परशुरामकल्पसूत्रParaśurāmakalpasūtra
Chapter 3
Select a line for its word-by-word analysis.
एवं गणपतिम् इष्ट्वा विधूतसमस्तविघ्नव्यतिकरः शक्तिचक्रैकनायिकायाः श्रीललितायाः क्रमम् आरभेत ॥ (१।१)
evaṃ gaṇapatim iṣṭvā vidhūtasamastavighnavyatikaraḥ śakticakraikanāyikāyāḥ śrīlalitāyāḥ kramam ārabheta ||
ब्राह्मे मुहूर्ते ब्राह्मणो मुक्तस्वापः पापविलापाय परमशिवरूपं गुरुम् अभिमृश्य ॥ (२।१)
brāhme muhūrte brāhmaṇo muktasvāpaḥ pāpavilāpāya paramaśivarūpaṃ gurum abhimṛśya ||
मूलादिविधिबिलपर्यन्तं तडित्कोटिकडारां तरुणदिवाकरपिञ्जरां ज्वलन्तीं मूलसंविदं ध्यात्वा तद्रश्मिनिहतकश्मलजालः कादिं हादिं वा मूलविद्यां मनसा दशवारम् आवर्त्य ॥ (३।१)
mūlādividhibilaparyantaṃ taḍitkoṭikaḍārāṃ taruṇadivākarapiñjarāṃ jvalantīṃ mūlasaṃvidaṃ dhyātvā tadraśminihatakaśmalajālaḥ kādiṃ hādiṃ vā mūlavidyāṃ manasā daśavāram āvartya ||
स्नानकर्मणि प्राप्ते मूलेन दत्त्वा त्रिः सलिलाञ्जलीन् त्रिस् तदभिमन्त्रिताः पीत्वापस् त्रिस् संतर्प्य त्रिः प्रोक्ष्यात्मानं परिधाय वाससी ह्रां ह्रीं ह्रूं सः इत्य् उक्त्वा मार्ताण्डभैरवाय प्रकाशशक्तिसहिताय स्वाहेति त्रिस् सवित्रे दत्तार्घ्यः ॥ (४।१)
snānakarmaṇi prāpte mūlena dattvā triḥ salilāñjalīn tris tadabhimantritāḥ pītvāpas tris saṃtarpya triḥ prokṣyātmānaṃ paridhāya vāsasī hrāṃ hrīṃ hrūṃ saḥ ity uktvā mārtāṇḍabhairavāya prakāśaśaktisahitāya svāheti tris savitre dattārghyaḥ ||
तन्मण्डलमध्ये नवयोनिचक्रम् अनुचिन्त्य वाचम् उच्चार्य त्रिपुरसुन्दरि विद्महे कामम् उच्चार्य पीठकामिनि धीमहि शक्तिम् उच्चार्य तन् नः क्लिन्ना प्रचोदयाद् इति त्रिर् महेश्यै दत्तार्घ्यः शतम् अष्टोत्तरम् आमृश्य मनुं मौनम् आलम्ब्य ॥ (५।१)
tanmaṇḍalamadhye navayonicakram anucintya vācam uccārya tripurasundari vidmahe kāmam uccārya pīṭhakāmini dhīmahi śaktim uccārya tan naḥ klinnā pracodayād iti trir maheśyai dattārghyaḥ śatam aṣṭottaram āmṛśya manuṃ maunam ālambya ||
यागमन्दिरं गत्वा कॢप्ताकल्पः सङ्कल्पाकल्पो वा पीठमनुना आसने समुपविष्टः ॥ (६।१)
yāgamandiraṃ gatvā kḷptākalpaḥ saṅkalpākalpo vā pīṭhamanunā āsane samupaviṣṭaḥ ||
त्रितारीम् उच्चार्य रक्तद्वादशशक्तियुक्ताय दीपनाथाय नम इति भूमौ मुञ्चेत् पुष्पाञ्जलिम् ॥ (७।१)
tritārīm uccārya raktadvādaśaśaktiyuktāya dīpanāthāya nama iti bhūmau muñcet puṣpāñjalim ||
पुरतः पञ्चशक्तिचतुःश्रीकण्ठमेलनरूपं भूसदनत्रयवलित्रयभूपपत्रदिक्पत्रभुवनारद्रुहिणारविधिकोणदिक्कोणत्रिकोणबिन्दुचक्रमयं महाचक्रराजं सिन्दूरकुङ्कुमलिखितं चामीकरकलधौतपञ्चलोहरत्नस्फटिकाद्युत्कीर्णं वा निवेश्य ॥ (९।१)
purataḥ pañcaśakticatuḥśrīkaṇṭhamelanarūpaṃ bhūsadanatrayavalitrayabhūpapatradikpatrabhuvanāradruhiṇāravidhikoṇadikkoṇatrikoṇabinducakramayaṃ mahācakrarājaṃ sindūrakuṅkumalikhitaṃ cāmīkarakaladhautapañcaloharatnasphaṭikādyutkīrṇaṃ vā niveśya ||
तत्र महाचक्रे अमृताम्भोनिधये रत्नद्वीपाय नानावृक्षमहोद्यानाय कल्पवृक्षवाटिकायै सन्तानवाटिकायै हरिचन्दनवाटिकायै मन्दारवाटिकायै पारिजातवाटिकायै कदम्बवाटिकायै पुष्परागरत्नप्राकाराय पद्मरागरत्नप्राकाराय गोमेधरत्नप्राकाराय वज्ररत्नप्राकाराय वैडूर्यरत्नप्राकाराय इन्द्रनीलरत्नप्राकाराय मुक्तारत्नप्राकाराय मरकतरत्नप्राकाराय विद्रुमरत्नप्राकाराय माणिक्यमण्डपाय सहस्रस्तम्भमण्डपाय अमृतवापिकायै आनन्दवापिकायै विमर्शवापिकायै बालातपोद्गाराय चन्द्रिकोद्गाराय महाशृङ्गारपरिघायै महापद्माटव्यै चिन्तामणिगृहराजाय पूर्वाम्नायमयपूर्वद्वाराय दक्षिणाम्नायमयदक्षिणद्वाराय पश्चिमाम्नायमयपश्चिमद्वारायोत्तराम्नायमयोत्तरद्वाराय रत्नप्रदीपवलयाय मणिमयमहासिंहासनाय ब्रह्ममयैकमञ्चपादाय विष्णुमयैकमञ्चपादाय रुद्रमयैकमञ्चपादाय ईश्वरमयैकमञ्चपादाय सदाशिवमयैकमञ्चफलकाय हंसतूलतल्पाय हंसतूलमहोपधानाय कौसुम्भास्तरणाय महावितानकाय महाजवनिकायै नमः इति चतुश्चत्वारिंशन्मन्त्रैस् तत्तद् अखिलं भावयित्वा अर्चयित्वा ॥ (१०।१)
tatra mahācakre amṛtāmbhonidhaye ratnadvīpāya nānāvṛkṣamahodyānāya kalpavṛkṣavāṭikāyai santānavāṭikāyai haricandanavāṭikāyai mandāravāṭikāyai pārijātavāṭikāyai kadambavāṭikāyai puṣparāgaratnaprākārāya padmarāgaratnaprākārāya gomedharatnaprākārāya vajraratnaprākārāya vaiḍūryaratnaprākārāya indranīlaratnaprākārāya muktāratnaprākārāya marakataratnaprākārāya vidrumaratnaprākārāya māṇikyamaṇḍapāya sahasrastambhamaṇḍapāya amṛtavāpikāyai ānandavāpikāyai vimarśavāpikāyai bālātapodgārāya candrikodgārāya mahāśṛṅgāraparighāyai mahāpadmāṭavyai cintāmaṇigṛharājāya pūrvāmnāyamayapūrvadvārāya dakṣiṇāmnāyamayadakṣiṇadvārāya paścimāmnāyamayapaścimadvārāyottarāmnāyamayottaradvārāya ratnapradīpavalayāya maṇimayamahāsiṃhāsanāya brahmamayaikamañcapādāya viṣṇumayaikamañcapādāya rudramayaikamañcapādāya īśvaramayaikamañcapādāya sadāśivamayaikamañcaphalakāya haṃsatūlatalpāya haṃsatūlamahopadhānāya kausumbhāstaraṇāya mahāvitānakāya mahājavanikāyai namaḥ iti catuścatvāriṃśanmantrais tattad akhilaṃ bhāvayitvā arcayitvā ||
गन्धपुष्पाक्षतादींश् च दक्षिणभागे दीपान् अभितो दत्त्वा मूलेन चक्रम् अभ्यर्च्य मूलत्रिखण्डैः प्रथमत्र्यस्रे ॥ (११।१)
gandhapuṣpākṣatādīṃś ca dakṣiṇabhāge dīpān abhito dattvā mūlena cakram abhyarcya mūlatrikhaṇḍaiḥ prathamatryasre ||
वाय्वग्निसलिलवर्णयुक्प्राणायामैः शोषणं संदहनम् आप्लावनं च विधाय ॥ (१२।१)
vāyvagnisalilavarṇayukprāṇāyāmaiḥ śoṣaṇaṃ saṃdahanam āplāvanaṃ ca vidhāya ||
अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भुवि संस्थिताः । (१४।१)
apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhuvi saṃsthitāḥ |
ये भूता विघ्नकर्तारस् ते नश्यन्तु शिवाज्ञया । (१४।२)
ye bhūtā vighnakartāras te naśyantu śivājñayā |
इति वामपादपार्ष्णिघातकरास्फोटसमुदञ्चितवक्त्रस् तालत्रयं दत्त्वा देव्यहम्भावयुक्तः स्वशरीरे वज्रकवचन्यासजालं विदधीत ॥ (१४।३)
iti vāmapādapārṣṇighātakarāsphoṭasamudañcitavaktras tālatrayaṃ dattvā devyahambhāvayuktaḥ svaśarīre vajrakavacanyāsajālaṃ vidadhīta ||
बिन्दुयुक्श्रीकण्ठानन्ततार्तीयैः मध्यमादितलपर्यन्तं कृतकरशुद्धिः ॥ (१५।१)
binduyukśrīkaṇṭhānantatārtīyaiḥ madhyamāditalaparyantaṃ kṛtakaraśuddhiḥ ||
कुमारीम् उच्चार्य महात्रिपुरसुन्दरीपदम् आत्मानं रक्ष रक्षेति हृदये अञ्जलिं दत्त्वा ॥ (१६।१)
kumārīm uccārya mahātripurasundarīpadam ātmānaṃ rakṣa rakṣeti hṛdaye añjaliṃ dattvā ||
मायाकामशक्तीर् उच्चार्य देव्यात्मासनाय नमः इति स्वस्यासनं दत्त्वा ॥ (१७।१)
māyākāmaśaktīr uccārya devyātmāsanāya namaḥ iti svasyāsanaṃ dattvā ||
शिवयुग्बालाम् उच्चार्य श्रीचक्रासनाय नमः शिवभृगुयुग्बालाम् उच्चार्य सर्वमन्त्रासनाय नमो भुवनामदनौ ब्लेम् उच्चार्य साध्यसिद्धासनाय नमः इति चक्रमन्त्रदेवतासनं त्रिभिर् मन्त्रैश् चक्रे कृत्वा ॥ (१८।१)
śivayugbālām uccārya śrīcakrāsanāya namaḥ śivabhṛguyugbālām uccārya sarvamantrāsanāya namo bhuvanāmadanau blem uccārya sādhyasiddhāsanāya namaḥ iti cakramantradevatāsanaṃ tribhir mantraiś cakre kṛtvā ||
बालाद्विरावृत्त्या त्रिद्व्येकदशत्रिद्विसङ्ख्याङ्गुलिविन्यासैः कॢप्तषडङ्गः ॥ (१९।१)
bālādvirāvṛttyā tridvyekadaśatridvisaṅkhyāṅgulivinyāsaiḥ kḷptaṣaḍaṅgaḥ ||
सबिन्दून् अचो ब्लूम् उच्चार्य वशिनीवाग्देवतायै नमः इति शिरसि । (२०।१)
sabindūn aco blūm uccārya vaśinīvāgdevatāyai namaḥ iti śirasi |
कवर्गं कलह्रीं च निगद्य कामेश्वरीवाग्देवतायै नमः इति ललाटे । (२०।३)
kavargaṃ kalahrīṃ ca nigadya kāmeśvarīvāgdevatāyai namaḥ iti lalāṭe |
चुं गदित्वा न्व्लीं मोदिनीवाग्देवतायै नमः इति भ्रूमध्ये । (२०।४)
cuṃ gaditvā nvlīṃ modinīvāgdevatāyai namaḥ iti bhrūmadhye |
टुं भणित्वा य्लूं विमलावाग्देवतायै नमः इति कण्ठे । (२०।५)
ṭuṃ bhaṇitvā ylūṃ vimalāvāgdevatāyai namaḥ iti kaṇṭhe |
तुं च प्रोच्य ज्म्रीं अरुणावाग्देवतायै नमः इति हृदि । (२०।६)
tuṃ ca procya jmrīṃ aruṇāvāgdevatāyai namaḥ iti hṛdi |
पुं च ह्स्ल्व्यूं उच्चार्य जयिनीवाग्देवतायै नमः इति नाभौ । (२०।७)
puṃ ca hslvyūṃ uccārya jayinīvāgdevatāyai namaḥ iti nābhau |
यादिचतुष्कं झ्म्र्यूं उच्चार्य सर्वेश्वरीवाग्देवतायै नमः इति लिङ्गे । (२०।८)
yādicatuṣkaṃ jhmryūṃ uccārya sarveśvarīvāgdevatāyai namaḥ iti liṅge |
शादिषट्कं क्ष्म्रीं आख्याय कौलिनीवाग्देवतायै नमः इति मूले ॥ (२०।९)
śādiṣaṭkaṃ kṣmrīṃ ākhyāya kaulinīvāgdevatāyai namaḥ iti mūle ||
मूलविद्यापञ्चदशवर्णान् मूर्ध्नि मूले हृदि चक्षुस्त्रितये श्रुतिद्वयमुखभुजयुगलपृष्ठजानुयुगलनाभिषु विन्यस्य षोढा चक्रे न्यस्यान्यस्य वा ॥ (२१।१)
mūlavidyāpañcadaśavarṇān mūrdhni mūle hṛdi cakṣustritaye śrutidvayamukhabhujayugalapṛṣṭhajānuyugalanābhiṣu vinyasya ṣoḍhā cakre nyasyānyasya vā ||
शुद्धाम्भसा वामभागे त्रिकोणषट्कोणवृत्तचतुरश्रमण्डलं कृत्वा पुष्पैर् अभ्यर्च्य साधारं शङ्खं प्रतिष्ठाप्य शुद्धजलम् आपूर्य आदिमबिन्दुं दत्त्वा षडङ्गेनाभ्यर्च्य विद्यया अभिमन्त्र्य तज्जलविप्रुड्भिः आत्मानं पूजोपकरणानि च संप्रोक्ष्य ॥ (२२।१)
śuddhāmbhasā vāmabhāge trikoṇaṣaṭkoṇavṛttacaturaśramaṇḍalaṃ kṛtvā puṣpair abhyarcya sādhāraṃ śaṅkhaṃ pratiṣṭhāpya śuddhajalam āpūrya ādimabinduṃ dattvā ṣaḍaṅgenābhyarcya vidyayā abhimantrya tajjalavipruḍbhiḥ ātmānaṃ pūjopakaraṇāni ca saṃprokṣya ||
तज्जलेन त्रिकोणषट्कोणवृत्तचतुरस्रमण्डलं कृत्वा मध्यं विद्यया विद्याखण्डैस् त्रिकोणं बीजावृत्त्या षडश्रं सम्पूज्य वाचम् उच्चार्य अग्निमण्डलाय दशकलात्मने अर्घ्यपात्राधाराय नमः इति प्रतिष्ठाप्य आधारं प्रपूज्य पावकीः कलाः ॥ (२३।१)
tajjalena trikoṇaṣaṭkoṇavṛttacaturasramaṇḍalaṃ kṛtvā madhyaṃ vidyayā vidyākhaṇḍais trikoṇaṃ bījāvṛttyā ṣaḍaśraṃ sampūjya vācam uccārya agnimaṇḍalāya daśakalātmane arghyapātrādhārāya namaḥ iti pratiṣṭhāpya ādhāraṃ prapūjya pāvakīḥ kalāḥ ||
मदनाद् उपरि सूर्यमण्डलाय द्वादशकलात्मने अर्घ्यपात्राय नमः इति संविधाय पात्रं संस्पृश्य कलाः सौरीः सौः सोममण्डलाय षोडशकलात्मने अर्घ्यामृताय नमः इति पूरयित्वा आदिमं दत्त्वोपादिममध्यमौ पूजयित्वा विधोः कलाषोडशकम् ॥ (२४।१)
madanād upari sūryamaṇḍalāya dvādaśakalātmane arghyapātrāya namaḥ iti saṃvidhāya pātraṃ saṃspṛśya kalāḥ saurīḥ sauḥ somamaṇḍalāya ṣoḍaśakalātmane arghyāmṛtāya namaḥ iti pūrayitvā ādimaṃ dattvopādimamadhyamau pūjayitvā vidhoḥ kalāṣoḍaśakam ||
तत्र विलिख्य त्र्यस्रम् अकथादिमयरेखं हलक्षयुगान्तस्थितहंसभास्वरं वाक्कामशक्तियुक्तकोणं हंसेनाराध्य बहिर् वृत्तषट्कोणं कृत्वा षडस्रं षडङ्गेन पुरोभागाद्य् अभ्यर्च्य मूलेन सप्तधा अभिमन्त्र्य दत्तगन्धाक्षतपुष्पधूपदीपः तद्विप्रुड्भिः प्रोक्षितपूजाद्रव्यः सर्वं विद्यामयं कृत्वा तत् स्पृष्ट्वा चतुर्नवतिमन्त्रान् जपेत् ॥ (२५।१)
tatra vilikhya tryasram akathādimayarekhaṃ halakṣayugāntasthitahaṃsabhāsvaraṃ vākkāmaśaktiyuktakoṇaṃ haṃsenārādhya bahir vṛttaṣaṭkoṇaṃ kṛtvā ṣaḍasraṃ ṣaḍaṅgena purobhāgādy abhyarcya mūlena saptadhā abhimantrya dattagandhākṣatapuṣpadhūpadīpaḥ tadvipruḍbhiḥ prokṣitapūjādravyaḥ sarvaṃ vidyāmayaṃ kṛtvā tat spṛṣṭvā caturnavatimantrān japet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.