लङ्कावतारसूत्रLaṅkāvatārasūtra
LAS, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
एकस्मिन् समये भगवांल्लङ्कापुरे समुद्रमलयशिखरे विहरति स्म नानारत्नगोत्रपुष्पप्रतिमण्डिते महता भिक्षुसङ्घेन सार्धं महता च बोधिसत्त्वगणेन नानाबुद्धक्षेत्रसंनिपतितैर् बोधिसत्त्वैर्महासत्त्वैः अनेकसमाधिवशिताबलाभिज्ञाविक्रीडितैर् महामतिबोधिसत्त्वपूर्वंगमैः सर्वबुद्धपाण्यभिषेकाभिषिक्तैः स्वचित्तदृश्यगोचरपरिज्ञानार्थकुशलैर् नानासत्त्वचित्तचरित्ररूपनयविनयधारिभिः पञ्चधर्मस्वभावविज्ञाननैरात्म्याद्वयगतिंगतैः । (१।२)
ekasmin samaye bhagavāṃllaṅkāpure samudramalayaśikhare viharati sma nānāratnagotrapuṣpapratimaṇḍite mahatā bhikṣusaṅghena sārdhaṃ mahatā ca bodhisattvagaṇena nānābuddhakṣetrasaṃnipatitair bodhisattvairmahāsattvaiḥ anekasamādhivaśitābalābhijñāvikrīḍitair mahāmatibodhisattvapūrvaṃgamaiḥ sarvabuddhapāṇyabhiṣekābhiṣiktaiḥ svacittadṛśyagocaraparijñānārthakuśalair nānāsattvacittacaritrarūpanayavinayadhāribhiḥ pañcadharmasvabhāvavijñānanairātmyādvayagatiṃgataiḥ |
तेन खलु पुनः समयेन भगवान् सागरनागराजभवनात् सप्ताहेनोत्तीर्णोऽभूत् । (१।३)
tena khalu punaḥ samayena bhagavān sāgaranāgarājabhavanāt saptāhenottīrṇo'bhūt |
अनेकशक्रब्रह्मनागकन्याकोटिभिः प्रत्युद्गम्यमानो लङ्कामलयमवलोक्य स्मितमकरोत् पूर्वकैरपि तथागतैरर्हद्भिः सम्यक्संबुद्धैरस्मिंल्लङ्कापुरीमलयशिखरे स्वप्रत्यात्मार्यज्ञानतर्कदृष्टितीर्थ्यश्रावकप्रत्येकबुद्धार्यविषये तद्भावितो धर्मो देशितः । (१।४)
anekaśakrabrahmanāgakanyākoṭibhiḥ pratyudgamyamāno laṅkāmalayamavalokya smitamakarot pūrvakairapi tathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairasmiṃllaṅkāpurīmalayaśikhare svapratyātmāryajñānatarkadṛṣṭitīrthyaśrāvakapratyekabuddhāryaviṣaye tadbhāvito dharmo deśitaḥ |
यन्न्वहमपि अत्रैव रावणं यक्षाधिपतिमधिकृत्य एतदेवोद्भावयन् धर्मं देशयेयम् । (१।५)
yannvahamapi atraiva rāvaṇaṃ yakṣādhipatimadhikṛtya etadevodbhāvayan dharmaṃ deśayeyam |
अश्रौषीद्रावणो राक्षसाधिपतिस्तथागताधिष्ठानात् भगवान् किल सागरनागराजभवनादुत्तीर्य अनेकशक्रब्रह्मनागकन्याकोटिभिः परिवृतः पुरस्कृतः समुद्रतरंगानवलोक्य आलयविज्ञानोदधिप्रवृत्तिविज्ञानपवनविषये प्रेरितास्तेभ्यः संनिपतितेभ्यश्चित्तान्यवलोक्य तस्मिन्नेव स्थितः उदानमुदानयति स्म यन्न्वहं गत्वा भगवन्तमध्येष्य लङ्कां प्रवेशयेयम् । (१।६)
aśrauṣīdrāvaṇo rākṣasādhipatistathāgatādhiṣṭhānāt bhagavān kila sāgaranāgarājabhavanāduttīrya anekaśakrabrahmanāgakanyākoṭibhiḥ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ samudrataraṃgānavalokya ālayavijñānodadhipravṛttivijñānapavanaviṣaye preritāstebhyaḥ saṃnipatitebhyaścittānyavalokya tasminneva sthitaḥ udānamudānayati sma yannvahaṃ gatvā bhagavantamadhyeṣya laṅkāṃ praveśayeyam |
तन्मे स्याद्दीर्घरात्रमर्थाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्याणां च । (१।७)
tanme syāddīrgharātramarthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca |
अथ रावणो राक्षसाधिपतिः सपरिवारः पौष्पकं विमानमधिरुह्य येन भगवांस्तेनोपजगाम । (१।८)
atha rāvaṇo rākṣasādhipatiḥ saparivāraḥ pauṣpakaṃ vimānamadhiruhya yena bhagavāṃstenopajagāma |
उपेत्य विमानादवतीर्य सपरिवारो भगवन्तं त्रिष्कृत्वः प्रदक्षिणीकृत्य तूर्यतालावचरैः प्रवाद्यद्भिर् इन्द्रनीलमयेन दण्डेन वैडूर्यमुसारप्रत्युप्तां वीणां प्रियङ्गुपाण्डुना अनर्घ्येण वस्त्रेण पार्श्वावलम्बितां कृत्वा षड्जर्षभगान्धारधैवतनिषादमध्यमकैशिकगीतस्वरग्राममूर्छनादियुक्तेनानुसार्य सलीलं वीणामनुप्रविश्य गाथाभिगीतैरनुगायति स्म । (१।९)
upetya vimānādavatīrya saparivāro bhagavantaṃ triṣkṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya tūryatālāvacaraiḥ pravādyadbhir indranīlamayena daṇḍena vaiḍūryamusārapratyuptāṃ vīṇāṃ priyaṅgupāṇḍunā anarghyeṇa vastreṇa pārśvāvalambitāṃ kṛtvā ṣaḍjarṣabhagāndhāradhaivataniṣādamadhyamakaiśikagītasvaragrāmamūrchanādiyuktenānusārya salīlaṃ vīṇāmanupraviśya gāthābhigītairanugāyati sma |
चित्तस्वभावनयधर्मविधिं नैरात्म्यं दृष्टिविगतं ह्यमलम् । (१।१०)
cittasvabhāvanayadharmavidhiṃ nairātmyaṃ dṛṣṭivigataṃ hyamalam |
प्रत्यात्मवेद्यगतिसूचनकं देशेहि नायक इह ॥ (१।११)
pratyātmavedyagatisūcanakaṃ deśehi nāyaka iha ||
शुभधर्मसंचिततनुं सुगतं निर्माणनिर्मितप्रदर्शनकम् । (२।१)
śubhadharmasaṃcitatanuṃ sugataṃ nirmāṇanirmitapradarśanakam |
प्रत्यात्मवेद्यगतिधर्मरतं लङ्कां हि गन्तुं समयोऽद्य मुने ॥ (२।२)
pratyātmavedyagatidharmarataṃ laṅkāṃ hi gantuṃ samayo'dya mune ||
लङ्कामिमां पूर्वजिनाध्युषितां पुत्रैश्च तेषां बहुरूपधरैः । (३।१)
laṅkāmimāṃ pūrvajinādhyuṣitāṃ putraiśca teṣāṃ bahurūpadharaiḥ |
देशेहि नाथ इह धर्मवरं श्रोष्यन्ति यक्ष बहुरूपधराः ॥ (३।२)
deśehi nātha iha dharmavaraṃ śroṣyanti yakṣa bahurūpadharāḥ ||
अथ रावणो लङ्काधिपतिः तोटकवृत्तेनानुगाय्य पुनरपि गाथाभिगीतेनानुगायति स्म सप्तरात्रेण भगवान् सागरान्मकरालयात् । (४।१)
atha rāvaṇo laṅkādhipatiḥ toṭakavṛttenānugāyya punarapi gāthābhigītenānugāyati sma saptarātreṇa bhagavān sāgarānmakarālayāt |
सागरेन्द्रस्य भवनात् समुत्तीर्य तटे स्थितः ॥ (४।२)
sāgarendrasya bhavanāt samuttīrya taṭe sthitaḥ ||
स्थितमात्रस्य बुद्धस्य रावणो ह्यप्सरैः सह । (५।१)
sthitamātrasya buddhasya rāvaṇo hyapsaraiḥ saha |
ऋद्ध्या गत्वा तमध्वानं यत्र तिष्ठति नायकः । (६।१)
ṛddhyā gatvā tamadhvānaṃ yatra tiṣṭhati nāyakaḥ |
अवतीर्य पौष्पकाद्यानाद्वन्द्य पूज्य तथागतम् । (६।२)
avatīrya pauṣpakādyānādvandya pūjya tathāgatam |
नाम संश्रावयंस्तस्मै जिनेन्द्रेण अधिष्ठितः ॥ (६।३)
nāma saṃśrāvayaṃstasmai jinendreṇa adhiṣṭhitaḥ ||
अनुगृह्णाहि मे लङ्कां ये चास्मिन् पुरवासिनः ॥ (७।२)
anugṛhṇāhi me laṅkāṃ ye cāsmin puravāsinaḥ ||
पूर्वैरपि हि संबुद्धैः प्रत्यात्मगतिगोचरम् । (८।१)
pūrvairapi hi saṃbuddhaiḥ pratyātmagatigocaram |
लङ्कावतारसूत्रं वै पूर्वबुद्धानुवर्णितम् ॥ (१०।२)
laṅkāvatārasūtraṃ vai pūrvabuddhānuvarṇitam ||
स्मरामि पूर्वकैर्बुद्धैर्जिनपुत्रपुरस्कृतैः । (११।१)
smarāmi pūrvakairbuddhairjinaputrapuraskṛtaiḥ |
भविष्यन्त्यनागते काले बुद्धा बुद्धसुताश्च ये । (१२।१)
bhaviṣyantyanāgate kāle buddhā buddhasutāśca ye |
दिव्यलङ्कापुरीरम्यां नानारत्नैर्विभूषिताम् । (१३।१)
divyalaṅkāpurīramyāṃ nānāratnairvibhūṣitām |
प्राग्भारैः शीतलैः रम्यै रत्नजालवितानकैः ॥ (१३।२)
prāgbhāraiḥ śītalaiḥ ramyai ratnajālavitānakaiḥ ||
रागदोषविनिर्मुक्ताः प्रत्यात्मगतिचिन्तकाः । (१४।१)
rāgadoṣavinirmuktāḥ pratyātmagaticintakāḥ |
सन्त्यत्र भगवन् यक्षाः पूर्वबुद्धैः कृतार्थिनः । (१४।२)
santyatra bhagavan yakṣāḥ pūrvabuddhaiḥ kṛtārthinaḥ |
महायाननये श्रद्धा निविष्टान्योन्ययोजकाः ॥ (१४।३)
mahāyānanaye śraddhā niviṣṭānyonyayojakāḥ ||
यक्षिण्यो यक्षपुत्राश्च महायानबुभुत्सवः । (१५।१)
yakṣiṇyo yakṣaputrāśca mahāyānabubhutsavaḥ |
श्रोष्यन्ति प्रत्यात्मगतिं महायानपरायणाः ॥ (१६।२)
śroṣyanti pratyātmagatiṃ mahāyānaparāyaṇāḥ ||
कृताधिकारा बुद्धेषु करिष्यन्त्यधुना च वै । (१७।१)
kṛtādhikārā buddheṣu kariṣyantyadhunā ca vai |
अनुकम्पार्थं मह्यं वै याहि लङ्कां सुतैः सह ॥ (१७।२)
anukampārthaṃ mahyaṃ vai yāhi laṅkāṃ sutaiḥ saha ||
आज्ञाकरोऽहं बुद्धानां ये च तेषां जिनात्मजाः । (१९।१)
ājñākaro'haṃ buddhānāṃ ye ca teṣāṃ jinātmajāḥ |
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा उवाच त्रिभवेश्वरः । (२०।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā uvāca tribhaveśvaraḥ |
प्रत्यात्मधर्मो निर्दिष्टः त्वं चैवाप्यनुकम्पितः । (२१।१)
pratyātmadharmo nirdiṣṭaḥ tvaṃ caivāpyanukampitaḥ |
अनुकम्प्योऽसि यक्षेन्द्र सुगतानां ममापि च ॥ (२२।२)
anukampyo'si yakṣendra sugatānāṃ mamāpi ca ||
अधिवास्य भगवांस्तूष्णीं शमबुद्ध्या व्यवस्थितः । (२३।१)
adhivāsya bhagavāṃstūṣṇīṃ śamabuddhyā vyavasthitaḥ |
अप्सरैर्हास्यलासाद्यैः पूज्यमानाः पुरीं गताः ॥ (२४।२)
apsarairhāsyalāsādyaiḥ pūjyamānāḥ purīṃ gatāḥ ||
तत्र गत्वा पुरीं रम्यां पुनः पूजां प्रलब्धवान् । (२५।१)
tatra gatvā purīṃ ramyāṃ punaḥ pūjāṃ pralabdhavān |
रावणाद्यैर्यक्षवर्गैर्यक्षिणीभिश्च पूजितः । (२५।२)
rāvaṇādyairyakṣavargairyakṣiṇībhiśca pūjitaḥ |
यक्षपुत्रैर्यक्षकन्याभी रत्नजालैश्च पूजितः ॥ (२५।३)
yakṣaputrairyakṣakanyābhī ratnajālaiśca pūjitaḥ ||
जिनस्य जिनपुत्राणामुत्तमाङ्गेषु स्थापिताः ॥ (२६।२)
jinasya jinaputrāṇāmuttamāṅgeṣu sthāpitāḥ ||
प्रगृह्य पूजां भगवान् जिनपुत्रैश्च पण्डितैः । (२७।१)
pragṛhya pūjāṃ bhagavān jinaputraiśca paṇḍitaiḥ |
रावणो यक्षवर्गाश्च सम्पूज्य वदतां वरम् । (२८।१)
rāvaṇo yakṣavargāśca sampūjya vadatāṃ varam |
त्वं प्रष्टा सर्वबुद्धानां प्रत्यात्मगतिगोचरम् ॥ (२८।३)
tvaṃ praṣṭā sarvabuddhānāṃ pratyātmagatigocaram ||
अहं हि श्रोता यक्षाश्च जिनपुत्राश्च सन्निह । (२९।१)
ahaṃ hi śrotā yakṣāśca jinaputrāśca sanniha |
अध्येषयामि त्वा यक्षा जिनपुत्राश्च पण्डिताः ॥ (२९।२)
adhyeṣayāmi tvā yakṣā jinaputrāśca paṇḍitāḥ ||
अध्येषयामि त्वां भक्त्या नयं पृच्छ विशारद ॥ (३०।२)
adhyeṣayāmi tvāṃ bhaktyā nayaṃ pṛccha viśārada ||
तीर्थ्यदोषैर्विनिर्मुक्तं प्रत्येकजिनश्रावकैः । (३१।१)
tīrthyadoṣairvinirmuktaṃ pratyekajinaśrāvakaiḥ |
प्रत्यात्मधर्मताशुद्धं बुद्धभूमिप्रभावकम् ॥ (३१।२)
pratyātmadharmatāśuddhaṃ buddhabhūmiprabhāvakam ||
निर्माय भगवांस्तत्र शिखरान्रत्नभूषितान् । (३२।१)
nirmāya bhagavāṃstatra śikharānratnabhūṣitān |
तत्रैव रावणो यक्ष एकैकस्मिन् व्यवस्थितः ॥ (३३।२)
tatraiva rāvaṇo yakṣa ekaikasmin vyavasthitaḥ ||
अत्र ताः पर्षदः सर्वा एकैकस्मिन् हि दृश्यते । (३४।१)
atra tāḥ parṣadaḥ sarvā ekaikasmin hi dṛśyate |
सर्वक्षेत्राणि तत्रैव ये च तेषु विनायकाः ॥ (३४।२)
sarvakṣetrāṇi tatraiva ye ca teṣu vināyakāḥ ||
राक्षसेन्द्रश्च तत्रैव ये च लङ्कानिवासिनः । (३५।१)
rākṣasendraśca tatraiva ye ca laṅkānivāsinaḥ |
तत्प्रतिस्पर्धिनी लङ्का जिनेन अभिनिर्मिता । (३५।२)
tatpratispardhinī laṅkā jinena abhinirmitā |
धर्मं दिदेश यक्षाय प्रत्यात्मगतिसूचकम् । (३६।२)
dharmaṃ dideśa yakṣāya pratyātmagatisūcakam |
शास्ता च जिनपुत्राश्च तत्रैवान्तर्हितास्ततः । (३७।१)
śāstā ca jinaputrāśca tatraivāntarhitāstataḥ |
अद्राक्षीद्रावणो यक्ष आत्मभावं गृहे स्थितम् ॥ (३७।२)
adrākṣīdrāvaṇo yakṣa ātmabhāvaṃ gṛhe sthitam ||
चिन्तेति किमिदं कोऽयं देशितं केन वा श्रुतम् । (३८।१)
cinteti kimidaṃ ko'yaṃ deśitaṃ kena vā śrutam |
किं दृष्टं केन वा दृष्टं नगरो वा क्व सौगतः ॥ (३८।२)
kiṃ dṛṣṭaṃ kena vā dṛṣṭaṃ nagaro vā kva saugataḥ ||
तानि क्षेत्राणि ते बुद्धा रत्नशोभाः क्व सौगताः । (३९।१)
tāni kṣetrāṇi te buddhā ratnaśobhāḥ kva saugatāḥ |
स्वप्नोऽयमथ वा माया नगरं गन्धर्वशब्दितम् ॥ (३९।२)
svapno'yamatha vā māyā nagaraṃ gandharvaśabditam ||
तिमिरो मृगतृष्णा वा स्वप्नो वन्ध्याप्रसूयतम् । (४०।१)
timiro mṛgatṛṣṇā vā svapno vandhyāprasūyatam |
अथ वा धर्मता ह्येषा धर्माणां चित्तगोचरे । (४१।१)
atha vā dharmatā hyeṣā dharmāṇāṃ cittagocare |
न च बालावबुध्यन्ते मोहिता विश्वकल्पनैः ॥ (४१।२)
na ca bālāvabudhyante mohitā viśvakalpanaiḥ ||
न द्रष्टा न च द्रष्टव्यं न वाच्यो नापि वाचकः । (४२।१)
na draṣṭā na ca draṣṭavyaṃ na vācyo nāpi vācakaḥ |
अन्यत्र हि विकल्पोऽयं बुद्धधर्माकृतिस्थितिः । (४२।२)
anyatra hi vikalpo'yaṃ buddhadharmākṛtisthitiḥ |
ये पश्यन्ति यथादृष्टं न ते पश्यन्ति नायकम् ॥ (४२।३)
ye paśyanti yathādṛṣṭaṃ na te paśyanti nāyakam ||
अप्रवृत्तिविकल्पश्च यदा बुद्धं न पश्यति । (४३।१)
apravṛttivikalpaśca yadā buddhaṃ na paśyati |
अप्रवृत्तिभवे बुद्धः संबुद्धो यदि पश्यति ॥ (४३।२)
apravṛttibhave buddhaḥ saṃbuddho yadi paśyati ||
समनन्तरप्रतिविबुद्धे परावृत्ताश्रये स्वचित्तदृश्यमात्राधिगमेऽविकल्पप्रचारस्थितस्य लङ्काधिपतेः पूर्वकुशलमूलसंचोदितस्य सर्वशास्त्रविदग्धबुद्धेर् यथातथ्यदर्शनस्य अपरप्रणेयस्य स्वबुद्धिविचालनकुशलस्य तर्कदृष्टिव्यपेतदर्शनस्य अपरप्रणेयस्य महायोगयोगिनो महाविश्वरूपधारिणः उपायकौशल्यगतिंगतस्य सर्वभूम्युत्तरोत्तरस्वलक्षणाधिगमनकुशलस्य चित्तमगोमनोविज्ञानस्वभावविवेकरतस्य त्रिसंततिव्यवच्छिन्नदर्शनस्य सर्वकारणतीर्थ्यव्यपेतबुद्धेः तथा गतगर्भबुद्धभूम्यध्यात्मसमापन्नस्य स्थितबुद्धबुद्धेर् गगनादध्यात्मवेद्यशब्दम् अश्रौषीत् साधु साधु लङ्काधिपते साधु खलु पुनस्त्वं लङ्काधिपते । (४४।१)
samanantaraprativibuddhe parāvṛttāśraye svacittadṛśyamātrādhigame'vikalpapracārasthitasya laṅkādhipateḥ pūrvakuśalamūlasaṃcoditasya sarvaśāstravidagdhabuddher yathātathyadarśanasya aparapraṇeyasya svabuddhivicālanakuśalasya tarkadṛṣṭivyapetadarśanasya aparapraṇeyasya mahāyogayogino mahāviśvarūpadhāriṇaḥ upāyakauśalyagatiṃgatasya sarvabhūmyuttarottarasvalakṣaṇādhigamanakuśalasya cittamagomanovijñānasvabhāvavivekaratasya trisaṃtativyavacchinnadarśanasya sarvakāraṇatīrthyavyapetabuddheḥ tathā gatagarbhabuddhabhūmyadhyātmasamāpannasya sthitabuddhabuddher gaganādadhyātmavedyaśabdam aśrauṣīt sādhu sādhu laṅkādhipate sādhu khalu punastvaṃ laṅkādhipate |
एवं शिक्षितव्यं योगिना यथा त्वं शिक्षसे । (४४।२)
evaṃ śikṣitavyaṃ yoginā yathā tvaṃ śikṣase |
एवं च तथागता द्रष्टव्याः धर्माश्च यथा त्वया दृष्टाः । (४४।३)
evaṃ ca tathāgatā draṣṭavyāḥ dharmāśca yathā tvayā dṛṣṭāḥ |
चित्तमनोमनोविज्ञानविगतेन त्वया सर्वधर्मा विभावयितव्याः । (४४।५)
cittamanomanovijñānavigatena tvayā sarvadharmā vibhāvayitavyāḥ |
अन्तश्चारिणा न बाह्यार्थदृष्ट्यभिनिविष्टेन । (४४।६)
antaścāriṇā na bāhyārthadṛṣṭyabhiniviṣṭena |
न च त्वया श्रावकप्रत्येकबुद्धतीर्थाधिगमपदार्थगोचरपतितदृष्टिसमाधिना भवितव्यम् । (४४।७)
na ca tvayā śrāvakapratyekabuddhatīrthādhigamapadārthagocarapatitadṛṣṭisamādhinā bhavitavyam |
न स्वभावदृष्टिना न राजाधिपत्यमदपतितेन न षड्ध्यानादिध्यायिना । (४४।९)
na svabhāvadṛṣṭinā na rājādhipatyamadapatitena na ṣaḍdhyānādidhyāyinā |
एष लङ्काधिपते अभिसमयो महायोगिना परप्रवादमथनानाम् अकुशलदृष्टिदालनानाम् आत्मदृष्टिव्यावर्तनकुशलानां सूक्ष्मम् अभिविज्ञानपरावृत्तिकुशलानां जिनपुत्राणां महायानचरितानाम् । (४४।१०)
eṣa laṅkādhipate abhisamayo mahāyoginā parapravādamathanānām akuśaladṛṣṭidālanānām ātmadṛṣṭivyāvartanakuśalānāṃ sūkṣmam abhivijñānaparāvṛttikuśalānāṃ jinaputrāṇāṃ mahāyānacaritānām |
तथागतस्वप्रत्यात्मभूमिप्रवेशाधिगमाय त्वया योगः करणीयः । (४४।११)
tathāgatasvapratyātmabhūmipraveśādhigamāya tvayā yogaḥ karaṇīyaḥ |
एवं क्रियमाणे भूयो ऽप्युत्तरोत्तरविशोधको ऽयं लङ्काधिपते मार्गो यस्त्वया परिगृहीतः समाधिकौशलसमापत्त्या । (४४।१२)
evaṃ kriyamāṇe bhūyo 'pyuttarottaraviśodhako 'yaṃ laṅkādhipate mārgo yastvayā parigṛhītaḥ samādhikauśalasamāpattyā |
न च श्रावकप्रत्येकबुद्धतीर्थ्यानुप्रवेशसुखगोचरो यथा बालतीर्थयोगयोगिभिः कल्प्यते आत्मग्राहदृश्यलक्षणाभिनिविष्टैर् भूतगुणद्रव्यानुचारिभिर् अविद्याप्रत्ययदृष्ट्यभिनिवेशाभिनिविष्टैः शून्यतोत्पादविक्षिप्तैर् विकल्पाभिनिविष्टैर् लक्ष्यलक्षणपतिताशयैः । (४४।१३)
na ca śrāvakapratyekabuddhatīrthyānupraveśasukhagocaro yathā bālatīrthayogayogibhiḥ kalpyate ātmagrāhadṛśyalakṣaṇābhiniviṣṭair bhūtaguṇadravyānucāribhir avidyāpratyayadṛṣṭyabhiniveśābhiniviṣṭaiḥ śūnyatotpādavikṣiptair vikalpābhiniviṣṭair lakṣyalakṣaṇapatitāśayaiḥ |
विश्वरूपगतिप्रापको ऽयं लङ्काधिपते स्वप्रत्यात्मगतिबोधको ऽयं महायानाधिगमः । (४४।१४)
viśvarūpagatiprāpako 'yaṃ laṅkādhipate svapratyātmagatibodhako 'yaṃ mahāyānādhigamaḥ |
विशेषभवोपपत्तिप्रतिलम्भाय च प्रवर्तते । (४४।१५)
viśeṣabhavopapattipratilambhāya ca pravartate |
पटलकोशविविधविज्ञानतरंगव्यावर्तकोऽयं लङ्काधिपते महायानयोगप्रवेशो न तीर्थ्ययोगाश्रयपतनम् । (४४।१६)
paṭalakośavividhavijñānataraṃgavyāvartako'yaṃ laṅkādhipate mahāyānayogapraveśo na tīrthyayogāśrayapatanam |
तीर्थ्ययोगो हि लङ्काधिपते तीर्थ्यानामात्माभिनिवेशात्प्रवर्तते । (४४।१७)
tīrthyayogo hi laṅkādhipate tīrthyānāmātmābhiniveśātpravartate |
विज्ञानस्वभावद्वयार्थानाम् अभिनिवेशदर्शनाद् असौम्ययोगस्तीर्थकराणाम् । (४४।१८)
vijñānasvabhāvadvayārthānām abhiniveśadarśanād asaumyayogastīrthakarāṇām |
तत्साधु लङ्काधिपते एतम् एवार्थम् अनुविचिन्तयेः । (४४।१९)
tatsādhu laṅkādhipate etam evārtham anuvicintayeḥ |
अथ तस्मिन्नन्तरे रावणस्यैतदभवत् यन्न्वहं पुनरपि भगवन्तं सर्वयोगवशवर्तिनं तीर्थ्ययोगव्यावर्तकं प्रत्यात्मगतिगोचरोद्भावकं नैर्मितनैर्माणिकव्यपेतम् अधिगमबुद्धिर् यद्योगिनां योगाभिसमयकाले समाधिमुखे समाप्तानामधिगमो भवति । (४४।२२)
atha tasminnantare rāvaṇasyaitadabhavat yannvahaṃ punarapi bhagavantaṃ sarvayogavaśavartinaṃ tīrthyayogavyāvartakaṃ pratyātmagatigocarodbhāvakaṃ nairmitanairmāṇikavyapetam adhigamabuddhir yadyogināṃ yogābhisamayakāle samādhimukhe samāptānāmadhigamo bhavati |
तस्य च अधिगमाद्योगिना योगशब्दो निपात्यते अधिगमनेनेति । (४४।२३)
tasya ca adhigamādyoginā yogaśabdo nipātyate adhigamaneneti |
तदहं कारुणिकं क्लेशेन्धनविकल्पक्षयकरं तं जिनपुत्रैः परिवृतं सर्वसत्त्वचित्ताशयानुप्रविष्टं सर्वगतं सर्वज्ञं क्रियालक्षणविनिवृत्तं तयैवमृद्ध्या पश्येयम् तद्दर्शनान्नाधिगतमधिगच्छेयम् अधिगतं च मे निर्विकल्पाचारः सुखसमाधिसमापत्तिविहारस्तथागतगतिभूमिप्रापको विवृद्धिं यायात् । (४४।२४)
tadahaṃ kāruṇikaṃ kleśendhanavikalpakṣayakaraṃ taṃ jinaputraiḥ parivṛtaṃ sarvasattvacittāśayānupraviṣṭaṃ sarvagataṃ sarvajñaṃ kriyālakṣaṇavinivṛttaṃ tayaivamṛddhyā paśyeyam taddarśanānnādhigatamadhigaccheyam adhigataṃ ca me nirvikalpācāraḥ sukhasamādhisamāpattivihārastathāgatagatibhūmiprāpako vivṛddhiṃ yāyāt |
अथ भगवांस्तस्यां वेलायां लङ्काधिपतेर् अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्त्यधिगतं विदित्वा तयैव शोभया दशग्रीवस्यानुकम्पया पुनरप्यात्मानं शिखरे सुबहुरत्नखचिते रत्नजालवितते दर्शयति स्म । (४४।२५)
atha bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ laṅkādhipater anutpattikadharmakṣāntyadhigataṃ viditvā tayaiva śobhayā daśagrīvasyānukampayā punarapyātmānaṃ śikhare subahuratnakhacite ratnajālavitate darśayati sma |
अद्राक्षीद्दशग्रीवो लङ्काधिपतिः पुनरपि दृष्टानुभूतां शोभां शिखरे तथागतमर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं द्वात्रिंशद्वरलक्षणविभूषिततनुम् । (४४।२६)
adrākṣīddaśagrīvo laṅkādhipatiḥ punarapi dṛṣṭānubhūtāṃ śobhāṃ śikhare tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ dvātriṃśadvaralakṣaṇavibhūṣitatanum |
स्वात्मभावं चैकैकस्मिन्गिरौ तथागतानां पुरतः सम्यक्संबुद्धानां महामतिना सार्धं तथागतप्रत्यात्मगतिगोचरकथां प्रकुर्वन्तं यक्षैः परिवृतं तां देशनापाठकथां कथयन्तम् । (४४।२७)
svātmabhāvaṃ caikaikasmingirau tathāgatānāṃ purataḥ samyaksaṃbuddhānāṃ mahāmatinā sārdhaṃ tathāgatapratyātmagatigocarakathāṃ prakurvantaṃ yakṣaiḥ parivṛtaṃ tāṃ deśanāpāṭhakathāṃ kathayantam |
अथ भगवान् पुनरपि तस्यां वेलायां पर्षदमवलोक्य बुद्ध्या न मांसचक्षुषा सिंहराजवद्विजृम्भ्य महाहासमहसत् । (४४।२९)
atha bhagavān punarapi tasyāṃ velāyāṃ parṣadamavalokya buddhyā na māṃsacakṣuṣā siṃharājavadvijṛmbhya mahāhāsamahasat |
ऊर्णाकोशाच्च रश्मिं निश्चार्यमाणः पार्श्वोरुकटिकायाच्च श्रीवत्सात्सर्वरोमकूपेभ्यो युगान्ताग्निरिव दीप्यमानः तेजसेन्द्रधनुरुदयभास्करोपमेन प्रभामण्डलेन देदीप्यमानः शक्रब्रह्मलोकपालैर्गगनतले निरीक्ष्यमाणः सुमेरुशृङ्गप्रतिस्पर्धिनि शिखरे निषण्णो महाहासमहसत् । (४४।३०)
ūrṇākośācca raśmiṃ niścāryamāṇaḥ pārśvorukaṭikāyācca śrīvatsātsarvaromakūpebhyo yugāntāgniriva dīpyamānaḥ tejasendradhanurudayabhāskaropamena prabhāmaṇḍalena dedīpyamānaḥ śakrabrahmalokapālairgaganatale nirīkṣyamāṇaḥ sumeruśṛṅgapratispardhini śikhare niṣaṇṇo mahāhāsamahasat |
अथ तस्या बोधिसत्त्वपर्षदः तेषां च शक्रब्रह्मादीनामेतद् अभवत् को नु खल्वत्र हेतुः कः प्रत्ययो यद्भगवान् सर्वधर्मवशवर्ती महाहासं स्मितपूर्वकं हसति रश्मींश्च स्वविग्रहेभ्यो निश्चारयति निश्चार्य तूष्णीमभवत् स्वप्रत्यात्मार्यज्ञानगोचरसमाधिमुखे पतिताशयोऽविस्मितः सिंहावलोकनतया दिशोऽवलोक्य रावणस्यैव योगगतिप्रचारम् अनुविचिन्तयमानः । (४४।३१)
atha tasyā bodhisattvaparṣadaḥ teṣāṃ ca śakrabrahmādīnāmetad abhavat ko nu khalvatra hetuḥ kaḥ pratyayo yadbhagavān sarvadharmavaśavartī mahāhāsaṃ smitapūrvakaṃ hasati raśmīṃśca svavigrahebhyo niścārayati niścārya tūṣṇīmabhavat svapratyātmāryajñānagocarasamādhimukhe patitāśayo'vismitaḥ siṃhāvalokanatayā diśo'valokya rāvaṇasyaiva yogagatipracāram anuvicintayamānaḥ |
अथ खलु महामतिर्बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पूर्वमेवाध्येषितो रावणस्यानुकम्पामुपादाय तस्या बोधिसत्त्वपर्षदश्चित्ताशयविचारमाज्ञाय अनागतां जनतां चावलोक्य देशनापाठाभिरतानां सत्त्वानां चित्तविभ्रमो भविष्यतीति यथारुतार्थाभिनिविष्टानां सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धतीर्थ्ययोगबलाभिनिविष्टानां तथागता अपि भगवन्तो विनिवृत्तविज्ञानविषया महाहासं हसन्ति । (४४।३२)
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvamevādhyeṣito rāvaṇasyānukampāmupādāya tasyā bodhisattvaparṣadaścittāśayavicāramājñāya anāgatāṃ janatāṃ cāvalokya deśanāpāṭhābhiratānāṃ sattvānāṃ cittavibhramo bhaviṣyatīti yathārutārthābhiniviṣṭānāṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhatīrthyayogabalābhiniviṣṭānāṃ tathāgatā api bhagavanto vinivṛttavijñānaviṣayā mahāhāsaṃ hasanti |
तेषां कौतूहलविनिवृत्त्यर्थं भगवन्तं परिपृच्छति स्म कः खल्वत्र हेतुः कः प्रत्ययः स्मितस्य प्रवृत्तये भगवानाह साधु साधु महामते साधु खलु पुनस्त्वं महामते लोकस्वभावमवलोक्य कुदृष्टिपतितानां च लोकानां त्रैकाल्यचित्तावबोधाय मा प्रष्टुमारब्धः । (४४।३३)
teṣāṃ kautūhalavinivṛttyarthaṃ bhagavantaṃ paripṛcchati sma kaḥ khalvatra hetuḥ kaḥ pratyayaḥ smitasya pravṛttaye bhagavānāha sādhu sādhu mahāmate sādhu khalu punastvaṃ mahāmate lokasvabhāvamavalokya kudṛṣṭipatitānāṃ ca lokānāṃ traikālyacittāvabodhāya mā praṣṭumārabdhaḥ |
एवं पण्डितैः परिपृच्छनजातीयैर् भवितव्यं स्वपरोभयार्थम् । (४४।३४)
evaṃ paṇḍitaiḥ paripṛcchanajātīyair bhavitavyaṃ svaparobhayārtham |
एष महामते रावणो लङ्काधिपतिः पूर्वकानपि तथागतानर्हतः सम्यक्संबुद्धान् प्रश्नद्वयं पृष्टवान् । (४४।३५)
eṣa mahāmate rāvaṇo laṅkādhipatiḥ pūrvakānapi tathāgatānarhataḥ samyaksaṃbuddhān praśnadvayaṃ pṛṣṭavān |
मामप्येतर्हि प्रष्टुकामो यदनालीढं सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धतीर्थ्ययोगयोगिनां प्रश्नद्वयप्रभेदगतिलक्षणं विभावयितुम् । (४४।३६)
māmapyetarhi praṣṭukāmo yadanālīḍhaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhatīrthyayogayogināṃ praśnadvayaprabhedagatilakṣaṇaṃ vibhāvayitum |
य एष प्रष्टुकामो दशग्रीवोऽनागतानपि जिनान् प्रक्ष्यति । (४४।३७)
ya eṣa praṣṭukāmo daśagrīvo'nāgatānapi jinān prakṣyati |
जानन्नेव भगवाṁल् लङ्काधिपतिम् एतद् अवोचत् पृच्छ त्वं लङ्काधिपते । (४४।३८)
jānanneva bhagavāṁl laṅkādhipatim etad avocat pṛccha tvaṃ laṅkādhipate |
यद्यदेवाकाङ्क्षसि अहं ते तस्य तस्यैव प्रश्नस्य व्याकरणेन चित्तमाराधयिष्यामि । (४४।४१)
yadyadevākāṅkṣasi ahaṃ te tasya tasyaiva praśnasya vyākaraṇena cittamārādhayiṣyāmi |
यथा त्वं परावृत्तविकल्पाश्रये भूमिविपक्षकौशलेन प्रविचयबुद्ध्या विचारयमाणः प्रत्यात्मनयलक्षणसमाधिसुखविहारं समाधिबुद्धैः परिगृहीतः शमथसुखव्यवस्थितः श्रावकप्रत्येकबुद्धसमाधिपक्षान् अतिक्रम्य अचलासाधुमतीधर्ममेघाभूमिव्यवस्थितो धर्मनैरात्म्ययथातथाकुशलो महारत्नपद्मविमाने समाधिजिनाभिषेकतां प्रतिलप्स्यसे । (४४।४२)
yathā tvaṃ parāvṛttavikalpāśraye bhūmivipakṣakauśalena pravicayabuddhyā vicārayamāṇaḥ pratyātmanayalakṣaṇasamādhisukhavihāraṃ samādhibuddhaiḥ parigṛhītaḥ śamathasukhavyavasthitaḥ śrāvakapratyekabuddhasamādhipakṣān atikramya acalāsādhumatīdharmameghābhūmivyavasthito dharmanairātmyayathātathākuśalo mahāratnapadmavimāne samādhijinābhiṣekatāṃ pratilapsyase |
तदनुरूपैः पद्मैः स्वकायविचित्राधिष्ठानाधिष्ठितैस् तैः पद्मैः स्वकायं निषण्णं द्रक्ष्यसि अन्योन्यवक्त्रमुखनिरीक्षणं च करिष्यसि । (४४।४३)
tadanurūpaiḥ padmaiḥ svakāyavicitrādhiṣṭhānādhiṣṭhitais taiḥ padmaiḥ svakāyaṃ niṣaṇṇaṃ drakṣyasi anyonyavaktramukhanirīkṣaṇaṃ ca kariṣyasi |
एवमचिन्त्योऽसौ विषयः यदेकेनाभिनिर्हारकौशलेनाभिनिर्हृतश् चर्याभूमौ स्थितः । (४४।४४)
evamacintyo'sau viṣayaḥ yadekenābhinirhārakauśalenābhinirhṛtaś caryābhūmau sthitaḥ |
उपायकौशलपरिग्रहाभिनिर्हाराभिनिर्हृते तम् अचिन्त्यविषयम् अनुप्राप्स्यसि बहुरूपविकारतां च तथागतभूमिम् । (४४।४५)
upāyakauśalaparigrahābhinirhārābhinirhṛte tam acintyaviṣayam anuprāpsyasi bahurūpavikāratāṃ ca tathāgatabhūmim |
यददृष्टपूर्वं श्रावकप्रत्येकबुद्धतीर्थ्यब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रादिभिस् तं प्राप्स्यसि । (४४।४६)
yadadṛṣṭapūrvaṃ śrāvakapratyekabuddhatīrthyabrahmendropendrādibhis taṃ prāpsyasi |
अथ खलु लङ्काधिपतिर्भगवता कृतावकाश उत्थाय तस्माद् रश्मिविमलप्रभाद् रत्नपद्मसदृशाद् रत्नशिखरात् साप्सरोगणपरिवृतो विविधैरनेकविधैर्नानाप्रकारैः पुष्पमाल्यगन्धधूपविलेपनछत्त्रध्वजपताकाहारार्धहारकिरीटमुकुटैर् अन्यैश्च अदृष्टश्रुतपूर्वैराभरणविशेषैर् विशिष्टैस् तूर्यतालावचरैर् देवनागयक्षराक्षसगन्धर्वकिंनरमहोरगमनुष्यातिक्रान्तैः सर्वकामधातुपर्यापन्नान् वाद्यभाण्डानभिनिर्माय ये चान्येषु बुद्धक्षेत्रेषु तूर्यविशेषा दृष्टाः तानभिनिर्माय भगवन्तं बोधिसत्त्वांश्च रत्नजालेनावष्टभ्य नानावस्त्रोच्छ्रितपताकं कृत्वा सप्त तालान् गगनेऽभ्युद्गम्य महापूजामेघानभिप्रवृष्य तूर्यतालावचराणि निर्नाद्य तस्माद्गगनादवतीर्य सूर्यविद्युत्प्रभे द्वितीये महारत्नपद्मालंकृतौ रत्नशिखरे निषसाद । (४४।४७)
atha khalu laṅkādhipatirbhagavatā kṛtāvakāśa utthāya tasmād raśmivimalaprabhād ratnapadmasadṛśād ratnaśikharāt sāpsarogaṇaparivṛto vividhairanekavidhairnānāprakāraiḥ puṣpamālyagandhadhūpavilepanachattradhvajapatākāhārārdhahārakirīṭamukuṭair anyaiśca adṛṣṭaśrutapūrvairābharaṇaviśeṣair viśiṣṭais tūryatālāvacarair devanāgayakṣarākṣasagandharvakiṃnaramahoragamanuṣyātikrāntaiḥ sarvakāmadhātuparyāpannān vādyabhāṇḍānabhinirmāya ye cānyeṣu buddhakṣetreṣu tūryaviśeṣā dṛṣṭāḥ tānabhinirmāya bhagavantaṃ bodhisattvāṃśca ratnajālenāvaṣṭabhya nānāvastrocchritapatākaṃ kṛtvā sapta tālān gagane'bhyudgamya mahāpūjāmeghānabhipravṛṣya tūryatālāvacarāṇi nirnādya tasmādgaganādavatīrya sūryavidyutprabhe dvitīye mahāratnapadmālaṃkṛtau ratnaśikhare niṣasāda |
निषद्य उपचारात्स्मितपूर्वं भगवता कृतावकाशो भगवन्तं प्रश्नद्वयं पृच्छति स्म पृष्टा मया पूर्वकास्तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः । (४४।४८)
niṣadya upacārātsmitapūrvaṃ bhagavatā kṛtāvakāśo bhagavantaṃ praśnadvayaṃ pṛcchati sma pṛṣṭā mayā pūrvakāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ |
देशनापाठे चायं बुद्धैस्त्वया चावश्यमनुवर्णितं भविष्यति । (४४।५१)
deśanāpāṭhe cāyaṃ buddhaistvayā cāvaśyamanuvarṇitaṃ bhaviṣyati |
निर्मितनिर्माणभाषितमिदं भगवन्धर्मद्वयम् । (४४।५२)
nirmitanirmāṇabhāṣitamidaṃ bhagavandharmadvayam |
मौना हि भगवंस्तथागताः समाधिसुखगोचरमेवोद्भावयन्ति । (४४।५४)
maunā hi bhagavaṃstathāgatāḥ samādhisukhagocaramevodbhāvayanti |
तत्साधु मे भगवान् स्वयमेव धर्मवशवर्ती धर्मद्वयं तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो देशयतु । (४४।५७)
tatsādhu me bhagavān svayameva dharmavaśavartī dharmadvayaṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho deśayatu |
भगवानाह ब्रूहि लङ्काधिपते धर्मद्वयम् । (४४।५९)
bhagavānāha brūhi laṅkādhipate dharmadvayam |
राक्षसेन्द्र आह किरीटाङ्गदहारवज्रसूत्रावबद्धाभरणतनुशोभाशोभित धर्मा एव प्रहातव्याः प्रागेवाधर्माः । (४४।६०)
rākṣasendra āha kirīṭāṅgadahāravajrasūtrāvabaddhābharaṇatanuśobhāśobhita dharmā eva prahātavyāḥ prāgevādharmāḥ |
तत्कथं भगवन् धर्मद्वयं प्रहाणं भवति के चाधर्मा धर्माः कथं सति द्वित्वं प्रहाणधर्माणां विकल्पलक्षणपतितानां विकल्पस्वभावाभावानाम् अभौतिकभौतिकानाम् आलयविज्ञानापरिज्ञानाद् अविशेषलक्षणानां केशोण्डुकस्वभावावस्थितानाम् अशुद्धक्षयज्ञानविषयिणाम् । (४४।६१)
tatkathaṃ bhagavan dharmadvayaṃ prahāṇaṃ bhavati ke cādharmā dharmāḥ kathaṃ sati dvitvaṃ prahāṇadharmāṇāṃ vikalpalakṣaṇapatitānāṃ vikalpasvabhāvābhāvānām abhautikabhautikānām ālayavijñānāparijñānād aviśeṣalakṣaṇānāṃ keśoṇḍukasvabhāvāvasthitānām aśuddhakṣayajñānaviṣayiṇām |
तत्कथं तेषां प्रहाणम् एवंभाविनाम् भगवानाह ननु लङ्काधिपते दृष्टो घटादीनां भेदनात्मकानां विनाशधर्मिणां बालविकल्पगोचरैः प्रतिविभागः । (४४।६२)
tatkathaṃ teṣāṃ prahāṇam evaṃbhāvinām bhagavānāha nanu laṅkādhipate dṛṣṭo ghaṭādīnāṃ bhedanātmakānāṃ vināśadharmiṇāṃ bālavikalpagocaraiḥ prativibhāgaḥ |
एवमिहापि किं न गृह्यते अस्ति धर्माधर्मयोः प्रतिविभागो बालप्रतिविकल्पम् उपादाय न त्वार्यज्ञानाधिगमं प्रति दर्शनेन । (४४।६३)
evamihāpi kiṃ na gṛhyate asti dharmādharmayoḥ prativibhāgo bālaprativikalpam upādāya na tvāryajñānādhigamaṃ prati darśanena |
तिष्ठन्तु तावल्लङ्काधिपते घटादयो भावा विचित्रलक्षणपतिता बालानां न त्वार्याणाम् । (४४।६४)
tiṣṭhantu tāvallaṅkādhipate ghaṭādayo bhāvā vicitralakṣaṇapatitā bālānāṃ na tvāryāṇām |
एकस्वाभाविकानाम् एकज्वालोद्भवप्रज्वालितानां गृहभवनोद्यानप्रासादप्रतिष्ठापितानां दृष्टः प्रतिविभागः इन्धनवशाद्दीर्घह्रस्वप्रभाल्पमहाविशेषाश्च । (४४।६५)
ekasvābhāvikānām ekajvālodbhavaprajvālitānāṃ gṛhabhavanodyānaprāsādapratiṣṭhāpitānāṃ dṛṣṭaḥ prativibhāgaḥ indhanavaśāddīrghahrasvaprabhālpamahāviśeṣāśca |
एवमिहापि किं न गृह्यते अस्ति धर्माधर्मयोः प्रतिविभागः । (४४।६६)
evamihāpi kiṃ na gṛhyate asti dharmādharmayoḥ prativibhāgaḥ |
न केवलम् अग्निज्वालाया एकसंतानपतिताया दृष्टोऽर्चिषश्च प्रतिविभागः । (४४।६७)
na kevalam agnijvālāyā ekasaṃtānapatitāyā dṛṣṭo'rciṣaśca prativibhāgaḥ |
एकबीजप्रसूतानां यत्संतानानाम् अपि लङ्काधिपते नालाङ्कुरगण्डपर्वपत्रपलाशपुष्पफलशाखाविशेषाः । (४४।६८)
ekabījaprasūtānāṃ yatsaṃtānānām api laṅkādhipate nālāṅkuragaṇḍaparvapatrapalāśapuṣpaphalaśākhāviśeṣāḥ |
एवं सर्वधर्मप्ररोहधर्मिणां बाह्यानाम् आध्यात्मिकानाम् अप्यविद्यानिर्यातानां स्कन्धधात्वायतनोपगानां सर्वधर्माणां त्रैधातुकोपपन्नानां दृष्टसुखसंस्थानाम् अभिलाप्यगतिविशेषाः । (४४।६९)
evaṃ sarvadharmaprarohadharmiṇāṃ bāhyānām ādhyātmikānām apyavidyāniryātānāṃ skandhadhātvāyatanopagānāṃ sarvadharmāṇāṃ traidhātukopapannānāṃ dṛṣṭasukhasaṃsthānām abhilāpyagativiśeṣāḥ |
विज्ञानानाम् एकलक्षणानां विषयाभिग्रहणप्रवृत्तानां दृष्टो हीनोत्कृष्टमध्यमविशेषो व्यवदानाव्यवदानतश्च कुशलाकुशलतश्च । (४४।७०)
vijñānānām ekalakṣaṇānāṃ viṣayābhigrahaṇapravṛttānāṃ dṛṣṭo hīnotkṛṣṭamadhyamaviśeṣo vyavadānāvyavadānataśca kuśalākuśalataśca |
न केवलम् एषा लङ्काधिपते धर्माणां प्रतिविभागविशेषः योगिनामपि योगमभ्यस्यतां योगमार्गे प्रत्यात्मगतिलक्षणविशेषो दृष्टः । (४४।७१)
na kevalam eṣā laṅkādhipate dharmāṇāṃ prativibhāgaviśeṣaḥ yogināmapi yogamabhyasyatāṃ yogamārge pratyātmagatilakṣaṇaviśeṣo dṛṣṭaḥ |
किमङ्ग पुनर् धर्माधर्मयोः प्रतिविकल्पप्रवृत्तयोर् विशेषो न भवति भवत्येव । (४४।७२)
kimaṅga punar dharmādharmayoḥ prativikalpapravṛttayor viśeṣo na bhavati bhavatyeva |
अस्ति लङ्काधिपते धर्माधर्मयोः प्रतिविभागो विकल्पलक्षणत्वात् । (४४।७३)
asti laṅkādhipate dharmādharmayoḥ prativibhāgo vikalpalakṣaṇatvāt |
तत्र लङ्काधिपते धर्माः कतमे यदुत एते तीर्थ्यश्रावकप्रत्येकबुद्धबालविकल्पकल्पिताः । (४४।७४)
tatra laṅkādhipate dharmāḥ katame yaduta ete tīrthyaśrāvakapratyekabuddhabālavikalpakalpitāḥ |
कारणतो गुणद्रव्यपूर्वका धर्मा इत्युपदिश्यन्ते ते प्रहातव्याः । (४४।७५)
kāraṇato guṇadravyapūrvakā dharmā ityupadiśyante te prahātavyāḥ |
स्वचित्तदृश्यधर्मताभिनिवेशान्न सन्ति घटादयो धर्मा बालपरिकल्पिता अलब्धशरीराः । (४४।७७)
svacittadṛśyadharmatābhiniveśānna santi ghaṭādayo dharmā bālaparikalpitā alabdhaśarīrāḥ |
एवं विदर्शनया प्रतिविपश्यतः प्रहीणा भवन्ति । (४४।७८)
evaṃ vidarśanayā prativipaśyataḥ prahīṇā bhavanti |
तत्र अधर्माः कतमे येऽलब्धात्मका लक्षणविकल्पाप्रचारा धर्मा अहेतुकाः तेषामप्रवृत्तिर्दृष्टा भूताभूततः । (४४।७९)
tatra adharmāḥ katame ye'labdhātmakā lakṣaṇavikalpāpracārā dharmā ahetukāḥ teṣāmapravṛttirdṛṣṭā bhūtābhūtataḥ |
पुनरप्यलब्धात्मका धर्माः कतमे यदुत शशखरोष्ट्रवाजिविषाणवन्ध्यापुत्रप्रभृतयो धर्माः । (४४।८१)
punarapyalabdhātmakā dharmāḥ katame yaduta śaśakharoṣṭravājiviṣāṇavandhyāputraprabhṛtayo dharmāḥ |
तेऽन्यत्र संव्यवहारार्था अभिधीयन्ते नाभिनिवेशतो यथा घटादयः । (४४।८३)
te'nyatra saṃvyavahārārthā abhidhīyante nābhiniveśato yathā ghaṭādayaḥ |
यथा ते प्रहेया अग्रहणतो विज्ञानेन तथा विकल्पभावा अपि प्रहेयाः । (४४।८४)
yathā te praheyā agrahaṇato vijñānena tathā vikalpabhāvā api praheyāḥ |
यदुक्तवानसि लङ्काधिपते धर्माधर्माः कथं प्रहेया इति तदेतदुक्तम् । (४४।८६)
yaduktavānasi laṅkādhipate dharmādharmāḥ kathaṃ praheyā iti tadetaduktam |
यदप्युक्तवानसि लङ्काधिपते पूर्वका अपि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा मया पृष्टाः तैश्च विसर्जितं पूर्वम् । (४४।८७)
yadapyuktavānasi laṅkādhipate pūrvakā api tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā mayā pṛṣṭāḥ taiśca visarjitaṃ pūrvam |
निर्विकल्पास्तथागताः सर्वविकल्पप्रपञ्चातीताः । (४४।९१)
nirvikalpāstathāgatāḥ sarvavikalpaprapañcātītāḥ |
अन्यत्राज्ञानाधिगमतः सुखार्थं विभाव्यते । (४४।९३)
anyatrājñānādhigamataḥ sukhārthaṃ vibhāvyate |
केन न कल्पन्ते मनसा आत्मतो जीवतः पुद्गलतः । (४४।९७)
kena na kalpante manasā ātmato jīvataḥ pudgalataḥ |
कथं न विकल्पन्ते मनोविज्ञानेन विषयार्थहेतुकेन यथा रूपलक्षणसंस्थानाकारतश्च । (४४।९८)
kathaṃ na vikalpante manovijñānena viṣayārthahetukena yathā rūpalakṣaṇasaṃsthānākārataśca |
अपि च लङ्काधिपते भित्तिखचितविग्रहसमः सत्त्वप्रचारः । (४४।१००)
api ca laṅkādhipate bhittikhacitavigrahasamaḥ sattvapracāraḥ |
निश्चेष्टो लङ्काधिपते लोकसंनिवेशः कर्मक्रियारहितो ऽसत्त्वात्सर्वधर्माणाम् । (४४।१०१)
niśceṣṭo laṅkādhipate lokasaṃniveśaḥ karmakriyārahito 'sattvātsarvadharmāṇām |
निर्मितप्रतिमो हि लङ्काधिपते लोकसंनिवेशः । (४४।१०३)
nirmitapratimo hi laṅkādhipate lokasaṃniveśaḥ |
य एवं पश्यति लङ्काधिपते स सम्यक्पश्यति । (४४।१०५)
ya evaṃ paśyati laṅkādhipate sa samyakpaśyati |
तद्यथा दर्पणान्तर्गतं स्वबिम्बप्रतिबिम्बं जले वा स्वाङ्गच्छाया वा ज्योत्स्नादीपप्रदीपिते वा गृहे वा अङ्गच्छाया प्रतिश्रुत्कानि । (४४।१०८)
tadyathā darpaṇāntargataṃ svabimbapratibimbaṃ jale vā svāṅgacchāyā vā jyotsnādīpapradīpite vā gṛhe vā aṅgacchāyā pratiśrutkāni |
अथ स्वविकल्पग्रहणं प्रतिगृह्य धर्माधर्मं प्रतिविकल्पयन्ति । (४४।१०९)
atha svavikalpagrahaṇaṃ pratigṛhya dharmādharmaṃ prativikalpayanti |
विकल्पयन्ति पुष्णन्ति न प्रशमं प्रतिलभन्ते । (४४।१११)
vikalpayanti puṣṇanti na praśamaṃ pratilabhante |
एकाग्रस्यैतद् अधिवचनम् तथागतगर्भस्वप्रत्यात्मार्यज्ञानगोचरस्यैतत् प्रवेशो यत्समाधिः परमो जायत इति ॥ (४४।११२)
ekāgrasyaitad adhivacanam tathāgatagarbhasvapratyātmāryajñānagocarasyaitat praveśo yatsamādhiḥ paramo jāyata iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.