ॥ (४१४।२)

sa gīrpatīṣṭayā sthapatiḥ somapīthī tu somapāḥ ||

415.1४१५.१

सर्ववेदाः स येनेष्टो यागः सर्वस्वदक्षिणः । (४१५।१)

sarvavedāḥ sa yeneṣṭo yāgaḥ sarvasvadakṣiṇaḥ |

415.2४१५.२

अनूचानः प्रवचने साङ्गे ऽधीती गुरोस्तु यः ॥ (४१५।२)

anūcānaḥ pravacane sāṅge 'dhītī gurostu yaḥ ||

416.1४१६.१

लब्धानुज्ञः समावृत्तः सुत्वा त्वभिषवे कृते । (४१६।१)

labdhānujñaḥ samāvṛttaḥ sutvā tvabhiṣave kṛte |

416.2४१६.२

छात्त्रान्तेवासिनौ शिष्ये शैक्षाः प्राथमकल्पिकाः ॥ (४१६।२)

chāttrāntevāsinau śiṣye śaikṣāḥ prāthamakalpikāḥ ||

417.1४१७.१

एकब्रह्मव्रताचारा मिथः सब्रह्मचारिणः । (४१७।१)

ekabrahmavratācārā mithaḥ sabrahmacāriṇaḥ |

417.2४१७.२

सतीर्थ्यास्त्वेकगुरवश्चितवानग्निमग्निचित् ॥ (४१७।२)

satīrthyāstvekaguravaścitavānagnimagnicit ||

418.1४१८.१

पारम्पर्योपदेशे स्यादैतिह्यम् इतिहाव्ययम् । (४१८।१)

pāramparyopadeśe syādaitihyam itihāvyayam |

418.2४१८.२

क्नोwलेद्गेउपज्ञा ज्ञानमाद्यं स्याज्ज्ञात्वारम्भ उपक्रमः ॥ (४१८।२)

knowledgeupajñā jñānamādyaṃ syājjñātvārambha upakramaḥ ||

419.1४१९.१

यज्ञः सवो ऽध्वरो यागः सप्ततन्तुर्मखः क्रतुः । (४१९।१)

yajñaḥ savo 'dhvaro yāgaḥ saptatanturmakhaḥ kratuḥ |

419.2४१९.२

पाठो होमश्चातिथीनां सपर्या तर्पणं बलिः ॥ (४१९।२)

pāṭho homaścātithīnāṃ saparyā tarpaṇaṃ baliḥ ||

420.1४२०.१

एते पञ्चमहायज्ञा ब्रह्मयज्ञादिनामकाः । (४२०।१)

ete pañcamahāyajñā brahmayajñādināmakāḥ |

420.2४२०.२

समज्या परिषद्गोष्ठी सभासमितिसंसदः ॥ (४२०।२)

samajyā pariṣadgoṣṭhī sabhāsamitisaṃsadaḥ ||

421.1४२१.१

आस्थानी क्लीबमास्थानं स्त्रीनपुंसकयोः सदः । (४२१।१)

āsthānī klībamāsthānaṃ strīnapuṃsakayoḥ sadaḥ |

421.2४२१.२

प्राग्वंशः प्राग्घविर् गेहात्सदस्या विधिदर्शिनः ॥ (४२१।२)

prāgvaṃśaḥ prāgghavir gehātsadasyā vidhidarśinaḥ ||

422.1४२२.१

सभासदः सभास्ताराः सभ्याः सामाजिकाश्च ते । (४२२।१)

sabhāsadaḥ sabhāstārāḥ sabhyāḥ sāmājikāśca te |

422.2४२२.२

अध्वर्यूद्गातृहोतारो यजुःसामर्ग्विदः क्रमात् ॥ (४२२।२)

adhvaryūdgātṛhotāro yajuḥsāmargvidaḥ kramāt ||

423.1४२३.१

आग्नीध्राद्या धनैर्वार्या ऋत्विजो याजकाश्च ते । (४२३।१)

āgnīdhrādyā dhanairvāryā ṛtvijo yājakāśca te |

423.2४२३.२

वेदिः परिष्कृता भूमिः समे स्थण्डिलचत्वरे ॥ (४२३।२)

vediḥ pariṣkṛtā bhūmiḥ same sthaṇḍilacatvare ||

424.1४२४.१

चषालो यूपकटकः कुम्बा सुगहना वृतिः । (४२४।१)

caṣālo yūpakaṭakaḥ kumbā sugahanā vṛtiḥ |

424.2४२४.२

यूपाग्रं तर्म निर्मन्थ्यदारुणि त्वरणिर्द्वयोः ॥ (४२४।२)

yūpāgraṃ tarma nirmanthyadāruṇi tvaraṇirdvayoḥ ||

425.1४२५.१

दक्षिणाग्निर्गार्हपत्याहवनीयौ त्रयो ऽग्नयः । (४२५।१)

dakṣiṇāgnirgārhapatyāhavanīyau trayo 'gnayaḥ |

425.2४२५.२

अग्नित्रयमिदं त्रेता प्रणीतः संस्कृतो ऽनलः ॥ (४२५।२)

agnitrayamidaṃ tretā praṇītaḥ saṃskṛto 'nalaḥ ||

426.1४२६.१

समूह्यः परिचाय्योपचाय्यावग्नौ प्रयोगिणः । (४२६।१)

samūhyaḥ paricāyyopacāyyāvagnau prayogiṇaḥ |

426.2४२६.२

यो गार्हपत्यादानीय दक्षिणाग्निः प्रणीयते ॥ (४२६।२)

yo gārhapatyādānīya dakṣiṇāgniḥ praṇīyate ||

427.1४२७.१

तस्मिन् आनाय्यो ऽथाग्नायी स्वाहा च हुतभुक्प्रिया । (४२७।१)

tasmin ānāyyo 'thāgnāyī svāhā ca hutabhukpriyā |

427.2४२७.२

ऋक्सामिधेनी धाय्या च या स्यादग्निसमिन्धने ॥ (४२७।२)

ṛksāmidhenī dhāyyā ca yā syādagnisamindhane ||

428.1४२८.१

गायत्रीप्रमुखं छन्दो हव्यपाके चरुः पुमान् । (४२८।१)

gāyatrīpramukhaṃ chando havyapāke caruḥ pumān |

428.2४२८.२

आमिक्षा सा शृतोष्णे या क्षीरे स्याद्दधियोगतः ॥ (४२८।२)

āmikṣā sā śṛtoṣṇe yā kṣīre syāddadhiyogataḥ ||

429.1४२९.१

धवित्रं व्यजनं तद्यद्रचितं मृगचर्मणा । (४२९।१)

dhavitraṃ vyajanaṃ tadyadracitaṃ mṛgacarmaṇā |

429.2४२९.२

पृषदाज्यं सदध्याज्ये परमान्नं तु पायसम् ॥ (४२९।२)

pṛṣadājyaṃ sadadhyājye paramānnaṃ tu pāyasam ||

430.1४३०.१

हव्यकव्ये दैवपित्र्ये अन्ने पात्रं स्रुवादिकम् । (४३०।१)

havyakavye daivapitrye anne pātraṃ sruvādikam |

430.2४३०.२

ध्रुवोपभृज्जुहूर्ना तु स्रुवो भेदाः स्रुचः स्त्रियः ॥ (४३०।२)

dhruvopabhṛjjuhūrnā tu sruvo bhedāḥ srucaḥ striyaḥ ||

431.1४३१.१

उपाकृतः पशुरसौ यो ऽभिमन्त्र्य क्रतौ हतः । (४३१।१)

upākṛtaḥ paśurasau yo 'bhimantrya kratau hataḥ |

431.2४३१.२

परम्पराकम् शमनं प्रोक्षणं च वधार्थकम् ॥ (४३१।२)

paramparākam śamanaṃ prokṣaṇaṃ ca vadhārthakam ||

432.1४३२.१

वाच्यलिङ्गाः प्रमीतोपसंपन्नप्रोक्षिता हते । (४३२।१)

vācyaliṅgāḥ pramītopasaṃpannaprokṣitā hate |

432.2४३२.२

सांनाय्यं हविरग्नौ तु हुतं त्रिषु वषट् कृतम् ॥ (४३२।२)

sāṃnāyyaṃ haviragnau tu hutaṃ triṣu vaṣaṭ kṛtam ||

433.1४३३.१

दीक्षान्तो ऽवभृथो यज्ञे तत्कर्मार्हं तु यज्ञियम् । (४३३।१)

dīkṣānto 'vabhṛtho yajñe tatkarmārhaṃ tu yajñiyam |

433.2४३३.२

त्रिष्वथ क्रतुकर्मेष्टं पूर्तं खातादि कर्म यत् ॥ (४३३।२)

triṣvatha kratukarmeṣṭaṃ pūrtaṃ khātādi karma yat ||

434.1४३४.१

अमृतं विघसो यज्ञशेषभोजनशेषयोः । (४३४।१)

amṛtaṃ vighaso yajñaśeṣabhojanaśeṣayoḥ |

434.2४३४.२

त्यागो विहापितं दानमुत्सर्जनविसर्जने ॥ (४३४।२)

tyāgo vihāpitaṃ dānamutsarjanavisarjane ||

435.1४३५.१

विश्राणनं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् । (४३५।१)

viśrāṇanaṃ vitaraṇaṃ sparśanaṃ pratipādanam |

435.2४३५.२

प्रादेशनं निर्वपणमपवर्जनमंहतिः ॥ (४३५।२)

prādeśanaṃ nirvapaṇamapavarjanamaṃhatiḥ ||

436.1४३६.१

मृतार्थं तदहे दानं त्रिषु स्यादौर्ध्वदेहिकम् । (४३६।१)

mṛtārthaṃ tadahe dānaṃ triṣu syādaurdhvadehikam |

436.2४३६.२

पितृदानं निवापः स्याच्छ्राद्धं तत्कर्म शास्त्रतः ॥ (४३६।२)

pitṛdānaṃ nivāpaḥ syācchrāddhaṃ tatkarma śāstrataḥ ||

437.1४३७.१

अन्वाहार्यं मासिके ऽंशो ऽष्टमो ऽह्नः कुतपो ऽस्त्रियाम् । (४३७।१)

anvāhāryaṃ māsike 'ṃśo 'ṣṭamo 'hnaḥ kutapo 'striyām |

437.2४३७.२

सेअर्छिन्ग्पर्येषणा परीष्टिश्चान्वेषणा च गवेषणा ॥ (४३७।२)

searchingparyeṣaṇā parīṣṭiścānveṣaṇā ca gaveṣaṇā ||

438.1४३८.१

सनिस्त्वध्येषणा याच्ञाभिशस्तिर् याचनार्थना । (४३८।१)

sanistvadhyeṣaṇā yācñābhiśastir yācanārthanā |

438.2४३८.२

षट् तु त्रिष्वर्घ्यमर्घार्थे पाद्यं पादाय वारिणि ॥ (४३८।२)

ṣaṭ tu triṣvarghyamarghārthe pādyaṃ pādāya vāriṇi ||

439.1४३९.१

क्रमादातिथ्यातिथेये अतिथ्यर्थे ऽत्र साधुनि । (४३९।१)

kramādātithyātitheye atithyarthe 'tra sādhuni |

439.2४३९.२

स्युरावेशिक आगन्तुरतिथिर्ना गृहागते ॥ (४३९।२)

syurāveśika āganturatithirnā gṛhāgate ||

440.1४४०.१

प्राघूर्णिकः प्राघूणकश्चाभ्युत्थानं तु गौरवम् । (४४०।१)

prāghūrṇikaḥ prāghūṇakaścābhyutthānaṃ tu gauravam |

440.2४४०.२

पूजा नमस्यापचितिः सपर्यार्चार्हणाः समाः ॥ (४४०।२)

pūjā namasyāpacitiḥ saparyārcārhaṇāḥ samāḥ ||

441.1४४१.१

वरिवस्या तु शुश्रूषा परिचर्याप्युपासना । (४४१।१)

varivasyā tu śuśrūṣā paricaryāpyupāsanā |

441.2४४१.२

व्रज्याटाट्या पर्यटनं चर्या त्वीर्यापथे स्थितिः ॥ (४४१।२)

vrajyāṭāṭyā paryaṭanaṃ caryā tvīryāpathe sthitiḥ ||

442.1४४२.१

उपस्पर्शस्त्वाचमनमथ मौनमभाषणम् । (४४२।१)

upasparśastvācamanamatha maunamabhāṣaṇam |

442.2४४२.२

प्राचेतसश्चादिकविः स्यान्मैत्रावरुणिश्च सः ॥ (४४२।२)

prācetasaścādikaviḥ syānmaitrāvaruṇiśca saḥ ||

443.1४४३.१

वाल्मीकश्चाथ गाधेयो विश्वामित्रश्च कौशिकः । (४४३।१)

vālmīkaścātha gādheyo viśvāmitraśca kauśikaḥ |

443.2४४३.२

व्यासो द्वैपायनः पाराशर्यः सत्यवतीसुतः ॥ (४४३।२)

vyāso dvaipāyanaḥ pārāśaryaḥ satyavatīsutaḥ ||

444.1४४४.१

आनुपूर्वी स्त्रियां वावृत् परिपाटी अनुक्रमः । (४४४।१)

ānupūrvī striyāṃ vāvṛt paripāṭī anukramaḥ |

444.2४४४.२

पर्यायश्चातिपातस्तु स्यात्पर्यय उपात्ययः ॥ (४४४।२)

paryāyaścātipātastu syātparyaya upātyayaḥ ||

445.1४४५.१

नियमो व्रतमस्त्री तच्चोपवासादि पुण्यकम् । (४४५।१)

niyamo vratamastrī taccopavāsādi puṇyakam |

445.2४४५.२

औपवस्तं तूपवासः विवेकः पृथगात्मता ॥ (४४५।२)

aupavastaṃ tūpavāsaḥ vivekaḥ pṛthagātmatā ||

446.1४४६.१

स्याद्ब्रह्मवर्चसं वृत्ताध्ययनर्द्धिरथाञ्जलिः । (४४६।१)

syādbrahmavarcasaṃ vṛttādhyayanarddhirathāñjaliḥ |

446.2४४६.२

पाठे ब्रह्माञ्जलिः पाठे विप्रुषो ब्रह्मबिन्दवः ॥ (४४६।२)

pāṭhe brahmāñjaliḥ pāṭhe vipruṣo brahmabindavaḥ ||

447.1४४७.१

ध्यानयोगासने ब्रह्मासनं कल्पे विधिक्रमौ । (४४७।१)

dhyānayogāsane brahmāsanaṃ kalpe vidhikramau |

447.2४४७.२

मुख्यः स्यात्प्रथमः कल्पो ऽनुकल्पस्तु ततो ऽधमः ॥ (४४७।२)

mukhyaḥ syātprathamaḥ kalpo 'nukalpastu tato 'dhamaḥ ||

448.1४४८.१

संस्कारपूर्वं ग्रहणं स्यादुपाकरणं श्रुतेः । (४४८।१)

saṃskārapūrvaṃ grahaṇaṃ syādupākaraṇaṃ śruteḥ |

448.2४४८.२

समे तु पादग्रहणमभिवादनमित्युभे ॥ (४४८।२)

same tu pādagrahaṇamabhivādanamityubhe ||

449.1४४९.१

भिक्षुभिक्षुः परिव्राट् कर्मन्दी पाराशर्यपि मस्करी । (४४९।१)

bhikṣubhikṣuḥ parivrāṭ karmandī pārāśaryapi maskarī |

449.2४४९.२

तपस्वी तापसः पारिकाङ्क्षी वाचंयमो मुनिः ॥ (४४९।२)

tapasvī tāpasaḥ pārikāṅkṣī vācaṃyamo muniḥ ||

450.1४५०.१

तपःक्लेशसहो दान्तो वर्णिनो ब्रह्मचारिणः । (४५०।१)

tapaḥkleśasaho dānto varṇino brahmacāriṇaḥ |

450.2४५०.२

ऋषयः सत्यवचसः स्नातकस्त्वाप्लुतो व्रती ॥ (४५०।२)

ṛṣayaḥ satyavacasaḥ snātakastvāpluto vratī ||

451.1४५१.१

ये निर्जितेन्द्रियग्रामा यतिनो यतयश्च ते । (४५१।१)

ye nirjitendriyagrāmā yatino yatayaśca te |

451.2४५१.२

यः स्थण्डिले व्रतवशाच्छेते स्थण्डिलशाय्यसौ ॥ (४५१।२)

yaḥ sthaṇḍile vratavaśācchete sthaṇḍilaśāyyasau ||

452.1४५२.१

स्थाण्डिलश्चाथ विरजस्तमसः स्युर्द्वयातिगाः । (४५२।१)

sthāṇḍilaścātha virajastamasaḥ syurdvayātigāḥ |

452.2४५२.२

पवित्रः प्रयतः पूतः पाषण्डाः सर्वलिङ्गिनः ॥ (४५२।२)

pavitraḥ prayataḥ pūtaḥ pāṣaṇḍāḥ sarvaliṅginaḥ ||

453.1४५३.१

पालाशो दण्ड आषाढो व्रते राम्भस्तु वैणवः । (४५३।१)

pālāśo daṇḍa āṣāḍho vrate rāmbhastu vaiṇavaḥ |

453.2४५३.२

अस्त्री कमण्डलुः कुण्डी व्रतिनामासनं बृसी ॥ (४५३।२)

astrī kamaṇḍaluḥ kuṇḍī vratināmāsanaṃ bṛsī ||

454.1४५४.१

अजिनं चर्म कृत्तिः स्त्री भैक्षं भिक्षाकदम्बकम् । (४५४।१)

ajinaṃ carma kṛttiḥ strī bhaikṣaṃ bhikṣākadambakam |

454.2४५४.२

स्वाध्यायः स्याज्जपः सुत्याभिषवः सवनं च सा ॥ (४५४।२)

svādhyāyaḥ syājjapaḥ sutyābhiṣavaḥ savanaṃ ca sā ||

455.1४५५.१

सर्वैनसामपध्वंसि जप्यं त्रिष्वघमर्षणम् । (४५५।१)

sarvainasāmapadhvaṃsi japyaṃ triṣvaghamarṣaṇam |

455.2४५५.२

दर्शश्च पौर्णमासश्च यागौ पक्षान्तयोः पृथक् ॥ (४५५।२)

darśaśca paurṇamāsaśca yāgau pakṣāntayoḥ pṛthak ||

456.1४५६.१

शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः । (४५६।१)

śarīrasādhanāpekṣaṃ nityaṃ yatkarma tadyamaḥ |

456.2४५६.२

नियमस्तु स यत्कर्म नित्यमागन्तुसाधनम् ॥ (४५६।२)

niyamastu sa yatkarma nityamāgantusādhanam ||

457.1४५७.१

क्षौरम् तु भद्राकरणं मुण्डनं वपनं त्रिषु । (४५७।१)

kṣauram tu bhadrākaraṇaṃ muṇḍanaṃ vapanaṃ triṣu |

457.2४५७.२

कक्षापटी च कौपीनं शाटी च स्त्रीति लक्ष्यतः ॥ (४५७।२)

kakṣāpaṭī ca kaupīnaṃ śāṭī ca strīti lakṣyataḥ ||

458.1४५८.१

उपवीतं ब्रह्मसूत्रं प्रोद्धृते दक्षिणे करे । (४५८।१)

upavītaṃ brahmasūtraṃ proddhṛte dakṣiṇe kare |

458.2४५८.२

प्राचीनावीतमन्यस्मिन्निवीतं कण्ठलम्बितम् ॥ (४५८।२)

prācīnāvītamanyasminnivītaṃ kaṇṭhalambitam ||

459.1४५९.१

अङ्गुल्यग्रे तीर्थं दैवं स्वल्पाङ्गुल्योर्मूले कायम् । (४५९।१)

aṅgulyagre tīrthaṃ daivaṃ svalpāṅgulyormūle kāyam |

459.2४५९.२

मध्ये ऽङ्गुष्ठाङ्गुल्योः पित्र्यं मूले त्वङ्गुष्ठस्य ब्राह्मम् ॥ (४५९।२)

madhye 'ṅguṣṭhāṅgulyoḥ pitryaṃ mūle tvaṅguṣṭhasya brāhmam ||

460.1४६०.१

स्याद्ब्रह्मभूयं ब्रह्मत्वं ब्रह्मसायुज्यमित्यपि । (४६०।१)

syādbrahmabhūyaṃ brahmatvaṃ brahmasāyujyamityapi |

460.2४६०.२

देवभूयादिकं तद्वत्कृच्छ्रं सान्तपनादिकम् ॥ (४६०।२)

devabhūyādikaṃ tadvatkṛcchraṃ sāntapanādikam ||

461.1४६१.१

संन्यासवत्यनशने पुमान्प्रायो ऽथ वीरहा । (४६१।१)

saṃnyāsavatyanaśane pumānprāyo 'tha vīrahā |

461.2४६१.२

नष्टाग्निः कुहना लोभान् मिथ्येर्यापथकल्पना ॥ (४६१।२)

naṣṭāgniḥ kuhanā lobhān mithyeryāpathakalpanā ||

462.1४६२.१

व्रात्यः संस्कारहीनः स्यादस्वाध्यायो निराकृतिः । (४६२।१)

vrātyaḥ saṃskārahīnaḥ syādasvādhyāyo nirākṛtiḥ |

462.2४६२.२

धर्मध्वजी लिङ्गवृत्तिरवकीर्णी क्षतव्रतः ॥ (४६२।२)

dharmadhvajī liṅgavṛttiravakīrṇī kṣatavrataḥ ||

463.1४६३.१

सुप्ते यस्मिन् अस्तमेति सुप्ते यस्मिन् उदेति च । (४६३।१)

supte yasmin astameti supte yasmin udeti ca |

463.2४६३.२

अंशुमानभिनिर्मुक्ताभ्युदितौ च यथाक्रमम् ॥ (४६३।२)

aṃśumānabhinirmuktābhyuditau ca yathākramam ||

464.1४६४.१

परिवेत्तानुजो ऽनूढे ज्येष्ठे दारपरिग्रहात् । (४६४।१)

parivettānujo 'nūḍhe jyeṣṭhe dāraparigrahāt |

464.2४६४.२

परिवित्तिस्तु तज्ज्यायान् विवाहोपयमौ समौ ॥ (४६४।२)

parivittistu tajjyāyān vivāhopayamau samau ||

465.1४६५.१

तथा परिणयोद्वाहोपयामाः पाणिपीडनम् । (४६५।१)

tathā pariṇayodvāhopayāmāḥ pāṇipīḍanam |

465.2४६५.२

व्यवायो ग्राम्यधर्मो मैथुनं निधुवनं रतम् ॥ (४६५।२)

vyavāyo grāmyadharmo maithunaṃ nidhuvanaṃ ratam ||

466.1४६६.१

त्रिवर्गोधर्मकामार्थैश्चतुर्वर्गः समोक्षकैः । (४६६।१)

trivargodharmakāmārthaiścaturvargaḥ samokṣakaiḥ |

466.2४६६.२

सबलैस्तैश्चतुर्भद्रं जन्याः स्निग्धाः वरस्य ये ॥ (४६६।२)

sabalaistaiścaturbhadraṃ janyāḥ snigdhāḥ varasya ye ||

467.1४६७.१

मूर्धाभिषिक्तो राजन्यो बाहुजः क्षत्रियो विराट् । (४६७।१)

mūrdhābhiṣikto rājanyo bāhujaḥ kṣatriyo virāṭ |

467.2४६७.२

राजा राट् पार्थिवक्ष्माभृन्नृपभूपमहीक्षितः ॥ (४६७।२)

rājā rāṭ pārthivakṣmābhṛnnṛpabhūpamahīkṣitaḥ ||

468.1४६८.१

राजा तु प्रणताशेषसामन्तः स्यादधीश्वरः । (४६८।१)

rājā tu praṇatāśeṣasāmantaḥ syādadhīśvaraḥ |

468.2४६८.२

चक्रवर्ती सार्वभौमो नृपो ऽन्यो मण्डलेश्वरः ॥ (४६८।२)

cakravartī sārvabhaumo nṛpo 'nyo maṇḍaleśvaraḥ ||

469.1४६९.१

येनेष्टं राजसूयेन मण्डलस्येश्वरश्च यः । (४६९।१)

yeneṣṭaṃ rājasūyena maṇḍalasyeśvaraśca yaḥ |

469.2४६९.२

शास्ति यश्चाज्ञया राज्ञः स सम्राडथ राजकम् ॥ (४६९।२)

śāsti yaścājñayā rājñaḥ sa samrāḍatha rājakam ||

470.1४७०.१

राजन्यकं च नृपतिक्षत्रियाणां गणे क्रमात् । (४७०।१)

rājanyakaṃ ca nṛpatikṣatriyāṇāṃ gaṇe kramāt |

470.2४७०.२

मन्त्री धीसचिवो ऽमात्यो ऽन्ये कर्मसचिवास्ततः ॥ (४७०।२)

mantrī dhīsacivo 'mātyo 'nye karmasacivāstataḥ ||

471.1४७१.१

महामात्राः प्रधानानि पुरोधास्तु पुरोहितः । (४७१।१)

mahāmātrāḥ pradhānāni purodhāstu purohitaḥ |

471.2४७१.२

द्रष्टरि व्यवहाराणां प्राड्विवाकाक्षदर्शकौ ॥ (४७१।२)

draṣṭari vyavahārāṇāṃ prāḍvivākākṣadarśakau ||

472.1४७२.१

प्रतीहारो द्वारपालद्वास्थद्वास्थितदर्शकाः । (४७२।१)

pratīhāro dvārapāladvāsthadvāsthitadarśakāḥ |

472.2४७२.२

रक्षिवर्गस्त्वनीकस्थो ऽथाध्यक्षाधिकृतौ समौ ॥ (४७२।२)

rakṣivargastvanīkastho 'thādhyakṣādhikṛtau samau ||

473.1४७३.१

स्थायुको ऽधिकृतो ग्रामे गोपो ग्रामेषु भूरिषु । (४७३।१)

sthāyuko 'dhikṛto grāme gopo grāmeṣu bhūriṣu |

473.2४७३.२

भौरिकः कनकाध्यक्षो रूप्याध्यक्षस्तु नैष्किकः ॥ (४७३।२)

bhaurikaḥ kanakādhyakṣo rūpyādhyakṣastu naiṣkikaḥ ||

474.1४७४.१

अन्तःपुरे त्वधिकृतः स्यादन्तर्वंशिको जनः । (४७४।१)

antaḥpure tvadhikṛtaḥ syādantarvaṃśiko janaḥ |

474.2४७४.२

सौविदल्लाः कञ्चुकिनः स्थापत्याः सौविदाश्च ते ॥ (४७४।२)

sauvidallāḥ kañcukinaḥ sthāpatyāḥ sauvidāśca te ||

475.1४७५.१

शण्ढो वर्षवरस्तुल्यौ सेवकार्थ्यनुजीविनः । (४७५।१)

śaṇḍho varṣavarastulyau sevakārthyanujīvinaḥ |

475.2४७५.२

विषयानन्तरो राजा शत्रुर्मित्रमतः परम् ॥ (४७५।२)

viṣayānantaro rājā śatrurmitramataḥ param ||

476.1४७६.१

उदासीनः परतरः पार्ष्णिग्राहस्तु पृष्ठतः । (४७६।१)

udāsīnaḥ parataraḥ pārṣṇigrāhastu pṛṣṭhataḥ |

476.2४७६.२

रिपौ वैरिसपत्नारिद्विषद्द्वेषणदुर्हृदः ॥ (४७६।२)

ripau vairisapatnāridviṣaddveṣaṇadurhṛdaḥ ||

477.1४७७.१

द्विड् विपक्षाहितामित्रदस्युशात्रवशत्रवः । (४७७।१)

dviḍ vipakṣāhitāmitradasyuśātravaśatravaḥ |

477.2४७७.२

अभिघातिपरारातिप्रत्यर्थिपरिपन्थिनः ॥ (४७७।२)

abhighātiparārātipratyarthiparipanthinaḥ ||

478.1४७८.१

वयस्यः स्निग्धः सवया अथ मित्रं सखा सुहृत् । (४७८।१)

vayasyaḥ snigdhaḥ savayā atha mitraṃ sakhā suhṛt |

478.2४७८.२

सख्यं साप्तपदीनं स्यादनुरोधो ऽनुवर्तनम् ॥ (४७८।२)

sakhyaṃ sāptapadīnaṃ syādanurodho 'nuvartanam ||

479.1४७९.१

यथार्हवर्णः प्रणिधिरपसर्पश्चरः स्पशः । (४७९।१)

yathārhavarṇaḥ praṇidhirapasarpaścaraḥ spaśaḥ |

479.2४७९.२

चारश्च गूढपुरुषश्चाप्तप्रत्ययितौ समौ ॥ (४७९।२)

cāraśca gūḍhapuruṣaścāptapratyayitau samau ||

480.1४८०.१

सांवत्सरो ज्यौतिषिको दैवज्ञगणकावपि । (४८०।१)

sāṃvatsaro jyautiṣiko daivajñagaṇakāvapi |

480.2४८०.२

स्युर्मौहूर्तिकमौहूर्तज्ञानिकार्तान्तिका अपि ॥ (४८०।२)

syurmauhūrtikamauhūrtajñānikārtāntikā api ||

481.1४८१.१

तान्त्रिको ज्ञातसिद्धान्तः सत्री गृहपतिः समौ । (४८१।१)

tāntriko jñātasiddhāntaḥ satrī gṛhapatiḥ samau |

481.2४८१.२

लिपिकारो ऽक्षरचणो ऽक्षरचुञ्चुश्च लेखके ॥ (४८१।२)

lipikāro 'kṣaracaṇo 'kṣaracuñcuśca lekhake ||

482.1४८२.१

लिखिताक्षरविन्यासे लिपिर् लिबिरुभे स्त्रियौ । (४८२।१)

likhitākṣaravinyāse lipir libirubhe striyau |

482.2४८२.२

स्यात् संदेशहरो दूतो दूत्यं तद्भावकर्मणी ॥ (४८२।२)

syāt saṃdeśaharo dūto dūtyaṃ tadbhāvakarmaṇī ||

483.1४८३.१

अध्वनीनो ऽध्वगो ऽध्वन्यः पान्थः पथिक इत्यपि । (४८३।१)

adhvanīno 'dhvago 'dhvanyaḥ pānthaḥ pathika ityapi |

483.2४८३.२

स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ॥ (४८३।२)

svāmyamātyasuhṛtkośarāṣṭradurgabalāni ca ||

484.1४८४.१

राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयो ऽपि च । (४८४।१)

rājyāṅgāni prakṛtayaḥ paurāṇāṃ śreṇayo 'pi ca |

484.2४८४.२

सन्धिर्ना विग्रहो यानमासनं द्वैधमाश्रयः ॥ (४८४।२)

sandhirnā vigraho yānamāsanaṃ dvaidhamāśrayaḥ ||

485.1४८५.१

षड्गुणाः शक्तयस्तिस्रः प्रभावोत्साहमन्त्रजाः । (४८५।१)

ṣaḍguṇāḥ śaktayastisraḥ prabhāvotsāhamantrajāḥ |

485.2४८५.२

क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गो नीतिवेदिनाम् ॥ (४८५।२)

kṣayaḥ sthānaṃ ca vṛddhiśca trivargo nītivedinām ||

486.1४८६.१

स प्रतापः प्रभावश्च यत्तेजः कोशदण्डजम् । (४८६।१)

sa pratāpaḥ prabhāvaśca yattejaḥ kośadaṇḍajam |

486.2४८६.२

भेदो दण्डः साम दानमित्युपायचतुष्टयम् ॥ (४८६।२)

bhedo daṇḍaḥ sāma dānamityupāyacatuṣṭayam ||

487.1४८७.१

साहसं तु दमो दण्डः साम सान्त्वमथो समौ । (४८७।१)

sāhasaṃ tu damo daṇḍaḥ sāma sāntvamatho samau |

487.2४८७.२

भेदोपजापावुपधा धर्माद्यैर्यत्परीक्षणम् ॥ (४८७।२)

bhedopajāpāvupadhā dharmādyairyatparīkṣaṇam ||

488.1४८८.१

पञ्च त्रिष्वषडक्षीणो यस्तृतीयाद्यगोचरः । (४८८।१)

pañca triṣvaṣaḍakṣīṇo yastṛtīyādyagocaraḥ |

488.2४८८.२

विविक्तविजनछन्ननिःशलाकास्तथा रहः ॥ (४८८।२)

viviktavijanachannaniḥśalākāstathā rahaḥ ||

489.1४८९.१

रहश्चोपांशु चालिङ्गे रहस्यं तद्भवे त्रिषु । (४८९।१)

rahaścopāṃśu cāliṅge rahasyaṃ tadbhave triṣu |

489.2४८९.२

समौ विस्रम्भविश्वासौ भ्रेषो भ्रंशो यथोचितात् ॥ (४८९।२)

samau visrambhaviśvāsau bhreṣo bhraṃśo yathocitāt ||

490.1४९०.१

अभ्रेषान्यायकल्पास्तु देशरूपं समञ्जसम् । (४९०।१)

abhreṣānyāyakalpāstu deśarūpaṃ samañjasam |

490.2४९०.२

युक्तमौपयिकं लभ्यं भजमानाभिनीतवत् ॥ (४९०।२)

yuktamaupayikaṃ labhyaṃ bhajamānābhinītavat ||

491.1४९१.१

न्याय्यं च त्रिषु षट् संप्रधारणा तु समर्थनम् । (४९१।१)

nyāyyaṃ ca triṣu ṣaṭ saṃpradhāraṇā tu samarthanam |

491.2४९१.२

अववादस्तु निर्देशो निदेशः शासनं च सः ॥ (४९१।२)

avavādastu nirdeśo nideśaḥ śāsanaṃ ca saḥ ||

492.1४९२.१

शिष्टिश्चाज्ञा च संस्था तु मर्यादा धारणा स्थितिः । (४९२।१)

śiṣṭiścājñā ca saṃsthā tu maryādā dhāraṇā sthitiḥ |

492.2४९२.२

सुधरणा सुधारा स्त्री सुस्थितिः सुदशोन्नतिः ॥ (४९२।२)

sudharaṇā sudhārā strī susthitiḥ sudaśonnatiḥ ||

493.1४९३.१

आगो ऽपराधो मन्तुश्च समे तूद्दानबन्धने । (४९३।१)

āgo 'parādho mantuśca same tūddānabandhane |

493.2४९३.२

द्विपाद्यो द्विगुणो दण्डो भागधेयः करो बलिः ॥ (४९३।२)

dvipādyo dviguṇo daṇḍo bhāgadheyaḥ karo baliḥ ||

494.1४९४.१

घट्टादिदेयं शुल्को ऽस्त्री प्राभृतं तु प्रदेशनम् । (४९४।१)

ghaṭṭādideyaṃ śulko 'strī prābhṛtaṃ tu pradeśanam |

494.2४९४.२

उपायनमुपग्राह्यमुपहारस्तथोपदा ॥ (४९४।२)

upāyanamupagrāhyamupahārastathopadā ||

495.1४९५.१

यौतकादि तु यद्देयं सुदायो हरणं च तत् । (४९५।१)

yautakādi tu yaddeyaṃ sudāyo haraṇaṃ ca tat |

495.2४९५.२

तत्कालस्तु तदात्वं स्यादुत्तरः काल आयतिः ॥ (४९५।२)

tatkālastu tadātvaṃ syāduttaraḥ kāla āyatiḥ ||

496.1४९६.१

सान्दृष्टिकं फलं सद्यः उदर्कः फलमुत्तरम् । (४९६।१)

sāndṛṣṭikaṃ phalaṃ sadyaḥ udarkaḥ phalamuttaram |

496.2४९६.२

अदृष्टं वह्नितोयादि दृष्टं स्वपरचक्रजम् ॥ (४९६।२)

adṛṣṭaṃ vahnitoyādi dṛṣṭaṃ svaparacakrajam ||

497.1४९७.१

महीभुजामहिभयं स्वपक्षप्रभवं भयम् । (४९७।१)

mahībhujāmahibhayaṃ svapakṣaprabhavaṃ bhayam |

497.2४९७.२

प्रक्रिया त्वधिकारः स्याच्चामरं तु प्रकीर्णकम् ॥ (४९७।२)

prakriyā tvadhikāraḥ syāccāmaraṃ tu prakīrṇakam ||

498.1४९८.१

नृपासनं यत्तद्भद्रासनं सिंहासनं तु तत् । (४९८।१)

nṛpāsanaṃ yattadbhadrāsanaṃ siṃhāsanaṃ tu tat |

498.2४९८.२

हैमं छत्रं त्वातपत्रं राज्ञस्तु नृपलक्ष्म तत् ॥ (४९८।२)

haimaṃ chatraṃ tvātapatraṃ rājñastu nṛpalakṣma tat ||

499.1४९९.१

भद्रकुम्भः पूर्णकुम्भो भृङ्गारः कनकालुका । (४९९।१)

bhadrakumbhaḥ pūrṇakumbho bhṛṅgāraḥ kanakālukā |

499.2४९९.२

निवेशः शिबिरं षण्ढे सज्जनं तूपरक्षणम् ॥ (४९९।२)

niveśaḥ śibiraṃ ṣaṇḍhe sajjanaṃ tūparakṣaṇam ||

500.1५००.१

हस्त्यश्वरथपादातं सेनाङ्गं स्याच्चतुष्टयम् । (५००।१)

hastyaśvarathapādātaṃ senāṅgaṃ syāccatuṣṭayam |

500.2५००.२

एलेफन्त्दन्ती दन्तावलो हस्ती द्विरदो ऽनेकपो द्विपः ॥ (५००।२)

elephantdantī dantāvalo hastī dvirado 'nekapo dvipaḥ ||

501.1५०१.१

मतङ्गजो गजो नागः कुञ्जरो वारणः करी । (५०१।१)

mataṅgajo gajo nāgaḥ kuñjaro vāraṇaḥ karī |

501.2५०१.२

इभः स्तम्बेरमः पद्मी यूथनाथस्तु यूथपः ॥ (५०१।२)

ibhaḥ stamberamaḥ padmī yūthanāthastu yūthapaḥ ||

502.1५०२.१

मदोत्कटो मदकलः कलभः करिशावकः । (५०२।१)

madotkaṭo madakalaḥ kalabhaḥ kariśāvakaḥ |

502.2५०२.२

प्रभिन्नो गर्जितो मत्तः समावुद्वान्तनिर्मदौ ॥ (५०२।२)

prabhinno garjito mattaḥ samāvudvāntanirmadau ||

503.1५०३.१

हास्तिकं गजता वृन्दे करिणी धेनुका वशा । (५०३।१)

hāstikaṃ gajatā vṛnde kariṇī dhenukā vaśā |

503.2५०३.२

गण्डः कटो मदो दानं वमथुः करशीकरः ॥ (५०३।२)

gaṇḍaḥ kaṭo mado dānaṃ vamathuḥ karaśīkaraḥ ||

504.1५०४.१

कुम्भौ तु पिण्डौ शिरसस्तयोर्मध्ये विदुः पुमान् । (५०४।१)

kumbhau tu piṇḍau śirasastayormadhye viduḥ pumān |

504.2५०४.२

अवग्रहो ललाटं स्यादीषिका त्वक्षिकूटकम् ॥ (५०४।२)

avagraho lalāṭaṃ syādīṣikā tvakṣikūṭakam ||

505.1५०५.१

अपाङ्गदेशो निर्याणं कर्णमूलं तु चूलिका । (५०५।१)

apāṅgadeśo niryāṇaṃ karṇamūlaṃ tu cūlikā |

505.2५०५.२

अधः कुम्भस्य वाहित्थं प्रतिमानमधो ऽस्य यत् ॥ (५०५।२)

adhaḥ kumbhasya vāhitthaṃ pratimānamadho 'sya yat ||

506.1५०६.१

आसनं स्कन्धदेशः स्यात्पद्मकं बिन्दुजालकम् । (५०६।१)

āsanaṃ skandhadeśaḥ syātpadmakaṃ bindujālakam |

506.2५०६.२

पार्श्वभागः पक्षभागो दन्तभागस्तु यो ऽग्रतः ॥ (५०६।२)

pārśvabhāgaḥ pakṣabhāgo dantabhāgastu yo 'grataḥ ||

507.1५०७.१

द्वौ पूर्वपश्चाज्जङ्घादिदेशौ गात्रावरे क्रमात् । (५०७।१)

dvau pūrvapaścājjaṅghādideśau gātrāvare kramāt |

507.2५०७.२

तोत्रं वेणुकमालानं बन्धस्तम्भे ऽथ शृङ्खले ॥ (५०७।२)

totraṃ veṇukamālānaṃ bandhastambhe 'tha śṛṅkhale ||

508.1५०८.१

अन्दुको निगडो ऽस्त्री स्यादङ्कुशो ऽस्त्री सृणिः स्त्रियाम् । (५०८।१)

anduko nigaḍo 'strī syādaṅkuśo 'strī sṛṇiḥ striyām |

508.2५०८.२

दूष्या कक्ष्या वरत्रा स्यात्कल्पना सज्जना समे ॥ (५०८।२)

dūṣyā kakṣyā varatrā syātkalpanā sajjanā same ||

509.1५०९.१

प्रवेण्यास्तरणं वर्णः परिस्तोमः कुथो द्वयोः । (५०९।१)

praveṇyāstaraṇaṃ varṇaḥ paristomaḥ kutho dvayoḥ |

509.2५०९.२

वीतं त्वसारं हस्त्यश्वं वारी तु गजबन्धनी ॥ (५०९।२)

vītaṃ tvasāraṃ hastyaśvaṃ vārī tu gajabandhanī ||

510.1५१०.१

होर्सेघोटके वीतितुरगतुरङ्गाश्वतुरङ्गमाः । (५१०।१)

horseghoṭake vītituragaturaṅgāśvaturaṅgamāḥ |

510.2५१०.२

वाजिवाहार्वगन्धर्वहयसैन्धवसप्तयः ॥ (५१०।२)

vājivāhārvagandharvahayasaindhavasaptayaḥ ||

511.1५११.१

आजानेयाः कुलीनाः स्युर्विनीताः साधुवाहिनः । (५११।१)

ājāneyāḥ kulīnāḥ syurvinītāḥ sādhuvāhinaḥ |

511.2५११.२

वनायुजाः पारसीकाः काम्बोजाः बाह्लिका हयाः ॥ (५११।२)

vanāyujāḥ pārasīkāḥ kāmbojāḥ bāhlikā hayāḥ ||

512.1५१२.१

ययुरश्वो ऽश्वमेधीयो जवनस्तु जवाधिकः । (५१२।१)

yayuraśvo 'śvamedhīyo javanastu javādhikaḥ |

512.2५१२.२

पृष्ठ्यः स्थौरी सितः कर्को रथ्यो वोढा रथस्य यः ॥ (५१२।२)

pṛṣṭhyaḥ sthaurī sitaḥ karko rathyo voḍhā rathasya yaḥ ||

513.1५१३.१

बालः किशोरो वाम्यश्वा वडवा वाडवं गणे । (५१३।१)

bālaḥ kiśoro vāmyaśvā vaḍavā vāḍavaṃ gaṇe |

513.2५१३.२

त्रिष्वाश्वीनं यदश्वेन दिनेनैकेन गम्यते ॥ (५१३।२)

triṣvāśvīnaṃ yadaśvena dinenaikena gamyate ||

514.1५१४.१

कश्यं तु मध्यमश्वानां हेषा ह्रेषा च निस्वनः । (५१४।१)

kaśyaṃ tu madhyamaśvānāṃ heṣā hreṣā ca nisvanaḥ |

514.2५१४.२

निगालस्तु गलोद्देशो वृन्दे त्वश्वीयम् आश्ववत् ॥ (५१४।२)

nigālastu galoddeśo vṛnde tvaśvīyam āśvavat ||

515.1५१५.१

आस्कन्दितं धौरितकं रेचितम् वल्गितं प्लुतम् । (५१५।१)

āskanditaṃ dhauritakaṃ recitam valgitaṃ plutam |

515.2५१५.२

गतयो ऽमूः पञ्च धारा घोणा तु प्रोथमस्त्रियाम् ॥ (५१५।२)

gatayo 'mūḥ pañca dhārā ghoṇā tu prothamastriyām ||

516.1५१६.१

कविका तु खलीनो ऽस्त्री शफं क्लीबे खुरः पुमान् । (५१६।१)

kavikā tu khalīno 'strī śaphaṃ klībe khuraḥ pumān |

516.2५१६.२

पुच्छो ऽस्त्री लूमलाङ्गूले वालहस्तश्च वालधिः ॥ (५१६।२)

puccho 'strī lūmalāṅgūle vālahastaśca vāladhiḥ ||

517.1५१७.१

त्रिषूपावृत्तलुठितौ परावृत्ते मुहुर्भुवि । (५१७।१)

triṣūpāvṛttaluṭhitau parāvṛtte muhurbhuvi |

517.2५१७.२

छरिओत्याने चक्रिणि युद्धार्थे शताङ्गः स्यन्दनो रथः ॥ (५१७।२)

chariotyāne cakriṇi yuddhārthe śatāṅgaḥ syandano rathaḥ ||

518.1५१८.१

असौ पुष्परथश्चक्रयानं न समराय यत् । (५१८।१)

asau puṣparathaścakrayānaṃ na samarāya yat |

518.2५१८.२

कर्णीरथः प्रवहणं डयनं च समं त्रयम् ॥ (५१८।२)

karṇīrathaḥ pravahaṇaṃ ḍayanaṃ ca samaṃ trayam ||

519.1५१९.१

क्लीबे ऽनः शकटो ऽस्त्री स्याद्गन्त्री कम्बलिवाह्यकम् । (५१९।१)

klībe 'naḥ śakaṭo 'strī syādgantrī kambalivāhyakam |

519.2५१९.२

शिबिका याप्ययानं स्याद्दोला प्रेङ्खादिका स्त्रियाम् ॥ (५१९।२)

śibikā yāpyayānaṃ syāddolā preṅkhādikā striyām ||

520.1५२०.१

उभौ तु द्वैपवैयाघ्रौ द्वीपिचर्मावृते रथे । (५२०।१)

ubhau tu dvaipavaiyāghrau dvīpicarmāvṛte rathe |

520.2५२०.२

पाण्डुकम्बलसंवीतः स्यन्दनः पाण्डुकम्बली ॥ (५२०।२)

pāṇḍukambalasaṃvītaḥ syandanaḥ pāṇḍukambalī ||

521.1५२१.१

रथे काम्बलवास्त्राद्याः कम्बलादिभिरावृते । (५२१।१)

rathe kāmbalavāstrādyāḥ kambalādibhirāvṛte |

521.2५२१.२

त्रिषु द्वैपादयो रथ्या रथकड्या रथव्रजे ॥ (५२१।२)

triṣu dvaipādayo rathyā rathakaḍyā rathavraje ||

522.1५२२.१

धूः स्त्री क्लीबे यानमुखं स्याद्रथाङ्गमपस्करः । (५२२।१)

dhūḥ strī klībe yānamukhaṃ syādrathāṅgamapaskaraḥ |

522.2५२२.२

चक्रं रथाङ्गं तस्यान्ते नेमिः स्त्री स्यात्प्रधिः पुमान् ॥ (५२२।२)

cakraṃ rathāṅgaṃ tasyānte nemiḥ strī syātpradhiḥ pumān ||

523.1५२३.१

पिण्डिका नाभिर् अक्षाग्रकीलके तु द्वयोरणिः । (५२३।१)

piṇḍikā nābhir akṣāgrakīlake tu dvayoraṇiḥ |

523.2५२३.२

रथगुप्तिर्वरूथो ना कूबरस्तु युगन्धरः ॥ (५२३।२)

rathaguptirvarūtho nā kūbarastu yugandharaḥ ||

524.1५२४.१

अनुकर्षी दार्वधःस्थं प्रासङ्गो ना युगाद्युगः । (५२४।१)

anukarṣī dārvadhaḥsthaṃ prāsaṅgo nā yugādyugaḥ |

524.2५२४.२

सर्वं स्याद्वाहनं यानं युग्यं पत्रं च धोरणम् ॥ (५२४।२)

sarvaṃ syādvāhanaṃ yānaṃ yugyaṃ patraṃ ca dhoraṇam ||

525.1५२५.१

परम्परावाहनं यत्तद्वैनीतकमस्त्रियाम् । (५२५।१)

paramparāvāhanaṃ yattadvainītakamastriyām |

525.2५२५.२

आधोरणा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः ॥ (५२५।२)

ādhoraṇā hastipakā hastyārohā niṣādinaḥ ||

526.1५२६.१

नियन्ता प्राजिता यन्ता सूतः क्षत्ता च सारथिः । (५२६।१)

niyantā prājitā yantā sūtaḥ kṣattā ca sārathiḥ |

526.2५२६.२

सव्येष्ठदक्षिणस्थौ च संज्ञा रथकुटुम्बिनः ॥ (५२६।२)

savyeṣṭhadakṣiṇasthau ca saṃjñā rathakuṭumbinaḥ ||

527.1५२७.१

रथिनः स्यन्दनारोहा अश्वारोहास्तु सादिनः । (५२७।१)

rathinaḥ syandanārohā aśvārohāstu sādinaḥ |

527.2५२७.२

भटा योधाश्च योद्धारः सेनारक्षास्तु सैनिकाः ॥ (५२७।२)

bhaṭā yodhāśca yoddhāraḥ senārakṣāstu sainikāḥ ||

528.1५२८.१

सेनायां समवेता ये सैन्यास्ते सैनिकाश्च ते । (५२८।१)

senāyāṃ samavetā ye sainyāste sainikāśca te |

528.2५२८.२

बलिनो ये सहस्रेण साहस्रास्ते सहस्रिणः ॥ (५२८।२)

balino ye sahasreṇa sāhasrāste sahasriṇaḥ ||

529.1५२९.१

परिधिस्थः परिचरः सेनानीर्वाहिनीपतिः । (५२९।१)

paridhisthaḥ paricaraḥ senānīrvāhinīpatiḥ |

529.2५२९.२

कञ्चुको वारबाणो ऽस्त्री यत्तु मध्ये सकञ्चुकाः ॥ (५२९।२)

kañcuko vārabāṇo 'strī yattu madhye sakañcukāḥ ||

530.1५३०.१

बध्नन्ति तत्सारसनमधिकाङ्गो ऽथ शीर्षकम् । (५३०।१)

badhnanti tatsārasanamadhikāṅgo 'tha śīrṣakam |

530.2५३०.२

शीर्षण्यं च शिरस्त्रे ऽथ तनुत्रं वर्म दंशनम् ॥ (५३०।२)

śīrṣaṇyaṃ ca śirastre 'tha tanutraṃ varma daṃśanam ||

531.1५३१.१

उरश्छदः कङ्कटको जागरः कवचो ऽस्त्रियाम् । (५३१।१)

uraśchadaḥ kaṅkaṭako jāgaraḥ kavaco 'striyām |

531.2५३१.२

आमुक्तः प्रतिमुक्तश्च पिनद्धश्चापिनद्धवत् ॥ (५३१।२)

āmuktaḥ pratimuktaśca pinaddhaścāpinaddhavat ||

532.1५३२.१

संनद्धो वर्मितः सज्जो दंशितो व्यूढकङ्कटः । (५३२।१)

saṃnaddho varmitaḥ sajjo daṃśito vyūḍhakaṅkaṭaḥ |

532.2५३२.२

त्रिष्वामुक्तादयो वर्मभृतां कावचिकं गणे ॥ (५३२।२)

triṣvāmuktādayo varmabhṛtāṃ kāvacikaṃ gaṇe ||

533.1५३३.१

पदातिपत्तिपदगपादातिकपदातयः । (५३३।१)

padātipattipadagapādātikapadātayaḥ |

533.2५३३.२

पद्गश्च पदिकश्चाथ पादातं पत्तिसंहतिः ॥ (५३३।२)

padgaśca padikaścātha pādātaṃ pattisaṃhatiḥ ||

534.1५३४.१

शस्त्राजीवे काण्डपृष्ठायुधीयायुधिकाः समाः । (५३४।१)

śastrājīve kāṇḍapṛṣṭhāyudhīyāyudhikāḥ samāḥ |

534.2५३४.२

कृतहस्तः सुप्रयोगविशिखः कृतपुङ्खवत् ॥ (५३४।२)

kṛtahastaḥ suprayogaviśikhaḥ kṛtapuṅkhavat ||

535.1५३५.१

अपराद्धपृषत्को ऽसौ लक्ष्याद्यश्च्युतसायकः । (५३५।१)

aparāddhapṛṣatko 'sau lakṣyādyaścyutasāyakaḥ |

535.2५३५.२

धन्वी धनुष्मान्धानुष्को निषङ्ग्यस्त्री धनुर्धरः ॥ (५३५।२)

dhanvī dhanuṣmāndhānuṣko niṣaṅgyastrī dhanurdharaḥ ||

536.1५३६.१

स्यात्काण्डवांस्तु काण्डीरः शाक्तीकः शक्तिहेतिकः । (५३६।१)

syātkāṇḍavāṃstu kāṇḍīraḥ śāktīkaḥ śaktihetikaḥ |

536.2५३६.२

याष्टीकपारश्वधिकौ यष्टिपर्श्वधहेतिकौ ॥ (५३६।२)

yāṣṭīkapāraśvadhikau yaṣṭiparśvadhahetikau ||

537.1५३७.१

नैस्त्रिंशिको ऽसिहेतिः स्यात्समौ प्रासिककौन्तिकौ । (५३७।१)

naistriṃśiko 'sihetiḥ syātsamau prāsikakauntikau |

537.2५३७.२

चर्मी फलकपाणिः स्यात्पताकी वैजयन्तिकः ॥ (५३७।२)

carmī phalakapāṇiḥ syātpatākī vaijayantikaḥ ||

538.1५३८.१

अनुप्लवः सहायश्चानुचरो ऽनुचरो ऽभिचरः समाः । (५३८।१)

anuplavaḥ sahāyaścānucaro 'nucaro 'bhicaraḥ samāḥ |

538.2५३८.२

पुरोगाग्रेसरप्रष्ठाग्रतःसरपुरःसराः ॥ (५३८।२)

purogāgresarapraṣṭhāgrataḥsarapuraḥsarāḥ ||

539.1५३९.१

पुरोगमः पुरोगामी मन्दगामी तु मन्थरः । (५३९।१)

purogamaḥ purogāmī mandagāmī tu mantharaḥ |

539.2५३९.२

जङ्घालो ऽतिजवस्तुल्यौ जङ्घाकरिकजाङ्घिकौ ॥ (५३९।२)

jaṅghālo 'tijavastulyau jaṅghākarikajāṅghikau ||

540.1५४०.१

तरस्वी त्वरितो वेगी प्रजवी जवनो जवः । (५४०।१)

tarasvī tvarito vegī prajavī javano javaḥ |

540.2५४०.२

जय्यो यः शक्यते जेतुं जेयो जेतव्यमात्रके ॥ (५४०।२)

jayyo yaḥ śakyate jetuṃ jeyo jetavyamātrake ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

AKośa, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit