Chapter 2
Select a line for its word-by-word analysis.
अकारव्रज्याअवधिदिनावधिजीवाः प्रसीद जीवन्तु पथिकजनजायाः । (१।१)
akāravrajyāavadhidināvadhijīvāḥ prasīda jīvantu pathikajanajāyāḥ |
दुर्लङ्घ्यवर्त्मशैलौ स्तनौ पिधेहि प्रपापालि ॥ (१।२)
durlaṅghyavartmaśailau stanau pidhehi prapāpāli ||
अजनि विनीता गृहिणी सपदि सपत्नीस्तनोद्भेदे ॥ (२।२)
ajani vinītā gṛhiṇī sapadi sapatnīstanodbhede ||
बकविघसपङ्कसारा न चिरात् कावेरि भवितासि ॥ (३।२)
bakavighasapaṅkasārā na cirāt kāveri bhavitāsi ||
अयि विविधवचनरचने ददासि चन्द्रं करे समानीय । (४।१)
ayi vividhavacanaracane dadāsi candraṃ kare samānīya |
व्यसनदिवसेषु दूति क्व पुनस् त्वं दर्शनीयासि ॥ (४।२)
vyasanadivaseṣu dūti kva punas tvaṃ darśanīyāsi ||
अस्तु म्लानिर् लोको लाञ्छनम् अपदिशतु हीयताम् ओजः । (५।१)
astu mlānir loko lāñchanam apadiśatu hīyatām ojaḥ |
तद् अपि न मुञ्चति स त्वां वसुधाछायाम् इव सुधांशुः ॥ (५।२)
tad api na muñcati sa tvāṃ vasudhāchāyām iva sudhāṃśuḥ ||
अतिचापलं वितन्वन्न् अन्तर्निविशन् निकामकाठिन्यः । (६।१)
aticāpalaṃ vitanvann antarniviśan nikāmakāṭhinyaḥ |
मुखरयसि स्वयम् एतां सद्वृत्तां शङ्कुर् इव घण्टाम् ॥ (६।२)
mukharayasi svayam etāṃ sadvṛttāṃ śaṅkur iva ghaṇṭām ||
अङ्गेषु जीर्यति परं खञ्जनयूनोर् मनोभवप्रसरः । (७।१)
aṅgeṣu jīryati paraṃ khañjanayūnor manobhavaprasaraḥ |
न पुनर् अनन्तर्गर्भितनिधिनि धरामण्डले केलिः ॥ (७।२)
na punar anantargarbhitanidhini dharāmaṇḍale keliḥ ||
अन्धत्वम् अन्धसमये बधिरत्वं बधिरकाल आलम्ब्य । (८।१)
andhatvam andhasamaye badhiratvaṃ badhirakāla ālambya |
श्रीकेशवयोः प्रणयी प्रजापतिर् नाभिवास्तव्यः ॥ (८।२)
śrīkeśavayoḥ praṇayī prajāpatir nābhivāstavyaḥ ||
अयि कोषकार कुरुषे वनेचराणां पुरो गुणोद्गारम् । (९।१)
ayi koṣakāra kuruṣe vanecarāṇāṃ puro guṇodgāram |
यन् न विदार्य विचारितजठरस् त्वं स खलु ते लाभः ॥ (९।२)
yan na vidārya vicāritajaṭharas tvaṃ sa khalu te lābhaḥ ||
अगणितमहिमा लङ्घितगुरुर् अधनेहः स्तनन्धयविरोधी । (१०।१)
agaṇitamahimā laṅghitagurur adhanehaḥ stanandhayavirodhī |
इष्टाकीर्तिस् तस्यास् त्वयि रागः प्राणनिरपेक्षः ॥ (१०।२)
iṣṭākīrtis tasyās tvayi rāgaḥ prāṇanirapekṣaḥ ||
अपराधाद् अधिकं मां व्यथयति तव कपटवचनरचनेयम् । (११।१)
aparādhād adhikaṃ māṃ vyathayati tava kapaṭavacanaracaneyam |
शस्त्राघातो न तथा सूचीव्यधवेदना यादृक् ॥ (११।२)
śastrāghāto na tathā sūcīvyadhavedanā yādṛk ||
असतीलोचनमुकुरे किम् अपि प्रतिफलति यन् मनोवर्ति । (१२।१)
asatīlocanamukure kim api pratiphalati yan manovarti |
सारस्वतम् अपि चक्षुः सतिमिरम् इव तन् न लक्षयति ॥ (१२।२)
sārasvatam api cakṣuḥ satimiram iva tan na lakṣayati ||
अन्यमुखे दुर्वादो यः प्रियवदने स एव परिहासः । (१३।१)
anyamukhe durvādo yaḥ priyavadane sa eva parihāsaḥ |
इतरेन्धनजन्मा यो धूमः सो ऽगुरुभवो धूपः ॥ (१३।२)
itarendhanajanmā yo dhūmaḥ so 'gurubhavo dhūpaḥ ||
अयि सुभग कुतुकतरला विचरन्ती सौरभानुसारेण । (१४।१)
ayi subhaga kutukataralā vicarantī saurabhānusāreṇa |
त्वयि मोहाय वराकी पतिता मधुपीव विषकुसुमे ॥ (१४।२)
tvayi mohāya varākī patitā madhupīva viṣakusume ||
अयि मुग्धगन्धसिन्धुरशङ्कामात्रेण दन्तिनो दलिताः । (१५।१)
ayi mugdhagandhasindhuraśaṅkāmātreṇa dantino dalitāḥ |
उपभुञ्जते करेणूः केवलम् इह मत्कुणाः करिणः ॥ (१५।२)
upabhuñjate kareṇūḥ kevalam iha matkuṇāḥ kariṇaḥ ||
अतिविनयवामनतनुर् विलङ्घते गेहदेहलीं न वधूः । (१६।१)
ativinayavāmanatanur vilaṅghate gehadehalīṃ na vadhūḥ |
अस्याः पुनर् आरभटीं कुसुम्भवाटी विजानाति ॥ (१६।२)
asyāḥ punar ārabhaṭīṃ kusumbhavāṭī vijānāti ||
अन्तर्गतैर् गुणैः किं द्वित्रा अपि यत्र साक्षिणो विरलाः । (१७।१)
antargatair guṇaiḥ kiṃ dvitrā api yatra sākṣiṇo viralāḥ |
स गुणो गीतेर् यद् असौ वनेचरं हरिणम् अपि हरति ॥ (१७।२)
sa guṇo gīter yad asau vanecaraṃ hariṇam api harati ||
अलुलितसकलविभूषां प्रातर् बालां विलोक्य मुदितं प्राक् । (१८।१)
alulitasakalavibhūṣāṃ prātar bālāṃ vilokya muditaṃ prāk |
प्रियशिरसि वीक्ष्य यावकम् अथ निःश्वसितं सपत्नीभिः ॥ (१८।२)
priyaśirasi vīkṣya yāvakam atha niḥśvasitaṃ sapatnībhiḥ ||
अयि लज्जावति निभरनिशीथरतनिःसहाङ्गि सुखसुप्ते । (१९।१)
ayi lajjāvati nibharaniśītharataniḥsahāṅgi sukhasupte |
लोचनकोकनदच्छदम् उन्मीलय सुप्रभातं ते ॥ (१९।२)
locanakokanadacchadam unmīlaya suprabhātaṃ te ||
अमिलितवदनम् अपीडितवक्षोरुहम् अतिविदूरजघनोरु । (२०।१)
amilitavadanam apīḍitavakṣoruham atividūrajaghanoru |
शपथशतेन भुजाभ्यां केवलम् आलिङ्गितो ऽस्मि तया ॥ (२०।२)
śapathaśatena bhujābhyāṃ kevalam āliṅgito 'smi tayā ||
अतिपूजिततारेयं दृष्टिः श्रुतिलङ्घनक्षमा सुतनु । (२१।१)
atipūjitatāreyaṃ dṛṣṭiḥ śrutilaṅghanakṣamā sutanu |
जिनसिद्धान्तस्थितिर् इव सवासना कं न मोहयति ॥ (२१।२)
jinasiddhāntasthitir iva savāsanā kaṃ na mohayati ||
अलम् अविषयभयलज्जावञ्चितम् आत्मानम् इयम् इयत् समयम् । (२२।१)
alam aviṣayabhayalajjāvañcitam ātmānam iyam iyat samayam |
नवपरिचितदयितगुणा शोचति नालपति शयनसखीः ॥ (२२।२)
navaparicitadayitaguṇā śocati nālapati śayanasakhīḥ ||
अनुरागवर्तिना तव विरहेणोग्रेण सा गृहीताङ्गी । (२३।१)
anurāgavartinā tava viraheṇogreṇa sā gṛhītāṅgī |
त्रिपुररिपुणेव गौरी वरतनुर् अर्धावशिष्टैव ॥ (२३।२)
tripuraripuṇeva gaurī varatanur ardhāvaśiṣṭaiva ||
अन्यप्रवणे प्रेयसि विपरीते स्रोतसीव विहितास्थाः । (२४।१)
anyapravaṇe preyasi viparīte srotasīva vihitāsthāḥ |
तद्गतिम् इच्छन्त्यः सखि भवन्ति विफलश्रमाः हास्याः ॥ (२४।२)
tadgatim icchantyaḥ sakhi bhavanti viphalaśramāḥ hāsyāḥ ||
अधिकः सर्वेभ्यो यः प्रियः प्रियेभ्यो हृदि स्थितः सततम् । (२५।१)
adhikaḥ sarvebhyo yaḥ priyaḥ priyebhyo hṛdi sthitaḥ satatam |
स लुठति विरहे जीवः कण्ठेऽस्यास् त्वम् इव सम्भोगे ॥ (२५।२)
sa luṭhati virahe jīvaḥ kaṇṭhe'syās tvam iva sambhoge ||
अनयनपथे प्रिये न व्यथा यथा दृश्य एव दुष्प्रापे । (२६।१)
anayanapathe priye na vyathā yathā dṛśya eva duṣprāpe |
म्लानैव केवलं निशि तपनशिला वासरे ज्वलति ॥ (२६।२)
mlānaiva kevalaṃ niśi tapanaśilā vāsare jvalati ||
अविभाव्यो मित्रेऽपि स्थितिमात्रेणैव नन्दयन् दयितः । (२७।१)
avibhāvyo mitre'pi sthitimātreṇaiva nandayan dayitaḥ |
रहसि व्यपदेशाद् अयम् अर्थः इवाराजके भोग्यः ॥ (२७।२)
rahasi vyapadeśād ayam arthaḥ ivārājake bhogyaḥ ||
अश्रौषीर् अपराधान् मम तथ्यं कथय मन्मुखं वीक्ष्य । (२८।१)
aśrauṣīr aparādhān mama tathyaṃ kathaya manmukhaṃ vīkṣya |
अभिधीयते न किं यदि न मानचौराननः कितवः ॥ (२८।२)
abhidhīyate na kiṃ yadi na mānacaurānanaḥ kitavaḥ ||
अन्योन्यम् अनुस्रोतसम् अन्यद् अथान्यत् तटात् तटं भजतोः । (२९।१)
anyonyam anusrotasam anyad athānyat taṭāt taṭaṃ bhajatoḥ |
उदितेऽर्केऽपि न माघस्नानं प्रसमाप्यते यूनोः ॥ (२९।२)
udite'rke'pi na māghasnānaṃ prasamāpyate yūnoḥ ||
अयि चूतवल्लि फलभरनताङ्गि विष्वग्विकासिसौरभ्ये । (३०।१)
ayi cūtavalli phalabharanatāṅgi viṣvagvikāsisaurabhye |
श्वपचघटकर्पराङ्का त्वं किल फलितापि विफलैव ॥ (३०।२)
śvapacaghaṭakarparāṅkā tvaṃ kila phalitāpi viphalaiva ||
अञ्जलिर् अकारि लोकैर् म्लानिम् अनाप्तैव रञ्जिता जगती । (३१।१)
añjalir akāri lokair mlānim anāptaiva rañjitā jagatī |
सन्ध्याया इव वसतिः स्वल्पापि सखे सुखायैव ॥ (३१।२)
sandhyāyā iva vasatiḥ svalpāpi sakhe sukhāyaiva ||
अगृहीतानुनयां माम् उपेक्ष्य सख्यो गता बतैकाहम् । (३२।१)
agṛhītānunayāṃ mām upekṣya sakhyo gatā bataikāham |
प्रसभं करोषि मयि चेत् त्वद् उपरि वपुर् अद्य मोक्ष्यामि ॥ (३२।२)
prasabhaṃ karoṣi mayi cet tvad upari vapur adya mokṣyāmi ||
अस्थिररागः कितवो मानी चपलो विदूषकस् त्वम् असि । (३३।१)
asthirarāgaḥ kitavo mānī capalo vidūṣakas tvam asi |
मम सख्याः पतसि करे पश्यामि यथा ऋजुर् भवसि ॥ (३३।२)
mama sakhyāḥ patasi kare paśyāmi yathā ṛjur bhavasi ||
अकरुण कातरमनसो दर्शितनीरा निरन्तरालेयम् । (३४।१)
akaruṇa kātaramanaso darśitanīrā nirantarāleyam |
त्वाम् अनु धावति विमुखं गङ्गेव भगीरथं दृष्टिः ॥ (३४।२)
tvām anu dhāvati vimukhaṃ gaṅgeva bhagīrathaṃ dṛṣṭiḥ ||
अन्तःकलुषस्तम्भितरसया भृङ्गारनालयेव मम । (३५।१)
antaḥkaluṣastambhitarasayā bhṛṅgāranālayeva mama |
अप्य् उन्मुखस्य विहिता वरवर्णिनि न त्वया तृप्तिः ॥ (३५।२)
apy unmukhasya vihitā varavarṇini na tvayā tṛptiḥ ||
अयि सरले सरलतरोर् मदमुदितद्विपकपोलपालेश् च । (३६।१)
ayi sarale saralataror madamuditadvipakapolapāleś ca |
अन्योन्यमुग्धगन्धव्यतिहारः कषणम् आचष्टे ॥ (३६।२)
anyonyamugdhagandhavyatihāraḥ kaṣaṇam ācaṣṭe ||
अस्याः कररुहखण्डितकाण्डपटप्रकटनिर्गता दृष्टिः । (३७।१)
asyāḥ kararuhakhaṇḍitakāṇḍapaṭaprakaṭanirgatā dṛṣṭiḥ |
अस्याः पतिगृहगमने करोति माताश्रुपिच्छिलां पदवीम् । (३८।१)
asyāḥ patigṛhagamane karoti mātāśrupicchilāṃ padavīm |
गुणगर्विता पुनर् असौ हसति शनैः शुष्करुदितमुखी ॥ (३८।२)
guṇagarvitā punar asau hasati śanaiḥ śuṣkaruditamukhī ||
अङ्के निवेश्य कूणितदृशः शनैर् अकरुणेति शंसन्त्याः । (३९।१)
aṅke niveśya kūṇitadṛśaḥ śanair akaruṇeti śaṃsantyāḥ |
मोक्ष्यामि वेणिबन्धं कदा नखैर् गन्धतैलाक्तैः ॥ (३९।२)
mokṣyāmi veṇibandhaṃ kadā nakhair gandhatailāktaiḥ ||
अलम् अनलंकृतिसुभगे भूषणम् उपहासविषयम् इतरासाम् । (४०।१)
alam analaṃkṛtisubhage bhūṣaṇam upahāsaviṣayam itarāsām |
कुरुषे वनस्पतिलता प्रसूनम् इव बन्ध्यवल्लीनाम् ॥ (४०।२)
kuruṣe vanaspatilatā prasūnam iva bandhyavallīnām ||
अबुधा अजङ्गमा अपि कयापि गत्या परं पदम् अवाप्ताः । (४१।१)
abudhā ajaṅgamā api kayāpi gatyā paraṃ padam avāptāḥ |
मन्त्रिण इति कीर्त्यन्ते नयबलगुटिका इव जनेन ॥ (४१।२)
mantriṇa iti kīrtyante nayabalaguṭikā iva janena ||
अतिशीलशीतलतया लोकेषु सखी मृदुप्रतापा नः । (४२।१)
atiśīlaśītalatayā lokeṣu sakhī mṛdupratāpā naḥ |
क्षणवाम्यदह्यमानः प्रतापम् अस्याः प्रियो वेद ॥ (४२।२)
kṣaṇavāmyadahyamānaḥ pratāpam asyāḥ priyo veda ||
अन्यास्व् अपि गृहिणीति ध्यायन्न् अभिलषितम् आप्नोति । (४३।१)
anyāsv api gṛhiṇīti dhyāyann abhilaṣitam āpnoti |
पश्यन् पाषाणमयीः प्रतिमा इव देवतात्वेन ॥ (४३।२)
paśyan pāṣāṇamayīḥ pratimā iva devatātvena ||
अनुपेत्य नीचभावं बालक परितो गभीरमधुरस्य । (४४।१)
anupetya nīcabhāvaṃ bālaka parito gabhīramadhurasya |
अस्याः प्रेम्णः पात्रं न भवसि सरितो रसस्येव ॥ (४४।२)
asyāḥ premṇaḥ pātraṃ na bhavasi sarito rasasyeva ||
अधिवासनम् आधेयं गुणमार्गम् अपेक्षते न च ग्रथनाम् । (४५।१)
adhivāsanam ādheyaṃ guṇamārgam apekṣate na ca grathanām |
कलयति युवजनमौलिं केतककलिका स्वरूपेण ॥ (४५।२)
kalayati yuvajanamauliṃ ketakakalikā svarūpeṇa ||
अपनीतनिखिलतापां सुभग स्वकरेण विनिहितां भवता । (४६।१)
apanītanikhilatāpāṃ subhaga svakareṇa vinihitāṃ bhavatā |
पतिशयनवारपालिज्वरौषधं वहति सा मालाम् ॥ (४६।२)
patiśayanavārapālijvarauṣadhaṃ vahati sā mālām ||
अगणितगुणेन सुन्दर कृत्वा चारित्रम् अप्य् उदासीनम् । (४७।१)
agaṇitaguṇena sundara kṛtvā cāritram apy udāsīnam |
भवतानन्यगतिः सा विहितावर्तेन तरणिर् इव ॥ (४७।२)
bhavatānanyagatiḥ sā vihitāvartena taraṇir iva ||
अनुरक्तरामया पुनर् आगतये स्थापितोत्तरीयस्य । (४८।१)
anuraktarāmayā punar āgataye sthāpitottarīyasya |
अप्य् एकवाससस् तव सर्वयुवभ्यो ऽधिका शोभा ॥ (४८।२)
apy ekavāsasas tava sarvayuvabhyo 'dhikā śobhā ||
अर्धः प्राणित्य् एको मृत इतरो मे विधुन्तुदस्येव । (४९।१)
ardhaḥ prāṇity eko mṛta itaro me vidhuntudasyeva |
सुधयेव प्रियया पथि संगत्यालिङ्गितार्धस्य ॥ (४९।२)
sudhayeva priyayā pathi saṃgatyāliṅgitārdhasya ||
अवधीरितो ऽपि निद्रामिषेण माहात्म्यमसृणया प्रियया । (५०।१)
avadhīrito 'pi nidrāmiṣeṇa māhātmyamasṛṇayā priyayā |
अवबोधितो ऽस्मि चपलो बाष्पस्थितमितेन तल्पेन ॥ (५०।२)
avabodhito 'smi capalo bāṣpasthitamitena talpena ||
अयि शब्दमात्रसाम्याद् आस्वादितशर्करस्य तव पथिक । (५१।१)
ayi śabdamātrasāmyād āsvāditaśarkarasya tava pathika |
स्वल्पो रसनाच्छेदः पुरतो जनहास्यता महती ॥ (५१।२)
svalpo rasanācchedaḥ purato janahāsyatā mahatī ||
अभिनवयौवनदुर्जयविपक्षजनहन्यमानमानापि । (५२।१)
abhinavayauvanadurjayavipakṣajanahanyamānamānāpi |
सूनोः पितृप्रियत्वाद् बिभर्ति सुभगामदं गृहिणी ॥ (५२।२)
sūnoḥ pitṛpriyatvād bibharti subhagāmadaṃ gṛhiṇī ||
अपमानितम् इव सम्प्रति गुरुणा ग्रीष्मेण दुर्बलं शैत्यम् । (५३।१)
apamānitam iva samprati guruṇā grīṣmeṇa durbalaṃ śaityam |
स्नानोत्सुकतरुणीस्तनकलशनिबद्धं पयो विशति ॥ (५३।२)
snānotsukataruṇīstanakalaśanibaddhaṃ payo viśati ||
अलसयति गात्रम् अखिलं क्लेशं मोचयति लोचनं हरति । (५४।१)
alasayati gātram akhilaṃ kleśaṃ mocayati locanaṃ harati |
स्वाप इव प्रेयान् मम मोक्तुं न ददाति शयनीयम् ॥ (५४।२)
svāpa iva preyān mama moktuṃ na dadāti śayanīyam ||
अंसावलम्बिकरधृतकचम् अभिषेकार्द्रधवलनखरेखम् । (५५।१)
aṃsāvalambikaradhṛtakacam abhiṣekārdradhavalanakharekham |
धौताधरनयनं वपुर् अस्त्रम् अनङ्गस्य तव निशितम् ॥ (५५।२)
dhautādharanayanaṃ vapur astram anaṅgasya tava niśitam ||
अविनिहितं विनिहितम् इव युवसु स्वच्छेषु वारवामदृशः । (५६।१)
avinihitaṃ vinihitam iva yuvasu svaccheṣu vāravāmadṛśaḥ |
उपदर्शयन्ति हृदयं दर्पणबिम्बेषु वदनम् इव ॥ (५६।२)
upadarśayanti hṛdayaṃ darpaṇabimbeṣu vadanam iva ||
अतिलज्जया त्वयैव प्रकटः प्रेयान् अकारि निभृतो ऽपि । (५७।१)
atilajjayā tvayaiva prakaṭaḥ preyān akāri nibhṛto 'pi |
प्रासादमौलिर् उपरि प्रसरन्त्या वैजयन्त्य् एव ॥ (५७।२)
prāsādamaulir upari prasarantyā vaijayanty eva ||
अन्योन्यग्रथनागुणयोगाद् गावः पदार्पणैर् बहुभिः । (५८।१)
anyonyagrathanāguṇayogād gāvaḥ padārpaṇair bahubhiḥ |
खलम् अपि तुदन्ति मेढीभूतं मध्यस्थम् आलम्ब्य ॥ (५८।२)
khalam api tudanti meḍhībhūtaṃ madhyastham ālambya ||
अननुग्रहेण न तथा व्यथयति कटुकूजितैर् यथा पिशुनः । (५९।१)
ananugraheṇa na tathā vyathayati kaṭukūjitair yathā piśunaḥ |
रुधिरादानाद् अधिकं दुनोति कर्णे क्वणन् मशकः ॥ (५९।२)
rudhirādānād adhikaṃ dunoti karṇe kvaṇan maśakaḥ ||
अग्रे लघिमा पश्चान् महतापि पिधीयते न हि महिम्ना । (६०।१)
agre laghimā paścān mahatāpi pidhīyate na hi mahimnā |
वामन इति त्रिविक्रमम् अभिदधति दशावतारविदः ॥ (६०।२)
vāmana iti trivikramam abhidadhati daśāvatāravidaḥ ||
अङ्के स्तनन्धयस् तव चरणे परिचारिका प्रियः पृष्ठे । (६१।१)
aṅke stanandhayas tava caraṇe paricārikā priyaḥ pṛṣṭhe |
अस्ति किमु लभ्यम् अधिकं गृहिणि यदा शङ्कसे बालाम् ॥ (६१।२)
asti kimu labhyam adhikaṃ gṛhiṇi yadā śaṅkase bālām ||
अधर उदस्तः कूजितम् आमीलितम् अक्षि लोलितो मौलिः । (६२।१)
adhara udastaḥ kūjitam āmīlitam akṣi lolito mauliḥ |
आसादितम् इव चुम्बनसुखम् अस्पर्शेऽपि तरुणाभ्याम् ॥ (६२।२)
āsāditam iva cumbanasukham asparśe'pi taruṇābhyām ||
अतिरभसेन भुजो ऽयं वृतिविवरेण प्रवेशितः सदनम् । (६३।१)
atirabhasena bhujo 'yaṃ vṛtivivareṇa praveśitaḥ sadanam |
दयितास्पर्शोल्लसितो नागच्छति वर्त्मना तेन ॥ (६३।२)
dayitāsparśollasito nāgacchati vartmanā tena ||
अम्बरमध्यनिविष्टं तवेदम् अतिचपलम् अलघु जघनतटम् । (६४।१)
ambaramadhyaniviṣṭaṃ tavedam aticapalam alaghu jaghanataṭam |
चातक इव नवम् अभ्रं निरीक्षमाणो न तृप्यामि ॥ (६४।२)
cātaka iva navam abhraṃ nirīkṣamāṇo na tṛpyāmi ||
अयम् अन्धकारसिन्धुरभाराक्रान्तावनीभराक्रान्तः । (६५।१)
ayam andhakārasindhurabhārākrāntāvanībharākrāntaḥ |
उन्नतपूर्वाद्रिमुखः कूर्मः सन्ध्यास्रम् उद्वमति ॥ (६५।२)
unnatapūrvādrimukhaḥ kūrmaḥ sandhyāsram udvamati ||
अन्तर्भूतो निवसति जडे जडः शिशिरमहसि हरिण इव । (६६।१)
antarbhūto nivasati jaḍe jaḍaḥ śiśiramahasi hariṇa iva |
अजडे शशीव तपने स तु प्रविष्टो ऽपि निःसरति ॥ (६६।२)
ajaḍe śaśīva tapane sa tu praviṣṭo 'pi niḥsarati ||
अगणितजनापवादा त्वत्पाणिस्पर्शहर्षतरलेयम् । (६७।१)
agaṇitajanāpavādā tvatpāṇisparśaharṣataraleyam |
आयास्यतो वराकी ज्वरस्य तल्पं प्रकल्पयति ॥ (६७।२)
āyāsyato varākī jvarasya talpaṃ prakalpayati ||
अप्य् एकवंशजनुषोः पश्यत पूर्णत्वतुच्छताभाजोः । (६८।१)
apy ekavaṃśajanuṣoḥ paśyata pūrṇatvatucchatābhājoḥ |
ज्याकार्मुकयोः कश्चिद् गुणभूतः कश्चिद् अपि भर्ता ॥ (६८।२)
jyākārmukayoḥ kaścid guṇabhūtaḥ kaścid api bhartā ||
अभिनवकेलिक्लान्ता कलयति बाला क्रमेण घर्माम्भः । (६९।१)
abhinavakeliklāntā kalayati bālā krameṇa gharmāmbhaḥ |
ज्याम् अर्पयितुं नमिता कुसुमास्त्रधनुर् लतेव मधु ॥ (६९।२)
jyām arpayituṃ namitā kusumāstradhanur lateva madhu ||
असती कुलजा धीरा प्रौढा प्रतिवेशिनी यद् आसक्तिम् । (७०।१)
asatī kulajā dhīrā prauḍhā prativeśinī yad āsaktim |
कुरुते सरसा च तदा ब्रह्मानन्दं तृणं मन्ये ॥ (७०।२)
kurute sarasā ca tadā brahmānandaṃ tṛṇaṃ manye ||
अविरलपतिताश्रु वपुः पाण्डु स्निग्धं तवोपनीतम् इदम् । (७१।१)
aviralapatitāśru vapuḥ pāṇḍu snigdhaṃ tavopanītam idam |
शतधौतम् आज्यम् इव मे स्मरशरदाहव्यथां हरति ॥ (७१।२)
śatadhautam ājyam iva me smaraśaradāhavyathāṃ harati ||
अन्तर् निपतितगुञ्जागुणरमणीयश् चकास्ति केदारः । (७२।१)
antar nipatitaguñjāguṇaramaṇīyaś cakāsti kedāraḥ |
अमुना हतम् इदम् इदम् इति रुदती प्रतिवेशिनेऽङ्गम् अङ्गम् इयम् । (७३।१)
amunā hatam idam idam iti rudatī prativeśine'ṅgam aṅgam iyam |
रोषमिषदलितलज्जा गृहिणी दर्शयति पतिपुरतः ॥ (७३।२)
roṣamiṣadalitalajjā gṛhiṇī darśayati patipurataḥ ||
आकारव्रज्याआन्तरम् अपि बहिरिव हि व्यञ्जयितुं रसम् अशेषतः सततम् । (७४।१)
ākāravrajyāāntaram api bahiriva hi vyañjayituṃ rasam aśeṣataḥ satatam |
असती सत्कविसूक्तिः काचघटीति त्रयं वेद ॥ (७४।२)
asatī satkavisūktiḥ kācaghaṭīti trayaṃ veda ||
आलोक एव विमुखी क्वचिद् अपि दिवसे न दक्षिणा भवसि । (७५।१)
āloka eva vimukhī kvacid api divase na dakṣiṇā bhavasi |
छायेव तद् अपि तापं त्वम् एव मे हरसि मानवति ॥ (७५।२)
chāyeva tad api tāpaṃ tvam eva me harasi mānavati ||
आज्ञा काकुर् याच्ञाक्षेपो हसितं च शुष्करुदितं च । (७६।१)
ājñā kākur yācñākṣepo hasitaṃ ca śuṣkaruditaṃ ca |
इति निधुवनपाण्डित्यं ध्यायंस् तस्या न तृप्यामि ॥ (७६।२)
iti nidhuvanapāṇḍityaṃ dhyāyaṃs tasyā na tṛpyāmi ||
आज्ञापयिष्यसि पदं दास्यसि दयितस्य शिरसि किं त्वरसे । (७७।१)
ājñāpayiṣyasi padaṃ dāsyasi dayitasya śirasi kiṃ tvarase |
असमयमानिनि मुग्धे मा कुरु भग्नाङ्कुरं प्रेम ॥ (७७।२)
asamayamānini mugdhe mā kuru bhagnāṅkuraṃ prema ||
आसाद्य भङ्गम् अनया द्यूते विहिताभिरुचितकेलिपणे । (७८।१)
āsādya bhaṅgam anayā dyūte vihitābhirucitakelipaṇe |
निःसारयताक्षानिति कपटरुषोत्सारिताः सख्यः ॥ (७८।२)
niḥsārayatākṣāniti kapaṭaruṣotsāritāḥ sakhyaḥ ||
आदरणीयगुणा सखि महता निहितासि तेन शिरसि त्वम् । (७९।१)
ādaraṇīyaguṇā sakhi mahatā nihitāsi tena śirasi tvam |
आर्द्रम् अपि स्तनजघनान् निरस्य सुतनु त्वयैतद् उन्मुक्तम् । (८०।१)
ārdram api stanajaghanān nirasya sutanu tvayaitad unmuktam |
खस्थम् अवाप्तुम् इव त्वां तपनांशून् अंशुकं पिबति ॥ (८०।२)
khastham avāptum iva tvāṃ tapanāṃśūn aṃśukaṃ pibati ||
आरोपिता शिलायाम् अश्मेव त्वं भवेति मन्त्रेण । (८१।१)
āropitā śilāyām aśmeva tvaṃ bhaveti mantreṇa |
मग्नापि परिणयापदि जारमुखं वीक्ष्य हसितैव ॥ (८१।२)
magnāpi pariṇayāpadi jāramukhaṃ vīkṣya hasitaiva ||
आयाति याति खेदं करोति मधु हरति मधुकरीवान्या । (८२।१)
āyāti yāti khedaṃ karoti madhu harati madhukarīvānyā |
अधिदेवता त्वम् एव श्रीर् इव कमलस्य मम मनसः ॥ (८२।२)
adhidevatā tvam eva śrīr iva kamalasya mama manasaḥ ||
आसाद्य दक्षिणां दिशम् अविलम्बं त्यजति चोत्तरां तरणिः । (८३।१)
āsādya dakṣiṇāṃ diśam avilambaṃ tyajati cottarāṃ taraṇiḥ |
पुरुषं हरन्ति कान्ताः प्रायेण हि दक्षिणा एव ॥ (८३।२)
puruṣaṃ haranti kāntāḥ prāyeṇa hi dakṣiṇā eva ||
आदानपानलेपैः काश्चिद् गरलोपतापहारिण्यः । (८४।१)
ādānapānalepaiḥ kāścid garalopatāpahāriṇyaḥ |
सदसि स्थितैव सिद्धौषधिवल्ली कापि जीवयति ॥ (८४।२)
sadasi sthitaiva siddhauṣadhivallī kāpi jīvayati ||
आन्दोललोलकेशीं चलकाञ्चीकिङ्किणीगणक्वणिताम् । (८५।१)
āndolalolakeśīṃ calakāñcīkiṅkiṇīgaṇakvaṇitām |
स्मरसि पुरुषायितां तां स्मरचामरचिह्नयष्टिम् इव ॥ (८५।२)
smarasi puruṣāyitāṃ tāṃ smaracāmaracihnayaṣṭim iva ||
आक्षिपसि कर्णम् अक्ष्णा बलिर् अपि बद्धस् त्वया त्रिधा मध्ये । (८६।१)
ākṣipasi karṇam akṣṇā balir api baddhas tvayā tridhā madhye |
इति जितसकलवदान्ये तनुदाने लज्जसे सुतनु ॥ (८६।२)
iti jitasakalavadānye tanudāne lajjase sutanu ||
आक्षेपचरणलङ्घनकेशग्रहकेलिकुतुकतरलेन । (८७।१)
ākṣepacaraṇalaṅghanakeśagrahakelikutukataralena |
स्त्रीणां पतिर् अपि गुरुर् इति धर्मं न श्राविता सुतनुः ॥ (८७।२)
strīṇāṃ patir api gurur iti dharmaṃ na śrāvitā sutanuḥ ||
मुषितास्मि तेन जघनांशुकम् अपि वोढुं नशक्तेन ॥ (८८।२)
muṣitāsmi tena jaghanāṃśukam api voḍhuṃ naśaktena ||
आकुञ्चितैकजङ्घं दरावृतोर्ध्वोरु गोपितार्धोरु । (८९।१)
ākuñcitaikajaṅghaṃ darāvṛtordhvoru gopitārdhoru |
सुतनोः श्वसितक्रमनमदुदरस्फुटनाभि शयनम् इदम् ॥ (८९।२)
sutanoḥ śvasitakramanamadudarasphuṭanābhi śayanam idam ||
आदाय धनम् अनल्पं ददानया सुभग तावकं वासः । (९०।१)
ādāya dhanam analpaṃ dadānayā subhaga tāvakaṃ vāsaḥ |
मुग्धा रजकगृहिण्या कृता दिनैः कतिपयैर् निःस्वा ॥ (९०।२)
mugdhā rajakagṛhiṇyā kṛtā dinaiḥ katipayair niḥsvā ||
आस्तां वरम् अवकेशी मा दोहदमस्य रचय पूगतरोः । (९१।१)
āstāṃ varam avakeśī mā dohadamasya racaya pūgataroḥ |
एतस्मात् फलिताद् अपि केवलम् उद्वेगम् अधिगच्छ ॥ (९१।२)
etasmāt phalitād api kevalam udvegam adhigaccha ||
आरब्धम् अब्धिमथनं स्वहस्तयित्वा द्विजिह्वम् अमरैर् यत् । (९२।१)
ārabdham abdhimathanaṃ svahastayitvā dvijihvam amarair yat |
उचितस् तत्परिणामो विषमं विषम् एव यज्जातम् ॥ (९२।२)
ucitas tatpariṇāmo viṣamaṃ viṣam eva yajjātam ||
आवर्जितालकालि श्वासोत्कम्पस्तनार्पितैकभुजम् । (९३।१)
āvarjitālakāli śvāsotkampastanārpitaikabhujam |
शयनं रतिविवशतनोः स्मरामि शिथिलांशुकं तस्याः ॥ (९३।२)
śayanaṃ rativivaśatanoḥ smarāmi śithilāṃśukaṃ tasyāḥ ||
आम्राङ्कुरो ऽयम् अरुणश्यामलरुचिर् अस्थिनिर्गतः सुतनु । (९४।१)
āmrāṅkuro 'yam aruṇaśyāmalarucir asthinirgataḥ sutanu |
नवकमठकर्परपुटान् मूर्धेवोर्ध्वं गतः स्फुरति ॥ (९४।२)
navakamaṭhakarparapuṭān mūrdhevordhvaṃ gataḥ sphurati ||
आभङ्गुराग्रबहुगुणदीर्घास्वादप्रदा प्रियादृष्टिः । (९५।१)
ābhaṅgurāgrabahuguṇadīrghāsvādapradā priyādṛṣṭiḥ |
कर्षति मनो मदीयं ह्रदमीनं बडिशरज्जुर् इव ॥ (९५।२)
karṣati mano madīyaṃ hradamīnaṃ baḍiśarajjur iva ||
आलप यथा यथेच्छसि युक्तं तव कितव किम् अपवारयसि । (९६।१)
ālapa yathā yathecchasi yuktaṃ tava kitava kim apavārayasi |
स्त्रीजातिलाञ्छनम् असौ जीवितरङ्का सखी सुभग ॥ (९६।२)
strījātilāñchanam asau jīvitaraṅkā sakhī subhaga ||
आस्वादितो ऽसि मोहाद् बत विदिता वदनमाधुरी भवतः । (९७।१)
āsvādito 'si mohād bata viditā vadanamādhurī bhavataḥ |
मधुलिप्तक्षुर रसनाच्छेदाय परं विजानासि ॥ (९७।२)
madhuliptakṣura rasanācchedāya paraṃ vijānāsi ||
आकृष्टिभग्नकटकं केन तव प्रकृतिकोमलं सुभगे । (९८।१)
ākṛṣṭibhagnakaṭakaṃ kena tava prakṛtikomalaṃ subhage |
धन्येन भुजमृणालं ग्राह्यं मदनस्य राज्यम् इव ॥ (९८।२)
dhanyena bhujamṛṇālaṃ grāhyaṃ madanasya rājyam iva ||
आरुह्य दूरम् अगणितरौद्रक्लेशा प्रकाशयन्ती स्वम् । (९९।१)
āruhya dūram agaṇitaraudrakleśā prakāśayantī svam |
वातप्रतीच्छनपटी वहित्रम् इव हरसि मां सुतनु ॥ (९९।२)
vātapratīcchanapaṭī vahitram iva harasi māṃ sutanu ||
आयासः परहिंसा वैतंसिकसारमेय तव सारः । (१००।१)
āyāsaḥ parahiṃsā vaitaṃsikasārameya tava sāraḥ |
त्वाम् अपसार्य विभाज्यः कुरङ्ग एषो ऽधुनैवान्यैः ॥ (१००।२)
tvām apasārya vibhājyaḥ kuraṅga eṣo 'dhunaivānyaiḥ ||
आनयति पथिकतरुणं हरिण इह प्रापयन्न् इवात्मानम् । (१०१।१)
ānayati pathikataruṇaṃ hariṇa iha prāpayann ivātmānam |
उपकलम् अगो ऽपि कोमलकलम् आवलिकवलनोत्तरलः ॥ (१०१।२)
upakalam ago 'pi komalakalam āvalikavalanottaralaḥ ||
आसीद् एव यद् आर्द्रः किम् अपि तदा किम् अयम् आहतो ऽप्य् आह । (१०२।१)
āsīd eva yad ārdraḥ kim api tadā kim ayam āhato 'py āha |
निष्ठुरभावाद् अधुना कटूनि सखि रटति पटह इव ॥ (१०२।२)
niṣṭhurabhāvād adhunā kaṭūni sakhi raṭati paṭaha iva ||
आज्ञाकरश् च ताडनपरिभवसहनश् च सत्यम् अहम् अस्याः । (१०३।१)
ājñākaraś ca tāḍanaparibhavasahanaś ca satyam aham asyāḥ |
न तु शीलशीतलेयं प्रियेतरद् वक्तुम् अपि वेद ॥ (१०३।२)
na tu śīlaśītaleyaṃ priyetarad vaktum api veda ||
आधाय दुग्धकलशे मन्थानं श्रान्तदोर्लता गोपी । (१०४।१)
ādhāya dugdhakalaśe manthānaṃ śrāntadorlatā gopī |
आस्तां मानः कथनं सखीषु वा मयि निवेद्यदुर्विनये । (१०५।१)
āstāṃ mānaḥ kathanaṃ sakhīṣu vā mayi nivedyadurvinaye |
शिथिलितरतिगुणगर्वा ममापि सा लज्जिता सुतनुः ॥ (१०५।२)
śithilitaratiguṇagarvā mamāpi sā lajjitā sutanuḥ ||
आवर्तैर् आतर्पणशोभां डिण्डीरपाण्डुरैर् दधती । (१०६।१)
āvartair ātarpaṇaśobhāṃ ḍiṇḍīrapāṇḍurair dadhatī |
गायति मुखरितसलिला प्रियसङ्गममङ्गलं सुरसा ॥ (१०६।२)
gāyati mukharitasalilā priyasaṅgamamaṅgalaṃ surasā ||
इकारव्रज्याइयम् उद्गतिं हरन्तीनेत्रनिकोचं च विदधती पुरतः । (१०७।१)
ikāravrajyāiyam udgatiṃ harantīnetranikocaṃ ca vidadhatī purataḥ |
न विजानीमः किं तव वदति सपत्नीव दिननिद्रा ॥ (१०७।२)
na vijānīmaḥ kiṃ tava vadati sapatnīva dinanidrā ||
इदम् उभयभित्तिसंततहारगुणान्तर्गतैककुचमुकुलम् । (१०८।१)
idam ubhayabhittisaṃtatahāraguṇāntargataikakucamukulam |
गुटिकाधनुर् इव बालावपुः स्मरः श्रयति कुतुकेन ॥ (१०८।२)
guṭikādhanur iva bālāvapuḥ smaraḥ śrayati kutukena ||
इह शिखरिशिखरावलम्बिनि विनोददरतरलवपुषि तरुहरिणे । (१०९।१)
iha śikhariśikharāvalambini vinodadarataralavapuṣi taruhariṇe |
पश्याभिलषति पतितुं विहगी निजनीडमोहेन ॥ (१०९।२)
paśyābhilaṣati patituṃ vihagī nijanīḍamohena ||
इक्षुर् नदीप्रवाहो द्यूतं मानग्रहश् च हे सुतनु । (११०।१)
ikṣur nadīpravāho dyūtaṃ mānagrahaś ca he sutanu |
भ्रूलतिका च तवेयं भङ्गे रसम् अधिकम् आवहति ॥ (११०।२)
bhrūlatikā ca taveyaṃ bhaṅge rasam adhikam āvahati ||
इन्दोर् इवास्य पुरतो यद् विमुखी सापवारणा भ्रमसि । (१११।१)
indor ivāsya purato yad vimukhī sāpavāraṇā bhramasi |
तत् कथय किं नु दुरितं सखि त्वया छाययेव कृतम् ॥ (१११।२)
tat kathaya kiṃ nu duritaṃ sakhi tvayā chāyayeva kṛtam ||
इह कपटकुतुकतरलितदृशि विश्वासं कुरङ्ग किं कुरुषे । (११२।१)
iha kapaṭakutukataralitadṛśi viśvāsaṃ kuraṅga kiṃ kuruṣe |
तव रभसतरलितेयं व्याधवधूर् वालधौ वलते ॥ (११२।२)
tava rabhasataraliteyaṃ vyādhavadhūr vāladhau valate ||
इह वहति बहु महोदधिविभूषणा मानगर्वम् इयम् उर्वी । (११३।१)
iha vahati bahu mahodadhivibhūṣaṇā mānagarvam iyam urvī |
देवस्य कमठमूर्तेः न पृष्ठं अपि निखिलम् आप्नोति ॥ (११३।२)
devasya kamaṭhamūrteḥ na pṛṣṭhaṃ api nikhilam āpnoti ||
ईकारव्रज्याईर्ष्यारोषज्वलितो निजपतिसङ्गं विचिन्तयंस् तस्याः । (११४।१)
īkāravrajyāīrṣyāroṣajvalito nijapatisaṅgaṃ vicintayaṃs tasyāḥ |
च्युतवसनजघनभावनसान्द्रानन्देन निर्वामि ॥ (११४।२)
cyutavasanajaghanabhāvanasāndrānandena nirvāmi ||
ईश्वरपरिग्रहोचितमोहो ऽस्यां मधुप किं मुधा पतसि । (११५।१)
īśvaraparigrahocitamoho 'syāṃ madhupa kiṃ mudhā patasi |
ईषद् अवशिष्टजडिमा शिशिरे गतमात्र एव चिरम् अङ्गैः । (११६।१)
īṣad avaśiṣṭajaḍimā śiśire gatamātra eva ciram aṅgaiḥ |
नवयौवनेव तन्वी निषेव्यते निर्भरं वापी ॥ (११६।२)
navayauvaneva tanvī niṣevyate nirbharaṃ vāpī ||
उकारव्रज्याउल्लसितभ्रूधनुषा तव पृथुना लोचनेन रुचिराङ्गि । (११७।१)
ukāravrajyāullasitabhrūdhanuṣā tava pṛthunā locanena rucirāṅgi |
अचला अपि न महान्तः के चञ्चलभावम् आनीताः ॥ (११७।२)
acalā api na mahāntaḥ ke cañcalabhāvam ānītāḥ ||
उपनीय यन् नितम्बे भुजङ्गम् उच्चैर् अलम्बि विबुधैः श्रीः । (११८।१)
upanīya yan nitambe bhujaṅgam uccair alambi vibudhaiḥ śrīḥ |
एकः स मन्दरगिरिः सखि गरिमाणं समुद्वहतु ॥ (११८।२)
ekaḥ sa mandaragiriḥ sakhi garimāṇaṃ samudvahatu ||
उल्लसितलाञ्छनो ऽयं ज्योत्स्नावर्षी सुधाकरः स्फुरति । (११९।१)
ullasitalāñchano 'yaṃ jyotsnāvarṣī sudhākaraḥ sphurati |
आसक्तकृष्णचरणः शकट इव प्रकटितक्षीरः ॥ (११९।२)
āsaktakṛṣṇacaraṇaḥ śakaṭa iva prakaṭitakṣīraḥ ||
उपचारानुनयास् ते कितवस्योपेक्षिताः सखीवचसा । (१२०।१)
upacārānunayās te kitavasyopekṣitāḥ sakhīvacasā |
अधुना निष्ठुरम् अपि यदि स वदति कलिकैतवाद् यामि ॥ (१२०।२)
adhunā niṣṭhuram api yadi sa vadati kalikaitavād yāmi ||
उषसि परिवर्तयन्त्या मुक्तादामोपवीततां नीतम् । (१२१।१)
uṣasi parivartayantyā muktādāmopavītatāṃ nītam |
पुरुषायितवैदग्ध्यं व्रीडावति कैर्न कलितं ते ॥ (१२१।२)
puruṣāyitavaidagdhyaṃ vrīḍāvati kairna kalitaṃ te ||
उड्डीनानाम् एषां प्रासादात् तरुणि पक्षिणां पङ्क्तिः । (१२२।१)
uḍḍīnānām eṣāṃ prāsādāt taruṇi pakṣiṇāṃ paṅktiḥ |
विस्फुरति वैजयन्तीपवनच्छिन्नापविद्धेव ॥ (१२२।२)
visphurati vaijayantīpavanacchinnāpaviddheva ||
उज्जागरितभ्रामितदन्तुरदलरुद्धमधुकरप्रकरे । (१२३।१)
ujjāgaritabhrāmitadanturadalaruddhamadhukaraprakare |
काञ्चनकेतकि मा तव विकसतु सौरभ्यसम्भारः ॥ (१२३।२)
kāñcanaketaki mā tava vikasatu saurabhyasambhāraḥ ||
उल्लसितभ्रूः किम् अतिक्रान्तं चिन्तयसि निस्तरङ्गाक्षि । (१२४।१)
ullasitabhrūḥ kim atikrāntaṃ cintayasi nistaraṅgākṣi |
क्षुद्रापचारविरसः पाकः प्रेम्णो गुडस्येव ॥ (१२४।२)
kṣudrāpacāravirasaḥ pākaḥ premṇo guḍasyeva ||
उद्दिश्य निःसरन्तीं सखीम् इयं कपटकोपकुटिलभ्रूः । (१२५।१)
uddiśya niḥsarantīṃ sakhīm iyaṃ kapaṭakopakuṭilabhrūḥ |
एवम् अवतंसम् आक्षिपद् आहतदीपो यथा पतति ॥ (१२५।२)
evam avataṃsam ākṣipad āhatadīpo yathā patati ||
उदितो ऽपि तुहिनगहने गगनप्रान्ते न दीप्यते तपनः । (१२६।१)
udito 'pi tuhinagahane gaganaprānte na dīpyate tapanaḥ |
कठिनघृतपूरपूर्णे शरावशिरसि प्रदीप इव ॥ (१२६।२)
kaṭhinaghṛtapūrapūrṇe śarāvaśirasi pradīpa iva ||
उद्गमनोपनिवेशनशयनपरावृत्तिवलनचलनेषु । (१२७।१)
udgamanopaniveśanaśayanaparāvṛttivalanacalaneṣu |
अनिशं स मोहयति मां हृल्लग्नः श्वास इव दयितः ॥ (१२७।२)
aniśaṃ sa mohayati māṃ hṛllagnaḥ śvāsa iva dayitaḥ ||
उज्झितसौभाग्यमदस्फुटयाच्ञानङ्गभीतयोर् यूनोः । (१२८।१)
ujjhitasaubhāgyamadasphuṭayācñānaṅgabhītayor yūnoḥ |
अकलितमनसोरेका दृष्टिर् दूती निसृष्टार्थी ॥ (१२८।२)
akalitamanasorekā dṛṣṭir dūtī nisṛṣṭārthī ||
उत्तमभुजङ्गसङ्गमनिस्पन्दनितम्बचापलस् तस्याः । (१२९।१)
uttamabhujaṅgasaṅgamanispandanitambacāpalas tasyāḥ |
मन्दरगिरिर् इव विबुधैर् इतस् ततः कृष्यते कायः ॥ (१२९।२)
mandaragirir iva vibudhair itas tataḥ kṛṣyate kāyaḥ ||
उपनीय कलमकुडवं कथयति सभयश् चिकित्सके हलिकः । (१३०।१)
upanīya kalamakuḍavaṃ kathayati sabhayaś cikitsake halikaḥ |
शोणं सोमार्धनिभं वधूस्तने व्याधिम् उपजातम् ॥ (१३०।२)
śoṇaṃ somārdhanibhaṃ vadhūstane vyādhim upajātam ||
उन्मुकुलिताधरपुटे भूतिकणत्रासमीलितार्धाक्षि । (१३१।१)
unmukulitādharapuṭe bhūtikaṇatrāsamīlitārdhākṣi |
धूमो ऽपि नेह विरमभ्रमरो ऽयं श्वसितम् अनुसरति ॥ (१३१।२)
dhūmo 'pi neha viramabhramaro 'yaṃ śvasitam anusarati ||
उपरि परिप्लवते मम बालेयं गृहिणि हंसमालेव । (१३२।१)
upari pariplavate mama bāleyaṃ gṛhiṇi haṃsamāleva |
सरस इव नलिननाला त्वम् आशयं प्राप्य वससि पुनः ॥ (१३२।२)
sarasa iva nalinanālā tvam āśayaṃ prāpya vasasi punaḥ ||
उत्कम्पघर्मपिच्छिलदोःसाधिकहस्तविच्युतश् चौरः । (१३३।१)
utkampagharmapicchiladoḥsādhikahastavicyutaś cauraḥ |
शिवम् आशास्ते सुतनुस्तनयोस् तव पञ्चलाञ्चलयोः ॥ (१३३।२)
śivam āśāste sutanustanayos tava pañcalāñcalayoḥ ||
उत्क्षिप्तबाहुदर्शितभुजमूलं चूतमुकुल मम सख्या । (१३४।१)
utkṣiptabāhudarśitabhujamūlaṃ cūtamukula mama sakhyā |
आकृष्यमाण राजति भवतः परम् उच्चपदलाभः ॥ (१३४।२)
ākṛṣyamāṇa rājati bhavataḥ param uccapadalābhaḥ ||
उच्चकुचकुम्भनिहितो हृदयं चालयति जघनलग्नाग्रः । (१३५।१)
uccakucakumbhanihito hṛdayaṃ cālayati jaghanalagnāgraḥ |
अतिनिम्नमध्यसङ्क्रमदारुनिभस् तरुणि तव हारः ॥ (१३५।२)
atinimnamadhyasaṅkramadārunibhas taruṇi tava hāraḥ ||
उल्लसितशीतदीधितिकलोपकण्ठे स्फुरन्ति तारौघाः । (१३६।१)
ullasitaśītadīdhitikalopakaṇṭhe sphuranti tāraughāḥ |
कुसुमायुधविधृतधनुर्निर्गतमकरन्दबिन्दुनिभाः ॥ (१३६।२)
kusumāyudhavidhṛtadhanurnirgatamakarandabindunibhāḥ ||
उपनीय प्रियमसमयविदं च मे दग्धमानम् अपनीय । (१३७।१)
upanīya priyamasamayavidaṃ ca me dagdhamānam apanīya |
उत्तमवनितैकगतिः करीव सरसीपयः सखीधैर्यम् । (१३८।१)
uttamavanitaikagatiḥ karīva sarasīpayaḥ sakhīdhairyam |
आस्कन्दितोरुणा त्वं हस्तेनैव स्पृशन् हरसि ॥ (१३८।२)
āskanditoruṇā tvaṃ hastenaiva spṛśan harasi ||
ऊकारव्रज्याऊढामुनातिवाहय पृष्ठे लग्नापि कालम् अचलापि । (१३९।१)
ūkāravrajyāūḍhāmunātivāhaya pṛṣṭhe lagnāpi kālam acalāpi |
सर्वंसहे कठोरत्वचः किम् अङ्केन कमठस्य ॥ (१३९।२)
sarvaṃsahe kaṭhoratvacaḥ kim aṅkena kamaṭhasya ||
ऋकारव्रज्याऋजुना निधेहि चरणौ परिहर सखि निखिलनागराचारम् । (१४०।१)
ṛkāravrajyāṛjunā nidhehi caraṇau parihara sakhi nikhilanāgarācāram |
इह डाकिनीति पल्लीपतिः कटाक्षेऽपि दण्डयति ॥ (१४०।२)
iha ḍākinīti pallīpatiḥ kaṭākṣe'pi daṇḍayati ||
ऋषभो ऽत्र गीयत इति श्रुत्वा स्वरपारगा वयं प्राप्ताः । (१४१।१)
ṛṣabho 'tra gīyata iti śrutvā svarapāragā vayaṃ prāptāḥ |
को वेद गोष्ठम् एतद्गोशान्तौ विहितबहुमानम् ॥ (१४१।२)
ko veda goṣṭham etadgośāntau vihitabahumānam ||
एकारव्रज्याएको हरः प्रियाधरगुणवेदी दिविषदो ऽपरे मूढाः । (१४२।१)
ekāravrajyāeko haraḥ priyādharaguṇavedī diviṣado 'pare mūḍhāḥ |
विषम् अमृतं वा समम् इति यः पश्यन् गरलम् एव पपौ ॥ (१४२।२)
viṣam amṛtaṃ vā samam iti yaḥ paśyan garalam eva papau ||
एष्यति मा पुनर् अयम् इति गमने यद् अमङ्गलं मयाकारि । (१४३।१)
eṣyati mā punar ayam iti gamane yad amaṅgalaṃ mayākāri |
अधुना तद् एव कारणम् अवस्थितौ दग्धगेहपतेः ॥ (१४३।२)
adhunā tad eva kāraṇam avasthitau dagdhagehapateḥ ||
एकैकशो युवजनं विलङ्घमानाक्षनिकरम् इव तरला । (१४४।१)
ekaikaśo yuvajanaṃ vilaṅghamānākṣanikaram iva taralā |
विश्राम्यति सुभग त्वाम् अङ्गुलिर् आसाद्य मेरुम् इव ॥ (१४४।२)
viśrāmyati subhaga tvām aṅgulir āsādya merum iva ||
एकः स एव जीवति स्वहृदयशून्यो ऽपि सहृदयो राहुः । (१४५।१)
ekaḥ sa eva jīvati svahṛdayaśūnyo 'pi sahṛdayo rāhuḥ |
यः सकललघिमकारणम् उदरं न बिभर्ति दुष्पूरम् ॥ (१४५।२)
yaḥ sakalalaghimakāraṇam udaraṃ na bibharti duṣpūram ||
एकेन चूर्णकुन्तलम् अपरेण करेण चिबुकम् उन्नमयन् । (१४६।१)
ekena cūrṇakuntalam apareṇa kareṇa cibukam unnamayan |
पश्यामि बाष्पधौतश्रुति नगरद्वारि तद्वदनम् ॥ (१४६।२)
paśyāmi bāṣpadhautaśruti nagaradvāri tadvadanam ||
एकं जीवनमूलं चञ्चलम् अपि तापयन्तम् अपि सततम् । (१४७।१)
ekaṃ jīvanamūlaṃ cañcalam api tāpayantam api satatam |
अन्तर् वहति वराकी सा त्वां नासेव निःश्वासम् ॥ (१४७।२)
antar vahati varākī sā tvāṃ nāseva niḥśvāsam ||
एकं वदति मनो मम यामि न यामीति हृदयम् अपरं मे । (१४८।१)
ekaṃ vadati mano mama yāmi na yāmīti hṛdayam aparaṃ me |
हृदयद्वयम् उचितं तव सुन्दरि हृतकान्तचित्तायाः ॥ (१४८।२)
hṛdayadvayam ucitaṃ tava sundari hṛtakāntacittāyāḥ ||
एरण्डपत्त्रशयना जनयन्ती स्वेदम् अलघुजघनतटा । (१४९।१)
eraṇḍapattraśayanā janayantī svedam alaghujaghanataṭā |
धूलिपुटीव मिलन्ती स्मरज्वरं हरति हलिकवधूः ॥ (१४९।२)
dhūlipuṭīva milantī smarajvaraṃ harati halikavadhūḥ ||
ककारव्रज्याकेलिनिलयं सखीम् इव नयति नवोढां स्वयं न मां भजते । (१५०।१)
kakāravrajyākelinilayaṃ sakhīm iva nayati navoḍhāṃ svayaṃ na māṃ bhajate |
इत्थं गृहिणीम् अर्ये स्तुवति प्रतिवेशिना हसितम् ॥ (१५०।२)
itthaṃ gṛhiṇīm arye stuvati prativeśinā hasitam ||
वृद्धिर् यथा यथा स्यास् तथा तथा कण्टकोत्कर्षः ॥ (१५१।२)
vṛddhir yathā yathā syās tathā tathā kaṇṭakotkarṣaḥ ||
कृतकस्वाप मदीयश्वासध्वनिदत्तकर्ण किं तीव्रैः । (१५२।१)
kṛtakasvāpa madīyaśvāsadhvanidattakarṇa kiṃ tīvraiḥ |
विध्यसि मां निःश्वासैः स्मरः शरैः शब्दवेधीव ॥ (१५२।२)
vidhyasi māṃ niḥśvāsaiḥ smaraḥ śaraiḥ śabdavedhīva ||
क्व स निर्मोकदुकूलः क्वालंकरणाय फणिमणिश्रेणी । (१५३।१)
kva sa nirmokadukūlaḥ kvālaṃkaraṇāya phaṇimaṇiśreṇī |
कालियभुजङ्गगमनाद् यमुने विश्वस्य गम्यासि ॥ (१५३।२)
kāliyabhujaṅgagamanād yamune viśvasya gamyāsi ||
किंचिन्न बालयोक्तं न सप्रसादा निवेशिता दृष्टिः । (१५४।१)
kiṃcinna bālayoktaṃ na saprasādā niveśitā dṛṣṭiḥ |
मयि पदपतिते केवलम् अकारि शुकपञ्जरो विमुखः ॥ (१५४।२)
mayi padapatite kevalam akāri śukapañjaro vimukhaḥ ||
कृतहसितहस्ततालं मन्मथतरलैर् विलोकितां युवभिः । (१५५।१)
kṛtahasitahastatālaṃ manmathataralair vilokitāṃ yuvabhiḥ |
क्षिप्तः क्षिप्तो निपतन्न् अङ्गे नर्तयति भृङ्गस् ताम् ॥ (१५५।२)
kṣiptaḥ kṣipto nipatann aṅge nartayati bhṛṅgas tām ||
कमलमुखि सर्वतोमुखनिवारणं विदधद् एव भूषयति । (१५६।१)
kamalamukhi sarvatomukhanivāraṇaṃ vidadhad eva bhūṣayati |
रोधोऽरुद्धस्वरसास् तरङ्गिणीस् तरलनयनाश् च ॥ (१५६।२)
rodho'ruddhasvarasās taraṅgiṇīs taralanayanāś ca ||
कितव प्रपञ्चिता सा भवता मन्दाक्षमन्दसञ्चारा । (१५७।१)
kitava prapañcitā sā bhavatā mandākṣamandasañcārā |
बहुदायैर् अपि सम्प्रति पाशकसारीव नायाति ॥ (१५७।२)
bahudāyair api samprati pāśakasārīva nāyāti ||
कः श्लाघनीयजन्मा माघनिशीथेऽपि यस्य सौभाग्यम् । (१५८।१)
kaḥ ślāghanīyajanmā māghaniśīthe'pi yasya saubhāgyam |
प्रालेयानिलदीर्घः कथयति काञ्चीनिनादो ऽयम् ॥ (१५८।२)
prāleyāniladīrghaḥ kathayati kāñcīninādo 'yam ||
किम् अशकनीयं प्रेम्णः फणिनः कथयापि या बिभेति स्म । (१५९।१)
kim aśakanīyaṃ premṇaḥ phaṇinaḥ kathayāpi yā bibheti sma |
सा गिरिशभुजभुजङ्गमफेणोपधानाद्य निद्राति ॥ (१५९।२)
sā giriśabhujabhujaṅgamapheṇopadhānādya nidrāti ||
कृत्रिमकनकेनेव प्रेम्णा मुषितस्य वारवनिताभिः । (१६०।१)
kṛtrimakanakeneva premṇā muṣitasya vāravanitābhiḥ |
लघुर् इव वित्तविनाशक्लेशो जनहास्यता महती ॥ (१६०।२)
laghur iva vittavināśakleśo janahāsyatā mahatī ||
किं पर्वदिवसम् आर्जितदन्तोष्ठि निजं वपुर् न मण्डयसि । (१६१।१)
kiṃ parvadivasam ārjitadantoṣṭhi nijaṃ vapur na maṇḍayasi |
स त्वां त्यजति न पर्वस्व् अपि मधुराम् इक्षुयष्टिम् इव ॥ (१६१।२)
sa tvāṃ tyajati na parvasv api madhurām ikṣuyaṣṭim iva ||
कष्टं साहसकारिणि तव नयनार्धेन सो ऽध्वनि स्पृष्टः । (१६२।१)
kaṣṭaṃ sāhasakāriṇi tava nayanārdhena so 'dhvani spṛṣṭaḥ |
उपवीताद् अपि विदितो न द्विजदेहस् तपस्वी ते ॥ (१६२।२)
upavītād api vidito na dvijadehas tapasvī te ||
क्लेशेऽपि तन्यमाने मिलितेयं मां प्रमोदयत्येव । (१६३।१)
kleśe'pi tanyamāne militeyaṃ māṃ pramodayatyeva |
रौद्रेऽनभ्रेऽपि नभःसुरापगावारिवृष्टिर् एव ॥ (१६३।२)
raudre'nabhre'pi nabhaḥsurāpagāvārivṛṣṭir eva ||
कूपप्रभवाणां परम् उचितम् अपां पट्टबन्धनं मन्ये । (१६४।१)
kūpaprabhavāṇāṃ param ucitam apāṃ paṭṭabandhanaṃ manye |
याः शक्यन्ते लब्धुं न पार्थिवेनापि विगुणेन ॥ (१६४।२)
yāḥ śakyante labdhuṃ na pārthivenāpi viguṇena ||
कररुहशिखानिखात भ्रान्त्वा विश्रान्त रजनिदुरवाप । (१६५।१)
kararuhaśikhānikhāta bhrāntvā viśrānta rajaniduravāpa |
रविर् इव यन्त्रोल्लिखितः कृशो ऽपि लोकस्य हरसि दृशम् ॥ (१६५।२)
ravir iva yantrollikhitaḥ kṛśo 'pi lokasya harasi dṛśam ||
किं करवाणि दिवानिशम् अपि लग्ना सहजशीतलप्रकृतिः । (१६६।१)
kiṃ karavāṇi divāniśam api lagnā sahajaśītalaprakṛtiḥ |
हन्त सुखयामि न प्रियम् आत्मानम् इवात्मनश् छाया ॥ (१६६।२)
hanta sukhayāmi na priyam ātmānam ivātmanaś chāyā ||
केशैः शिरसो गरिमा मरणं पीयूषकुण्डपातेन । (१६७।१)
keśaiḥ śiraso garimā maraṇaṃ pīyūṣakuṇḍapātena |
दयितवहनेन वक्षसि यदि भारस् तद् इदम् अचिकित्स्यम् ॥ (१६७।२)
dayitavahanena vakṣasi yadi bhāras tad idam acikitsyam ||
किंचित्कर्कशताम् अनु रसं प्रदास्यन् निसर्गमधुरं मे । (१६८।१)
kiṃcitkarkaśatām anu rasaṃ pradāsyan nisargamadhuraṃ me |
इक्षोर् इव ते सुन्दरि मानस्य ग्रन्थिर् अपि काम्यः ॥ (१६८।२)
ikṣor iva te sundari mānasya granthir api kāmyaḥ ||
केन गिरिशस्य दत्ता बुद्धिर् भुजगं जटावनेऽर्पयितुम् । (१६९।१)
kena giriśasya dattā buddhir bhujagaṃ jaṭāvane'rpayitum |
येन रतिरभसकान्ताकरचिकुराकर्षणं मुषितम् ॥ (१६९।२)
yena ratirabhasakāntākaracikurākarṣaṇaṃ muṣitam ||
करचरणकाञ्चिहारप्रहारम् अवचिन्त्य बलगृहीतकचः । (१७०।१)
karacaraṇakāñcihāraprahāram avacintya balagṛhītakacaḥ |
प्रणयी चुम्बति दयितावदनं स्फुरदधरम् अरुणाक्षम् ॥ (१७०।२)
praṇayī cumbati dayitāvadanaṃ sphuradadharam aruṇākṣam ||
कुरुतां चापलम् अधुना कलयतु सुरसासि यादृशी तद् अपि । (१७१।१)
kurutāṃ cāpalam adhunā kalayatu surasāsi yādṛśī tad api |
सुन्दरि हरीतकीम् अनु परिपीता वारिधारेव ॥ (१७१।२)
sundari harītakīm anu paripītā vāridhāreva ||
कज्जलतिलककलङ्कितमुखचन्द्रे गलितसलिलकणकेशि । (१७२।१)
kajjalatilakakalaṅkitamukhacandre galitasalilakaṇakeśi |
नवविरहदहनतूलो जीवयितव्यस् त्वया कतमः ॥ (१७२।२)
navavirahadahanatūlo jīvayitavyas tvayā katamaḥ ||
कृच्छ्रानुवृत्तयो ऽपि हि परोपकारं त्यजन्ति न महान्तः । (१७३।१)
kṛcchrānuvṛttayo 'pi hi paropakāraṃ tyajanti na mahāntaḥ |
तृणमात्रजीवना अपि करिणो दानद्रवार्द्रकराः ॥ (१७३।२)
tṛṇamātrajīvanā api kariṇo dānadravārdrakarāḥ ||
किं हसथ किं प्रधावथ किं जनम् आह्वयथ बालका विफलम् । (१७४।१)
kiṃ hasatha kiṃ pradhāvatha kiṃ janam āhvayatha bālakā viphalam |
तद् अथ दर्शयति यथारिष्टः कण्ठेऽमुना जगृहे ॥ (१७४।२)
tad atha darśayati yathāriṣṭaḥ kaṇṭhe'munā jagṛhe ||
योक्तुं न मोक्तुम् अथवा वलतेऽसाव् अर्थलब्धरतिः ॥ (१७५।२)
yoktuṃ na moktum athavā valate'sāv arthalabdharatiḥ ||
केतकगर्भे गन्धादरेण दूराद् अमी द्रुतम् उपेताः । (१७६।१)
ketakagarbhe gandhādareṇa dūrād amī drutam upetāḥ |
मदनस्यन्दनवाजित इव मधुपा धूलिम् आददते ॥ (१७६।२)
madanasyandanavājita iva madhupā dhūlim ādadate ||
को वक्रिमा गुणाः के का कान्तिः शिशिरकिरणलेखानाम् । (१७७।१)
ko vakrimā guṇāḥ ke kā kāntiḥ śiśirakiraṇalekhānām |
अन्तः प्रविश्य यासाम् आक्रान्तं पशुविशेषेण ॥ (१७७।२)
antaḥ praviśya yāsām ākrāntaṃ paśuviśeṣeṇa ||
कृतविविधमथनयत्नः पराभावाय प्रभुः सुरासुरयोः । (१७८।१)
kṛtavividhamathanayatnaḥ parābhāvāya prabhuḥ surāsurayoḥ |
इच्छति सौभाग्यम् अदात् स्वयंवरेण श्रियं विष्णुः ॥ (१७८।२)
icchati saubhāgyam adāt svayaṃvareṇa śriyaṃ viṣṇuḥ ||
किं पुत्रि गण्डशैलभ्रमेण नवनीरदेषु निद्रासि । (१७९।१)
kiṃ putri gaṇḍaśailabhrameṇa navanīradeṣu nidrāsi |
अनुभव चपलाविलसितगर्जितदेशान्तरभ्रान्तीः ॥ (१७९।२)
anubhava capalāvilasitagarjitadeśāntarabhrāntīḥ ||
कान्तः पदेन हत इति सरलाम् अपराध्य किं प्रसादयथ । (१८०।१)
kāntaḥ padena hata iti saralām aparādhya kiṃ prasādayatha |
सो ऽप्य् एवम् एव सुलभः पदप्रहारः प्रसादः किम् ॥ (१८०।२)
so 'py evam eva sulabhaḥ padaprahāraḥ prasādaḥ kim ||
कर्णगतेयम् अमोघा दृष्टिस् तव शक्तिर् इन्द्रदत्ता च । (१८१।१)
karṇagateyam amoghā dṛṣṭis tava śaktir indradattā ca |
सा नासादितविजया क्वचिद् अपि नापार्थपतितेयम् ॥ (१८१।२)
sā nāsāditavijayā kvacid api nāpārthapatiteyam ||
क्लेशयसि किम् इति दूतीर् यद् अशक्यं सुमुखि तव कटाक्षेण । (१८२।१)
kleśayasi kim iti dūtīr yad aśakyaṃ sumukhi tava kaṭākṣeṇa |
कामो ऽपि तत्र सायकम् अकीर्तिशङ्की न संधत्ते ॥ (१८२।२)
kāmo 'pi tatra sāyakam akīrtiśaṅkī na saṃdhatte ||
को वेद मूल्यम् अक्षद्यूते प्रभुणा पणीकृतस्य विधोः । (१८३।१)
ko veda mūlyam akṣadyūte prabhuṇā paṇīkṛtasya vidhoḥ |
प्रतिविजये यत् प्रतिपणम् अधरं घरनन्दिनी विदधे ॥ (१८३।२)
prativijaye yat pratipaṇam adharaṃ gharanandinī vidadhe ||
कुपितां चरणप्रहरणभयेन मुञ्चामि न खलु चण्डि त्वाम् । (१८४।१)
kupitāṃ caraṇapraharaṇabhayena muñcāmi na khalu caṇḍi tvām |
अलिर् अनिलचपलकिसलयताडनसहनो लतां भजते ॥ (१८४।२)
alir anilacapalakisalayatāḍanasahano latāṃ bhajate ||
कोपाकृष्टभ्रूस्मरशरासने संवृणु प्रिये पततः । (१८५।१)
kopākṛṣṭabhrūsmaraśarāsane saṃvṛṇu priye patataḥ |
छिन्नज्यामधुपान् इव कज्जलमलिनाश्रुजलबिन्दून् ॥ (१८५।२)
chinnajyāmadhupān iva kajjalamalināśrujalabindūn ||
कामेनापि न भेत्तुं किमु हृदयम् अपारि बालवनितानाम् । (१८६।१)
kāmenāpi na bhettuṃ kimu hṛdayam apāri bālavanitānām |
मूढविशिखप्रहारोच्छूनम् इवाभाति यद्वक्षः ॥ (१८६।२)
mūḍhaviśikhaprahārocchūnam ivābhāti yadvakṣaḥ ||
किं परजीवैर् दीव्यसि विस्मयमधुराक्षि गच्छ सखि दूरम् । (१८७।१)
kiṃ parajīvair dīvyasi vismayamadhurākṣi gaccha sakhi dūram |
अहिम् अधिचत्वरम् उरगग्राही खेलयतु निर्विघ्नः ॥ (१८७।२)
ahim adhicatvaram uragagrāhī khelayatu nirvighnaḥ ||
करचरणेन प्रहरति यथा यथाङ्गेषु कोपतरलाक्षी । (१८८।१)
karacaraṇena praharati yathā yathāṅgeṣu kopataralākṣī |
रोषयति परुषवचनैस् तथा तथा प्रेयसीं रसिकः ॥ (१८८।२)
roṣayati paruṣavacanais tathā tathā preyasīṃ rasikaḥ ||
कस् तां निन्दति लुम्पति कः स्मरफलकस्य वर्णकं मुग्धः । (१८९।१)
kas tāṃ nindati lumpati kaḥ smaraphalakasya varṇakaṃ mugdhaḥ |
को भवति रत्नकण्टकम् अमृते कस्यारुचिर् उदेति ॥ (१८९।२)
ko bhavati ratnakaṇṭakam amṛte kasyārucir udeti ||
कोपवति पाणिलीलाचञ्चलचूताङ्कुरे त्वयि भ्रमति । (१९०।१)
kopavati pāṇilīlācañcalacūtāṅkure tvayi bhramati |
करकम्पितकरवाले स्मर इव सा मूर्छिता सुतनुः ॥ (१९०।२)
karakampitakaravāle smara iva sā mūrchitā sutanuḥ ||
कौलीन्यादलमेनां भजामि नकुलं स्मरः प्रमाणयति । (१९१।१)
kaulīnyādalamenāṃ bhajāmi nakulaṃ smaraḥ pramāṇayati |
तद्भावनेन भजतो मम गोत्रस्खलनम् अनिवार्यम् ॥ (१९१।२)
tadbhāvanena bhajato mama gotraskhalanam anivāryam ||
कुत इह कुरङ्गशावक केदारे कलम् अमञ्जरीं त्यजसि । (१९२।१)
kuta iha kuraṅgaśāvaka kedāre kalam amañjarīṃ tyajasi |
तृणबाणस् तृणधन्वा तृणघटितः कपटपुरुषो ऽयम् ॥ (१९२।२)
tṛṇabāṇas tṛṇadhanvā tṛṇaghaṭitaḥ kapaṭapuruṣo 'yam ||
खकारव्रज्याखलसख्यं प्राङ् मधुरं वयो ऽन्तराले निदाघदिनम् अन्ते । (१९३।१)
khakāravrajyākhalasakhyaṃ prāṅ madhuraṃ vayo 'ntarāle nidāghadinam ante |
एकआदिमध्यपरिणतिरमणीया साधुजनमैत्री ॥ (१९३।२)
ekaādimadhyapariṇatiramaṇīyā sādhujanamaitrī ||
गकारव्रज्यागुणम् अधिगतम् अपि धनवान् न चिरान् नाशयति रक्षति दरिद्रः । (१९४।१)
gakāravrajyāguṇam adhigatam api dhanavān na cirān nāśayati rakṣati daridraḥ |
मज्जयति रज्जुम् अम्भसि पूर्णः कुम्भः सखि न तुच्छः ॥ (१९४।२)
majjayati rajjum ambhasi pūrṇaḥ kumbhaḥ sakhi na tucchaḥ ||
गुरुर् अपि लघूपनीतो न निमज्जति नियतम् आशये महतः । (१९५।१)
gurur api laghūpanīto na nimajjati niyatam āśaye mahataḥ |
गौरीपतेर् गरीयो गरलं गत्वा गले जीर्णम् । (१९६।१)
gaurīpater garīyo garalaṃ gatvā gale jīrṇam |
जीर्यति कर्णे महतां दुर्वादो नाल्पम् अपि विशति ॥ (१९६।२)
jīryati karṇe mahatāṃ durvādo nālpam api viśati ||
गृहपतिपुरतो जारं कपटकथाकथितमन्मथावस्थम् । (१९७।१)
gṛhapatipurato jāraṃ kapaṭakathākathitamanmathāvastham |
प्रीणयति पीडयति च बाला निःश्वस्य निःश्वस्य ॥ (१९७।२)
prīṇayati pīḍayati ca bālā niḥśvasya niḥśvasya ||
गतिगञ्जितवरयुवतिः करी कपोलौ करोतु मदमलिनौ । (१९८।१)
gatigañjitavarayuvatiḥ karī kapolau karotu madamalinau |
मुखबन्धमात्रसिन्धुर लबोदर किं मदं वहसि ॥ (१९८।२)
mukhabandhamātrasindhura labodara kiṃ madaṃ vahasi ||
गेहिन्याः शृण्वन्ती गोत्रस्खलितापराधतो मानम् । (१९९।१)
gehinyāḥ śṛṇvantī gotraskhalitāparādhato mānam |
स्निग्धां प्रिये सगर्वां सखीषु बाला दृशं दिशति ॥ (१९९।२)
snigdhāṃ priye sagarvāṃ sakhīṣu bālā dṛśaṃ diśati ||
ग्रीष्ममये समयेऽस्मिन् विनिर्मितं कलय केलिवनमूले । (२००।१)
grīṣmamaye samaye'smin vinirmitaṃ kalaya kelivanamūle |
अलम् आलवालवलयच्छलेन कुण्डलितम् इव शैत्यम् ॥ (२००।२)
alam ālavālavalayacchalena kuṇḍalitam iva śaityam ||
गुणबद्धचरण इति मा लीलाविहगं विमुञ्च सखि मुग्धे । (२०१।१)
guṇabaddhacaraṇa iti mā līlāvihagaṃ vimuñca sakhi mugdhe |
अस्मिन् वलयितशाखे क्षणेन गुणयन्त्रणं त्रुटति ॥ (२०१।२)
asmin valayitaśākhe kṣaṇena guṇayantraṇaṃ truṭati ||
गुरुगर्जिसान्द्रविद्युद्भयमुद्रितकर्णचक्षुषां पुरतः । (२०२।१)
gurugarjisāndravidyudbhayamudritakarṇacakṣuṣāṃ purataḥ |
बाला चुम्बति जारं वज्राद् अधिको हि मदनेषुः ॥ (२०२।२)
bālā cumbati jāraṃ vajrād adhiko hi madaneṣuḥ ||
गृहिणीगुणेषु गणिता विनयः सेवा विधेयतेति गुणाः । (२०३।१)
gṛhiṇīguṇeṣu gaṇitā vinayaḥ sevā vidheyateti guṇāḥ |
मानः प्रभुता वाम्यं विभूषणं वामनयनानाम् ॥ (२०३।२)
mānaḥ prabhutā vāmyaṃ vibhūṣaṇaṃ vāmanayanānām ||
गुणम् आन्तरम् अगुणं वा लक्ष्मीर् गङ्गा च वेद हरिहरयोः । (२०४।१)
guṇam āntaram aguṇaṃ vā lakṣmīr gaṅgā ca veda hariharayoḥ |
एका पदेऽपि रमते न वसति निहिता शिरस्य् अपरा ॥ (२०४।२)
ekā pade'pi ramate na vasati nihitā śirasy aparā ||
गत्वा जीवितसंशयम् अभ्यस्तः सोढुम् अतिचिराद् विरहः । (२०५।१)
gatvā jīvitasaṃśayam abhyastaḥ soḍhum aticirād virahaḥ |
अकरुणः पुनर् अपि दित्ससि सुरतदुरभ्यासम् अस्माकम् ॥ (२०५।२)
akaruṇaḥ punar api ditsasi suratadurabhyāsam asmākam ||
गोत्रस्खलितप्रश्नेऽप्य् उत्तरम् अतिशीलशीतलं दत्त्वा । (२०६।१)
gotraskhalitapraśne'py uttaram atiśīlaśītalaṃ dattvā |
निःश्वस्य मोघरूपे स्ववपुषि निहितं तया चक्षुः ॥ (२०६।२)
niḥśvasya mogharūpe svavapuṣi nihitaṃ tayā cakṣuḥ ||
गन्धग्राहिणि शालोन्मीलितनिर्यासनिहितनिखिलाङ्गि । (२०७।१)
gandhagrāhiṇi śālonmīlitaniryāsanihitanikhilāṅgi |
उपभुक्तमुक्तभूरुहशतेऽधुना भ्रमरि न भ्रमसि ॥ (२०७।२)
upabhuktamuktabhūruhaśate'dhunā bhramari na bhramasi ||
गुरुषु मिलितेषु शिरसा प्रणमसि लघुषून्नता समेषु समा । (२०८।१)
guruṣu militeṣu śirasā praṇamasi laghuṣūnnatā sameṣu samā |
उचितज्ञासि तुले किं तुलयसि गुञ्जाफलैः कनकम् ॥ (२०८।२)
ucitajñāsi tule kiṃ tulayasi guñjāphalaiḥ kanakam ||
गेहिन्या ह्रियमाणं निरुध्यमानं नवोढया पुरतः । (२०९।१)
gehinyā hriyamāṇaṃ nirudhyamānaṃ navoḍhayā purataḥ |
मम नौकाद्वितयार्पितगुण इव हृदयं द्विधा भवति ॥ (२०९।२)
mama naukādvitayārpitaguṇa iva hṛdayaṃ dvidhā bhavati ||
गुण आकर्षणयोग्यो धनुष इवैको ऽपि लक्षलाभाय । (२१०।१)
guṇa ākarṣaṇayogyo dhanuṣa ivaiko 'pi lakṣalābhāya |
लूतातन्तुभिर् इव किं गुणैर् विमर्दासहैर् बहुभिः ॥ (२१०।२)
lūtātantubhir iva kiṃ guṇair vimardāsahair bahubhiḥ ||
पाठयति पञ्जरशुकं तव संदेशाक्षरं रामा ॥ (२११।२)
pāṭhayati pañjaraśukaṃ tava saṃdeśākṣaraṃ rāmā ||
गणयति न मधुव्ययम् अयम् अविरतम् आपिबतु मधुकरः कुमुदम् । (२१२।१)
gaṇayati na madhuvyayam ayam aviratam āpibatu madhukaraḥ kumudam |
सौभाग्यमानवान् परम् असूयति द्युमणये चन्द्रः ॥ (२१२।२)
saubhāgyamānavān param asūyati dyumaṇaye candraḥ ||
गुणविधृता सखि तिष्ठसि तथैव देहेन किं तु हृदयं ते । (२१३।१)
guṇavidhṛtā sakhi tiṣṭhasi tathaiva dehena kiṃ tu hṛdayaṃ te |
हृतम् अमुना मालायाः समीरणेनेव सौरभ्यम् ॥ (२१३।२)
hṛtam amunā mālāyāḥ samīraṇeneva saurabhyam ||
गुरुसदने नेदीयसि चरणगते मयि च मूकयापि तया । (२१४।१)
gurusadane nedīyasi caraṇagate mayi ca mūkayāpi tayā |
नूपुरम् अपास्य पदयोः किं न प्रियम् ईरितं प्रियया ॥ (२१४।२)
nūpuram apāsya padayoḥ kiṃ na priyam īritaṃ priyayā ||
ग्रन्थिलतया किम् इक्षोः किम् अपभ्रंशेन भवति गीतस्य । (२१५।१)
granthilatayā kim ikṣoḥ kim apabhraṃśena bhavati gītasya |
किम् अनार्जवेन शशिनः किं दारिद्र्येण दयितस्य ॥ (२१५।२)
kim anārjavena śaśinaḥ kiṃ dāridryeṇa dayitasya ||
गेहिन्या चिकुरग्रहसमयसशीत्कारमीलितदृशापि । (२१६।१)
gehinyā cikuragrahasamayasaśītkāramīlitadṛśāpi |
बालाकपोलपुलकं विलोक्य निहितो ऽस्मि शिरसि पदा ॥ (२१६।२)
bālākapolapulakaṃ vilokya nihito 'smi śirasi padā ||
गुरुपक्ष्म जागरारुणघूर्णत्तारं कथञ्चिद् अपि वलते । (२१७।१)
gurupakṣma jāgarāruṇaghūrṇattāraṃ kathañcid api valate |
नयनम् इदं स्फुटनखपदनिवेशकृतकोपकुटिलभ्रु ॥ (२१७।२)
nayanam idaṃ sphuṭanakhapadaniveśakṛtakopakuṭilabhru ||
घकारव्रज्याघटितजघनं निपीडितपीनोरु न्यस्तनिखिलकुचभारम् । (२१८।१)
ghakāravrajyāghaṭitajaghanaṃ nipīḍitapīnoru nyastanikhilakucabhāram |
आलिङ्गन्त्य् अपि बाला वदत्य् असौ मुञ्च मुञ्चेति ॥ (२१८।२)
āliṅganty api bālā vadaty asau muñca muñceti ||
घटितपलाशकपाटं निशि निशि सुखिनो हि शेरते पद्माः । (२१९।१)
ghaṭitapalāśakapāṭaṃ niśi niśi sukhino hi śerate padmāḥ |
उज्जागरेण कैरव कति शक्या रक्षितुं लक्ष्मीः ॥ (२१९।२)
ujjāgareṇa kairava kati śakyā rakṣituṃ lakṣmīḥ ||
घूर्णन्ति विप्रलब्धाः स्नेहापायात् प्रदीपकलिकाश् च । (२२०।१)
ghūrṇanti vipralabdhāḥ snehāpāyāt pradīpakalikāś ca |
प्रातः प्रस्थितपान्थस्त्रीहृदयं स्फुटति कमलं च ॥ (२२०।२)
prātaḥ prasthitapānthastrīhṛdayaṃ sphuṭati kamalaṃ ca ||
चकारव्रज्याचपलस्य पलितलाञ्छितचिकुरं दयितस्य मौलिम् अवलोक्य । (२२१।१)
cakāravrajyācapalasya palitalāñchitacikuraṃ dayitasya maulim avalokya |
खेदोचितेऽपि समये संमदम् एवाददे गृहिणी ॥ (२२१।२)
khedocite'pi samaye saṃmadam evādade gṛhiṇī ||
चण्डि प्रसारितेन स्पृशन् भुजेनापि कोपनां भवतीम् । (२२२।१)
caṇḍi prasāritena spṛśan bhujenāpi kopanāṃ bhavatīm |
तृप्यामि पङ्किलाम् इव पिबन् नदीं नलिननालेन ॥ (२२२।२)
tṛpyāmi paṅkilām iva piban nadīṃ nalinanālena ||
चपलभुजङ्गीभुक्तोज्झित शीतलगन्धवह निशि भ्रान्त । (२२३।१)
capalabhujaṅgībhuktojjhita śītalagandhavaha niśi bhrānta |
अपराशां पूरयितुं प्रत्यूषसदागते गच्छ ॥ (२२३।२)
aparāśāṃ pūrayituṃ pratyūṣasadāgate gaccha ||
चिरपथिक द्राघिममिलदलकलताशैवलावलिग्रथिला । (२२४।१)
cirapathika drāghimamiladalakalatāśaivalāvaligrathilā |
करतोयेव मृगाक्ष्या दृष्टिर् इदानीं सदानीरा ॥ (२२४।२)
karatoyeva mṛgākṣyā dṛṣṭir idānīṃ sadānīrā ||
चण्डि दरचपलचेलव्यक्तोरुविलोकनैकरसिकेन । (२२५।१)
caṇḍi daracapalacelavyaktoruvilokanaikarasikena |
धूलिभयाद् अपि न मया चरणहृतौ कुञ्चितं चक्षुः ॥ (२२५।२)
dhūlibhayād api na mayā caraṇahṛtau kuñcitaṃ cakṣuḥ ||
चलकुण्डलचलदलकस्खलदुरसिजवसनसजदूरुयुगम् । (२२६।१)
calakuṇḍalacaladalakaskhaladurasijavasanasajadūruyugam |
जघनभरक्लमकूणितनयनम् इदं हरति गतम् अस्याः ॥ (२२६।२)
jaghanabharaklamakūṇitanayanam idaṃ harati gatam asyāḥ ||
चरणैः परागसैकतम् अफलम् इदं लिखसि मधुप केतक्याः । (२२७।१)
caraṇaiḥ parāgasaikatam aphalam idaṃ likhasi madhupa ketakyāḥ |
इह वसति कान्तिसारे नान्तःसलिलापि मधुसिन्धुः ॥ (२२७।२)
iha vasati kāntisāre nāntaḥsalilāpi madhusindhuḥ ||
चिरकालपथिक शङ्कातरङ्गिताक्षः किम् ईक्षसे मुग्ध । (२२८।१)
cirakālapathika śaṅkātaraṅgitākṣaḥ kim īkṣase mugdha |
त्वन्निस्त्रिंशाश्लेषव्रणकिणराजीयम् एतस्याः ॥ (२२८।२)
tvannistriṃśāśleṣavraṇakiṇarājīyam etasyāḥ ||
चपलां यथा मदान्धश् छायामयम् आत्मनः करो हन्ति । (२२९।१)
capalāṃ yathā madāndhaś chāyāmayam ātmanaḥ karo hanti |
आस्फालयति करं प्रतिगजस् तथायं पुरो रुद्धः ॥ (२२९।२)
āsphālayati karaṃ pratigajas tathāyaṃ puro ruddhaḥ ||
चुम्बनलोलुपमदधरहृतकाश्मीरं स्मरन् न तृप्यामि । (२३०।१)
cumbanalolupamadadharahṛtakāśmīraṃ smaran na tṛpyāmi |
हृदयद्विरदालानस्तम्भं तस्यास् तदूरुयुगम् ॥ (२३०।२)
hṛdayadviradālānastambhaṃ tasyās tadūruyugam ||
चिकुरविसारणतिर्यङ्नतकण्ठी विमुखवृत्तिर् अपि बाला । (२३१।१)
cikuravisāraṇatiryaṅnatakaṇṭhī vimukhavṛttir api bālā |
त्वाम् इयम् अङ्गुलिकल्पितकचावकाशा विलोकयति ॥ (२३१।२)
tvām iyam aṅgulikalpitakacāvakāśā vilokayati ||
चुम्बनहृताञ्जनार्घं स्फुटजागररागम् ईक्षणं क्षिपसि । (२३२।१)
cumbanahṛtāñjanārghaṃ sphuṭajāgararāgam īkṣaṇaṃ kṣipasi |
किम् उषसि वियोगकातरम् असमेषुर् इवार्धनाराचम् ॥ (२३२।२)
kim uṣasi viyogakātaram asameṣur ivārdhanārācam ||
छकारव्रज्याछायाग्राही चन्द्रः कूटत्वं सततम् अम्बुजं व्रजति । (२३३।१)
chakāravrajyāchāyāgrāhī candraḥ kūṭatvaṃ satatam ambujaṃ vrajati |
हित्वोभयं सभायां स्तौति तवैवाननं लोकः ॥ (२३३।२)
hitvobhayaṃ sabhāyāṃ stauti tavaivānanaṃ lokaḥ ||
छायामात्रं पश्यन्न् अधोमुखो ऽप्य् उद्गतेन धैर्येण । (२३४।१)
chāyāmātraṃ paśyann adhomukho 'py udgatena dhairyeṇa |
तुदति मम हृदयनिपुणा राधाचक्रं किरीटीव ॥ (२३४।२)
tudati mama hṛdayanipuṇā rādhācakraṃ kirīṭīva ||
जकारव्रज्याजलबिन्दवः कतिपये नयनाद् गमनोद्यमे तव स्खलिताः । (२३५।१)
jakāravrajyājalabindavaḥ katipaye nayanād gamanodyame tava skhalitāḥ |
कान्ते मम गन्तव्या भूर् एतैर् एव पिच्छिलिता ॥ (२३५।२)
kānte mama gantavyā bhūr etair eva picchilitā ||
जृम्भोत्तम्भितदोर्युगयन्त्रितताटङ्कपीडितकपोलम् । (२३६।१)
jṛmbhottambhitadoryugayantritatāṭaṅkapīḍitakapolam |
तस्याः स्मरामि जलकणलुलिताञ्जनम् अलसदृष्टि मुखम् ॥ (२३६।२)
tasyāḥ smarāmi jalakaṇalulitāñjanam alasadṛṣṭi mukham ||
जागरित्वा पुरुषं परं वने सर्वतो मुखं हरसि । (२३७।१)
jāgaritvā puruṣaṃ paraṃ vane sarvato mukhaṃ harasi |
अति शरदनुरूपं तव शीलम् इदं जातिशालिन्याः ॥ (२३७।२)
ati śaradanurūpaṃ tava śīlam idaṃ jātiśālinyāḥ ||
झङ्कृतकङ्कणपाणिक्षेपैः स्तम्भावलम्बनैर्मौनैः । (२३८।१)
jhaṅkṛtakaṅkaṇapāṇikṣepaiḥ stambhāvalambanairmaunaiḥ |
शोभयसि शुष्करुदितैरपि सुन्दरि मन्दिरद्वारम् ॥ (२३८।२)
śobhayasi śuṣkaruditairapi sundari mandiradvāram ||
ढकारव्रज्याढक्काम् आहत्य मदं वितन्वते करिण इव चिरं पुरुषाः । (२३९।१)
ḍhakāravrajyāḍhakkām āhatya madaṃ vitanvate kariṇa iva ciraṃ puruṣāḥ |
स्त्रीणां करिणीनाम् इव मदः पुनः स्वकुलनाशाय ॥ (२३९।२)
strīṇāṃ kariṇīnām iva madaḥ punaḥ svakulanāśāya ||
तकारव्रज्यातां तापयन्ति मन्मथबाणास् त्वां प्रीणयन्ति बत सुभग । (२४०।१)
takāravrajyātāṃ tāpayanti manmathabāṇās tvāṃ prīṇayanti bata subhaga |
तपनकरास् तपनशिलां ज्वलयन्ति विधुं मधुरयन्ति ॥ (२४०।२)
tapanakarās tapanaśilāṃ jvalayanti vidhuṃ madhurayanti ||
तव सुतनु सानुमत्या बहुधातुजनितनितम्बरागायाः । (२४१।१)
tava sutanu sānumatyā bahudhātujanitanitambarāgāyāḥ |
गिरिवरभुव इव लाभेनाप्नोमि द्व्यङ्गुलेन दिवम् ॥ (२४१।२)
girivarabhuva iva lābhenāpnomi dvyaṅgulena divam ||
त्यक्तो मुञ्चति जीवनम् उझति नानुग्रहेऽपि लोलुत्वम् । (२४२।१)
tyakto muñcati jīvanam ujhati nānugrahe'pi lolutvam |
किं प्रावृषेव पद्माकरस्य करणीयम् अस्य मया ॥ (२४२।२)
kiṃ prāvṛṣeva padmākarasya karaṇīyam asya mayā ||
त्वद्विरहापदि पाण्डुस् तन्वङ्गी छाययैव केवलया । (२४३।१)
tvadvirahāpadi pāṇḍus tanvaṅgī chāyayaiva kevalayā |
हंसीव ज्योत्स्नायां सा सुभग प्रत्यभिज्ञेया ॥ (२४३।२)
haṃsīva jyotsnāyāṃ sā subhaga pratyabhijñeyā ||
त्वयि विनिवेशितचित्ता सुभग गता केवलेन कायेन । (२४४।१)
tvayi viniveśitacittā subhaga gatā kevalena kāyena |
त्वयि संसक्तं तस्याः कठोरतर हृदयम् असमशरतरलम् । (२४५।१)
tvayi saṃsaktaṃ tasyāḥ kaṭhoratara hṛdayam asamaśarataralam |
मारुतचलम् अञ्चलम् इव कण्टकसम्पर्कतः स्फुटितम् ॥ (२४५।२)
mārutacalam añcalam iva kaṇṭakasamparkataḥ sphuṭitam ||
त्वम् असूर्यंपश्या सखि पदम् अपि न विनापवारणं भ्रमसि । (२४६।१)
tvam asūryaṃpaśyā sakhi padam api na vināpavāraṇaṃ bhramasi |
छाये किम् इह विधेयं मुञ्चन्ति न मूर्तिमन्तस् त्वाम् ॥ (२४६।२)
chāye kim iha vidheyaṃ muñcanti na mūrtimantas tvām ||
तव विरहे विस्तारितरजनौ जनितेन्दुचन्दनद्वेषे । (२४७।१)
tava virahe vistāritarajanau janitenducandanadveṣe |
बिसिनीव माघमासे विना हुताशने सा दग्धा ॥ (२४७।२)
bisinīva māghamāse vinā hutāśane sā dagdhā ||
तरुणि त्वच्चरणाहतिकुसुमितकङ्केल्लिकोरकप्रकरम् । (२४८।१)
taruṇi tvaccaraṇāhatikusumitakaṅkellikorakaprakaram |
कुटिलचरिता सपत्नी न पिबति बत शोकविकलापि ॥ (२४८।२)
kuṭilacaritā sapatnī na pibati bata śokavikalāpi ||
तल्पे प्रभुर् इव गुरुर् इव मनसिजतन्त्रे श्रमे भुजिष्येव । (२४९।१)
talpe prabhur iva gurur iva manasijatantre śrame bhujiṣyeva |
गेहे श्रीर् इव गुरुजनपुरतो मूर्तेव सा व्रीडा ॥ (२४९।२)
gehe śrīr iva gurujanapurato mūrteva sā vrīḍā ||
त्वम् अलभ्या मम तावन् मोक्तुम् अशक्तस्य संमुखं व्रजतः । (२५०।१)
tvam alabhyā mama tāvan moktum aśaktasya saṃmukhaṃ vrajataḥ |
छायेवापसरन्ती भित्त्या न निवार्यसे यावत् ॥ (२५०।२)
chāyevāpasarantī bhittyā na nivāryase yāvat ||
तपसा क्लेशित एष प्रौढबलो न खलु फाल्गुनेऽप्य् आसीत् । (२५१।१)
tapasā kleśita eṣa prauḍhabalo na khalu phālgune'py āsīt |
मधुना प्रमत्तम् अधुना को मदनं मिहिरम् इव सहते ॥ (२५१।२)
madhunā pramattam adhunā ko madanaṃ mihiram iva sahate ||
त्वद्गमनदिवसगणनावलक्षरेखाभिर् अङ्किता सुभग । (२५२।१)
tvadgamanadivasagaṇanāvalakṣarekhābhir aṅkitā subhaga |
गण्डस्थलीव तस्याः पाण्डुरिता भवनभित्तिर् अपि ॥ (२५२।२)
gaṇḍasthalīva tasyāḥ pāṇḍuritā bhavanabhittir api ||
तस्याग्राम्यस्याहं सखि वक्रस्निग्धमधुरया दृष्ट्या । (२५३।१)
tasyāgrāmyasyāhaṃ sakhi vakrasnigdhamadhurayā dṛṣṭyā |
विद्धा तदेकनेया पोत्रिण इव दंष्ट्रया धरणी ॥ (२५३।२)
viddhā tadekaneyā potriṇa iva daṃṣṭrayā dharaṇī ||
त्वयि कुग्रामवटद्रुम वैश्रवणो वसतु वा लक्ष्मीः । (२५४।१)
tvayi kugrāmavaṭadruma vaiśravaṇo vasatu vā lakṣmīḥ |
पामरकुठारपातात् कासरशिरसैव ते रक्षा ॥ (२५४।२)
pāmarakuṭhārapātāt kāsaraśirasaiva te rakṣā ||
तव मुखर वदनदोषं सहमाना मोक्तुम् अक्षमा सुतनुः । (२५५।१)
tava mukhara vadanadoṣaṃ sahamānā moktum akṣamā sutanuḥ |
सा वहति विट भवन्तं घुणमन्तः शालभञ्जीव ॥ (२५५।२)
sā vahati viṭa bhavantaṃ ghuṇamantaḥ śālabhañjīva ||
तृणमुखम् इव न खलु त्वां त्यजन्त्य् अमी हरिण वैरिणः शबराः । (२५६।१)
tṛṇamukham iva na khalu tvāṃ tyajanty amī hariṇa vairiṇaḥ śabarāḥ |
यशसैव जीवितम् इदं त्यज योजितशृङ्गसङ्ग्रामः ॥ (२५६।२)
yaśasaiva jīvitam idaṃ tyaja yojitaśṛṅgasaṅgrāmaḥ ||
त्रिपुररिपोर् इव गङ्गा मम मानिनि जनितमदनदाहस्य । (२५७।१)
tripuraripor iva gaṅgā mama mānini janitamadanadāhasya |
जीवनम् अर्पितशिरसो ददासि चिकुरग्रहेणैव ॥ (२५७।२)
jīvanam arpitaśiraso dadāsi cikuragraheṇaiva ||
त्वत्संकथासु मुखरः सनिन्दसानन्दसावहित्थ इव । (२५८।१)
tvatsaṃkathāsu mukharaḥ sanindasānandasāvahittha iva |
स खलु सखीनां निभृतं त्वया कृतार्थीकृतः सुभगः ॥ (२५८।२)
sa khalu sakhīnāṃ nibhṛtaṃ tvayā kṛtārthīkṛtaḥ subhagaḥ ||
त्वयि सर्पति पथि दृष्टिः सुन्दर वृतिविवरनिर्गता तस्याः । (२५९।१)
tvayi sarpati pathi dṛṣṭiḥ sundara vṛtivivaranirgatā tasyāḥ |
दरतरलभिन्नशैवलजाला शफरीव विस्फुरति ॥ (२५९।२)
darataralabhinnaśaivalajālā śapharīva visphurati ||
ते सुतनु शून्यहृदया ये शङ्खं शून्यहृदयम् अभिदधति । (२६०।१)
te sutanu śūnyahṛdayā ye śaṅkhaṃ śūnyahṛdayam abhidadhati |
अङ्गीकृतकरपत्त्रो यस् तव हस्तग्रहं कुरुते ॥ (२६०।२)
aṅgīkṛtakarapattro yas tava hastagrahaṃ kurute ||
ते श्रेष्ठिनः क्व सम्प्रति शक्रध्वज यैः कृतस् तवोच्छ्रायः । (२६१।१)
te śreṣṭhinaḥ kva samprati śakradhvaja yaiḥ kṛtas tavocchrāyaḥ |
ईषां वा मेढिं वाधुनातनास् त्वां विधित्सन्ति ॥ (२६१।२)
īṣāṃ vā meḍhiṃ vādhunātanās tvāṃ vidhitsanti ||
तानवम् एत्य छिन्नः परोपहितरागमदनसंघटितः । (२६२।१)
tānavam etya chinnaḥ paropahitarāgamadanasaṃghaṭitaḥ |
कर्ण इव कामिनीनां न शोभते निर्भरः प्रेमा ॥ (२६२।२)
karṇa iva kāminīnāṃ na śobhate nirbharaḥ premā ||
तस्मिन् गतार्द्रभावे वीतरसे शुण्ठिशकल इव पुरुषे । (२६३।१)
tasmin gatārdrabhāve vītarase śuṇṭhiśakala iva puruṣe |
अपि भूतिभाजि मलिने नागरशब्दो विडम्बाय ॥ (२६३।२)
api bhūtibhāji maline nāgaraśabdo viḍambāya ||
तमसि घने विषमे पथि जम्बुकम् उल्कामुखं प्रपन्नाः स्मः । (२६४।१)
tamasi ghane viṣame pathi jambukam ulkāmukhaṃ prapannāḥ smaḥ |
किं कुर्मः सो ऽपि सखे स्थितो मुखं मुद्रयित्वैव ॥ (२६४।२)
kiṃ kurmaḥ so 'pi sakhe sthito mukhaṃ mudrayitvaiva ||
त्वाम् अभिलषतो मानिनि मम गरिमगुणो ऽपि दोषतां यातः । (२६५।१)
tvām abhilaṣato mānini mama garimaguṇo 'pi doṣatāṃ yātaḥ |
पङ्किलकूलां तटिनीं यियासतः सिन्धुर् अस्य् एव ॥ (२६५।२)
paṅkilakūlāṃ taṭinīṃ yiyāsataḥ sindhur asy eva ||
तिमिरेऽपि दूरदृश्या कठिनाश्लेषे च रहसि मुखरा च । (२६६।१)
timire'pi dūradṛśyā kaṭhināśleṣe ca rahasi mukharā ca |
शङ्खमयवलयराजी गृहपतिशिरसा सह स्फुटतु ॥ (२६६।२)
śaṅkhamayavalayarājī gṛhapatiśirasā saha sphuṭatu ||
तव वृत्तेन गुणेन च समुचितसम्पन्नकण्ठलुठनायाः । (२६७।१)
tava vṛttena guṇena ca samucitasampannakaṇṭhaluṭhanāyāḥ |
हारस्रज इव सुन्दरि कृतः पुनर् नायकस् तरलः ॥ (२६७।२)
hārasraja iva sundari kṛtaḥ punar nāyakas taralaḥ ||
दकारव्रज्यादर्शनविनीतमाना गृहिणी हर्षोल्लसत्कपोलतलम् । (२६८।१)
dakāravrajyādarśanavinītamānā gṛhiṇī harṣollasatkapolatalam |
चुम्बननिषेधमिषतो वदनं पिदधाति पाणिभ्याम् ॥ (२६८।२)
cumbananiṣedhamiṣato vadanaṃ pidadhāti pāṇibhyām ||
देहस्तम्भः स्खलनं शैथिल्यं वेपथुः प्रियध्यानम् । (२६९।१)
dehastambhaḥ skhalanaṃ śaithilyaṃ vepathuḥ priyadhyānam |
पथि पथि गगनाश्लेषः कामिनि कस् तेऽभिसारगुणः ॥ (२६९।२)
pathi pathi gaganāśleṣaḥ kāmini kas te'bhisāraguṇaḥ ||
द्राघयता दिवसानि त्वदीयविरहेण तीव्रतापेन । (२७०।१)
drāghayatā divasāni tvadīyaviraheṇa tīvratāpena |
ग्रीष्मेणेव नलिन्या जीवनम् अल्पीकृतं तस्याः ॥ (२७०।२)
grīṣmeṇeva nalinyā jīvanam alpīkṛtaṃ tasyāḥ ||
दुर्जनसहवासाद् अपि शीलोत्कर्षं न सज्जनस् त्यजति । (२७१।१)
durjanasahavāsād api śīlotkarṣaṃ na sajjanas tyajati |
प्रतिपर्वतपनवासी निःसृतमात्रः शशी शीतः ॥ (२७१।२)
pratiparvatapanavāsī niḥsṛtamātraḥ śaśī śītaḥ ||
दयितप्रहितां दूतीम् आलम्ब्य करेण तमसि गच्छन्ती । (२७२।१)
dayitaprahitāṃ dūtīm ālambya kareṇa tamasi gacchantī |
स्वेदच्युतमृगनाभिर् दूराद् गौराङ्गि दृश्यासि ॥ (२७२।२)
svedacyutamṛganābhir dūrād gaurāṅgi dṛśyāsi ||
दयितागुणः प्रकाशं नीतः स्वस्यैव वदनदोषेण । (२७३।१)
dayitāguṇaḥ prakāśaṃ nītaḥ svasyaiva vadanadoṣeṇa |
प्रतिदिनविदलितवाटीवृतिघटनैः खिद्यसे किम् इति ॥ (२७३।२)
pratidinavidalitavāṭīvṛtighaṭanaiḥ khidyase kim iti ||
दाक्षिण्यान् म्रदिमानं दधतं मा भानुम् एनम् अवमंस्थाः । (२७४।१)
dākṣiṇyān mradimānaṃ dadhataṃ mā bhānum enam avamaṃsthāḥ |
रौद्रीम् उपागतेऽस्मिन् कः क्षमते दृष्टिम् अपि दातुम् ॥ (२७४।२)
raudrīm upāgate'smin kaḥ kṣamate dṛṣṭim api dātum ||
दृष्ट्यैव विरहकातरतारकया प्रियमुखे समर्पितया । (२७५।१)
dṛṣṭyaiva virahakātaratārakayā priyamukhe samarpitayā |
यान्ति मृगवल्लभायाः पुलिन्दबाणार्दिताः प्राणाः ॥ (२७५।२)
yānti mṛgavallabhāyāḥ pulindabāṇārditāḥ prāṇāḥ ||
दूरस्थापितहृदयो गूढरहस्यो निकामम् आशङ्कः । (२७६।१)
dūrasthāpitahṛdayo gūḍharahasyo nikāmam āśaṅkaḥ |
आश्लेषो बालानां भवति खलानां च सम्भेदः ॥ (२७६।२)
āśleṣo bālānāṃ bhavati khalānāṃ ca sambhedaḥ ||
द्वारे गुरवः कोणे शुकः सकाशे शिशुर् गृहे सख्यः । (२७७।१)
dvāre guravaḥ koṇe śukaḥ sakāśe śiśur gṛhe sakhyaḥ |
कालासह क्षमस्व प्रिय प्रसीद प्रयातमहः ॥ (२७७।२)
kālāsaha kṣamasva priya prasīda prayātamahaḥ ||
दधिकणमुक्ताभरणश्वासोत्तुङ्गस्तनार्पणमनोज्ञम् । (२७८।१)
dadhikaṇamuktābharaṇaśvāsottuṅgastanārpaṇamanojñam |
प्रियम् आलिङ्गति गोपी मन्थनश्रममन्थरैर् अङ्गैः ॥ (२७८।२)
priyam āliṅgati gopī manthanaśramamantharair aṅgaiḥ ||
दलितोद्वेगेन सखि प्रियेण लग्नेन रागम् आवहता । (२७९।१)
dalitodvegena sakhi priyeṇa lagnena rāgam āvahatā |
दृष्टम् अदृष्टप्रायं दयितं कृत्वा प्रकाशितस्तनया । (२८०।१)
dṛṣṭam adṛṣṭaprāyaṃ dayitaṃ kṛtvā prakāśitastanayā |
हृदयं करेण ताडितम् अथ मिथ्या व्यञ्जितत्रपया ॥ (२८०।२)
hṛdayaṃ kareṇa tāḍitam atha mithyā vyañjitatrapayā ||
दर्शितयमुनोच्छ्राये भ्रूविभ्रमभाजि वलति तव नयने । (२८१।१)
darśitayamunocchrāye bhrūvibhramabhāji valati tava nayane |
क्षिप्तहले हलधर इव सर्वं पुरमर्जितं सुतनु ॥ (२८१।२)
kṣiptahale haladhara iva sarvaṃ puramarjitaṃ sutanu ||
दयितप्रार्थितदुर्लभमुखमदिरासारसेकसुकुमारः । (२८२।१)
dayitaprārthitadurlabhamukhamadirāsārasekasukumāraḥ |
व्यथयति विरहे बकुलः क्व परिचयः प्रकृतिकठिनानाम् ॥ (२८२।२)
vyathayati virahe bakulaḥ kva paricayaḥ prakṛtikaṭhinānām ||
द्वित्रैर् एष्यामि दिनैर् इति किं तद् वचसि सखि तवाश्वासः । (२८३।१)
dvitrair eṣyāmi dinair iti kiṃ tad vacasi sakhi tavāśvāsaḥ |
कथयति चिरपथिकं तं दूरनिखातो नखाङ्कस् ते ॥ (२८३।२)
kathayati cirapathikaṃ taṃ dūranikhāto nakhāṅkas te ||
दयितस्पर्शोन्मीलितधर्मजलस्खलितचरणखलाक्षे । (२८४।१)
dayitasparśonmīlitadharmajalaskhalitacaraṇakhalākṣe |
गर्वभरमुखरिते सखि तच्चिकुरान् किम् अपराधयसि ॥ (२८४।२)
garvabharamukharite sakhi taccikurān kim aparādhayasi ||
दुष्टग्रहेण गेहिनि तेन कुपुत्रेण किं प्रजातेन । (२८५।१)
duṣṭagraheṇa gehini tena kuputreṇa kiṃ prajātena |
भौमेनेव निजं कुलम् अङ्गारकवत्कृतं येन ॥ (२८५।२)
bhaumeneva nijaṃ kulam aṅgārakavatkṛtaṃ yena ||
दर्शितचापोच्छ्रायैस् तेजोवद्भिः सुगोत्रसंजातैः । (२८६।१)
darśitacāpocchrāyais tejovadbhiḥ sugotrasaṃjātaiḥ |
हीरैर् अप्स्व् अपि वीरैर् आपत्स्व् अपि गम्यते नाधः ॥ (२८६।२)
hīrair apsv api vīrair āpatsv api gamyate nādhaḥ ||
दरनिद्राणस्यापि स्मरस्य शिल्पेन निर्गतासून् मे । (२८७।१)
daranidrāṇasyāpi smarasya śilpena nirgatāsūn me |
मुग्धे तव दृष्टिर् असाव् अर्जुनयन्त्रेषुर् इव हन्ति ॥ (२८७।२)
mugdhe tava dṛṣṭir asāv arjunayantreṣur iva hanti ||
दुर्गतगृहिणी तनये करुणार्द्रा प्रियतमे च रागमयी । (२८८।१)
durgatagṛhiṇī tanaye karuṇārdrā priyatame ca rāgamayī |
मुग्धा रताभियोगं न मन्यते न प्रतिक्षिपति ॥ (२८८।२)
mugdhā ratābhiyogaṃ na manyate na pratikṣipati ||
दुर्गतगेहिनि जर्जरमन्दिरसुप्तैव वन्दसे चन्द्रम् । (२८९।१)
durgatagehini jarjaramandirasuptaiva vandase candram |
वयम् इन्दुवञ्चितदृशो निचुलितदोलाविहारिण्यः ॥ (२८९।२)
vayam induvañcitadṛśo niculitadolāvihāriṇyaḥ ||
दीपदशा कुलयुवतिर् वैदग्ध्येनैव मलिनताम् एति । (२९०।१)
dīpadaśā kulayuvatir vaidagdhyenaiva malinatām eti |
दोषा अपि भूषायै गणिकायाः शशिकलायाश् च ॥ (२९०।२)
doṣā api bhūṣāyai gaṇikāyāḥ śaśikalāyāś ca ||
दीर्घगवाक्षमुखान्तर्निपातिनस् तरणिरश्मयः शोणाः । (२९१।१)
dīrghagavākṣamukhāntarnipātinas taraṇiraśmayaḥ śoṇāḥ |
नृहरिनखा इव दानववक्षः प्रविशन्ति सौधतलम् ॥ (२९१।२)
nṛharinakhā iva dānavavakṣaḥ praviśanti saudhatalam ||
दरतरलेऽक्षणि वक्षसि दरोन्नते तव मुखे च दरहसिते । (२९२।१)
daratarale'kṣaṇi vakṣasi daronnate tava mukhe ca darahasite |
आस्तां कुसुमं वीरः स्मरो ऽधुना चित्रधनुषापि ॥ (२९२।२)
āstāṃ kusumaṃ vīraḥ smaro 'dhunā citradhanuṣāpi ||
दुष्टसखीसहितेयं पूर्णेन्दुमुखी सुखाय नेदानीम् । (२९३।१)
duṣṭasakhīsahiteyaṃ pūrṇendumukhī sukhāya nedānīm |
राकेव विष्टियुक्ता भवतो ऽभिमताय निशि भवतु ॥ (२९३।२)
rākeva viṣṭiyuktā bhavato 'bhimatāya niśi bhavatu ||
दलिते पलालपुञ्जे वृषभं परिभवति गृहपतौ कुपिते । (२९४।१)
dalite palālapuñje vṛṣabhaṃ paribhavati gṛhapatau kupite |
निभृतनिभालितवदनौ हलिकवधूदेवरौ हसतः ॥ (२९४।२)
nibhṛtanibhālitavadanau halikavadhūdevarau hasataḥ ||
दीप्यन्तां ये दीप्त्यै घटिता मणयश् च वीरपुरुषाश् च । (२९५।१)
dīpyantāṃ ye dīptyai ghaṭitā maṇayaś ca vīrapuruṣāś ca |
तेजः स्वविनाशाय तु नृणां तृणानाम् इव लघूनाम् ॥ (२९५।२)
tejaḥ svavināśāya tu nṛṇāṃ tṛṇānām iva laghūnām ||
धकारव्रज्याधूमैर् अश्रु निपातय दह शिखया दहनमलिनयाङ्गारैः । (२९६।१)
dhakāravrajyādhūmair aśru nipātaya daha śikhayā dahanamalinayāṅgāraiḥ |
जागरयिष्यति दुर्गतगृहिणी त्वां तद् अपि शिशिरनिशि ॥ (२९६।२)
jāgarayiṣyati durgatagṛhiṇī tvāṃ tad api śiśiraniśi ||
धैर्यं निधेहि गच्छतु रजनी सो ऽप्य् अस्तु सुमुखि सोत्कण्ठः । (२९७।१)
dhairyaṃ nidhehi gacchatu rajanī so 'py astu sumukhi sotkaṇṭhaḥ |
प्रविश हृदि तस्य दूरं क्षणधृतमुक्ता स्मरेषुर् इव ॥ (२९७।२)
praviśa hṛdi tasya dūraṃ kṣaṇadhṛtamuktā smareṣur iva ||
धवलनखलक्ष्म दुर्बलम् अकलैतनेपथ्यम् अलकपिहिताक्ष्याः । (२९८।१)
dhavalanakhalakṣma durbalam akalaitanepathyam alakapihitākṣyāḥ |
द्रक्ष्यामि मदवलोकद्विगुणाश्रु वपुः पुरद्वारि ॥ (२९८।२)
drakṣyāmi madavalokadviguṇāśru vapuḥ puradvāri ||
धर्मारम्भेऽप्य् असतां परहिंसैव प्रयोजिका भवति । (२९९।१)
dharmārambhe'py asatāṃ parahiṃsaiva prayojikā bhavati |
काकानाम् अभिषेकेऽकारणतां वृष्टिर् अनुभवति ॥ (२९९।२)
kākānām abhiṣeke'kāraṇatāṃ vṛṣṭir anubhavati ||
नकारव्रज्यानीरावतरणदन्तुरसैकतसम्भेदमेदुरैः शिशिरे । (३००।१)
nakāravrajyānīrāvataraṇadanturasaikatasambhedameduraiḥ śiśire |
राजन्ति तूलराशिस्थूलपटैर् इव तटैः सरितः ॥ (३००।२)
rājanti tūlarāśisthūlapaṭair iva taṭaiḥ saritaḥ ||
निजकायच्छायायां विश्रम्य निदाघविपदम् अपनेतुम् । (३०१।१)
nijakāyacchāyāyāṃ viśramya nidāghavipadam apanetum |
बत विविधास् तनुभङ्गीर् मुग्धकरङ्गीयम् आचरति ॥ (३०१।२)
bata vividhās tanubhaṅgīr mugdhakaraṅgīyam ācarati ||
न हसन्ति जरठ इति यद्वल्लववनिता नमन्ति नन्दम् अपि । (३०२।१)
na hasanti jaraṭha iti yadvallavavanitā namanti nandam api |
सखि स यशोदातनयो नित्यं कन्दलितकन्दर्पः ॥ (३०२।२)
sakhi sa yaśodātanayo nityaṃ kandalitakandarpaḥ ||
नीता स्वभावम् अर्पितवपुर् अपि वाम्यं न कामिनी त्यजति । (३०३।१)
nītā svabhāvam arpitavapur api vāmyaṃ na kāminī tyajati |
हरदेहार्धग्रथिता निदर्शनं पार्वती तत्र ॥ (३०३।२)
haradehārdhagrathitā nidarśanaṃ pārvatī tatra ||
नागरभोगानुमितस्ववधूसौन्दर्यगर्वतरलस्य । (३०४।१)
nāgarabhogānumitasvavadhūsaundaryagarvataralasya |
निपतति पदं न भूमौ ज्ञातिपुरस् तन्तुवायस्य ॥ (३०४।२)
nipatati padaṃ na bhūmau jñātipuras tantuvāyasya ||
निपतति चरणे कोणे प्रविश्य निशि यन् निरीक्षते कस् तत् । (३०५।१)
nipatati caraṇe koṇe praviśya niśi yan nirīkṣate kas tat |
सखि स खलु लोकपुरतः खलः स्वगरिमाणम् उद्गिरति ॥ (३०५।२)
sakhi sa khalu lokapurataḥ khalaḥ svagarimāṇam udgirati ||
न विमोचयितुं शक्यः क्षमां महान् मोचितो यदि कथंचित् । (३०६।१)
na vimocayituṃ śakyaḥ kṣamāṃ mahān mocito yadi kathaṃcit |
मन्दरगिरिर् इव गरलं निवर्तते ननु समुत्थाप्य ॥ (३०६।२)
mandaragirir iva garalaṃ nivartate nanu samutthāpya ||
नियतैः पदैर् निषेव्यं स्खलितेऽनर्थावहं समाश्रयति । (३०७।१)
niyataiḥ padair niṣevyaṃ skhalite'narthāvahaṃ samāśrayati |
सम्भवदन्यगतिः कः सङ्क्रमकाष्ठं दुरीशं च ॥ (३०७।२)
sambhavadanyagatiḥ kaḥ saṅkramakāṣṭhaṃ durīśaṃ ca ||
निजपदगतिगुणरञ्जितजगतां करिणां च सत्कवीनां च । (३०८।१)
nijapadagatiguṇarañjitajagatāṃ kariṇāṃ ca satkavīnāṃ ca |
वहताम् अपि महिमानं शोभायै सज्जना एव ॥ (३०८।२)
vahatām api mahimānaṃ śobhāyai sajjanā eva ||
नोत्तपने न स्नेहं हरति न निर्वाति न मलिनो भवति । (३०९।१)
nottapane na snehaṃ harati na nirvāti na malino bhavati |
तस्योज्ज्वलो निशि निशि प्रेमा रत्नप्रदीप इव ॥ (३०९।२)
tasyojjvalo niśi niśi premā ratnapradīpa iva ||
निहितान् निहितान् उझति नियतं मम पार्थिवान् अपि प्रेम । (३१०।१)
nihitān nihitān ujhati niyataṃ mama pārthivān api prema |
भ्रामं भ्रामं तिष्ठति तत्रैव कुलालचक्रम् इव ॥ (३१०।२)
bhrāmaṃ bhrāmaṃ tiṣṭhati tatraiva kulālacakram iva ||
निर्भरम् अपि संभुक्तं दृष्ट्या प्रातः पिबन् न तृप्यामि । (३११।१)
nirbharam api saṃbhuktaṃ dṛṣṭyā prātaḥ piban na tṛpyāmi |
जघनम् अनंशुकम् अस्याः कोक इवाशिशिरकरबिम्बम् ॥ (३११।२)
jaghanam anaṃśukam asyāḥ koka ivāśiśirakarabimbam ||
निविडघटितोरुयुगलां श्वासोत्तब्धस्तनार्पितव्यजनाम् । (३१२।१)
niviḍaghaṭitoruyugalāṃ śvāsottabdhastanārpitavyajanām |
तां स्निग्धकुपितदृष्टिं स्मरामि रतनिःसहां सुतनुम् ॥ (३१२।२)
tāṃ snigdhakupitadṛṣṭiṃ smarāmi rataniḥsahāṃ sutanum ||
निर्गुण इति मृत इति च द्वावेकार्थाभिधायिनौ विद्धि । (३१३।१)
nirguṇa iti mṛta iti ca dvāvekārthābhidhāyinau viddhi |
पश्य धनुर्गुणशून्यं निर्जीवं तद् इह शंसन्ति ॥ (३१३।२)
paśya dhanurguṇaśūnyaṃ nirjīvaṃ tad iha śaṃsanti ||
निजसूक्ष्मसूत्रलम्बी विलोचनं तरुण ते क्षणं हरतु । (३१४।१)
nijasūkṣmasūtralambī vilocanaṃ taruṇa te kṣaṇaṃ haratu |
अयम् उद्गृहीतबडिशः कर्कट इव मर्कटः पुरतः ॥ (३१४।२)
ayam udgṛhītabaḍiśaḥ karkaṭa iva markaṭaḥ purataḥ ||
नागर गीतिर् इवासौ ग्रामस्थित्यापि भूषिता सुतनुः । (३१५।१)
nāgara gītir ivāsau grāmasthityāpi bhūṣitā sutanuḥ |
कस्तूरी न मृगोदरवासवशाद् विस्रताम् एति ॥ (३१५।२)
kastūrī na mṛgodaravāsavaśād visratām eti ||
नखलिखितस्तनि कुरबकमयपृष्ठे भूमिलुलितविरसाङ्गि । (३१६।१)
nakhalikhitastani kurabakamayapṛṣṭhe bhūmilulitavirasāṅgi |
हृदयविदारणनिःसृतकुसुमास्रशरेव हरसि मनः ॥ (३१६।२)
hṛdayavidāraṇaniḥsṛtakusumāsraśareva harasi manaḥ ||
नीता लघिमानम् इयं तस्यां गरिमाणम् अधिकम् अर्पयसि । (३१७।१)
nītā laghimānam iyaṃ tasyāṃ garimāṇam adhikam arpayasi |
भार इव विषमभार्यः सुदुर्वहो भवति गृहवासः ॥ (३१७।२)
bhāra iva viṣamabhāryaḥ sudurvaho bhavati gṛhavāsaḥ ||
न च दूती न च याच्ञा न चाञ्जलिर् न च कटाक्षविक्षेपः । (३१८।१)
na ca dūtī na ca yācñā na cāñjalir na ca kaṭākṣavikṣepaḥ |
सौभाग्यमानिनां सखि कचग्रहः प्रथमम् अभियोगः ॥ (३१८।२)
saubhāgyamānināṃ sakhi kacagrahaḥ prathamam abhiyogaḥ ||
निशि विषमकुसुमविशिखप्रेरितयोर् मौनलब्धरतिरसयोः । (३१९।१)
niśi viṣamakusumaviśikhapreritayor maunalabdharatirasayoḥ |
मानस् तथैव विलसति दम्पत्योर् अशिथिलग्रन्थिः ॥ (३१९।२)
mānas tathaiva vilasati dampatyor aśithilagranthiḥ ||
निजगात्रनिर्विशेषस्थापितम् अपि सारम् अखिलम् आदाय । (३२०।१)
nijagātranirviśeṣasthāpitam api sāram akhilam ādāya |
निर्मोकं च भुजङ्गी मुञ्चति पुरुषं च वारवधूः ॥ (३२०।२)
nirmokaṃ ca bhujaṅgī muñcati puruṣaṃ ca vāravadhūḥ ||
नृत्यश्रमघर्मार्द्रं मुञ्चसि कृच्छ्रेण कञ्चुकं सुतनु । (३२१।१)
nṛtyaśramagharmārdraṃ muñcasi kṛcchreṇa kañcukaṃ sutanu |
मकरन्दोदकजुष्टं मदनधनुर्वल्लिर् इव चोलम् ॥ (३२१।२)
makarandodakajuṣṭaṃ madanadhanurvallir iva colam ||
नाहं वदामि सुतनु त्वम् अशीला वा प्रचण्डचरिता वा । (३२२।१)
nāhaṃ vadāmi sutanu tvam aśīlā vā pracaṇḍacaritā vā |
प्रेमस्वभावसुलभं भयम् उदयति मम तु हृदयस्य ॥ (३२२।२)
premasvabhāvasulabhaṃ bhayam udayati mama tu hṛdayasya ||
न निरूपितो ऽसि सख्या नियतं नेत्रत्रिभागमात्रेण । (३२३।१)
na nirūpito 'si sakhyā niyataṃ netratribhāgamātreṇa |
हारयति येन कुसुमं विमुखे त्वयि कण्ठ इव देवे ॥ (३२३।२)
hārayati yena kusumaṃ vimukhe tvayi kaṇṭha iva deve ||
नखदशनमुष्टिपातैर् अदयैर् आलिङ्गनैश् च सुभगस्य । (३२४।१)
nakhadaśanamuṣṭipātair adayair āliṅganaiś ca subhagasya |
अपराधं शंसन्त्यः शान्तिं रचयन्ति रागिण्यः ॥ (३२४।२)
aparādhaṃ śaṃsantyaḥ śāntiṃ racayanti rāgiṇyaḥ ||
न गुणे न लक्षणेऽपि च वयसि च रूपे च नादरो विहितः । (३२५।१)
na guṇe na lakṣaṇe'pi ca vayasi ca rūpe ca nādaro vihitaḥ |
त्वयि सौरभेयि घण्टा कपिलापुत्रीति बद्धेयम् ॥ (३२५।२)
tvayi saurabheyi ghaṇṭā kapilāputrīti baddheyam ||
निष्कारणापराधं निष्कारणकलहरोषपरितोषम् । (३२६।१)
niṣkāraṇāparādhaṃ niṣkāraṇakalaharoṣaparitoṣam |
सामान्यमरणजीवनसुखदुःखं जयति दाम्पत्यम् ॥ (३२६।२)
sāmānyamaraṇajīvanasukhaduḥkhaṃ jayati dāmpatyam ||
न प्राप्यसे कराभ्यां हृदयान् नापैषि वितनुषे बाधाम् । (३२७।१)
na prāpyase karābhyāṃ hṛdayān nāpaiṣi vitanuṣe bādhām |
त्वं मम भग्नावस्तितकुसुमायुधविशिखफलिकेव ॥ (३२७।२)
tvaṃ mama bhagnāvastitakusumāyudhaviśikhaphalikeva ||
नाथेति परुषम् उचितं प्रियेति दासेत्य् अनुग्रहो यत्र । (३२८।१)
nātheti paruṣam ucitaṃ priyeti dāsety anugraho yatra |
तद्दाम्पत्यम् इतो ऽन्यन् नारी रज्जुः पशुः पुरुषः ॥ (३२८।२)
taddāmpatyam ito 'nyan nārī rajjuḥ paśuḥ puruṣaḥ ||
निहितायाम् अस्याम् अपि सैवैका मनसि मे स्फुरति । (३२९।१)
nihitāyām asyām api saivaikā manasi me sphurati |
रेखान्तरोपधानात् पत्त्राक्षरराजिर् इव दयिता ॥ (३२९।२)
rekhāntaropadhānāt pattrākṣararājir iva dayitā ||
निधिनिक्षेपस्थानस्योपरि चिह्नार्थम् इव लता निहिता । (३३०।१)
nidhinikṣepasthānasyopari cihnārtham iva latā nihitā |
लोभयति तव तनूदरि जघनतटाद् उपरि रोमाली ॥ (३३०।२)
lobhayati tava tanūdari jaghanataṭād upari romālī ||
निहितार्धलोचनायास् त्वं तस्या हरसि हृदयपर्यन्तम् । (३३१।१)
nihitārdhalocanāyās tvaṃ tasyā harasi hṛdayaparyantam |
न सुभग समुचितम् ईदृशम् अङ्गुलिदाने भुजं गिरसि ॥ (३३१।२)
na subhaga samucitam īdṛśam aṅgulidāne bhujaṃ girasi ||
नीत्वागारं रजनीजागरम् एकं च सादरं दत्त्वा । (३३२।१)
nītvāgāraṃ rajanījāgaram ekaṃ ca sādaraṃ dattvā |
अचिरेण कैर् न तरुणैर् दुर्गापत्त्रीव मुक्तासि ॥ (३३२।२)
acireṇa kair na taruṇair durgāpattrīva muktāsi ||
नक्षत्रेऽग्नाव् इन्दाव् उदरे कनके मणौ दृशि समुद्रे । (३३३।१)
nakṣatre'gnāv indāv udare kanake maṇau dṛśi samudre |
यत् खलु तेजस् तद् अखिलम् ओजायितम् अब्जमित्रस्य ॥ (३३३।२)
yat khalu tejas tad akhilam ojāyitam abjamitrasya ||
न सवर्णो न च रूपं न संस्क्रिया कापि नैव सा प्रकृतिः । (३३४।१)
na savarṇo na ca rūpaṃ na saṃskriyā kāpi naiva sā prakṛtiḥ |
न विभूषणे तवास्था वपुर्गुणेनैव जयसि सखि यूनः । (३३५।१)
na vibhūṣaṇe tavāsthā vapurguṇenaiva jayasi sakhi yūnaḥ |
अवधीरितास्त्रशस्त्रा कुसुमेषोर् मल्लविद्येव ॥ (३३५।२)
avadhīritāstraśastrā kusumeṣor mallavidyeva ||
नेत्राकृष्टो भ्रामं भ्रामं प्रेयान् यथा यथास्ति तथा । (३३६।१)
netrākṛṣṭo bhrāmaṃ bhrāmaṃ preyān yathā yathāsti tathā |
सखि मन्थयति मनो मम दधिभाण्डं मन्थदण्ड इव ॥ (३३६।२)
sakhi manthayati mano mama dadhibhāṇḍaṃ manthadaṇḍa iva ||
नानावर्णकरूपं प्रकल्पयन्ती मनोहरं तन्वी । (३३७।१)
nānāvarṇakarūpaṃ prakalpayantī manoharaṃ tanvī |
चित्रकरतूलिकेव त्वां सा प्रतिभित्ति भावयति ॥ (३३७।२)
citrakaratūlikeva tvāṃ sā pratibhitti bhāvayati ||
पकारव्रज्यापथिकासक्ता किंचिन् न वेद घनकलम् अगोपिता गोपी । (३३८।१)
pakāravrajyāpathikāsaktā kiṃcin na veda ghanakalam agopitā gopī |
केलिकलाहुङ्कारैः कीरावलि मोघम् अपसरसि ॥ (३३८।२)
kelikalāhuṅkāraiḥ kīrāvali mogham apasarasi ||
प्रणमति पश्यति चुम्बति संश्लिष्यति पुलकमुकुलितैर् अङ्गैः । (३३९।१)
praṇamati paśyati cumbati saṃśliṣyati pulakamukulitair aṅgaiḥ |
प्रियसङ्गाय स्फुरितां वियोगिनी वामबाहुलताम् ॥ (३३९।२)
priyasaṅgāya sphuritāṃ viyoginī vāmabāhulatām ||
प्रविशसि न च निर्गन्तुं जानासि व्याकुलत्वम् आतनुषे । (३४०।१)
praviśasi na ca nirgantuṃ jānāsi vyākulatvam ātanuṣe |
बालक चेतसि तस्याश् चक्रव्यूहेऽभिमन्युर् इव ॥ (३४०।२)
bālaka cetasi tasyāś cakravyūhe'bhimanyur iva ||
पश्यानुरूपम् इन्दिन्दिरेण माकन्दशेखरो मुखरः । (३४१।१)
paśyānurūpam indindireṇa mākandaśekharo mukharaḥ |
अपि च पिचुमन्दमुकुले मौकुलिकुलम् आकुलं मिलति ॥ (३४१।२)
api ca picumandamukule maukulikulam ākulaṃ milati ||
प्रतिबिम्बसम्भृताननम् आदर्शं सुमुख मम सखीहस्तात् । (३४२।१)
pratibimbasambhṛtānanam ādarśaṃ sumukha mama sakhīhastāt |
आदातुम् इच्छसि मुधा किं लीलाकमलमोहेन ॥ (३४२।२)
ādātum icchasi mudhā kiṃ līlākamalamohena ||
प्राचीनाचलमौलेर् यथा शशी गगनमध्यम् अधिवसति । (३४३।१)
prācīnācalamauler yathā śaśī gaganamadhyam adhivasati |
त्वां सखि पश्यामि तथा छायाम् इव संकुचन्मानाम् ॥ (३४३।२)
tvāṃ sakhi paśyāmi tathā chāyām iva saṃkucanmānām ||
प्राङ्गणकोणेऽपि निशापतिः स तापं सुधामयो हरति । (३४४।१)
prāṅgaṇakoṇe'pi niśāpatiḥ sa tāpaṃ sudhāmayo harati |
यदि मां रजनिज्वर इव सखि स न निरुणद्धि गेहपतिः ॥ (३४४।२)
yadi māṃ rajanijvara iva sakhi sa na niruṇaddhi gehapatiḥ ||
पतिपुलकदूनगात्री स्वछायावीक्षणेऽपि या सभया । (३४५।१)
patipulakadūnagātrī svachāyāvīkṣaṇe'pi yā sabhayā |
अभिसरति सुभग सा त्वां विदलन्ती कण्टकं तमसि ॥ (३४५।२)
abhisarati subhaga sā tvāṃ vidalantī kaṇṭakaṃ tamasi ||
प्रतिभूः शुको विपक्षे दण्डः शृङ्गारसंकथा गुरुषु । (३४६।१)
pratibhūḥ śuko vipakṣe daṇḍaḥ śṛṅgārasaṃkathā guruṣu |
पुरुषायितं पणस् तद्बाले परिभाव्यतां दायः ॥ (३४६।२)
puruṣāyitaṃ paṇas tadbāle paribhāvyatāṃ dāyaḥ ||
परमोहनाय मुक्तो निष्करुणे तरुणि तव कटाक्षो ऽयम् । (३४७।१)
paramohanāya mukto niṣkaruṇe taruṇi tava kaṭākṣo 'yam |
विशिख इव कलितकर्णः प्रविशति हृदयं न निःसरति ॥ (३४७।२)
viśikha iva kalitakarṇaḥ praviśati hṛdayaṃ na niḥsarati ||
प्रपदालम्बितभूमिश् चुम्बन्ती प्रीतिभीतिमधुराक्षी । (३४८।१)
prapadālambitabhūmiś cumbantī prītibhītimadhurākṣī |
प्राचीराग्रनिवेशितचिबुकतया न पतिता सुतनुः ॥ (३४८।२)
prācīrāgraniveśitacibukatayā na patitā sutanuḥ ||
प्रातर् उपागत्य मृषा वदतः सखि नास्य विद्यते व्रीडा । (३४९।१)
prātar upāgatya mṛṣā vadataḥ sakhi nāsya vidyate vrīḍā |
मुखलग्नयापि यो ऽयं न लज्जते दग्धकालिकया ॥ (३४९।२)
mukhalagnayāpi yo 'yaṃ na lajjate dagdhakālikayā ||
पश्योत्तरस् तनूदरि फाल्गुनम् आसाद्य निर्जितविपक्षः । (३५०।१)
paśyottaras tanūdari phālgunam āsādya nirjitavipakṣaḥ |
वैराटिर् इव पतङ्गः प्रत्यानयनं करोति गवाम् ॥ (३५०।२)
vairāṭir iva pataṅgaḥ pratyānayanaṃ karoti gavām ||
प्रमदवनं तव च स्तनशैलं मूलं गभीरसरसां च । (३५१।१)
pramadavanaṃ tava ca stanaśailaṃ mūlaṃ gabhīrasarasāṃ ca |
जगति निदाघनिरस्तं शैत्यं दुर्गत्रयं श्रयति ॥ (३५१।२)
jagati nidāghanirastaṃ śaityaṃ durgatrayaṃ śrayati ||
प्रोञ्छति तवापराधं मानं मर्दयति निर्वृतिं हरति । (३५२।१)
proñchati tavāparādhaṃ mānaṃ mardayati nirvṛtiṃ harati |
स्वकृतान् निहन्ति शपथाञ् जागरदीर्घा निशा सुभग ॥ (३५२।२)
svakṛtān nihanti śapathāñ jāgaradīrghā niśā subhaga ||
प्रिय आयाते दूराद् अभूत इव सङ्गमो ऽभवत् पूर्वः । (३५३।१)
priya āyāte dūrād abhūta iva saṅgamo 'bhavat pūrvaḥ |
मानरुदितप्रसादाः पुनर् आसन्नपरसुरतादौ ॥ (३५३।२)
mānaruditaprasādāḥ punar āsannaparasuratādau ||
पूर्वमहीधरशिखरे तमः समासन्नमिहिरकरकलितम् । (३५४।१)
pūrvamahīdharaśikhare tamaḥ samāsannamihirakarakalitam |
शूलप्रोतं सरुधिरम् इदम् अन्धकवपुर् इवाभाति ॥ (३५४।२)
śūlaprotaṃ sarudhiram idam andhakavapur ivābhāti ||
परिवृत्तनाभि लुप्तत्रिवलि श्यामस्तनाग्रम् अलसाक्षि । (३५५।१)
parivṛttanābhi luptatrivali śyāmastanāgram alasākṣi |
बहुधवलजघनरेखं वपुर् न पुरुषायितं सहते ॥ (३५५।२)
bahudhavalajaghanarekhaṃ vapur na puruṣāyitaṃ sahate ||
प्रारब्धनिधुवनैव स्वेदजलं कोमलाङ्गि किं वहसि । (३५६।१)
prārabdhanidhuvanaiva svedajalaṃ komalāṅgi kiṃ vahasi |
ज्याम् अर्पयितुं नमिता कुसुमास्त्रधनुर्लतेव मधु ॥ (३५६।२)
jyām arpayituṃ namitā kusumāstradhanurlateva madhu ||
पुंसां दर्शय सुन्दरि मुखेन्दुम् ईषत् त्र्पाम् अपाकृत्य । (३५७।१)
puṃsāṃ darśaya sundari mukhendum īṣat trpām apākṛtya |
जायाजित इति रूढा जनश्रुतिर् मे यशो भवतु ॥ (३५७।२)
jāyājita iti rūḍhā janaśrutir me yaśo bhavatu ||
प्रसरतु शरत्त्रियामा जगन्ति धवलयतु धाम तुहिनांशोः । (३५८।१)
prasaratu śarattriyāmā jaganti dhavalayatu dhāma tuhināṃśoḥ |
पञ्जरचकोरिकाणां कणिकाकल्पो ऽपि न विशेषः ॥ (३५८।२)
pañjaracakorikāṇāṃ kaṇikākalpo 'pi na viśeṣaḥ ||
प्रथमागत सोत्कण्ठा चिरचलितेयं विलम्बदोषे तु । (३५९।१)
prathamāgata sotkaṇṭhā ciracaliteyaṃ vilambadoṣe tu |
वक्ष्यन्ति साङ्गरागाः पथि तरवस् तव समाधानम् ॥ (३५९।२)
vakṣyanti sāṅgarāgāḥ pathi taravas tava samādhānam ||
पतितेऽंशुके स्तनार्पितहस्तां तां निविडजघनपिहितोरुम् । (३६०।१)
patite'ṃśuke stanārpitahastāṃ tāṃ niviḍajaghanapihitorum |
रदपदविकलितफूत्कृतिशतधुतदीपां मनः स्मरति ॥ (३६०।२)
radapadavikalitaphūtkṛtiśatadhutadīpāṃ manaḥ smarati ||
परितः स्फुरितमहौषधिमणिनिकरे केलितल्प इव शैले । (३६१।१)
paritaḥ sphuritamahauṣadhimaṇinikare kelitalpa iva śaile |
काञ्चीगुण इव पतितः स्थितैकरत्नः फणी स्फुरति ॥ (३६१।२)
kāñcīguṇa iva patitaḥ sthitaikaratnaḥ phaṇī sphurati ||
प्रावृषि शैलश्रेणीनितम्बम् उह्हन् दिगन्तरे भ्रमसि । (३६२।१)
prāvṛṣi śailaśreṇīnitambam uhhan digantare bhramasi |
चपलान्तर घन किं तव वचनीयं पवनवश्यो ऽसि ॥ (३६२।२)
capalāntara ghana kiṃ tava vacanīyaṃ pavanavaśyo 'si ||
प्रतिदिवसक्षीणदशस् तवैष वसनाञ्चलो ऽतिकरकृष्टः । (३६३।१)
pratidivasakṣīṇadaśas tavaiṣa vasanāñcalo 'tikarakṛṣṭaḥ |
निजनायकम् अतिकृपणं कथयति कुग्राम इव विरलः ॥ (३६३।२)
nijanāyakam atikṛpaṇaṃ kathayati kugrāma iva viralaḥ ||
पथिक कथं चपलोज्ज्वलम् अम्बुदजलबिन्दुनिह्वहम् अविषह्यम् । (३६४।१)
pathika kathaṃ capalojjvalam ambudajalabindunihvaham aviṣahyam |
मयपुरकनकद्रवम् इव शिवशरशिखिभावितं सहसे ॥ (३६४।२)
mayapurakanakadravam iva śivaśaraśikhibhāvitaṃ sahase ||
पथिकं श्रमेण सुप्तं दरतरला तरुणि सुमधुरच्छाया । (३६५।१)
pathikaṃ śrameṇa suptaṃ darataralā taruṇi sumadhuracchāyā |
व्यालम्बमानवेणिः सुखयसि शाखेव सारोहा ॥ (३६५।२)
vyālambamānaveṇiḥ sukhayasi śākheva sārohā ||
प्रददाति नापरासां प्रवेशम् अपि पीनतुङ्गजघनोरूः । (३६६।१)
pradadāti nāparāsāṃ praveśam api pīnatuṅgajaghanorūḥ |
या लुप्तकीलभावं याता हृदि बहिर् अदृश्यासि ॥ (३६६।२)
yā luptakīlabhāvaṃ yātā hṛdi bahir adṛśyāsi ||
प्रातर् निद्राति यथा यथात्मजा लुलितनिःसहैर् अङ्गैः । (३६७।१)
prātar nidrāti yathā yathātmajā lulitaniḥsahair aṅgaiḥ |
जामातरि मुदितमनास् तथा तथा सादरा श्वश्रूः ॥ (३६७।२)
jāmātari muditamanās tathā tathā sādarā śvaśrūḥ ||
प्रणयचलितो ऽपि सकपटकोपकटाक्षैर् मयाहितस्तम्भः । (३६८।१)
praṇayacalito 'pi sakapaṭakopakaṭākṣair mayāhitastambhaḥ |
त्रासतरलो गृहीतः सहासरभसं प्रियः कण्ठे ॥ (३६८।२)
trāsataralo gṛhītaḥ sahāsarabhasaṃ priyaḥ kaṇṭhe ||
प्रियदुर्नयेन हृदय स्फुटसि यदि स्फुटनम् अपि तव श्लाघ्यम् । (३६९।१)
priyadurnayena hṛdaya sphuṭasi yadi sphuṭanam api tava ślāghyam |
तत्केलिसमरतल्पीकृतस्य वसनाञ्चलस्येव ॥ (३६९।२)
tatkelisamaratalpīkṛtasya vasanāñcalasyeva ||
पवनोपनीतसौरभदूरोदकपूरपद्मिनीलुब्धः । (३७०।१)
pavanopanītasaurabhadūrodakapūrapadminīlubdhaḥ |
अपरीक्षितस्वपक्षो गन्ता हन्तापदं मधुपः ॥ (३७०।२)
aparīkṣitasvapakṣo gantā hantāpadaṃ madhupaḥ ||
प्रेमलघूकृतकेशववक्षोभरविपुलपुलककुचकलशा । (३७१।१)
premalaghūkṛtakeśavavakṣobharavipulapulakakucakalaśā |
गोवर्धनगिरिगुरुतां मुग्धवधूर् निभृतम् उपहसति ॥ (३७१।२)
govardhanagirigurutāṃ mugdhavadhūr nibhṛtam upahasati ||
प्रियविरहनिःसहायाः सहजविपक्षाभिर् अपि सपत्नीभिः । (३७२।१)
priyavirahaniḥsahāyāḥ sahajavipakṣābhir api sapatnībhiḥ |
रक्ष्यन्ते हरिणाक्ष्याः प्राणा गृहभङ्गभीताभिः ॥ (३७२।२)
rakṣyante hariṇākṣyāḥ prāṇā gṛhabhaṅgabhītābhiḥ ||
प्रकटयसि रागम् अधिकं लपनम् इदं वक्रिमाणम् आवहति । (३७३।१)
prakaṭayasi rāgam adhikaṃ lapanam idaṃ vakrimāṇam āvahati |
प्रीणयति च प्रतिपदं दूति शुकस्येव दयितस्य ॥ (३७३।२)
prīṇayati ca pratipadaṃ dūti śukasyeva dayitasya ||
प्रविशन्त्याः प्रियहृदयं बालायाः प्रबलयौवतव्याप्तम् । (३७४।१)
praviśantyāḥ priyahṛdayaṃ bālāyāḥ prabalayauvatavyāptam |
नवनिशितदरतरङ्गितनयनमयेनासिना पन्थाः ॥ (३७४।२)
navaniśitadarataraṅgitanayanamayenāsinā panthāḥ ||
प्रणयापराधरोषप्रसादविश्वासकेलिपाण्डित्यैः । (३७५।१)
praṇayāparādharoṣaprasādaviśvāsakelipāṇḍityaiḥ |
रूढप्रेमा ह्रियते किं बालाकुतुकमात्रेण ॥ (३७५।२)
rūḍhapremā hriyate kiṃ bālākutukamātreṇa ||
पूर्वैर् एव चरितैर् जरतो ऽपि पूज्यता भवतः । (३७६।१)
pūrvair eva caritair jarato 'pi pūjyatā bhavataḥ |
मुञ्च मदम् अस्य गन्धाद् युवभिर् गज गऊजनीयो ऽसि ॥ (३७६।२)
muñca madam asya gandhād yuvabhir gaja gaūjanīyo 'si ||
प्रथमं प्रवेशिता या वासागारं कथञ्चन सखीभिः । (३७७।१)
prathamaṃ praveśitā yā vāsāgāraṃ kathañcana sakhībhiḥ |
न शृणोतीव प्रातः सा निर्गमनस्य सङ्केतम् ॥ (३७७।२)
na śṛṇotīva prātaḥ sā nirgamanasya saṅketam ||
पूजा विना प्रतिष्ठां नास्ति न मन्त्रं विना प्रतिष्ठा च । (३७८।१)
pūjā vinā pratiṣṭhāṃ nāsti na mantraṃ vinā pratiṣṭhā ca |
तदुभयविप्रतिपन्नः पश्यतु गीर्वाणपाषाणम् ॥ (३७८।२)
tadubhayavipratipannaḥ paśyatu gīrvāṇapāṣāṇam ||
पूर्वाधिको गृहिण्यां बहुमानः प्रेमनर्मविश्वासः । (३७९।१)
pūrvādhiko gṛhiṇyāṃ bahumānaḥ premanarmaviśvāsaḥ |
भीर् अधिकेयं कथयति रागं बालाविभक्तम् इव ॥ (३७९।२)
bhīr adhikeyaṃ kathayati rāgaṃ bālāvibhaktam iva ||
पुलकितकठोरपीवरकुचकलशाश्लेषवेदनाभिज्ञः । (३८०।१)
pulakitakaṭhorapīvarakucakalaśāśleṣavedanābhijñaḥ |
शम्भोर् उपवीतफणी वाञ्छति मानग्रहं देव्याः ॥ (३८०।२)
śambhor upavītaphaṇī vāñchati mānagrahaṃ devyāḥ ||
प्रिय आयातो दूराद् इति या प्रीतिर् बभूव गेहिन्याः । (३८१।१)
priya āyāto dūrād iti yā prītir babhūva gehinyāḥ |
पथिकेभ्यः पूर्वागत इति गर्वात् सापि शतशिखरा ॥ (३८१।२)
pathikebhyaḥ pūrvāgata iti garvāt sāpi śataśikharā ||
पृष्ठं प्रयच्छ मा स्पृश दूराद् अपसर्प विहितवैमुख्य । (३८२।१)
pṛṣṭhaṃ prayaccha mā spṛśa dūrād apasarpa vihitavaimukhya |
त्वाम् अनुधावति तरणिस् तद् अपि गुणाकर्षतरलेयम् ॥ (३८२।२)
tvām anudhāvati taraṇis tad api guṇākarṣataraleyam ||
प्रियया कुङ्कुमपिञ्जरपाणिद्वययोजनाङ्कितं वासः । (३८३।१)
priyayā kuṅkumapiñjarapāṇidvayayojanāṅkitaṃ vāsaḥ |
प्रहितं मां याच्ञाञ्जलिसहस्रकरणाय शिक्षयति ॥ (३८३।२)
prahitaṃ māṃ yācñāñjalisahasrakaraṇāya śikṣayati ||
प्राचीरान्तरितेयं प्रियस्य वदनेऽधरं समर्पयति । (३८४।१)
prācīrāntariteyaṃ priyasya vadane'dharaṃ samarpayati |
प्राग्गिरिपिहिता रात्रिः सन्ध्यारागं दिनस्येव ॥ (३८४।२)
prāggiripihitā rātriḥ sandhyārāgaṃ dinasyeva ||
परपतिनिर्दयकुलटाशोषित शठ नेष्यता न कोपेन । (३८५।१)
parapatinirdayakulaṭāśoṣita śaṭha neṣyatā na kopena |
दग्धममतोपतप्ता रोदिमि तव तानवं वीक्ष्य ॥ (३८५।२)
dagdhamamatopataptā rodimi tava tānavaṃ vīkṣya ||
प्राङ्गण एव कदा मां श्लिष्यन्ती मन्य्कम्पिकुचकलशा । (३८६।१)
prāṅgaṇa eva kadā māṃ śliṣyantī manykampikucakalaśā |
अंसनिषण्णमुखी सा स्नपयति बाष्पेण मम पृष्ठम् ॥ (३८६।२)
aṃsaniṣaṇṇamukhī sā snapayati bāṣpeṇa mama pṛṣṭham ||
प्रेतैः प्रशस्तसत्त्वा साश्रु वृकैर् वीक्षिता स्खलद्ग्रासैः । (३८७।१)
pretaiḥ praśastasattvā sāśru vṛkair vīkṣitā skhaladgrāsaiḥ |
चुम्बति मृतस्य वदनं भूतमुखोल्केक्षितं बाला ॥ (३८७।२)
cumbati mṛtasya vadanaṃ bhūtamukholkekṣitaṃ bālā ||
पिशुनः खलु सुजनानां खलम् एव पुरो विधाय जेतव्यः । (३८८।१)
piśunaḥ khalu sujanānāṃ khalam eva puro vidhāya jetavyaḥ |
कृत्वा ज्वरम् आत्मीयं जिगाय बाणं रणे विष्णुः ॥ (३८८।२)
kṛtvā jvaram ātmīyaṃ jigāya bāṇaṃ raṇe viṣṇuḥ ||
पिब मधुप बकुलकलिकां दूरे रसनाग्रमात्रम् आधाय । (३८९।१)
piba madhupa bakulakalikāṃ dūre rasanāgramātram ādhāya |
अधरविलेपसमाप्ये मधुनि मुधा वदनम् अर्पयसि ॥ (३८९।२)
adharavilepasamāpye madhuni mudhā vadanam arpayasi ||
प्रायेणैव हि मलिना मलिनानाम् आश्रयत्वम् उपयान्ति । (३९०।१)
prāyeṇaiva hi malinā malinānām āśrayatvam upayānti |
कालिन्दीपुटभेदः कालियपुटभेदनं भवति ॥ (३९०।२)
kālindīpuṭabhedaḥ kāliyapuṭabhedanaṃ bhavati ||
पश्य प्रियतनुविघटनभयेन शशिमौलिदेहसंलग्ना । (३९१।१)
paśya priyatanuvighaṭanabhayena śaśimaulidehasaṃlagnā |
सुभगैकदैवतम् उमा शिरसा भागीरथीं वहति ॥ (३९१।२)
subhagaikadaivatam umā śirasā bhāgīrathīṃ vahati ||
पथिकवधूजनलोचननीरनदीमातृकप्रदेशेषु । (३९२।१)
pathikavadhūjanalocananīranadīmātṛkapradeśeṣu |
धनमण्डलम् आखण्डलधनुषा कुण्डलितम् इव विधिना ॥ (३९२।२)
dhanamaṇḍalam ākhaṇḍaladhanuṣā kuṇḍalitam iva vidhinā ||
प्रतिवेशिमित्रबन्धुषु दूरात् कृच्छ्रागतो ऽपि गेहिन्या । (३९३।१)
prativeśimitrabandhuṣu dūrāt kṛcchrāgato 'pi gehinyā |
अतिकेलिलम्पटया दिनम् एकम् अगोपि गेहपतिः ॥ (३९३।२)
atikelilampaṭayā dinam ekam agopi gehapatiḥ ||
परपट इव रजकीभिर् मलिनो भुक्त्वापि निर्दयं ताभिः । (३९४।१)
parapaṭa iva rajakībhir malino bhuktvāpi nirdayaṃ tābhiḥ |
अर्थग्रहणेन विना जघन्य मुक्तो ऽसि कुलटाभिः ॥ (३९४।२)
arthagrahaṇena vinā jaghanya mukto 'si kulaṭābhiḥ ||
बकारव्रज्याबहुयोषिति लाक्षारुणशिरसि वयस्येन दयित उपहसिते । (३९५।१)
bakāravrajyābahuyoṣiti lākṣāruṇaśirasi vayasyena dayita upahasite |
तत्कालकलितलज्जा पिशुनयति सखीषु सौभाग्यम् ॥ (३९५।२)
tatkālakalitalajjā piśunayati sakhīṣu saubhāgyam ||
बन्धनभाजो ऽमुष्याश् चिकुरकलापस्य मुक्तमानस्य । (३९६।१)
bandhanabhājo 'muṣyāś cikurakalāpasya muktamānasya |
सिन्दूरितसीमन्तच्छलेन हृदयं विदीर्णम् इव ॥ (३९६।२)
sindūritasīmantacchalena hṛdayaṃ vidīrṇam iva ||
बलम् अपि वसति मयीति श्रेष्ठिनि गुरुगर्वगद्गदं वदति । (३९७।१)
balam api vasati mayīti śreṣṭhini gurugarvagadgadaṃ vadati |
तज्जायया जनानां मुखम् ईक्षितम् आवृतस्मितया ॥ (३९७।२)
tajjāyayā janānāṃ mukham īkṣitam āvṛtasmitayā ||
बलवदनिलोपनीतस्फुटितनवाम्भोजसौरभो मधुपः । (३९८।१)
balavadanilopanītasphuṭitanavāmbhojasaurabho madhupaḥ |
आकृष्यते नलिन्या नासानिक्षिप्तबडिशरज्जुर् इव ॥ (३९८।२)
ākṛṣyate nalinyā nāsānikṣiptabaḍiśarajjur iva ||
बाणं हरिर् इव कुरुते सुजनो बहुदोषम् अप्य् अदोषम् इव । (३९९।१)
bāṇaṃ harir iva kurute sujano bahudoṣam apy adoṣam iva |
यावद् दोषं जाग्रति मलिम्लुचा इव पुनः पिशुनाः ॥ (३९९।२)
yāvad doṣaṃ jāgrati malimlucā iva punaḥ piśunāḥ ||
बौद्धस्येव क्षणिको यद्यपि बहुवल्लभस्य तव भावः । (४००।१)
bauddhasyeva kṣaṇiko yadyapi bahuvallabhasya tava bhāvaḥ |
भग्ना भग्ना भ्रूर् इव न तु तस्या विघटते मैत्री ॥ (४००।२)
bhagnā bhagnā bhrūr iva na tu tasyā vighaṭate maitrī ||
बाष्पाकुलं प्रलपतोर् गृहिणि निवर्तस्व कान्त गच्छेति । (४०१।१)
bāṣpākulaṃ pralapator gṛhiṇi nivartasva kānta gaccheti |
यातं दम्पत्योर् दिनम् अनुगमनावधि सरस्तीरे ॥ (४०१।२)
yātaṃ dampatyor dinam anugamanāvadhi sarastīre ||
बालाविलासबन्धान् अप्रभवन् मनसि चिन्तयन् पूर्वम् । (४०२।१)
bālāvilāsabandhān aprabhavan manasi cintayan pūrvam |
संमानवर्जितां तां गृहिणीम् एवानुशोचामि ॥ (४०२।२)
saṃmānavarjitāṃ tāṃ gṛhiṇīm evānuśocāmi ||
भकारव्रज्याभ्रमसि प्रकटयसि रदं करं प्रसारयसि तृणम् अपि श्रयसि । (४०३।१)
bhakāravrajyābhramasi prakaṭayasi radaṃ karaṃ prasārayasi tṛṇam api śrayasi |
धिङ् मानं तव कुञ्जर जीवं न जुहोषि जठराग्नौ ॥ (४०३।२)
dhiṅ mānaṃ tava kuñjara jīvaṃ na juhoṣi jaṭharāgnau ||
भूतिमयं कुरुतेऽग्निस् तृणम् अपि संलग्नम् एनम् अपि भजतः । (४०४।१)
bhūtimayaṃ kurute'gnis tṛṇam api saṃlagnam enam api bhajataḥ |
भवति निदाघे दीर्घे यथेह यमुनेव यामिनी तन्वी । (४०५।१)
bhavati nidāghe dīrghe yatheha yamuneva yāminī tanvī |
द्वीपा इव दिवसा अपि तथा क्रमेण प्रथीयांसः ॥ (४०५।२)
dvīpā iva divasā api tathā krameṇa prathīyāṃsaḥ ||
भवता महति स्नेहानलेऽर्पिता पथिक हेमगुटिकेव । (४०६।१)
bhavatā mahati snehānale'rpitā pathika hemaguṭikeva |
तन्वी हस्तेनापि स्प्रष्टुम् अशुद्धैर् न सा शक्या ॥ (४०६।२)
tanvī hastenāpi spraṣṭum aśuddhair na sā śakyā ||
भूमिलुलितैककुण्डलम् उत्तंसितकाण्डपटम् इयं मुग्धा । (४०७।१)
bhūmilulitaikakuṇḍalam uttaṃsitakāṇḍapaṭam iyaṃ mugdhā |
पश्यन्ती निःश्वासैः क्षिपति मनोरेणुपूरम् अपि ॥ (४०७।२)
paśyantī niḥśvāsaiḥ kṣipati manoreṇupūram api ||
भवतालिङ्गि भुजंगी जातः किल भोगिचक्रवर्ती त्वम् । (४०८।१)
bhavatāliṅgi bhujaṃgī jātaḥ kila bhogicakravartī tvam |
कञ्चुक वनेचरीस्तनम् अभिलषतः स्फुरति लघिमा ते ॥ (४०८।२)
kañcuka vanecarīstanam abhilaṣataḥ sphurati laghimā te ||
भैक्षभुजा पल्लीपतिर् इति स्तुतस् तद्वधूसुदृष्टेन । (४०९।१)
bhaikṣabhujā pallīpatir iti stutas tadvadhūsudṛṣṭena |
रक्षक जयसि यद् एकः शून्ये सुरसदसि सुखम् अस्मि ॥ (४०९।२)
rakṣaka jayasi yad ekaḥ śūnye surasadasi sukham asmi ||
भोगाक्षमस्य रक्षां दृङ्मात्रेणैव कुर्वतो ऽनभिमुखस्य । (४१०।१)
bhogākṣamasya rakṣāṃ dṛṅmātreṇaiva kurvato 'nabhimukhasya |
वृद्धस्य प्रमदापि श्रीर् अपि भृत्यस्य भोगाय ॥ (४१०।२)
vṛddhasya pramadāpi śrīr api bhṛtyasya bhogāya ||
भवितासि रजनि यस्याम् अध्वश्रमशान्तये पदं दधतीम् । (४११।१)
bhavitāsi rajani yasyām adhvaśramaśāntaye padaṃ dadhatīm |
स बलाद् वलयितजङ्घाबद्धां माम् उरसि पातयति ॥ (४११।२)
sa balād valayitajaṅghābaddhāṃ mām urasi pātayati ||
भूषणतां भजतः सखि कषणविशुद्धस्य जातरूपस्य । (४१२।१)
bhūṣaṇatāṃ bhajataḥ sakhi kaṣaṇaviśuddhasya jātarūpasya |
पुरुषस्य च कनकस्य च युक्तो गरिमा सरागस्य ॥ (४१२।२)
puruṣasya ca kanakasya ca yukto garimā sarāgasya ||
भस्मपुरुषेऽपि गिरिशे स्नेहमयी त्वम् उचितेन सुभगासि । (४१३।१)
bhasmapuruṣe'pi giriśe snehamayī tvam ucitena subhagāsi |
मोघस् त्वयि जनवादो यद् ओषधिप्रस्थदुहितेति ॥ (४१३।२)
moghas tvayi janavādo yad oṣadhiprasthaduhiteti ||
भयपिहितं बालायाः पीवरम् ऊरुद्वयं स्मरोन्निद्रः । (४१४।१)
bhayapihitaṃ bālāyāḥ pīvaram ūrudvayaṃ smaronnidraḥ |
निद्रायां प्रेमार्द्रः पश्यति निःश्वस्य निःश्वस्य ॥ (४१४।२)
nidrāyāṃ premārdraḥ paśyati niḥśvasya niḥśvasya ||
भ्रमरीव कोषगर्भे गन्धहृता कुसुमम् अनुसरन्ती त्वाम् । (४१५।१)
bhramarīva koṣagarbhe gandhahṛtā kusumam anusarantī tvām |
अव्यक्तं कूजन्ती सङ्केतं तमसि सा भ्रमति ॥ (४१५।२)
avyaktaṃ kūjantī saṅketaṃ tamasi sā bhramati ||
भ्रामं भ्रामं स्थितया स्नेहे तव पयसि तत्र तत्रैव । (४१६।१)
bhrāmaṃ bhrāmaṃ sthitayā snehe tava payasi tatra tatraiva |
आवर्तपतितनौकायितम् अनया विनयम् अपनीय ॥ (४१६।२)
āvartapatitanaukāyitam anayā vinayam apanīya ||
भ्रमयसि गुणमयि कण्ठग्रहयोग्यानात्ममन्दिरोपान्ते । (४१७।१)
bhramayasi guṇamayi kaṇṭhagrahayogyānātmamandiropānte |
हालिकनन्दिनि तरुणान् ककुद्मिनो मेढिरज्जुर् इव ॥ (४१७।२)
hālikanandini taruṇān kakudmino meḍhirajjur iva ||
भालनयनेऽग्निर् इन्दुर् मौलौ गात्रे भुजङ्गमणिदीपाः । (४१८।१)
bhālanayane'gnir indur maulau gātre bhujaṅgamaṇidīpāḥ |
तद् अपि तमोमय एव त्वम् ईश कः प्रकृतिम् अतिशेते ॥ (४१८।२)
tad api tamomaya eva tvam īśa kaḥ prakṛtim atiśete ||
मकारव्रज्यामधुमदवीतव्रीडा यथा यथा लपति संमुखं बाला । (४१९।१)
makāravrajyāmadhumadavītavrīḍā yathā yathā lapati saṃmukhaṃ bālā |
तन्मुखम् अजाततृप्तिस् तथा तथा वल्लभः पिबति ॥ (४१९।२)
tanmukham ajātatṛptis tathā tathā vallabhaḥ pibati ||
मित्रैर् आलोच्य समं गुरु कृत्वा कदनम् अपि समारब्धः । (४२०।१)
mitrair ālocya samaṃ guru kṛtvā kadanam api samārabdhaḥ |
अर्थः सताम् इव हतो मुखवैलक्ष्येण मानो ऽयम् ॥ (४२०।२)
arthaḥ satām iva hato mukhavailakṣyeṇa māno 'yam ||
मम रागिणो मनस्विनि करम् अर्पयतो ददासि पृष्ठम् अपि । (४२१।१)
mama rāgiṇo manasvini karam arpayato dadāsi pṛṣṭham api |
यदि तद् अपि कमलबन्धोर् इव मन्ये स्वस्य सौभाग्यम् ॥ (४२१।२)
yadi tad api kamalabandhor iva manye svasya saubhāgyam ||
मा स्पृश माम् इति सकुपितम् इव भणितं व्यञ्जिता न च व्रीडा । (४२२।१)
mā spṛśa mām iti sakupitam iva bhaṇitaṃ vyañjitā na ca vrīḍā |
आलिङ्गितया सस्मितमुक्तम् अनाचार किं कुरुषे ॥ (४२२।२)
āliṅgitayā sasmitamuktam anācāra kiṃ kuruṣe ||
मूलानि च निचुलानां हृदयानि च कूलवसतिकुलटानाम् । (४२३।१)
mūlāni ca niculānāṃ hṛdayāni ca kūlavasatikulaṭānām |
मुदिरमदिराप्रमत्ता गोदावरि किं विदारयसि ॥ (४२३।२)
mudiramadirāpramattā godāvari kiṃ vidārayasi ||
मलयद्रुमसाराणाम् इव धीराणां गुणप्रकर्षो ऽपि । (४२४।१)
malayadrumasārāṇām iva dhīrāṇāṃ guṇaprakarṣo 'pi |
जडसमयनिपतितानाम् अनादरायैव न गुणाय ॥ (४२४।२)
jaḍasamayanipatitānām anādarāyaiva na guṇāya ||
मधुमथनमौलिमाले सखि तुलयसि तुलसि किं मुधा राधाम् । (४२५।१)
madhumathanamaulimāle sakhi tulayasi tulasi kiṃ mudhā rādhām |
यत् तव पदम् अदसीयं सुरभयितुं सौरभोद्भेदः ॥ (४२५।२)
yat tava padam adasīyaṃ surabhayituṃ saurabhodbhedaḥ ||
मयि यास्यति कृत्वावधिदिनसङ्ख्यं चुम्बनं तथाश्लेषम् । (४२६।१)
mayi yāsyati kṛtvāvadhidinasaṅkhyaṃ cumbanaṃ tathāśleṣam |
प्रिययानुशोचिता सा तावत् सुरताक्षमा रजनी ॥ (४२६।२)
priyayānuśocitā sā tāvat suratākṣamā rajanī ||
मृगमदनिदानम् अटवी कुङ्कुमम् अपि कृषकवाटिका वहति । (४२७।१)
mṛgamadanidānam aṭavī kuṅkumam api kṛṣakavāṭikā vahati |
हट्टविलासिनि भवती परम् एका पौरसर्वस्वम् ॥ (४२७।२)
haṭṭavilāsini bhavatī param ekā paurasarvasvam ||
मधुदिवसेषु भ्राम्यन् यथा विशति मानसं भ्रमरः । (४२८।१)
madhudivaseṣu bhrāmyan yathā viśati mānasaṃ bhramaraḥ |
सखि लोहकण्टकनिभस् तथा मदनविशिखो ऽपि ॥ (४२८।२)
sakhi lohakaṇṭakanibhas tathā madanaviśikho 'pi ||
मयि चलिते तव मुक्ता दृशः स्वभावात् प्रिये सपानीयाः । (४२९।१)
mayi calite tava muktā dṛśaḥ svabhāvāt priye sapānīyāḥ |
सत्यम् अमूल्याः सद्यः प्रयान्ति मम हृदयहारत्वम् ॥ (४२९।२)
satyam amūlyāḥ sadyaḥ prayānti mama hṛdayahāratvam ||
मुग्धे मम मनसि शराः स्मरस्य पञ्चापि सन्ततं लग्नाः । (४३०।१)
mugdhe mama manasi śarāḥ smarasya pañcāpi santataṃ lagnāḥ |
शङ्के स्तनगुटिकाद्वयम् अर्पितम् एतेन तव हृदये ॥ (४३०।२)
śaṅke stanaguṭikādvayam arpitam etena tava hṛdaye ||
मधुमथनवदनविनिहितवंशीसुषिरानुसारिणो रागाः । (४३१।१)
madhumathanavadanavinihitavaṃśīsuṣirānusāriṇo rāgāḥ |
हन्त हरन्ति मनो मम नलिकाविशिखाः स्मरस्येव ॥ (४३१।२)
hanta haranti mano mama nalikāviśikhāḥ smarasyeva ||
महतोः सुवृत्तयोः सखि हृदयग्रहयोग्ययोः समुच्छ्रितयोः । (४३२।१)
mahatoḥ suvṛttayoḥ sakhi hṛdayagrahayogyayoḥ samucchritayoḥ |
सज्जनयोः स्तनयोर् इव निरन्तरं संगतं भवति ॥ (४३२।२)
sajjanayoḥ stanayor iva nirantaraṃ saṃgataṃ bhavati ||
मम वारितस्य बहुभिर् भूयो भूयः स्वयं च भावयतः । (४३३।१)
mama vāritasya bahubhir bhūyo bhūyaḥ svayaṃ ca bhāvayataḥ |
जातो दिशीव तस्यां सखे न विनिवर्तते मोहः ॥ (४३३।२)
jāto diśīva tasyāṃ sakhe na vinivartate mohaḥ ||
मग्नो ऽसि नर्मदाया रसे हृतो वीचिलोचनक्षेपैः । (४३४।१)
magno 'si narmadāyā rase hṛto vīcilocanakṣepaiḥ |
यद्य् उच्यसे तरुवर भ्रष्टो भ्रंशो ऽपि ते श्लाघ्यः ॥ (४३४।२)
yady ucyase taruvara bhraṣṭo bhraṃśo 'pi te ślāghyaḥ ||
मेनाम् उल्लासयति स्मेरयति हरिं गिरिं च विमुखयति । (४३५।१)
menām ullāsayati smerayati hariṃ giriṃ ca vimukhayati |
कृतकरबन्धविलम्बः परिणयने गिरिशकरकम्पः ॥ (४३५।२)
kṛtakarabandhavilambaḥ pariṇayane giriśakarakampaḥ ||
मधुगन्धि घर्मतिम्यत्तिलकं स्खलदुक्तिं घूर्णदरुणाक्षम् । (४३६।१)
madhugandhi gharmatimyattilakaṃ skhaladuktiṃ ghūrṇadaruṇākṣam |
तस्याः कदाधरामृतम् आननम् अवधूय पास्यामि ॥ (४३६।२)
tasyāḥ kadādharāmṛtam ānanam avadhūya pāsyāmi ||
मेदिन्यां तव निपतति न पदं बहुवल्लभेति गर्वेण । (४३७।१)
medinyāṃ tava nipatati na padaṃ bahuvallabheti garveṇa |
आश्लिष्य कैर् न तरुणैस् तुरीव वसनैर् विमुक्तासि ॥ (४३७।२)
āśliṣya kair na taruṇais turīva vasanair vimuktāsi ||
मूले निसर्गमधुरं समर्पयन्तो रसं पुरो विरसाः । (४३८।१)
mūle nisargamadhuraṃ samarpayanto rasaṃ puro virasāḥ |
इक्षव इव परपुरुषा विविधेषु रसेषु विनिधेयाः ॥ (४३८।२)
ikṣava iva parapuruṣā vividheṣu raseṣu vinidheyāḥ ||
महति स्नेहे निहितः कुसुमं बहु दत्तम् अर्चितो बहुशः । (४३९।१)
mahati snehe nihitaḥ kusumaṃ bahu dattam arcito bahuśaḥ |
वक्रस् तद् अपि शनैश्चर इव सखि दुष्टग्रहो दयितः ॥ (४३९।२)
vakras tad api śanaiścara iva sakhi duṣṭagraho dayitaḥ ||
मा शबरतरुणि पीवरवक्षोरुहयोर् भरेण भज गर्वम् । (४४०।१)
mā śabarataruṇi pīvaravakṣoruhayor bhareṇa bhaja garvam |
निर्मोकैर् अपि शोभा ययोर् भुजङ्गीभिर् उन्मुक्तैः ॥ (४४०।२)
nirmokair api śobhā yayor bhujaṅgībhir unmuktaiḥ ||
मम कुपितायाश् छायां भूमाव् आलिङ्ग्य सखि मिलत्पुलकः । (४४१।१)
mama kupitāyāś chāyāṃ bhūmāv āliṅgya sakhi milatpulakaḥ |
स्नेहमयत्वम् अनुज्झन् करोति किं नैष माम् अरुषम् ॥ (४४१।२)
snehamayatvam anujjhan karoti kiṃ naiṣa mām aruṣam ||
मुषित इव क्षणविरहे रिपुर् इव कुसुमेषुकेलिसङ्ग्रामे । (४४२।१)
muṣita iva kṣaṇavirahe ripur iva kusumeṣukelisaṅgrāme |
दास इव श्रमसमये भजन् नताङ्गीं न तृप्यामि ॥ (४४२।२)
dāsa iva śramasamaye bhajan natāṅgīṃ na tṛpyāmi ||
मुञ्चसि किं मानवतीं व्यवसायाद् द्विगुणमन्युवेगेति । (४४३।१)
muñcasi kiṃ mānavatīṃ vyavasāyād dviguṇamanyuvegeti |
स्नेहभवः पयसाग्निः सान्त्वेन च रोष उन्मिषति ॥ (४४३।२)
snehabhavaḥ payasāgniḥ sāntvena ca roṣa unmiṣati ||
मलयजम् अपसार्य घनं वीजनविघ्नं विधाय बाहुभ्याम् । (४४४।१)
malayajam apasārya ghanaṃ vījanavighnaṃ vidhāya bāhubhyām |
स्मरसन्तापाद् अगणितनिदाघम् आलिङ्गते मिथुनम् ॥ (४४४।२)
smarasantāpād agaṇitanidāgham āliṅgate mithunam ||
महतो ऽपि हि विश्वासान् महाशया दधति नाल्पम् अपि लघवः । (४४५।१)
mahato 'pi hi viśvāsān mahāśayā dadhati nālpam api laghavaḥ |
संवृणुतेऽद्रीनुदधिर् निदाघनद्यो न भेकम् अपि ॥ (४४५।२)
saṃvṛṇute'drīnudadhir nidāghanadyo na bhekam api ||
मधुधारेव न मुञ्चसि मानिनि रूक्षापि माधुरीं सहजाम् । (४४६।१)
madhudhāreva na muñcasi mānini rūkṣāpi mādhurīṃ sahajām |
कृतमुखभङ्गापि रसं ददासि मम सरिद् इवाम्भोधेः ॥ (४४६।२)
kṛtamukhabhaṅgāpi rasaṃ dadāsi mama sarid ivāmbhodheḥ ||
मदनाकृष्टनुर्ज्याघातैर् इव गृहिणि पथिकतरुणानाम् । (४४७।१)
madanākṛṣṭanurjyāghātair iva gṛhiṇi pathikataruṇānām |
वीणातन्त्रीक्वाणैः केषां न विकम्पते चेतः ॥ (४४७।२)
vīṇātantrīkvāṇaiḥ keṣāṃ na vikampate cetaḥ ||
मम भयम् अस्याः कोपो निर्वेदो ऽस्या ममापि मन्दाक्षम् । (४४८।१)
mama bhayam asyāḥ kopo nirvedo 'syā mamāpi mandākṣam |
जातं क्व चान्तरिक्षे स्मितसंवृतिनमितकन्धरयोः ॥ (४४८।२)
jātaṃ kva cāntarikṣe smitasaṃvṛtinamitakandharayoḥ ||
मुक्ताम्बरैव धावतु निपततु सहसा त्रिमार्गगा वास्तु । (४४९।१)
muktāmbaraiva dhāvatu nipatatu sahasā trimārgagā vāstu |
इयम् एव नर्मदा मम वंशप्रभवानुरूपरसा ॥ (४४९।२)
iyam eva narmadā mama vaṃśaprabhavānurūparasā ||
मृगमदलेपनम् एनं नीलनिचोलैव निशि निषेव त्वम् । (४५०।१)
mṛgamadalepanam enaṃ nīlanicolaiva niśi niṣeva tvam |
कालिन्द्याम् इन्दीवरम् इन्दिन्दिरसुन्दरीव सखि ॥ (४५०।२)
kālindyām indīvaram indindirasundarīva sakhi ||
मम सख्या नयनपथे मिलितः शक्तो न कश्चिद् अपि चलितुम् । (४५१।१)
mama sakhyā nayanapathe militaḥ śakto na kaścid api calitum |
पतितो ऽसि पथिक विषमे घट्टकुटीयं कुसुमकेतोः ॥ (४५१।२)
patito 'si pathika viṣame ghaṭṭakuṭīyaṃ kusumaketoḥ ||
महता प्रियेण निर्मितम् अप्रियम् अपि सुभग सह्यतां याति । (४५२।१)
mahatā priyeṇa nirmitam apriyam api subhaga sahyatāṃ yāti |
सुतसम्भवेन यौवनविनाशनं न खलु खेदाय ॥ (४५२।२)
sutasambhavena yauvanavināśanaṃ na khalu khedāya ||
मानग्रहगुरुकोपाद् अनु दयितात्य् एव रोचते मह्यम् । (४५३।१)
mānagrahagurukopād anu dayitāty eva rocate mahyam |
काञ्चनमयी विभूषा दाहाञ्चितशुद्धभावेव ॥ (४५३।२)
kāñcanamayī vibhūṣā dāhāñcitaśuddhabhāveva ||
यकारव्रज्यायूनः कण्टकविटपानि विआञ्चलग्राहिणस् त्यजन्ती सा । (४५४।१)
yakāravrajyāyūnaḥ kaṇṭakaviṭapāni viāñcalagrāhiṇas tyajantī sā |
वन इव पुरेऽपि विचरति पुरुषं त्वाम् एव जानन्ती ॥ (४५४।२)
vana iva pure'pi vicarati puruṣaṃ tvām eva jānantī ||
युष्मासूपगताः स्मो विबुधा वाङ्मात्रपाटवेन वयम् । (४५५।१)
yuṣmāsūpagatāḥ smo vibudhā vāṅmātrapāṭavena vayam |
अन्तर्भवति भवत्स्व् अपि नाभक्तस् तन् न विज्ञातम् ॥ (४५५।२)
antarbhavati bhavatsv api nābhaktas tan na vijñātam ||
यत्र न दूती यत्र स्निग्धा न दृशो ऽपि निपुणया निहिताः । (४५६।१)
yatra na dūtī yatra snigdhā na dṛśo 'pi nipuṇayā nihitāḥ |
न गिरो ऽद्यापि व्यक्तीकृतः स भावो ऽनुरागेण ॥ (४५६।२)
na giro 'dyāpi vyaktīkṛtaḥ sa bhāvo 'nurāgeṇa ||
या नीयते सपत्न्य् प्रविश्य यावर्जिता भुजङ्गेन । (४५७।१)
yā nīyate sapatny praviśya yāvarjitā bhujaṅgena |
यमुनाया इव तस्याः सखि मलिनं जीवनं मन्ये ॥ (४५७।२)
yamunāyā iva tasyāḥ sakhi malinaṃ jīvanaṃ manye ||
यस्मिन्नयशो ऽपि यशो ह्रीर् विघ्नो मान एव दौःशील्यम् । (४५८।१)
yasminnayaśo 'pi yaśo hrīr vighno māna eva dauḥśīlyam |
लघुता गुणज्ञता किं नवो युवा सखि न ते दृष्टः ॥ (४५८।२)
laghutā guṇajñatā kiṃ navo yuvā sakhi na te dṛṣṭaḥ ||
यद् वीक्ष्यते खलानां माहात्म्यं क्वापि दैवयोगेन । (४५९।१)
yad vīkṣyate khalānāṃ māhātmyaṃ kvāpi daivayogena |
काकानाम् इव शौक्ल्यं तद् अपि हि न चिराद् अनर्थाय ॥ (४५९।२)
kākānām iva śauklyaṃ tad api hi na cirād anarthāya ||
यत् खलु खलमुखहुतवहविनिहितम् अपि शुद्धिम् एव परमेति । (४६०।१)
yat khalu khalamukhahutavahavinihitam api śuddhim eva parameti |
तद् अनलशौचम् इवांशुकम् इह लोके दुर्लभं प्रेम ॥ (४६०।२)
tad analaśaucam ivāṃśukam iha loke durlabhaṃ prema ||
यन् नावधिम् अर्थयते पाथेयार्थं ददाति सर्वस्वम् । (४६१।१)
yan nāvadhim arthayate pātheyārthaṃ dadāti sarvasvam |
यूनाम् ईर्ष्यावैरं वितन्वता तरुणि चक्ररुचिरेण । (४६२।१)
yūnām īrṣyāvairaṃ vitanvatā taruṇi cakrarucireṇa |
तव जघनेनाकुलिता निखिला पल्ली खलेनेव ॥ (४६२।२)
tava jaghanenākulitā nikhilā pallī khaleneva ||
यावज् जीवनभावी तुल्याशययोर् नितान्तनिर्भेदः । (४६३।१)
yāvaj jīvanabhāvī tulyāśayayor nitāntanirbhedaḥ |
नदयोर् इवैष युवयोः सङ्गो रसम् अधिकम् आवहतु ॥ (४६३।२)
nadayor ivaiṣa yuvayoḥ saṅgo rasam adhikam āvahatu ||
यन् निहितां शेखरयसि मालां सा यातु शठ भवन्तम् इति । (४६४।१)
yan nihitāṃ śekharayasi mālāṃ sā yātu śaṭha bhavantam iti |
प्रहरन्तीं शिरसि पदा स्मरामि तां गर्वगुरुकोपाम् ॥ (४६४।२)
praharantīṃ śirasi padā smarāmi tāṃ garvagurukopām ||
यौवनगुप्तिं पत्यौ बन्धुषु मुग्धत्वम् आर्जवं गुरुषु । (४६५।१)
yauvanaguptiṃ patyau bandhuṣu mugdhatvam ārjavaṃ guruṣu |
कुर्वाणा हलिकवधूः प्रशस्यते व्याजतो युवभिः ॥ (४६५।२)
kurvāṇā halikavadhūḥ praśasyate vyājato yuvabhiḥ ||
यो न गुरुभिर् न मित्रैर् न विवेकेनापि नैव रिपुहसितैः । (४६६।१)
yo na gurubhir na mitrair na vivekenāpi naiva ripuhasitaiḥ |
नियमितपूर्वः सुन्दरि स विनीतत्वं त्वया नीतः ॥ (४६६।२)
niyamitapūrvaḥ sundari sa vinītatvaṃ tvayā nītaḥ ||
यन्मूलम् आर्द्रम् उदकैः कुसुमं प्रतिपर्व फलभरः परितः । (४६७।१)
yanmūlam ārdram udakaiḥ kusumaṃ pratiparva phalabharaḥ paritaḥ |
द्रुम तन् माद्यसि वीचीपरिचयपरिणामम् अविचिन्त्य ॥ (४६७।२)
druma tan mādyasi vīcīparicayapariṇāmam avicintya ||
यस्याङ्के स्मरसङ्गरविश्रान्तिप्राञ्जला सखी स्वपिति । (४६८।१)
yasyāṅke smarasaṅgaraviśrāntiprāñjalā sakhī svapiti |
स वहतु गुणाभिमानं मदनधनुर्वल्लिचोल इव ॥ (४६८।२)
sa vahatu guṇābhimānaṃ madanadhanurvallicola iva ||
यदि दानगन्धमात्राद् वसन्ति सप्तच्छदेऽपि दन्तिन्यः । (४६९।१)
yadi dānagandhamātrād vasanti saptacchade'pi dantinyaḥ |
किम् इति मदपङ्कमलिनां करी कपोलस्थलीं वहति ॥ (४६९।२)
kim iti madapaṅkamalināṃ karī kapolasthalīṃ vahati ||
यदवधि विवृद्धमात्रा विकसितकुसुमोत्करा शणश्रेणी । (४७०।१)
yadavadhi vivṛddhamātrā vikasitakusumotkarā śaṇaśreṇī |
पीतांशुकप्रियेयं तदवधि पल्लीपतेः पुत्री ॥ (४७०।२)
pītāṃśukapriyeyaṃ tadavadhi pallīpateḥ putrī ||
यमुनातरङ्गतरलं न कुवलयं कुसुमलावि तव सुलभम् । (४७१।१)
yamunātaraṅgataralaṃ na kuvalayaṃ kusumalāvi tava sulabham |
यदि सौरभानुसारी झङ्कारी भ्रमति न भ्रमरः ॥ (४७१।२)
yadi saurabhānusārī jhaṅkārī bhramati na bhramaraḥ ||
र-कारव्रज्याराज्याभिषेकसलिलक्षालितमौलेः कथासु कृष्णस्य । (४७२।१)
ra-kāravrajyārājyābhiṣekasalilakṣālitamauleḥ kathāsu kṛṣṇasya |
गर्वभरमन्थराक्षी पश्यति पदपङ्कजं राधा ॥ (४७२।२)
garvabharamantharākṣī paśyati padapaṅkajaṃ rādhā ||
रतिकलहकुपितकान्ताकरचिकुराकर्षमुदितगृहनाथम् । (४७३।१)
ratikalahakupitakāntākaracikurākarṣamuditagṛhanātham |
भवति भवनं तद् अन्यत् प्राग्वंशः पर्णशाला वा ॥ (४७३।२)
bhavati bhavanaṃ tad anyat prāgvaṃśaḥ parṇaśālā vā ||
रोगो राजायत इति जनवादं सत्यम् अद्य कलयामि । (४७४।१)
rogo rājāyata iti janavādaṃ satyam adya kalayāmi |
आरोग्यपूर्वकं त्वयि तल्पप्रान्तागते सुभग ॥ (४७४।२)
ārogyapūrvakaṃ tvayi talpaprāntāgate subhaga ||
रुद्धस्वरसप्रसरस्यालिभिर् अग्रे नतं प्रियं प्रति मे । (४७५।१)
ruddhasvarasaprasarasyālibhir agre nataṃ priyaṃ prati me |
स्रोतस इव निम्नं प्रति रागस्य द्विगुण आवेगः ॥ (४७५।२)
srotasa iva nimnaṃ prati rāgasya dviguṇa āvegaḥ ||
रूपम् इदं कान्तिर् असाव् अयम् उत्कर्षः सुवर्णरचनेयम् । (४७६।१)
rūpam idaṃ kāntir asāv ayam utkarṣaḥ suvarṇaracaneyam |
दुर्गतमिलिता ललिते भ्रमसि प्रतिमन्दिरद्वारम् ॥ (४७६।२)
durgatamilitā lalite bhramasi pratimandiradvāram ||
रचिते निकुञ्जपत्रैर् भिक्षुकपात्रे ददाति सावज्ञम् । (४७७।१)
racite nikuñjapatrair bhikṣukapātre dadāti sāvajñam |
पर्युषितम् अपि सुतीक्ष्णश्वासकदुष्णं वधूर् अन्नम् ॥ (४७७।२)
paryuṣitam api sutīkṣṇaśvāsakaduṣṇaṃ vadhūr annam ||
रक्षति न खलु निजस्थितिम् अलघुः स्थापयति नायकः स यथा । (४७८।१)
rakṣati na khalu nijasthitim alaghuḥ sthāpayati nāyakaḥ sa yathā |
तिष्ठति तथैव तद्गुणविद्धेयं हारयष्टिर् इव ॥ (४७८।२)
tiṣṭhati tathaiva tadguṇaviddheyaṃ hārayaṣṭir iva ||
राजसि कृशाङ्गि मङ्गलकलशी सहकारपल्लवेनेव । (४७९।१)
rājasi kṛśāṅgi maṅgalakalaśī sahakārapallaveneva |
तेनैव चुम्बितमुखी प्रथमाविर्भूतरागेण ॥ (४७९।२)
tenaiva cumbitamukhī prathamāvirbhūtarāgeṇa ||
रूपगुणहीनहार्या भवति लघुर् धूलिर् अनिलचपलेव । (४८०।१)
rūpaguṇahīnahāryā bhavati laghur dhūlir anilacapaleva |
प्रथयति पृघुगुणनेया तरुणी तरणिर् इव गरिमाणम् ॥ (४८०।२)
prathayati pṛghuguṇaneyā taruṇī taraṇir iva garimāṇam ||
रागे नवे विजृम्भति विरहक्रममन्दमन्दमन्दाक्षे । (४८१।१)
rāge nave vijṛmbhati virahakramamandamandamandākṣe |
सस्मितसलज्जम् ईक्षितम् इदम् इष्टं सिद्धम् आचष्टे ॥ (४८१।२)
sasmitasalajjam īkṣitam idam iṣṭaṃ siddham ācaṣṭe ||
रोषो ऽपि रसवतीनां न कर्कशो वा चिरानुबन्धी वा । (४८२।१)
roṣo 'pi rasavatīnāṃ na karkaśo vā cirānubandhī vā |
वर्षाणाम् उपलो ऽपि हि सुस्निग्धः क्षणिककल्पश् च ॥ (४८२।२)
varṣāṇām upalo 'pi hi susnigdhaḥ kṣaṇikakalpaś ca ||
रोदनम् एतद् धन्यं सखि किं बहु मृत्युर् अपि ममानर्घः । (४८३।१)
rodanam etad dhanyaṃ sakhi kiṃ bahu mṛtyur api mamānarghaḥ |
स्वप्नेनेव हि विहितो नयनमनोहारिणा तेन ॥ (४८३।२)
svapneneva hi vihito nayanamanohāriṇā tena ||
रोषेणैव मया सखि वक्रो ऽपि ग्रन्थिलो ऽपि कठिनो ऽपि । (४८४।१)
roṣeṇaiva mayā sakhi vakro 'pi granthilo 'pi kaṭhino 'pi |
ऋजुताम् अनीयतायं सद्यः स्वेदेन वंश इव ॥ (४८४।२)
ṛjutām anīyatāyaṃ sadyaḥ svedena vaṃśa iva ||
रजनीम् इयम् उपनेतुं पितृप्रसूः प्रथमम् उपतस्थे । (४८५।१)
rajanīm iyam upanetuṃ pitṛprasūḥ prathamam upatasthe |
रञ्जयति स्वयम् इन्दुं कुनायकं दुष्टदूतीव ॥ (४८५।२)
rañjayati svayam induṃ kunāyakaṃ duṣṭadūtīva ||
लकारव्रज्यालग्नासि कृष्णवर्त्मनि सुस्निग्धे वर्ति हन्त दग्धासि । (४८६।१)
lakāravrajyālagnāsi kṛṣṇavartmani susnigdhe varti hanta dagdhāsi |
अयम् अखिलनयनसुभगो नु भुक्तमुक्तां पुनः स्पृशति ॥ (४८६।२)
ayam akhilanayanasubhago nu bhuktamuktāṃ punaḥ spṛśati ||
लक्ष्मीः शिक्षयति गुणान् अमून् पुनर् दुर्गतिर् विधूनयति । (४८७।१)
lakṣmīḥ śikṣayati guṇān amūn punar durgatir vidhūnayati |
पूर्णो भवति सुवृत्तस् तुषाररुचिर् अपचये वक्रः ॥ (४८७।२)
pūrṇo bhavati suvṛttas tuṣārarucir apacaye vakraḥ ||
लूनातन्तुनिरुद्धद्वारः शून्यालयः पतत्पतगः । (४८८।१)
lūnātantuniruddhadvāraḥ śūnyālayaḥ patatpatagaḥ |
पथिके तस्मिन्न् अञ्चलपिहितमुखो रोदितीव सखि ॥ (४८८।२)
pathike tasminn añcalapihitamukho roditīva sakhi ||
लग्नं जघने तस्याः सुविशाले कलितकरिकरक्रीडे । (४८९।१)
lagnaṃ jaghane tasyāḥ suviśāle kalitakarikarakrīḍe |
वप्रे सक्तं द्विपम् इव शृङ्गारस् त्वां विभूषयति ॥ (४८९।२)
vapre saktaṃ dvipam iva śṛṅgāras tvāṃ vibhūṣayati ||
लिप्तं न मुखं नाङ्गं न पक्षती न चरणाः परागेण । (४९०।१)
liptaṃ na mukhaṃ nāṅgaṃ na pakṣatī na caraṇāḥ parāgeṇa |
अस्पृशतेव नलिन्या विदग्धमधुपेन मधु पीतम् ॥ (४९०।२)
aspṛśateva nalinyā vidagdhamadhupena madhu pītam ||
लग्नं जघने तस्याः शुष्यति नखलक्ष्म मानसं च मम । (४९१।१)
lagnaṃ jaghane tasyāḥ śuṣyati nakhalakṣma mānasaṃ ca mama |
भुक्तम् अविशदम् अवेदनम् इदम् अधिकसरागसाबाधम् ॥ (४९१।२)
bhuktam aviśadam avedanam idam adhikasarāgasābādham ||
लज्जयितुम् अखिलगोपीनिपीतमनसं मधुद्विषं राधा । (४९२।१)
lajjayitum akhilagopīnipītamanasaṃ madhudviṣaṃ rādhā |
अज्ञेव पृच्छति कथां शम्भोर् दयितार्धतुष्टस्य ॥ (४९२।२)
ajñeva pṛcchati kathāṃ śambhor dayitārdhatuṣṭasya ||
लक्ष्मीनिःश्वासानलपिण्डीकृतदुग्धजलधिसारभुजः । (४९३।१)
lakṣmīniḥśvāsānalapiṇḍīkṛtadugdhajaladhisārabhujaḥ |
क्षीरनिधितीरसुदृशो यशांसि गायन्ति राधायाः ॥ (४९३।२)
kṣīranidhitīrasudṛśo yaśāṃsi gāyanti rādhāyāḥ ||
लीलागारस्य बहिः सखीषु चरणातिथौ मयि प्रियया । (४९४।१)
līlāgārasya bahiḥ sakhīṣu caraṇātithau mayi priyayā |
प्रकटीकृतः प्रसादो दत्त्वा वातायने व्यजनम् ॥ (४९४।२)
prakaṭīkṛtaḥ prasādo dattvā vātāyane vyajanam ||
वकारव्रज्यावर्णहृतिर् न ललाटे न लुलितम् अङ्गं न चाधरे दंशः । (४९५।१)
vakāravrajyāvarṇahṛtir na lalāṭe na lulitam aṅgaṃ na cādhare daṃśaḥ |
उत्पलम् अहारि वारि च न स्पृष्टम् उपायचतुरेण ॥ (४९५।२)
utpalam ahāri vāri ca na spṛṣṭam upāyacatureṇa ||
विविधायुधव्रणार्बुदविषमे वक्षःस्थले प्रियतमस्य । (४९६।१)
vividhāyudhavraṇārbudaviṣame vakṣaḥsthale priyatamasya |
श्रीर् अपि वीरवधूर् अपि गर्वोत्पुलका सुखं स्वपिति ॥ (४९६।२)
śrīr api vīravadhūr api garvotpulakā sukhaṃ svapiti ||
वैमुख्येऽपि विमुक्ताः शरा इवान्याययोधिनो वितनोः । (४९७।१)
vaimukhye'pi vimuktāḥ śarā ivānyāyayodhino vitanoḥ |
भिन्दन्ति पृष्ठपतिताः प्रिय हृदयं मम तव श्वासाः ॥ (४९७।२)
bhindanti pṛṣṭhapatitāḥ priya hṛdayaṃ mama tava śvāsāḥ ||
व्यक्तम् अधुना समेतः खण्डो मदिराक्षि दशनवसने ते । (४९८।१)
vyaktam adhunā sametaḥ khaṇḍo madirākṣi daśanavasane te |
यन् नवसुधैकसारे लोभिनि तत् किम् अपि नाद्राक्षम् ॥ (४९८।२)
yan navasudhaikasāre lobhini tat kim api nādrākṣam ||
वीजयतोर् अन्योन्यं यूनोर् वियुतानि सकलगात्राणि । (४९९।१)
vījayator anyonyaṃ yūnor viyutāni sakalagātrāṇi |
सन्मैत्रीव श्रोणी परं निदाघेऽपि न विघटिता ॥ (४९९।२)
sanmaitrīva śroṇī paraṃ nidāghe'pi na vighaṭitā ||
व्यारोषं मानिन्यास् तमो दिवः कासरं कलम् अभूमेः । (५००।१)
vyāroṣaṃ māninyās tamo divaḥ kāsaraṃ kalam abhūmeḥ |
बद्धम् अलिं च नलिन्याः प्रभातसन्ध्यापसारयति ॥ (५००।२)
baddham aliṃ ca nalinyāḥ prabhātasandhyāpasārayati ||
वक्षसि विजृम्भमाणे स्तनभिन्नं त्रुटति कञ्चुकं तस्याः । (५०१।१)
vakṣasi vijṛmbhamāṇe stanabhinnaṃ truṭati kañcukaṃ tasyāḥ |
पूर्वदयितानुरागस् तव हृदि न मनाग् अपि त्रुटति ॥ (५०१।२)
pūrvadayitānurāgas tava hṛdi na manāg api truṭati ||
व्यक्तिम् अवेक्ष्य तद् अन्यां तस्याम् एवेति विदितम् अधुना तु । (५०२।१)
vyaktim avekṣya tad anyāṃ tasyām eveti viditam adhunā tu |
हर्म्यहरिमुखम् इव त्वाम् उभयोः साधारणं वेद्मि ॥ (५०२।२)
harmyaharimukham iva tvām ubhayoḥ sādhāraṇaṃ vedmi ||
व्यजनस्येव समीपे गतागतैस् तापहारिणो भवतः । (५०३।१)
vyajanasyeva samīpe gatāgatais tāpahāriṇo bhavataḥ |
अञ्चलम् इव चञ्चलतां मम सख्याः प्रापितं चेतः ॥ (५०३।२)
añcalam iva cañcalatāṃ mama sakhyāḥ prāpitaṃ cetaḥ ||
वितरन्ती रसम् अन्तर् ममार्द्रभावं तनोषि तनुगात्रि । (५०४।१)
vitarantī rasam antar mamārdrabhāvaṃ tanoṣi tanugātri |
अन्तःसलिला सरिद् इव यन् निवससि बहिर् अदृश्यापि ॥ (५०४।२)
antaḥsalilā sarid iva yan nivasasi bahir adṛśyāpi ||
विहितविविधानुबन्धो मानोन्नतयावधीरितो मानी । (५०५।१)
vihitavividhānubandho mānonnatayāvadhīrito mānī |
लभते कुतः प्रबोधं स जागरित्वैव निद्राणः ॥ (५०५।२)
labhate kutaḥ prabodhaṃ sa jāgaritvaiva nidrāṇaḥ ||
व्रीडाविमुखीं वीतस्नेहाम् आशङ्क्य काकुवाङ्मधुरः । (५०६।१)
vrīḍāvimukhīṃ vītasnehām āśaṅkya kākuvāṅmadhuraḥ |
प्रेमार्द्रसापराधां दिशति दृशं वल्लभे बाला ॥ (५०६।२)
premārdrasāparādhāṃ diśati dṛśaṃ vallabhe bālā ||
वक्षःप्रणयिनि सान्द्रश्वासे वाङ्मात्रसुभटि घनघर्मे । (५०७।१)
vakṣaḥpraṇayini sāndraśvāse vāṅmātrasubhaṭi ghanagharme |
सुतनु ललाटनिवेशितललाटिके तिष्ठ विजितासि ॥ (५०७।२)
sutanu lalāṭaniveśitalalāṭike tiṣṭha vijitāsi ||
विचरति परितः कृष्णे राधायां रागचपलनयनायाम् । (५०८।१)
vicarati paritaḥ kṛṣṇe rādhāyāṃ rāgacapalanayanāyām |
दशदिग्वेधविशुद्धं विशिखं विदधाति विषमेषुः ॥ (५०८।२)
daśadigvedhaviśuddhaṃ viśikhaṃ vidadhāti viṣameṣuḥ ||
विमुखे चतुर्मुखे श्रितवति चानीशभावम् ईशेऽपि । (५०९।१)
vimukhe caturmukhe śritavati cānīśabhāvam īśe'pi |
मग्नमहीनिस्तारे हरिः परं स्तब्धरोमाभूत् ॥ (५०९।२)
magnamahīnistāre hariḥ paraṃ stabdharomābhūt ||
वापीकच्छे वासः कण्टकवृतयः सजागरा भ्रमराः । (५१०।१)
vāpīkacche vāsaḥ kaṇṭakavṛtayaḥ sajāgarā bhramarāḥ |
केतकविटप किम् एतैर् ननु वारय मञ्जरीगन्धम् ॥ (५१०।२)
ketakaviṭapa kim etair nanu vāraya mañjarīgandham ||
विचलसि मुग्धे विधृता यथा तथा विशसि हृदयमदये मे । (५११।१)
vicalasi mugdhe vidhṛtā yathā tathā viśasi hṛdayamadaye me |
शक्तिः प्रसूनधनुषः प्रकम्पलक्ष्यं स्पृशन्तीव ॥ (५११।२)
śaktiḥ prasūnadhanuṣaḥ prakampalakṣyaṃ spṛśantīva ||
विहितासमशरसमरो जितगाङ्गेयच्छविः कृताटोपः । (५१२।१)
vihitāsamaśarasamaro jitagāṅgeyacchaviḥ kṛtāṭopaḥ |
पुरुषायिते विराजति देहस् तव सखि शिखण्डीव ॥ (५१२।२)
puruṣāyite virājati dehas tava sakhi śikhaṇḍīva ||
वृतिविवरनिर्गतस्य प्रमदाबिम्बाधरस्य मधु पिबते । (५१३।१)
vṛtivivaranirgatasya pramadābimbādharasya madhu pibate |
अवधीरितपीयूषः स्पृहयति देवाधिराजो ऽपि ॥ (५१३।२)
avadhīritapīyūṣaḥ spṛhayati devādhirājo 'pi ||
वासितमधुनि वधूनाम् अवतंसे मौलिमण्डने यूनाम् । (५१४।१)
vāsitamadhuni vadhūnām avataṃse maulimaṇḍane yūnām |
विलसति सा पुरुकुसुमे मधुपीव वनप्रसूनेषु ॥ (५१४।२)
vilasati sā purukusume madhupīva vanaprasūneṣu ||
व्रीडाप्रसरः प्रथमं तद् अनु च रसभावपुष्टचेष्टेयम् । (५१५।१)
vrīḍāprasaraḥ prathamaṃ tad anu ca rasabhāvapuṣṭaceṣṭeyam |
जवनीविनिर्गमाद् अनु नटीव दयिता मनो हरति ॥ (५१५।२)
javanīvinirgamād anu naṭīva dayitā mano harati ||
वाससि हरिद्रयेव त्वयि गौराङ्ग्या निवेशितो रागः । (५१६।१)
vāsasi haridrayeva tvayi gaurāṅgyā niveśito rāgaḥ |
पिशुनेन सो ऽपनीतः सहसा पतता जलेनेव ॥ (५१६।२)
piśunena so 'panītaḥ sahasā patatā jaleneva ||
क्वचिद् अपि कुरङ्ग भवतो नाभीम् आदाय न स्थानम् ॥ (५१७।२)
kvacid api kuraṅga bhavato nābhīm ādāya na sthānam ||
वटकुटजशालशाल्मलिरसालबहुसारसिन्धुवाराणाम् । (५१८।१)
vaṭakuṭajaśālaśālmalirasālabahusārasindhuvārāṇām |
अस्ति भिदा मलयाचलसम्भवसौरभ्यसाम्येऽपि ॥ (५१८।२)
asti bhidā malayācalasambhavasaurabhyasāmye'pi ||
विनिहितकपर्दकोटिं चापलदोषेण शङ्करं त्यक्त्वा । (५१९।१)
vinihitakapardakoṭiṃ cāpaladoṣeṇa śaṅkaraṃ tyaktvā |
वटम् एकम् अनुसरन्ती जाह्नवि लुठसि प्रयागतटे ॥ (५१९।२)
vaṭam ekam anusarantī jāhnavi luṭhasi prayāgataṭe ||
वेद चतुर्णां क्षणदा प्रहराणां सङ्गमं वियोगं च । (५२०।१)
veda caturṇāṃ kṣaṇadā praharāṇāṃ saṅgamaṃ viyogaṃ ca |
चरणानाम् इव कूर्मी सङ्कोचम् अपि प्रसारम् अपि ॥ (५२०।२)
caraṇānām iva kūrmī saṅkocam api prasāram api ||
वृतिविवरेण विशन्ती सुभग त्वाम् ईक्षितुं सखीदृष्टिः । (५२१।१)
vṛtivivareṇa viśantī subhaga tvām īkṣituṃ sakhīdṛṣṭiḥ |
हरति युवहृदयपञ्जरमध्यस्था मन्मथेषुर् इव ॥ (५२१।२)
harati yuvahṛdayapañjaramadhyasthā manmatheṣur iva ||
विपणितुलासामान्ये मा गणयैनं निरूपणे निपुण । (५२२।१)
vipaṇitulāsāmānye mā gaṇayainaṃ nirūpaṇe nipuṇa |
धर्मघटो ऽसाव् अधरीकरोति लघुम् उपरि नयति गुरुम् ॥ (५२२।२)
dharmaghaṭo 'sāv adharīkaroti laghum upari nayati gurum ||
वासरगम्यम् अनूरोर् अम्बरम् अवनी च वामनैकपदम् । (५२३।१)
vāsaragamyam anūror ambaram avanī ca vāmanaikapadam |
जलधिर् अपि पोतलङ्घ्यः सतां मनः केन तुलयामः ॥ (५२३।२)
jaladhir api potalaṅghyaḥ satāṃ manaḥ kena tulayāmaḥ ||
वितततमोमषिलेखालक्ष्मोत्सङ्गस्फुटाः कुरङ्गाक्षि । (५२४।१)
vitatatamomaṣilekhālakṣmotsaṅgasphuṭāḥ kuraṅgākṣi |
पत्राक्षरनिकरा इव तारा नभसि प्रकाशन्ते ॥ (५२४।२)
patrākṣaranikarā iva tārā nabhasi prakāśante ||
विविधाङ्गभङ्गिषु गुरुर् नूतनशिष्यां मनोभवाचार्यः । (५२५।१)
vividhāṅgabhaṅgiṣu gurur nūtanaśiṣyāṃ manobhavācāryaḥ |
वेत्रलतयेव बालां तल्पे नर्तयति रतरीत्या ॥ (५२५।२)
vetralatayeva bālāṃ talpe nartayati ratarītyā ||
विपरीतम् अपि रतं ते स्रोतो नद्या इवानुकूलम् इदम् । (५२६।१)
viparītam api rataṃ te sroto nadyā ivānukūlam idam |
तटतरुम् इव मम हृदयं समूलम् अपि वेगतो हरति ॥ (५२६।२)
taṭatarum iva mama hṛdayaṃ samūlam api vegato harati ||
वैभवभाजां दूषणम् अपि भूषणपक्ष एव निक्षिप्तम् । (५२७।१)
vaibhavabhājāṃ dūṣaṇam api bhūṣaṇapakṣa eva nikṣiptam |
उग्णम् आत्मनाम् अधर्मं द्वेषं च गृणन्ति काणादाः ॥ (५२७।२)
ugṇam ātmanām adharmaṃ dveṣaṃ ca gṛṇanti kāṇādāḥ ||
वक्राः कपटस्निग्धाः मलिनाः कर्णान्तिके प्रसजन्तः । (५२८।१)
vakrāḥ kapaṭasnigdhāḥ malināḥ karṇāntike prasajantaḥ |
कं वञ्चयन्ति न सखे खलाश् च गणिकाकटाक्षाश् च ॥ (५२८।२)
kaṃ vañcayanti na sakhe khalāś ca gaṇikākaṭākṣāś ca ||
विद्युज्ज्वालावलयितजलधरपिठरोदराद् विनिर्यान्ति । (५२९।१)
vidyujjvālāvalayitajaladharapiṭharodarād viniryānti |
विशदौदनद्युतिमुषः प्रेयसि पयसा समं करकाः ॥ (५२९।२)
viśadaudanadyutimuṣaḥ preyasi payasā samaṃ karakāḥ ||
व्यजनादिभिर् उपचारैः किं मरुपथिकस्य गृहिणि विहितैर् मे । (५३०।१)
vyajanādibhir upacāraiḥ kiṃ marupathikasya gṛhiṇi vihitair me |
तापस् त्वदूरुकदलीद्वयमध्ये शान्तिमयम् एति ॥ (५३०।२)
tāpas tvadūrukadalīdvayamadhye śāntimayam eti ||
वैगुण्येऽपि हि महता विनिर्मितं भवति कर्म शोभायै । (५३१।१)
vaiguṇye'pi hi mahatā vinirmitaṃ bhavati karma śobhāyai |
दुर्वहनितम्बमन्थरम् अपि हरति नितम्बिनीनृत्यम् ॥ (५३१।२)
durvahanitambamantharam api harati nitambinīnṛtyam ||
वीक्ष्य सतीनां गणने रेखाम् एकां तया स्वनामाङ्काम् । (५३२।१)
vīkṣya satīnāṃ gaṇane rekhām ekāṃ tayā svanāmāṅkām |
सन्तु युवानो हसितुं स्वयम् एवापारि नावरितुम् ॥ (५३२।२)
santu yuvāno hasituṃ svayam evāpāri nāvaritum ||
विन्ध्याचल इव देहस् तव विविधावर्तनर्मदनितम्बः । (५३३।१)
vindhyācala iva dehas tava vividhāvartanarmadanitambaḥ |
स्थगयति गतिं मुनेर् अपि संभावितरविरथस्तम्भः ॥ (५३३।२)
sthagayati gatiṃ muner api saṃbhāvitaravirathastambhaḥ ||
वृतिभञ्जन गञ्जनसह निकामम् उद्दाम दुर्नयाराम । (५३४।१)
vṛtibhañjana gañjanasaha nikāmam uddāma durnayārāma |
परवाटीशतलम्पट दुष्टवृष स्मरसि गेहम् अपि ॥ (५३४।२)
paravāṭīśatalampaṭa duṣṭavṛṣa smarasi geham api ||
वंशावलम्बनं यद् यो विस्तारो गुणस्य यावनतिः । (५३५।१)
vaṃśāvalambanaṃ yad yo vistāro guṇasya yāvanatiḥ |
तज् जालस्य खलस्य च निजाङ्कसुप्तप्रणाशाय ॥ (५३५।२)
taj jālasya khalasya ca nijāṅkasuptapraṇāśāya ||
विन्ध्यमहीधरशिखरे मुदिरश्रेणीकृपाणमयम् अनिलः । (५३६।१)
vindhyamahīdharaśikhare mudiraśreṇīkṛpāṇamayam anilaḥ |
उद्यद्विद्युज्ज्योतिः पथिकवधायैव शातयति ॥ (५३६।२)
udyadvidyujjyotiḥ pathikavadhāyaiva śātayati ||
व्यालम्बमानवेणीधुतधूलि प्रथमम् अश्रुभिर् धौतम् । (५३७।१)
vyālambamānaveṇīdhutadhūli prathamam aśrubhir dhautam |
आयातस्य पदं मम गेहिन्या तद् अनु सलिलेन ॥ (५३७।२)
āyātasya padaṃ mama gehinyā tad anu salilena ||
वक्षःस्थलसुप्ते मम मुखम् उपधातुं न मौलिम् आलभसे । (५३८।१)
vakṣaḥsthalasupte mama mukham upadhātuṃ na maulim ālabhase |
पीनोत्तुङ्गस्तनभरदूरीभूतं रतश्रान्तौ ॥ (५३८।२)
pīnottuṅgastanabharadūrībhūtaṃ rataśrāntau ||
वदनव्यापारान्तर्भावाद् अनुरक्तमानयन्ती त्वम् । (५३९।१)
vadanavyāpārāntarbhāvād anuraktamānayantī tvam |
दूति सतीनाशार्थं तस्य भुजङ्गस्य दंष्ट्रासि ॥ (५३९।२)
dūti satīnāśārthaṃ tasya bhujaṅgasya daṃṣṭrāsi ||
शकारव्रज्याश्रीर् अपि भुजङ्गभोगे मोहनविज्ञेन शीलिता येन । (५४०।१)
śakāravrajyāśrīr api bhujaṅgabhoge mohanavijñena śīlitā yena |
सो ऽपि हरिः पुरुषो यदि पुरुषा इतरेऽपि किं कुर्मः ॥ (५४०।२)
so 'pi hariḥ puruṣo yadi puruṣā itare'pi kiṃ kurmaḥ ||
शङ्के या स्थैर्यमयी श्लथयति बाहू मनोभवस्यापि । (५४१।१)
śaṅke yā sthairyamayī ślathayati bāhū manobhavasyāpi |
दर्पशिलाम् इव भवतीं कतरस् तरुणो विचालयति ॥ (५४१।२)
darpaśilām iva bhavatīṃ kataras taruṇo vicālayati ||
शार्दूलनखरभङ्गुर कठोरतरजातरूपरचनो ऽपि । (५४२।१)
śārdūlanakharabhaṅgura kaṭhoratarajātarūparacano 'pi |
बालानाम् अपि बालासायस्यास् त्वम् अपि हृदि वससि ॥ (५४२।२)
bālānām api bālāsāyasyās tvam api hṛdi vasasi ||
श्रुत एव श्रुतिहारिणि रागोत्कर्षेण कण्ठम् अधिवसति । (५४३।१)
śruta eva śrutihāriṇi rāgotkarṣeṇa kaṇṭham adhivasati |
गीत इव त्वयि मधुरे करोति नार्थग्रहं सुतनुः ॥ (५४३।२)
gīta iva tvayi madhure karoti nārthagrahaṃ sutanuḥ ||
श्रीः श्रीफलेन राज्यं तृणराजेनाल्पसाम्यतो लब्धम् । (५४४।१)
śrīḥ śrīphalena rājyaṃ tṛṇarājenālpasāmyato labdham |
कुचयोः सम्यक्साम्याद् गतो घटश् चक्रवर्तित्वम् ॥ (५४४।२)
kucayoḥ samyaksāmyād gato ghaṭaś cakravartitvam ||
श्रोणी भूमाव् अङ्के प्रियो भयं मनसि पतिभुजे मौलिः । (५४५।१)
śroṇī bhūmāv aṅke priyo bhayaṃ manasi patibhuje mauliḥ |
गूढश्वासो वदने सुरतम् इदं चेत् तृणं त्रिदिवम् ॥ (५४५।२)
gūḍhaśvāso vadane suratam idaṃ cet tṛṇaṃ tridivam ||
श्लिष्यन्न् इव चुम्बन्न् इव पश्यन्न् इव चोल्लिखन्न् इवातृप्तः । (५४६।१)
śliṣyann iva cumbann iva paśyann iva collikhann ivātṛptaḥ |
दधद् इव हृदयस्यान्तः स्मरामि तस्या मुहुर् जघनम् ॥ (५४६।२)
dadhad iva hṛdayasyāntaḥ smarāmi tasyā muhur jaghanam ||
शिरसि चरणप्रहारं प्रदाय निःसार्यतां स ते तद् अपि । (५४७।१)
śirasi caraṇaprahāraṃ pradāya niḥsāryatāṃ sa te tad api |
चक्राङ्कितो भुजङ्गः कालिय इव सुमुखि कालिन्द्याः ॥ (५४७।२)
cakrāṅkito bhujaṅgaḥ kāliya iva sumukhi kālindyāḥ ||
शोच्यैव सा कृशाङ्गी भूतिमयी भवतु गुणमयी वापि । (५४८।१)
śocyaiva sā kṛśāṅgī bhūtimayī bhavatu guṇamayī vāpi |
स्नेहैकवश्य भवता त्यक्ता दीपेन वर्तिर् इव ॥ (५४८।२)
snehaikavaśya bhavatā tyaktā dīpena vartir iva ||
शुक इव दारुशलाकापिञ्जरम् अनुदिवसवर्धमानो मे । (५४९।१)
śuka iva dāruśalākāpiñjaram anudivasavardhamāno me |
कृन्तति दयिताहृदयं शोकः स्मरविशिखतीक्ष्णमुखः ॥ (५४९।२)
kṛntati dayitāhṛdayaṃ śokaḥ smaraviśikhatīkṣṇamukhaḥ ||
श्रुत्वाकस्मिकमरणं शुकसूनोः सकलकौतुकैकनिधेः । (५५०।१)
śrutvākasmikamaraṇaṃ śukasūnoḥ sakalakautukaikanidheḥ |
ज्ञातो गृहिणीविनयव्यय आगत्यैव पथिकेन ॥ (५५०।२)
jñāto gṛhiṇīvinayavyaya āgatyaiva pathikena ||
शीलितभुजङ्गभोगा क्रोडेनाभ्युद्धृतापि कृष्णेन । (५५१।१)
śīlitabhujaṅgabhogā kroḍenābhyuddhṛtāpi kṛṣṇena |
अचलैव कीर्त्यते भूः किम् अशक्यं नाम वसुमत्याः ॥ (५५१।२)
acalaiva kīrtyate bhūḥ kim aśakyaṃ nāma vasumatyāḥ ||
श्यामा विलोचनहरी बालेयं मनसि हन्त सजन्ती । (५५२।१)
śyāmā vilocanaharī bāleyaṃ manasi hanta sajantī |
लुम्पति पूर्वकलत्रं धूमलता भित्तिचित्रम् इव ॥ (५५२।२)
lumpati pūrvakalatraṃ dhūmalatā bhitticitram iva ||
शतशो गतिर् आवृत्तिः शतशः कण्ठावलम्बनं शतशः । (५५३।१)
śataśo gatir āvṛttiḥ śataśaḥ kaṇṭhāvalambanaṃ śataśaḥ |
शतशो यामीति वचः स्मरामि तस्याः प्रवासदिने ॥ (५५३।२)
śataśo yāmīti vacaḥ smarāmi tasyāḥ pravāsadine ||
श्रुतपरपुष्टरवाभिः पृष्टो गोपीभिर् अभिमतं कृष्णः । (५५४।१)
śrutaparapuṣṭaravābhiḥ pṛṣṭo gopībhir abhimataṃ kṛṣṇaḥ |
शंसति वंशस्तनितैः स्तनविनिहितलोचनो ऽनुमतम् ॥ (५५४।२)
śaṃsati vaṃśastanitaiḥ stanavinihitalocano 'numatam ||
शङ्करशिरसि निवेशितपदेति मा गर्वम् उद्वहेन्दुकले । (५५५।१)
śaṅkaraśirasi niveśitapadeti mā garvam udvahendukale |
फलम् एतस्य भविष्यति तव चण्डीचरणरेणुमृजा ॥ (५५५।२)
phalam etasya bhaviṣyati tava caṇḍīcaraṇareṇumṛjā ||
शाखिशिखरे समीरणदोलायितनीडनिर्वृतं वसति । (५५६।१)
śākhiśikhare samīraṇadolāyitanīḍanirvṛtaṃ vasati |
कर्मैकशराणम् अगणितभयम् अशिथिलकेलि खगमिथुनम् ॥ (५५६।२)
karmaikaśarāṇam agaṇitabhayam aśithilakeli khagamithunam ||
शुक सुरतसमरनारद हृदयरहस्यैकसार सर्वज्ञ । (५५७।१)
śuka suratasamaranārada hṛdayarahasyaikasāra sarvajña |
गुरुजनसमक्षमूक प्रसीद जम्बूफलं दलय ॥ (५५७।२)
gurujanasamakṣamūka prasīda jambūphalaṃ dalaya ||
शिरसा वहसि कपर्दं रुद्र रुदित्वापि रजतम् अर्जयसि । (५५८।१)
śirasā vahasi kapardaṃ rudra ruditvāpi rajatam arjayasi |
अस्याप्य् उदरस्यार्धं भजतस् तव वेत्ति कस् तत्त्वम् ॥ (५५८।२)
asyāpy udarasyārdhaṃ bhajatas tava vetti kas tattvam ||
श्रोतव्यैव सुधेव श्वेतांशुकलेव दूरदृश्यैव । (५५९।१)
śrotavyaiva sudheva śvetāṃśukaleva dūradṛśyaiva |
दुष्टभुजङ्गपरीते त्वं केतकि न खलु नः स्पृश्या ॥ (५५९।२)
duṣṭabhujaṅgaparīte tvaṃ ketaki na khalu naḥ spṛśyā ||
श्रवणोपनीतगुणया समर्पयन्त्या प्रणम्य कुसुमानि । (५६०।१)
śravaṇopanītaguṇayā samarpayantyā praṇamya kusumāni |
मदनधनुर्लतयेव त्वया वशं दूति नीतो ऽस्मि ॥ (५६०।२)
madanadhanurlatayeva tvayā vaśaṃ dūti nīto 'smi ||
शाखोटकशाखोटजवैखानसकरटपूज्य रट सुचिरम् । (५६१।१)
śākhoṭakaśākhoṭajavaikhānasakaraṭapūjya raṭa suciram |
नादरपदम् इह गणकाः प्रमाणपुरुषो भवान् एकः ॥ (५६१।२)
nādarapadam iha gaṇakāḥ pramāṇapuruṣo bhavān ekaḥ ||
शशिरेखोपमकान्तेस् तवान्यपाणिग्रहं प्रयातायाः । (५६२।१)
śaśirekhopamakāntes tavānyapāṇigrahaṃ prayātāyāḥ |
मदनासिपुत्रिकाया इवाङ्गशोभां कदर्थयति ॥ (५६२।२)
madanāsiputrikāyā ivāṅgaśobhāṃ kadarthayati ||
शैथिल्येन भृता अपि भर्तुः कार्यं त्यजन्ति न सुवृत्ताः । (५६३।१)
śaithilyena bhṛtā api bhartuḥ kāryaṃ tyajanti na suvṛttāḥ |
बलिनाकृष्टे बाहौ वलयाः कूजन्ति धावन्ति ॥ (५६३।२)
balinākṛṣṭe bāhau valayāḥ kūjanti dhāvanti ||
षकारव्रज्याषट्चरणकीटजुष्टं परागघुणपूर्णम् आयुधं त्यक्त्वा । (५६४।१)
ṣakāravrajyāṣaṭcaraṇakīṭajuṣṭaṃ parāgaghuṇapūrṇam āyudhaṃ tyaktvā |
त्वां मुष्टिमेयमध्याम् अधुना शक्तिं स्मरो वहति ॥ (५६४।२)
tvāṃ muṣṭimeyamadhyām adhunā śaktiṃ smaro vahati ||
सकारव्रज्यासा दिवसयोग्यकृत्यव्यपदेशा केवलं गृहिणी । (५६५।१)
sakāravrajyāsā divasayogyakṛtyavyapadeśā kevalaṃ gṛhiṇī |
द्वितिथेर् दिवसस्य परा तिथिर् इव सेव्या निशि त्वम् असि ॥ (५६५।२)
dvitither divasasya parā tithir iva sevyā niśi tvam asi ||
स्तननूतननखलेखालम्बी तव घर्मबिन्दुसन्दोहः । (५६६।१)
stananūtananakhalekhālambī tava gharmabindusandohaḥ |
आभाति पट्टसूत्रे प्रविशन्न् इव मौक्तिकप्रसरः ॥ (५६६।२)
ābhāti paṭṭasūtre praviśann iva mauktikaprasaraḥ ||
सौभाग्यगर्वम् एका करोतु यूथस्य भूषणं करिणी । (५६७।१)
saubhāgyagarvam ekā karotu yūthasya bhūṣaṇaṃ kariṇī |
अत्यायाम् अवतोर् या मदान्धयोर् मध्यम् अधिवसति ॥ (५६७।२)
atyāyām avator yā madāndhayor madhyam adhivasati ||
स्वचरणपीडानुमितत्वन्मौलिरुजाविनीतमात्सर्या । (५६८।१)
svacaraṇapīḍānumitatvanmaulirujāvinītamātsaryā |
अपराद्धा सुभग त्वां स्वयम् अहम् अनुनेतुम् आयाता ॥ (५६८।२)
aparāddhā subhaga tvāṃ svayam aham anunetum āyātā ||
स्नेहमयान् पीडयतः किं चक्रेणापि तैलकारस्य । (५६९।१)
snehamayān pīḍayataḥ kiṃ cakreṇāpi tailakārasya |
चालयति पार्थिवान् अपि यः स कुलालः परं चक्री ॥ (५६९।२)
cālayati pārthivān api yaḥ sa kulālaḥ paraṃ cakrī ||
सरले न वेद भवती बहुभङ्गा बहुरसा बहुविवर्ता । (५७०।१)
sarale na veda bhavatī bahubhaṅgā bahurasā bahuvivartā |
गतिर् असतीनेत्राणां प्रेम्णां स्रोतस्वतीनां च ॥ (५७०।२)
gatir asatīnetrāṇāṃ premṇāṃ srotasvatīnāṃ ca ||
सखि मध्याह्नद्विगुणद्युमणिकरश्रेणिपीडिता छाया । (५७१।१)
sakhi madhyāhnadviguṇadyumaṇikaraśreṇipīḍitā chāyā |
मज्जितुम् इवालवाले परितस् तरुमूलम् आश्रयति ॥ (५७१।२)
majjitum ivālavāle paritas tarumūlam āśrayati ||
सखि शृणु मम प्रियो ऽयं गेहं येनैव वर्त्मनायातः । (५७२।१)
sakhi śṛṇu mama priyo 'yaṃ gehaṃ yenaiva vartmanāyātaḥ |
तन्नगरग्रामनदीः पृच्छति समम् आगतान् अन्यान् ॥ (५७२।२)
tannagaragrāmanadīḥ pṛcchati samam āgatān anyān ||
सायं रविर् अनलम् असौ मदनशरं स च वियोगिनीचेतः । (५७३।१)
sāyaṃ ravir analam asau madanaśaraṃ sa ca viyoginīcetaḥ |
इदम् अपि तमःसमूहं सो ऽपि नभो निर्भरं विशति ॥ (५७३।२)
idam api tamaḥsamūhaṃ so 'pi nabho nirbharaṃ viśati ||
स्मरसमरसमयपूरितकम्भुनिभो द्विगुणपीनगलनालः । (५७४।१)
smarasamarasamayapūritakambhunibho dviguṇapīnagalanālaḥ |
शीर्णप्रासादोपरि जिगीषुर् इव कलरवः क्वणति ॥ (५७४।२)
śīrṇaprāsādopari jigīṣur iva kalaravaḥ kvaṇati ||
स्फुरदधरम् अविरताश्रु ध्वनिरोधोत्कम्पकुचम् इदं रुदितम् । (५७५।१)
sphuradadharam aviratāśru dhvanirodhotkampakucam idaṃ ruditam |
जानूपनिहितहस्तन्यस्तमुखं दक्षिणप्रकृतेः ॥ (५७५।२)
jānūpanihitahastanyastamukhaṃ dakṣiṇaprakṛteḥ ||
स्वयम् उपनीतैर् अशनैः पुष्णन्ती नीडनिर्वृतं दयितम् । (५७६।१)
svayam upanītair aśanaiḥ puṣṇantī nīḍanirvṛtaṃ dayitam |
सहजप्रेमरसज्ञा सुभगागर्वं बकी वहतु ॥ (५७६।२)
sahajapremarasajñā subhagāgarvaṃ bakī vahatu ||
स्वरसेन बध्नतां करम् आदाने कण्टकोत्करैस् तुदताम् । (५७७।१)
svarasena badhnatāṃ karam ādāne kaṇṭakotkarais tudatām |
पिशुनानां पनसानां कोषाभोगो ऽप्य् अविश्वास्यः ॥ (५७७।२)
piśunānāṃ panasānāṃ koṣābhogo 'py aviśvāsyaḥ ||
सौभाग्यं दाक्षिण्यान् नेत्य् उपदिष्टं हरेण तरुणीनाम् । (५७८।१)
saubhāgyaṃ dākṣiṇyān nety upadiṣṭaṃ hareṇa taruṇīnām |
वामार्धम् एव देव्याः स्ववपुःशिल्पे निवेशयता ॥ (५७८।२)
vāmārdham eva devyāḥ svavapuḥśilpe niveśayatā ||
सुभग स्वभवनभित्तौ भवता संमर्द्य पीडिता सुतनुः । (५७९।१)
subhaga svabhavanabhittau bhavatā saṃmardya pīḍitā sutanuḥ |
सा पीडयैव जीवति दधती वैद्येषु विद्वेषम् ॥ (५७९।२)
sā pīḍayaiva jīvati dadhatī vaidyeṣu vidveṣam ||
सा गुणमयी स्वभावस्वच्छा सुतनुः करग्रहायत्ता । (५८०।१)
sā guṇamayī svabhāvasvacchā sutanuḥ karagrahāyattā |
भ्रमिता बहुमन्त्रविदा भवता काश्मीरमालेव ॥ (५८०।२)
bhramitā bahumantravidā bhavatā kāśmīramāleva ||
सव्रीडस्मितसुभगे स्पृष्टास्पृष्टेव किंचिद् अपयान्ती । (५८१।१)
savrīḍasmitasubhage spṛṣṭāspṛṣṭeva kiṃcid apayāntī |
अपसरसि सुन्दरि यथा यथा तथा स्पृशसि मम हृदयम् ॥ (५८१।२)
apasarasi sundari yathā yathā tathā spṛśasi mama hṛdayam ||
सखि सुखयत्य् अवकाशप्राप्तः प्रेयान् यथा तथा न गृही । (५८२।१)
sakhi sukhayaty avakāśaprāptaḥ preyān yathā tathā na gṛhī |
वाताद् अवारिताद् अपि भवति गवाक्षानिलः शीतः ॥ (५८२।२)
vātād avāritād api bhavati gavākṣānilaḥ śītaḥ ||
सततम् अरुणितमुखे सखि निगिरन्ती गरलम् इव गिरां गुम्फम् । (५८३।१)
satatam aruṇitamukhe sakhi nigirantī garalam iva girāṃ gumpham |
अवगणितौषधिमन्त्रा भुजङ्गि रक्तं विरञ्जयसि ॥ (५८३।२)
avagaṇitauṣadhimantrā bhujaṅgi raktaṃ virañjayasi ||
स्थलकमलमुग्धवपुषा सातङ्काङ्कस्थितैकचरणेन । (५८४।१)
sthalakamalamugdhavapuṣā sātaṅkāṅkasthitaikacaraṇena |
आश्वासयति बिसिन्याः कूले बिसकण्ठिका शफरम् ॥ (५८४।२)
āśvāsayati bisinyāḥ kūle bisakaṇṭhikā śapharam ||
सनखपदम् अधिकगौरं नाभीमूलं निरंशुकं कृत्वा । (५८५।१)
sanakhapadam adhikagauraṃ nābhīmūlaṃ niraṃśukaṃ kṛtvā |
अनया सेवित पवन त्वं किं कृतमलयभृगुपातः ॥ (५८५।२)
anayā sevita pavana tvaṃ kiṃ kṛtamalayabhṛgupātaḥ ||
सर्वाङ्गम् अर्पयन्ती लोला सुप्तं श्रमेण शय्यायाम् । (५८६।१)
sarvāṅgam arpayantī lolā suptaṃ śrameṇa śayyāyām |
अलसम् अपि भाग्यवन्तं भजते पुरुषयितेव श्रीः ॥ (५८६।२)
alasam api bhāgyavantaṃ bhajate puruṣayiteva śrīḥ ||
सुदितं तद् एव यत्र स्मारं स्मारं वियोगदुःखानि । (५८७।१)
suditaṃ tad eva yatra smāraṃ smāraṃ viyogaduḥkhāni |
आलिङ्गति सा गाढं पुनः पुनर् यामिनीप्रथमे ॥ (५८७।२)
āliṅgati sā gāḍhaṃ punaḥ punar yāminīprathame ||
सान्तर्भयं भुजिष्या यथा यथाचरति समधिकां सेवाम् । (५८८।१)
sāntarbhayaṃ bhujiṣyā yathā yathācarati samadhikāṃ sevām |
साशङ्कसेर्ष्यसभया तथा तथा गेहिनी तस्य ॥ (५८८।२)
sāśaṅkaserṣyasabhayā tathā tathā gehinī tasya ||
सुन्दरि दर्शयति यथा भवद्विपक्षस्य तत्सखी कान्तिम् । (५८९।१)
sundari darśayati yathā bhavadvipakṣasya tatsakhī kāntim |
पतति तथा मम दृष्टिस् त्वदेकदासस्य सासूया ॥ (५८९।२)
patati tathā mama dṛṣṭis tvadekadāsasya sāsūyā ||
स्वाधीनैर् अधरव्रणनखाङ्कपत्रावलोपदिनशयनैः । (५९०।१)
svādhīnair adharavraṇanakhāṅkapatrāvalopadinaśayanaiḥ |
सुभगा सुभगेत्य् अनया सखि निखिला मुखरिता पल्ली ॥ (५९०।२)
subhagā subhagety anayā sakhi nikhilā mukharitā pallī ||
सरित इव यस्य गेहे शुष्यन्ति विशालगोत्रजा नार्यः । (५९१।१)
sarita iva yasya gehe śuṣyanti viśālagotrajā nāryaḥ |
क्षारास्व् एव स तृप्यति जलनिधिलहरीषु जलद इव ॥ (५९१।२)
kṣārāsv eva sa tṛpyati jalanidhilaharīṣu jalada iva ||
सकलकटकैकमण्डनि कठिनीभूताशये शिखरदन्ति । (५९२।१)
sakalakaṭakaikamaṇḍani kaṭhinībhūtāśaye śikharadanti |
गिरिभुव इव तव मन्ये मनः शिला समभवच्चण्डि ॥ (५९२।२)
giribhuva iva tava manye manaḥ śilā samabhavaccaṇḍi ||
सखि दुरवगाहगहनो विदधानो विप्रियं प्रियजनेऽपि । (५९३।१)
sakhi duravagāhagahano vidadhāno vipriyaṃ priyajane'pi |
खल इव दुर्लक्ष्यस् तव विनतमुखस्योपरि स्थितः कोपः ॥ (५९३।२)
khala iva durlakṣyas tava vinatamukhasyopari sthitaḥ kopaḥ ||
स्वेदसचेलस्नाता सप्तपदी सप्त मण्डलीर् यान्ती । (५९४।१)
svedasacelasnātā saptapadī sapta maṇḍalīr yāntī |
समदनदहनविकारा मनोहरा व्रीडिता नमति ॥ (५९४।२)
samadanadahanavikārā manoharā vrīḍitā namati ||
सुरसप्रवर्तमानः संघाटो ऽयं समानवृत्तानाम् । (५९५।१)
surasapravartamānaḥ saṃghāṭo 'yaṃ samānavṛttānām |
एत्यैव भिन्नवृत्तैर् भङ्गुरितः काव्यसर्ग इव ॥ (५९५।२)
etyaiva bhinnavṛttair bhaṅguritaḥ kāvyasarga iva ||
सर्वासाम् एव सखे पय इव सुरतं मनोहारि । (५९६।१)
sarvāsām eva sakhe paya iva surataṃ manohāri |
तस्या एव पुनः पुनर् आवृत्तौ दुग्धम् इव मधुरम् ॥ (५९६।२)
tasyā eva punaḥ punar āvṛttau dugdham iva madhuram ||
स्वप्नेऽपि यां न मुञ्चसि या तेऽनुग्राहिणी हृदिस्थापि । (५९७।१)
svapne'pi yāṃ na muñcasi yā te'nugrāhiṇī hṛdisthāpi |
दुष्टां न बुद्धिम् इव तां गूढव्यभिचारिणीं वेत्सि ॥ (५९७।२)
duṣṭāṃ na buddhim iva tāṃ gūḍhavyabhicāriṇīṃ vetsi ||
सपरावृति चरन्ती वात्येव तृणं मनो ऽनवद्याङ्गि । (५९८।१)
saparāvṛti carantī vātyeva tṛṇaṃ mano 'navadyāṅgi |
हरसि क्षिपसि तरलयसि भ्रमयसि तोलयसि पातयसि ॥ (५९८।२)
harasi kṣipasi taralayasi bhramayasi tolayasi pātayasi ||
सा बहुलक्षणभावा स्त्रीमात्रं वेति कितव तव तुल्यम् । (५९९।१)
sā bahulakṣaṇabhāvā strīmātraṃ veti kitava tava tulyam |
कोटिर् वराटिका वा द्यूतविधेः सर्व एव पणः ॥ (५९९।२)
koṭir varāṭikā vā dyūtavidheḥ sarva eva paṇaḥ ||
सा विरहदहनदूना मृत्वा मृत्वापि जीवति वराकी । (६००।१)
sā virahadahanadūnā mṛtvā mṛtvāpi jīvati varākī |
स्पर्शाद् एव स्वेदं जनयति न च मे ददाति निद्रातुम् । (६०१।१)
sparśād eva svedaṃ janayati na ca me dadāti nidrātum |
पिर्य इव जघनांशुकम् अपि न निदाघः क्षणम् अपि क्षमते ॥ (६०१।२)
pirya iva jaghanāṃśukam api na nidāghaḥ kṣaṇam api kṣamate ||
सा भवतो भावनया समयविरुद्धं मनोभवं बाला । (६०२।१)
sā bhavato bhāvanayā samayaviruddhaṃ manobhavaṃ bālā |
नूतनलतेव सुन्दर दोहदशक्त्या फलं वहति ॥ (६०२।२)
nūtanalateva sundara dohadaśaktyā phalaṃ vahati ||
स्पृशति नखैर् न च विलिखति सिचयं गृह्णाति न च विमोचयति । (६०३।१)
spṛśati nakhair na ca vilikhati sicayaṃ gṛhṇāti na ca vimocayati |
न च मुञ्चति न च मदयति नयति निशां सा न निद्राति ॥ (६०३।२)
na ca muñcati na ca madayati nayati niśāṃ sā na nidrāti ||
स्तनजघनद्वयम् अस्या लङ्घितमध्यः सखे मम कटाक्षः । (६०४।१)
stanajaghanadvayam asyā laṅghitamadhyaḥ sakhe mama kaṭākṣaḥ |
नोझति रोधस्वत्यास् तटद्वयं तीर्थकाक इव ॥ (६०४।२)
nojhati rodhasvatyās taṭadvayaṃ tīrthakāka iva ||
सव्रीडस्मितमन्दश्वसितं मां मा स्पृशेति शंसन्त्या । (६०५।१)
savrīḍasmitamandaśvasitaṃ māṃ mā spṛśeti śaṃsantyā |
आकोपम् एत्य वातायनं पिधाय स्थितं प्रियया ॥ (६०५।२)
ākopam etya vātāyanaṃ pidhāya sthitaṃ priyayā ||
सकरग्रहं सरुदितं साक्षेपं सनखमुष्टि सजिगीषम् । (६०६।१)
sakaragrahaṃ saruditaṃ sākṣepaṃ sanakhamuṣṭi sajigīṣam |
तस्याः सुरतं सुरतं प्राजापत्यक्रतुर् अतो ऽन्यः ॥ (६०६।२)
tasyāḥ surataṃ surataṃ prājāpatyakratur ato 'nyaḥ ||
सखि न खलु निमलानां विदधत्य् अभिधानम् अपि मुखे मलिनाः । (६०७।१)
sakhi na khalu nimalānāṃ vidadhaty abhidhānam api mukhe malināḥ |
केनाश्रावि पिकानां कुहूं विहायेतरः शब्दः ॥ (६०७।२)
kenāśrāvi pikānāṃ kuhūṃ vihāyetaraḥ śabdaḥ ||
स्वल्पा इति रामबलैर् ये न्यस्ता नाशये पयोराशेः । (६०८।१)
svalpā iti rāmabalair ye nyastā nāśaye payorāśeḥ |
ते शैलाः स्थितिमन्तो हन्त लघिम्नैव बहुमानः ॥ (६०८।२)
te śailāḥ sthitimanto hanta laghimnaiva bahumānaḥ ||
सा श्यामा तन्वङ्गी दहता शीतोपचारतीव्रेण । (६०९।१)
sā śyāmā tanvaṅgī dahatā śītopacāratīvreṇa |
विरहेण पाण्डिमानं नीता तुहिनेन दूर्वैव ॥ (६०९।२)
viraheṇa pāṇḍimānaṃ nītā tuhinena dūrvaiva ||
सुनिरीक्षितनिश्चलकरवल्लभधाराजलोक्षिता न तथा । (६१०।१)
sunirīkṣitaniścalakaravallabhadhārājalokṣitā na tathā |
सोत्कम्पेन मया सखि दृष्टा सा माद्यति स्म यथा ॥ (६१०।२)
sotkampena mayā sakhi dṛṣṭā sā mādyati sma yathā ||
सखि मोघीकृतमदने पतिव्रते कस् तवादरं कुरुते । (६११।१)
sakhi moghīkṛtamadane pativrate kas tavādaraṃ kurute |
नाश्रौषीर् भगवान् अपि स कामविद्धो हरः पूज्यः ॥ (६११।२)
nāśrauṣīr bhagavān api sa kāmaviddho haraḥ pūjyaḥ ||
सा मयि न दासबुद्धिर् न रतिर् नापि त्रपा न विश्वासः । (६१२।१)
sā mayi na dāsabuddhir na ratir nāpi trapā na viśvāsaḥ |
हन्त निरीक्ष्य नवोढां मन्ये वयम् अपिर्या जाताः ॥ (६१२।२)
hanta nirīkṣya navoḍhāṃ manye vayam apiryā jātāḥ ||
सुचिरायाते गृहिणी निशि भुक्ता दिनमुखे विदग्धेयम् । (६१३।१)
sucirāyāte gṛhiṇī niśi bhuktā dinamukhe vidagdheyam |
धवलनखाङ्कं निजवपुर् अकुङ्कुमार्द्रं न दर्शयति ॥ (६१३।२)
dhavalanakhāṅkaṃ nijavapur akuṅkumārdraṃ na darśayati ||
स्तनजघनोरुप्रणयी गाढं लग्नो निवेशितस्नेहः । (६१४।१)
stanajaghanorupraṇayī gāḍhaṃ lagno niveśitasnehaḥ |
प्रिय कालपरिणतिर् इयं विरज्यसे यन् नखाङ्क इव ॥ (६१४।२)
priya kālapariṇatir iyaṃ virajyase yan nakhāṅka iva ||
सा विच्छाया निशि निशि सुतनुर् बहुतुहिनशीतले तल्पे । (६१५।१)
sā vicchāyā niśi niśi sutanur bahutuhinaśītale talpe |
ज्वलति त्वदीयविरहाद् ओषधिर् इव हिमवतः पृष्ठे ॥ (६१५।२)
jvalati tvadīyavirahād oṣadhir iva himavataḥ pṛṣṭhe ||
सा नीरसे तव हृदि प्रविशति निर्याति न लभते स्थैर्यम् । (६१६।१)
sā nīrase tava hṛdi praviśati niryāti na labhate sthairyam |
सुन्दर सखी दिवसकरबिम्बे तुहिनांशुरेखेव ॥ (६१६।२)
sundara sakhī divasakarabimbe tuhināṃśurekheva ||
सुकुमारत्वं कान्तिर् नितान्तसारत्वम् आन्तराश् च गुणाः । (६१७।१)
sukumāratvaṃ kāntir nitāntasāratvam āntarāś ca guṇāḥ |
किं नाम नेन्दुलेखे शशग्रहेणैव तव कथितम् ॥ (६१७।२)
kiṃ nāma nendulekhe śaśagraheṇaiva tava kathitam ||
सौरभ्यमात्रमनसाम् आस्तां मलयद्रुमस्य न विशेषः । (६१८।१)
saurabhyamātramanasām āstāṃ malayadrumasya na viśeṣaḥ |
धर्मार्थिनां तथापि स मृग्यः पूजार्थम् अश्वत्थः ॥ (६१८।२)
dharmārthināṃ tathāpi sa mṛgyaḥ pūjārtham aśvatthaḥ ||
संवाहयति शयानं यथोपवीजयति गृहपतिं गृहिणी । (६१९।१)
saṃvāhayati śayānaṃ yathopavījayati gṛhapatiṃ gṛhiṇī |
गृहवृतिविवरनिवेशितदृशस् तथाश्वासनं यूनः ॥ (६१९।२)
gṛhavṛtivivaraniveśitadṛśas tathāśvāsanaṃ yūnaḥ ||
सत्यं स्वल्पगुणेषु स्तब्धा सदृशे पुनर् भुजङ्गे सा । (६२०।१)
satyaṃ svalpaguṇeṣu stabdhā sadṛśe punar bhujaṅge sā |
अर्पितकोटिः प्रणमति सुन्दर हरचापयष्टिर् इव ॥ (६२०।२)
arpitakoṭiḥ praṇamati sundara haracāpayaṣṭir iva ||
सर्वंसहां महीम् इव विधाय तां बाष्पवारिभिः पूर्णाम् । (६२१।१)
sarvaṃsahāṃ mahīm iva vidhāya tāṃ bāṣpavāribhiḥ pūrṇām |
भवनान्तरमयम् अधुना संक्रान्तस् ते गुरुः प्रेमा ॥ (६२१।२)
bhavanāntaramayam adhunā saṃkrāntas te guruḥ premā ||
सम्भवति न खलु रक्षा सरसानां प्रकृतिचपलचरितानाम् । (६२२।१)
sambhavati na khalu rakṣā sarasānāṃ prakṛticapalacaritānām |
अनुभवति हरशिरस्य् अपि भुजङ्गपरिशीलनं गङ्गा ॥ (६२२।२)
anubhavati haraśirasy api bhujaṅgapariśīlanaṃ gaṅgā ||
सुलभेषु कमलकेसरकेतकमाकन्दकुन्दकुसुमेषु । (६२३।१)
sulabheṣu kamalakesaraketakamākandakundakusumeṣu |
वाञ्छति मनोरथान्धा मधुपी स्मरधनुषि गुणीभावम् ॥ (६२३।२)
vāñchati manorathāndhā madhupī smaradhanuṣi guṇībhāvam ||
सा लज्जिता सपत्नी कुपिता भीतः प्रियः सखी सुखिता । (६२४।१)
sā lajjitā sapatnī kupitā bhītaḥ priyaḥ sakhī sukhitā |
बालायाः पीडायां निदानिते जागरे वैद्यैः ॥ (६२४।२)
bālāyāḥ pīḍāyāṃ nidānite jāgare vaidyaiḥ ||
सुचिरागतस्य संवाहनच्छलेनाङ्गम् अङ्गम् आलिङ्ग्य । (६२५।१)
sucirāgatasya saṃvāhanacchalenāṅgam aṅgam āliṅgya |
पुष्यति च मानचर्चां गृहिणी सफलयैत् चोत्कलिकाम् ॥ (६२५।२)
puṣyati ca mānacarcāṃ gṛhiṇī saphalayait cotkalikām ||
सा सर्वथैव रक्ता रागं गुञ्जेव न तु मुखे वहति । (६२६।१)
sā sarvathaiva raktā rāgaṃ guñjeva na tu mukhe vahati |
वचनपटोस् तव रागः केवलम् आस्ये शुकस्येव ॥ (६२६।२)
vacanapaṭos tava rāgaḥ kevalam āsye śukasyeva ||
सायं कान्तभुजान्तरपतिता रतिनीतसकलरजनीका । (६२७।१)
sāyaṃ kāntabhujāntarapatitā ratinītasakalarajanīkā |
उषसि ददती प्रदीपं सखीभिर् उपहस्यते बाला ॥ (६२७।२)
uṣasi dadatī pradīpaṃ sakhībhir upahasyate bālā ||
सा तीक्ष्णमानदहना महतः स्नेहस्य दुर्लभः पाकः । (६२८।१)
sā tīkṣṇamānadahanā mahataḥ snehasya durlabhaḥ pākaḥ |
त्वां दर्वीम् इव दूति प्रयासयन्नस्मि विश्वस्तः ॥ (६२८।२)
tvāṃ darvīm iva dūti prayāsayannasmi viśvastaḥ ||
स्नेहक्षतिर् जिगीषा समरः प्राणव्ययावधिः करिणाम् । (६२९।१)
snehakṣatir jigīṣā samaraḥ prāṇavyayāvadhiḥ kariṇām |
न वितनुते कम् अनर्थं दन्तिनि तव यौवनोद्भटः ॥ (६२९।२)
na vitanute kam anarthaṃ dantini tava yauvanodbhaṭaḥ ||
सदनाद् अपैति दयितो हसति सखी विशति घरणिम् इव बाला । (६३०।१)
sadanād apaiti dayito hasati sakhī viśati gharaṇim iva bālā |
ज्वलति सपत्नी कीरे जल्पति मुग्धे प्रसीदति ॥ (६३०।२)
jvalati sapatnī kīre jalpati mugdhe prasīdati ||
संकुचिताङ्गीं द्विगुणांशुकां मनोमात्रविस्फुरन्मदनाम् । (६३१।१)
saṃkucitāṅgīṃ dviguṇāṃśukāṃ manomātravisphuranmadanām |
दयितां भजामि मुग्धाम् इव तुहिन तव प्रसादेन ॥ (६३१।२)
dayitāṃ bhajāmi mugdhām iva tuhina tava prasādena ||
सखि लग्नैव वसन्ती सदाशये महति रसमये तस्य । (६३२।१)
sakhi lagnaiva vasantī sadāśaye mahati rasamaye tasya |
बाडवशिखेव सिन्धोर् न मनाग् अप्य् आर्द्रतां भजसि ॥ (६३२।२)
bāḍavaśikheva sindhor na manāg apy ārdratāṃ bhajasi ||
सखि मिहिरोद्गमनादिप्रमोदम् अपिधाय सो ऽयम् अवसाने । (६३३।१)
sakhi mihirodgamanādipramodam apidhāya so 'yam avasāne |
बन्ध्यो ऽवधिवासर इव तुषारदिवसः कदर्थयति ॥ (६३३।२)
bandhyo 'vadhivāsara iva tuṣāradivasaḥ kadarthayati ||
सुरभवने तरुणाभ्यां परस्पराकृष्टदृष्टिहृदयाभ्याम् । (६३४।१)
surabhavane taruṇābhyāṃ parasparākṛṣṭadṛṣṭihṛdayābhyām |
देवार्चनार्थम् उद्यतम् अन्योन्यस्यार्पितं कुसुमम् ॥ (६३४।२)
devārcanārtham udyatam anyonyasyārpitaṃ kusumam ||
सायं कुशेशयान्तर्मधुपानां निर्यतां नादः । (६३५।१)
sāyaṃ kuśeśayāntarmadhupānāṃ niryatāṃ nādaḥ |
मित्रव्यसनविषण्णैः कमलैर् आक्रन्द इव मुक्तः ॥ (६३५।२)
mitravyasanaviṣaṇṇaiḥ kamalair ākranda iva muktaḥ ||
सुमहति मन्युनिमित्ते मयैव विहितेऽपि वेपमानोरुः । (६३६।१)
sumahati manyunimitte mayaiva vihite'pi vepamānoruḥ |
न सखीनाम् अपि रुदती ममैव वक्षःस्थले पतिता ॥ (६३६।२)
na sakhīnām api rudatī mamaiva vakṣaḥsthale patitā ||
सुभग व्यजनविचालनशिथिलभुजाभूद् इयं वयस्यापि । (६३७।१)
subhaga vyajanavicālanaśithilabhujābhūd iyaṃ vayasyāpi |
उद्वर्तनं न सख्याः समाप्यते किंचिद् अपगच्छ ॥ (६३७।२)
udvartanaṃ na sakhyāḥ samāpyate kiṃcid apagaccha ||
सव्रीडा नखरदनार्पणेषु कुपिता प्रगाढम् अचिरोढा । (६३८।१)
savrīḍā nakharadanārpaṇeṣu kupitā pragāḍham aciroḍhā |
बहुयाच्ञाचरणग्रहसाध्या रोषेण जातेयम् ॥ (६३८।२)
bahuyācñācaraṇagrahasādhyā roṣeṇa jāteyam ||
सुगृहीतमलिनपक्षा लघवः परभेदिनः परं तीक्ष्णाः । (६३९।१)
sugṛhītamalinapakṣā laghavaḥ parabhedinaḥ paraṃ tīkṣṇāḥ |
पुरुषा अपि विशिखा अपि गुणच्युताः कस्य न भयाय ॥ (६३९।२)
puruṣā api viśikhā api guṇacyutāḥ kasya na bhayāya ||
स्वकपोलेन प्रकटीकृतं प्रमत्तत्वकारणं किम् अपि । (६४०।१)
svakapolena prakaṭīkṛtaṃ pramattatvakāraṇaṃ kim api |
द्विरदस्य दुर्जनस्य च मदं चकारैव दानम् अपि ॥ (६४०।२)
dviradasya durjanasya ca madaṃ cakāraiva dānam api ||
सत्यं पतिर् अविदग्धः सा तु स्वधियैव निधुवने निपुणा । (६४१।१)
satyaṃ patir avidagdhaḥ sā tu svadhiyaiva nidhuvane nipuṇā |
मार्त्तिकम् आधाय गुरुं धनुर् अधिगतम् एकलव्येन ॥ (६४१।२)
mārttikam ādhāya guruṃ dhanur adhigatam ekalavyena ||
सौभाग्यमानवान् स त्वयावधीर्यापमानम् आनीतः । (६४२।१)
saubhāgyamānavān sa tvayāvadhīryāpamānam ānītaḥ |
स्वं विरहपाण्डिमानं भस्मस्नानोपमं तनुते ॥ (६४२।२)
svaṃ virahapāṇḍimānaṃ bhasmasnānopamaṃ tanute ||
सखि मम करञ्जतैलं बहुसंदेशं प्रहेष्यसीत्य् उदिता । (६४३।१)
sakhi mama karañjatailaṃ bahusaṃdeśaṃ praheṣyasīty uditā |
श्वशुरगृहगमनमिलितं बाष्पजलं संवृणोत्य् असती ॥ (६४३।२)
śvaśuragṛhagamanamilitaṃ bāṣpajalaṃ saṃvṛṇoty asatī ||
संदर्शयन्ति सुन्दरि कुलटानां तमसि विततम् अविकल्पे । (६४४।१)
saṃdarśayanti sundari kulaṭānāṃ tamasi vitatam avikalpe |
मौलिमणिदीपकलिका वर्तिनिभा भोगिनो ऽध्वानम् ॥ (६४४।२)
maulimaṇidīpakalikā vartinibhā bhogino 'dhvānam ||
सर्वं वनं तृणाल्या पिहितं पीताः सितांशुरविताराः । (६४५।१)
sarvaṃ vanaṃ tṛṇālyā pihitaṃ pītāḥ sitāṃśuravitārāḥ |
प्रध्वंसाः पन्थानो मलिनेनोद्गम्य मेघेन ॥ (६४५।२)
pradhvaṃsāḥ panthāno malinenodgamya meghena ||
सम्यग् अनिष्पन्नः सन् यो ऽर्थस् त्वरया स्वयं स्फुटीक्रियते । (६४६।१)
samyag aniṣpannaḥ san yo 'rthas tvarayā svayaṃ sphuṭīkriyate |
स व्यङ्ग एव भवति प्रथमो विनतातनूज इव ॥ (६४६।२)
sa vyaṅga eva bhavati prathamo vinatātanūja iva ||
सज्जन एव हि विद्या शोभनायै भवति दुर्जने मोघा । (६४७।१)
sajjana eva hi vidyā śobhanāyai bhavati durjane moghā |
न विदूरदर्शनतया कैश्चिद् उपादीयते गृध्रः ॥ (६४७।२)
na vidūradarśanatayā kaiścid upādīyate gṛdhraḥ ||
सुभगं वदति जनस् तं निजपतिर् इति नैष रोचते मह्यम् । (६४८।१)
subhagaṃ vadati janas taṃ nijapatir iti naiṣa rocate mahyam |
पीयूषेऽपि हि भेषजभावोपनते भवत्य् अरुचिः ॥ (६४८।२)
pīyūṣe'pi hi bheṣajabhāvopanate bhavaty aruciḥ ||
सौधगवाक्षगतापि हि दृष्टिस् तं स्थितिकृतप्रयत्नम् अपि । (६४९।१)
saudhagavākṣagatāpi hi dṛṣṭis taṃ sthitikṛtaprayatnam api |
हिमगिरिशिखरस्खलिता गङ्गेवैरावतं हरति ॥ (६४९।२)
himagiriśikharaskhalitā gaṅgevairāvataṃ harati ||
सहघर्मचारिणी मम परिच्छदः सुतनु नेह सन्देहः । (६५०।१)
sahagharmacāriṇī mama paricchadaḥ sutanu neha sandehaḥ |
न तु सुखयति तुहिनदिनच्छत्रच्छायेव सजन्ती ॥ (६५०।२)
na tu sukhayati tuhinadinacchatracchāyeva sajantī ||
सकलगुणैकनिकेतन दानववासेन घरणिरुहराजः । (६५१।१)
sakalaguṇaikaniketana dānavavāsena gharaṇiruharājaḥ |
जातो ऽसि भूतले त्वं सताम् अनादेयफलकुसुमः ॥ (६५१।२)
jāto 'si bhūtale tvaṃ satām anādeyaphalakusumaḥ ||
सुन्दरि ताटङ्कमयं चक्रम् इवोद्वहति तावके कर्णे । (६५२।१)
sundari tāṭaṅkamayaṃ cakram ivodvahati tāvake karṇe |
निपतति निकामतीक्ष्णं कटाक्षबाणो ऽर्जुनप्रणयी ॥ (६५२।२)
nipatati nikāmatīkṣṇaṃ kaṭākṣabāṇo 'rjunapraṇayī ||
स्वाधीनैव फलर्द्धिर् जनोपजीव्यत्वम् उच्छ्रयच्छाया । (६५३।१)
svādhīnaiva phalarddhir janopajīvyatvam ucchrayacchāyā |
सत्पुंसो मरुभूरुह इव जीवनमात्रम् आशास्यम् ॥ (६५३।२)
satpuṃso marubhūruha iva jīvanamātram āśāsyam ||
सन्तापमोहकम्पान् संपादयितुं निहन्तुम् अपि जन्तून् । (६५४।१)
santāpamohakampān saṃpādayituṃ nihantum api jantūn |
सखि दुर्जनस्य भूतिः प्रसरति दूरं ज्वरस्येव ॥ (६५४।२)
sakhi durjanasya bhūtiḥ prasarati dūraṃ jvarasyeva ||
सुखयिततरां न रक्षति परिचयलेशं गणाङ्गनेव श्रीः । (६५५।१)
sukhayitatarāṃ na rakṣati paricayaleśaṃ gaṇāṅganeva śrīḥ |
कुककामिनीव नोझति वाग्देवी जन्मजन्मापि ॥ (६५५।२)
kukakāminīva nojhati vāgdevī janmajanmāpi ||
स्वसदननिकटे नलिनीम् अभिनवजातच्छदां निरीक्ष्यैव । (६५६।१)
svasadananikaṭe nalinīm abhinavajātacchadāṃ nirīkṣyaiva |
हा गृहिणीति प्रलपंश् चिरागतः सखि पतिः पतितः ॥ (६५६।२)
hā gṛhiṇīti pralapaṃś cirāgataḥ sakhi patiḥ patitaḥ ||
सचि चतुराननभावाद् वैमुख्यं क्वापि नैव दर्शयति । (६५७।१)
saci caturānanabhāvād vaimukhyaṃ kvāpi naiva darśayati |
अयम् एकहृदय एव द्रुहिण इव प्रियतमस् तद् अपि ॥ (६५७।२)
ayam ekahṛdaya eva druhiṇa iva priyatamas tad api ||
सत्यं मधुरो नियतं वक्रो नूनं कलाधरो दयितः । (६५८।१)
satyaṃ madhuro niyataṃ vakro nūnaṃ kalādharo dayitaḥ |
स तु वेद न द्वितीयाम् अकलङ्कः प्रतिपदिन्दुर् इव ॥ (६५८।२)
sa tu veda na dvitīyām akalaṅkaḥ pratipadindur iva ||
स्वस्थानाद् अपि विचलति मज्जति जलधौ च नीचम् अपि भजते । (६५९।१)
svasthānād api vicalati majjati jaladhau ca nīcam api bhajate |
निजपक्षरक्षणमनाः सुजनो मैनाकशैल इव ॥ (६५९।२)
nijapakṣarakṣaṇamanāḥ sujano mainākaśaila iva ||
संवृणु बाष्पजलं सखि दृशम् उपरज्याञ्जनेन वलयैनाम् । (६६०।१)
saṃvṛṇu bāṣpajalaṃ sakhi dṛśam uparajyāñjanena valayainām |
दयितः पश्यतु पल्लवपङ्कजयोर् युगपद् एव रुचम् ॥ (६६०।२)
dayitaḥ paśyatu pallavapaṅkajayor yugapad eva rucam ||
सा पाण्डुदुर्बलाङ्गी नयसि त्वं यत्र याति तत्रैव । (६६१।१)
sā pāṇḍudurbalāṅgī nayasi tvaṃ yatra yāti tatraiva |
कठिनीव कैतवविदो हस्तग्रहमात्रसाध्या ते ॥ (६६१।२)
kaṭhinīva kaitavavido hastagrahamātrasādhyā te ||
सखि विश्वगञ्जनीया लक्ष्मीर् इव कमलमुखि कदर्यस्य । (६६२।१)
sakhi viśvagañjanīyā lakṣmīr iva kamalamukhi kadaryasya |
त्वं प्रवयसो ऽस्य रक्षावीक्षणमात्रोपयोग्यासि ॥ (६६२।२)
tvaṃ pravayaso 'sya rakṣāvīkṣaṇamātropayogyāsi ||
हकारव्रज्याहृदयज्ञया गवाक्षे विसदृक्षं किमपि कूजितं सख्या । (६६३।१)
hakāravrajyāhṛdayajñayā gavākṣe visadṛkṣaṃ kimapi kūjitaṃ sakhyā |
यत् कलहभिन्नतल्पा भयकपटाद् एति मां सुतनु ॥ (६६३।२)
yat kalahabhinnatalpā bhayakapaṭād eti māṃ sutanu ||
हरति हृदयं शलाकानिहितो ऽञ्जनतन्तुर् एष सखि मुग्धे । (६६४।१)
harati hṛdayaṃ śalākānihito 'ñjanatantur eṣa sakhi mugdhe |
लोचनबाणमुचान्तर्भ्रूधनुषा किण इवोल्लिखितः ॥ (६६४।२)
locanabāṇamucāntarbhrūdhanuṣā kiṇa ivollikhitaḥ ||
हससि चरणप्रहारे तल्पाद् अपसारितो भुवि स्वपिषि । (६६५।१)
hasasi caraṇaprahāre talpād apasārito bhuvi svapiṣi |
नासदृशेऽपि कृते प्रिय मम हृदयात् त्वं विनिःसरसि ॥ (६६५।२)
nāsadṛśe'pi kṛte priya mama hṛdayāt tvaṃ viniḥsarasi ||
हसति सपत्नी श्वश्रू रोदिति वदनं च पिदधते सख्यः । (६६६।१)
hasati sapatnī śvaśrū roditi vadanaṃ ca pidadhate sakhyaḥ |
स्वप्नायितेन तस्यां सुभग त्वन्नाम जल्पन्त्याम् ॥ (६६६।२)
svapnāyitena tasyāṃ subhaga tvannāma jalpantyām ||
हृदयं मम प्रतिक्षणविहितावृत्तिः सखे प्रियाशोकः । (६६७।१)
hṛdayaṃ mama pratikṣaṇavihitāvṛttiḥ sakhe priyāśokaḥ |
प्रबलो विदारयिष्यति जलकलशं नीरलेखेव ॥ (६६७।२)
prabalo vidārayiṣyati jalakalaśaṃ nīralekheva ||
हन्त विरहः समन्ताज् ज्वलयति दुर्वारतीव्रसंवेगः । (६६८।१)
hanta virahaḥ samantāj jvalayati durvāratīvrasaṃvegaḥ |
अरुणस् तपनशिलाम् इव पुनर् न मां भस्मतां नयति ॥ (६६८।२)
aruṇas tapanaśilām iva punar na māṃ bhasmatāṃ nayati ||
हृत्वा तटिनि तरङ्गैर् भ्रमितश् चक्रेषु नाशये निहितः । (६६९।१)
hṛtvā taṭini taraṅgair bhramitaś cakreṣu nāśaye nihitaḥ |
फलदलवल्कलरहितस् त्वयान्तरिक्षे तरुस् त्यक्तः ॥ (६६९।२)
phaladalavalkalarahitas tvayāntarikṣe tarus tyaktaḥ ||
हृतकाञ्चिवल्लिबन्धोत्तरजघनाद् अपरभोगभुक्तायाः । (६७०।१)
hṛtakāñcivallibandhottarajaghanād aparabhogabhuktāyāḥ |
उल्लसति रोमराजिः स्तनशम्भोर् गरललेखेव ॥ (६७०।२)
ullasati romarājiḥ stanaśambhor garalalekheva ||
क्षकारव्रज्याक्षीरस्य तु दयितत्वं यतो ऽपि शान्तोपचारम् आसाद्य । (६७१।१)
kṣakāravrajyākṣīrasya tu dayitatvaṃ yato 'pi śāntopacāram āsādya |
शैलो ऽङ्गान्य् आनमयति प्रेम्णः शेषो ज्वरस्येव ॥ (६७१।२)
śailo 'ṅgāny ānamayati premṇaḥ śeṣo jvarasyeva ||
क्षान्तम् अपसारितो यच् चरणावुपधाय सुप्त एवासि । (६७२।१)
kṣāntam apasārito yac caraṇāvupadhāya supta evāsi |
उद्घाटयसि किम् ऊरु निःश्वासैः पुलकयन्न् उष्णैः ॥ (६७२।२)
udghāṭayasi kim ūru niḥśvāsaiḥ pulakayann uṣṇaiḥ ||
क्षुद्रोद्भवस्य कटुतां प्रकटयतो यच्छतश्च मदम् उच्चैः । (६७३।१)
kṣudrodbhavasya kaṭutāṃ prakaṭayato yacchataśca madam uccaiḥ |
मधुनो लघुपुरुषस्य च गरिमा लघिमा च भेदाय ॥ (६७३।२)
madhuno laghupuruṣasya ca garimā laghimā ca bhedāya ||
पूर्वैर् विभिन्नवृत्तां गुणाढ्यभवभूतिबाणरघुकारैः । (६७४।१)
pūrvair vibhinnavṛttāṃ guṇāḍhyabhavabhūtibāṇaraghukāraiḥ |
वाग्देवीं भजतो मम सन्तः पश्यन्तु को दोषः ॥ (६७४।२)
vāgdevīṃ bhajato mama santaḥ paśyantu ko doṣaḥ ||
सत्पात्रोपनयोचितसत्प्रतिबिम्बाभिनववस्तु । (६७५।१)
satpātropanayocitasatpratibimbābhinavavastu |
कस्य न जनयति हर्षं सत्काव्यं मधुरवचनं च ॥ (६७५।२)
kasya na janayati harṣaṃ satkāvyaṃ madhuravacanaṃ ca ||
एकाध्वैन्द्वितीयातिर्भुवनसारा स्फुटोक्तिचातुर्या । (६७६।१)
ekādhvaindvitīyātirbhuvanasārā sphuṭokticāturyā |
पञ्चेषुषट्पदहिता भूषा श्रवणस्य सप्तशती ॥ (६७६।२)
pañceṣuṣaṭpadahitā bhūṣā śravaṇasya saptaśatī ||
कविसमरसिंहनादः स्वरानुवादः सुधैकसंवादः । (६७७।१)
kavisamarasiṃhanādaḥ svarānuvādaḥ sudhaikasaṃvādaḥ |
विद्वद्विनोदकन्दः सन्दर्भो ऽयं मया सृष्टः । (६७७।२)
vidvadvinodakandaḥ sandarbho 'yaṃ mayā sṛṣṭaḥ |
उदयनबलभद्राभ्यां सप्तशती शिष्यसोदराभ्यां मे । (६७७।३)
udayanabalabhadrābhyāṃ saptaśatī śiṣyasodarābhyāṃ me |
द्यौर् इव रविचन्द्राभ्यां प्रकाशिता निर्मलीकृत्य ॥ (६७७।४)
dyaur iva ravicandrābhyāṃ prakāśitā nirmalīkṛtya ||
हरिचरणाञ्जलिम् अलं कविवरहर्षाय बुद्धिमान् सततम् । (६७८।१)
haricaraṇāñjalim alaṃ kavivaraharṣāya buddhimān satatam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.